Concilium Tridentinum — Sessio vicesima quarta

Quae est octava sub Pio IV. Pont. Max., celebrata die XI Novembris MDLXIII — Doctrina de sacramento matrimonii (XII canones) ; Decretum de reformatione matrimonii ; Decretum de reformatione.

Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*

QUAE EST OCTAVA

SUB PIO IV. PONT. MAX.,

CELEBRATA DIE XI. MENSIS NOVEMBRIS MDLXIII.

DOCTRINA DE SACRAMENTO MATRIMONII.

Matrimonii perpetuum indissolubilemque nexum primus humani generis parens divini Spiritus instinctu pronunciavit, quum dixit1): Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae et erunt duo in carne una.

Hoc autem vinculo duos tantummodo copulari et con- iungi, Christus Dominus apertius docuit, quum postrema illa verba tanquam a Deo prolata referens dixit2): Itaque iam non sunt duo, sed una caro, statimque eiusdem nexus firmi- tatem ab Adamo tanto ante pronunciatam his verbis confir- mavit3): Quod ergo Deus coniunxit homo non separet.

Gratiam vero, quae naturalem illum amorem perficeret, et indissolubilem unitatem confirmaret, coniugesque sanctifi- caret, ipse Christus, venerabilium sacramentorum institutor atque perfector, sua nobis passione promeruit, quod Paulus Apostolus innuit dicens*): Viri, diligite uxores veslras, sicut Christus dilexil ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea ; mox subiungens 5) : Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo, et in ecclesia.

Quum igitur matrimonium in lege evangelica veteribus 214 connubiis per Christum gratia praestet, merito inter novae legis sacramenta annumerandum, sancti Patres nostri, con- cilia6) et universalis ecclesiae traditio semper docuerunt; ad- versus quam impii homines huius saeculi insanientes non solum perperam de hoc venerabili sacramento senserunt, sed de more suo praetextu evangelii libertatem carnis introducentes, multa ab ecclesiae catholicae sensu et ab Apostolorum tem- poribus probata consuetudine aliena scriplo et verbo asserue- runt non sine magna Christi fidelium iactura; quorum teme- ritati sancta et universalis synodus cupiens occurrere, insig-

Sess. XXIV. 1) Gen. II. 23. seq. Matth. XIX. 4. seqq. Marc. X. 6. seqq. Eph. V. 29 — 31. - 2) Matth. XIX- 6. et Marc. X. 8. - 3) Matth. ih. Marc. ib. 9. — 4) Eph. V. 25 — 5) Eph. ib. 32. — 6) cf. conc. Flor. decr. Euyeu.

«d Armen.

COWC. TRIDENT.

niores prnedictorum schismaticorum haereses et errores, ne plures ad se trahat perniciosa eorum contagio, externiinandob duxit, hos in ipsos haereticos eorumque errores decernens anathematismos.

D E SACRAMENTO M A T R I M O N 1 1.

Can. I. Si quis dixerit, matrimonium non esse vere et proprie unum ex septem legis evangelicae sacramentis a Christo Domino institutuiu *), sed ab hominibus in ecclesia inventum, neque gratiam conferre: anathema sit.

Caiv. II. Si quis dixerit, Iicere Christianis plures simul habere uxores2), et hoc nulla lege divina esse prohibitum: anathema sit.

215 Can. III. Si quis dixerit, eos tantum consanguinitatis et affinitatis gradus, qui Levitico exprimuntur 3), posse im- pedire matiinioniuni coutrahendum et dirimere contractum; uec posse ecclesiam in nonnullis illorum dispensare, aut con- stituere, ut plures impediant et dirimant : anathema sit.

Can. IV. Si quis dixerit, ecclesiam non potuisse con- stituere impedimenta matrimonium diriinentia4), vel in iis constituendis errasse: anathema sit.

Can. V. Si quis dixerit, propter haeresini5), aut mo- lestam cohabitationem, aut affectatani absentiam a coniuge dissolvi posse matrimonii vinculum : anathema sit.

Can. VI Si quis dixerit, matrimonium ratumfi) non consummatum per solennem religionis professionem alterius coniugum non dirimi: anathema sit.

Can. VII. Si quis dixerit, ecclesiam errare, quum do- cuit et docet iuxta evangelicam et apostolicam doctrinam7), propter adulterium alterius coniugum matrimonii vinculum non posse dissolvi; et utrumque, vel etiam innocentem, qui causam

216 adulteiio non dedit, non posse altero coniuge vivente aliud matrimonium contrahere; moecharique eum, qui dimissa adul- tera aliam duxerit, et eam, qnae dimisso adultero alii nupserii: anathema sit.

Can. VIII. Si quis dixerit, ecclesiam errare, quum ob multas causas separationem inter coniuges quoad thorum seu

its.. XXIV. 1; cf. 1.1. pag.aulee.u. 1. — 2) Matth. XIX. 4-6. 9. — ajLevit. XVIII. 6. seqq. - 4) Matth. XVI. 19. — 5) cf. c. 6. (Urt.. III.) c. 1. (Innoc. 111.) X. «le div. IV. 19. c. 4. X. de comaug. IV. 14. (Innoc. 111.) — 6) cf. c. l(i. X. de spon». IV. 1. (Alex. III.) - 7) Matth. XIX. 9. Luc. XVI. 18. 1 Cor. Vll. 11. — cf. e. gr. e. 5. (conc. Milev.) c. 6. (August.) c. 7. (Hieron.) c. 8. (couc Elib.) c. 10. (Aug.) C. XXXII. qu. 7.

SESSIO XXIV. DE REFORM. MATR. 1«

tjuoad cohabitationem ad certum incertumve tempus fieri posse decernit: anathema sit.

Can. IX. Si quis dixerit, clericos in sacris ordinibus constitutos, vel regulares castitatem solenniter professos, posse matrimonium contrahere, contractumque validum esse non obstante lege ecclesiastica vel voto; et oppositum nil aliud esse quam damnare matrimonium, posseque omnes con- trahere matrimonium, qui non sentiunt se castitatis, etiam si eam voverint, habere donum: anathema sit, quum Deus id recte petentibus non deneget, nec patiatur nos supra id, quod possumus, tentari1).

Can. X. Si quis dixerit, statum coniugalem anteponen- dum esse statui virginitatis 2) vel caelibatus, et non esse me- lius ac beatius manere in virginitate aut caelibatu, quam iungi matrimonio: anathema sit.

Can. XI. Si quis dixerit, prohibitionem solennitatis nuptiarum certis anni temporibus superstitionem esse tyran- nicam3) ab ethnicorum superstitione profectam; aut bene- 211 dictiones et alias caeremonias, quibus ecclesia in illis utitur, damnaverit: anatbema sit.

Can. XII. Si quis dixerit, causas matrimoniales non spectare ad iudices ecclesiasticos: anathema sit.

DECRETUM DE REFORMATIONE MATRIWONII.

C. I. Matrimonii solenniler contrahendi forma in concilio Lateranensi praescripta innovatur ; qt/oad proclamaliones dispensare possit epi- scopus. Qui aliter quam praesentibits parocho et duobus vel tribus testibt/s contrahit, nihil agit. Tametsi dubitandum non est, clandestina matrimonia, libero contrahentium consensu facta, rata et vera esse matri- monia4), quamdiu ecclesia ea irrita non fecit, et proinde iure damnandi sunt illi, ut eos sancta synodus anatheraate damnat, qui ea vera ac rata esse negant, quique falso affir- mant, matrimonia, a filiis familias sine consensu parentum contracta, irrita esse, et parentes ea rata vel irrita facere posse: nihilominus sancta Dei ecclesia ex iustissimis causis illa semper detestata est5) atque prohibuit. Verum, quumsancta synodus animadvertat, prohibitiones illas propter hominum

Sess. XXIV. 1) 1 Cor. X. 13. — 2) Matth. XIX. 11. seq. 1 Cor. VII. 25. 26. 38. 40. — 3) cf. infr. c. 10. ile ref. matr. — 4) cf. c. 2. X. de cland. desu. IV. 3. fAlex. III.) - 5) cf. c. 3. C. XXX. qu. 5. (Nicol. I.) c. 13. C. XXXII. qu. 2. (Ambros.). c. 2. C. XXXV. qu. 6. et c. 3. X. qui matr. accus. poss. IV. 18. (Coelest. IU.J

10*

218 inobedientiam iam non prodesse, et gravia peccata perpendat, quae ex eisdem clandestinis coniugiis ortura habent, praeser- tim vero eorum, qui in statu damnationis permanent, dum, priore uxore, cum qua clam contraxerant, relicta cum alia palam contrahunt, et cum ea in perpetuo adulterio vivunt, cui malo quum ab ecclesia, quae de occultis non iudicat, suc- curri non possit, nisi efficacius aliquod remedium adhibeatur, idcirco sacri Lateranensis concilii l) sub Innocentio III. ce- lebrati vestigiis inhaerendo praecipit, ut in posterum, ante- quam matrimonium contrahatur, ter a proprio contrahentiura parocho tribus continuis diebus festivis in ecclesia inter mis- sarum solennia publice denuncietur, inter quos matrimonium sit contrahendum; quibus denunciationibus factis, si nullum legitimum opponatur impedimentum, ad celebrationem matri- monii in facie ecclesiae procedatur, ubi parochus, viro et muliere interrogatis, et eorum rautuo consensu intellecto, vel dicat: Ego vos in matrimonium coniungo in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti, vel aliis utatur verbis, iuxta rece- ptum uniuscuiusque provinciae ritum. Quod si aliquando pro- babilis fuerit suspicio, matrimonium malitiose impediri posse, si tot praecesserint denunciationes, tunc vel una tantum de- nunciatio fiat, vel saltem parocho et duobus vel tribus testi- bus praesentibus matrimonium celebretur. Deinde ante illius consummationem denunciationes in ecclesia fiant, ut, si ali- qua subsunt impedirnenta, facilius detegantur, nisi ordinarius ipse expedire iudicaverit, ut praedictae denunciationes remit- tantur, quod illius prudentiae et iudicio sancta synodus re- linquit. Qui aliter, quam praesente parocho, vel alio sacer- dote de ipsius parochi seu ordinarii liceutia, et duobus vel tribus testibus matrimonium contrahere attentabunt, eos sancta

219 synodus ad sic contrahendum omnino inhabiles reddit, ethuius- modi contractus irritos et nullos esse decernit, prout eos praesenti decreto irritos facit et annullat. Insuper parochum vel alium sacerdotem, qui cum minore testium numero, et testes, qui sine parocho vel sacerdote huiusmodi contractui interfuerint, nec non ipsos contrahentes graviter arbitrio or- dinarii puniri praecipit. Praeterea eadem sancta syuodus hortatur, ut coniuges ante benedictionem 2) sacerdotalem in

Sbbs. XXIV. 1) c. 3. X. de cland. desp. IV. 3. et infr. inter const. ex ant. iure desumpt. per conc. Trid. innovatas. — 2) cf. c. 2. (Cap. Rec. Fr.) c. 3. (Nicol. I.) e. 5. (Stat. eccl. ant.) C. XXX. qu. 5. c. 19. C. XXXV. qu. 2. ec3. (C«p. Reg. Fr.)

SESSIO XXIV. DE REFORM. MATR. 14»

tcmplo suscipiendam in eadem domo non cohabitent; statuit- que benedictionem a proprio parocho fieri, neque a quoquam, nisi ab ipso parocho vel ab ordinario licentiam ad praedictam benedictionem faciendam alii sacerdoti concedi posse; qua- cunque consuetudine, etiam immemorahili, quae potius cor- ruptela dicenda est, vel privilegio non obstante. Quod si quis parochus vel alius sacerdos, sive regularis sive saecu- laris sit, etiam si id sibi ex privilegio vel immemorabili con- suetudine licere contendat, alterius parochiae sponsos sine illorum parochi Iicentia matrimonio coniungere aut benedi- cere ausus fuerit, ipso iure tamdiu suspensus maneat, quamdiu ab ordinario eius parochi, qui matrimonio interesse debebat, seu a quo benedictio suscipienda erat, absolvatur. Habeat parochus librum, in quo coniugum et testium noinina, diem- que et locum contracti matrimonii describat, quem diligenter apud se custodiat. Postremo sancta synodus coniuges hor- tatur, ut antequam contrahant, vel saltem triduo ante matri- monii consummationem sua peccata diligenter confiteantur, et ad sanctissimum eucharistiae sacramentum pie accedant. Si quae provinciae aliis ultra praedictas laudabilibus consuetu- dinibus et caeremoniis hac in re utuntur, eas omnino reti- neri sancta synodus vehementer optat. Ne vero haec tam salubria praecepta queniquam lateant, ordinariis omnibusprae- cipit, ut, quuni primum potuerint, curent hoc decretum po- pulo publicari ac explicari in singulis suarum dioecesum pa- rochialibus ecclesiis, idque in primo anno quam saepissime fiat, deinde vero quoties expedire viderint. Decernit insuper, ut huiusmodi decretum in unaquaque parochia suum robur post triginta dies habere incipiat, a die primae publicationis in eadem parochia factae numerandos.

C. II. Inter quos cognatio spiritualis contrahatur. Docet experientia, propter multitudinem prohibitionum inultoties in casibus prohibitis ignoranter contrahi matrimonia, in quibus vel non sine magno peccato perseveratur, vel ea non sine magno scandalo dirimuntur. Volens itaque sancta synodus huic incommodo providere, et a cognationis spiri- tualis impedimento incipiens, statuit, ut unus tantum, sive vir sive mulier, iuxta sacrorum canonum instituta1), vel ad sum- mum unus et una baptizatum de baptismo suscipiant, inter

Sess. XXIV. 1) cf. c. 101. D. IV. de cong. (cap. incert.) c. 3. de cocu. spir. in Vlto IV. 3. (Bonif. VIII.)

15© SESSIO XXIV. DE REFORM. MATR.

quos ac baptizatum ipsum, et illius patrem et matrem, nec non inter baptizantem et baptizatuin, baplizatique patrem ac matrem tantum spiritualis cognatio contrahalur. Parochus, antequam ad baptismum conferendum accedat, diligenter ab eis, ad quos spectabit, sciscitetur, quem vel quos elegeriut, ut baptizatum de sacro fonte suscipiant, et eum vel eos tantum ad illum suscipiendum admittat, et in libro eoruni nomina de- scribat, doceatque eos quara cognationem contraxerint, ne ignorantia ulla excusari valeant. Quod si alii ultra designa- tos baptizatum tetigerint, cognationem spiritualem nullo pacto contrahant, constitutionibus in contrarium facientibus *) non obstantibus. Si parochi culpa vel negligentia secus factum

221 fuerit, arbitrio ordinarii puniatur. Ea quoque cognatio2), quae ex confirmatione contrahitur, confirmantem et confir- matum, illiusque patrem et matrem, ac tenentem uon egredia- tur; omnibus inter alias personas huius spiritualis cognationis impedimentis oranino sublatis.

C. III. Publicae honestatis imprdimentuw ce/lis /imitibus coarctatur.

Iustitiae publicae honestatis inipedimentum 3), ubi spon- salia quacunque ratione valida non erunt, sancta synodus prorsus tollit. Ubi autera valida fuerint, priraum gradum non excedant, quoniam in ulterioribus gradibus iam non potest huiusmodi prohibitio absque dispendio observari.

C. IV. Affinitas e.r fornicatinne ad secundum gradum restringitur.

Praeterea sancta synodus, eisdera et aliis gravissimis de causis adducta, impedimentum 4), quod propter affinitatem ex fornicatione contractam inducitur, et matrimonium postea factum dirimit, ad eos tantum, qui in primo et secundo gradu coniunguntur, restringit; in ulterioribus vero gradibus statuit, huiusmodi affinitatem matriraonium postea contractum non dirimere.

222 C. V. Ne quis intra gradus prohibitns contraliat ; quave. ratione

in illis dispensandunt.

Si quis intra gradus prohibitos scienter matrimonium contrahere praesumpserit 5), separetur, et spe dispensationis

Sess. XXIV. 1) cf. c. 2. (Zaehar.) c. 5. (Pascl.al. II.) c. XXX. qu. 3. c. 3. X. de cogn. spir. IV. 11. (Alex. III.) c 1. h. t. in Vltn IV. 3. (Bonif. VIII.) — 2) cf. c. 2. C. XXX. qu. 1. (conc. Comp.) c. 1. de cogn. spir. in Vlto (Bonif. VIII.) — 3) c. nn. de spons. in Vlto IV. 1. (Bonif. VIII.) — 4) cf. c. 19. (conc. Comp.) c. 20. (conc. Moe;.) c. 21. (conc. Vermer.) c. 22. (cap. inc.) c. 23. (Burch. Worm.l c.24. (conc. Vermer.) C. XXXII. qu. 7. et tot. tit.X.de eo, qui cognoT. consang. IV. 13. — 5) cf. c. 3. X. de cland. desp. IV. 3. (conc. Lat. IV.) Clem. un. de cnnsang. IV. un. (conc. Vienn.)

consequendae careat; idque in eo multo magis locum habeat, qui non tantuin matrimoniuni contrahere, sed etiam consuni- inare ausus fuerit. Quod si iguoranter id fecerit, siquidem solennitates requisitas in contrahendo iuatriinonio neglexerit, eisdem subiiciatur poenis; non enim dignus est qui ecclesiae benignitateni facile experiatur, cuius salubria praecepta temere contempsit. Si vero solennitatibus adhibitis impedimentum aliquod postea subesse cognoscatur, cuius ille pro! abilem ig- norantiam habuit, tunc facilius cum eo et gratis dispensari poterit. In contrahendis matrimoniis vel nulla omnino detur dispensatio, vel raro, idque ex causa et gratis concedatur. In secundo gradu nunquam dispensetur nisi inter magnos prin- cipes, et ob publicam causam.

C. VI. In raptores animadcertitur. Decernit sancta synodus, inter raptorem et raptam, quamdiu ipsa in potestate raptoris manserit, nullum posse consistere matrimoniuin. Quod si rapta a raptore separata, et in Ioco tuto et libero constituta illum in virum habere con- 223 senserit, eam raptor in uxorem habeat1), et nihilominus ra- ptor2) ipse ac omnes illi consilium, auxilium et favorem prae- bentes, sint ipso iure excommunicati ac perpetuo infames, omniumque dignitatum incapaces, et, si clerici fuerint, de proprio gradu decidant. Teneatur praeterea raptor mulierem raptam, sive eam uxorem duxerit sive non duxerit, decenter arbitrio iudicis dotare 3).

C. VII. V agi matrimonio caute iungendi.

Multi sunt, qui vaganlur et incertas habent sedes, et, ut improbi suut ingenii, prima uxore relicta aliam et plerumque plures illa vivente diversis in locis ducunt. Cui morbo cu- piens sancta synodus occurrere, omnes, ad quos spectat, pa- terne monet, ne hoc genus hominum vagantium ad matrimo- nium facile recipiant; magistratus etiam saeculares hortatur, ut eos severe coerceant. Parochis autem praecipit, ne illo- rum matrimoniis intersint, nisi prius diligentem inquisitionem fecerint, et re ad ordinarium delata ab eo licentiam id fa- ciendi obtinuerint.

Seis. XXIV. 1) cf. Grat. ad c. 7. et 11. C. XXXVI. qu. 2. — c. 7. X. de rapt. V. 17. (Innoc. 111.) — 2) cf. c. 2. (Symmach.) c. 3. (conc. Aurel.) c. 4. (cap. Aquisgr.) c. 5. (Gregor II.) c. 6. (conc. Paris.) c. 10. (conc. Meld.) c. 11. lconc. Aquisgr.) C. XXXVI. uu. 2.-3) Exod. XXII. 16. seq. cit. in c. 1. X. de adult. V. 16.

15» SESSIO XXIV. DE REFORM. MATR. C. VIII. Conctibinatus poenis gravissimis punitur. Grave peccatuui esl, homines solutos concubinas habere, gravissimum vero et in huius magni sacramenti singularem conteniptum admissum, uxoratos quoque in hoc damnationis •22t statu vivere, ac audere eas quandoque domi etiam cum uxori- bus alere et retinere. Quare, ut huic tanto malo sancta syn- odus opportunis remediis provideat, statuit huiusmodi con- cubinarios, tam solutos quam uxoratos, cuiuscunque status, dignitatis ct conditionis exsistant, si, postquam ab ordinario, etiam ex officio, ter admoniti ea de re fuerint1), concubinas nou eiecerint, seque ab earuia consuetudine non seiunxerint, excommunicatione feriendos esse, a qua non absolvantur, donec re ipsa admonitioni factae paruerint. Quod si in concubi- natu per annum censuris neglectis permanserint, contra eos ab ordinario severe pro qualitate criminis procedatur. Mu- iieres, sive coniugatae sive solutae, quae cum adulteris seu concubinariis publice vivunt, si ter admonitae non paruerint, ab ordinariis locorum, nullo etiam requirente , ex officio gra- viter pro ruodo culpae puniantur, et extra oppidum vel dioe- cesim, si id eisdem ordinariis videbitur, invocato, si opus fuerit, brachio saeculari, eiiciantur; aliis poenis contra adulte- ros et concubinarios inflictis in suo robore permanentibus.

C. IX. /Ve domini temporales aut magistratus guidpiam libertati matrimonii contrarium moliantur.

Ita plerumque temporalium dominorum ac magistratuum mentis oculos terreni affectus atque cupiditates excaecant, ut viros et mulieres, sub eorum iurisdictione degentes, maxime divites vel spem magnae hereditatis habentes, minis et poenis 225 adigant cum iis inatrimonium invitos contrahere, quos ipsi domini vel magistratus illis praescripserint. Quare, quum inaxime nefarium sit, matrimonii Iibei tatem 2) violare, et ab eis iniurias nasci, a quibus iura exspectantur, praecipit sancta synodus omnibus, cuiuscunque gradus, dignitatis et conditio- nis exsistant, sub anathematis poena, quam ipso facto incur- rant, ne quovis modo directe vel indirecte subditos suos vel quoscunque alios cogant, quominus libere matrimonia con- trahant 3).

Sess. XXIV. 1 cf. c. X. <le cohab. cler. (III. 2.1 (Eugen. II.) Sess. XXV. de ref. c. 14. -- 2) cf. c. 14. 17. 2». X. <le suons. IV. 1. ;Innoc. III.;- i) ct. c. fi. C. XXXVI. 4«. 2. (conc. Paris.)

C. X. Nuptiarum solennitates vertis temporibus prohibenlur.

Ab Adventu Domini nostri Iesu Christi usque in diem Epiphaniae, et a feria quarta Cinerum usque in octavam Pa- schatis iuclusive, antiquas solennium nuptiarum prohibitiones 1 ) diligenter ab omnibus observari sancta synodus praecipit; in aliis vero temporibus nuptias solenniter celebrari permittit, quas episcopi, ut ea qua decet modestia et honestate fiant, curabunt. Sancta enim res est matrimonium et sancte tractaudum.

DECRETUM DE REFORMATIONE. Eadem sacrosancta synodus, reformationis materiam pro- sequens, haec in praesenti sessione statuenda decernit.

C. I. Norma procedendi ad creationem episcoporum et cardinalium. 220

Si in quibuslibet ecclesiae gradibus providenter scienter- que curandum est, ut in Domini domo nihil sit inordinatum nihilque praeposterum, multo magis elaborandum , ut in electione eius, qui supra omnes gradus constituitur, non er- retur. Nam totius familiae Domini status et ordo nutabit, si quod requiritur in corpore non inveniatur in capite. Unde, etsi alias '-) sancta synodus de promovendis ad cathedrales et superiores ecclesias nonnulla utiliter decrevit, hoc tamen munus huiusmodi esse censet, ut, si pro rei magnitudine ex- pendatur, nunquam satis cautum de eo videri possit. ltaque statuit, ut, quum primum ecclesia vacaverit, supplicationes ac preces publice privatimque habeantur, atque a capitulo per civitatem et dioecesim indicantur, quibus clerus populusque bonum a Deo pastorem valeat impetrare. Omnes vero et singulos, qui ad promotionem praeficiendorum quodcunque ius quacunque ratione a sede apostolica habent, aut alioquin ope- ram suam praestant, nihil in iis pro praesenti temporum ratione innovando, hortatur et monet, ut in primis memi- nerint, nihil se ad Dei gloriam et populorum salutem utilius posse facere, quam si bonos pastores et ecclesiae guber- nandae idoneos promoveri studeant, eosque alienis peccatis communicantes mortaliter peccare, nisi quos digniores et ec- clesiae magis uliles ipsi iudicaverint, non quidem precibus vel humano atfectu aut ambientium suggestionibus, sed eorum

Sess. XXIV 1) cf. c. 8. 9. (conc. Laod.) c. 10. (conc. Salegunst.) c. 11. (Nicol. I.) C. XXXIII. qu. 4. c. 4. X. de fer. II. 9. fClem. III.) - 2) cf. Sess. VI. de ref. c. 1. Sess. VI]. de ref. c. 1. et 3. Seas. XXII. de ref. c. 2.

exigentibus meritis, praefici diligenter curaverint; et quos ex 227 legitimo matrimonio natos, et vita, aetate, doctrina atque aliis omnibus qualitatibus praeditos sciant, quae iuxta sacros canones et Tridentinae huius synodi decreta requiruntur Quoniam vero in sumendo de praedictis omnibus qualitatibus gravi idoneoque bonorum et doctorum virorum testimonio non uniformis ratio ubique ex natiouum, populorum ac morum varietate potest adhiberi, mandat sancta synodus, ut in pro- vinciali synodo per metropolitanum babenda praescribatur quibusque locis et provinciis propria examinis, seu inqui- sitionis, aut instructionis faciendae forma, sanctissimi Ro- mani Pontificis arbitrio approbanda, quae magis eisdem locis utilis atque opportuna esse videbitur; ita tamen, ut, quuin de- inde hoc examen seu inquisitio de persona promovenda per- fecta fuerit, ea in instrumentum publicum redacta cum toto testimonio ac professione fidei ab eo facta 2) quamprimum ad sanctissimum Romanum Pontificem omnino transmittatur, 'it ipse summus Pontifex, plena totius negotii ac personarum notitia habita, pro gregis dominici commodo de illis, si idonei per examen seu per inquisitionem factam reperti fuerint, ec- clesiis possit utilius providere. Omnes vero inquisitiones, informationes, testimonia ac probationes quaecunque, de pro- movendi qualitatibus et ecclesiae statu a quibuscunque, etiam in Romana curia, habitae, per cardinalem, qui relationem facturus erit in consistorio, et alios tres cardinales diligenter examinentur, ac relatio ipsa cardinalis relatoris et trium car- dinalium subscriptione roboretur, iu qua ipsi singuli quatuor cardinales affirment, se adhibita accurata diligentia invenisse proniovendos qualitatibus a iure et ab hac sancta synodo re- quisitis 3) praeditos, ac certo existimare sub periculo salutis aeternae, idoneos esse qui ecclesiis praeficiantur; ita ut re-

2s latione in uno consistorio facta, quo niaturius interea de ipsa inquisitione cognosci possit, in aliud consistorium iudicium differatur, nisi aliud beatissimo Pontifici videbitur expedire. Ea vero omnia et singula, quae de episcoporum praeficien- dorum vita, aetate, doctrina et ceteris qualitatibus alias in eadem synodo constituta sunt, decernit eadem, etiam in cre- atione sanctae Romanae ecclesiae cardinalium, etiam si dia- coni sint, exigenda, quos sanctissimus Romanus Pontifex ex

Seu. XXIV 1) cf. ead. conc. Triil. cap. cum can. alleg. — 2) cf. hnl- lam Pii IV. In sacrnsanctii , infra inter iloc. nil ronc. Trid. spect. - :U cf. pag. 153 not. 2.

omnibus Christianitatis nationibus, quantum commode fieri poterit, prout idoneos repererit, assumet. Postremo eadem sancta synodus, tot gravissimis ecclesiae incommodis com- mota, non potest non commemorare, nihil magis ecclesiae Dei esse necessarium, quani ut beatissimus Romanus Pontifex, quam sollicitudinem universae ecclesiae ex muneris sui officio debet, cam hic potissimum impendat, ut lectissimos tantum sibi cardinales adsciscat, et bonos maxime atque idoneos pastores singulis ecclesiis praeficiat, idque eo magis, quod ovium Christi sanguinem, quae ex malo negligentium et sui officii immemorum pastorum regimine peribunt, Dominus noster Iesus Chrislus de manibus eius sit requisiturus.

C. II. St/nodi provincialcs quolibet Iriennio , dioecesanae quotannis

celebrentur ; qui eas cogere, quive illis inleresse deheant. Provincialia concilia1), sicubi omissa sunt, pro mode- randis moribus, corrigendis excessibus, controversiis compo- 229 nendis2), aliisque ex sacris canonibus permissis renoventur. Quare metropolitani per se ipsos, seu, illis legitime impeditis, coepiscopus antiquior intra annum ad minus a fine praesentis concilii, et deinde quolibet saltem triennio post octavam Paschae Resurreclionis Domini nostri Iesu Christi , seu alio commodiori tempore pro more provinciae, non praeterniittat synodum in provincia sua cogere; quo episcopi omnes, et alii, qui de iure vel consuetudine interesse debent, exceptis iis, quibus cum imminenti periculo transfretandum esset, con- venire omnino teneantur. Nec episcopi comprovinciales prae- textu cuiuslibet consuetudinis ad metropolitanam ecclesiam in posterum accedere inviti compellantur. Itidem episcopi, qui nulli archiepiscopo subiicinntur, aliquem vicinum metropolita- num scmel eligant, in cuius synodo provinciali cum aliis inter- esse debeant, et quae ibi ordinata fuerint observent ac ob- servari faciant. In reliquis omnibus eorum exeniptio et pri- vilegia salva atque integra maneant. Synodi quoque dioece- sanae quotannis celebrentur 3); ad quas exempti etiam omnes; qni alias cessante exemptione interesse deberent, nec capitu- (is generalibus subduntur, accedere leneantur; ratione tamen parochialium aut aliarum saecularium ecclesiarum, etiam an-

Sess. XXIV. 1) cf. c. 2. (Leo. I.) 3. (cnnc. Nic.) 4. (conc. Antioch ) 5. (conc. Laoil.j 6. (conc. Chalc.J 7. (synod. Nic. II.) c. 9. (Stat. eccl. ant.) c. 10. (conc. Carth. V.) c. 12. (conc. Arel.) c. 13. (conc. Agalh.) c. 14. (conc. Tarrac.)

D. XVIII. et al — 2) cf. c. 25. X. de accus. V. 1. (Innoc. 111.) — 3) cf. conc. Rasil. Sess. XV.

nexarum, debeant ii, qui illarum curam gerunt, quicunque illi sint, synodo interesse. Quod si in his tam nietropolitani quam episcopi et alii supra scripti negligentes fueriut, poenas sacris canonibus sancitas1) incurrant.

230 C. 111. (jua ralione visitatio ptr praelatos facienda.

Patriarchae, primates, metropolitani et episcopi propriam dioecesim per se ipsos, aut, si legitime impediti fuerint2), per suum generalem vicarium aut visitatorem, si quotannis totam propter eius latitudinem visitare non poterunt, saltem maiorein eius partem, ita taraen, ut tota biennio per se vel visitatores suos compleatur, visitare non praetermittant. A metropolitanis vero, etiam post plene visitatam propriam dioe- cesim, non visitentur cathedrales ecclesiae, neque dioeceses suorum comprovincialium, nisi causa cognita et probata in concilio provinciali; archidiaconi autem, decani et alii infe- riores in iis ecclesiis, ubi hactenus visitationem exercere legi- time consueverunt, debeant quidem, assumpto notario, de con- sensu episcopi deinceps per se ipsos tantum ibidem visitare. Visitatores etiam a capitulo deputandi, ubi capitulum ius visi- tandi habet, prius ab episcopo approbentur; sed non ideo episcopus, vel eo impedito eius visitator, easdem ecclesias seorsum ab his visitare prohibeatur, cui ipsi archidiacoui vel alii inferiores visitationis factae infra mensem rationem red- dere, et depositiones testium ac integra acta ei exhibere te- neantur; non obstantibus quacunque consuetudine, etiam im- memorabili, atque exemptionibus et privilegiis quibuscunque. Visitationum autem omnium istarum praecipuus sit scopus3), sanam orthodoxamque doctrinam expulsis haeresibus inducere, bonos mores tueri, pravos corrigere, populum cohortationibus et admonitionibus ad religionem, pacem innocentiamque ac-

231 cendere; cetera, prout locus, tempus et occasio feret, ex vi- sitantium prudentia ad fidelium fructum constituere. Quae ut facilius feliciusque succedant, monentur praedicti omnes et singuli, ad quos visitatio spectat, ut paterna caritate Chri- stianoque zelo omnes amplectantur; ideoque modesto con- tenti equitatu famulatuque studeant quara celerrime, debita tamen cum diligentia, visitationem ipsam absolvere. Interim- que caveant, ne inutilibus sumptibus cuiquam graves onerosive

Sess. XXIV. 1) cf. 1. 1. pag. antee. n. 1. — 2) cf. c. 11. C. X. qn. 1. (cnnc Tnl. IV.) — 3) c. 1. § 4. dc cens. in Vlto III. 20. (Innoc. IV.)

SESSIO XXIV. DE REFORMAT. 15»

sint1), neve ipsi, aut quisquam suorum quicquam procuralio- nis causa pro visitatione, etiam testameutorum ad pios usus, praeter id, quod ex relictis piis iure debetur aut alio quovis nomine, uec pecuniam, nec munus, quodcunque sit, etiam qualitercunque offeratur, accipiaut, non obstante quacunque consuetudine, etiam immemorabili ; exceptis tamen victuali- bus2), quae sibi ac suis frugaliter moderaleque pro temporis tantum necessitate, etnonultra, erunt ministranda. Sittamen in optione eorum, qui visitantur, si malint solvere id, quod erat ab ipsis antea solvi certa pecunia taxata consuetum, an vero praedicta victualia subministrare ; salvo item iure con- ventionura antiquarum cum monasteriis aliisve piis Iocis aut ecclesiis non parochialibus inito, quod illaesum permaneat. In iis vero locis seu provinciis, ubi consuetudo est, ut nec victualia, nec pecunia, nec quicquam aliud a visitatoribus ac- cipiatur, sed omnia gratis fiant, ibi id observetur. Quod si quispiam, quod absit, aliqnid amplius in supra dictis omnibus casibus accipere praesumpserit, is, praeter dupli restitutionem inlra mensem faciendam, aliis etiam poenis iuxta constitutio- nem concilii generalis Lugdunensis, quae incipit: Exigit3), uec non et aliis poenis in synodo provinciali arbitrio synodi absque ulla spe veniae mulctetur. Patroni vero in iis, quae ad sacramentorum administrationem spectant, nullatenus se 232 praesumant ingerere, neque visitationi ornamentorum eccle- siae, aut bonorum stabilium, seu fabricarum proventibus im- misceant, nisi quatenus id eis ex institulioue ac fundatione competat; sed episcopi ipsi haec faciant et fabricarum red- itus in usus ecclesiae necessarios et utiles, prout sibi expedire magis visum fuerit, expendi curent.

C. IV. Praedicationis munus a quibtts et quandn obeundum. Eccle- sia paroc/tiaiis ad audiendum verbum Dei adeunda. Nullus contradicente episcopo praedicet. Praedicationis munus, quod episcoporum praecipuum est, cupiens sancta synodus quo frequentius possit ad fidelium sa- Iutem exerceri, canones alias super hoc editos4) sub fel. rec. Paulo III. aptius praesentium temporum usui accommodando, mandat, ut in ecclesia sua ipsi per se, aut, si legitime impe-

Sest. XXIV. l)cf. c. 1. C.X. qu.l. (conc. Brac. II.) c. 7. ib. (Conc. 8. Ib. Cabil. II.) c. (conc. Tol. VII.) c. 6. X. de cens. III. 39. (conc. I.at.IlI. — 2) c£ c. 1. de off. ord. in Vlto I. 16. (Bonif. VIII.) — 3) cf. c. 2. de cens. in Vlto III. 20. et infra inter const. ei ant. iure desnmpt. per conc Trid. innovatas. — *) cf. Sess V. c. 2. de ref. et capp. ib. alleg.

diti fuerint, per eos, quos ad pracdicationis munus assument, in aliis autem ccclesiis per parochos, sive, iis impeditis, per alios ab episcopo impensis eorum, qui eas praestare vel te- nentur vel solent, deputandos in civitate, aut in quacunque parte dioecesis censebunt expedire, saltem omnibus dominicis et solennibus diebus festis, tempore autem ieiuniorum, Qua- dragesimae et Adventus Domini, quotidie, vel saltem tribus in hebdomada diebus, si ita oporterc duxerint, sacras scriptu- ras divinamque legem annuncient, et alias, quotiescunque id opportune fieri posse iudicaverint. Moneatque episcopus po-

233 pulum diligenter, teneri unumquemque parochiae suae inter- esse, ubi commode id fieri potest, ad audiendum verbum Dei1). Nullus autem saecularis sive regularis, etiam in ec- clesiis suorum ordinum, contradicente episcopo praedicare praesumat. Iidem etiam saltem dominicis et aliis festivis die- bus pueros in singulis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum et parentes diligenter ab iis, ad quos spectabit, doceri curabunt, et, si opus sit, etiam per censuras eccle- siasticas compellent; non obstantibus privilegiis et consuetu- dinibus. In reliquis ea, quae de praedicationis muuere sub eodem Paulo III. decreta fuerunt2), suum robur obtineant.

C. V. Causae criminales cnntra epfscopos mainres a solo snmmo Pnntijice, minores a concilio prnvinciali cognoscanlur.

Causae criminales graviores3) contra episcopos, etiam haeresis, quod absit, quae depositione aut privatione dignae sunt, ab ipso tantum summo Romano Pontifice cognoscantur et terminentur. Quod si eiusmodi sit causa, quae necessario extra Romanam curiam sit committenda, nemini prorsus ea committatur, nisi metropolitanis aut episcopis a beatissimo Papa eligendis. Haec vcro commissio et specialis sit, et manu ipsius sanctissimi Pontificis signata, nec unquam plus his tribuat, quam ut solam facti instructionem sumant pro- cessumque conficiant, quem statim ad Romanum Pontificem

234 transmittant, reservata eidem sanctissimo sententia definitiva. Cetera alias4) sub fel. rec. lulio III. snper his decreta, nec non et constitutio sub Innocentio IU.5) in concilio generali, quae incipit: Qualiter et quando, quam sancta synodus in praesenti innovat, ab omnibus observetur. Minores vero

Sesg. XXIV. 1) cf. c. 62. I). I. <)e cnns. (can. Ap.) c. 63. ib. (Statnt. eccl. itnt.;— 2) cf. Sess. V. c. 2. ile rcf. - 3) cf. Sess. XIII. «le ref. c. 8. cura ixJleg. — 4) cf. c. 6. 7. Sess. cit. — 5) c. 24. X. de accns. V. 1. et infra 1. c.

S ES SI 0 XXIV. DE REF 0 RMA T.

cx-iminales causae episcoporum in concilio tanlum provinciali cognoscantur et terminentur, vel a deputandis per concilium provinciale.

C. VI. Datur episcnpis pntestas circa irregufarilatum et suspen- sionum dispensalinnes et criminum absolutiones.

Liceat episcopis in irregularitatibus omnibus et suspen- sionibus, ex delicto occulto provenientibus, excepta ea, quae oritur ex horaicidio voluntario, et exceptis aliis deductis ad forum contentiosum, dispensare, et in quibuscunque casibus occultis, etiam sedi apostolicae reservatis, delinquentes quos- cunque sibi subditos in dioecesi sua per se ipsos autvicarium ad id specialiter deputandum in foro conscientiae gratis ab- solvere, imposita pocnitentia salutari. Idem et in haeresis crimine in eodem foro conscientiae eis tantum, non eorum vicariis, sit permissum.

C. VII. Sacramenlorum zirtus , antequam populo administrentur, 235 ab episcopis et parochis explicetur. Tntrr missarum solennia sacrae paginae explane.ntur.

Ut fidelis populus ad suscipienda sacramenta maiori cum reverentia atque animi devotione accedat, praecipit sancta synodus episcopis omnibus, ut non solum, quum haec per se ipsos erunt populo administranda, prius illorum vim et usum pro suscipientium captu explicent, sed etiam idem a singulis parochis pie prudenterque, etiam lingua vernacula, si opus sit et commode fieri poterit, servari studeant, iuxta formam a sancta synodo in catechesi singulis sacramentis praescriben- dam, quam episcopi in vulgarem linguam fideliter verti, atque a parochis omnibus populo exponi corabunt; nec non ut inter missarum solennia *) aut divinorum celebrationem sacra eloquia et salutis monita eadem vernacula lingua singulis diehus festi- vis vel solennibus explanent, eaderaque in omnium cordibus, postpositis inutilibus quaestionibus, inserere, atque cos in Iege Domini erudire studeant.

C. VIII. Publice peccantes publice poeniteant , ni rpiscopo aliter videatur. Poenitenliarius in catltcdralihus institnendus.

Apostolus monet, publice peccantes palara esse corri- piendos2). Quando igitur ab aliquo publice et in multorum 236 conspectu crimen commissum fuerit, unde alios scandalo offensos

Sen. XXIV. 1) cf. Sess. XXII. de sacr. miss. c. 8. — 2) 1 Tim. V. 20. tf. c. 19. §. t. C. II. qn. 1. (Angnst.) c. 1. X. de poenit. V. 38. (Gregor. I.)

commotosque fuisse uon sit dubitaudum, huic condigiiam pro modo culpae poenitenliam publice iniungi oportet, ut quos exemplo suo ad malos mores provocavit, suae emendationis testimonio ad rectam revocet vitam. Episcopus tamen publi- cae hoc poenitentiae genus in aliud secretum poterit com- mutare, quando ita magis iudicaverit expedire. In omnibus etiam cathedralibus ecclesiis, ubi id commode fieri poterit, poenitentiarius aliquis cum unione praebendae proxime vaca- turae ab episcopo instituatur, qui magister sit vel doctor, aut licentiatus intheologia vel iure canonico, et annoruin quadra- ginta, seu alius, qui aptior pro loci qualitate reperiatur, qui, dum confessiones in ecclesia audiet, interim praesens in choro censeatur.

C. IX. A qun visitari debcant ecclesiae saeculares tiullius dinecesis.

Quae alias sub fel. rec PauloIII. l) et nuper sub bea- tissimo domino nostro Pio IV.2) in hoc eodem concilio de adhibeuda ab ordinariis diligentia in beneficiorum, etiam cx- emptorum, visitatione constituta sunt, eadem etiam in iis ec- clesiis saecularibus observentur, quae in nullius dioecesi esse dicuntur, ut ab episcopo, cuius cathedralis ecclesia est proxi- mior, si id constet, alioquin ab eo, qui semel in concilio pro- vinciali a praelato Ioci illius electus fuerit, tanquam sedis apostolicae delegato, visitentur; non obstantibus privilegiis et consuetudinibus quibuscunque, etiam immemorabilibus.

137 C. X. Exsecutin risitatinnis a subdilis ne suspendatur.

Episcopi, ut aptius quem regunt populuni possint in officio atque obedientia continere, in omnibus iis, quae ad visitationem ac nioruin correctionem subditorum suorum spe- ctant, ius et potestatem habeaut, etiam tanquam apostolicae sedis delegati, ea ordinandi, moderandi, puniendi et exse- quendi iuxta canonum sanctiones, quae illis ex prudeutia sua pro subditorum cmcndatione ac dioecesis suae utilitate neces- saria videbuntur. Nec in his, ubi de visitatione aut morum correctione agitur3), exemptio, aut ulla inhibitio, appellatio seu querela, etiam ad sedem apostolicam interposita, exse- cutionem eorum, quae ab his mandata, decreta aut iudicata fuerint, quoquo modo impediat aut suspendat.

Sess. XXIV. i) Sess. VI. de ref. c. 4. Ses». VII. de ref. c. 8. - 2) Sess. XXI. de ref. c. 8. — 3) cf. Sess. XIII. de ref. c. I. Sess. XIV. de ref. c. 4. Sess. XXII. de ref. c. 1.

€■ XI. Honorarii tiluli aut privilegia particularia episcoporum iuri nihil detrahant. Cap. Quum capetla, Extra de prhiilegiis, innovatur.

Quoniam privilegia et exeraptiones, quae variis titulis plerisque conceduntur, hodie perturbationem in episcoporum iurisdictione excitare et exemptis occasionem laxioris vitae praebere dignoscuntur, decernit sancta synodus, ut, si quando iustis, gravibus et fere necessariis suadentibus causis aliquos 238 honorariis titulis protonotariatus, acolythatus, comitis palatini, capellani regii, aut aliis huiusmodi in Romana curia vel extra insignibus decorandos esse placuerit, nec non alios, cuicunque monasterio oblatos, vel quomodocunque addictos, aut sub nomine servientium militiis, seu monasteriis, hospitalibus, col- legiis, aut quocunque alio titulo assumi, nihil ex iis privilegiis detractum esse ordinariis intelligatur, quo minus ii, quibus ea iam concessa sunt, vel in posterum concedi contigerit, ipsis ordinariis, tanquam apostolicae sedis delegatis, plene in om- nibus, et, quoad capellanos regios, iuxta constitutionein Inno- centii III.1), quae incipit : Quum capel/a, subiecti exsistant; exceptis tamen iis, qui praedictis Iocis aut militiis actu ser- viunt, et intra eorum septa ac domos resident, subque eorum obedientia vivunt, sive iis, qui legitime et secundum regulam earundera militiarum professionem fecerint, de qua ordinario constare debeat; non obstantibus privilegiis quibuscunque, etiam religionis sancti Ioannis Ierosolymitani, et aliarum mi- litiaruni. Quae vero privilegia residentibus in curia Romana vigore Eugenianae constitutionis 2) aut familiaritatis cardina- lium competere solent, ea in iis, qui beneficia ecclesiastica obtinent, ratione praedictorum beneficiorum minime intelli- gantur, sed ordinarii iurisdictioni subiecti permaneant; non obstantibus quibuscunque inhibitionibus.

C. XII. Quales esxe deheant promocendi ad dignitates el canonicatus cathedralium ecclesiarum, quidve promoti praestare leneantur.

Quum dignitates in ecclesiis, praesertim cathedralibus, ad conservandam augendamque ecclesiasticam disciplinam fue- rint institutae, ut qui eas obtinerent pietate praecellerent, 239 aliisque exemplo essent, atque episcopos opera et oificio iu- varent, merito qui ad eas vocantur tales esse debent, qui suo muneri respondere possint. Nemo igitur deinceps ad digni-

Sess. XXIV. 1) c. 16. X. cle priv. V. 33. et infra inter const. ex ant. iure ilesumpt. per conc. Triil. innovatas. — 2) c. 3. h. t. in Extr. comm. V. 7. efc infr. 1. c.

CONC. TRIDEINT. 11

tates quascunque l), quibus animarum cura subest, proniovea- tur, nisi qui saltem xxv. suae aetatis annuni attigerit, et, in clericali ordine versatus, doctrina ad suum munus exsequen- dum necessaria ac morum integritate coininendelur, iuxta con- stitutionem Alexandri tertii in concilio Lateranensi promulga- tani2), quae incipit: Quum in cunctis. Archidiaconi etiam, qui oculi dicuntur episcopi3), sint in omnibus ecclesiis, ubi fieri poterit, magistri in theologia, seu doctores aut licentiati in iure canonico. Ad ceteras autem dignitates vel persona- tus, quibus animarum cura nulla subest, clerici alioquin idonei et xxn. annis non minores adsciscantur. Provisi etiam de beneficiis quibuscunque curam animarum habentibus teneantur a die adeptae possessionis ad minus intra duos menses in ma- nibus ipsius episcopi , vel eo impedito coram generali eius vicario seu officiali, orthodoxae suae fidei publicam faceie professionem, et in ecclesiae Romanae obedientia se permau- suros spondeant ac iurent4). Provisi autem de canonieatilK.s et dignitatibus in ecclesiis cathedralibus, non solum coram episcopo seu eius officiali, sed etiam in capitulo idem facerc teneantur; alioquin praedicti omnes provisi ut supra fructus non faciant suos, nec illis possessio sufiiagetur. Neminem etiam deinceps ad dignitatem, canonicatum aut porlionein re- cipiant, nisi qui eo ordine sacro aut sit initiatus, quem illa 240 dignitas, praebenda aut portio requiril, aut in tali aetate, ut infra tempus a iure et ab hac sancta synodo statutum initiari valeat 5). In omnibus vero ecclesiis cathedralibus omnes ca- nonicatus ac portiones habeant anuexum ordinem presbyterii, diaconatus vel subdiaconatus; episcopus autem cum consilio capituli designet ac distribuat, prout viderit expedire, quibus quisque ordo ex sacris annexus in posteruin esse debeat; ita tamen, ut dimidia saltem pars presbyteri sint, ceteri vero dia- eoni aut subdiacoui. Ubi vero consuetudo laudabilior habet, ut plures vel omnes sint presbyteri, oninino observetur. Hor- tatur etiam sancta synodus, ut in provinciis, ubi id commode tieri potest, dignitates omnes, et salteni dimidia pars canoni- eatuum in cathedralibus ecclesiis et collegiatis insignibus con- ferantur tantum magistris vel doctoribus, aut etiam licentiatis in theologia vel iure cauonico. Praeterea obtinentibus iu

Se*s. XXIV. 1) cf. SesB. XXII. de ref. c. 2. -2jcf.c.7. X. de elect. J. 6. et infr. inler cnnst. ex antiq. iure desninut. per cnnc. Trid. inuovatas. — 3) cf. c. 7. X. de off. archid. 1. 23. (Innoc. III.) - 4) cf. bull. Pii IV. In Sttcio- saucta, infra inter doc. conc. Trid. spect. - 5) cf. Sess. VII. de ref. c. 12. et loc. ibi alleg. supra pag. 49. n. 2.

SESSIO XXry. DE REFORMAT. 163

eisdem cathedralibus aut collegiatis dignitates, canonicatus, praebendas aut portiones non liceat vigore cuiuslibet statuti aut consuetudinis ultra tres menses ab eisdem ecclesiis quo- libet anno abesscJ); salvis nihilominus earum ecclesiarum constitutionibus, quae longius servitii tempus requirunt. Alio- quin primo anno privetur unusquisque dimidia parte fructuum, quos ratione etiam praebendae ac residentiae fecit suos. Quod si iterum eadem fuerit usus negligentia, privetur omni- bus fructibus, quos eodem anno lucratus fuerit. Crescente vero contumacia contra eos iuxta sacrorum canonum consti- tutiones procedatur 2). Distributiones vero3) qui statis horis interfuerint recipiant; reliqui, quavis collusione aut remissione exclusa, his careanl iuxta Bonifacii VIII. decretum *), quod incipit: Consuetudinem, quod sancta synodus in usum revo- cat, non obstantibus quibuscunque statutis et consuetudinibus. 2« Omnes vero divina per se5), et non per substitutos, compel- lantur obire officia, et episcopo celebranti aut alia pontificalia exercenti assistere et asservire, atque in choro ad psallendum instituto hymnis et canticis Dei nomen reverenter, distincte devoteque Iaudare. Vestitu 6) insuper decenti tam in ecclesia quam extra assidue utantur; ab illicitisque venationibus, au- cupiis, choreis, tabernis lusibusque abstineant, atque ea mo- rum integritate polleant, ut merito ecclesiae senatus dici pos- sit. Cetera, quae ad debitum in divinis officiis regimen spectant, deque congrua in his canendi seu modulandi ratione, de certa lege in choro conveniendi et permanendi, simulque de omnibus ecclesiae ministris, quae necessaria erunt, et si qua huiusmodi, synodus provincialis pro cuiusque provinciae utilitate et moribus certam cuique formulam praescribet. In- terea vero episcopus fton minus quam cum duobus canonicis, quorum unus ab episcopo, alter a capitulo eligatur, in iis, quae expedire videbuntur, poterit providere.

C. XIII. Quomodo tenuioribus calhedralibus ecclesiis et parochih consulendum. Parochiae. certis Jinibus distinguendae.

Quoniam pleraeque cathedrales ecclesiae tam tenuis red tus sudI. et angustae, ut episcopali dignitati nullo modo re-

Sess. XXIV. 1) ct\ Sess. XXVII. c. 1. de ref. — 2) cf. tot. tit. X. d« clcr. non resid. III. 4. — 3) cf. c. 32. X. depraeb. III 5. (Honor. III.)— 4) cap. nn. de cler. non resid. in Vlto III. 3. et infra inter const. ex ant. iure desuinpt pcr conc. Trid. innovatas. — 5) cf. c. 3. X. de cler. non resid. III. 4. (Innoc, III.) c. 30. X. de praeb. III. 5. (Innoc. III.) Sess. XXII. de ref. c. 4. — 6) cf. tot. Ht. X. de vita et hon. cler., et in Vlto III. 1., in Clem. III. 1., et in F.xtrav. comm. 111. 1. et tit. X. de cleric. venat. V. 24.

11*

spondeant, neque ecclesiarum necessitati sufficiant, examfnet concilium provinciale, vocatis iis, quorum interest, et diligen-

242 ter expendat, quas propter angustias tenuitatcinque vicinis unire1) vel novis proventibus augere expediat; confectaque de praemissis instrumenta ad summum Romanum Pontificem mittat, quibus instructus summus Pontifex ex prudentia sua, prout expedire iudicaverit, aut tenues invicem uniat, aut ali- qua accessione ex fructibus augeat. Interim vero, donec praedicta effectum sortiantur, huiusmodi episcopis, qui fructuum subventione pro dioecesis suae tenuitate indigent, poterit de beneficiis aliquibus, dum lamen curata non sint, nec diguita- tes, seu canonicatus, et praebendae, nec monasteria, in qui- bus viget regularis observantia, vel quae capitulis generalibus el certis visitatoribus subduntur, a summo Romano Pontifice provideri. ln parochialibus etiam ecclesiis, quarum fructus aeque adeo exigui sunt, ut debitis nequeant oneribus satisfa- cere, curabit episcopus , si per beneficiorum unioneni, non tamen regulariuui, id fieri non possit, ut priinitiarum vel de- cimarum assignatione, aut per parochianorum symbola ac collectas, aut qua commodiori ei videbitur ratione, tantum redigatur, quod pro rectoris ac parochiae necessitate decen- ter sufficiat. In unionibus vero quibtislibet, seu ex supradictis, seu aliis causis faciendis, ecclesiae parochiales roonasteriis quibuscunque, aut abbatiis, seu dignitatibus sive praebendis ecclesiae cathedralis vel collegiatae, sive aliis beneficiis sim- plicibus, aut hospitalibus militiisve non uniantur, et quae unitac sunt revideantur ab ordinariis iuxta alias decretum in eadem synodo sub fel. rec. Paulo II.2), quod etiam in unitis ab eo terapore citra aeque observetur; non obstantibus in iis quibus- cunque verborum formis, quae hic pro sufficienter expressis habeantur. Ad haec in posterum omnes hae cathedrales ec- clesiae, quarum reditus summani ducatorum raille, etparochia-

243 les, quae summain ducatorum centum secundum verum annuum valorem non excedunt, nullis pensionibus aut reservationibus fructuum graventur. In iis quoque civitatibus ac locis, ubi parochiales ecclesiae certos non habent fines, nec earum recto- res proprium populum, quem regant, sed promiscue peten- tibus sacramenta adminislrant, mandat sancta synodus epi- scopis pro tutiori animarum eis commissarum salute, ut dis-

Sess. XXIV. 1) cf. Sess. VII. de ref. c. 6. et 7. Sess. XIV. de ref. c. ». Sess. XXIV. de ref. c. 15. — 2) Sess. VII. de ref. c. 6.

tiucto populo in certas propriasque parochias unicuique suum perpetuum peculiaremque parochum assignent1), qui eas cognoscere valeat, et a quo solo licite sacramenta susci- piant, aut alio utiliori modo, prout loci qualitas exegerit, pro- videant. Idemque in iis civitatibus ac locis, ubi nullae sunt parochiales, quamprimuin fieri curent; non obstantibus quibus- cunque privilegiis et consuetudinibus, etiam immemorabilibus.

C. XIV. Se quiz admittatur ad possessionem beneficii aut distri- butionum cum frucluum distributione in usus non pios convertenda.

In pluribus ecclesiis, tam calhedralibus quam collegiatis et parochialibus, ex earum constitutionibus aut ex prava con- suetudine observari intelligitur, ut in electione, praesentatione, nominatione, institutione, confirmatione, collatione, vel alia provisione sive admissione ad possessionem alicuius cathedra- lis ecclesiae, vel beneficii, canonicatuum, aut praebendarum, vel partem proventuum, seu ad distributiones quotidianas, certae conditiones, seu deductiones ex fructibus, solutiones, promissiones, compensationesve illicitae, aut etiam quae in aliquibus ecclesiis dicuutur turnorum lucra, interponantur. Haec quum sancta synodus detestetur, mandat episcopis, ut, 244 quaecunque huiusmodi in usus pios non convertuntur, atque ingressus eos, qui simoniacae Iabis aut sordidae avaritiae su- spicionem habent, fieri non permittant, ipsique diligenter de eorum constitutionibus sive consuetudinibus super praedictis cognoscant, et illis tantum, quas ut laudabiles probaverint, exceptis, reliquas ut pravas ac scandalosas reiiciant et abo- leant. Eos vero, qui adversus haec in praesenti decreto comprehensa quavis ratione commiserint, poenis contra si- moniacos editis sacris canonibus2) et variis summorum Pon- tificum constitutionibus, quas omnes innovat , teneri decernit; non obstantibus quibuscunque statutis, constitutionibus, con- suetudinibus , etiam immemorabilibus, etiam apostolica aucto- ritate confirmatis, de quarum surreptione, obreptione et in- tentionis defectu episcopus, tanquam apostolicae sedis dele- gatus, cognoscere possit.

C. XV. Ratio augendi lenues praebendas ecclesiarum cathedralium et collegiatarum insignium.

In ecclesiis cathedralibus 3) et collegiatis insignibus, ubi frequentes adeoque tenues sunt praebendae simul cum distri-

S e b s. XXIV. 1) cf. Sess. XIV. de ref. c. 9. — 2) cf. C. I. qu. 1. fere per tot. et tot. tit. X. de sim. (III. 5.) et in Extr. comm.V. t.— 3) cf. Sess. XXIV. de ref. c. 13.

S E vS S I O XXIV.

DE REFORMAT.

butionibus quotidianis , ut sustinendo decenti canonicorum gradui pro loci et personarum qualitate non sufficiant, liceat episcopis cum consensu capituli1) vel aliquot simplicia bene- ficia, non tamen regularia, iis unire, vel, si hac ratione pro- videri non possit, aliquibus ex iis suppressis, cum patronorum consensu, si de iure patronatus laicorum sint, quarum fructus 245 et provcntus reliquarum praebendarum distributionibus quo- tidianis applicentur, eas ad pauciorem nuraerum reducerc; ita tamen, ut tot supersint, quae divino cultui celebrando ac dignitati ecclesiae commode valeant respondere 2) ; non ob- stantibus quibuscunque constitutionibus et privilegiis, aut qua- cunque reservatione generali vel speciali aut affectione. Ne- que praedictae uniones aut suppressiones tolli seu impediri possint ex quibuscunque provisionibus, etiam vigore resig- nationis, aut quibusvis aliis derogationibus vel suspensionibus.

C. XVI. (fnid muneris incumbat rrtpitulo sri/p vnrrrntr.

Capitulum sede vacante, ubi fructuum percipiendorum ei munus incumbit, oeconomum unura vel plures fideles ac dili- gentes decernat, qui rerum ecclesiasticarum et proventuum curam gerant, quorum rationem ei, ad quem pertinebit, sint reddituri. Item officialem seu vicarium infra octo dies post mortem episcopi constituere, vel exsistentem confirmare om- nino teneatur, qui saltem in iure canonico sit doctor vel li- centiatus, vel alias, quantum fieri poterit, idoneus. Si secus factum fuerit, ad metropolitanum deputatio huiusraodi devol- vatur3). Et si ecclesia ipsa raetropolitana fuerit aut exempta, capitulumque, ut praefertur, negligens fuerit, tunc antiquior episcopus ex suffragaueis in metropolitana, et propinquior episcopus in exempta oeconoiuuin et vicarium idoneos possit constituere. Episcopus vero ad eaudem ecclesiam vacantem promotus ex iis, quae ad euiu spectant, ab eisdem oeconomo, vicario et aliis quibuscunqne oflicialibus et administratoribus, 24fi qui sede vacante fuernnt a capitulo vel ab aliis in eius locuin constituti, etiam si fuerint ex eodem capitulo, rationera exigat officiorum, iurisdictionis, adininistrationis aut cuiuscunque eorum muneris; possitque eos punire, qui in eorum oflicio seu administratione dcliquerint, etiain si praedicti officiales reddilis rationibus a capitulo vel a deputatis ab eodem abso- lutionem aut liberationem obtinuerint. Eidem quoque epi-

SeBB.XXIV. 1) cf. Sess. V. de ref. c. 1. — 2) cf. c. 2. X. <le instit. III.

1. (Eug. III.) — 3) cf. c. ult. de suppl. negl. prnel. in Vlto I. 8. (Bonif. VIII. 1

S E S S 1 O XXIV. D E REFORMAT.

scopo teueatur capitulum dc scripturis ad ecclesiani pertinen- tibus, si quae ad capituluin pervenerunt, rationem reddere.

C. XVII. Benefieiorum collatioui et plurium rete/itioni modus statuitur.

Quum ecclesiaslicus ordo pervertatur, quando unus plurium officia occupat clericorum, sancte sacris cauonibus cautum fuit1), neminem oportere in duabus ecclesiis conscribi. Ve- rum quoniam multi improbae cupiditatis affeclu se ipsos, non Deum, decipientes, ea, quae bene constituta sunt, variis ar- tibus eludere, et plura simul beneficia obtinere non erube- scunt: sancta synodus debitam regendis ecclesiis disciplinam restituere cupiens, praesenti decreto, quod in quibuscunque personis, quocunque titulo, etiam si cardinalatus honore ful- geant, mandat observari, statuit, ut in posterum unum tantum beneficiuin ecclesiasticum singulis conferatur. Quod quidem, si ad vitam eius, cui confertur, honeste sustentandam non sufficiat, liceat nibilominus aliud simplex sufficiens, dummodo utrumque personalem residentiam non requirat, eidem con- ferri. Haecque non modo ad cathedrales ecclesias, sed etiam 247 ad alia omnia bcnclicia, tam saecularia quam regularia quae- cunque, etiain commendata, pertineant, cuiuscunque tituli ac qualitatis exsistant. Illi vero, qui in praesenti plures pa- rochiales ecclesias, aut unam cathedralem et aliam parochia- lem obtiuent, cogantur omnino 2), quibuscunque dispensationi- bus ac unionibus ad vitam non obstantibus, una tantum pa- rochiali vel sola cathedrali retenta, alias parochiales iufra spatium sex mensiuin dimittere. Alioquin tam parochiales quam beneficia omnia, quae obtineut, ipso iure vacare cen- seantur3), ac tauquam vacantia libere aliis idoneis conferan- tur, nec ipsi antea illa obtinentes tuta conscientia fructus post dictuiu tempus retineant. Optat autem sancta synodus, ut resignantiuin necessitatibus commoda aliqua ratione, prout summo Pontifici videbitur, provideatur.

C. XVIII. Ecclesia parochiali vacaute deputandus ab episcopo vi- cariits, donec illi procideatur de parocho. Nominali ad paroc/iiales qua forma et a quibus examinari debenl.

Expedit maxime animarum saluti, a diguis atque idoneis parochis gubernari. Id ut diligentius ac rectius perficiatur, statuil sancta synodus, ut, quum parochialis ecclesiae vacatio,

Sess. XXIV. 1) cf. Sess. VII. ile ref. c. 2. cum ulleK- — 2) Sess. cit. c. 4. — 3) cf. c. 4. de piaeb. in Ex.tr. comui. III. 2. (Ioann. XXII.)

etiamsi cura ecclesiae vel episcopo incumbere dicatur, et per uuum vel piures administretur, etiam in ecclesiis patrimonia- libus, seu receptivis nuncupatis, in quibus consuevit episco- pus uui vel pluribus curam animarum dare, quos omnes ad

248 infra scriptum examen teneri' mandat *), per obitum vel resig- nationem , etiam in curia, seu aliter quomodocunque contige- rit, etiam si ipsa parochialis ecclesia reservata vel affecta fuerit generaliter vel specialiter, etiam vigore indulti scu privilegii in favorem sanctae Romanae ecclesiae cardinalium, seu abbatum vel capitulorum: debeat episcopus statim, habita notitia vacationis ecclesiae, si opus fuerit, idoneum in ea vi- carium cum congrua eius arbitrio fructuum portionis assig- natione constituere, qui onera ipsius ecclesiae sustineat, do- nec ei de rectore provideatur. Porro episcopus, et qui ius patronatus habet, intra decem dies, vel aliud tempus ab epi- scopo praescribendum, idoneos aliquot clericos ad regendam ecclesiam coram deputandis exaiuinatoribus nominet. Liberum sit tamen etiam aliis, qui aliquos ad id aptos noverint, eorum nomina deferre, ut possit postea de cuiuslibet aetate, moribus et sufficientia fieri diligens inquisitio. Et si episcopo aut synodo provinniali pro regionis more videbitur magis expe- dire, per edictum etiam publicum vocentur qui volent exami- nari. Transacto constituto tempore omnes, qui descripti fue- rint, examinentur ab episcopo2), sive eo impedito ab eius vicario generali atque ab aliis examinatoribus non pauciori- bus quam tribus, quorum votis, si pares aut singulares fuerint, accedere possit episcopus vel vicarius, quibus magis videbitur. Examinatores autem singulis annis in dioecesana synodo ab episcopo vel eius vicario ad minus sex proponautur, qui syn- odo satisfaciant, et ab ea probentur. Advenienteque va- catione cuiuslibet ecclesiae tres ex illis eligat episcopus, qui cum eo examen perficiant, indeque succedente alia vacatione aut eosdem, aut alios tres, quos maluerit, ex praedictis illis sex eligat. Sint vero hi examinatores magistri, seu doctores, aut licentiati rn theologia aut iure canonico, vel alii clerici seu regularcs, etiam ex ordine mendicantium aut etiam sae-

249 culares, qui ad id videbuntur magis idonei; iurentque omnes ad sancta Dei evangelia , se quacunque huuiana affectione postposita fideliter munus exsecuturos. Caveantque, ne quic- quam prorsus occasione huius examinis nec ante nec post

Set, XXIV. l)cf. Sess.VII.de ref.e. 13.- 2) cf Sess.XXV.de ref.c.D

accipiant1); alioquin simoniae vitium tam ipsi quam alii dan- tes incurrant, a quo absolvi nequeant nisi dimissis beneficiis, quae quomodocunque etiam antea obtinebant, et ad alia in posterum inhabiles reddantur. Et de his omnibus non solum coram Deo, sed etiam in synodo provinciali, si opus erit, ralionem reddere teneantur, a qua, si quid contra officium eos fecisse compertum fuerit, graviter eius arbitrio puniri possint. Peracto deinde exaniine renuncientur quotcunque ab his idonei iudicati fuerint aetate, moribus, doctrina, pru- dentia, et aliis rebus ad vacantem ecclesiam gubernandam opportunis. Ex hisque episcopus eum eligat2), quem ceteris magis idoneum iudicaverit, atque illi, et non alteri, collatio ecclesiae ab eo fiat, ad quem spectabit eam conferre. Si vero iuris patronatus ecclesiastici erit, ac institutio ad epi- scopum, et non ad alium pertineat, is, quem patronus dignio- rem inter probatos ab examinatoribus iudicabit, episcopo praesentare teneatur3), ut ab eo instituatur. Quum vero institutio ab alio, quam ab episcopo, erit facienda, tunc epi- scopus solus ex dignis eligat digniorem, quem patronus ei praesentet, ad quem institutio spectat. Quod si iuris patro- natus laicorum fuerit, debeat qui a patrono praesentatus fuerit ab eisdem deputatis ut supra examinari, et non nisi idoneus repertus fuerit admitti. In omnibusque supradictis casibus non cuiquam alteri, quam uni ex praedictis examinatis et ab examinatoribus approbatis, iuxta supradictam regulam, de ec- clesia provideatur, nec praedictorum examinatorum relatio- nem, quo minus exsecutionem habeat, ulla devolutio aut ap- pellatio, etiam ad sedem apostolicam, sive eiusdem sedis le- 250 gatos aut vicelegatos, aut nuncios, seu episcopos, aut metro- politanos, primates vel patriarchas interposita impediat aut suspendat; alioquin vicarius, quem ecclesiae vacanti antea episcopus arbitrio suo ad tempus deputavit, vel forsan postea deputabit, ab eius ecclesiae custodia et administratione non amoveatur, donec aut eidem, aut alteri, qui probatus et electus fuerit, ut supra, sit provisum. Alias provisiones omnes seu institutiones, praeter supradictam formam factae, surreptitiae esse censeantur; non obstantibus huic decreto exemptionibus, indultis, privilegiis, praeventionibus, affectionibus, novis pro- visionibus, indultis concessis quibuscunque universitatibus *),

Sess. XXIV. 1) cf. c. 5. D. XXIV. (conc. Nannet.) — 2) cf. Sess. XXV. de ref. c. 9. — 8) cf. Sess. VII. de ref. c. 13.

etiam ad cerlain suminam, et aliis impedimentis quibuscunque. Si tameu adeo exigui reditus dictae parochiales fuerint, ut totius huius examinationis operam non ferant, aut nemo sit, qui se examini quaerat subiicere, aut ob apertas factiones seu dissidia, quae in aliquibus Iocis reperiuntur, facile graviores rixae ac tumultus possint excitari: poterit ordinarius, si pro sua conscientia cum deputatorum consilio ita expedire arbi- trabitur, hac forma omissa privatum aliud examen, ceteris tamen ut supra servatis, adhibere. Licebit etiam synodo provinctali, si qua in supradictis circa examinationis formam addenda remittendave esse censuerit, providere.

C. XIX. Mandata de providendo , exspectaticae et alia id genux antiquantur.

Decernit sancta synodus, mandata de providendo, et

251 gratias, quae exspectativae, dicuntur nemini amplius, etiam col- legiis, universitatibus, senatoribus et aliis singularibus per- sonis, etiam sub nomine indulti, aut ad certam summam, vel alio quovis colore concedi, nec hactenus concessis cuiquam uti licere l). Sed nec reservatioues mentales, nec aliae quae- cunque gratiae ad vacatura, nec indulta ad alienas ecclesias vel monasteria alicui, etiam ex sanclae Romanae ecclesiae cardinalibus, concedantur, et hactenus concessa abrogata esse censeantur.

C. XX. Ratio tractandi causas ad forum ecclesiasticum pertinenles praescribitur.

Gausae omnes ad forum ecclesiasticum quomodolibet pertinentes, etiam si beneficiales sint, in prima instantia co- ram ordinariis Iocorum duntaxat cognoscantur, atque omnino saltem infra biennium a die motae litis termineutur; alioquin post id spatium liberum sit partibus vel alteri illarum, iudices superiores, alias tamen competentes, adire, qui causam in eo statu, quo fuerit, assumant et quam primum terminari curent; nec antea aliis committantur, nec avocentur, neque appellatio- nes ab eisdem interpositae per superiores quoscunque reci- piantur, eorumve commissio aut inhibitio fiat, nisi a definitiva vel a definitivae vim habente, et cuius gravamen per appel- lationem a definitiva reparari nequeat. Ab his excipiantur

252 causae, quae iuxta canonicas sanctiones apud sedem aposto-

Sess. XXIV. 1) cf. Sess. XXV. de ref. c. 9. — tot. tit. X. de conc. praeb. non vac III. 8. in Vlto (III. 8.) in Clem. (IH. 3.)

SESSIO XXIV. DE REFORMAT. 1*1

licam sunt tractandae 1 ) , vel quas ex urgenti rationabilique causa iudicaverit summus Romanus Pontifex per speciale re- scriptum signaturae sanctitatis suae manu propria subscriben- dum committere aut avocare. Ad haec causae matrimonia- les et criminales non decani, archidiaconi aut aliorum infe- riorum iudicio, etiam visitando, sed episcopi tantum examini et iurisdictioni relinquantur (etiam si in praesenti inter epi- scopum et decanum seu archidiaconum, aut alios inferiores super causarum istarum cognitione lis aliqua in quacunque instantia pendeat), coram quo, si pars vere paupertatem pro- baverit, non cogatur extra provinciam, nec in secunda, nec in tertia instantia in eadem causa matrimoniali litigare, nisi pars altera et alimenta et expensas litis velit subministrare. Legati quoque, etiam de Iatere, nuncii, gubernatores eccle- siastici, aut alii, quarumcunque facultatum vigore, non solum episcopos in praedictis causis impedire, aut aliquo modo eorum iurisdictionem iis praeripere aut turbare non praesu- mant; sed nec etiam contra clericos aliasve personas eccle- siasticas, nisi episcopo prius requisito eoque negligente, pro- cedant. Alias eorum processus ordinationesve nullius momenti sint, atque ad damni satisfactionem partibus illati leneantur. Praeterea, si quis in casibus a iure 2) permissis appellaverit, aut de aliquo gravamine conquestus fuerit, seu alias ob lapsum biennii, de quo supra, ad alium iudicem recurrerit, teneatur acta omnia coram episcopo gesta ad iudicem appellationis expensis suis transferre, eodem tamen episcopo prius ad- monito, ut, si quid ei pro causae instructione videbitur, possit iudici appellationis significare. Quod si appellatus compareat, cogatur tunc is quoque actorum, quae translata sunt, expensas pro portione sua, si illis uti voluerit, subire; nisi aliter ex loci consuctudine servetur, ut scilicet ad appellantem inte- gruin hoc onus pertineat. Porro ipsam actorum copiam te- 253 neatur notarius congrua mercede accepta appellanti quanto citius et ad minus intra mensem exhibere. Qui notarius si in differenda exhibitione fraudem fecerit, ab officii admi- nistratione arbitrio ordinarii suspendatur, et ad dupli poenam, quanti ea lis fuerit, inter appellantem et pauperes loci distri- buendam compellatur. Iudex vero, si et ipse impedimenti huius conscius particepsve fuerit, aliterve obstiterit, ne appel-

Sess. XXIV. 1) cf. e. gr. c. 4. couc. Sarn. (c.1. C.VI. qu.4.j - Sess.XXV. de ref. c. 10. - 2) cf. tot. tit. X. de appell. 11.28. in VltoII. 15. in Clem. II. 12.

lanti integre acta intra tempus traderentur, ad eandem dupli poenam, prout supra, teneatur; non obstantibus, quoad omnia suprascripta, privilegiis, indultis, concordiis, quae suos tantum teneant auctores, et aliis quibuscunque consuetudinibus.

C. XXI. Declaratur , ex cerlis verbis supra positis non intmutari solitam rationem tractandi negotia in generalibus concitiis.

Cupiens sancta synodus, ut ex decretis ab ea editis nulla unquam futuris temporibus dubitandi occasio oriatur, verba illa, posita in decreto publicato sessione prima sub beatissimo do- mino nostro Pio IV. J), videlicet: Quae proponentibus legatis ac praesidentibus ad horum lemporum levandas calamitates, sedandas de religione controversias , coercendas linguas do- losas, depravatorum morum abusus corrigendos, ecclesiae veram et Christianam pacem conciliandam, apta et idonea ipsi sanctae synodo videbuntur , explicando declarat, mentis suae non fuisse, ut ex praedictis verbis solita ratio tractandi negotia in generalibus conciliis ulla ex parte immutaretur, neque novi quicquam, praeter id, quod a sacris canonibus vel generalium synodorum forma hactenus statutum est, cuiquam adderetur vel detraheretur.

fndictio faturae sessionis.

Insuper eadem sacrosancta synodus proximam futuram sessionem feria quinta post conceptionem beatae Mariae Vir- ginis, quae erit dies nona mensis Decembris proxime venturi, habendam esse statuit et decernit, cum potestate etiam abbre- viandi. In qua sessione tractabitur de sexto nunc in eam dilato capite, et de reliquis reformationis capitibus iam ex- hibitis, deque aliis ad eam pertinentibus. Si vero opportu- num videbitur, et tempus patietur, poterit etiam de nonnullis dogmatibus tractari, prout suo tempore in congregationibus proponentur.

Abbreviata est dies sessionis.

Sess. XXIV. 1) cf. Sess. XVII. ifl princ.

SESSIO XXV. DE PURGATORIO. 1»3