Concilium Tridentinum — Sessio decimatertia

Quae est tertia sub Iulio III. Pont. Max., celebrata die XI Octobris MDLI — Decretum de sanctissimo eucharistiae sacramento (VIII capita, XI canones) ; Decretum de reformatione.

Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*

ftUAE EST TERTI A

SUB IULIO III. PONT. MAX.,

CELEBRATA DIE XI. OCTOBRIS MDLI.

DECRETUM DE SANCTISSIMO EUCHARISTIAE S A C R A M E N T O.

Sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina syuodus, in Spiritu sanoto legitime congregata, praesidentibus in ea eisdem sanctae sedis apostolicae Iegato et nunciis, etsi in eum finem non absque peculiari Spiritus saucti duetu et guberna- tione convenerit, ut veram et antiquam de fide et sacramen- tis doctrinam exponeret, et ut haeresibus omnibus, et aliis gravissimis incommodis, quibus Dei ecclesia misere nunc exa- gitalur, et in multas ac varias partes scinditur, remedium af- ferret, hoc prae.sertim iam inde a principio in votis habuit, ut stirpitus convelleret zizania1) exsecrabilium errorum et schis- matum, quae inimicus homo his nostris calamitosis temporibus in doctrina lidei, usu et cultu sacrosanctae eucharistiae super- seminavit, quam alioqui Salvator noster in ecclesia sua tan- quam symbolum reliquit eius unitatis et caritatis, qua Chri- stianos omnes inter se coniunctos et copulatos esse voluit. Itaque eadem sacrosancta synodus, sanam et sinceram illam de venerabili hoc et divino eucharistiae sacramento doctrinam tradens, quam semper catholica ecclesia, ab ipso Iesu Christo Domino nostro et eius Apostolis erudita, atque a Spiritu san- cto illi omnem veritatem in dies suggerente2) edocta, reti- nuit, et ad finem usque saeculi conservabit, omnibus Christi

Sess. XIII. 1) Matth. XIII 30. - 2) Luc. XII. 12. loan. XIV. 26. XVI. 13.

fidelibus interdicit, ne posthac de sanctissima eucharistia aIi-85 ter credere, docere aut praedicare audeant, quam ut est hoc praesenti decreto explicatum atque definitum.

C. I. De reali praesentia Domini nostri lesu Christi in sanctissimo euc/iaristiae sacramento.

Principio docet sancta synodus, et aperte ac simpliciter profitetur, in almo sauctae eucharistiae sacramento post panis et vini consecrationem Dominum nostrum Iesum Christum ve- rum Deum atque hominem vere, realiter ac substantialiter sub specie illarum rerum sensibilium contineri. Neque enim haec inter se pugnant, ut ipse Salvator noster semper ad dexteram Patris in coelis assideat1) iuxta modum exsistendi naturalem, et ut multis nihilominus aliis in locis sacramentali- ter praesens sua substantia nobis adsit, ea exsistendi ratione, quam etsi verbis exprimere vix possumus, possihilem tamen esse Deo 2), cogitatione per fidem illustrata assequi possumus et constantissime credere debemus. Ita enim maiores nostri omnes, quotquot in vera Christi ecclesia fuerunt, qui de san- ctissimo hoc sacramento disseruerunt , apertissime professi sunt, hoc tam admirabile sacramentum in ultima coena Re- demptorem nostrum instituisse, quum post panis vinique bene- dictionem se suum ipsius corpus illis praebere ac suum san- guinem, disertis ac perspicuis verbis testatus est3); quae verba a sanctis Evangelistis commemorata *), et a divo Paulo postea repetita, quum propriam illam et apertissimam significationem 86 prae se ferant, secundum quam a Patribus intellecta sunt, in- diguissimum sane flagitium est, ea a quibusdam contentiosis et pravis hominibus ad fictitios et imaginarios tropos, quibus veritas carnis et sanguinis Christi negatur, contra universum ecclesiae sensum detorqueri, quae, tanquam columna et firma- mentum veritatis 5), haec ab impiis hominibus excogitata com- menta velut satanica detestata est, grato semper et memore animo praestantissimum hoc Chrisli beneficium agnoscens.

C. H. De ratione inslitutionis sanctissimi huius sacramenti.

Ergo Salvator noster, discessurus ex hoc mundo ad Pa- trem, sacramentum hoc instituit, in quo divitias divini sui erga homines amoris velut effudit, memoriam faciens mirabi-

Sess. XIII. 1) cf. Sess. III. in symb. - 2) Matth. XIX. 26. Luc. XVIII. •11. — i) Matth. XXVI. 26-28. Marc. XIV. 22 — 24. LllC. XXII. 19. se.i. - ») 1 Cor. Xl.2f.seii.- 5j lTim. III. 15.

S R S S I 0 XIII. D E EUCHARISTIA.

liura suorum1), et iu illius suinptione colere nos sui menio- riam praecepit2), suamque annunciare morlem, donec ipse ad iudicandum mundum veniat. Sumi autem voluit sacramen- tum hoc3) tanquam spiritualem animarum cibum, quo alantur et confortentur viventes vita illius, qui dixit: Qui manducat ;«e4), et ipse vivet propter me, et tanquam antidotum, quo liberemur a culpis quotidianis, et a peccatis mortalibus prae- servemur. Pignus praeterea id esse voluit futurae nostrae gloriae et perpetuae felicitatis, adeoque symbolum unius illius corporis, cuius ipse capul exsistit5), cuique nos, tanquam membra, arctissima fidei, spei et caritatis connexione adstri- ctos esse voluit, ut id ipsum omnes diceremus, nec essent in nobis schismata6).

87 C. III. De e.rcellentia sanctissimae euc/iarist/ae super rel/qita sacramen ta.

Commuue hoc quidem est sanctissimae eucharistiae cum ceteris sacraraentis, symbolum esse rei sacrae et invisibilis graliae formam visibilem7): verura illud in ea excellens et singulare reperitur, quod reliqua sacramenta tunc primum san- ctificandi vim habenl, quum quis illis utitur: at in euchari- stia ipse sanctitatis auctor ante usum est. Nondum enim eu- charistiam de manu Domini Apostoli susceperant 8) , quum vere tamen ipse affirmaret corpus suum esse quod praebebat; et semper haec fides in ecclesia Dei fuit, statim post conse- crationem verum Domini nostri corpus9), verumque eius san- guinem sub panis et vini specie una cum ipsius anima et di- vinitate exsistere; sed corpus quidem sub specie panis, et sanguinem sub vini specie, ex vi verborura, ipsura autera cor- pus sub specie vini, et sanguinem sub specie panis, animam- que sub utraque, vi naturalis illius connexionis et concomi- tantiae, qua partes Ghristi Domini, qui iam ex mortuis resur- rexit non amplius moriturus 1 °), inter se copulantur 1 ' ), di- vinitatem porro, propter admirabilem illam eius cum corpore et anima hypostaticam unionem. Quapropter verissimum est, tantundem sub alterutra specie 1 2) atque sub utraque conti- neri. Totus enim et integer Christus sub pauis specie et sub

Sess. XIII. 1) Psaim. CX. 4. - 2) Lnc. XXH. 19. 1 Cor. XI. 24— 26. - 3) Matth. XXVI. 26. seq. — 4) loan. VI. 58. - 5) 1 Cor. XI. 3. Eph. V. 23. - 6) 1 Cor. I. 10. — 7) e. 32. D. II. de cons. fAug.) — 8) Matth. XXVI. 26. Marc. XIV. 22. — 9) cf. infr. ead. can. 1. — 10) Rom. VI. 9. — 11) tl. c. 58. (Aug.) 71. (Paschas.) 78. (missal. Ambios.) D. 11. de cons. — 12) c. 35. D. II. de cons. (Euseh. sive Eucher.) — cf. infr. can. 3. Sess. XXI. de comm. c. 3.

quavis ipsius speciei parte. totus item sub vini specie et sub eius partibus exsistit.

C. IV. De transsubstantiatione. 88 Quoniam aulem Christus Redemptor noster corpus suum id, quod sub specie panis offerebat1), vere esse dixit, ideo persuasum semper in ecclesia Dei fuit, idque nunc denuo san- cta haec synodus declarat, per consecrationem panis et vini conversionem fieri totius substantiae panis in substantiam cor- poris Christi Domini nostri2), et totius substantiae vini in substantiam sanguinis eius. Quae conversio convenienter et proprie a sancta catholica ecclesia transsubstantiatio est appellata.

C. V. De cultu et veneratione huic sanctissirno sacramento exhibenda.

Nullus itaque dubitandi locus relinquitur, quin omnes Christi fideles pro more in catholica ecclesia semper recepto latriae cultum, qui vero Deo debetur, huic sanctissimo sacra- meuto iu veneratione exhibeant3). Neque enim ideo minus est adorandum, quod fuerit a Christo Domino, ut sumatur, in- stitutum 4). Nam illum eundem Deum praesentem in eo adesse credimus, quemPater aeternus introducens in orbem terrarum dicit5): El adorent eum omnes angeli Dei; quem magi procidentes adoraverunt 6) ; quem denique in Galilaea ab Apo- stolis adoratum fuisseT), scriptura testatur.

Declarat praeterea sancta synodus, pie et religiose ad-89 modum in Dei ecclesiam inductum fuisse hunc morem8), ut singulis annis peculiari quodam et festo die praecelsum hoc et venerabile sacramentum singulari veneratione ac solemni- tate celebraretur, utque in processionibus reverenter et hono- rifice illud per vias et loca publica circumferretur 9). Aequis- simum est enim sacros aliquos stalutos esse dies, quum Chri- stiani omnes singulari ac rara quadam significatione gratos et memores lestentur animos erga communem Dominum et Red- emptorem pro tam ineffabili et plane divino beneficio, quo mortis eius victoria et triumphus repraesentatur. Ac sic qui- dem oportuit victricem veritatem de mendacio et haeresi tri- umphuni agere, ut eius adversarii in conspectu tanti splendo- ris, et in tanta universae ecclesiae Iaetitia positi vel debilitati

Sess. XIII. 1) Luc. XXII. 19. lonn. VI. 48. sqq. I Cor. XI. 24. — 2) c.55.

D. 11. de cons. (Ambros.) — cf. infr. can. 2. — 3) cf. infr. can. 6. - 4) Matth. XXVI. 26. - 5) Hebr. I. 6.— 6) Matth. II. 11. - 7) Matth. XXVIII. 17. Luc. XXIV. 52. — 8) cf. ep. Urbani IV. relatam in Clem. 1. de relig. dom. III. 16. — 9) cf. infra can. 6.

et fracti tabescant, vel pudore affecti et confusi aliquando resipiscant.

C. VI. De asservando sacrae eucharistiae sacramento , et ad infirmos deferendo.

Consuetudo asservandi in sacrario sanctam eucharistiam adeo antiqua est1), ut eam saeculum etiam Nicaeni concilii agnoverit2). Porro deferri ipsam sacram eucharistiam ad in- 6rmos, et in hunc usum diligenter in ecclesiis conservari, praeterquam quod cum summa aequitate et ratione coniunctum est, tum multis in conciliis praeceptum inveuitur3), et vetu- stissimo catholicae ecclesiae more est observatum. Quare 90 sancta haec synodus retinendum omnino salutarem hunc et necessarium morem statuit.

C. VII. De praeparatione, quae adhibenda est, ut digne quis sacram eucharistiam percipiat. Si non decet ad sacras ullas functiones quempiam acce- dere, nisi sancte, certe quo magis sanctitas et divinitas coe- lestis huius sacramenti viro Christiano comperta est, eo dili- gentius cavere ille debet, ne absque magna reverentia et san- ctitate ad id percipiendum accedat, praesertim quum illa plena formidinis verba apud Apostolum legamus4): Qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit, non diiu- dicans corpus Domini. Quare communicare volenti revocan- dum est in memoriam eius praeceptum 5) : Probet autem se ipsum homo. Ecclesiastica autem consuetudo declarat, eam probationem necessariam esse, ut nullus sibi conscius peccati mortalis, quantumvis sibi contritus videatur6), absque prae- missa sacramentali confessione ad sacram eucharistiam acce- dere debeat. Quod a Christianis omnibus, etiam ab iis sacer- dotibus, quibus ex officio incubuerit celebrare, haec sancta synodus perpetuo servandum esse decrevit, modo non desit illis copia confessoris. Quod si necessitate urgente sacerdos absque praevia confessione celebraverit, quam primum con- fiteatur.

<)l C. VIII. De usu admirabilis huius sacramenti.

Quoad usum autem recte et sapienter Patres nostri tres rationes hoc sanctum sacramentum accipiendi distinxerunt.

Seaa. XIII. 1) c. 93. D. II. <le cons. (Cap. Franc.) c. 10. X. de celebr. misa. 111. 41. (Honor. 111. ) — cf. infr. can. 7. — 2) conc. Nic. I. c. 13. (c. 6. C. XXVI. qu. C.) — 3) cf. e. gr. conc. Ancyr. c. 5. Agath. c. 15. (D. L. c. 63.) Lat. IV. c. 20. — 4) 1 Cor. XI. 29. — 5) 1 Cor. ib. 28. — 6) cf. infr. c. 11.

Quosdam enim docuerunt sacramentaliter duntaxat id sumere, ut peccatores; alios tautum spiritualiter, illos nimirum, qui voto propositum illum coelestem panem edentes, fide viva, quae per dilectionem operatur1), fructnm eius et utilitatem sentiunt; tertios porro sacramentaliter simul et spirilualiter2) ; hi autem sunt, qui ita se prius probant et inslruunt, ut vestem nuptialem induti ad divinam hanc mensam accedant3). In sacramentali autem sumptione semper in ecclesia Dei mos fuit, ut laici a sacerdotibus communionem acciperent; sacer- dotes autem celebrantes se ipsos communicarent*), qui mos, tanquam ex traditione apostolica descendens 5), iure ac me- rito retineri debet. Demum autem paterno affectu admonet sancta synodus, hortatur, rogat et obsecrat per viscera mise- ricordiae Dei nostri, ut omnes et siuguli, qui Christiano no- mine censentur, in hoc unitatis signo, in hoc vinculo caritatis, in hoc concordiae symbolo iam tandem aliquando conveniant et concordent, memoresque tantae maiestatis et tam eximii amoris Iesu Christi Domini nostri, qui dilectam animam suam in nostrae salutis pretium6), et carnem suam nobis dedit ad manducanduiu, haec sacra mysteria corporis et sanguinis eius ea fidei constantia et firmitate, ea animi devotione, ea pie- tate et cultu credant et venerentur, ut panem illuni supersub- stantialem frequenter suscipere possint, et is vere eis sit ani-'J2 mae vita, et perpetua sanitas mentis, cuius vigore confortati ex huius miserae peregrinationis itinere ad coelestem patriam pervenire valeant, eundem panem angelorum7), quem modo sub sacris velaminibus eduut , absque ullo velamine man- ducaturi.

Quoniam autem non est satis veritatem dicere nisi dete- gantur et refellautur errores: placuit sanctae synodo hos ca- nones subiungere, ut omnes, iam agnita catholica doctrina, intelligant quoque , quae ab illis haereses caveri vitarique debeant.

DE SANCTISSIMO EUCHARISTIAE SACRAMENTO. Can. I. Si quis negaverit8), in sanctissimae eucharistiae sacramento contineri vere, realiter et substantialiter corpus et sanguinem una cum anima et divinitate Domini nostri lesu Christi, ac proinde totum Christum; sed dixerit tantummodo esse in eo, ut in siguo, vel figura, aut virtute: anathema sit.

Sess. XIII. i) Gal. V. 6. - 2) cf. infr. c. 8. - 3) Matth. XXII. 11. - 4) cf. U. D. II. de cons. (conc. Tol. XII.) - cf. infr. c. 10. - 5) Hebr. VII. 27. — 6) Ioan. VI. 56. seq. — 7) Psalm. LXXVII. 25. - 8) cf. supr. c. 3.

Can. II. Si quis dixerit, in sacrosancto eucharistiae sa- cramento remanere substantiam panis et vini una cum corpore et sanguine Domini nostri Iesu Christi, negaveritque mirabilem illam et singularem conversionem totius substantiae panis in corpus, et totius substantiae vini in sanguinem, manentibus 93 duntaxat speciebus panis et vini, quam quidem conversionem catholica ecclesia aptissime transsubstantiationem appellat1): anathema sit.

Can. III. Si quis negaverit, in venerabili sacraraento eucharistiae sub unaquaque specie2), et sub singulis cuiusque speciei partibus, separatione facta, totum Christum contineri: anathema sit.

Can. IV. Si quis dixerit, peracta consecratione3) in ad- mirabili eucharistiae sacramento non esse corpus et sanguinem Domini nostri lesu Christi, sed tantum in usu, dum sumitur, non autem ante vel post, et in hostiis seu particulis consecra- tis, quae post communionem reservantur vel supersunt, non remanere verum corpus Domini: anathema sit.

Can. V. Si quis dixerit, vel praecipuum fructum sanctis- simae eucharistiae esse remissionem peccatorum 4), vel ex ea non alios effectus provenire: anathema sit.

Cais. VI. Si quis dixerit, in sancto eucharistiae sacra- mento Christum unigenitum Dei Filium non esse cultu la- triae 5), etiam externo, adorandum, atque ideo nec festiva pe- culiari celebritate venerandum, neque in processionibus secun- dum laudabilem et universalem ecclesiae sanctae ritum et consuetudinem solemniter circumgestandum, vel non publice, ut adoretur, populo proponendum, et eius adoratores esse idololatras: anathema sit. 84 Can. VII. Si quis dixerit, non licere sacram euchari- stiam in sacrario reservari 6), sed statim post consecrationem adstantibus necessario distribuendam; aut non licere, ut illa ad infirmos honorifice deferatur: anathema sit.

Can. VIII. Si quis dixerit, Christum in eucharistia ex- hibitum spiritualiter tantum manducari, et non etiam sacra- mentaliter ac realiter7): anathema sit.

Can. IX. Si quis negaverit, omnes et singulos Christi fideles utriusque sexus8), quum ad annos discretionis perve- nerint, teneri singulis annis saltem in Paschate ad communi-

Sess. XIII. l)ib. c.4.— 2) ib. c. 3. et infr. Sess.XXI. de comm. c. t — 3) cf. supr. c. 3. — 4) ib. c. 2. — 5) ib. c. 5. — 6) ib. c. 6. — 7) ib. c. 8. — 8) cf. Sess. XIV. de poen. can. 8.

candum iuxta praeceptum sanctae matris ecclesiae: ana- thema sit.

Can. X. Si quis dixerit, non licere sacerdoti celebranti se ipsum communicare l) : anathema sit.

Can. XI. Si quis dixerit, solam fidem esse sufficientem praeparationem ad sumendum sanctissimae eucharistiae sacra- mentum2): anathenia sit. Et, ne tantum sacramentura indi- gne atque ideo in raortem et condemuationem sumatur, statuit atque declarat ipsa sancta synodus, illis, quos conscientia pec- cati mortalis gravat, quantumcunque etiam se contritos exi- stiment, habila copia coufessoris, necessario praemittendam esse confessionem sacramentalem. Si quis autem contrarium do- cere, praedicare vel pertinaciter asserere, seu etiam publicegs disputando defendere praesumpserit , eo ipso excommunica- tus exsistat.

DECRETUM DE REFORM ATIONE.

(,'. I. Episcopi prudenter moribus subditorum reformandis invigilent ; ab eorum correctione non appelletur. Eadem sacrosancta Tridentina synodus, in Spiritu sancto legitime congregata, praesidentibus in ea eisdem sanctae se- dis apostolicae legato et nunciis, intendens nonnulla statuere, quae ad iurisdictionem pertinent episcoporum, ut iuxta proxi- uiae sessionis decretum 3) illi iu coramissis sibi ecclesiis eo libentius resideant, quo facilius et couimodius sibi subiectos regere, et in vitae ac morum honestate continere potuerint: illud primum eos admonendos censet, ut se pastores4), non percussores esse meminerint, atque ita praeesse sibi sub- ditis oportere, ut non in eis dorainentur, sed illos tanquam filios et fratres diligant, elaborentque, ut hortando et monendo ab illicitis deterreant, ne, ubi deliquerint, debitis eos poenis coercere cogantur. Quos tamen si quid per humanam fragi- litatem peccare contigerit, illa Apostoli est ab eis servanda praeceptio 5), ut illos arguant, obsecrent, increpent in omni bonitate et patientia, quum saepe 6) plus erga corrigendos agat benevolentia quam austeritas, plus exhortatio quam commina- tio, plus caritas quam potestas. Sin autem ob delicti gravita- tem virga opus fuerit, tunc cum mansuetudine rigor, cum mi- sericordia iudicium, cum lenitate severitas adhibenda est, ut96 sine asperitate disciplina populis salutaris ac necessaria con-

Sess. XIII. 1) cf. supr. c. 8. — 2) ib. c. 7. — 3) Sess. XII. extr. — 4) 1 Petr. V. 2. seu. - 5) 2 Tim. IV. 2. - 6) verba Leouis III. in c. 6. D. XLV.

servetur, et qui correpti fuerint einendentur, aut, si resipiscere noluerint, ceteri salubri in eos animadversionis exemplo a vi- tiis deterreantur, quum sit diligentis et pii simul pastoris ofli- cium, morbis ovium levia primum adbibere fomenta; post, ubi morbi gravitas ita postulet, ad acriora et graviora reme- dia descendere; sin antem nec ea quidem proficiant illis sub- movendis, ceteras saltem oves acontagionis periculo liberare1). Quum igitur rei criminum plerumque ad evitandas poenas et episcoporum subterfugienda iudicia querelas et gravamina si- mulent, et appellationis diffugio iudicis processum irapediant, ne remedio ad inuocentiae praesidium instituto2) ad iniquita- tis defensionem abutantur, atque ut huiusmodi eorum callidi- tati et tergiversationi occurratur, ita statuit et decrevit: In causis visitationis et correctionis, sive habilitatis et inhabili- tatis, nec non criminalibus, ab episcopo, seu illius in spiritua- libus vicario generali, ante definitivam sententiam ab interlo- cutoria vel alio quocunque gravamine non appelletur, neque episcopus seu vicanus appellationi huiusmodi tanquam frivolae deferre teneatur, sed ea, ac quacunque inhibitione ab appel- lationis iudice emanata, nec uon omni stylo et consuetudine, etiam immemorabili, contraria non obstante, ad ulteriora va- leat procedere, nisi gravamen huiusmodi per definitivam sen- tentiam reparari3) vel ab ipsa definitiva appellari non possit, quibus casibus sacrorum et antiquorum canonum statuta illi- bata persistant.

97 C. II. In criminalibus appellatio ab episcopo quando metropolitano, aut uni ex vicinioribus covimittenda sit. A sententia episcopi, vel ipsius in spiritualibus vicarii generalis, in criminalibus appellationis causa, ubi appellationi locus fuerit, si apostolica auctoritate in partibus eam committi contigerit, metropolitano, seu illius etiam vicario in spiritua- libus generali; aut, si ille aliqua de causa suspectus foret, vel ultra duas legales diaetas distet*), seu ab ipso appellatum fuerit, uni ex vicinioribus episcopis, seu illorum vicariis, non autem inferioribus iudicibus, committatur.

C. III. Acta primae inslantiae intra triginta dies dentur gratis re.o appellanti.

Reus, ab episcopo aut eius vicario in spiritualibus gcne- rali in criminali causa appellans, coram iudice, ad quem ap-

Sess. XIII. 1) sec. Hieron. in o. 16. C. XXIV. qu. 3. et Aug. in c. 17. il). _ 21 cf. c. 3. X. 4e anpell. II. 28. (Alex. III.) — 3) cf. c. 59. X. ib. (Innoc. (II. ( 4) cf. c II. de rescr ln Vlto I. 3. (Kouif. VIII.)

SESSIU Xlll. DE REFORMAT.

pellavit, acta primae instantiae omnino producat, et iudex, nisi illis visis, ad eius absolutionem minime procedat. Is au- tem, a quo appellatum fuerit, intra triginta dies acta ipsa po- stulanti gratis exhibeat; alioqui absque illis causa appellationis huiusmodi, prout iustitia suaserit, terminetur.

C. IV. Qua ratione clerici ob gravia crimina sacris exauctorandi. «s Quum vero tam gravia nonnunquam sint delicta ab eccle- siasticis commissa personis, ut ob eorum atrocitatem a sacris ordinibus deponendae, et curiae siut tradendae saeculari, iu quo secundum sacros canones1) certus episcoporum uumerus requiritur, quos si omnes adhibere difhcile esset, debita iuris exsecutio difterretur, si quando autem intervenire possent, eorum residentia intermitteretur: propterea statuit et decre- vit: Episcopo per se, seu illius vicario in spiritualibus gene- rali, contra clericum, in sacris etiam presbyteratus ordinibus constitutum, etiam ad illius condemnationem, nec non verba- lem depositionem, et per se ipsum etiam ad actualem atque solemnem degradalionem ab ipsis ordinibus et gradibus eccle- siasticis, in casibus, in quibus aliorum episcoporum praesentia in numero a canonibus definito requiritur, etiam absque illis procedere liceat; adhibitis tamen et in hoc sibi adsistentibus totidem abbatibus, usum mitrae et baculi ex privilegio aposto- lico habentibus, si in civitate aut dioecesi reperiri, et com- mode interesse possint; alioquin aliis personis in ecclesiastica dignitate constitutis, quae aetate graves ac iuris scientia com- mendabiles exsistant.

C. V. Sumt/tarie cognoscat episcopus de gratiis aut absolutionem crimi- nis aut remissionem poenae respicientibus. Et quoniam per fictas causas, quae tamen satis probabi- s» les videntur, interdum accidit, ut nonnulli eiusmodi gratias extorqueant, per quas poenae illis episcoporum iusta severi- tate inflictae aut remittuntur omnino, aut minuuntur, quum non ferendum sit, ut mendacium, quod tantopere Deo displi- cet2), non modo ipsum impunitum sit, verum etiam alterius delicti veniam impetret mentienti: idcirco, ut sequitur, statuit et decrevit: Episcopus, apud ecclesiam suam residens, de subreptione et obreptione gratiae, quae super absolutione ali- cuius publici criminis vel delicti, de quo ipse inquirere coe-

Se%%. XIII. 1) c. 2. C. III. ou.8. c. 4. C. XV. qu. 1. (conc. Cartli II.) c I. 7 ib. (conc. Hisp. II.) c. 5. ib. (conc. Cartb. III.) c. 6. ib. (Statt. eccl. ant.)- 2) E*on. XXIII. l Levit. XIX. 11. al.

5*

6S SKSS.10 Xlll. DE PROKOGAT. DEFINIT.

perat, aut remissione poenae, ad quam criminosus per euiu condemnatus fuerit, falsis precibus impetratur, per se ipsum, tanquam sedis apostolicae delegatus, etiam summarie cogno- scat, ipsamque gratiam1), postquam per falsi narrationem aut veri taciturnitatem obtentam esse legitime constiterit , non admittat.

C. VI. Non citetur personaliter episcopus, nisi depositionis aut priva- tionis causa.

Quoniam vero subditi episcopo , tametsi iure correpti fuerint2), magnopere tamen eum odisse, et, tanquam iniuria affecti sint, falsa illi crimina obiicere solent, ut, quoquo pa- cto possint, ei molestiam exhibeant, cuius vexationis timor plerumque illum ad inquirenda et punienda eorum delicla se- gniorem reddit: idcirco, ne is magno suo et ecclesiae incora- modo gregem sibi creditum relinquere, ac non sine episcopalis dignitatis diminutione vagari cogatur, ita statuit et decrevit: Episcopus, nisi ob causam3), ex qua deponendus sive privan- loy dus veniret, etiam si ex officio, aut per inquisitionem, seu denunciationem vel accusationem, sive alio quovis modo pro- cedatur, ut personaliter compareat, nequaquam citetur vel moneatur.

C. VII. Qualitales testium contra episcopum describuntur.

Testes in causa criminali ad informationem, vel indicia, seu alias in causa principali, contra episcopum, nisi contestes et bonae conversationis, existiniatiouis et famae fuerint, non recipiantur; et si odio, temeritate aut cupiditate aliquid de- posuerint, gravibus poenis mulctentur.

C. VIII. Graves episcoporum causae. a Pont. Max. cognoscantur.

Causae episcoporum, quum pro criminis obiecti qualitate eomparere debeant, coram Pontifice Max. referantur4), ac per ipsum termiuentur.

DECRETUM

Prorogationis definitionis quatuor articulorum de sacramento eucliari- sliae, etsalvi conductus protestantibus dandi. Eadem sancta synodus errores omnes, qui super hoc sanctissimo sacramento repullularunt, tanquam vepres ex agro

Se»s. XIII. i) cf. c. 20. 22. X. de rescr. I. 3. (Innoc. III. J — 2) sec. verb. Ps. Evar. in c. 21 C. II. qu. 1. - 3) cf. Sess. XXIV. de ref c 5. - 4) conc. Sard. c. 4. (c. 7. C. VI. qu. 4. ) - cf. Sess. XXIV. 5.

dominico evellere, ac omnium fidelium saluti prospicere cu-ioi piens, quotidiauis precibus Deo omnipotenti pie oblatis, inter alios ad hoc sacraraentum pertinentes articulos diligentissima veritatis catholicae inquisitione tractatos, plurimis accuratissi- misque pro rerum gravitate disputationibus habitis, cognitis quoque praestantisshnorum theologorum sententiis, hos etiam tractabat: An necessarium sit ad salutem , et divino iure praeceptum, ut singuli Christi fideles sub utraque specie ipsum venerabile sacramentum accipiant; et: Num minus snmat, qui sub altera, quam qui sub utraque communicat; et: An erra- verit sancta mater ecclesia, laicos et non celebrantes sacer- dotes sub panis specie duntaxat communicando; et: An par- vuli etiam communicandi sint. Sed quoniam ex nobilissima Germaniae provincia ii, qui se protestantes nominant, super his ipsis articulis, antequam definiantur, audiri a sancta syn- odo cupiunt, et eain ob causam fidem publicam ab illa postu- Iarunt, ut ipsis tuto huc venire, et in hac urbe commorari, ac libere coram synodo dicere atque proponere quae sense- rint, et postea, quum Iibuerit, recedere Iiceat: sancta ipsa synodus, licet magno desiderio eorum adventum mnltos antea menses exspectarit, tamen ut pia mater, quae ingemiscit et parturit, summopere id desiderans ac laborans, ut in iis, qni Christiano nomine censentur, nulla sintschismata, sed, quemad- modum eundem omnes Deum et Redemptorem agnoscunt, ita idem dicant, idem credant, idem sapiant, confidens Dei mise- ricordiae, et sperans fore, ut illi in sanctissimam et salutareni unius fidei, spei caritatisque coucordiam redigantur, libenter eis in hac re niorem gerens, securitatem et fidem, ut petie- runt, publicam, quam salvum conductum vocant, quod ad se pertinet, eius, qui infra scriptus erit, tenoris dedit atque con- cessit, et eorum causa definitionem illorum articulorum ad secundam sessionem distulit; quam, ut illi commode ei inter- esse possint, in diem feslum Conversionis D. Pauli, quae erit XXV. die mensis Ianuarii anni sequentis, indixit. Illudque praeterea statuit, ut in eadem sessione de sacrificio missae agatur propter magnam utriusque rei connexionem, intereaio2 sessione proxima de poenitentiae et extremae unctiouis sacra- mentis tractandum. Illam autem die festo divae Catharinae virginis et martyris, qui erit XXV. Novembris, habendam esse decrevit, simulque, ut in utraque materiam reformationis pro- sequatur.

70 S E S S 1 O XIV. D E POKNITEN T 1 A.

SALVCS COSTDUCTUS

DATUS

PROTESTANTIBUS.

Sacrosancta et generalis Trideutina synodus, in Spiritu sancto legitime congregata, praesidentibus in ea eisdem san- ctae sedis apostolicae legato et nunciis, omnibus et singulis, sive ecclesiasticis sive saecularibus personis universae Germa- niae, cuiuscunque gradus, status, conditionis et qualitatis sint, quae ad oecumenicum hoc et generale concilium accedere voluerint, ut de iis rebus, quae in ipsa synodo tractari debent, omni libertate conferre, proponere et tractare, ac ad ipsum oecumenicum concilium libere et tuto venire, et in eo manere et commorari, ac articulos, quot illis videbitur, tam scripto quam verbo olFerre, proponere, et cum Patribus, sive iis, qui ab ipsa saucta synodo delecti fueriut, conferre et absque ullis conviciis et contumeliis disputare, necnon, quaudo illis pla- cuerit, recedere possint et valeant, publicam fidem et plenam securitatem, quam salvum conductum appellant, cum omnibus et singulis clausulis et decretis necessariis et opportunis, etiamsi specialiter, et non per verba generalia exprimi debe- rent, quae pro expressis haberi voluit, quantum ad ipsam S. synodum spectat, concedit. Placuit praeterea sanctae synodo, ut, si pro maiori libertate ac securitate eorum certos tam pro commissis, quam pro committeudis per eos delictis iudi- ces eis deputari cupiant, illos sibi benevolos nominent, etiamsi delicta ipsa quantumcunque enormia ac haeresim sapientia fuerint.