Concilium Tridentinum — Sessio sexta

Celebrata die XIII mensis Ianuarii MDXLVII — Decretum de iustificatione (XVI capita, XXXIII canones) ; Decretum de reformatione.

Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*

SESSIO SEXTA,

CELEBRATA DIE XIII. MENSIS IANUARII MDXLVII.

DECRETUM DE IUSTIFICATIONE. Prooemium.

Quum hoc tempore non sine multarum animarnm iactura et gravi ecclesiasticae unitatis detrimento erronea quaedam33 disseminata sit de iustificatione doctrina, ad laudem et glo- riam omnipotentis Dei, ecclesiae tranquillitatem et animarum salutem sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina syn- odus, in Spiritu sancto legitime congregata, praesidentibus in ea oomine sanctissimi in Christo patris et domini nostri, do- inini Pauli, divina providentia Papae tertii, reverendissimis dominis, dominis lo. Maria episcopo Praenestino de Monte, et Marcello tit. S. Crucis in Ierusalem presbytero, sanctae Ro- manae ecclesiae cardiualibus et apostolicis de latere legatis, exponere intendit omnibus Christi fidelibus veram sanamque doctrinam ipsius iustificationis, quam sol iustitiae l) Christus Iesns, fidei nostrae auctor et consummator 2), docuit, Apo- stoli tradiderunt, et catholica ecclesia Spiritu sancto sugge- rente perpetuo retinuit; districtius inhibendo, ne deinceps audeat quisquam aliter credere, praedicare aut docere, quam praesenti decreto statuitur ac declaratur.

C. I. De nalurae et legis ad iustificandos hnmines imbecillitate. Primum declarat sancta synodus, ad iustificationis doc- triuam probe et sincere intelligendam oportere, ut unusquis- que agnoscat et fateatur, quod, quum omnes homines in prae- varicatione Adae innocentiam perdidissent 3), facti immundi 4),

Sess. VI. 1) Malach. IV. 2. - 2) Hebr. XII. 2. - 3) Rom. V. 12. 1 Cor. XV. 22. - 4) Isa. LXIV. 6.

ae sessio vi. de iustificat.

et, ut Apostolus inquit1), natura filii irae, queniadmodum in decreto de peccato originali exposuit2), usquc adeo servi erant peccati3), et sub potestate diaboli ac mortis, ut non modo gentes per vim naturae, sed ne Iudaei quidem per ipsam 34etiam literam Iegis Moysi inde liberari aut surgere pos- sent, tametsi in eis liberum arbitrium minime exstinctum es- set, viribus Hcet attenuatum et inclinatum.

C. II. De dispensatione et mysterio adcenlus Christi. Quo factum est, ut coelestis Pater, Pater niisericordia- rum et Deus totius consolationis *) , Christum lesum, Filium suum et ante legem et legis tempore multis sanctis Patribus declaratum ac promissum 5), quum venit beata illa plenitudo temporis6), ad homines miserit, ut et Iudaeos, qui sub Iege erant, redimeret, et gentes 7), quae non sectabantur iustitiam, iustitiam apprehenderent, atque omnes adoptionem filiorum reciperent. Hunc proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius pro peccatis nostris8), non solum autem pro nostris, sed etiam pro totius mundi 9).

C. III. ($ui per Christum iustificantur.

Verum, etsi ille pro omnibus mortuus est 1 °), non omnes tamen mortis eius beneficium recipiunt; sed ii duutaxat, qui- bus meritum passionis eius communicalur ; nam, sicut revera bomines, nisi ex semine Adae propagati nascerentur, non na- scerentur iniusti, quum ea propagatione, per ipsum dum con- cipiuntur, propriam iniustitiam contiahant: ita, nisi in Christo 35 renascerentur, nunquam iustificarentur, quum ea renascentia per meritum passionis eius gratia, qua iusti fiunt, illis tribua- tur. Pro hoc beneficio Apostolus11) gratias nos semper agere hortatur Patri, qui dignos nos fecit in partem sortis sanctorum in lumine, et eripuit de potestate tenebrarum, trans- tulitque in regnum Filii dilectionis suae, in quo habemus red- emptiouem et remissionem peccatorum.

C. IV. Insinuatur descriptio iustijicationis inipii , et i/iodi/s eius in statu gratiae.

Quibus verbis iustificationis impii descriptio insinuatur, ut sit translatio ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in statum gratiae et adoptionis filiorum Dei per secun-

Sess VI. 1) Eph. II. 3. - 2) cf. Sess. V. iu pr. — 3) Rom. VI. 20. — 4) 2 Cor. 1 3. - 5) Gen XLIX. 10. 18. - 6) Gal. IV: 4. — 7) Rom. IX. 3U. - 8) Rom. 111. 25. — 9) 1 Ioan. II. 2. — 10) 2 Cor. V. 15. — 11) Coloss. I. 12 seq.

SESSIO VI. DE IUSTIF1CAT.

dura Adara Iesnm Christum, salvatorem nostrum. Quae qui- dem translatio post evangelium promulgatura sine lavacro re- generationis aut eius voto fieri non potest, sicut scriptum est1): Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, ncn pot- est introire in regnum Dei.

C. V. De necessitate praeparationis ad iustificationem in adultis, et unde sit.

Declarat praeterea, ipsius iustificationis exordium in adul- tis a Dei per Christum Iesum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, qua nullis eorum exsistenti- bus meritis vocantur, ut, qui per peccata a Deo aversi erant, per eius excitantem atque adiuvantem gratiam ad converten-36 dum se ad suam ipsorum iustificationem, eidem gratiae libere assentiendo et cooperando, disponantur ita, ut tangente Deo cor hominis per Spiritus sancti illuminationem neque homo ipse nihil omnino agat, inspirationem illam recipiens, quippe qui illam et abiicere potest, neque tamen sine gratia Dei mo- vere se ad iustitiam coram illo libera sua voluntate possit. Unde in sacris Iiteris, quum dicitur2): Convertimini ad me, et ego convertar ad vos, libertatis nostrae admonemur; quum respondemus 3) : Converte nos, Domine, ad te, et converte- mur, Dei nos gratia praeveniri confitemur.

C. VI. ytodus praeparationis. Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum excitati di- vina gratia et adiuti, fidem ex auditu concipientes 4) , libere moventur in Deum, credentes vera esse quae divinitus reve- lata et promissa sunt, atque illud in primis, a Deo iustificari impium per gratiam eitfs, per redemptionem, quae est in Christo Iesu5); et, dum peccatores se esse intelligentes, a divinae iustitiae timore, quo utiliter concutiuntur, ad consi- derandam Dei misericordiam se convertendo in spem erigun- tur, fidentes Deum sibi propter Christum propitium fore, il- lumque tanquam omnis iustitiae fontem diligere incipiunt, ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et detestationem, hoc est, per eam poenitentiam 6) , quam ante baptismum agi oportet; denique dum proponunt suscipere ba- ptismum, inchoare novam vitam, et servare divina mandata. De hac dispositione scriptum est7): Accedenlem ad Deum%i

Sess. VI. 1) Ioan. III. 5. — 2) Zachar. L 3. - 3) Ierem. Thren. V 21 — 4) Rom X .17. - 5) Rom. III. 24. - 6) cf. infra Sess.XIV. c. 4. de contritione. — 7) Hebr. XI. 6.

SESSIO VI. DE IUST1FICAT.

oportet credere, quia est, et quod inquirenlibus se remune- ralor sit, et *) : Conjide, Jili, remiltuntur tibi peccata lua, et2): Timor Dotnini expellit peccatum, et3): Poenilentiam agile, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus sancli, et *) : Euntes ergo docete omnes gen- tes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare quaecunque mandavi vobis; de- nique 5): Praeparute corda vestra Domino.

C. VII. Quid sit iustificatio imyii, et quae eius causae. Hanc dispositionem seu praeparationeiu iustificatio ipsa consequitur, quae non est sola peccatorum remissio, sed et sanctificatio et renovatio interioris hoiuinis per voluntariam susceptionem gratiae et donorum; unde homo ex iniusto fit iu- stus, et ex inimico amicus, ut sit heres secundum spem vitae aeternae 6). Huius iustificationis causae sunt, finalis quidem, gloria Dei et Christi, ac vila aeterna; efficiens vero, miseri- cors Deus, qui gratuito abluit7), et sanctificat signans et un- gens 8) Spiritu promissionis sancto 9), qui est pignus heredi- tatis nostrae; meritoria autem, dilectissimus unigenitus suus, Dominus noster Iesus Ghristus, qui, quum essemus inimici 1 °), propter nimiam caritatem, qua dilexit nos 1 *), sua sanctissima passione in ligno crucis nobis iustificationem meruit, et pro nobis Deo Patri satisfecit; instrumentalis item, sacramentum 38baptismi, quod est sacramentum fidei12), sine qua nulli un- quam contigit iustificatio; demum unica formalis causa est iu- stitia Dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos iustos facit, qua videlicet ab eo donati renovamur spiritu mentis nostrae, et non inodo reputamur, sed vere iusti uominamur et sumus, iustitiam in nobis recipientes unusquisque suam secundum inensuram, quam Spiritus sanctus partitur singulis prout vult 1 3), et secundum propriam cuiusque dispositionem et cooperatio- nem. Quanquam enim nemo possit esse iustus, nisi cui me- rita passionis Doinini nostri Iesu Christi 1 4) communicantur, id tamen in hac impii iustificatione fit, dum eiusdem sanctis- siiuae passionis merito per Spiritum sanctum caritas Dei dif- funditur15) in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis

Sess. VI. 1) Matth. IX. 2. Marc. II. 5. - 2) Eccles. I. 27. — 3) Act. II. 38. — 4) Matth. XX VIII. 19 seq. - 5) 1 Reg. VII. 3. - 6) Tit. 111. 7. — 7) 1 Cor. VI. 11. — 8) Tit. III. 5. — 9) Euh. I. 13. — 10) Roni. V. 10. — 11) Eph. II. 4. — 12) cf. c. 76. D. IV. .le con». (AuS.) - 13) 1 Cor. XII. 11. - 14) Phif. III. 9. 10.

1. Roiu. V. 5.

inhaeret, unde in ipsa iustificatione cum remissione peccato- runi haec omnia simul infusa accipit homo per Iesum Chri- stum, cui inseritur, fidem, spem et carilatem. Nam fides *), nisi ad eam spes accedat et caritas, neque unit perfecte cum Christo, neque corporis eius vivum membrum efficit. Qua ra- tione verissime dicitur, fidem sine operibus mortuam et otio- sam esse 2), et in Christo Iesu neque circumcisionem aliquid valere, neque praeputium 3), sed fidem, quae per caritatem operatur. Hanc fidem ante baptismi sacrameutum ex Aposto- lorum traditione catechumeni ab ecclesia petunt, quum petunt fidem, vitam aeternam praestantem; quam sine spe el caritate praestare fides non potest. Unde et statim verbum Christi audiunt4): Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Itaque veram et Christianam iustitiam accipientes, eam ceu primam stolam 5) pro illa, quam Adam sua inobedientia sibi et nobis perdidit, per Christum Iesum illis donatam, candidam et im-39 maculatam iubentur statim renati conservare, ut eam perfe- rant ante tribunal Domini nostri Iesu Chrisli, et habeant vi- tam aeternam.

C. VIII. Quo inodo intelligatur, impium per fidem et gratis iustificari.

Quum vero Apostolus dicit6), iustificari hominem per fidem et gratis, ea verba in eo sensu intelligenda sunt, quem perpetuus ecclesiae catholicae consensus tenuit et expressit; ut scilicet per fidem ideo iustificari dicamur, quia fides est humanae salutis iuitium, fundamentum et radix omuis iustifi- cationis, sine qua impossibile est placere Deo 7), et ad filio- rum eius consortium pervenire; gratis autem iustificari ideo dicamur, quia nihil eorum, quae iustificationem praecedunt, sive fides sive opera, ipsam iustificationis gratiain promeretur. Si enim gratia est 8), iam non ex operibus; alioquin, ut idem Apostolus inquit, gratia iam non est gratia.

C. IX. Contra inanem Ziaereticorum fiduciam. Quamvis autem necessarium sit credere, neque remitti, neque remissa unquam fuisse peccata, nisi gratis divina mise- ricordia propter Christum: nemini tamen fiduciam et certitu- dinem remissionis peccatorum suorum iactanti et in ea sola quiescenti peccata dimitti vel dimissa esse dicendum est, quum

Sess. VI. 1) cf. infra c. 10. — 2) lac. U. 17. 20. — 3) Gal. V. 6. VI. 15. — *) Matth. XIX. 17. — 5) Luc. XV. 22. - S) Rom. IV. - 7) Hebr. XI. 6. -

\o apud haerelicos et schismaticos possil esse, immo uostra tem- pestate sit, et magna contra ecclesiam catholicam contentione praedicetur vana haec et ab omni pietate remota fiducia. Sed neque illud asserendum est, oportere eos, qui vere iusti- ficati sunt, absque ulla omnino dubitatione apud semetipsos statuere, se esse iustificatos, neminemque a peccatis absolvi ac iustificari, nisi eum, qui certo credat se absolutum et iu- stificatum esse, atque hac sola fide absolutionem et iustifica- tionem perfici, quasi qui hoc non credit, de Dei promissis, deque mortis et resurrectionis Christi eificacia dubitet. Nam, sicut nemo pius de Dei misericordia, de Christi merito deque sacraraentorum virtute et eflicacia dubitare debet: sic quilibet, dum se ipsum suamque propriam infirmitatem et indispositio- nem respicit, de sua gratia formidare et timere potesl, quum nullus scire valeat certitudine fidei, cui non potest subesse falsum, se gratiam Dei esse consecutum.

C. X. De acceptae iustificationis incremento. Sic ergo iustificati, et amici Dei ac doraestici facti euntes de virtute in virtutem 2), renovantur, ut Apostolus in- quit3), de die in diem: hoc est, mortificando membra carnis suae *), et exhibendo ea arma iustitiae in sanctificationem 5), per observationem mandatorum Dei et ecclesiae, in ipsa iu- stitia perChristi gratiam accepla, cooperante fide bonis operi- bus, crescunt atque raagis iustificanlur; sicut scriptum est: Qui iustus est6) iustificetur adhuc; et iterum7): Ne vevea- ris usque ad mortem iuslijicari; et rursus8): Videtis, quo- nniam ex operibus iustificatur homo, et non ex fide tanlum. Hoc vero iustitiae increraentura petit sancta ecclesia, quum orat 9) : Da nobis, Domine,Jidei, spei et caritatis augmentum.

C. XI. De observatione mandatorum, deque illius necessitate et possibilitate.

Nerao autem, quanturavis iustificatus, liberura se csse ab observatione mandatorum putare debet; nemo temeraria illa et a Patribus sub anathemate prohibita voce uti, Dei prae- cepta homini iustificato ad observandum esse impossibilia. Nara Deus 10), impossibilia non iubet, sed iubendo monet, et facere quod possis, et petere quod non possis, et adiuvat, ut possis. Cuius mandata gravia non sunt11), cuius iugum

Sess. VI. 1) Eph. II. 19. - 2)Psalm. LXXXIII. 8. - 3) 2 Cor. IV. 16. - 4) Coloss. III. 5. - 5) Rom. VI. 13. 19. — 6) Apoc. XXII. 11. — 7) Eecl. XVIIL 22. — 8) lac. 11. 24. — 9) Dominica XIII. post Pentecosten. — 10J ex Aur. libr de aat. ec i?rat. c. 43. — 11) 1 loan. V. 3.

suave est et onus leve '). Qui enim sunt filii Dei, Christum diligunt; qui autem diligunt eum2), ut ipsemet testatur, ser- vant sermoues eius, quod utique cum divino auxilio praestare possunt. Licet enim in hac mortali vita quantumvis sancti et iusti in levia saltem et quotidiana, quae etiam venialia di- cuntur, peccata quandoque cadant, non propterea desinunt esse iusti; nam iustorum illa vox est et humilis et verax3): Dimitte nobis debita nostra, quo fit, ut iusti ipsi eo magis se obligatos ad ambulandum in via iustitiae sentire debeant, quo liberati iam a peccato4), servi autem facti Deo 5), sobrie, iuste et pie viventes proficere possint per Christura Iesum, per 6) quem accessum habuerunt in gratiam istam. Deus 42 namque sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur. Itaque nemo sibi in sola fide blandiri de- bet, putans fide sola se heredem esse constitutum, heredita- temque consecuturum, etiamsi Christo non compatiatur, ut et conglorificetur 7). Nam et Christus ipse, ut inquit Aposto- lus 8), quum esset Jilius Dti, didicit ex iis, quae passus est, obedientiam, et consummalus factus esl omnibus obternperan- tibus sibi causa salutis aeternae. Proplerea Apostolus ipse monet iuslificatos, dicens 9): Nescilis, quod ii, qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium? Sic currite, ut comprehendatis. Ego igitur sic curro, non quasi in incertum: sic pugno, non quasi acrem verberans; sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte, quum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Item prin- ceps Apostolorum Petrus10): Salagite, ut per bona opera certam veslram vocationern el electionem faciatis. Haec enim facientes non peccabitis aliquando. Unde constat, eos orthodoxae religionis doctrinae adversari **), qui dicunt, iustum in omni bono opere saltem venialiter peccare, aut, quod intolerabilius est, poenas aeternas mereri, atque etiam eos l2J, qui statuunt, in omnibus operibus iustos peccare, si in illis suam ipsorum socordiam excitando, et sese ad cur rendum in stadio cohortando, cum hoc, ut in primis glorifice- tur Deus, mercedem quoque iutuentur aeternam, quum scri- ptum sit13): Inclinavi cor meum ad faciendas iustifcatio- nes tuas propter retributionem, et de Moyse dicat Aposto- lus14), quod respiciebat in remunerationem.

Sess. VI. i) Mattb. XI. 30. — 2) Ioan. XIV. 23. — 3) Matth. VI. 12. — 41 Rom. VI. 22. - 5) Tit. II. 12 — 6) Rom. V. 2. - 7) Rom. VIII. 1T. - 8) Hebr. V. 8 seq. — 9) 1 Cor. IX. 24. 26. 27. - 10) 2. Petr. I. 10. — 11) cf. infr. can. 2S.

1. cf. infr. can. 31. - 13) Psalm. CXVIII. 112. — 14) Hebr. XI. 26.

38 SESSIO VI. D E 1USTIFICAT.

«3 C. XII. Praedestinationis temerariam praesumptionem ca- vendam esse.

Nemo quoque, quamdiu in hac mortalitate vivitur, de ar- cano divinae praedestinatiouis mysterio usque adeo praesu- mere debet, ut certo statuat se omnino esse in numero prae- destinatorum ^), quasi verum esset, quod iustificatus aut am- plius peccare non possit, aut, si peccaverit, certam sibi re- sipiscentiam promittere debeat. Nam nisi ex speciali reve- latione sciri non potest, quos Deus sibi elegerit.

C. XIII. De perseverantiae rnunere.

Similiter de persevcrantiae munere, de quo scriptum est2): Qui perseveraverit nsque in finem, hic salvus erit, quod qui- dem aliunde haberi non potest, uisi ab eo, qui potens est eum, qui stat3), statuere, ut perseveranter stet, et eum, qui cadit, restituere : nemo sibi certi aliquid absoluta certitudine polli- ceatur, tametsi in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debent. Deus enim, nisi ipsi illius gratiae de- fuerint, sicut coepit opus bonum 4), ita perficiet, operans velle et perficere. Verumtamen qui se existimant stare, videant ne cadant5), et cum timore ac tremore salutem suam ope- rentur in Iaboribus 6), in vigiliis, in eleemosynis, in orationi- «4bus et oblationibus, in ieiuniis et castitate. Formidare enim debent, scientes, quod in spem gloriae 7), et nondum in glo- riam renati sunt, de pugna, quae superest cum carne, cum mundo, cum diabolo, in qua victores esse non possunt, nisi cum Dei gratia Apostolo obtemperent, dicenti8): Debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus; si enim se- cundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facla carnis mortificaveritis , vivetis.

C. XIV. De lapsis et eorum reparatione. Qui vero ab accepta iustificationis gratia per peccatum exciderunt 9), rursus iustificari poterunt, quum excitante Deo per poenitentiae sacramentum merito Christi amissam gratiam recuperare procuraverint. Hic enim iustificationis modus est lapsis reparatio, quam secundam post naufragium deperditae gratiae tabulam sancti Patres apte nuncuparunt 1 °). Etenim pro iis, qui post baptismum in peccata Iabuntur, Christus Ie-

Sess. VI. 1) cf c. 17. C. XXIV. qu.3. (August.) — 2) Mattb. X. 22. XXIV. 13. - 3) Rnm. XIV. 4. - 4) Phil. I. 0. — 5) 1 Cor. X. 12. - 6) Phil. II. 12. - 7) 1 Petr. I. 3. — %) Rom. VIII. 12. 13 — 9) vid. iufr. can. 23 et 29. — 10) cf. Hieron. in c. 72. D. II. de poen.

sus sacramentuiu institnit poenitentiae, quuin dixit1): Acci- pite Spiritum sanclum: quorum remiseritis peccata, remit- tuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt. Unde do- cenduni est, Cliristiaui hominis poenitentiam post Iapsnni multo aliam esse a baptisroali, eaque contineri non modo cessatio- nem a peccatis, et eorum detestationem, aut cor contritum el humiliatum 2), vemm etiam eorundem sacramentalem con- fessionem saltem in voto et suo tempore faciendam, et sacer- dotalem absolutionem; itemqne satisfactionem per ieiunia, eleemosynas, orationes, et alia pia spiritualis vitae exercitia; non quidem pro poena aeterna, quae vel sacramento vel sa-45 cramenti voto una cum culpa remittitur, sed pro poena tem- porali, quae, ut sacrae literae docent, non tota semper, ut in baptismo fit, dimittitur illis, qui gratiae Dei, quam acceperunt, ingrati 3) Spiritum sanctum contristaverunt, et templum Dei violare non sunt veriti 4). De qua poenitentia scriptuni est5): Memor esto unde excideris: age poenitentiam, et prima opera fac; et iterum6): Quae secundum Deum tristitia est, poenitentiarn in salutem stabilem operatur; et rursus 7): Poenitentiam agite, et facite fruclus dignos poenitentiae.

C. XV. Quolibet mortali peccato amitti gratiam, sednon fidem. Adversus etiam hominum quorundam callida ingenia, qui per dulces sermones 8), et benedictiones seducunt corda inno- centium, asserendum est, non modo infidelitate, per quam et ipsa fides amittitur, sed etiam quocunque alio mortali peccato, quamvis non amittatur fides, acceptam iustificationis gratiam amitti, divinae legis doctrinam defendendo, quae a regno Dei non solum iufideles excludit9), sed et fideles quoque, forni- carios, adnlteros, niolles, masculorum concubitores, fures, avaros, ebriosos, maledicos, rapaces, ceterosque omnes, qui letalia committunt peccata, a quibus cum divinae gratiae adiumento abstinere possunt, et pro quibus a Christi gratia separantur.

C. XVI. De fructu iustificationis , hoc est, de merito bonorum 46 operum, deque ipsius meriti ratione. Hac igitur ratione iustificatis hominibus, sive acceptam gratiam perpetuo conservaverint, sive amissam recuperaverint, proponenda sunt Apostoli verba 1 °) : Abundate in omni opere

Sess VI. 1) Matth. XVI. 19. — 2) Psalm. L. 19. — 3) Eph. IV. 30 — i) 1 Cor. III. 17. — 5) Apoc. II. 5. - 6) 2 Cor. VII. 10. - 7) Matth. III. 2. IV. 17. Luc. III. 8. - 8) Rom. XVI. 18. - 9) 1 Cor. VI. 9. 10. 1 Tim. I. 9. 10. - 10) 1 Cor. XV. 58.

CONC. TRIDKNT. 3

bono, scientes, quod labor vester non est inanis in Domino Non *) enim iniustus est Deus, ut obliviscatur operis vestri, et dilectionis, quam ostendistis in nomine ipsius; et2): No- lite amittere conjidentiam vestram, quae magnam habet re- munerationem. Atque ideo bene operantibus usque in finera3), et in Deo sperantibus proponenda est vita aeterna, et tanquam gratia filiis Dei per Christum Iesum misericorditer proraissa, et tanquam merces ex ipsius Dei promissione bonis ipsorum operibus et meritis fideliter reddenda 4). Haec est enim illa corona iustitiae 5), quara post suum certamen et cursum repositam sibi esse aiebat Apostolus, a iusto iudice sibi reddendam; non solura autem sibi, sed et omnibus, qui diligunt adventura eius. Quum enim ille ipse Christus lesus, tanquara caput in merabra, et tanquam vitis in palmites 6), in ipsos iustificatos iugiter vir- tutem influat, quae virtus bona eorum opera semper antecedit et comitaturet subsequitur, et sine qua nullo pacto Deo grata et meritoria esse possent: nihil ipsis iustificatis araplius deesse cre- dendum est, quo rainus plene illis quidem operibus, quae in Deo sunt facta, divinae legi pro huius vitae statu satisfecisse, el vitam aeternam suo etiam tempore, si tamen in gratia decesserint 7), « consequendam, vere promeruisse censeantur; quum Christus, salvator noster, dicat8): Si quis biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed jiet in eo fims aquae salientis in vitam aeternam. Ita neque propria nostra iusti- tia9) tanquam ex nobis propria statuitur, neque ignoratur aut repudiatur iustitia Dei; quae enim iustitia nostra dicitur, quia per eam nobis inhaerenlem iustificamur, illa eadem Dei est, quia a Deo nobis infunditur per Christi raeritum. Neque vero illud omitlendum est, quod, Iicet bonis operibus in sacris li- teris usque adeo tribuatur, ut etiam qui uni e.\ minimis suis potum aquae frigidae dederit10), proniitt.it Chrstus eum non esse sua mercede cariturum, et Apostolus testetur11), id, quod in praesenti est momenlaneum et leve tribulationis no- strae, supra modum in subliraitate aeternum gloriae pondus operari in nobis: absit tamen, ut Christianus homo in se ipso vel confidat vel glorietur 1 2), et non in Domino, cuius tanta est erga omnes homines bonitas, ut eorum velit esse me- rita 13), quae sunt ipsius dona. Et quia in multis offendimus

S e s s. VL 1) Hebr. VI. 10. - 2) ib. X. 35. - 3) Matth. X. 22. — 4) Rom. V. 21. — 5) 2 Tim. IV. 8. — 6) Ioan. XV. 1. seq. — 7) Apoc. XIV. 13. — 8) Ioan. IV. 13. 14 — 9) Rom. X. 3. — 10) Matth. X. 42. Marc. IX. 40. — 11) 2 Cor. IV. 17. 12) 1 Cor. I. 31. 2 Cor X. 17. - 13) ex ep. Coelestini I. ad episc. Gall. c. 12.

omnes *), unusquisque sicut misericordiam et bonitatem, ita severitatem et iudicium ante oculos habere debet, neque se ipsum aliquis, etiam si nihil sibi conscius fuerit2), iudicare; quoniam omnis hominum vita non humano iudicio examinanda et iudicanda est, sed Dei, qui illuminabit abscondita tene- brarum3), et manifestabit consilia cordium: et tunc laus erit unicuique a Deo, qui, ut scriptum est4), reddet unicui- que secundum opera sua.

Post hanc catholicam de iustificatione doctrinam, quam nisi quisque fideliter firmiterque receperit, iustificari non pot- erit, placuit sauctae synodo hos canones subiungere, ut omnes sciant, non solum quid tenere et sequi, sed etiam quid vitare et fugere debeant.

DEIUSTIFICATIONE. 48 Canon I. Si quis dixerit, hominem suis operibus 5), quae vel per humanae naturae vires vel per legis doctrinam fiant, absque divina per Iesum Christum gratia posse iustifi- cari coram Deo: anathema sit.

Can. II. Si quis dixerit, ad hoc solum divinam gratiam per Christum Iesum dari, ut facilius homo iuste vivere ac vi- tam aeternam promereri possit, quasi per liberum arbitrium sine gratia utrumque, sed aegre tamen et difficulter possit: anathema sit.

Can. III. Si quis dixerit6), sine praeveniente Spiritus sancti inspiratione 7) atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei iu- stificationis gratia conferatur: anathema sit.

Can. IV. Si quis dixerit, liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari assentiendo Deo ex- citanti atque vocanti, quo ad obtinendam iustificationis gra- tiam se disponat ac praeparet, neque posse dissenlire, si velit, sed veluti inanime quoddam nihil omnino agere, mereque pas- sive se habere: anathema sit.

Can. V. Si quis liberum hominis arbitrium post Adae 49 peccatum amissum et exstinctum esse dixerit, aut rem esse de solo titulo, immo titulum sine re, figmentum denique a sa- tana invectum in ecclesiam: anathema sit.

Can. VI. Si quis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera, ita ut bona, Deum

Sess. VI. 1) Iac. III. 2. — 2) 1 Cor. IV. 3. 4. — 3) ib. IV. 5. — 4) Matth. XVI. 27. - 5) cf. supra c. 1. et 3. _ 6) ib. c. 5. - T) Rom. V. 5.

S E S S 1 O VI. D E I U S T I F I C A T.

operari, non permissive solum, sed etiani proprie et per se, adeo ut sit proprium eius opus non minus proditio Iudae, quam vocalio Pauli: anathema sit.

Caw. VII. Si quis dixerit, opera omnia, quae ante iu- stificationem fiunt, quacunque ratione facta sint, vere esse peccata, vel odium Dei mereri, aut, quanto vehementius quis nititur se disponere ad gratiam, tanto eum gravius peccare: anathema sit.

Can. VIII. Si quis dixerit, gehennae metum •), per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccando abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere: anathema sit.

Can. IX. Si quis dixerit, sola fide impium iustificari 2), ita ut intelligat nihil aliud requiri, quod ad iustificationis gra- tiam consequendam cooperetur, et nulla ex parte necesse esse eum suae voluntatis motu praeparari atque disponi: ana- thema sit.

50 Caiv. X. Si quis dixerit, homines sine Christi iustitia 3), per quam nobis meruit, iustificari, aut per eam ipsam forma- liter iustos esse: anathema sit.

Can. XI. Si quis dixerit, homines iustificari vel sola imputatione iustitiae Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratia et caritate, quae in cordibus eorum per Spiri- tum sanctum diifundatur *), atque illis inhaereat, aut etiam gratiam, qua iustificamur, esse tantum favorem Dei: ana- thema sit.

Can. XII. Si quis dixerit, fidem iustificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinae misericordiae 5), peccata remit- tentis propter Christum, vel eam fidnciam solam esse, qua iustificamur: anathema sit.

Can. XIII. Si quis dixerit, omni homini ad remissio- nem peccatorum assequendam necessarium esse, ut credat certo et absque ulla haesitatione propriae infirmitatis et in- dispositionis peccata sibi esse remissa: anathema sit.

Can. XIV. Si quis dixerit, hominem a peccatis ab- solvi 6) ac iustificari ex eo, quod se absolvi ac iustificari certo credat, aut neminem vere esse iustificatum, nisi qui credat se esse iustificatum, et hac sola fide absolutionem et iustificationem perfici: anathema sit.

Sen. VI. lj Matth. X. 28. Luc. XII. 5. — 2) ct. supr. ead. c. 7.8.- 3) Gal. II. 16. cf. supr. ead. c. 7. — 4) Rom V. 5. — 5) cf supr. ead. c 9. — 6) cf. cap. cit.

S E S S I O VI. DE 1USTIFICAT.

Can. XV. Si quis dixerit, hominem renatum et iustifi- 5i catum teneri ex fide ad credendum *), se certo esse in nu- mero praedestinatorum : anathema sit.

Can. XVI. Si quis magnum illud usque in finem perse- verantiae donum se certo habiturum 2) absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit: anathema sit.

Can. XVII. Si quis iustificationis gratiam non nisi prae- destinatis ad vitam contingere dixerit, reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, ut- pote divina potestate praedestinatos ad malum: anathema sit.

Can. XVIII. Si quis dixerit, Dei praecepta homini etiam iustificato 3) et sub gratia constituto esse ad observandum im- possibilia: anathema sit.

Can. XIX. Si quis dixerit, nihil praeceptum esse in evangelio praeter fidem; cetera esse indifferentia, neque prae- cepta, neque prohibita, sed libera; aut decem praecepta nihil pertinere ad Christianos: anathema sit.

Can. XX. Si quis hominem iustificatum et quantumlibet perfectum 4) dixerit non teneri ad observantiam mandatorum Dei et ecclesiae, sed tantum ad credendum, quasi vero evan-52 gelium sit nuda et absoluta promissio vitae aeternae sine con- ditione observationis mandatorum: anathema sit.

Can. XXI. Si quis dixerit, Christum Iesum a Deo ho- minibus datum fuisse ut redemptorem, cui fidant, non etiam ut legislatorem, cui obediant: anathema sit.

Can. XXII. Si quis dixerit iustificatum 5) vel sine spe- ciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare posse, vel cum eo non posse: anathema sit.

Can. XXIII. Si quis hominem semel iustificatum dixerit amplius peccare non posse 6), neque gratiam amittere, atque ideo eum, qui labitur et peccat, nunquam vere fuisse iustifi- catum; aut contra, posse in tota vita peccata omnia, etiam venialia, vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmo- dum de beata Virgine tenet ecclesia: anathema sit.

Can. XXIV. Si quis dixerit, iustitiam acceptam non conservari 7), atque etiam non augeri coram Deo per bona opera; sed opera ipsa fructus solummodo et signa esse iusti- ficationis adeptae, non autem ipsius augendae causam: ana- thema sit.

Seit. VI. 1) cf. iuyr. c. 12. — 2) cf. ib. c. 13, — S) cf. ib. c. 11. — t) ct. cap. cit. - 5J cf. «upr. ead. c. 13. — 6) cf. ib. c. 14. — T) cf. ib. c. 10.

Can. XXV. Si quis in quolibet bono opere iustura saltem venialiter peccare dixerit1), aut, quod intolerabilius est, raortaliter, atque ideo poenas aeternas mereri; tantumque

53 ob id non damnari, quia Deus ea opera non imputet ad damna- tionem: anatbema sit.

Can. XXVI. Si quis dixerit, iustos non debere pro bo- nis operibus 2), quae in Deo fuerint facta, exspectare et spe- rare aeternara retributionem a Deo per eius misericordiam et Iesu Christi meritum, si bene agendo et divina mandata cu- stodiendo usque in finem perseveraverint 3) : analhema sit.

Can. XXVII. Si quis dixerit, nullum esse mortale pec- catura4), nisi infidelitatis, aut nullo alio, quantumvis gra\i et enorrai, praeterquam infidelitatis peccato semel acceptam gra- tiam amitti: anatheraa sit.

Can. XXVIII. Si quis dixerit, amissa per peccalum gra- tia simul et fidem semper amitti, aut fidem, quae reraanet, non esse veram fidem, licet non sit viva; aut eum, qui fidem sine caritate habet, non esse Christianum: anathema sit.

Can. XXIX. Si quis dixerit, eum, qui post baptismum lapsus est5), non posse per Dei gratiam resurgcre; aut posse quidem, sed sola fide amissara iustitiam recuperare sine sa- cramento poeniteutiae, prout sancta Romana et universalis ecclesia, a Christo Domino et eius Apostolis edocta, hucusque professa est, servavit et docuit: anathema sit.

Can. XXX. Si quis post acceptam iustificationis gratiam

54 cuilihet peccatori poenitenti ita culpam remitti, et reatum ae- ternae poenae deleri dixerit, ut nullus remaneat reatus poe- nae teraporalis exsolvendae 6) vel in hoc saeculo, vel in fu- turo in purgatorio 7), antequam ad regna coelorum aditus pa- tere possit: anathema sit.

Can. XXXI. Si quis dixerit, iustificatum peccare, dum intuitu acternae mercedis bene operatur8): anathema sit.

Can. XXXII. Si quis dixerit, hominis iustificati bona opera ita esse dona Dei, ut non sint etiam bona ipsius iusti- ficati merita; aut ipsum iustificatum bonis operibus, quae ab eo per Dei gratiam et Iesu Christi meritura , cuius vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmentum gratiae, vi- tam aeternam et ipsius vitae aeternae, si tamen in gratia de-

Sess. VI. IJcf. ib. c. 11. extr.— 2) cf. ib. c. 16. - 3) Matth. XXIV. 13. 4) cf. supra ead. c. 15. - 5) cf. ib. c. 11. - 6) cf. Sess. XIV. de poenit. c. S.

cf. S*ss. XXV. in pr. — 8) cf. supra ea<l. c. 11. extr.

SESSIOVI. DEREFORMAT. 39

cesserit, consecutionem , atque etiam gloriae anginentum: anathema sit.

Caiv. XXXIII. Si quis dixerit, per hanc doctrinam ca- tholicam de iustificatione, a sancta synodo hoc praesenti dc- creto expressam , aliqua ex parte gloriae Dei vel meritis Iesu Christi Domini nostri derogari, et non potius veritatem fidei nostrae, Dei denique ac Christi Iesu gloriam illuslrari: anatheraa sit.

DECRETUM DE REFORMATIONE. 55 C. I. Praelatos convenit in tcclesiis suis residere ; si secus fecerint, iuris anliqui pnenae in eos innovantur, el novae decernuntur. Eadeni sacrosancta synodus, eisdem praesidenlibus apo- stolicae sedis legatis, ad restituendam collapsam admodum ecclesiasticam disciplinam, depravatosque in clero et populo Christiano mores emendandos se aecingere volens, ab iis, qui maioribus ecclesiis praesunt, initium censuit esse sumendum; integritas enim praesidentium salus est subditorum l). Confi- dens itaque per Domini ac Dei nostri misericordiam providam- que ipsius Dei in terris vicarii sollertiam omnino futurum, ut ad ecclesiarum regimen, onus quippe angelicis humeris formi- danduin, qui maxime digni fuerint, quorumque prior vita ac omnis aetas, a puerilibus exordiis usque ad perfectiores annos per disciplinae stipendia ecclesiasticae laudabiliter acta, testi- monium praebeat, secundum venerabiles beatorum Patrum san- ctiones2) assumantur: omnes patriarchalibus, primatialibus, metropolitanis et cathedralibus ecclesiis quibuscunque quovis nomine ac titulo praefectos monet ac monitos esse vult, ut attendentes sibi3) et universo gregi, in quo Spiritus sanctus posuit eos regere ecclesiam Dei, quam acquisivit. sanguine suo, vigilent, sicut Apostolus praecipit4), in omnibus Iaborent, et ministerium suum impleant. Implere autem illud se nequa- quam posse sciant, si greges sibi commissos 5) mercenariorum 56 more deserant, atque ovium suarum, quarum sanguis de eorum est manibus a supremo iudice requirendus 6), custodiae mini- me incumbant, quum certissimum sit, non admitti pastoris ex- cusatiouem, si lupus oves comedit, et pastor nescit. Ac ni- hiloniinus, quia nonnulli, quod vehementer dolendum est, hoc tempore reperiuntur, qui propriae etiam salutis immemores,

Sei». VI. 1) c. 5. D. LXI. (Leo I.) — 2) cf. ex. gr. 4. D. LIX. (Coelest. I.) c. 2. D. LXI. (Hormisd.) e. 6. ead. (conc. Laoiiic.) — 3) Act. XX. 28. - «) 2 Tim. IV. 5. - 5) Ioan. X. 12. - 6) Ezech. XXXIII. 6.

SESSIOVI. DEREFORMAT.

terrenaque coelestibus ac divinis humana praeferentes, in di- versis curiis vagantur, aut in negotiorum temporalium soilici- tudiue, ovili derelicto atque ovium sibi commissarum cura ne- glecta, se detiuent occupatos: placuit sacrosanctae synodo, antiquos canones1), qui temporum atque homiuum iuiuria paeue in desuetudinem abierunt, adversus non residentes promulga- tos innovare, queraadmodum virtute praesentis decreti inno- vat; ac ulterius, pro firmiori eorundem residenlia et refor- mandis in ecclesia moribus, in hunc, qui sequitur, modum sta- tuere atque sancire. Si quis a patriarchali, primatiali, metro- politana seu cathedrali ecclesia, sibi quocunque titulo, causa, nomine seu iure commissa, quacunque ille dignitate, gradu et praeeminentia praefulgeat, legitimo impedimento seu iustis et rationabilibus causis2) cessantibus, sex mensibus s) continuis extra suam dioecesim morando abfuerit, quartae partis fru- ctuum unius auni, fabricae ecclesiae et pauperibus loci per superioiem ecclesiasticum applicandorum, poenam ipso iure incurrat. Quod si per alios sex4) menses in huiusmodi ab- sentia perseveraverit, aliam quartam partem fructuum similiter applicandam eo ipso amittat. Crescente vero contumacia, ut 57 severiori sacrorum canonum censurae subiiciatur, metropoli- tanus suffraganeos episcopos absentes, metropolitanum vero absentem suffraganeus episcopus antiquior residens, sub poena interdicti ingressus eccLesiae eo ipso incurrenda, infra tres menses per literas seu nuncium Romano Pontifici denunciare teneatur, qui in ipsos absentes, prout cuiusque maior aut mi- nor contumacia exegerit, suae supremae sedis auctoritate anim- advertere, et ecclesiis ipsis de pastoribus ulilioribus provi- dere poterit, sicut in Domino noverit saluhriter expedire.

C. II. Nulli beneficium exigens personalem residentiam obtinenli abesse licet, nisi iusta de causa ab episcopo approbanda, gui turn etiam vica- rium subducta parte fructuum substituat ob curam animarum. Episcopis inferiores, quaevis beneficia ecclesiastica per- sonalem residentiam de iure sive consuetudine exigentia in titulum sive comraendam obtinentes, ab eorum ordinariis, quemadmodum eis pro bono ecclesiarum regimine et divini cultus augmento, locorum et persouarum qualitate pensata, expediens videbitur, opportunis iuris remediis residere cogan- tur, nullique privilegia seu indulta perpetua de non residendo

S e s ». VL I.) cf. c. 20. C. VII. qu. 1. (Gregor. I.) et «eqq. ; tot. tit. X. de cler.nou res. III . 4. et iuVlto III. 3. - 2) cf. iufr. Sess. XXIII. de ref. c. 1.- 3) c. 11. X. de cler. non resid. (Iunoc. 111.) — 4) cf. Sess. XXIII. de ref. c. 1.

SESSIO VI. DEREFORMAT. 4JL

aut de fructibus in absentia percipiendis suffragentur l) ; in- dulgentiis vero et dispensationibus temporalibus, ex veris et rationalibus causis tantum concessis, et coram ordinario legi- time probandis, in suo robore permansuris; quiJbus casibus nihilominus officium sit episcoporum, tanquam in hac parte a sede apostolica delegatoruni, providere, ut per deputationem idoneorum vicariorum 2) , et congruae portionis fructuum as- ss signationem cura animarum nullatenus negligatur; nemini quoad hoc privilegio seu exemptione quacunque suffragante.

C. III. Excessus saecularium clericorum et regularium degentium extra monasteria ab ordinario loci corrigantur. Ecclesiarum praelati ad corrigendum subditorum exces- sus prudenter ac diligenter intendant, et nemo saecularis cle- ricus cuiusvis personalis, vel regularis extra monasterium de- gens etiam sui ordinis privilegii praetextu tutus censeatur3), quo minus, si deliquerit, ab ordinario loci, tanquam super hoc a sede apostolica delegato, secundum canonicas sanctiones visitari, puniri et corrigi valeat.

C. IV. Ecdesias quascunque episcopi et alii maiores praelati, quoties opus fuerit, visitent, omnibus, quae huic decreto obstare possent, sublatis.

Capitula cathedralium 4) et aliarum maiorum ecclesiarum illorumque personae nullis exemptionibus , consuetudiuibus, sententiis, iuramentis, concordiis, quae tantum suos obligent auctores, non etiam successores, tueri se possint, quo minus a suis episcopis et aliis maioribus praelatis per se ipsos solos, vel illis, quibus sibi videbitur, adiunctis, iuxta canonicas san- ctiones5) toties, quoties opus fuerit, visitari, corrigi et emen- dari etiam auctoritate apostolica possint et valeant.

C. V. Episcopi in aliena dioecesi nec pontificalia exerceant, nec ordines 59 conferant.

Nulli episcopo liceat cuiusvis privilegii praetextu ponti- ficalia in allerius dioecesi exercere6), nisi de ordinarii loci expressa licentia, et in personas eidem ordinario subiectas tantum. Si secus factum fuerit, episcopus ab eiercitio ponti- ficalium, et sic ordinati ab exsecutione ordinum sint ipso iure suspensi.

Sess.Vl. l)cf. cla.de rescr.inVlto 1.3. (Bonif. VIII.) - 2) c. 34. de elect. inVItoI.6. (Bonif. VIII.) - 3; cf. Sess. XIV. de ref. c. 4. seq. - 4) cf. Sess. XIV. I. c. Sess. XXV. de ref. c. 6. — 5) cf. Sess. XXV. 1. t. — 6 cf Se»s XIV de ref. c 2. 3. 9.

Indictio futurae sessioni*.

Placetne vobis, proximam futuram sessionem celebrari die Iovis feria quinta post primam dominicam subsequentis Quadragesimae, quae erit dies tertia mensis Martii? Respon- derunt: Placet.