Concilium Tridentinum — Bulla indictionis
Sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III. Pont. Max. — Bulla Laetare Ierusalem, 19 novembre 1544 (Indictio concilii Tridentini, datum Romae apud Sanctum Petrum, anno 1542 publicata, denuo indicta 1544).
Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*
BULLA INDICTIONIS
SACROSANCTI OECUMENICI
CONCILII TRIDENTINI
SUBPAULOIIL P 0 N T. M A X.
Paulus Episcopus, servus servorum Dei, ad futuram rei me-
MORIAM.
Initio nostri huius poutificatus, quem non ob nierita no- slra, sed propter suam magnam bonitatem Dei omnipotentis providentia nobis commisit, cernentes iam tum, in quas per- turbationes temporum, quotque incommoda rerum fere om- nium nostra pastoralis sollicitudo et vigilia esset vocata, cu- piebamus quidem mederi Christianae reipublicae malis, quibus ilia iaro dudum vexata et propemodum oppressa est; sed ipsi etiam, ut homines circumdati infirmitate *), ad tantum onus tollendum impares vires nostras esse sentiebamus. Nam quum pace opus esse intelligeremus ad liberandam el conservandam a plurimis impendentibus periculis rempublicam, omnia inve- nimus odiis et dissensionibus plena, dissentientibus praesertim principibus iis inter se, quibus summa rerum paene omnis a Deo permissa est. Quum unum ovile2) et unum pastorem dominici esse gregis ad integritatem Christianae religio- nis et ad coelestium bonorum spem in nobis confirmandam necessarium duceremus: schismatis, dissidiis, haeresibus erat Christiani noniinis divulsa iam paene et lacerata nnitas. Quum tutam atque munitam ab infidelium armis atque insidiis rein- publicam optaremus: nostris erratis nostraque cunctorum cnlpa, Dei videlicet ira peccatis nostris imminente, Rhodus ftierat amissa, Hungaria vexata, conceptum et meditatum contra Ila-
lJHebr.V. 2. 2) I«an. X. 16.
C0NC TRIDENT. ]
BULLA INDICTIONIS
4liam, contraque Austriam et Illyricum terra marique beliuni, quum impius et immitis hostis nostcr Turca nullo tempore re- quiesceret, nostrorumque inter se odia et dissensiones suam bene gerendae rei occasionem duceret. Igitur, ut dicebamns, in tanta baeresum, dissensionuin bellorumque tempestate, tan- tisque excitatis fluctibus quum essemus ad moderandam et gubernandam Petri naviculam vocati, nec viribus ipsi nostris satis fideremus, primum coniecimus in Domino cogitatus no- stros *), ut ipse nos nutriret, aiiimumqne nostrum firmitate et robore, mentem consilio sapientiaque instrueret. Deinde, animo repetentes, maiores nostros, sapientia adniirabili et sanctitate praeditos, saepe in summis Christianae reipublicae periculis remedium optimum atque opportuuissimum oecume- nica concilia et episcoporum generales conventus adhibuisse: ipsi quoque animum ad geuerale habendum concilium adieci- mus, exquisitisque principum sententiis, quorum nobis vide- batur utilis in primis et opportuna ad hanc rem esse consen- sio, quum eos tunc non alienos ab hoc tam sancto opere in- venissemus, oecumenicum concilium , et generalem eorum episcoporum aliorumque Patrum, ad quos pertineret, conven- tum in civitate Mantuae indiximus, anno [ncarnationis Domini, sicut literis et monumentis nostris testatum est, millesimo quin- gentesimo trigesimo septimo, pontificatusnostri terlio, ad x. Ka- lend. Iun. inchoandum; spem prope certam habentes, fore, ut, quum illic in nomine Domini essemus congregati, ipse, sicut pro- misit, Domiuus in medio nostrum adfuturas2), et bonitate ac misericordia sua omnes temporum procellas omniaque peri- cula spiritu oris sui facile depulsurus essct. Sed, ut semper insidiatur piis actionibus humani generis hostis, primum con- tra omnem spem et exspectationem nostram denegata fuit no- bis Mantuana civitas, nisi aliquas conditiones subiremus ab s institutis maiorum nostrorum, et conditione temporum, no- straque ac huius sanctae sedis ac uominis ecclesiastici digni- tate libertateque prorsus alienas; quas in aliis nostris literis expressimus. Quapropter alium invenire locum aliamque de- ligere civitatein necesse habuimus, quae quum non statim no- bis occurreret idonea et apta, ad sequentes Kal. Nov. proro- gare concilii celebratiouem fuimus coacti. Interim saevus et perpetuus hostis noster Turca, ingenti classe Italiam adortus,
- P»«lm. LIV. 23. 2) Matth. XV III. 20.
C O N Cl L I I TRIDENTI N I.
aliquot oppida in litoribus Apuliae cepit, vastavit, diripuit, praedas hominum abegit; nos in iuaximo timore et periculo omnium muniendis litoribus nostris , finitimisque auxilio iuvan- dis fuimus occupati; nec tamen interea destitimus consulere et hortari Christianos principes, ut de idoneo ad habendum concilium loco quid sentirent nobis exponerent, quorum quum essent incertae variaeque sententiae, tempusque diutius, quam erat opus, videretur extrahi, nos optimo animo, atque, ut ar- bitramur, etiam consilio, Vincentiam elegimus, urbem copio- sam, et Venetorum, qui eam nobis concedebant, virtute, aucto- ritate, potentia cum aditum patentem, tum stationem oranibus liberam atque tutam in primis in se habentem. Sed quum iam tempus longius progressum esset, novaeque urbis electio- nem omnibus significari conveniret, iamque Kalendae Novein- bris appetentes facultatem huius divulgationis excluderent, hienisque esset propinqua, rursus altera prorogatione tempus concilii differre in proximum sequens ver Maiique futuras Ka- lendas compulsi fuimus. Qua re firmiter constituta atque de- creta quum et nos ipsos, et cetera omnia ad eum bene agen- dum Deo iuvante celebrandumque conventum parareraus, plu- rimum reputantes interesse cum celebrationis concilii, tum universae Christianae reipublicae, Christianos principes pace inter se et concordia consentire: carissimos in Christo filios nostros, Carolum Romanorum imperatorem semper augustum, et Chrislianissimum regem Franciscum, duo praecipua Chri- stiani nominis firraamenta atque subsidia, orare atque obsecrare institiraus, ut ad colloquium inter se et nobiscum una conve- 6 nirent; quorum quidem apud utrumque literis, nunciis, et a latere nostro raissis ex venerabiliuni fratrum nostrorum nu- mero legatis saepissime egeramus, ut ex simultate et dissi- diis ambo in unum foedus et piam amicitiam vellent convenire, labentibusque succurrere Christianis rebus; quarum servanda- rum quum esset illis potestas a Deo praecipue tributa, si id non agerent, et ad cominune Christianorura bonum sua con- silia non dirigerent, acris et severa ratio eidem Deo ab ipsis reddenda esset. Qui aliquando precibus nostris annuentes Nicaeara se contulere, quo nos quoque longum iter, et senili aetati nostrae vehementer contrarium, Dei et pacis concilian- dae causa suscepimus, neque praetermisimus interea, quum tempus concilii praestitutum, Kalendae videlicet Maiae, ap- nropinquaret, tres legatos summae virtutis ac auctoritatis a Ia-
i*
4 BULLAINDICTIONIS
tere nostro de numero eorundem fratrum nostrorum S. R. E. cardinalium Vincentiam mittere, qui initium concilii facerent, praelatosque undique venientes exciperent, et ea, quae iudi- carent esse opus, agerent et tractarent, quoad nos, ab itinere et negotio pacis reversi, omnia accuratius dirigere possemus. Interim vero in illud sanctum opus maximeque necessarium, tractationem videlicet pacis inter principes, incubuimus, et quidem omni animi studio, omni pietate ac diligentia. Testis est nobis Deus, cuius freti clementia nosmetipsos itiueris et vitae periculo exposuimus; nostra testis conscientia, quae nihil habet iu hac re quidem, in quo nos arguat aut praetermissae, aut non quaesitae ad pacificandum occasionis; principes ipsi testes, quos tam saepe tamque vehementer nunciis, literis, le- gatis, monitis, hortatu, precibusque omnibus obsecraveramus, ut simultates depoiierent, ut in societatem coirent, ut Chri- stianae reipublicae in maximum et propinquum iam adductae discrimeu communibus studiis et subsidiis opitularentur; iam vero testes illae vigiliae atque curae, illi diurni nocturuique animi nostri labores, gravesque sollicitudines, quas ob hanc 7 rem et causam plurimas iam suscepimus. Nec tamen ad opta- tum exitum nostra consilia et acta adhuc perducta sunt. Ita enim visum Domino Deo est, quem tamen non desperamus aliquando optata nostra benignius respecturum. Ipsi quidem, quantum in nobis fuit, uihil, quod esset nostro paslorali of- ficio debitum, in hac re omisimus. Quod si qui sunt, qui actio- nes pacis uostras in aliam interpretentur partem, dolemus qui- dem; sed tamen in dolore nostro gratias Deo omnipotenti agimus, qui ad exempluin et doctrinam patientiae nostrae suos voluit Apostolos haberi dignos, qui pro nomine Iesu, qui pax nostra est, contumeliam paterentur 4). Verum in illo con- gressu colloquioque nostro, quod Nicaeae habitum est, etsi, peccatis noslris impedientibus, inter duos principes vera et perpetua pax non potuit confici, induciae tamen decennales factae sunt, quarum opporlunitate nos sperantes et sacrum conciliuin commodius celebratum iri, et deinde ex concilii au- ctoritate perfici posse pacem, apud principes institimus, ut et ipsi venirent ad concilium, et praelatos suos praesentes duce- rent, absentesque accerserent. Qui quum de utroque se ex- cusassent, quod et ipsis redire in regna sua tum necesse es-
i) Act V. 4i.
CONCILII TRIDENTINI. 5
set, et praelatos, quos secuui habuissent, itinere atque impen- diis fessos atque exhaustos recreari et refici oporteret, nos hortati sunt, ut aliani quoque prorogationem temporis habendi concilii decerneremus. Qua in re concedenda quum essemus aliquantum difficiies, literas interim a legatis nostris, qui Viu- centiae erant, accepimus, transacto iam et longius praeterito concilii ineundi die unum vix aut alterum ex externis nationi- bus praelatum Vincentiani se conlulisse. Quo nuncio accepto quum videremus, eo tempore nulla iam ratione haberi conci- lium posse, ipsis principibus coucessimus, ut differretur tempus agendi concilii usque ad sanctum Pascha, diemque festum fu- turae dominicae Resurrectionis. Cuius nostri praecepti ex-s spectationisque decretae literae Genuae anno Incaruationis Domini mdxxxvhi. iv. Kal. Iul. factae publicataeque sunt, at- que hanc dilationeni eo propensius fecimus, quod pollicitus est nobis uterque princeps, legatos suos Romam ad nos se mis- surum, ut ea, quae ad perfectionem pacis reliqua essent, ne- que Nicaeae ob brevitatem temporis potuerant omnia confici, Romae couimodius coram nobis agerentur et tractarentur. Et ob banc latiouem etiani a nobis ambo petierunt, ut haec pa- cificationis procuratio concilii celebrationi praeponeretur, quum ipsum concilium pace facta inulto deinde utilius et salutarius Christianae reipublicae futurum esset. Semper enim haec pacis spes nobis iniecta principum nos voluntatibus asseutiri hortata est; quam spem vehemeuter auxit post discessum a Nicaea nostrum ipsorum duoruui principum inter se benevola amicaque congressio, quae, maxiuia nostra cum laetitia a no- bis intellecta, confirmavit nos in bona spe, ut tandem ali- quaudo nostras preces apud Deum cxauditas et vota pacis ac- cepla esse crederemus. Hanc igitur pacis conclusionem quum et expeteremus, et urgeremus, nec solum duobus antedictis principibus, verum etiam carissimo in Christo filio uostro Fer- dinando regi Komanoruin videretur, actionem concilii, nisi pace facta, suscipi non oportere, cunctique a nobis per Iiteras suosque oratores contenderent, ut alias rursus temporis pro- rogationes faceremus, praecipue auteiu instaret serenissimus caesar, promisisse se demonstrans iis, qui a catholica unitate disseutiunt, se operam suam apud nos interpositurum, ut ali- qua concordiae ratio iniretur, quod ante suam in Germauiam profectionein apte non posset fieri: Nos, eadem semper spe pacis, et tantorum principuin voluntate adducti, quum praeser-
BULLA INDICTIONIS
tim cernerenms, ne ad dictum quidem Resurrectionis festum alios praelatos Vincentiam convenisse, prorogationis nomen iam fugientes, quod tam saepe frustra fuerat repetitum, cele- brationem generalis concilii ad nostrum et sedis apostolicae beneplacitum suspendere maluimus; itaque fecimus, et de sus- pensione huiusmodi literas ad siugulos supradictorum princi- pum decima die Iun. mdxxxix. dedimus, sicut ex illis perspi- 9 cue potest intelligi. Ea itaque suspensione necessario per nos facta, dum tempus illud magis idoneum a nobis pacisque aliqua conclusio exspectatur, quae et dignitatem postea fre- quentiamque concilio, et Christianae reipublicae praesentio- rem salutem erat allatura, Christianae interea res in deterius quotidie prolapsae sunt, Hungaris, rege ipsorum mortuo, Tur- cam vocantibus; Ferdinando rege bellura in eos movente; Belgis ad defectionem a caesare ex parte quadam incitatis; cuius defectionis comprimendae causa per Galliam amicissime, et cum rege Cbristianissimo concordissime magno benevolae inter eos voluntatis indicio transiens in Belgas serenissimus caesar, et illinc deinde in Germaniara profectus, conventus Germaniae principum et civitatum tractandae eius, quam dixe- rat, concordiae causa habere coepit. Sed quum spe pacis iam deficiente ille quoque modus curandae in conventibus tra- ctandaeque concordiae ad raaiores potius discordias concitan- das aptus esse videretur, inducti fuimus ad pristinum concilii generalis remedium reverti, idque per legatos nostros S. R. E. cardinales ipsi caesari obtulimus; quod etiam postremo, et praecipue in Ratisponensi conventu egimus, quum illic dilectus filius noster Gaspar tit. S. Praxedis cardinalis Contarenus summa doctrina et integritate legatum nostrum ageret. Nam quum, id quod ue accideret antea veriti eramus, ex eius con- ventus sententia peteretur a nobis, ut ab ecclesia dissentien- tium quosdam articulos tolerandos declararemus, quoad per oecumenicum concilium illi excuterentur et deciderentur, id- que nobis ut concederemus neque Christiana et catholica veritas, neque nostra et sedis apostolicae dignitas permitteret , palam potius conciliura, ut quam primura fieret, proponi mandavimus. Neque vero in alia unquam sententia et voluntate fuiraus, quam ut primo quoque tempore concilium oecumenicura ct generale congregaretur. Sperabamus enim ex eo et pacem populo Christiano, et Christianae religionis integritatem posse recnperari; verumtamen id cum bona gratia et voluntate Cbri-
C O N C I L 1 1 T R I D E N T I N I.
stianoruni principum habere volebamus. Quam voluntatem 10 dum exspectamus, dum observamus tempus abscouditum, tem- pus beneplaciti tui, o Deus *), aliquando tandem decernere compulsi sumus, omne esse tempus beneplacitum Deo, quum de rebus sanctis et ad Christianam pietatem pertinentibus con ■ silia ineuntur. Quapropter videntes, maximo quidem animi nostri cum dolore, rem Christianam quotidie in peius ruere, Hungaria a Turcis oppressa, Germanis periclitantibus, ceteris omnibus metu moeroreque afflictis, nullius iam principis con- sensum exspectare, sed tantum Dei omnipotentis voluntatem et Chrislianae reipublicae utilitatem attendere constituimus. Itaque quum Vincentiam amplius non haberemus, cuperemus- que cuin universae Christianorum saluti, tum Germanicae na- tionis incommodis in eligendo per nos novi concilii habendi loco consulere, aliquotque locis propositis ipsam Tridentinam civitatem ab ipsis desiderari videremus: nos, etsi in citeriore Italia commodius omnia tractari posse iudicabamus, ad eorum tamen postulationes nostram voluntatem paterna caritate de- fleximus. Itaque Tridenlum civitatem elegimus, qua in civi- tate oecumenicum concilium ad proxime venturas Kalend. No- vemb. haberetur; idoneum locum illum statuentes, quo exGer- mania quidem aliisque Germaniae finitimis nationibus facillime, ex Gallia, Hispania ceterisque provinciis remotioribus non dif- ficiliter episcopi et praelati convenire possent. Dies autem concilii ea a nobis spectata est, quae spalium in se haberet et publicandi per Christianas nationes nostri huius decreti, et facultatis omniLus praelatis ad veniendum tribuendae. Quo minus autem annuum tempus praefiniremus mutando concilii loco, sicut quibusdam constitutionibus alias praescriptum est2), ea res fuit in causa, quod longius extrahi spem sanandae aliqua in parteChristianaereipublicae,quae tot detrimentiset calamitatibus aflecta est, noluimus; et tamen videmus tempora, agnoscimus difficultates, quid sperari possit ex consiliis nostris incertum esse intelligimus. Sed quia scriptum est: Revela Domino ti viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet3): magis Dei cle- mentiae et misericordiae confidere, quam nostrae imbecillitati diffidere constituimus. Saepe enim fit in bonis operibus in- cipiendis, ut quod humana consilia non valent divina virtus
I) Psalm. LXVIII. 14. - 2j Conc. Constantiens. SeB5. XXXIX. - 3) Psalm
« RULLAINDICTIONIS
efficiat. Huius igitur ipsius Dei oninipotentis, Patris, et Filii et Spiritus sancti, ac beatorum eius Apostolorum Petri et Pauli auctoritate, qua nos quoque in terris fungimur, freti at- que subnixi, de venerabilium item fratrum nostrorum S. R. E cardinalium consilio et assensu, sublata amotaque suspensione, de qua supra commemoratum est, quam per praesentes tolli- mus et amovemus, sacrum oecumenicum et generale conci- lium in civitate Tridentina, loco commodo et libero omnibus- que nationibus opportuuo, ad Kalendas proximas Novembris anni praesentis ab Incarnatione Domini mdxlii. incipiendum, prosequendum, et eodem Domino adiuvante, ad ipsius gloriam atque laudem, et Christiani totius populi salutem absolvendum perficiendumque indicimus, annunciamus, convocamus, statui- mus atque decernimus; omnes omnibus ex locis tam venera- biles fratres nostros patriarchas, archiepiscopos, episcopos, et dilectos filios abbates, quam alios quoscunque, quibus iure aut privilegio in conciliis generalibus residendi et sententias in eis dicendi permissa potestas est, requirentes, hortantes, ad- monentes, ac nihilominus eis vi iurisiurandi, quod nobis et huic sanctae sedi praestiterunt, ac sanctae virtute obedientiae, aliisque sub poenis iure aut consuetudine in celehrationibus conciliorum adversus nou accedentes ferri et proponi solitis, uiandantes arcteque praecipientes, ut ipsiniet, nisi forte iusto detineantur impedimento, de quo tamen fidem facere compel- lantur, aut certe per suos legitimos procuratores et nuncios sacro huic concilio omnino adesse et interesse debeanl; supra autem dictos imperatorem, regemque Christianissimum, nec non ceteros reges, duces, principes, quorum praesentia, si alias unquam, hoc quidem tempore maxime sanctissimae Christi i2fidei et Christianorum omnium futura est salutaris, rogantes atque obsecrantes per viscera misericordiae Dei et Domini nostri Iesu Christi, cuius fidei veritas et religio et intus et extra graviter iam oppugnatur, ut, si salvam volunt Chrislia- nam esse rempublicain, si se Domino obstrictos et obligatos pro maximis illius erga se beneficiis intelligunt, ne deserant ipsius Dei causam et negotium, ipsimet ad sacri concilii ce- lebrationem veniant, in quo ipsorum pietas atque virtus com- muni utilitati, salutique suae ac ceterorum et temporali ct aeternae plurimum est profutura. Sin autem, id quod nolle- mus, accedere ipsi non poterunt, at graves saltem viros lega- tos cum auctoritate mittant, qui personam principis sui quis-
CONCILII T R I D E N T I N I.
que et cum prudentia et cum dignitate possint iu coucilio re- ferre. In primis vero ut id curent, quod ipsis facillimum est, ut ex suis cuiusque regnis ac provinciis episcopi et praclati sine tergiversatione et mora ad concilium proficiscantur, quod maxime quidem a praelatis principibusque Germaniae Deum ipsum atque nos impetrare aequum est, ut, quum eorum prae- cipue causa ipsisque cupientibus concilium indictum sit, et in ea civitate indictum, quae ab eis est desiderata, non graven- tur ipsi sua cunctorum praesentia id celebrare et ornare, quo melius atque commodius quae ad integritatem et veritatem Christianae religionis, quae ad bonorum morum reductionem emendationemque malorum, quae ad Christianorum inter se tam principum quam populorum pacem, unitatem concor- diamque pertineant, et quae ad repellendos impetus barbaro- rum et infidelium, quibus illi universam Christianitatem obruere moliuntur, siut necessaria, Deo nostris consultationibus prae- eunte, et lumen sapientiae suae ac veritatis mentibus nostris praeferente, agi in dicto sacro oecumenico concilio, et con- spirante omnium caritate consuli, tractari, confici, ad opta- tosque exitus deduci quam primum et quam optime possint. Atque ut nostrae hae literae, et quae in eis continentur, ad notitiam cunctorum, quorum oportet, perveniant, neve quis illorum ignorantiae excusationem praetendat, quum prae- sertim etiam non ad omnes eos, quibus nominatim illae es- sent intimandae, tulus forsitan pateat accessus: volumus etn mandamus, ut in basilica Vaticana prixicipis Apostolorum, et in eeclesia Lateranensi, quum ibi multitudo populi ad au- diendam rem divinam congregari solita est, palam clara voce per curiae nostrae cursores aut notarios aliquos publicos legan- tur, lectaeque in valvis dictarum ecclesiarum, itemque cancel- lariae apostolicae portis, et Campi Florae solito Ioco afB- gantur, ubi ad lectionem et notitiam cunctorum aliquamdiu expositae pendeaut; quumque inde amovebuntur, earum ni- hilominus exempla in eisdem locis remaneant affixa. Nos enim per lectionem, puilicationem affixionemque huiusmodi omnes et quoscunque, quos antedictae nostrae literae com- prehendunt, post spatium duorum mensium a die literarum publicationis et affixionis ita volumus obligatos esse atque adstrictos, ac si ipsismet illae coram lectae et intimatae essent; transsumptis quidem earum, quae manu publici no- tarii scripta aut subscripta, et sigillo personae alicuius eccle-
lO BULLA INDICT. CONC. TRIDENT.
siastica in dignitate constitutae munita fuerint, ut fides certa ct indubitata habeatur, mandamus atque decernimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginara nostrae indictionis annunciationis, convocationis, statuti, decreti, mandati, prae- cepti et obsecrationis infringere, vel ei ausu temerario con- traire. Si quis antem hoc altentare praesumpserit, indigna- tionem omnipotentis Dei, ac beatorum Petri et Pauli Apo- stolorum eius se noverit incursurum. Datum Romae apud Sanctum Petrum anno Incarnationis dominicac mdxlii. xi. Kalend. Iun. Pontificatus nostri anno viii.
B L 0 S I U S.
B I E R. D A N D.