Concilium Tridentinum — Sessio decimaquarta

Quae est quarta sub Iulio III. Pont. Max., celebrata die XXV Novembris MDLI — Doctrina de sanctissimis poenitentiae et extremae unctionis sacramentis ; Decretum de reformatione.

Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*

SUB 1ULIO III. PONT. MAX.,

CELEBRATA DIE XXV. NOVEMBRIS MDLl.

DOCTRINA DE SANCTISSIMIS POENITENTIAE ET EXTREMAE UNCTIONIS SACRAMENTIS.

Sacrosancta oecumenica et generalis Tridentina synodus, in Spiritu sancto legitime congregata, praesidentibus in ea eisdem sanctac sedis apostolicae legato et nunciis, quamvis

in decreto de iustificatione *) multus fuerit de poenitentiae sacramento propter locoru^ cognationem necessaria quadam ratione sermo interpositus: ^anta nihilominus circa illud nostra hac aetate diversorum errorum est multitudo, ut non parum publicae utilitatis retulerit, de eo exactiorem et pleniorem definitionem tradidisse, in qua demonstratis et convulsis Spi- ritus sancli praesidio universis erroribus, catholica veritas perspicua et illustris fieret; quam nunc sancta haec synodus Christianis omnibus perpetuo servandam proponit.

C. I. De necessitrtte et institutione saeramenti poenitentiae.

Si ea in regeneratis omnibus gratitudo erga Deum esset, ut iustitiam in baptismo ipsius beneficio et gratia susceptam constanter tuerentur, non fuisset opus, aliud ab ipso baptismo sacramentum 2) ad peccatorum remissionem esse institutum. Quoniam autem Deus, dives in misericordia 3), cognovit fig- mentum nostrum4), illis etiam vitae remedium coutulit, qui se postea in peccati servitutem et daemonis potestatem tradi- dissent, sacramentum videlicet poenitentiae , quo Iapsis post baptismum beneficium mortis Christi applicatur. Fuit5) qui- dem poenitentia universis hominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam assequendam necessaria, illis etiam, qui baptismi sacramento ablui petivissent, ut perversitate abiecta et emendata tantam Dei offensionem cum peccati odio et pio animi dolore de- testarentur. Unde Propheta ait6): Convertimini , et agite poenitentiam ab omnibus iniquitatibus veslris, et non erit vobis in ruinam iniquitas. Dominus etiam dixit7): Nisi poe- nitentiam egeritis, omnes similiter peribitis. Et princeps Apostolorum Petrus peccatoribus baptismo initiandis poeniten- tiam commendans dicebat8): Poenitentiam agite, et bapti- zetur unusquisque vestrum. Porro nec ante adventum Chri- sti poenitentia erat sacramentum, nec est post adventuni illius cuiquam ante baptismum. Dominus autem sacramentum poe- nitentiae tunc praecipue instiluit, quum a mortuis excitatus insufflavit in discipulos suos, dicens9): Accipite Spiritum sanctum ; quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quo- rum retinuerilis, retenta sunt. Quo tam insigni facto et ver- bis tam perspicuis potestatem remittendi et retinendi peccata,

Sess. XIV. 1) supr. Sess. VI. de iustific. 14. — 2) cf. infr. de poen. c. 5.

• 3)Ephes. II. 4. — 4) Psal. CII. 14. — 5) supr. Sess. VI. de iustific. c 14.

6. Eieeh. XVIII. 30. — 7) Luc. XIII. 3. - 8) Act. II. 38. - 9) loan. XX. 22. seq. — cf. infra de poem can. 3.

ad reconciliandos fideles post baplisraum lapsos, Apostolis et eorum legitimis successoribus fuisse communicatam, universo- rum Patrum consensus semper intellexit, et Novatianos, re- mittendi potestatem olim perlinaciter ncgantes1), magna ra-

105 tione ecclesia calholica tanquam baereticos explosit atque condemnavit. Quare verissiraum hunc illorum verborum Do- mini sensura saucta haec synodus probans et recipiens, damnat eorum commentitias interpretationes, qui verba illa ad pote- statem praedicandi verbum Dei, et Christi evangelium annun- ciandi contra huiusmodi sacramenti institutionem falso de- torquent.

C. II. l)e riifferentia sacramenti pnenitentiae et baptismi.

Ceterum hoc sacrameutura multis rationibus a baptismo differre dignoscitur 2). Nam praeterquam quod materia et forma, quibus sacramenti essentia perficitur, longissime dissi- det: constat certe, baptismi ministrum iudicem esse non opor- tere, quum ecclesia in nerainem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per baptismi ianuam fuerit ingressus. Quid enim miki, inquit Apostolus 3), de iis, quiforis sunt, iudicaret Secus est de domesticis fidei, quos Christus Dominus lavacro baptismi sui corporis membra semel effecit4). Nam hos, si se postea crimine aliquo contaminaverint, non iam repetito baptismo ablui, quum id in ecclesia catholica nulla ratione liceat, sed ante hoc tribunal tanquam reos sisti voluit, ut per sacerdotum sententiam non semel , sed quoties ab admissis peccatis ad ipsum poeniteutes confugerint, possent liberari. Alius praeterea est baptismi, et alius poeniteutiae fructus. Per baptismum enira Christum induentes5) nova prorsus in illo efficimur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes: ad quam tamen novitatem et in- tegritatem per sacramentum poenitentiae, sine magnis nostris fletibus et laboribus, divina id exigente iustitia, pervenire ne-

106 quaquam possumus, ut merito poenitentia laboriosus quidam baptismus 6) a sanctis Patribus dictus fuerit. Est autem hoc sacramentura poenitentiae lapsis post baptismum ad salutem necessarium, ut nondum regeneratis ipse baptisraus.

Sess. XIV. 1) Euseb. Hist. eccl. VI. 8. — 2) cf infra de poen. can. 8. et gupr. Sess. VI. de iust. c. 14. — 3) 1 Cor. V. 12. — 4) 1 Cor. XII. 13. — 5) Gal. 111.21.— 6) cf. Greg. Naz. Or. In sancta lumina (39), loan. Damasr. de fiaV orthodoxa IV. 10.

C. III. De partibus et fructibus huius sacramenti. Docet praeterea sancta synodus, sacramenti poenitentiae formam, in qua praecipue ipsius vis sita est, in illis ministri verbis positam esse: Ego te absolvo etc, quibus quidem de ecclesiae sanctae more preces quaedam laudabiliter adiungun- )ur; ;psius tamen formae essentiam nequaquam spectant, neque ad ipsius sacramenti administrationem sunt necessariae. Sunt autem quasi materia huius sacramenti ipsius poenitentis actus, nempe contritio *), confessio et satisfactio. Qui quate- nus in poenitente ad integritatem sacramenti, ad plenamque et perfectam peccatorum remissionem ex Dei institutione re- quiruntur, hac ratione poenitentiae partes dicuntur. Sane vero res et effectus huius sacramenti, quantum ad eius vim et effi- caciam pertinet, reconciliatio est cum Deo, quam interdum in viris piis et cum devotione hoc sacramentum percipientibus conscientiae pax ac serenitas cum vehementi spiritus cousola- tione consequi solet. Haec de partibus et effectu huius sa- cramenti sancta synodus tradens, simul eorum sententias damnat, qui poenitentiae partes incussos conscientiae terrores et fidem esse contendunt.

C. IV. De contritione. Contritio2), quae primum locum inter dictos poenitentis actus habet, animi dolor ac detestatio est de peccato com- misso, cum proposito non peccandi de cetero. Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic con- tritionis motus necessarius, et in homine post baptismum lapso ita demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fidu- cia divinae misericordiae et voto praestandi reliqua coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc sacramentum requiruntur. Declarat igitur sancta synodus, hanc contritionem non solum cessationem a peccato 3) et vitae novae propositum et inchoa- tionem , sed veteris etiam odium continere , iuxta illud4): Proiicite a vobis omnes iniquitates vestras, i/i quibus prae- varicati estis, et facite vobis cor novum et spiritum novum. Et certe, qui illos sanctorum clamores consideraverit: Tibi5) soli peccavi, et malum coram te feci. Laboravi6 ) in ge- mitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum. Reco- gitabo"1 ) tibi omnes annos meos in amaritudine animae meae, et

Sess. XIV. 1) cf. infr. de poen. c. 4. supr. Sess. VI. de iust. c. 14. — 2) cf. Sess. XIV. de inst. c. 6. et 14. — 3) cf infr. de poen. can. 5. — 4) Ezech. XVIII. 34. - 5) Psalm. L. 6. - 6) Psalm. VI 7. - 7) Isa. XXXVIII. 15.

»4 SESSIOXIV. DEPOENITENTIA

alios huius generis, facile inteUiget, eos ex vehementi quodam anteactae vitae odio et ingenti peccatorum detestatione ma- nasse. Docet praeterea, etsi contritionem hanc aliquaudo ca- vitate perfectam esse contingat, hominemque Deo reconciliare, priusquam hoc sacramentum actu suscipiatur, ipsam nihilomi- nus reconciliationem ipsi contritioni sine sacramenti voto, quod in illa includitur, non esse adscribendam. Illam vero contritionem imperfectam, quae attritio dicitur, quoniam vel ex 108 turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae et poe- narum metu communiter concipitur, si voluntatem peccandi ex- cludat, cum spe veniae declarat, non solum non facere homi- nem hypocritam et magis peccatorem, verum etiam donum Dei esse et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inha- bitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus viam sibi ad iustitiam parat. Et quamvis sine sacramento poenitentiae per se ad iustificationem perducere peccatorem nequeat, ta- men eum ad Dei gratiam in sacramento poenitentiae impe- trandam disponit. Hoc enim timore utiliter concussi Ninivi- tae1) ad Ionae praedicationem plenam terroribus poenitentiam egerunt, et misericordiam a Domino impetrarunt. Quamobrem falso quidam calumniantur catholicos scriptores, quasi tradide- rint, sacramentum poeniteniiae absque bono motu suscipien- tium gratiam conferre; quod nunquam ecclesia Dei docuit neque sensit. Sed et falso docent, contritionem esse extortam et coactam, non liberam et voluntariam.

C. V. De confessione. Ex institutione sacramcnti poenitentiae iam explicata uni- versa ecclesia semper intellexit, institutam etiam esse a Do- mino integram peccatorum confessionem 2) , et omnibus post baptismum lapsis iure divino necessariam exsistere, quia Domi- nus noster Iesus Ghristus, e terris ascensurus ad coelos, sacer- dotes sui ipsius vicarios reliquit3) tanquam praesides et iudi- ces4), ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae i09Christi fideles ceciderint, quo pro poteslate clavium remissio- nis aut retcntionis peccatorum sententiam pronuncient. Con- stat enim, sacerdotes iudicium hoc incognita causa exercere non potuisse, nec aequitatem quidem illos in poenis iniungen- dis servare potuisse, si in genere duntaxat, et non potius in specie ac sigillatim sua ipsi peccata declarassent. Ex his

Sess. XIV. 1) lon. III. 5. — 2) Lnc. V. 14. XVII. 14. lac. V. 14. 1 loan.

1. 9. • 3. Matth. XVI. 19. loan. XX. 23. — 4) cf. e. 51. D. I. de poen. (Amoros.)

colligitur *), oportere a poenitentibus omnia peccata mortalia, quorum post diligcntem sui discussionem conscientiam habent, in confessione recenseri, etiamsi occultissima illa sint, et tantum adversus duo ultima decalogi praecepta commissa 2), quae nonnunquam animum gravius sauciant, et periculosiora sunt iis, quae in manifesto admittuntur. Nam venialia3), qui- bus a gratia Dei non excludimur, et in quae frequentius labi- mur, quanquam recte et utiliter citraque omnem praesumptio- nem in confessione dicantur, quod piorum hominum usus de- monstrat: taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis expiari possunt. Verum, quum universa mortalia peccata, eliam cogitationis, homines irae filios4) et Dei inimicos red- dant, necessum est, omnium etiam veniam cum aperta et ve- recunda confessione a Deo quaerere. Itaque dum omnia, quae memoriae occurrunt, peccata Christi fideles confiteri student, procul dubio omnia divinae misericordiae ignoscenda exponuut. Qui vero secus faciunt, et scienter aliqua retinent, nihil diviuae bonitati per sacerdotem remittendum proponunt. Si enim erubescat aegrotus vulnus medico detegere, quod ignorat medicina non curat. Colligitur praeterea, etiam eas circumstantias in confessione explicandas esse, quae speciem peccati mutant, quod sine illis peccata ipsa neque a poeniten- tibus integre exponautur, nec iudicibus innotescant, et fien 110 nequeat, ut de gravitate criminum recte censere possint, et poenani, quam oportet, pro illis poenitentibus imponere. Unde ilienum a ratione est docere, circumstantias has ab homini- bus otiosis excogitatas fuisse, aut unam tantum circumstantiam confitendam esse, nempe peccasse in fratrem. Sed et impium est, confessionem, quae hac ratione ficri praecipitur, impossi- bilem dicere, aut carnificinam illam conscientiarum appellare; constat enim, nihil aliud in ecclesia a poenitentibus exigi, quam ut, postquam quisque diligentius se excusserit, et con- scientiae suae sinus omnes et latebras exploraverit, ea peccata confiteatur, quibus se Dominum et Deum suum mortaliter offen- disse meminerit; reliqua autem peccata, quae diligenter cogitanti non occurrunt. in universum eadem confessione inclusa esse intelliguntur; quibus fideliter cum Propheta dicimus5): Ab occultis meis munda me, Domine. Ipsa vero huiusmodi confessionis difficultas ac peccata detegendi verecundia gravis

Sess. XIV. 1) cf. infr. de poen. can. 7. — 2) Deut. V. 21. — 3) cf. snpr Sess. VI. can. 23. — c. 20. D. III. de poen. (Ang.)— 4) Ephes. II. 3. - 5)Psnlm

7G SESSIO XIV. DE POENITENITA.

quidem videri posset, nisi tot tantisque connnodis et consola- tiouibus levaretur, quae oinnibus digne ad hoc sacramentuin accedentibus per absolutionem certissime conferuntur. Cete- rum, quoad modum confiteudi secreto apud solum sacerdotem, etsi Christus non vetuerit, quin aliquis in vindictam suorum scelerum et sui humiliationem, cum ob aliorum exempluni, tum ob ecclesiae offensae aedificationem delicta sua publice confiteri possit: non est tamen hoc divino praecepto manda- tum, nec satis consulte humana aliqua lege praeciperetur, ut delicta, praesertim secreta, publica essent confessione ape- rienda. Unde quum a sanctissimis et autiquissimis Patribus magno unaniniique consensu secreta confessio sacramentalis, qua ab ini- tio ecclesia sancta usa est, et modo etiam utitur, fueritsemper comniendata, manifeste refellitur inanis eoruin calurania, qui 111 eam a divino raandato alienam et inventum humanum esse, atque a Patribus1) in concilio Lateranensi congregatis initium hahuisse, docere non verentur; neque enim per Lateranense concilium ecclesia statuit2), ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum confessionis saltem semel in anno ab omni- bus et singulis, quum ad annos discretionis pervenissent, im- pleretur. Unde iam in uuiversa ecclesia cum ingenti anima- runi fidelium fructu observatur mos ille salutaris confitendi sacro illo et maxime acceptabili tempore Quadragesimae, quem morem haec sancta synodus maxime probat et amplectitur tanquam pium et merito retinendum.

C. VI. De ministro huius sarramenti et absolutione. Circa ministrum autem huius sacramenti declarat sancta synodus, falsas esse et a veritate evangelii penitus alienas doctrinas omnes , quae ad alios quosvis homines3) praeter episcopos et sacerdotes clavium ministerium perniciose exten- dunt, putantes verba illa Domini4): Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecunque solve- ritis super terram, erunt soluta et in coelo; et5): Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunl, ad omnes Christi fideles indilferenter et pro- miscue contra institulionem huius sacraraenti ita fuisse dictafi), ut quivis potestatem habeat remittendi peccata, publica qui- dem per correptionem, si correptus acquieverit; secreta vero

Seas. XIV. I) cf. infr. de poen. c. 8. et 14. — 2) c. 12. X. de pnenit. V 38. — 3) cf. iufr. de poen. c. 10. — 4) MaUli. XVI. 1". XVIII. 18. — 5) loan. XX. 23. — 6) cf. Ses». VII. de sacr. can. lo

per spontaneam confessionem cuicunque factam. Docet quo- que, ctiani sacerdoles, qui peccato mortali tenentur, per vir-H2 tutem Spiritus sancti *) in ordinatione collatam tanquam Christi ministros functionem remittendi peccata exercere, eosque prave sentire, qui in malis sacerdotibus hanc potesta- tem non esse contendunt. Quamvis autem absolutio sacerdotis alieni beueficii sit dispensatio, tamen non est solum nudum ministerium vel annunciandi evangelium, vel declarandi re- missa esse peccata: sed ad instar actas iudicialis 2), quo ab ipso velut a iudice sententia pronunciatur. Atque ideo non debet poenitens adeo sibi de sua ipsius fide blandiri, ut, etiamsi nulla illi adsit contritio, aut sacerdoti animus serio agendi et vere absolvendi desit, putet tamen se propter suam solam fidem vere et coram Deo esse absolutum. Nec enim fides sine poenitentia remissionem ullain peccatorum praesta- ret, nec is esset nisi salutis suae negligenlissiraus, qui sacer- dotem ioco se absolventem cognosceret, et non alium serio ageniem sedulo requireret.

C. VII. De casuum reservalione. Quoniara igitur natura et ratio iudicii illud exposcit, ut sententia in subdiios duntaxat feratur, persuasum seraper in ecclcsia Dei fuit, et verissimum esse synodus haec confirmat, nullius momenti absolutionem eam esse elebere, quam sacer- dos in eum profert, in quem ordinariam aut subdelegatam non haLet iurisdictionem 3). Magnopere vero ad Christiani populi disciplinara pertinere sanctissimis Patribus4) nostris visum est, ut atrociora quaedam et graviora crimina non a quibusvis, sed a sumrais duntaxat sacerdotibus absolverentur, unde me- rito Pontifices maximi pro suprema potestate sibi in ecclesia H3 universa tradita causas aliquas criminum graviores suo potue- runt peculiari iudicio reservare 5). Neque dubitandum esset, quando omnia, quae a Deo sunt6), ordinata sunt, quin hoc ideni episcopis omnibus in sua cuique dioecesi7), in aedifica- tionem tamen, non in destructionem Iiceat pro illis in subditos tradita supra reliquos inferiores sacerdotes auctoritate, prae- sertim quoad illa, quibus excommunicationis censura annexa

SesB. XIV. 1) cf. c.8. D.XIX. (Anast. II.) — 2) cf. infr. de poen. can.9,— 3) c. 2. de poenit. in Vlto V. 10. (Bouif. VIII.) — i) cf. e. gr. c. 52. C. XVI. qu. 1. (Greg. I.) c. 29. C. XVII. qu. 4. (conc. I.at. II.) et al. — 5) cf. e. gr. c. 29. C. XVII. qu. 4. (conc. Lat. II.) c. 1. 3. X. de sent. exc. V. 39. (Alex. III.) c. 19. 22. 24. ib. (Clem. III.) c. 32. ib. (Innoc. III.) c. 11. h. t. in Vlto V. 11. (Greg. X.) e. 18. ib. (Bonif. VIII.) c. 1. h. t. in Extr. comm. V. 10. (Bonif. VIII.) et al. — tt) Rom. XIII. 1. — 7) cf. SesB. XXIV. de ref. c. 6.

est. Hanc autem delictorum reservationem consonum est di- vinae auctoritati non tantum in externa politia, sed etiam coram Deo vim habere. Verumtamen pie admodum, ne hac ipsa occasione aliquis pereat, in eadcm ecclesia Dei custodi- tum semper fuit, ut nulia sit reservatio in articulo mortis *), atque ideo omnes sacerdotes quoslibet poenitentes a quibusvis peccatis et censuris absolvere possunt; extra quem articulum sacerdotes quum nihil possint in casibus reservatis, id unum poenitentibus persuadere nitantur, ut ad superiores et legiti- mos iudices pro beneficio absolutionis accedant.

C. VIII. Ve salisfactionis necessilate et fructu.

Demum quoad satisfactionem, quae ex omnibus poeuiten- U4 tiae partibus, quemadmodum a Patribus nostris Christiano populo fuit perpetuo tempore commendata, ita una maxime nostra aetate summo pietatis praetextu impuguatur ab iis, qui speciem pietatis habent, virtutem autem eius abnegarunt, san- cta synodus declarat, falsum omnino esse et a verbo Dei alie- num, culpam a Domino nunquam remitti2), quin universa etiam poena condonetur. Perspicua enim et illustria in sacris literis exempla reperiuntur 3), quibus, praeter divinam tradi- tionem, hic error quam manifestissime revincitur. Sane et divinae iustitiae ratio exigere videtur, ut aliter ab eo in gra- tiam recipiantur qui ante baptismum per ignorantiam delique- rint; aliter vero, qui semel a peccati et daemonis servitute liberati, et accepto Spiritus sancti dono, scientes teraplum Dei violare 4) et Spiritum sanctum contristare non formida- verint 5). Et divinam clementiam decet, ne ita nobis absque ulla satisfactione peccata dimittantur, ut, occasione accepta, peccata leviora putantes, velut iniurii et contumeliosi Spiritui sancto 6) in graviora labamur, thesaurizantes nobis iram in die irae7). Proculdubio enim magnopere a peccato revocant, et quasi freno quodam coercent hae satisfactoriae poenae, cautioresque et vigilantiores in futurum poenitentes efficiunt; medentur quoque peccatorum reliquiis, et vitiosos habitus male vivendo comparatos contrariis virtutum actionibus tollunt. Neque vero securior ulla via in ecclesia Dei unquam existi- mata fuit ad amovendam imminentem a Domino poenam, quam

Sess. XIV. t)cf. c.5. <1e poenis in VltoV. 9. (Bonif. VII i .) Clem. 3. kl t.

V. 8. (Clem. V.) c. 1. de privil. inExtr. comm. V. 1. (Bened. XI.) — 21 cf. Sess.

VI. c. 14. et c. 30. de iustif. ib. et lniius Sess. de poen. can. 12. — 3) cf. Gen. III. lli. seqq. 2 Ren. XII. 13. seq. Nuni. XII. 14. seq. XX. II. seq. - 4) 1 Cor. 111. 17. - 5) Eplies. IV. 30. - fi) Hebr. X. 29. - 7) Rom. II. 5. Iac. V. 3.

ut haec poenitentiae l) opera homines cum vero animi dolore frequentent. Accedit ad haec, quod, dum satisfaciendo pa- timur pro peccatis, Christo Iesu, qui pro peccatis nostris satisfecit 2), ex quo omnis nostra sufficientia est3), confor- mes efiicimur, certissimam quoque inde arrham habentes, 115 quod, si compatimur 4), et conglorificabimur. Neque vero ita nostra est satisfactio haec, quam pro peccatis nostris ex- solvimus, ut non sit per Christum Iesum: nam qui ex nobis tanquam ex nobis nihil possumus, eo cooperante, qui nos con- fortat, omnia possumus 5). Ita non habet homo unde glorie- tur; sed omnis gloriatio nostra in Christo est 6), in quo vivi- mus7), in quo meremur, in quo satisfacimus, facientes fructus dignos poenitentiae 8), qui ex illo vim habent, ab illo offe- runtur Patri, et per illum acceptantur a Patre. Debent ergo sacerdotes Domini, quantum spiritus et prudentia suggesserit, pro qualitate criminum et poenitentium facultate salutares et convenientes satisfactiones iniungere, ne, si forte peccatis conniveant et indulgentius cum poenitentibus agant, levissima quaedam opera pro gravissimis delictis iniungendo, alienorum peccatorum participes efficiantur. Habeant autem prae ocu- lis, ut satisfactio, quam imponunt, non sit tantum ad novae vitae custodiam, et infirmitatis medicamentum, sed etiam ad praeteritorum peccatorum vindictam et castigationem : nam claves sacerdotum non ad solvendum duntaxat, sed et ad li- gandum concessas9), etiam antiqui Patres et credunt et do- cent. Nec propterea existimaruut, sacramentum poenitentiae esse foruin irae vel poenarum, sicut nemo unquam catholicus sensit, ex huiusmodi nostris satisfactionibus vim meriti et satis- factionis Domini nostri Iesu Christi vel obscurari 1 °), vel ali- qua ex parte imminui; quod dum novatores intelligere volunt, ita optimam poenitentiam novam vitam esse docent, ut omnem salisfactionis vim et usum tollant.

C. IX. De operibus satisfactionis. Docet praeterea, tantam esse divinae munificentiae lar- gitatem, ut non solum poenis sponte a nobis pro vindicando peccato susceptis, aut sacerdotis arbitrio pro mensura delicti impositis, sed etiam, quod maximum amoris argumentum est,

Sess. XIV. 1) cf. Matth. III.2.et 8. IV. 17. XI. 21. et al. — 2) Rom V 10 1 toan. II. 1. seq. — 3) 2 Cor. III. 5. - 4) Rom. VIII. 17. - 5) 2 Cor. III. 5' Phil. IV. 13. — 6) 1 Cor. I. 31. 2 Cor. X. 17. GaT VI. 14. — 7) Act. XVII. 28 - 8) Matth. III. 8. Luc. III. 8. - 9) Matth. XVI. 19. Ioan. XX. 23. cf. sunr. c. 1 ct infra ead. de poen. can. 3. et 15. — 10) cf. infr. 1. c. can. 14.

SO S E S S I O XIV. D K K X T R E M. UNCT.

temporalibus flagellis a Deo inflictis, et a nobis patienter to- leratis, apud Deum Patrem per Christum Iesum satisfacere valeamus.

DOCTRINA DE SACRAMENTO EXTREMAE UNCTIONIS. Visum est autem sanctae synodo, praecedenti doctrinae de poenitentia adiungere ea, quae sequuntur de sacFamento extremae unctionis, quod non modo poenitentiae, sed et to- tius Christianae vitae, quae perpetua poenitentia esse debet, consummativum existimatum est a Patribus. Primum itaque circa illius institutionem declarat1) et docet, quod clementis- simus Redemptor noster, qui servis suis quovis tempore voluit de salutaribus remediis adversus omnia omuium hostium tela esse prospectum 2), quemadmodum auxilia inaxima in sacra- mentis aliis praeparavit, quibus Christiani conservare se inte- gros, dum viverent, ab omni graviori spiritus incommodo possint: ita extremae unctionis sacramento finem vitae tan- quam firmissimo quodam praesidio munivit. Nam etsi adver- sarius noster occasiones per omnem vitam quaerat3), et captet, ut devorare animas nostras quoquo modo possit: nul- niium tamen tempus est, quo vehementius ille omnes suae ver- sutiae nervos intendat ad perdendos nos penitus, et a fiducia etiam, si possit, divinae misericordiae deturbandos 4), quam quum impendere nobis exitum vitae prospicit.

C. I. De inttitutione sacramenti e.vtremae unctionis. Instituta est autem haec sacra unctio infirmorum tan- quam vere et proprie sacramentum novi testamenti, a Christo Domino nostro, apud Marcum quidem insinuatum 5),per Iaco- bum autem Apostolum 6) ac Domini fratrem fidelibus commen- datnm ac promulgatum. Injirmatur, inquit, quis in vobis? inducat presbyteros ecclesiae, el orent super eum, ungcnles eum olco in nomine Domini; et oratio Jidei salvabit injir- mum, et alleviabit eum Dominus, et, si in pcccatis sit, di- mittentur ei. Quibus verbis, ut ex apostolica traditione per manus accepta ecclesia didicit, docet materiam, forniam, pro- prium ministrum, et eflectum huius salutaris sacramenti. In- tellexit enim ecclesia, materiam esse oleum ab episcopo bene- dictum, nam unctio aptissime Spiritus sancti gratiam, qua

Ses». XIV. 1) cf. !nfr. He sacr. extr. nnct. can. 1. — 2) Epliei. VI. 10. seqq. — 3) 1 Petr. V. 8. — 4) cf. infr. c. 2. extr. — 5) Marc. VI. 13. — 6) lac V. 14. seq.

S E S S 1 O XIV. D E E X T R E M. U N C T.

invisibiliter anima aegrotantis inungitur, repraesenlat; formam deinde esse illa verba: Per istam unctionem etc.

C. II. De effectu Z/uius sacramenti.

Res porro et effectus huius sacramenti illis verbis expli- catur1): El oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum H8 Dominus; et, si in peccutis sit, dimittentur ei. Res etenim haec gratia est Spiritus sancti 2), cuius unctio delicta, si qua sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit, et aegroti animam alleviat et confirmat, magnam in eo divinae miseri- cordiae fiduciam excitando, qua infirmus sublevatus et morbi incommoda ac lahores levius fert, et tentationibus daemonis3) calcaneo insidiantis facilius resistit, et sanitatem corporis in- terdum, ubi saluti animae expedierit, consequitur.

C. III. De ministro huius sacramenti, ettempore, quo dari debeat. Iam vero, quod attinet ad praescriptionem eorum, qui et susoipere, et ministrare hoc sacramentum debent, haud obscure fuit illud etiam in verbis praedictis traditum. Nam et ostenditur illic, proprios huius sacramenti ministros esse ecclesiae presbyteros, quo nomine eo loco non aetate senio- res, aut primores in populo intelligendi veniunt, sed aut epi- scopi, aut sacerdotes *) ab ipsis rite ordinati 5) per imposi- tionem manuum presbyterii. Declaratur etiam, esse hanc unctionem iufirmis adhibendam, illis vero praesertim, qui tam periculose decumbunt, ut in exitu vitae constituti videantur, unde et sacramentum exeuntium nuncupatur. Quod si infirmi post susceptam hanc unctionem convaluerint, iterum huius sacramenti suhsidio iuvari poterunt, quum in aliud simile vitae discrimen inciderint. Quare nulla ratione audiendi sunt, qui contra tam apertam et dilucidam Apostoli Iacobi sententiam docent6), hanc unctionem vel figmentum esse humanum, vel ritum a Patribus acceptum, nec mandatum Dei, nec promis- 119 sionem gratiae habentem; et qui illam iam cessasse asserunt, quasi ad gratiam curationum duntaxat in primitiva ecclesia referenda esset; et qui dicunt, ritum et usum, quem sancta Romana ecclesia in huius sacramenti administratione observat, Iacobi Apostoli sententiae repugnare7), atque ideo in alium commutandum esse; et denique, qui hanc extremam unctionem

Sess. XIV l) Iac. V. 15. — 2) cf. infr. de sacr. extr. unct. can. 2. — 3) Gen. III. 15. - 4) c. 3. D. XCV (Innoc. I.) cf. infr. 1. c. can. 4. - 5) 1 Tim. IV. 14. - 6) lac. V. 14. seq. - 7) cf. infr. 1. c. can. 3.

CONC. TRIDENT. fi

§3 SESSIO XIV. DK POENITENTIA.

a fidelibus sine peccato contemni posse aftirinant. Haec enim omnia manifestissime pugnant cum perspicuis tanti Apostoli verbis. Nec profecto ecclesia Romana, aliarum omnium ma- ter et raagistra, aliud in hac admiuistranda unctioue, quantura ad ea, quae huius sacramenti substantiam perficiunt, observat, quain quod beatus Iacobus praescripsit. Neque vero tanti sacramenti contemptus absque ingenti scelere et ipsius Spiri- tus sancti iniuria esse posset.

Haec sunt, quae de poenitentiae et extremae unctionis sacrameutis sancta haec oecumeuica synodus profitetur et do- cet, atque omnibus Christi fidelibus credenda et tenenda pro- ponit. Sequentes autem canones inviolabililer servandos esse tradit, et asserentes contrariura perpetuo daranat et analhe- raatizat.

DE SANCTISSIMO POENITENTIAE SACRAMENTO. Can. I. Si quis dixerit l), in catholica ecclesia poeni- tentiam non esse vere et proprie sacramentura pro fidelibus, quoties post baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo recon- ciliandis a Christo Domino nostro institutum: anatheraa sit. 120 Caiy. II. Si quis sacramenta confundens 2) , ipsum ba- ptismum poenitentiae sacramentum esse dixerit, quasi haec duo sacramenta distincta non sint, atque ideo poenitentiam non recte secundam post naufragium tabulam appellari3): analheraa sit.

Ca>. III. Si quis dixerit, verba illa Domini Salvatoris: Accipile Spiritum sanctum 4) , quorum remiseritis peccala, remittuntur eis; et quorum retinuerilis , retenta sunt, non esse intelligenda de potestate remittendi et retinendi peccata in sacramento pocnitentiae, sicut ecclesia catholica ab inilio semper intellexit; detorserit autem contra institutionem huius sacramenti ad auctoritatem praedicandi evaugelium: ana- thema sit.

Can. IV. Si quis negaverit5), ad inlegram et perfectara peccatorum remissionem requiri tres actus in poenilente, quasi materiam sacramenti poenitentiae, videlicet contritionera, con- fessionem et satisfactionem, quae tres poenitentiae partes di- cuntur; aut dixerit, duas tantum esse poeuitenliae partes, terrores scilicet incussos conscientiae agnito peccato, et fidem

Sess. XIV. 1) cf. snur. de uoen. c. 1. - 2) cf. cau. cit. — 3) cf. c. 72. D. L de poen. — i) Matth. XVI. 19. Joan. XX. 23. seu.. - cf. Sess. VI. .le iustif. c. 14. et Imi. sess. c. 1. de pocn. — 5) cf. supra ile uocn, c. 1

conceptam ex evangelio vel absolutione, qua credit quis sibi per Christum remissa peccata: auathema sit.

Can. V. Si quis dixerit1), eam contritionem, quae pa- ratur per discussionem, collectionem et detestationem pecca- 121 torum, qua quis recogitat annos suos in amaritudine animae suae 2), ponderaudo peccatorum suorum gravitatem, multitu- dinem, foeditatem, araissionem aeternae beatitudinis, et ae- ternae damnationis incursum, cum proposito melioris vitae non esse verum et utilem dolorem, nec praeparare ad gra- tiam, sed facere hominem hypocritam et magis peccatorem; demum illam esse dolorem coactum, et non liberum ac volun- tarium: anathema sit.

Can. VI. Si quis negaverit3), confessionem sacramen- talem vel institutam, vel ad salutem necessariam esse iure divino; aut dixerit, modum secrete confitendi soli sacerdoti, quein ecclesia catholica ab initio semper observavit et obser- vat, alienum esse ab institutione et mandato Christi, et in- ventum esse humanum : anathema sit.

Can. VII. Si quis dixerit4), in sacramento poenitentiae ad remissionem peccatorum necessarium non esse iure divino, confiteri omnia et singula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, etiam oc- culta, et quae sunt contra duo ultima decalogi praecepta 5), et circumstantias, quae peccati speciem mutant; sed eam con- fessionem tantum esse utilem ad erudiendum et consolandum poeuitentem, et olim observatam fuisse tantum ad satisfactio- nem canonicam imponendam; aut dixerit, eos, qui omnia peccata confiteri student, nihil relinquere velle divinae mise- ricordiae ignoscendum; aut demum, non licere confiteri pec- cata venialia: anathema sit.

Can. VIII. Si quis dixerit6), confessionem omnium peccatorum, qualem ecclesia servat, esse impossibilem, et 122 traditionem humanam a piis abolendam; aut ad eam non teneri omnes et singulos utriusque sexus Christi fideles iuxta magni concilii Lateranensis constitutionern 7) semel in anno, et ob id suadendum esse Christi fidelibus, ut non confiteantur tein- pore Quadragesimae : anathema sit.

Can. IX. Si quis dixerit 8) , absolutionem sacramenta-

Sess. XIV. 1) cf. ib. c. 4. - 2) Isa. XXXVIll. 15. _ 3) cf. supr. de poen. c. 5. — 4) cf. cap. cit. — 5) Deut. V. 21. — 6) cf. snpr. de poen. c. 5. - 7) c. 12. X. de poen. V. 38. et infra inter const. ex ant. iure desumpt. per conc. Trid. innovatn». — 8) cf. supr. de poen. c. 6. extr.

S E S S I 0 XIV. D E POENITENTIA.

lem sacerdotis non esse actum iudicialem, sed nudum mini- sterium pronunciandi et declarandi remissa esse peccata con- fitenti, modo tantum credat se esse absolutum, aut sacerdos non serio, sed ioco absolvat; aut dixerit non requiri confes- sionem poenitentis, ut sacerdos ipsum absolvere possit: ana- thema sit.

Can. X. Si quis dixerit sacerdotes, qui in peccato mortali sunt, potestatem ligandi et solvendi non habere; aut non solos sacerdotes esse ministros absolutionis, sed omnibus et singulis Christi fidelibus esse dictum2): Quaecunque liga- veritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelo; et3): Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum re- tinueritis, retenta sunt, quorum verborum virtute quilibet absolvere possit peccata, publica quidem per correplionem duntaxat, si correptus acquieverit, secreta vero per sponta- aeam confessionem: anathema sit.

Caiv. XI. Si quis dixerit*), episcopos non habere ius 123 reservandi sibi casus, nisi quoad externam politiam, atque ideo casuum reservationem non prohibere, quo minus sacer- dos a reservatis vere absolvat: anathema sit.

Can. XII. Si quis dixerit5), totam poenam simul cum culpa reniitti semper a Deo, satisfactionemque poenitentium non esse aliam quam fidem, qua apprehendunt Christum pro eis satisfecisse : anathema sit.

Can. XIII. Si quis dixerit6), pro peccatis, quoad poe- nam teraporalem, minime Deo per Christi merita satisfieri poenis ab eo iuflictis, et patienter toleratis vel a sacerdote iniunctis, sed neque sponte susceptis, ut ieiuniis, orationibus, eleemosynis, vel aliis etiam pietatis operibus, atque ideo opti- mam poenitentiam esse tantum novam vitam: anathema sit.

Can. XIV. Si quis dixerit7), satisfactiones, quibus poe- nitentes per Christum Iesum peccata redimunt, non esse cultus Dei, sed traditiones hominum, doctrinara de gratia, et verum Dei cultum, atque ipsum beneficium morlis Christi obscuran- tes: anathema sit.

Can. XV. Si quis dixerit 8), claves ecclesiae esse datas tantura ad solvendum, non etiam ad Iigandum, et propterea sacerdotes, dum imponunt poenas confitentibus, agere contra

Sess. XIV. 1) cf. c. 5. 6. ib. - 2) Matth. XVI. 19. XVIII. 18. — 3) loan. XX. 23. — 4) of. supr. de poen. c. 7. — 5) cf. ib. c. 8. — 6) cf. ib. c. 8. seq. — 7) cf. ib. c. 8. — 8} cf. ib. c. 1. extr. et c. 8. extr.

finem clavium, et contra institutionem Christi; et fictionem esse, quod, virtute clavium sublata poena aeterna, poena teniporalis plerumque exsolvenda remaneat: anathema sit

DE SACRAMENTO EXTREMAE UNCTIONIS. 124 Can. I. Si quis dixerit1), extremam unctionem non esse vere et proprie sacramentum a Christo Domiuo nostro insti- tutum 2) et a beato Iacobo Apostolo proniulgatuin, sed ritum tantum acceptum a Patribus, aut figmentum humanum: ana- thema sit.

Caih. II. Si quis dixerit3), sacram infirmorum unctio- nem non conferre gratiam, nec remittere peccata, uec alle- viare infirmos, sed iam cessasse, quasi olim tantum fuerit gratia curationum: anathema sit.

Can. III. Si quis dixerit, extremae unctionis ritum 4) et usum, quem observat sancta Romana ecclesia, repugnare sententiae beati lacobi Apostoli 5), ideoque eum mutandum, posseque a Christianis absque peccato contemni: anathema sit.

Can. IV. Si quis dixerit6), presbyteros ecclesiae, quos beatus Iacobus 7) adducendos esse ad infirmum inungenduni hortatur, non esse sacerdotes ab episcopo ordinatos, sed aetate seniores in quavis communitate ; ob idque proprium extremae unctionis minislrum non esse solum sacerdotem : anathema sit.

DECRETUM D E R E F 0 R M A T I 0 N E. »25

Prooemium.

Episcoporum 7/iunus esl, subditos, praesertim ad attimarum curam constitulos , admonere officii sui.

Quum proprie episcoporuiu munus sit, subditorum ouiuium vitia redarguere 8), hoc illis praecipue caveudum erit, ne cle- rici, praesertim ad animarum curam constituti, criminosi sint, neve inhouestam vitam ipsis conniventibus ducant. Nam si eos pravis et corruptis moribus esse permittant, quo pacto laicos de ipsorum vitiis redarguent 9), qui uno ab eis sermone convinci possent, quod clericos ipsis patiantur esse deteriores? Qua etiam libertate laicos corripere poterunt sacerdoles, quum tacite sibi ipsi respondeant, eadein se admisisse, quae

Sen. XIV. 1) cf. supr. de extr. unct. pr. et c. t. — 2) Marc. VI. 13. lac. V. 14. seq. — 3) cf. supr. 1. c. c. 2. — 4) cf. ib. c. 3. — 5) Iac. V. 14. seq. - 6) cf. supra 1. c. c. 3. — 7) lac. V. 14. — 8) cf. c. 13. X. de off. iud. oril. I. 31. (conc. Lat. IV.) — supr. Sess. VI. de rcf. c. 3. — 9) 1 Cor. IX. 27.

corripiunt J)? Monebunt propterea episcopi suos clericos, in quocuuque ordine fuerint2), ut conversatione, sermone et scientia comniisso sibi Dei populo praeeant, meinores eius, quod scriptum est 3): Sancti estole, quia et ego sanctus sum. Et iuxta Apostoli vocem nemini 4) dent ullam offensionem, ut non vituperetur ministerium eorum; sed in omnibus exhi- beant se sicut ministros Dei, ne illud Prophetae dictum im- pleatur in eis 5): Sacerdotes Dei contaminant sancta, et reprobant legem. Ut autem ipsi episcopi id liberius exscqui, ac quoquam praetextu desuper impediri nequeant, eadem sa- crosancla oecumenica et generalis Tridentina synodus, prae- sidentibus in ea eisdem apostolicae sedis legato et nunciis,

126 hos, qui sequuntur, cauones statuendos et decernendos duxit.

C. I. Sj prohibiti ascendere ad nrdines ascendant, si interdicti, si suspensi, puniantur.

Quum honestius ac tutius sit subiecto, debitam praepo- sitis obedientiam impendendo in inferiori ministerio deservirc, quam cum praepositorum scandalo graduum alliorum appetere dignitatem, ei, cui ascensus ad sacros ordines a suo praelato ex quacunque causa, etiam ob occultum crimen, quoniodolibet, etiam extraiudicialiter, fuerit interdictus, aut qui a suis ordi- nibus seu gradibus, vel dignitatibus ecclesiasticis fuerit suspen- sus, nulla contra ipsius praelati voluntatem concessa licentia de se promoveri faciendo, aut ad priores ordiues, gradus, dignitates sive honores restitutio suffragetur.

C. II. Si episcitpus quoscunque ordines eontulerit sibi non sitbdito.

eliam familiari, sine expresso proprii praelaii consensu, uterque deeretae poenae subiaceat.

Et quoniam nonnulli episcopi ecclesiarum, quac in par- tibus infidelium consistunt, clero carentes el populo Christiano, quum fere vagabundi sint et permanentem sedem non habeant, non quae Iesu Christi, sed alieuas oves 6) inscio proprio pastore quaerentes, dum per hanc sanctam synodum se pou- tificalia officia in alterius dioecesi, nisi de Ioci ordinarii

127 expressa licentia, et in personas eidem ordinario subiectas tantum exercere prohibitos vident, in legis fraudem et con- temptum quasi episcopalem cathedram in loco nullius dioecesis

Sesg. XrV. I) verba Hicrnuym. in c. 6. D. XXVI. — 2) cf. Sess. XXII. c. 1. de ref. - 3) Lev. XI. 44. XIX. 2. XX. 7. 1 Petr. I. 16. — 4) 1 Cor. VI. 3. »eq. — 5) Ezech. XXII. 26. Sonhon. III. 4. — 6) cf. infr. de ref. c. 8. et Sess. VI. de reform. c. 5.

sua temeritate eligunt, et quoscunque ad se venientes, etiam si suorum episcoporum seu praelatorum literas commendatitias non habeant, clericali charactere insignire, et ad sacros etiam presbyteratus ordines promovere praesumunt; quo plerumque fit, ut minus idonei, et rudes ac ignari, et qui a suo episcopo tanquam inhabiles et indigni reiecti fuerint, ordinati nec di- vina officia peragere, nec ecclesiastica sacramenta recte valeant ministrare: nemo episcoporum, qui titulares vocantur, eliam si in loco nullius dioecesis, etiam exempto, aut aliquo monasterio cuiusvis ordinis resedennt aut moram traxerint, vigore cuiusvis privilegii sibi de promovendo quoscuuque ad se venientes pro tempore concessi, altcrius subditum, etiam praetextu familiaritatis continuae commensalitatis suae, abs- que sui proprii praelati expresso consensu aut literis dimisso- riis l) ad aliquos sacros aut minores ordines vel primam ton- suram promovere seu ordiuare valeat. Contra faciens ab exercitio pontificalium per annum, taliter vero promotus ab exsecutione ordinum sic susceptorum, donec suo praelato vi- sum fuerit, ipso iure sint suspensi.

C. III. Episcopus suos clericos ab atio male promotos suspendere potest, si minus idontos repererit.

Episcopus quoscunque suos clericos2), praesertim in sacris constitutos, absque suo praecedenti examine et com- mendatitiis literis quacunque auctoritate promotos, licet tan- 1 quam habiles ab eo, a quo ordinati sunt, probatos, quos tamen ad divina oificia celebranda seu ecclesiastica sacra- menta ministranda minus idoneos et capaces repererit, a susceptorum ordinum exercitio ad tempus, de quo ei videbi- tur, suspendere, et illis, ne in altari aut aliquo ordine mini- strent, interdicere possit.

C. IV. Nullus clericus eximatur a correctione episcopi, etiam e.vlra visitationem.

Omnes ecclesiarum praelati 3), qui ad corrigendos sub- ditorum excessus diligenter intendere debent, et a quibus nullus clericus per huius sanctae synodi statuta cuiusvis pii- vilegii praetextu tutus censetur, quo minus iuxta canonicas sanctiones visitari, puniri et corrigi possit, si in ecclesiis suis resederint, quoscunque saeculares clericos, qualitercunque

Se»s. XIV. 1) cf. Sess. VI. .)e ref. c. 5. Sess. XXIII. cle ref. c. 3. 8. 10. - 2) cf. cap. prox. antec. et Sess. XXIII. de ref. c. 8. - 3) suprn de ref. iu nr et Sess. VI. dc ref. c. 3. — cf. c. 13. X. de off. iud. ord. I. 31. (conc. Lat. IV.)

SESSlO XIV. DE REFORMAT.

exemptos, qui alias suae iurisdictioni subessent, de eorum excessibus, criminibus et delictis, quoties et quando opus fue- rit, etiam extra visitationem, tanquam ad hoc apostolicae sedis delegati, corrigendi et castigandi facultatem habeant1): quibuscunque exemptionibus, declarationibus, consuetudinibus, sententiis, iuramentis, concordiis, quae suos tantum obligenl auctores, ipsis clericis, ac eorum consanguineis, capellanis, familiaribus, procuratoribus, et aliis quibuslibet, ipsorum ex- emptorum contemplatione et intuitu minime suffragantibus.

129 C. V. Conservatorum iurisdietio ceitis Jinibus eoneluditur.

Insuper, quum nonnulli, qui sub praetextu, quod super bonis et rebus ac iuribus suis diversae eis iniuriae ac mole- stiae inferantur, certos iudices per Iiteras conservatorias de- putari obtinent, qui illos a molestiis et iniuriis huiusmodi tueantur ac defendant, et in possessione seu quasi bonorum, rerum ac iurium suorum manu teneant et conservent, neque super illis eos molestari permittant, eiusmodi literas in pleris- que contra concedentis mentem in reprobum sensum detor- queant: idcirco nemini omnino, cniuscunque dignitatis et conditionis sit, etiam si capitulum fuerit, conservatoriae lite- rae, cum quibuscuuque clausulis aut decretis, et quorumcun- que iudicum deputatione, quocunque etiam alio praetextu aut colore concessae, suffragentur ad hoc, ut corani suo episcopo sive alio superiore ordinario in criminalibus et mixtis causis accusari et conveniri, ac contra eum inquiri et procedi non possit; aut quo minus, si qua iura ei ex concessione compe- tierint, super illis libere valeat apud iudicem ordinarium con- veniri. In civilibus etiam causis, si ipse actor cxstiterit, aliquem ei apud suos conservatores iudices in iudicium tra- here minime Iiceat. Quod si in iis causis, in quibus ipse reus fuerit, contigerit, ut electus ab eo conservator ab actore suspectus esse dicatur, ant si qua inter ipsos iudices, conser- vatorem et ordinarium, controversia super competentia iuris- dictionis orta fuerit, nequaquam in causa procedatur, donec per arbitros in forma iuris electos super suspicione aut iuris-

130 dictionis competentia fuerit iudicatum. Familiaribus vero eius, qui huiusmodi literis conservatoriis tueri se solent, nihil illae prosint, praeterquam duobus duntaxat, si lamen illi propnis eius snmptibus vixerint. Nemo etiam similium lilerarum bene-

SesB. XIV. 1) cf. Sess. VI. de ref. c 4. Sess. XXIV. rte ref. c. 5.

ticio ultra quinquennium gaudere possit. Non liceat quoque conservatoribus iudicibus ullum habere tribunal erectum. In causis vero mercedum aut miserabilium personarum huius sanctae synodi super hoc decretum l) in suo robore perma- neat. Universitates autem generales, ac collegia doctorum seu scholarium, et regularia loca, nec non hospitalia actu hospitalitatem servantia, ac universitatum, collegiorum, loco- rum et hospitaliura huiusmodi personae in praesenti canone minime comprehensae, sed exemptae omnino sint et esse intelligantur.

C. VI. Poena decernitur in clericos, qui in sacris constituti aut iene- ficia possidentes , ordini suo eongriiente ceste non utuntur. Quia vero, etsi habitus 2) nou facit monachum, oportet tamen clericos vestes proprio congruentes ordini semper de- ferre, ut per deceutiam habitus extrinseci morum honestatem intrinsecam ostendant; tanta autem hodie aliquorum inolevit temeritas religionisque contemptus, ut propriam dignitatem et honorem clericalem parvi pendentes vestes etiam publice de- ferant Iaicales, pedes in diversis ponentes, unum in divinis, alterum in camalibus: propterea omnes ecclesiasticae per- sonae quantumcunque exemptae, quae aut in sacris fuerint, aut dignitates, personatus, officia aut beneficia qualiacunque ecclesiastica obtinuerint, si postea, quam ab episcopo suo, etiam per edictum publicura, moniti fuerint, honestum habi- tum clericalem, illorum ordini ac dignitati congruentem, et iuxta ipsius episcopi ordinationem et mandatum non detulerint, per suspensionem ab ordinibus ac oflicio, et beneficio ac fructibus, reditibus et provenientibus ipsorum beneficiorum, nec non, si semel correpti denuo in hoc deliquerint, etiam per privationem officiorum et beneficiorum huiusmodi coerceri possint et debeant, constitutionem Clementis V. in concilio Viennensi editam, quae incipit3): Quoniam , innovando et ampliando.

C. VII. Voluntarii homicidae nunquam , casuales qnomndo ordinandi.

Quum etiam qui per industriam occiderit proximum suum et per insidias, ab altari avelli debeat4), qui sua voluntate homicidium perpetraverit, etiam si crimen id nec ordine iu-

Sess. XIV. 1) cf. Sess. VII. c. 14. tle ref. — 2) verba lnnoc. III. in c. 13. X. de regular. III. 31. — 3) Clem. 2. de vit. et hon. cler. 111. 1. et infr. inter const. ex ant. iure desumpt. per conc. Trid. innovatas. — 4) Exod. XXI. 14., relat. in c. 1. X. de hom. V. 12.

diciario probatum, nec alia ratione publicum, sed occultum fuerit, nullo tempore ad sacros ordines promoveri possit; nec illi aliqua ecclesiastica beneficia, etiam si curam non habeant animarum, conferri liceat, sed omni ordine, ac bene- ficio et officio ecclesiastico perpetuo careat. Si vero homi- cidium non ex proposito, sed casu, vel vim vi repellendo, ut quis se a morte defenderet, fuisse commissum narretur, quara

132 ob causam etiam ad sacrorum ordinum et altaris ministerium, et beneficia quaecunque ac dignitates iure quodammodo dis- pensatio debeatur, comraittatur Ioci ordinario, aut ex causa metropolitano seu viciniori episcopo, qui non nisi causa cognita et probatis precibus ac narratis, nec aliter, dispen- sare possit.

C. VIII. Sulli alienos clericus cx jiricilegio punire liceat.

Praeterea, quia nonnulli J), quorum etiam aliqui veri sunt pastores ac proprias oves habent, alienis etiam ovibus praeesse quaerunt, et ita alienis subditis quandoque intendunt, ut suorum curam negligant: quicunque, etiam episcopali prae- ditus dignitate, qui alienos subditos puniendi privilegiura habuerit, contra clericos sibi non subiectos, praesertira iu sacris constitutos, quorumcunque etiara atrocium crirainuui reos, nisi cum proprii ipsorum clericorum episcopi, si apud ecclesiam suam resederit, aut personae ab ipso episcopo de- putandae interventu nequaquam procedere deheat; alias pro- cessus et inde secuta quaecuuque virihus omnino careant.

C. IX. Beneficia unius dioecesis nulla de causa unianlur beneficiit allerius.

Et, quia iure optimo distinctae fuerunt dioeceses et paro-

133 chiae 2), ac uniouique gregi proprii attributi pastores et in- feriorum ecclesiarum rectores, qui suarura quisque ovium curam habeant, ut ordo ecclesiastictis non confundatur, aut una et eadera ecclesia duarura quodammodo dioecesum fiat non sine gravi eorum incommodo, qui illi subditi fuerint: beneficia unius dioecesis, etiam si parochiales ecclcsiae, vi- cariae perpetuae, aut siraplicia beneficia, seu praestimonia aut praestimoniales portiones fuerint, etiam ratione augendi cultum divinum aut numerum heneficiatorum, aut alia qua- cunque de causa, alterius dioecesis beneficio, aut monasterio,

Sei>. XIV. 1) cf. supr. ead. de ref. c. 2. et Sess. VI. de ref. c. 5. - 2) cf. c. 9. X. de his, quae fiunt a prael. III. 10. (Innoc. III.) - cf. Ses«. XXIV. de ref. c. 13. extr.l.etc. 7.

S E S S 1 O XIV. DE REFORMAT.

seu collegio vel loco etiam pio perpetuo non uniantur1); de- cretum huius sanctae synodi super huiusmodi unionibus in boc declarando.

C. X. Regularia beneficia regularibus conferantur. Regularia beneficia2), in titulum regularibus professis provideri consueta, quum per obitum, aut resignationem vel alias illa in titulum obtinentis vacare contigerit, religiosis tantum illius ordinis, vcl iis, qui habitum omnino suscipere et professionem emittere teneantur, et non aliis, ne vestem lino Ianaque contextam induant3), conferantur.

C, XI. Translati ad alium ordinem in claustro sub obedientia maneant, et beneficiorum saecu/arium incapaces ejrsistant. Quia vero regulares, de uno ad alium ordinem translati, facile a suo superiore licentiam standi extra monaslerium ob- n* tinere solent, ex quo vagaudi et apostatandi occasio tribuitur, nemo cuiuscunque ordinis praelatus vel superior vigore cuius- vis facultatis aliquem ad habitum et professionem admittere possit, nisi ut in ordine ipso, ad quem transfertur, sub sui superioris obedientia in claustro perpetuo maneat, ac taliter translatus, etiamsi canonicorum regularium fuerit, ad bene- ficia saecularia, etiam curata, omnino incapax exsistat.

C. XH. Nemo nisi e.r f undalione vel dotalionc ius patronalus oblineat.

Nemo, etiam*) cuiusvis dignitatis ecclesiasticae vel sae- cularis, quacunque ratione, nisi ecclesiam, beneficium aut capellam de novo fundaverit et construxerit, seu iam erectam, quae tamen sine sufficienti dote fuerit, de suis propriis et patrimonialibus bonis competenter dotaverit, ius patronatus impetrare aut obtinere possit aut debeat. In casu autem fundationis aut dotationis huiusmodi institulio episcopo, et non alteri inferiori reservetur.

C. XIII. Praesentatio fiat ordinario ; alias praesentatio et instilulio sit nulla.

Non liceat praeterea patrono cuiusvis privilegii praetextu aliquem ad beneficia sui iuris patronatus 5), nisi episcopo 135 loci ordinario, ad quem provisio seu institutio ipsius bene- ficii, cessante privilegio, iure pertineret, quoquo modo prae-

Sess. XIV. I) cf. Sess. VII. de ref. c. 6. seq. Sess. XXIV. de ref. c. 13. et 15. — 2) cf. Sess. XXV. de ref. c. 21. — cf. c. 5. de prael». in Vlto III. 4. (Bouif. VIII. ) - 3) Deut. XXII. II. — cf. c. 27. de elect I. 6. (Jnnnc. III.) — 4) cf. Sess. XXV. de ref. c. 9. - 5) cf. Sess. et cap. cit. - cf. c. 8. 21. X. de iure patr. III. 38. (Alex. 111.)