Concilium Tridentinum — Sessio vicesima quinta et ultima

Quae est nona et ultima sub Pio IV. Pont. Max., coepta die III, absoluta die IV Decembris MDLXIII — Decretum de purgatorio ; De invocatione, veneratione et reliquiis sanctorum, et sacris imaginibus ; Decretum de regularibus et monialibus ; Decretum de reformatione generali ; Decretum de indulgentiis ; De delectu ciborum, ieiuniis et diebus festis ; De indice librorum, catechismo, breviario et missali ; De receptione et observatione decretorum concilii.

Texte latin établi d'après l'édition critique Canones et decreta sacrosancti oecumenici Concilii Tridentini sub Paulo III, Iulio III et Pio IV pontificibus maximis*, Internet Archive (canonesetdecreta00coun_0). OCR Tesseract du djvu original ; quelques irrégularités de transcription possibles (anatheina pour anathema, figraeutum pour figmentum, etc.) qui n'altèrent pas le sens du texte.*

ABSOLUTA DIE IV. DECEMBRIS MDLXIIl.

DECRETUM DE PURGATORIO. Quum catholica ecclesia, Spiritu sancto edocta ex sacris literis et antiqua Patrum traditione, in sacris conciliis et no- vissime in hac oecumenica synodo docuerit, purgatorium esse1), animasque ibi detentas fidelium suffragiis, potissimum vero acceptabili altaris sacrificio iuvari, praecipit sancta syn- odus episcopis, ut sanam de purgatorio doctrinam a sanctis Patribus et sacris conciliis traditam 2) a Christi fidelibus credi, teneri, doceri et ubique praedicari diligenter studeant. 255 Apud rudem vero plebem difficiliores ac subtiliores quae- stiones, quaeque ad aedificationem non faciunt3), et ex qui- bus plerumque nulla sit pietatis accessio, a popularibus con- cionibus secludantur. Incerta item ve! quae specie falsi laborant evulgari ac tractari non permittant. Ea vero, quae ad curiositatem quandam aut superstitionem spectant, vel turpe lucrum sapiunt, tanquam scandala et fidelium offendicula prohibeant. Curent autem episcopi*), ut fidelium vivorum suffragia, missarum scilicet sacrificia, orationes, eleemosynae, aliaque pietatis opera, quae a fidelibus pro aliis fidelibus de- functis fieri consueverunt, secundum ecclesiae inslituta pie et devote fiant, et quae pro illis ex testatorum fundationibus vel alia ratione debentur, non perfunctorie, sed a sacerdotibus, et ecclesiae ministris, et aliis, qui hoc praestare tenentur, diligenter et accurate persolvantur.

DE INVOCATIONE, VENERATIONE ET RELIQUIIS SANCTORUM, ET SACRIS IMAGINIHUS.

Mandat sancta synodus omnibus episcopis et ceteris do- cendi munus curamque sustinentibus, ut iuxta catholicae et apostolicae ecclesiae usum a primaevis Christianae religionis temporibus receptum, sanctorumque Patrum consensionem, et sacrorum conciliorum decreta, in primis de sanctorum inter-

Sess. XXV. i) cf. Sess. VI. can. 80. Sess. XXII. de sacrif. miss. c. 2. et can. 3. — 2) cf. Greg. Dial. IV. 3<K (c. 4. D. XXV.) lib. de poen. qui dic. Augustini c. 18. (c. 5. ib. I conc. Florentin. circa fin. — 3) 1 Tim. I. 4. — 4) cf. Sess. XXV. cle ref. c. 4.

cessione, invocatione, reliquiarum honore, et legitimo imagi- num usu, fideles diligenter inslruant, docentes eos, sanctos una cum Christo regnantes orationes suas pro hominibus Deo offerre, bonum atque utile esse suppliciter eos invocare, et ob beneficia impetranda a Deo per Filium eius Iesum Chri- stuni1) Dominum nostrum, qui solus noster redemptor et sal- vator est, ad eorum oratioues, opem auxiliumque confugere; illos vero, qui negant, sanctos aeterna felicitate in coelo fruentes invocandos esse, aut qui asserunt, vel illos pro ho- minibus non orare, vel eorum, ut pro nobis etiam singulis orent, invocationem esse idololatriam, vel pugnare cum verbo Dei, adversarique honori unius mediatoris Dei et hominum Iesu Christi2), vel stultum esse, in coelo regnantibus voce vel mente supplicare, impie sentire. Sanctorum quoque mar- tyrum et aliorum cum Christo viventium sancta corpora, quae viva membra fuerunt Christi, et templum Spiritus sancti 3), ab ipso ad aeternam vitam suscitanda et glorificanda a fidelibus veneranda esse4), per quae multa beneficia a Deo hominibus praestantur, ita ut affirmantes, sanctoruni reliquiis venerationem atque honorem non deberi, vel eas aliaque sacra monumenla a fidelibus inutiliter honorari, atque eorum opis impetrandae causa sanctorum memorias frustra frequentari, omnino dam- nandos esse, prout iam pridem eos damnavit, et nunc etiam damnat ecclesia. Imagines porro Christi, deiparae Virginis et aliorum sanctorum in templis praesertim habendas et re- tinendas, eisque debitum honorem et venerationem impertien- dam, non quod credatur inesse aliqua in iis divinitas vel vir- tus, propter quam sint coleudae, vel quod ab eis sit aliquid petendum, vel quod fiducia in imaginibus sit figenda, veluti olim fiebat a gentibus, quae in idolis spem suam collocabant 5)*. sed quoniam honos, qui eis exhibetur, refertur ad prototypa, quae illae repraesentant, ita ut per imagines, quas osculamur, et coram quibus caput aperimus et procumbimus, Chrislum adoremus, et sanctos, quorum illae similitudinem gerunt, ve- neremur. Id quod conciliorum, praesertim vero secundae Ni- caenae synodi6) decretis contra imaginum oppuguatores est sancitum.

Illud vero diligenter doceant episcopi, per historias mysteriorum nostrae redemptionis, picturis vel aliis simili-

Sess. XXV. 1) cf. Sess. XXII. de sacr. uiiss. c. 3. — 2) 1 Tim. II. 5. — 3) 1 Cor. III. 16. VI. 19. 2 Cor. VI. 16. — 4) cf. conc. Nic. II. c. 7. — 5) Hsalm. CXXXIV. 18. - 6) act. 3. 4. 6.

tudinibus expressas, erudiri et confirmari populum in articulis fidei commemorandis et assidue recolendis; tum vero ex om- nibus sacris imaginibus magnum fructum percipi, non solum quia admonetur populus beneficiorum el munerum, quae a Christo sibi collata sunt, sed etiam quia Dei per sanctos mi- racula et salutaria exempla ocnlis fidelium subiiciuntur, ut pro iis Deo gratias agant, ad sanctorumque imitalionem vitam moresque suos componant, excitenturque ad adorandum ac diligendum Deum, et ad pietatem colendam. Si quis autem his decretis contraria docuerit aut senserit: anathema sit. In has autem sanctas et salutares oltservationes si qui abusus irrepserint, eos prorsus aboleri sancta synodus vehementer cupit, ita ut nullae falsi dogmatis imagines et rudibus pericu- losi erroris occasionem praebentes statuantur. Quod si ali- quando historias et narrationes sacrae scripturae, quum id indoctae plebi expediet, exprimi et figurari contigerit, do- ceatur populus, non propterea divinitatem figurari, quasi cor- poreis oculis conspici vel coloribus aut figuris exprimi possit. Omnis porro superstitio in sanctorum invocatione *), reliquia- rum veneratione, et imaginum sacro usu tollatur, omnis turpis quaestus eliminetur, omnis denique lascivia vitetur, ita ut procaci venustate imagines non pingantur nec ornentur, et sanctorum celebratione ac reliquiarum visitatione homines ad comessaliones atque ebrietates non abutantur2), quasi festi dies in honorem sanctorum per Iuxum ac lasciviam agantur. Postremo tanta circa haec diligentia et cura ab episcopis ad- hibeatur, ut nihil inordinatum aut praepostere et tumultuarie accommodatum, nihil profanum nihilque inhonestum appareat, quum domum Dei deceat sanclitudo 3). Haec ut fidelius ob- 258 serventur, statuit sancta synodus, nemini licere ullo in loco vel ecclesia, etiam quomodolibet exempta, ullam insolitam ponere vel ponendam curare imaginem, nisi ab episcopo ap- probata fuerit; nulla etiam admittenda esse nova miracula 4), nec novas reliquias recipiendas 5), nisi eodem recognoscente et approbante episcopo, qui, simul atque de iis aliquid com- pertum habuerit, adhibilis iu consilium theologis et aliis piis viris ea faciat, quae veritati et pietati consentanea iudicaverit. Quod si aliquis dubius aut difficilis abusus sit exstirpandus, vel omnino aliqua de iis rebus gravior quaestio incidat, episcopus,

Sess. XXV. I) cf. c. nU. X. de reliq. et ven. lanrt. III. 45. (Innoc. III.)

• 2. cf. c. 2. D. Ili. de con». Ccouc. Tol. III.) — 3) Pialm. XCII. 5.— 4) cf. c. 1. h. t. (Alex. III.) — 5) cf. cit. c. 2. X. de reliqa.

176 SESSIO XXV. DE REG. E T M 0 N.

antequam controversiam dirimat, metropolitani et comprovin- cialium episcoporum in concilio provinciali sententiam ex- spectet; ita tamen, ut nihil inconsulto sanctissimo Romano Pontifice novum aut in ecclesia haclenus inusitatum decernatur.

DE REGULARIBUS ET MONIALIBUS.

Eadem sacrosancta synodus, reformatiouem prosequeus, ea, quae sequuntur, statuenda esse censuit.

C. 1. Regulares oinnes ad regulae, quam professi sunt, praescriptum vitam instituant ; id ut Jiat superiores sedulo curent. Quoniam non ignorat sancta synodus, quantum ex mo- nasteriis pie institutis et recte administratis in ecclesia Dei splendoris atque utilitatis oriatur, necessarium esse censuit, 25'j quo facilius ac maturius, ubi collapsa est, vetus et regularis disciplina instauretur, et constantius, ubi conservata est, per- severet, praecipere, prout hoc decreto praecipit, ut omnes regulares, tam viri quam mulieres, ad regulae, quam professi sunt, praescriptum vitam instituant et componant, atque in primis quae ad suae professionis perfectionem, ut obedi- entiae1), paupertatis et castitatis, ac si quae alia sunt ali- cuius regulae et ordinis peculiaria vota et praecepta, ad eorum respective essentiam, nec non ad communem vitam, victum et vestitum conservauda pertinentia fideliter ohservent. Omnisque cura et diligentia a superioribus adhibeatur tam in capitulis generalibus et provincialibus, quam in eorum visi- tationibus, quae suis temporibus facere non praetermittant, ut ab illis non recedalur; quum compertum sit, ab eis non posse ea, quae ad substantiain regularis vitae pertinent, re- laxari. Si enim illa, quae bases sunt et fundamenta totius regularis disciplinae, exacte non fuerint conservata, totum corruat aedificium necesse est.

C. II. Proprietas regularibus nmnino prohibetur. Nemini igitur regularium, tam virorum quam mulierum, liceat bona immobilia vel mobilia, cuiuscunque qualitatis fue- rint, etiam quovis modo ab eis acquisita, tanquam propria2) aut etiam nomine conventus possidere vel tenere; sed statim ea superiori tradanlur, conventuique incorporentur. Nec de-

Sess. XXV. 1) cf. c. 1. de V. S. in Clem. V. 11. (Clem. V.) - 2) cf. c. 11. (Aug.) c. 13. (lul. Pom.) C.XIl. qu. 1. c.2. X. rte «tatu monach. III. 35. (conc- I.at. III) c. 6. tb. (Inuoc. III.)

inceps liceat superioribus bona stabilia alicui regulari con- cedere, etiam ad usumfructum vel usum, administrationem aut ko commendam. Administratio autem bonorum monasteriorum seu conventuum ad solos officiales eorundem ad nutum supe- riorum amovibiles pertineat. Mobilium vero usum ita supe- riores permittant, ut eorum supellex statui panpertatis, quam professi sunt, conveniat, nihilque superflui in ea sit, nihil etiam, quod sit necessarium, eis denegetur. Quod si quis aliter quicquam tenere deprehensus aut convictus fuerit, is biennio activa et passiva voce privatus sit, atque etiam iuxta suae regulae et ordinis constitutiones puniatur.

C. III. O/itnia monasteria, guae liicnon prohibentur, possunt possidere bona immobiliu. Numerus personarum in illispro modo facultatum aut eleemosynarum constituendus. Nulla sine Ucenlia episcopi erigenda. Concedit sancta synodus omnibus monasteriis et domibus, tam virorum quam mulierum, et mendicantium, exceptis do- mibus fratrum sancti Francisci *), Capucinorum et eorum, qui Minorum de observantia vocantur, etiam quibus aut ex con- stitutionibus suis erat prohibitum, aut ex privilegio apostolico uon erat concessum, ut deinceps bona immobilia eis possidere liceat. Quod si aliqua Ioca ex praedictis, quibus auctoritate apostolica similia bona possidere permissum erat, eis spoliata sinl, eadem omnia illis restituenda esse decernit. In prae- dictis autem monasteriis et domibus tam virorum quam mu- lierum, bona immobilia possidentibus vel non possidentibus, is tantum numerus constituatur 2) ac in posterum conservetur, 26i qui vel ex reditibus propriis monasteriorum, vel ex consuetis eleemosynis commode possit sustentari; nec de cetero similia loca erigantur sine episcopi, in cuius dioecesi erigenda sunt, licentia prius obtenta.

C. IV. Regu/aris sine superioris licentia nec se obsequio alterius loci uut personae subiiciat, nec a conventu recedat. Absens studiorum causa in conventibus commoretur.

Prohibet sancta synodus, ne quis regularis sine sui supe- rioris licentia praedicationis, vel lectionis aut cuiusvis pii operis praetextu subiiciat se obsequio alicuius praelati, prin- cipis, vel universitatis vel communitatis, aut alterius cuius- cunque personae seu loci3), neque ei aliquando privilegium

Ses».XXV. 1) cf.Clem. cit. pag.antec. n.t. — 2) cf. c.l. X. de vit. et hon. cler. III. 1. (Gregor. VIII.) c. 1. X. de instit. 111. 7. (conc. Arel. VI.) c. un. de stat. regul. in Vlto III. 16. (Bonif. VIII.) - 3) cf. c. 35. C. XVI. qu. 1. (conc. Tarrac.) c. 7. X. de off. iud. ord. I. 81. (Innoc. III.) c. 3.4. X. ne cler. vel mon. III. 50. (Alex. III.) c. 1. §. 5. de statn mon. in Clem. III. 10. (Clem. V.)

1J8 SESSIO XXV. DE REG. ET MON.

aut facultas ab aliis super iis obtenta suIFragetur. Quod si contra fecerit, tanquam inobediens arbitrio superioris puniatur. Nec liceat regularibus a suis conventibus recedere, etiam praetextu ad superiores suos accedendi, nisi ab eisdein missi aut vocati fuerint. Qui vero sine praedicto mandato in scri- ptis obtento repertus fuerit, ab ordinariis locorum tanquam desertor sui instituti puniatur. Ilii autem, qui studiorum causa ad universitates mittuntur, in conventibus tantum habitent; alioquin ab ordinariis contra eos procedatur.

C. V. Clausurae monialiutn, praescrtim t/uae extra itrbes agunt , providelur.

062 Bonifacii octavi constitutionem l), quae incipit: Pericu- loso , renovaiis sancta synodus universis episcopis sub ob- testatione divini iudicii et interminatione maledictionis aeternao praecipit, ut in omnibus monasleriis sibi subiectis ordinaria, in aliis vero sedis aposlolicae aucloritate, clausuram sancti- inonialium, ubi violata fuerit, diligenter restitui, et ubi invio- lata est, conservari inaxiine procurent, inobedientes atque contradictores per censuras ecclesiaslicas aliasque poenas, quacunque appellatione postposita, compescentes, invocato etiam ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii saecularis. Quod auxilium ut praebeatur, omues Christianos principes hortatur sancta synodus, et sub excommunicationis poena ipso facto incurrenda oinnibus magistratibus saecularibus iniungit. Ne- inini auteni sanctimonialiuin liceat post professionem exire a monasterio 2), etiani ad breve tempus, quocunque praetextu, niM ex aliqua legitima causa ab episcopo approbanda, indultis quibuscunque et privilegiis non obstantibus. Ingredi autem intra septa monasterii nemini liceat3), cuiuscunque generis, aut conditionis, sexus vel aetatis fuerit, sine episcopi vel superioris licentia in scriptis obtenta, sub excommunicationis poena ipso facto incurrenda. Dare autem tanlura episcopus vel superior licentiam debet iu casibus necessariis, neque alius ullo modo possit, etiam vigore cuiuscunque facultatis vel indulti hactenus concessi vel iu posterum concedendi. Et quia monasteria sanctimonialium extra moenia urbis vel op- pidi constituta malorum hominum praedae et aliis facinoribus sine ulla saepe custodia sunt exposita, curent episcopi ct alii

Sess. XXV. 1) c. un. de statu regul. in Vlto III. 16. et infr. inter const. ex ant. iure desumpt. per conc. Trid. innovatas. — 2) cf. cit. cap. un.in Vlto. — 3) cf. c. 8. de vit. et hoo. cler. III. 1. (conc. Lat. III.)

superiores, si ita videbitur expedire, ut sanctimoniales ex iis ad nova vel antiqua monasteria intra urbes vel oppida fre- quentia reducantur, invocato etiam auxilio, si opus fuerit, 263 brachii saecularis. Impedientes vero vel non obedientes per censuras ecclesiasticas parere compellant.

C. VI. Ratio eligendi superiores. In electione superiorum quorumcunque, abbatum tem- poralium, et aliorum oflicialium ac generalium, et abbatis- sarum atque aliarum praepositarum, quo omnia recte et sine ulla fraude Cant, in primis sancta synodus dislricte praecipit, omnes supradictos eligi debere per vota secreta, ita ut singu- lorum eligentium nomina nunquam publicentur. Nec in poste- rum liceat provinciales, aut abbates, priores aut alios quos- cunque titulares ad effectum electionis faciendae constituere, aut voces et suffragia absentium supplere. Si vero conlra huius decreti constitutionem aliquis electus fuerit, electio irrita sit, et is, qui ad hunc effectum se in provincialem, ab- batem aut priorem creari permiserit, deiuceps ad omnia officia in religione obtinenda inhabilis exsistat, facultatesque super his concessae eo ipso abrogatae censeantur, et, si in posterum aliae concedanlur, tanquam surreptitiae habeantur.

C. VII. Quae et quomodo abbatissae et quocunque nomine prae- fectae eligcndae. Duobtts monasteriis nulla pracficiatur. Abbatissa et priorissa, et quocunque alio nomine prae- fecta vel praeposita appelletur, eligatur non minor annis qua- 264 draginta1), ct quae octo annis post expressam professionem laudabiliter vixerit. Quod si his qualitatibus non reperiatur in eodem monasterio, ex alio eiusdem ordinis eligi possit. Si hoc etiam incommodum superiori, qui electioni praeest, videatur, ex iis, quae in eodem monasterio annum trigesi- muin excesserint2), et quinque saltem aunis post professio- nem recte vixerint, episcopo vel alio superiore consentiente eligatur. Duobus vero monasteriis nulla praeficiatur. Et si qua duo vel plura quocunque modo obtinet, cogatur uno ex- cepto intra sex menses cetera resignare Post id vero tem- pus, nisi resignaverit, omuia ipso iure vacent. Is vero, qui electioni praeest, episcopus sive alius superior claustra mo- naslerii non ingrediatur, sed ante cancellorum fenestellam

Sess. XXV. I) cf. c. 12. C. XX. uu. t. (Gregor. I.) — 2) cf. c. 43. de elect. in Vlto I. 6. (Bonifac. VIII.)

12*

vola singularum audiat vel accipiat. In reliquis serventur singulorum ordinum vel monasteriorum constitutiones.

C. VIII. Regimtn monasteriorum non habentium ordinariog regu- lares visitatores quomodo inslituendum.

Monasteria omnia, quae generalibus capitulis aut epi- scopis non subsunt, nec suos habent ordinarios regulares visi- tatores, sed sub immediata sedis apostolicae protectione ac directione regi consueverunt, teneanlur infra annum a fine praesentis concilii, et deinde quolibet triennio sese in con- gregationes redigere, iuxta formam constitutionis Innocenlii III.1) in concilio generali, quae inoipit: In singulis, ibique certas regulares personas deputare, quae de modo et ordine, de praediclis congregationibus erigendis, ac statutis in eis 265 exsequendis deliberent et statuant. Quod si in his negiigeu- tes fuerint, liceat nielropolitano, in cuius provincia praedicta monasteria sunt, tanquam sedis aposlolicae delegato, eos pro praedictis causis couvocare. Quod si infra limites unius pro- vinciae non sit suificiens talium monasteriorum numerus ad erigendam congregalionem, possint duarum vel trium provin- ciarum monasteria unam facere congregationem. Ipsis autem congregationibus constitutis, illarum generalia capitula, et ab illis electi praesides vel visitatores eandem habeant aucto- ritatem in suae congregalionis monasteria ac regulares in eis commorantes, quam alii praesides ac visitatores in ceteris habent ordinibus, teneanturque suae congregalionis monasteria frequenler visitare, et illorum reformalioni incumbere, et ea observare, quae in sacris canonibus2) et in hoc sacro cou- cilio sunt decreta. Quod si etiam melropolitano instaute praedicta exsequi non curaverint, episcopis, in quorum dioe- cesibus loca praedicta sita sunt, tanquam sedis apostolicac delegatis subdantur.

C. IX. Monasteria tnonialium immediate subiecta sedi apostolicae ab episcopo reganlur ; alia vero a deputatis in capitulis generalibus, vel aliis regnlaribus.

Monasteria sanctimonialiuin sanctae sedi apostolicae im- mediate subiecta, etiam sub nomine capitulorum S. Petri, vel S. Ioannis, vel alias quomodocunque nuncupentur, ab epi- scopis tanquam dictae sedis delegatis gubernentur, non ob-

Sess. XXV. 1) c. 7. X. de Btatu mon. III. 35. et infr. inter const. ex ant. inre deiumpt. per conc. Trid. innnvatas. — 2) cf. (ot. til. X. de statu mon. III. 35. de statu reg. in Vlto III 16. de statu mon. in Clem. III. 10.

stantibus quibuscunque. Quae vero a deputatis in capitulis generalibus vel ab aliis regularibus reguntur, sub eorum cura et custodia relinquantur.

C. X. Moniales nnoqunque mensr confiteantur et communicent. De 266 confessario extraordinario iis ub episcopo provideatur. Apud illas extra publicam ecclesiam eucharistia non conservetur.

Attendant diligenter episcopi et ceteri superiores mo- nasteriorum sanctimonialium, ut in constitutionibus earum ad- moneantur sanctimoniales, ut saltem semel singulis mensibus confessionem peccatorum faciant1), et sacrosanctam eucha- ristiam suscipiant, ut eo se salutari praesidio muniant ad omnes oppugnationes daemonis fortiter superandas. Praeter ordinarium autem confessorem alius extraordinarius ab epi- 6copo et aliis superioribus bis aut ter in anno offeratur, qui omnium confessiones audire debeat. Quod vero sanctissimum Cbristi corpus intra chorum vel septa monasterii, et non in pubhca ecclesia conservetur, prohibet sancta synodus; non obstante quocunque indulto aut privilegio.

C. XI. ln monasteriis , quibus imminet cura personarum saecu- larium, praeter eas, quae sunt de illorum familia, visitet episcnpus, et eidem curae praeficiendas examinet, certis exceptis.

In monasteriis seu domibus virorum seu mulierum, qui- bus imminet animarum cura personarum saecularium, praeter eas, quae sunt de illorum monasteriorum seu Iocorum familia, personae tam regulares quam saeculares huiusmodi curam exercentes subsint immediate in iis, quae ad dictam curam 201 et sacramentorum administrationem pertinent, iurisdictioni, vi- sitationi et correctioni episcopi, in cuius dioecesi sunt sita. Nec ibi aliqui etiam ad nutum amovibiles deputentur, nisi de eiusdem consensu2), ac praevio examine per eum aut eius vicarium faciendo; excepto monasterio Cluniacensi cum suis limitibus, et exceptis etiam iis monasteriis seu locis, in quibus abbates, generales aut capita ordinum sedem ordinariam prin- cipalem habent, atque aliis monasteriis seu domibus, in quibus abbates aut alii regularium superiores iurisdictionem episco- palem et temporalem in parochos et parochianos exercent; salvo tamen eorum episcoporum iure, qui maiorem in prae- dicta loca vel personas iurisdictionem exercent.

Sess. XXV. 1) cf. c. 1. 1. c. in Clem. — 2) cf. c. 11. C. XVHI. qu. 2 (Statut. eccl. ant.)

C. XII. Conformcntur regulares saecularibus in observatione cen- surarum episcopalium, et festorum dioecesis. Censurae et interdicta l), nedum a sede apostolica ema- nata, sed etiam ab ordinariis promulgata, mandaute episcopo a regularibus in eorum ecclesiis publicentur atque serventur. Dies etiam festi, quos in dioecesi sua servandos idem epi- scopus praeceperit2), ab exemptis omnibus, etiam regularibus, serventur.

C. XIII. Controversias de praecedentia e vestigio componat episco- pus. Exempli non in strictiori clausura viventes ad supplicationes publicas accedere compellantur.

268 Controversias omnes de praecedentia, quae persaepe maximo cum scandalo oriuntur inter ecclesiasticas personas tam saeculares quam regulares, cum in processionibus publi- cis, tum in iis, quae fiunt ln tumulandis defunctorum corpo- ribus, et in deferenda umbella et aliis similibus, episcopus amota omni appellalione et non obstantibus quibuscunque com- ponat. Exempti autem omnes, tam clerici saeculares quam regulares quicunque, etiam monachi, ad publicas processiones vocati accedere compellantur; iis tantum exceptis, qui in strictiori clausura perpetuo vivunt.

C. XIV. Regulari publice delinquenti poena a quo irroganda. Regularis non subditus episcopo, qui intra claustra mo- nasterii degit, et extra ea ita notorie deliquerit, ut populo scandalo sit, episcopo instante a suo superiore intra tempus ab episcopo praefigendum severe puniatur, ac de punilione episcopum certiorem faciat. Sin minus, a suo superiore of- ficio privetur3), et delinquens ab episcopo puniri possit.

C. XV. Professio non fiat nisi anno probationis exacto , et deeimo sexto aetatis completo.

In quacunque reiigione, lam virorum quam mulierum, professio non fiat ante decimum sextum annum expletum; nec

269 qui minore tempore quam per annuni4) post susceptum habi- tum in probatione steterit, ad professionem admittatur. Pro- fessio autem antea facta sitnulla5), nullamque inducat ob- ligationem ad alicuius regulae vel religionis vel ordinis ob- servationem, aut ad alios quoscunque effectus.

Sess. XXV. 1) cf. Clem. 1. .le sent. exc. V. 10. - 2) cf. c. 13. U. XIL (conc. Tolet. XI.) — 3) cf. c. ult. X. de statu monacli. III. 35. (Honor. III.) 4) cf. c. 1. C. XVII. qu. 2. (Alex. II.) c. 16. X. de regular. III. 31. (Innoc. III.) c. 2. h. t. in Vlto III. 14. (Alex. III.) — 5) cf. c. 8. X. h. t. (Alex. III.) c. 12. ib. (Clem. III.) c. 1. h. t. in Vlto (lunoc. IV.)

C. XVI. Renunciatio aut obligatio facta ante ditos menses pro.ri- mos professioni sit nulla. Finita probalione novitii aitt profitean- tur, aut eiiciantur. In pio clericorum societatis fesu instituto ni- hil innovatur. Cavetur, ne quid ex bonis novilii monasterio tribuatur ante professionem. Nulla quoque renunciatio aut obligatio antea facta, etiani cum iuramento, vel in favorem cuiuscunque causae piae, va- leat, nisi cum licentia episcopi sive eius vicarii fiat intra duos menses proximos ante professionem, ac non alias intelligatur effectum suum sortiri, nisi secuta professione; aliter vero facta, etiam si cum huius favoris expressa renunciatione, etiam iurata, sit irrita et nullius effectus. Finito tempore novitiatus superiores novitios, quos habiles invenerint, ad profitendum admittant, aut e monasterio eos eiiciant. Per haec tamen sancta synodus non intendit aliquid innovare *) aut prohibere, quin religio cleri- corum societatis Iesu iuxta pium eorum institutum a sancta sede apostolica approbatum Domino et eius ecclesiae inservire possit; sed neque ante professionem, excepto victu et vestitu, novitii vel novitiae illius temporis, quo in probatione est, quo- cunque praetextu, a parentibus, vel propinquis, aut curatori- bus eius monasterio aliquid ex bonis eiusdem tribuatur, ne 270 hac occasione discedere nequeat, quod totam vel maiorem partem substantiae suae monasterium possideat, nec facile, si discesserit, id recuperare possit. Quin potius praecipit sancta synodus sub anathematis poena dantibus et recipientibus, ne hoc ullo modo fiat, et ut abeuntibus ante professionem omnia restituantur, quae sua erant. Quod ut recte fiat, episcopus etiam per censuras ecclesiasticas, si opus fuerit, compellat.

C. XVII. PueUa maior duodecim annis si habitum regularem sus- cipere voluerit, e.rploretur ab ordinario, iterumque ante professionem.

Libertati professionis virginum Deo dicandarum prospi- ciens sancta synodus statuit atque decernit, ut, si puella, quae habitum regularem suscipere voluerit, maior duodecim annis sit2), non ante eum suscipiat, nec postea ipsa vel alia pro- fessionera emittat, quam exploraverit episcopus, vel eo ab- sente vel impedito eius vicarius, aut aliquis eorum sumptibus ab eis deputatus, virginis voluntatem diligenter, an coacta3), an seducta sit, an sciat quid agat, et si voluntas eius pia ac libera cognita fuerit, habueritque conditiones requisitas iuxta

Sess. XXV. 1) cf. bull. Gregor. XIII. Adscendente Domino. A. 1584. -

1. cf. cit. c. 12. X. h. t. - 3) cf. c. 10. C. XX. qu. 1. (cap. incert.)

monasterii illius et ordinis regulam, nec non monasterium fuerit idoneum, libere ei profiteri liceat. Cuius professionis tempus ne episcopus ignoret, teneatur praefecta monasterio eum ante mensem certiorem facere. Quod si praefecta certio- rem episcopum non fecerit, quamdiu episcopo videbitur, ab officio suspensa sit.

271 C. XVIIJ. Ne guis, praelerquam in rasibus a iure erprcssis, eo- gat mulierem ad ingrediendum monasterium aut ingredi volentem

prohibeat. Poenitentium seu convertitarum conslilutiones serventur.

Anathemati sancta synodus subiicit omnes et singulas per- sonas, cuiuscunque qualitatis vel conditionis fuerint, tam cle- ricos quam laicos, saeculares vel regulares, atque etiam qua- libet dignitate fungentes, si quomodocunque coegerint aliquam virginem vel viduam, aut aliam quamcunque mulierem invitam, praeterquam in casibus in iure expressis1), ad ingrediendum monasterium, vel ad suscipiendum habitum cuiuscunque re- ligionis, vel ad emittendam professionem; quique consilium, auxilium vel favorem dederint, quique scientes eam non sponte ingredi monasterium, aut habitum suscipere, aut professionem emittere, quoquo modo eidem actui vel praesentiam, vel con- sensum vel auctoritatem interposuerint Simili quoque ana- themati subiicit eos2), qui sanctam virginum vel aliarum mulierum voluntatem veli accipiendi vel voti emittendi quoquo modo sine iusta causa impedierint. Eaque omnia et singula, quae ante professionem vel in ipsa professione fieri oportet, serventur non solum in monasteriis subiectis episcopo, sed et in aliis quibuscunque. Ab his tamen excipiuntur mulie- res, quae poenitentes aut convertitae appellantur; in quibus constitutiones earum serventur.

272 C. XIX. Quomodo in causis deficientium a retigione procedendum.

Quicunque regularis praetendat 3) , se per vim et metum ingressum esse religionem, aut etiam dieat, ante aetatem de- bitam professum fuisse, aut quid simile, velitque habitum di- mittere quacunque de causa, aut etiam cum habitu discedere sine licentia superiorum, non audiatur, nisi intra quinquennium tantum a die professionis; et tunc non aliter, nisi causas, quas praetenderit, deduxerit coram superiore suo et ordinario.

Sesa. XXV. 1) cf. c. 18. X. de conv. coniug. Iil. 32. (Innoc. 111.) c. 19. ib. (Greg. IX.) — 2) cf. c. 2. C. XX. qu. 2. (conc. Tril>.) c. 16. C. XXXII. qu. 2. (.conc. Tol. III.) — 3) cf. c. 8. C. XX. qu. 1. (Leo I.) c. cit. 12. X. de reguL

Quod si antea hahitum sponte dimiserit, nullatenus ad alle- gandam quamcunque causam admittatur, sed ad monasterium redire cogatur, et tanquam apostata puniatur; interim vero nullo privilegio suae religionis iuvetur. Nemo etiam regu- laris cuiuscunque facultatis vigore transferatur ad laxiorem religionem 4), nec detur licentia cuiquam regulari occulte fe- rendi habitum suae religionis.

C. XX. Superiores ordinum episcopis non subiecti inferiora mo- nasleria visitenl ac corrigant, eliain commendala.

Abbates, qui sunt ordinum capita, ac ceteri praedicto- rum ordinum superiores episcopis non subiecti, quibus est in alia inferiora monasteria prioratusve legitima iurisdictio, ea- dem illa sibi subdita monasteria et prioratus suo quisque loco atque ordine ex officio visitent, etiam si commendata exsi- stant. Quae quum ordinum suorum capitibus subsint, decla- 2?3 rat sancta synodus, in iis, quae alias de visitatione monaste- riorum commendatorum definita sunt2), non esse comprehensa; teneanturque quicunque praedictorum ordinum monasteriis praesunt, praedictos visitatores recipere, et illorum ordi- nationes exsequi. Ipsa quoque monasteria, quae sunt ordinum capita, iuxta sanctae sedis apostolicae et cuiusque ordinis constitutiones visitentur. Et quamdiu durabunt huiusmodi commendae, priores claustrales, aut in prioratibus conventum habentibus superiores, qui correctiones et spirituale regimen exercent, a capitulis generalibus vel ipsorum ordinum visi- tatoribus instituantur. In ceteris omnibus praefatorum ordi- num privilegia et facultates, quae ipsorum personas, loca et iura concernunt, firma sint et illaesa.

C. XXI. TAonasteria regularibus conferantur. Ordinum capita nemini in posterum cornmendenlur.

Quum pleraque monasteria, etiam abbatiae, prioratus et praepositurae, ex mala eorum, quibus commissa fuerunt, ad- ministratione non levia passa fuerint tam in spiritualibus quam in temporalibus detrimenta, cupit saucta synodus ea ad con- gruam monasticae vitae disciplinam omnino revocare. Verum adeo dura difficilisque est praesentium temporum conditio, ut nec statim omnibus, nec commune ubique, quod optaret, re- medium possit adhiberi. Ut tamen nihil praetermittat, unde praedictis salubriter aliquando provideri possit, primum qui-

Sess. XXV. 1) cf. Sei». XIV. c. 11. de ref. - ref. c. 8.

2. cf. Sem. XXI. de

deiu confidit, sanctissimum Romanum Pontificem pro sua pie- tate et prudentia curaturum, quantum haec tempora ferre 274posse viderit, ut iis, quae nunc commendata reperiuntur, et quae suos conventus habent, regulares personae, eiusdem or- dinis expresse professae, et quae gregi praeire et praeesse possint, praeficiantur. Quae vero in posterum vacabunt1) non nisi regularibus spectatae virtutis et sanctitatis conferan- tur. Quoad ea vero monasteria, quae capita sunt ac prima- tes ordinum, sive abbatiae sive prioratus filiae illorum capitum nuncupantur, teneantur illi, qui in praesenti ea in commen- dam obtinent, nisi sit eis de regulari successore provisum, infra sex menses religionem illorum ordinum propriam solen- niter profiteri, aut iis cedere; alias commendae praedictae ipso iure vacare censeantur. Ne autem in praedictis omni- bus et singulis fraus aliqua adhiberi possit, mandat sancta synodus, ut in provisionibus dictorum monasteriorum qualitas singulorum nominatim exprimatur, aliterque facta provisio surreptitia esse censeatur, nullaque subsequenti possessione, etiam triennali, adiuvetur.

C. XXII. Praedicta de reformatione regulariutn nulla mora inter- posila observentur. Haec omnia et singula in superioribus decretis contenta observari sancta synodus praecipit in omnibus coenobiis ac monasteriis, collegiis ac domibus quorumcunque monachorum ac regularium, nec non quarumcunque sanctimonialium vir- ginum ac viduarum, etiam si illae sub gubernio militiarum, etiam Ierosolymitanae, vivant, et quocunque nomine appellen- tur, sub quacunque regula, vel constitutionibus, et sub custodia vel gubernatione, vel quavis subiectione, aut annexione vel dependentia cuiuscunque ordinis, mendicantium vel non roen- 215 dicantium, vel aliorum regularium monachorum, aut canoni- corum quorumcunque; non obstantibus eorum omnium et sin- gulorum privilegiis sub quibuscunque formulis verborum con- ceptis ac mare magnum appellatis, etiam in fundatione ob- tentis, nec non constitutionibus et regulis, etiam iuratis, atque etiam consuetudiuibus vel praescriptionibus, etiani immemo- rabilibus. Si qui vero regulares tam viri quam mulieres sunt, qui sub arctiori regula vel statutis vivunt, excepta facultate habeudi bona stabilia in communi, eos ab eorum instituto et observantia sancta synodus amovere non intendit. Et quia

Sesi. XXV. I) ef. Ses». XIV. c. 10.

18»

sancta synodus desiderat, ut omnia et singula supradicta quam primum exsecutioni demandentur, praecipit omnibus episco- pis, in monasteriis sibi subiectis, et in omnibus aliis ipsis in superioribus decretis specialiter commissis, atque omnibus abbatibus et generalibus, et aliis superioribus ordinum supra- dictorum, ut statim praedicta exsequantur. Et si quid exse- cutioni mandatum non sit, episcoporum negligentiani concilia provincialia suppleant et coerceant. Regularium vero capi- tula provincialia et generalia, et in defectum capituiorum gene- ralium concilia provincialia, per deputationem aliquorum eius- dem ordinis provideant. Hortatur etiam sancta synodus om- nes reges, principes, respublicas et magistratus, et in virtute sanctae obedientiae praecipit, ut velint praedictis episcopis, abbatibus ac generalibus, et ceteris praefectis in superius conteutae reformationis exsecutione suum auxilium et aucto- ritatem interponere, quoties fuerint requisiti, ut sine ullo im- pedimento praemissa recte exsequantur ad laudem Dei om- nipotentis.

DECRETUM DE REFORMATIONE.

V. i. Cardina/es et omnes ecclesiarum prae/ati modestam supel- lectilem et mensam habeant. Consanguineos familiaresee suos ex bonis ecclcsiae non augeant,

Optandum est, ut ii, qui episcopale ministerium susci- piunt, quae suae sint partes agnoscant, ac se non ad propria commoda, non ad divitias aut luxum, sed ad labores et solli- citudines pro Dei gloria vocatos esse intelligant. Nec enim dubitandum est, et hdeles reliquos ad religionem mnocentiam- que facilius inflammandos, si praepositos suos viderint non ea, quae mundi sunt, sed animarum salutem ac coelestem patriam cogitantes. Haec quum ad restituendam eccIesiastU cam disciplinam praecipua esse sancta synodus auimadvertat, admonet episcopos omnes, ut secum ea saepe meditantes, factis etiam ipsis ac vitae actionibus, quod est veluti perpe- tuum quoddam praedicandi genus, se muneri suo conformes ostendant, in primis vero ita mores suos omnes componant, ut reliqui ab eis frugalitatis, modestiae, continentiae, ac, quae nos tantopere commendat Deo l), sanctae humilitatis exempla petere possint. Quapropter, exemplo Patrum nostrorum in

Sesi. XXV. 1) cf. Psalm. CI. 18. Ecclea. 111. 20. XXXV. 21. Mattli. XVIII. 3. »qq.

concilio Carthaginensi J), non solum iubet, ut episcopi mo- desta supellectili et mensa ac frugali victu contenti sint, verum etiam in reliquo vitae genere, ac tota eius domo ca- veant, ne quid appareat, quod a sancto hoc instituto sit alie- zn num, quodque non simplicitatem, Dei zelum ac vanitatum contemptum prae se ferat. Omnino vero eis interdicit, ne ex reditibus ecclesiae consanguineos familiaresve suos augere studeant2), quum et Apostolorum canones prohibeant 3), ne res ecclesiasticas, quae Dei sunt, consanguineis donent, sed, si pauperes sint, iis ut pauperibus distribuant; eas autem non distrahant nec dissipent illorum causa. Immo, quam maxime potest, eos sancta synodus monet, ut omnem huraanum hunc erga fratres, nepotes propinquosque carnis affectum, unde multorum malorum in ecclesiam seminarium exstat, penitus deponant. Quae vero de episcopis dicta sunt, eadem non solum in quibuscunque beneficia eoclesiastica tam saecularia quam regularia obtinentibus pro gradus sui conditione obser- vari, sed et ad sanctae Romanae ecclesiae cardinales pertinere decernit, quorum consilio apud sanctissimum Romanum Pon- tificem quuiu universalis ecclesiae administratio nitatur, nefas videri potest, non iis etiam virtutum insignibus ac vivendi disciplina eos fulgere, quae merito omnium in se oculos con- vertant.

C. II. A quibus nominatim decreta concilii solenniter reeipi et doceri debeant.

Cogit temporum calamitas et invalescentium haeresum malitia, ut nihil sit praetermittendum, quod ad populorum 2^8 aedificationem et catholicae fidei praesidium videatur posse pertinere. Praecipit igitur sancta synodus4) patriarchis, pri- matibus , archiepiscopis, episcopis et omnibus aliis, qui de iure vel consuetudine in concilio provinciali interesse debent, ut in ipsa prima synodo provinciali, post linem praesentis concilii habenda, ea omnia et singula, quae ab hac sancta synodo definita et statuta sunt, palam recipiaut; nec non veram obedientiam summo Romano Pontifici spondeant et profiteantur; simulque haereses omnes, a sacris canonibus et generalibus conciliis, praesertimque ab hac eadem synodo damnatas, publice detestentur et anathematizent. Idemque in

Sess. XXV. 1) c. T. D. XLI. (conc. Carth. IV. sive Stat. eccl. ant.) cf. infr. inter const. ex ant. iure desumpt. per conc. Trid. innnvatas. — 2) cf. c. 23. C. XII. qu. 1. (conc. Antioch.) — 3) can. Ap. 39. — 4) cf. Se»s. XXIV. c. 2. de ref.

poslerum quicunque in patriarchas, primates, archiepiscopos episcoposque promovendi, in prima synodo provinciali, in qua ipsi interfuerint, omnino observent. Quod si quis ex supra- dictis omnibus, quod absit, renuerit, episcopi comprovinciales statim summum Romanum Pontificem admonere sub poena di- vinae indignationis teneantur, interimque ab eiusdem com- munione abstineant. Ceteri vero omnes, sive in praesenti sive in futurum beneficia ecclesiastica habituri, et qui in synodo dioecesana convenire debent, idem ut supra, in ea synodo, quae primo quoque tempore celebrabitur, faciant et obser- vent; alias secuudum formam sacrorum canonum puniantur. Ad haec omnes ii, ad quos universitatum et studiorum gene- ralium cura, visitatio et reformatio pertinet, diligenter cureni, ut ab eisdem universitatibus canones et decreta huius sanctae synodi integre recipiantur, ad eorumque normam magistri, doctores et alii in eisdem universitatibus ea, quae catholicae fidei sunt1), doceant et interpretentur, seque ad hoc institu- lum initio cuiuslibet anni solenni iuramento obstringant; sed et si aliqua alia in praedictis universitatibus correctione et reformatione digna fuerint, ab eisdem, ad quos spectat, pro religionis et disciplinae ecclesiasticae augmento emendentur 270 et statuantur. Quae vero universitates immediate summi Ro- mani Pontificis protectioni et visitationi sunt subiectae, has sua Beatitudo per eius delegatos eadem, qua supra, ratione, et prout ei utilius visum fuerit, salubriter visitari et refor- raari curabit.

C. III. Excommunicationig gladio temere non utendum. Ubi e.r- secutio realis aut personalis fieri potest, a censuris abstinendum, iisque civili magistratui se immiscere nefas esto.

Quamvis excommunicationis gladius nervus sit ecclesi- asticae disciplinae, et ad continendos in oificio populos valde salutaris, sobrie tamen magnaque circumspectione exercendus est, quum experientia doceat, si temere aut levibus ex rebus incutiatur, magis contemni quam formidari, et perniciem potius parere quam salutem. Quapropter excommunicationes illae, quae monitionibus praemissis ad finem revelationis, ut aiunt, aut pro deperditis seu subtractis rebus ferri solent, a nemine prorsus praeterquam ab episcopo decernantur, et tunc non alias, quam ex re non vulgari, causaque diligenter ac magna maturitate per episcopum examinata 2), quae eius animura mo-

SesB. XXV. 1) Sesa.V. de ref. c.l.— 2) cf. c.8. (conc. Agatb.) c. 41. (conc. Meld.) c. 42. (conc. Arveru.) C. XI. qu. 3. c. 48. X. de sent. exc. V. 39. (Innoc. III.)

veat. Nec ad eas concedendas cuiusvis saecularis, etiam magistratus, aucturitate adducatur, sed totum hoc in eius ar- bitrio et conscientia sit posilum, quando ipse pro re, loco, persona aut tempore eas decernendas esse iudicaverit. ln •m causis vero iudicialibus mandatur omnibus iudicibus eccle- siasticis, cuiuscunque dignitatis exsistant, ut quandocunque exsecutio realis vel personalis in qualibet parte iudicii propria auctoritate ab ipsis lieri poterit, abstineaut se tam in pro- cedendo quam detiniendo a censuris ecclesiasticis seu inter- dicto; sed liceat eis, si expedire videbitur, in causis civilibus, ad forum ecclesiasticum quomodolibet pertinentibus, contra quoscunque, etiam laicos, per mulctas pecuniarias, quae locis piis ibi exsistentibus eo ipso, quod exactae fuerint, assignen- tur, seu per captionem pignorum, personarumque districtio- nem per suos proprios aut alienos exsecutores faciendam, sive etiam per privationem bencficiorum, aliaque iuris remedia procedere et causas definire. Quod si exsecutio realis vel personalis adversus reos hac ratione fieri non poterit, sitque erga iudicem coutumacia, tunc eos etiam anathematis niu- crone arbitrio suo praeter alias poenas ferire poterit. In causis quoque criminalibus, ubi exsecutio realis vel personalis, ut supra, fieri poterit, erit a censuris abstinendum. Sed si dictae exsecutioni facile locus esse non possit, Iicebit mdici hoc spirituali gladio in delinquentes uti, si tamen delicti qua- litas, praecedente bina saltem monitione, etiam per ediclum, id postulet. Nefas autem sit saeculari cuilibet magistratui prohibere ecclesiastico iudici, ne quem excommunicet, aut mandare, ut latam excommunicationem revocet, sub praetextu, quod contenta in praesenti decreto non sint observata; quum non ad saeculares, sed ad ecclesiasticos haec cognitio perti- neat. Excommunicatus vero quicunque, si post legitimas mo- nitiones non resipuerit, non solum ad sacramenta et commu- nionem fidelium ac familiaritatem non recipiatur ^), sed, si ob- durato animo censuris annexus in illis per annum insorduerit, etiam contra eum tanquam dc haeresi suspectum procedi possit.

281 C. IV. Ubi nimius 7/tissaru//t cehbra/idarti/n itumerus, statuant epi- scopi, abbales et generales ordinum, tjuod c.rpedirc iudicaeerint.

Contingit saepe in quibusdam ecclesiis vel tam magnum missarum celebrandarum numerum ex variis defunctorura re-

Sess. XXV. 1) cf. e. tgr. c. 18. (lsiil.) 1». (Stat. eccl. ant.) 25. (Greg. I.) 26. (conc. Tol. I.) c. 8. (Alex. III.) c. 9. (Id.) c. 15. 18. 29. 30. 31. 38. 39 (luuoc. ILL) X de sent. exc.

Hctis iinpositum esse, ut illis pro singulis diebus a testatoribus praescriptis nequeat satisheri, vel eleemosynam huiusmodi pro illis celebrandis adeo tenuem esse, ut non facile invenia- tur qui velit huic se muneri subiicere; unde depereunt piae testantium voluntates, et eorum conscientias, ad quos praedicta spectant, onerandi occasio datur. Sancta synodus, cupiens haec ad pios usus relicta, quo plenius et utilius potest, im- pleri, facultatem dat episcopis, ut in synodo dioecesana, item- que abbatibus et generalibus ordinum, ut in suis capitulis generalibus re diligenter perspecta possint pro sua conscientia in praedictis ecclesiis, quas hac provisione iudigere cogno- verint, statuere circa haec l) quicquid magis ad Dei honorem et cultum atque ecclesiarum utilitatem viderint expedire; ita tamen, ut eorum semper defunctorum commemoratio fiat, qui pro suarum animarum salute legata ea ad pios usus reliquerunt.

C. V. Rebus bene constitulis et annexum onus habentibus nihil detrahatur.

Ratio postulat, ut illis, quae bene constitula sunt, con- trariis ordinationibus non detrahatur. Quando igitur ex bene- liciorum quorumcunque erectione seu fundatione aut aliis con- stitutionibus qualitates aliquae requiruntur, seu certa illis onera sunt iniuncta, in beneticiorum collatione, seu in qua- cunque alia dispositione eis non derogetur. Idem in prae- bendis theologalibus, magistralibus, doctoralibus aut presbyte- ralibus, diaconalibus ac subdiaconalibus, quandocunque ita constituta fuerint, observetur, ut eorum qualitatibus vel ordi- nibus nihil iu ulla provisione detrahatur; et aliter facta pro- visio surreptitia censeatur.

C. VI. Qui se gerere debeat episeopus quoad visitationem capitulorum exemptorum.

Statuit sancta synodus, ut in omnibus ecclesiis cathe- dralibus et collegiatis decretum sub fel. rec. Paulo III. 2), quod incipit: Capitula catkedralium, observetur, non solum quando episcopus visitaverit, sed et quoties ex officio, vel ad petitionem alicuius contra aliquem ex contentis in dicto de- creto procedat; ita tamen, ut, quum extra visitationem pro- cesserit, infra scripta omnia locum habeant, videlicet, ut ca- pitulum initio cuiuslibet anni eligat ex capitulo duos, de

Sess. XXV. 1) cf. Sess. XXII. c. 6. ile ref. — 2) cf. supr. Sess Vi. t. 4. .le ref. Sess. XIV. c 4. de ref.

quorum consilio et assensu episcopus vel eius vicarius tam in formando processum quam in ceteris omnibus actibus usque ad finem causae inclusive, coram notario tamen ipsius epi- scnpi, et in eins domo, aut consueto tribunali procedere teneatur. Unum autem tantum sit utriusque votum, possitque alter episcopo accedere. Quod si ambo ab episcopo discor- des in aliquo actu seu interlocutoria vel definitiva sentenlia fuerint, tunc intra sex dierum spatium cum episcopo tertium eligant, et, si in electione tertii etiam discordent, ad vici- niorem episcopum electio devolvatur, et iuxta eam partem, cum qua tertius conveniet, articulus, in quo erat discordia, 283 terminetur. Alias processus et inde secuta nulla sint, nullos- que producant iuris eirectus. In criminibus1) tamen ex in- continentia provenientibus, de qua in decreto de concubina- riis, et in atrocioribus delictis depositionem aut degradalio- nem requirentibus, ubi de fuga timetur, ne iudicium eludatur, et ideo opus sit personali detentione, possit initio solus epi- scopus ad summariam informationem et necessariam detentio- nem procedere; servato tamen in reliquis ordiue praemisso. In omnibus autem casibus ea ratio habeatur, ut iuxta qualita- tem delicti ac personarum delinquentes ipsi in loco decenti custodiantur. Episcopis praeterea ubique is honor tribuatur, qui eorum dignitati par est, eisque in choro, et in capitulo, in processionibus et aliis actibus publicis sit prima sedes2), et locus, quem ipsi elegerint, et praecipua omnium rerum agendarum auctoritas. Qui si aliquid canonicis ad delibe- randum proponant, nec de re ad suum vel suorum commo- dum spectante agatur, episcopi ipsi capitulum convocent3), vota exquirant, et iuxta ea concludant. Absente vero epi- scopo omnino hoc ab iis de capitulo, ad quos hoc de iure vel consuetudine spectat, perficiatur, nec ad id vicarius epi- scopi admittatur. Ceteris autem in rebus capituli iurisdictio et potestas, si qua eis competit, et bonorum administratio salva et intacta omnino relinquatur. Qui vero non obtinent dignitates, nec sunt de capitulo, ii omnes in causis ecclesiasti- cis episcopo subiiciantur; non obstantibus quoad supradicta privilegiis, etiam ex fundatione competentibus, nec non con- suetudinibus, etiam immemorabilibus, sententiis, iuramentis, concordiis, quae tantum suos obligent auctores; salvis tamen

Sess. XXV. 1) cf. 8<-»s. XXIV. c. 8. de ref. matr. et hui. Sess. e. 14. de ref. — 2) cf. c. 10. D. XCV. (Stat. eccl. ant.) - 3) cf. c. 4. 5. X. de hi», quae fiunt a prael. 111. 10. (Alex. 111.)

iu oiiiiribus privilegiis, quae universitatibus studioruni geue- raliuui seu earum personis sunt concessa. Haec auteni omnia 284 et siugula in iis ecclesiis locuni uon babeant, in quibus epi- scopi aut eorum vicarii ex constitutionibus, vel privilegiis, aut consuetudiuibus sive concordiis, seu quocunque alio iure niaioreui habent potestatein, aucloritateiu ac iurisdictionem, quam praesenti decreto sit comprebensum. Quibus sancta synodus derogare non intendit.

i C. VII. Accessus et regressus ad beneficia lolluntur. Coadiutor quo modo, cui et ex ijua causa concedendus. Quum iu beneficiis ecclesiasticis ea, quae hereditariae successionis imaginem referunt, sacris constitutionibus sint odiosa1) et Patrum decretis conlraria, nemini in posterum accessus aut regressus, etiam de consensu, ad beneficium ecclesiasticum cuiuscunque qualitatis concedatur; nec bacte- nus concessi suspendantur, extendantur aut transferantur. Hocque decretum in quibuscunque beneficiis ecclesiasticis, ac in quibuscunque personis, etiam cardinalatus honore fulgen- tibus, locum habeat. In coadiutoriis quoque cum futura suc- cessione idem posthac observetur, ut nemini in quibuscunque beneficiis ecclesiasticis permittantur. Quod si quando eccle- siae cathedralis aut monasterii urgens necessitas aut evidens utilitas postulet praelato dari coadiutorem 2), is non alias cum futura successione detur, quam haec causa prius diligenter a sanctissimo Romano Pontifice sit cognita, et qualitates omnes in illo concurrere certum sit, quae a iure et decretis huius 285 sanctae synodi in episcopis et praelatis requiruntur3). Alias concessiones super his factae surreptitiae esse censeantur.

C. VIII. Administratorum hospitalium munus. Eorum tiegligentia a quibus et qua ratione coercenda.

Admonet sancta synodus quoscunque ecclesiastica bene- ficia saecularia seu regularia obtinentes, ut bospitalitatis of- fieiuui4), a sanctis Patribus frequenter commendatum, quan- tum per eorum proventus licebit, prompte benigneque exercere 1 assuescant, memores, eos, qui hospitalitatem amant, Christum in hospilibus recipere 5). Illis vero, qui hospitalia vulgo

Sess. XXV. 1) cf. c. 5. (Hilar. iu sya. Kom.) 7. (conc. Lat. II.) C. VIII. qu. 1. c. 7. 10. 11. X. ile fil. presb. I. 17. (Alex. 111.) c. 13. ib. (Clem. III.) c. 6. 15. X. de iure patr. 111. 38. (Alex. III.) — 2) cf. Sess. XXI. de ref. c. 6. cf. c. 1.14. C. VII. qu.l. (Gregnr. I.)- 3) Sess.VlI. de ref. c. 1. et 3. Sess.XXII. de ref. c. 2. - 4) cf. c. 2. D. XHI. (Chrysost.) c. uu. 1). LXXXY. (Greg. I.) c.2. D. LXXXIX. (ld.) c 30. C. XII. qu. 2. (Id.) - 5) Mattli. XXV. 35. COISC. TRIDEINT. 13

nuncupata, seu alia pia loca, ad peregrinorum , infirmoruin, senum pauperumve usum praecipuc instiluta, in commendam, administrationem aut quemcunque titulum, aut etiam ecclesiis suis unita obtinent, vel si ecclesiae parochiales hospitalibus forte unitae aut in hospitalia erectae, earumque patronis in administrationem concessae sint, praecipit omnino, ut impo- situm illis onus officiumve administrent, atque hospitalitatem, quam debent, ex fructibus ad id deputatis actu exerceant iuxta constitutionem concilii Viennensis alias in hac eadem synodo sub fel. rec. Paulo III. innovatam, quae incipit: Quia contingit. Quod si hospitalia haec ad certum peregrinorum, aut infirmorum, aut aliarum personarum genus suscipiendum fuerint instituta, nec in loco, ubi sunt dicta hospitalia, simi- les personae aut perpaucae reperiantur, mandat adhuc, ut fructus illorum in alium pium usum , qui eorum institutioni 2S6 proximior sit, ac pro Ioco et tempore utilior, convertantur, prout ordinario cum duobus de capitulo, qui rerum usu pe- ritiores sint, per ipsum deligendis, magis expedire visum fuerit; nisi aliter forte, etiam in hunc eventum, in eorum fundatione aut institutione fuerit expressum, quo casu quod ordinatum fuit observari curet episcopus, aut, si iJ non pos- sit, ipse, prout supra, utiliter provideat. Itaque si praedicti omnes et singuli, cuiuscunque ordinis, el religionis et digni- tatis, etiam si laici fuerint, qui adminislralionem hospitalium habent, non tamen regularibus subiecti, ubi viget regularis observantia, ab ordinario moniti hospitalitatis munus, adhibi- tis omnibus, ad quae tenentur, necessariis re ipsa obire ces- saverint, non solum per ecclesiasticas censuras et alia iuris remedia ad id compelli possint, sed etiam hospitalis ipsius ad- ministratione curave perpetuo privari possint, aliique eorum loco ab iis, ad quos spectabit, substituantur. Et praedicti nihilominus etiam ad fructuum restitutionem, quos contra ip- sorum hospitalium institutionem perceperunt, quae nulla eis remissione aut compositione indulgeatur, in foro conscienliae teneantur; nec administratio seu gubernatio huiusmodi lo- corum uni et eidem personae ultra triennium deinceps com- mittatur, nisi aliter in fundatione cautum reperiatur; non ob- stante, quoad omnia supradicta, quacunque unione, exemptione et consuetudine in contrarium, etiam immemorabili, seu pri- vilegiis aut indullis quibuscunque.

Sess XXV. 1J cf Sess. VII. de ref. c. 15 - Clem.2. .lerelitf.dom. lll.ll.

C. IX. Quomodo probandum ius patronatus. Cui deferendum mu/ius patronorum. Accessiones vetitae. Sicuti legitiiua patronatuum iura tollere piasque fidelium voluntates in eoruni institutione violare aequum non est, sic eliam, ut hoc colore beneficia ecclesinstica in servitutem, quod a multis impudenter fit, redigantur, non est permittendum. Ut igitur debila in omnibus ratio observetur, decernit sancta 287 synodus, ut titulus iuris patronatus sit ex fundatione ') vel dotatione, qui ex autbentico documento et aliis iure requisitis ostendatur; sive etiam ex multiplicatis praesentationibus per antiquissirnum temporis cursum, qui hominum memoriam ex- cedat, aliasve secundum iuris dispositionem. In iis vero per- sonis, seu communitatibus vel universitatibus, in quibus id ius plerumque ex usurpatione potius quaesitum praesumi solet, plenior et exactior probatio ad docendum verum titulum re- quiratur; nec immemorabilis temporis probatio aliter eis suf- fragetur, quam si praeter reliqua ad eam necessaria praesen- tationes etiam continuatae, non minori saltem quam quinqua- ginta annorum spatio, quae omnes effectum sortitae sint, authenticis scripturis probentur. Reliqui patronatus omnes in beneficiis, tam saecularibus quam regularibus, seu parochia- libus, vel dignitatibus, aut quibuscunque aliis hcneficiis, in calhedrali vel collegiata ecclesia, seu facultates et privilegia concessa tam in vim patronatus, quam alio quocunque iure nominandi, eligendi, praesentandi ad ea, quum vacant, ex- ceptis patronatibus super cathedralibus ecclesiis competentibus, et exceplis aliis, quae ad imperatorem et reges seu regna possidentes, aliosque sublimes ac supremos principes, iura im- perii in dominiis suis habentes, pertinent, et quae in favorem studiorum generalium concessa sunt2), in totum prorsus ab- rogata et irrita cum quasi possessione inde secuta intelligan- tur; beneficiaque huiusmodi tanquam libera a suis collatoribus conferautur ac provisiones huiusmodi plenum elfectum con- sequantur. Ad haec liceat episcopo 3) praesentatos a patro- nis, si idonei non fuerint, repellere. Quod si ad inferiores institutio pertineat, ab episcopo tamen iuxta alias statuta ab 2Sa hac sancta synodo examinentur; alioquin institutio ab infe- rioribus facta irrita sit etinanis. Patroni autem beneficiorum,

Sess. XXV. 1) cf. Sess. XIV. c. 12. c. 25. X. de iure palr. 111. 38. (Alex. 111.) — 2) Sess. XXIV. c. 1<J. de ref. — 3) cf. Sess. XIV. de ref. c. 13. Sess. XXIV. de tef. c. 18.

13*

19©

SKSSIO XXV. DK RKFORMAT.

cuiuscunque ordinis et dignitatis, etiaro si communitatcs, uni- versitates, collegia quaecunque clericorum vel laicornm exsi- stant, in perceptione fructuum *), proventuum, obventionum quorumcunque beneficiorum, etiam si vere de iure patronatus ipsorum ex fundatione et dotatione essent, nullatenus nullave causa vel occasione se ingerant; sed illos libere rectori seu beneficiato, non obstante etiam quacunque consuetudine, distri- buendos dimittant. Nec dictuni ius patronatus venditionis 2) aut alio quocunque titulo in alios contra canonicas sanctiones transferre praesumant. Si secus fecerint, excommunicationis et interdicti poenis subiiciantur, et dicto iure patronatus ipso iure privati exsistant. Insuper accessiones, per viam unionis factae de beneficiis liberis ad ecclesias iuri patronatus, etiam laicorum, subiectas, tam ad parochiales quam ad alia quae- cunque beneficia, etiam simplicia, seu dignitates, vel hospi- talia, ita ut praedicta beneficia libera eiusdem naturae cum iis, quibuscum uniuntur, efficiantur, atque sub iure patronatus constituantur, hae si nondum plenarium sortitae sunt effectum, vel deinceps ad cuiusvis instantiam fient, quacunque auctori- tate, etiam apostolica, concessae fuerint, simul cum unionibus ipsis per surreptionem obtentae intelligantur; non obstante quacunque in iis verborum forma seu derogatione, quae ha- beatur pro expressa; nec exsecutioni amplius demandentur, sed beneficia ipsa unila, quum vacaverint, libere utanteacon- ferantur. Quae vero a quadraginta annis citra factae 3) ef- fectum et plenam incorporationem sunt consecutae, hae nihil- ominus ab ordinariis tanquam a sede apostolica delegatis re- videantur et examinentur; ac quae per surreptionem vel ob- 289 reptionem obtentae fuerint, simul cum unionibus irritae de- clarentur, ac beneficia ipsa separentur, et aliis conferantur. Similiter quoque patronatus quicunque in ecclesiis, quibus- cunque aliis beneficiis, etiam dignitatibus antea liberis acquisiti a quadraginta annis citra, et in futurum acquirendi, seu ex augmento dolis, seu ex nova constructione, vel alia simili causa, etiam auctoritate sedis apostolicae, ab iisdem ordina- riis, uti delegatis, ut supra, qni nullius in his facultatibus aut privilegiis impediantur, diligenter cognoscantur; et quos non repererint ob maxime evidentem ecclesiae, vel beneficii seu dignitatis necessitatem Iegitime constitutos esse, in totum re-

Se»«. XXV. 1) cf. c. an. X. ut eccles. benef. sine ilemin. confer. III. 12. (Innoc. LII.J — 2) cf. c. 6. 16. X. de iure jiatr. 111. 88. (Alex. III.) — 3) cf. Se.i. VII. de ref. c. 6.

vocent, atcpue beneficia huiusmodi sine damno illa possi- dentium, et restituto patronis eo, quod ab eis idcirco datum est, in pristinum Iibertatis statum reducant; non obstantibus privilegiis, constitutionibus et consuetudinibus, etiam imme- morabilibus.

C- X. ludices a synodo designandi, gni delegenlur a sede aposlo- lica ; a ijuibus et ordinariis causae breviler terminandae. Quoniam ob nialitiosam petentium suggestionem, et quan- doque ob Iocorum Ionginquitatem , personarum notitia, quibus causae mandantur, usque adeo baberi non potest, hincque intcrdum iudicibus non undequaque idoneis causae in parti- bus delegantur, statuit sancta synodus, in singuiis conciiiis provincialibus aut dioecesanis aliquot personas, quae qualila- tes habeant iuxta constitutionem Bonifacii VIII.1), quae in- cipit: Statutum, et alioquin ad id aptas designari, ut praeter ordinarios Iocorum iis etiam posthac causae ecclesiasticae ac spirituales el ad forum ecclesiasticum pertinentes in partibus delegandae conimittantur. Et si aliquem interim ex desig- natis mori contigerit, substituat ordinarius loci cum consilio 29o capituli alium in eius Iocum usque ad futuram provincialem aut dioecesanam synodum, ita ut habeat quaeque dioecesis quatuor saltem aut etiam plures probatas personas ac utsupra qualificatas, quibus huiusmodi causae a quolibet legato vel nuncio, atque etiam a sede apostolica committantur. Alio- quin post designalionem factam, quam slatim episcopi ad siimmum Roraanum Pontificem transmitlant, delegationes quae- cunque aliorum iudicum aliis, quam his factae, surreptitiae censeantur. Admonet dehinc sancta synodus tam ordinarios quam alios quoscunque iudices, ut terminandis causis quanta fieri poterit brevitate 2) studeant, ac litigatorum artibus seu in litis contestatione seu alia parte iudicii dilTerenda modis omnibus, aut termini praefixione, aut competenti alia ratione occurrant.

C. XI. Variae locationes honorum ecclesiasticorum prohibenlur ; quaedam factae irritantur.

Magnam ecclesiis perniciem afferre solet, quum earum bona repraesentata pecunia in successorum praeiudicium aliis

Sess. XXV. 1) c. II. X. de rescr. in Vlto I. 3. et infr. inter const. ex ant. inre desumptas per conc. Trid. innovatas. — 2) cf. c. 5. X. de doln et cont. II. H. (lnnoc.)Il.) c. 10. ih. (Greg.X.) c.2. X. de sent. et re iud. II. 27. (Greir.I.) — supr. Sess XXIV. c. 10.

locantur. Omnes igitur hae locationes, si anticipatis solutio- nibus fient, nullatenus in praeiudicium successorum validae intelligantur l), quocunque indulto aut privilegio non obstante ; nec huiusmodi locationes in Komana curia vel extra eam con- firmentur. Non liceat etiam iurisdictiones 2) ecclesiaslicas seu facultates nominandi aut deputandi vicarios in spirilu- alibus locare, nec conductoribus per se aut alios eas exer- 291 cere; aliterque concessiones, etiam a sede apostolica factae, surreptitiae censeantur. Locationes vero rerum ecclesiasti- carum3), etiam auctoritate apostolica confirmatas, sancta synodus irritas decernit; quas a triginla annis citra ad lou- gum tempus, seu, ut in nonnullis partibus, ad viginti novem, seu bis viginti novem annos vocant factas, synodus provincia- lis vel deputandi ab ea in damnum ecclesiae et contra cano- nicas sanctiones contractas fuisse iudicabunt.

C. XII. Decimae integre perso/pendae. Eas subtra/ientes excom- municandi. Rectoribus ecclesiarum tenuium pie subveniendum. Non sunt ferendi qui variis artibus decimas ecclesiis ob- venientes subtrahere moliuntur, aut qui ab aliis solvendas temere occupant, et in rem suam vertunt, quum decimarum solutio debita sit Deo4), et qui eas dare noluerint, autdantes impediunt, res alienas invadunt. Praecipit igitur sancta syn- odus omnibus, cuiuscunque gradus et conditionis sint, ad quos decimarum solutio spectat, ut eas, ad quas de iure te- nentur, in posterum cathedrali aut quibuscunque aliis eccle- siis vel personis, quibus legitime debentur, integre persol- vant. Qui vero eas aut subtrahunt5) aut impediunt, excom- municentur, nec ab hoc crimine nisi plena restitutione secuta absolvantur. Hortatur dehinc omnes et singulos pro Chri- stiana caritate, debitoque erga pastores suos munere, ut de bonis sibi a Deo collatis episcopis et parochis, qui tenuioribus J92 praesunl ecclesiis, large subvenire ad Dei laudem atque ad pastorum suorum, qui pro eis invigilant, dignitatem tuendam non graventur.

SeBs. XXV. 1) cf. c. 6. C. X. qu. 2. (leg. Langob.) — 2) cf. c. 1. X. ne praelati vices suas V. 4. (ronc. Lat. III.) c. 2. ib. (conc. T uron.) — 3) cf. c. 1. de reb. eccl. non al. in Extr. comm. III. 4. — 4) cf. Exo<l. XXII. 29. Levit. XXVII. 30. seq. Num. XVIII. 21. seqq. Tob. I. 6. Malach. III. 10. — c. 66. C. XVI. qu. 1. fCaesar. Arel.) c. 6. (cap. inc.) c. 7. (Cap. Kranc.) C. ead. qu. 7. c. 14. X. <le ilec. et obl. III. 30. (Alex. III.) c. 23. ib. (Coelcst. III.) c. 26. ib. (In- noc. III.) et ut. — 5) cf. c. 5. C XVI. qu. 7. (conc. Rotl.om.) c. 5. X. de dec. (Alex 111.) c. 22. ib. (Coelest. III.) c. 25. 32 ib. (Innoc. III.) Clem. 1. h. t 111. 8.

SESSIO XXV. D 15 REFORMAT.

C. XIII. Quartam funeralium cathedrales vel parocfiiales ecclesiae recipiant.

Decernit sancta synodus, ut quibuscunque in locis iam ante annos quadraginta quarta1)» 1uae funeralium dicitur, cathedrali aut parochiali ecclesiae solita esset persolvi, ac postea fuerit ex quocunque privilegio aliis monasteriis, ho- spitalibus aut quibuscunque locis piis concessa, eadem posthac integro iure, et eadem portione, qua antea solebat, cathe- drali seu parochiali ecclesiae persolvatur; non obstantibus concessionibus, gratiis, privilegiis, etiam mari magno nuncu- patis, aut aliis quibuscunque.

C. XIV. Praescribitur ratio procedendi in causis clericorxim concubinariorum.

Quam turpe ac clericorum nomine, qui se divino cultui addixerunt, sit indignum, in impudicitiae sordibus immundoque concubinatu versari, satis res ipsa, communi fidelium omnium offeusione summoque clericalis mililiae dedecore testatur. Ut igitur ad eam, quam decet, continentiam ac vitae integrita- 293 tem ministri ecclesiae revocentur, populusque hinc eos magis s discat revereri, quo illos vita honestiores cognoverit: prohibet [ sancta synodus quibuscunque clericis, ne concubinas aut alias s mulieres, de quibus possit haberi suspicio, in domo vel extra i- detinere, aut cuni iis ullam consuetudinem habere audeant; 1 alioquin poenis a sacris canonibus vel statutis ecclesiarum im- positis puniantur2). Quod si a superioribus moniti ab iis se

• non abstinuerint, lertia parte fructuum, obveutionum ac pro- I- ventuum beneficiorum suorum quorumcunque et pensionum [. ipso facto sint privati3), quae fabricae ecclesiae aut alteri ta pio loco arbitrio episcopi applicetur. Sin vero in delicto i- eodem cum eadem vel alia femina perseverantes secundae lc inonitioni adhuc non paruerint, non tantum fructus omnes ac is proventus suoruin beneficiorum et pensiones eo ipso amiltant, jj qui praedictis locis applicentur, sed etiant a beneficiorum ip- m sorum administratione, quoad ordinarius, etiam uti sedis apo- slolicae delegatits, arbitrabitur, suspendantur, et si ita sus- pensi nihilominus eas non expellant, aut cum iis etiam ver- sentur, tunc beueficiis, portionibus, ac ofEciis et pensionibus « quibuscunque ecclesiasticis perpetuo priventur4), atque inha-

Sess. XXV. 1) cf. c. 8. X. de sepult. III. 28. (Luc. III.) c. 2. h. t. iu Vlto III. 12. (Bonif. VIII.) Clem. 2. h. t. III. 7. - 2) cf. inter cet. tot. tit. X. de cohab. cler. et. mul. III. 2. — 3) cf. c. 4. 6. h. t. (Alex. III.) — <J) cf. c. 2 h. t. (Eugen. II.) c. 3. (Alex. III.)

aoo SESSIOXXV. ue kefoumat.

biles ac indigni quibuscuuque honoribus, dignitatibus, beue- ticiis ac officiis iu posteruni reddanlur, douec post luauifestam vitae eraendationeni ab eoruni superioribus cum iis ex causa visura fuerit dispensandum. Sed si, postquaui eas seuiel di- miserint, iuterraissum cousortiuiu repetere aut alias huius- raodi scandalosas raulieres sibi adiungere ausi fueriut, praeter praedictas poenas exconiniunicationis gladio plectantur. Nec quaevis appellatio aut exeuiptio praedictara exsecutioneni ira- pediat aut suspeudat, supradictoruraque oraniuin cognitio non "J* ad archidiaconos, nec decauos aut alios inferiores, sed ad episcopos ipsos pertineat, qui sine strepitu et figura iudicii et sola facti veritate inspecla procedere possint. Clerici vero beneficia ecclesiastica aut pensiones uon habentes iuxta de- licti et coutumaciae perseverautiara et qualitaleui ab ipso epi- scopo carceris poena, suspensioue ab ordine, ac inhabilitate ad beueficia obtinenda, aliisve modis iuxta sacros canones puniantur. Episcopi l) quoque, quod absit, si ab huiusmodi crimine non abstiuuerint, et a synodo proviuciali admoniti se non emendaverint, ipso facto sint suspensi, et, si persevereut, etiara ad sanctissimum Komanum Pontificem ab eadem syuodo deferantur, qui pro qualitate culpae, etiam per privationem si opus erit, in eos animadvertat.

C. XV. Filii clericorum illegitimi a quibusdam beneficiis arcendi.

Ut paternae incontiuentiae memoria a locis Deo conse- cratis, quos maxirae puritas sanctitasque decet, longissime arceatur, non liceat filiis clericorum, qui uon ex legitimo nati sunt matrimonio, in ecclesiis, ubi eorum patres benelicium aliquod ecclesiasticura habent aut habuerunt, quodcunque, etiaiu dissimile, beneliciuin obtinere2), nec in dictis eccle- siis quoquo raodo iniuislrare, uec pensiones super fructibus beneficioruiu, quae parentes eorum obtinent vel alias obti- nuerunt, habere. Quod si in praesenti pater et filius in eadem ecclesia beuelicia obtinere reperiantur, cogatur filius suum 295 beueliciuiu resignare, aut cura alio permutare extra ecclesiam intra trium inensiura spatiura; alias ipso iure eo privatus ex- sistat, et super iis quaecunque dispensatio surreptitia censea- tur. Ad haec reciprocae resignatioues, si quae posthac a parentibus clericis in favorem filiorum fient, ut alter alterius lienelicium consequatur, in fraudem huius decreti et canoni-

Sen». XXV. 1) cf. c. 1. D. XXXIV. (Nic. I.) c. 13. (couc. Neocae».) c. 16. (Alex. U.) D. I.XXXX. - 1) cf. tot. tit. X. de ftl. presb. I. 17.

SESSIO XXV. Dh KEFORMAT.

carum sanctionum facfac omnino censeanlur, nec eollaliones sccutac vigore huiusmodi resignalionum, seu aliarum quarum- cunquc, quae in fraudcm faclae fuerint, ipsis clericorum filiis suffirageiitur.

C. XVF. Rene/tria rt/rata nnn ennrerlanlur in sirnpfiria. E>\ in yuem translata fiterit rura animarum , assignetur rnngrna pnrtio. Virariae ressent , rura ad titu/ns rernrata.

Statuit sancta synodus, ut ecclesiastica beneficia saecu- Iaria, quocunque nomine appellentur, quae curam animarum ex primaeva corum institutione aut aliler quomodocunque re- tinent, illa deinceps in simplex beneficium, etiam assignata vicario perpetuo congrua portione, non convertantur, non obstanlibus qnibuscunque gratiis, quae suum plenarium ef- fectum non sunt consecutae. In iis vero, in quibus con- tra earum institutionem seu fundationem cura animarum in vicarium perpetuum translata est, etiam si in hoc statu ab immemorabili tempore reperiantur, si congrua portio fructuum vicario ecclesiae, quocunque nomine is appelletur, non fuerit assignata, ea qnam primum et ad minus intra annum a fine praesentis concilii arbitrio ordinarii iuxta formam decreti sub fel. rec. Paulo III. l) assignetur. Quod si id com- mode fieri non possit, aut intra dictum termimim factum non erit. quum primum per cessum vel decessnm vicarii seu rectoris aut quomodolibet alterum eorum vacaverit, benefi- 296 cium curam animarum recipiat, ac vicariae uomen cesset, ct in antiquum statura restituatur.

C. XVII. Episropi dignitatem suarn morum graritate eommendent ; ner eum regum ministris , regulis aut barnnilms indigna demission- se gerant

Non potest sancta synodus non graviter dolere, audiens episcopos aliquos sui status oblitos pontificiam dignitatem non leviter dehonestare, qui cum regum rainistris, regulis et haro- nibus in ecclesia et extra indecenti quadam demissione se gerunt, et veluti inferiores ministri altaris nimis indigr.e non solum loco cedunt, sed etiam personaliter illis inserviunt. Quare haec et similia detesians sancta synodus sacros ca- nones omnes, conciliaque generalia atque alias apostolicas sanctiones ad dignitatis episcopalis decorum et gravitatem pertinentes renovando praecipit, ut ab huiusmodi in posferum

S*»-,. XXV. 1) Seg». VII. de ref. c. 7.

cpiscopi se abstineant, mandans eisdein, ut, tam in ecclesia quam foris suum gradum et ordinem prae oculis habeutes, ubique se patres et pastores esse meminerint; reliquis vero tam principibus quam ceteris omnibus, ut eos paterno honore ac debita reverentia prosequantur.

297 C. XVIII. Canones ad amussim serventur. Si quando in eis dis- pensandum, id valide, mature et gralis Jial.

Sicuti publice expedit legis vinculum quaudoque relaxare, ut plenius evenientibus casibus et necessitatibus pro communi utilitate satishat: sic frequentius legem solvere, exemploque potius quam certo personarum rerumque delectu petentibus indulgere nihil aliud est, quam unicuique ad leges transgre- diendas aditum aperire. Quapropter sciant universi, sacra- tissimos canones exacle ab omnibus, et, quoad eius fieri po- terit, indistincte observandos. Quod si urgens iustaque ratio et maior quandoque ulilitas postulaverit cum aliquibus dis- pensandum esse , id causa cognita ac summa maturitatc atque gratis a quibuscunque, ad quos dispensatio pertinebil, erit praestandum, aliterque facta dispensatio surreptitia cen- seatur.

C. XIX. Monomaeltia poenis graeissimis puttilur.

Detestabilis duellorum usus fabricante diabolo ') intro- ductus, ut cruenta corporum morte animarum etiam perniciem lucretur, ex Christiano orbe penilus exterminetur. Impera- tor, reges, duces, principes, marchiones, comites, et2) quo- cunque alio nomine domini temporales, qui Iocum ad mono- J98 machiam in terris suis inter Christianos concesserint, eo ipso sint excommunicati, ac iurisdictione et dominio civitatis, castri aut loci, in quo vel apud quem duellum fieri permiserint, quod ab ecclesia oblinent, privati intelligantur, et, si feudalia sint, directis dominis statim acquirantur. Qui vero pugnam commiserint, et qui eorum patrini vocantur, excommunicatio- uis, ac omnium bonoruiu suorum proscriptionis, ac perpetuae infamiae poenam incurrant, et ut homicidae iuxta sacros canones puniri debeant, et, si in ipso conflictu decesserint, perpetuo careant ecclesiastica sepultura. Illi etiam, qui con- silium in causa duelli tam in iure quam facto dederiut aut alia quacunquc ratione ad id quemquam suaserint, nec non

Sess. XXV. 1) cf. c. 22. C. H. qu. 5. (Nic. 1.) tot. tit. X. de torneam. V. 13. de cler. uugn. iu iluello. V. 14. — 2) cf. titt. citt. et tot. tit. X. de liooiic V. 12.

S E S S 1 O XXV.

DE HEFORMAT.

spectatores, excominuuicationis ac perpetuae maledictionis viuculo teneantur; non obstante quocunque privilegio, seu prava consuetudine, etiam iuimemorabili.

C. XX. tyuae sunt iuris ecclesiastici principibus saecularibus commendantur.

Cupiens sancta synodus ecclesiaslicam disciplinam in Chri- stiano populo non solum restitui, sed etiam perpetuo sartam tectam a quibuscunque impedimentis conservari, praeter ea, quae de ecclesiasticis personis constituit, saeculares quoque principes officii sui admonendos esse censuit, confidens eos, ut catholicos, quos Deus sanctae fidei ecclesiaeque protecto- res esse voluit1), ius suum ecclesiae restitui non tantum esse concessuros, sed etiam subditos suos omnes ad debitam erga 299 clerum, parochos el superiores ordines reverentiam revoca- turos; nec permissuros, ut officiales aut inferiores magistra- tus ecclesiae et personarum ecclesiasticarum immunitatem, Dei ordinalione et canonicis sanctionibus constitutam, aliquo cupiditatis studio seu inconsideratione aliqua violent; sed una cum ipsis principibus debitam sacris summorum Pontificum et conciliorum constitutionibus observantiam praestent. De- cernit itaque et praecipit, sacros canones et concilia gene- ralia omnia, nec non alias apostolicas sanctiones, in favorem ecclesiasticarum personarum, Iibertatis ecclesiasticae, et contra eius violatores editas, quae omnia praesenti etiam decreto innovat, exacte ab omnibus observari debere. Proptereaque admonet imperatorem, reges, respublicas, principes, et omnes et singulos, cuiuscunque status et dignitatis exstiterint, ut, quo largius bonis temporalibus atque in alios potestate sunt ornati, eo sanctius quae ecclesiastici iuris suut tanquam Dei praecepta eiusque patrocinio tecta venerentur, nec ab ullis baronibus, domicellis, rectoribus, aliisve dominis temporalibus seu magistratibus, maximeque ministris ipsorum principum laedi patiantur; sed severe in eos, qui illius Iibertatem, im- munitatem atque iurisdictionem impediunt, animadvertant. Qui- bus etiam ipsimet exemplo ad pietatem, religionem ecclesi- arumque protectionem exsistant, imitantes anteriores optimos religiosissiiuosque principes, qui res ecclesiae sua in primis auctoritate ac munificentia auxerunt, nedum ab aliorum in- iuria vindicarunt. Adeoque ea in re quisque oificium suum

Sess. XXV. 1) cf. c. 20. C. XXIII ,ju. 5. (Isid.)

20I

S K S S I O XXV. CONTIN. S K S S.

goo scdnlo praestet, qno cultus divinus devote exerccri, cl prac- lati ceterique clerici in residentiis et ofliciis suis quieti ct sine impedimentis cum fructu et aedilicatione populi pcrma- nerc valeant.

C. XXI. In nmnibus sn/rn sedis npnstnlirae aurtnritns tnaneat.

Postremo sancta synodus, omnia et singula, suh quibus- cunque clausulis et verbis, quae de morum reformatione at- que ecclesiastica disciplina tam sub fel. rec. Paulo III. ac Iulio III. , craam sub beatissimo Pio IV. Pontificibus maximis in Iioc sacro concilio statuta sunt, declarat ita decreta fuisse, ul in his salva semper auctoritas scdis apostolicae ') et sit, et esse intelligatur.

DECRETUM DE CONTINUANDA SESSIONE IN DIEM SEQUENTEM

301 Quum ea omnia, quae in praesenti sessione tractanda erant, quia bora tarda est, commode expediri non possint, propterea iuxta id, quod in generali congregatione a Patribus statutum fuit, ea, quae supersunt, in diem crastinam banc eandem sessionem continuando difTeruntur.

CO V T I Y I \ T 1 O SESSIOHIS

DIE IV. DECEMBRIS. Vecretum de indulgentiis. Quum potestas conferendi indulgentias a Christo ecclesiae concessa sit, atque huiusmodi potestate2) divinitus sibi tradita antiquissimis etiam temporibus illa usa fuerit, sacrosancta syn- odus indulgentiarum usum, Christiano populo maxime salutarem et sacrorum conciliorum auctoritate probatum, in ecclesia reti- nendum esse docet. et praecipit, eosque anathemate damnat, qui aut inutiles esse asserunt, vel eas concedendi in eeclesia pote- statem esse negant. In his tamen concedendis moderationem iuxta velerem et probatam in ecclesia consuetudinem adhiberi cupit, ne nimia facilitate ecclesiasti<;a disciplina enervetur. Abusus vero 3) . qui in his irrepserunl, et quorum occasione insigne hoc indulgentiarum nomen ab haereticis blasphematur, emendatos et correctos cupiens, praesenti decreto generaliter statuit, pravos quaestus omnes pro his consequendis, unde

Seis. XXV. 1) cf. Ses». VII. de ref. in princ. — 2) cf. Matth. XVI. 19 Ioan. XX. 23. — 3) Clem. c. 2. de poen. et remiit. V. 9

plurima in Christiano populo abusunm causa fluxit, omnino abolendos esse. Ceteros vero, qui ex superstitione, igno- rantia, irreverentia aut aliunde quomodocunque provenerunt, quum ob multiplices locorum et provinciarum, apud quas bi committuntur, corruptelas commode nequeant specialiter pro- hiberi, mandat omnibus episcopis1), ut diligenter quisque huiusmodi abusus ecclesiae suae colligat, eosque in prima syn- odo provinciali referat, ul, aliorum quoque episcoporum sen- tentia cognita, statim ad summum Romanum Pontificem defe- rantur, cuius auctoritate etprudentia quod universali ecclesiae expediet slatuatur, ut ita sanctarum indulgentiarum munus pie, sancte et incorrupte omnibus fidelibus dispensetur.

De delectu ciborum, ieiuniis et diebus festis. 302

Insuper hortatur sancta synodus, et per sanctissimum Domini nostri atque Salvatoris adventum pastores omnes ob- testatur, ut tanquam boni milites illa omnia, quae sancta Ro- mana ecclesia, omnium ecclesiarum mater et magistra, statuit, nec non ea, quae tam in hoc concilio quam in aliis oecume- nicis statuta sunt, quibuscunque fidelibus sedulo commendent; omnique diligentia utanlur, ut illis omnibus, et iis praecipue sint obsequentes, quae ad mortificandam carnem conducunt, ut ciborum dclectus et ieiunia, vel etiam, quae faciunt ad pie- tatem augendam, ul dierum festorum devota et religiosa ce- lebratio; admonentes populos crebro, obedire praepositis suis2), quos qui audiunt Deum remuneratorem audient, qui vero contemnunt Deum ipsum ultorem sentient.

De indice librnrum et catechismo , breviario et missafi.

Sacrosancta synodus in secunda sessione3), sub sanctis- simo domino nostro Pio IV. celebrata, delectis qnibusdam Patribns commisit, ut de variis censuris ac libris, vel suspectis vel perniciosis, quid facto opus essct considerarent atque ad ipsam sanctam synodum referrent. Audiens nunc, huic operi ab eis extremam manum impositam esse, nec tamen ob li- brornm varietatem et mnltitudinem possit distincte et commode a sancta synodo diiudkari, praecipit, ut quicquid ab illis prae- stitum est sanctissimo Romano Pontifici exhibeatur, ut eius 303 iudicio atque auctoritate terminetur4) et evulgetur. Idemque

Sesa. XXV. 1) cf. Se». XXI. de ref. c. 9 — 2) Lnc. X. 16. Hebr. XIII. 17. — 3) cf. Ses». XVJII. in princ. — 4) cf. infr. regnlaB de lihri» prohib.

S E S S I O XXV. CONTl N. S E S S.

de catechismo a Patribus1), quibus illud uiaudatuni fuerat, et de missali et breviario fieri mandat.

De loco oratorum Declarat sancta synodus, ex loco assignato oratoribus 2), tam ecclesiasticis quam saecularibus, in sedendo, incedendo aut quibuscunque aliis actibus, uullum cuiquam eorum factum fuisse praeiudicium; sed omnia illorum, et imperatoris, regum, rerumpublicarum ac principum suorum iura et praerogativas illaesas et salvas esse, in eodemque statu permanere, prout ante praesens concilium reperiebantur.

De recipiendis et ohsercandis decretis concilii, Tanta fuit horum temporum calamitas et haereticorum inveterata malitia, ut nihil tam clarum in fide nostra asse- renda unquam fuerit, aut tam certo statutum, quod non hu- mani geueris hoste suadente illi errore aliquo contaminave- rint. Ea propter sancta synodus id potissimum curavit, ut praecipuos haereticorum nostri temporis errores damnaret et anathematizaret, veramque et catholicam doctrinam traderet et doceret, prout damnavit, anathematizavit et definivit. Quum-' que tamdiu tot episcopi, ex variis Christiani orbis provinciis evocati, sine magna gregis sibi commissi iactura et univer- sali periculo ab ecclesiis abesse non possint, nec ulla spes restet, haereticos, toties, fide etiam publica, quam desidera- runt3), invitatos, et tamdiu exspectatos, huc amplius adven- turos, ideoque tandem huic sacro concilio finem imponere 304 necesse sit: superest nunc, ut principes omnes, quod facit, in Domino moneat ad operam suam ita praeslandam, ut quae ab ea decreta sunt ab haereticis depravari aut violari non per- mittant, sed ab his et omnibus devote recipiantur et fideliter observentur. Quod si in his recipiendis aliqua difficultas oria- tur, aut aliqua inciderint, quae declarationem, quod non cre- dit, aut definitionem postulant, praeter alia remedia in hoc concilio instituta confidit sancta synodus, beatissimum Roma- num Pontificem curaturum, ut vel evocatis ex illis praesertim provinciis, unde difficultas orta fuerit, iis, quos eidem negotio tractando viderit expedire, vel etiam concilii generalis cele- bratione, si necessarium iudicaverit, vel commodiore quacun- que ratione ei visum fuerit, provinciarum necessitatibus pro Dei gloria et ecclesiae tranquillitate consulatur.

SesB. XXV. 1) cf. supr. Sess. XXIV. ile ref. c. 7. — 2) cf. Sess. IL extr. — 3) cf. Sess. XI II. XV. XVIII. extr.

S E S S 1 O XXV. A C C L A M. PATR.

ao3

De recilandis decretis concilii sub Paulo III. et lulio III. in sessione.

Quoniam diversis temporibns tam sub fel. rec. Paulo III. quam Iulio III. *) multa in hoc sacro concilio quoad dogmata ac morum reformationem statuta et defiuita sunt, vult sancta synodus, ut illa nunc reciteutur et legantur.

Recitata sunt.

De fine concilii el confirmalione pctenda a sanctissimo domino nostro.

Illustrissimi domini reverendissimique Patres, placetne vobis, ut ad laudem Dei omnipotentis huic sacrae oecumenicae synodo finis imponatur, ct omnium et singulorum, quae tam 306 sub fel. rec, Paulo III. et Iulio III., quam sub sanctissimo do- mino nostro Pio IV. Romanis Pontificibus in ea decreta et definita sunt, confirmatio nomine sanctae huius synodi per apostolicae sedis Iegatos et praesidentes a beatissimo Romano Pont. petatur? Responderunt: Placet.

Poslmodum illustrissimus et reverendissimus cardinalis Moronus, primus legatus et praesidens, benedicens sanctae synodo dixit: post gratias deo actas Reverendissimi Patres ite in Pace. Qui responderunl : Ameiv.

iCCLiMATIOSES PATRUM

IN FINE CONCILII.

CARBINALIS A LOTHARINGIA.

Reatissimo Pio Papae et domino nostro, sanctae univer- salis ecclesiae Pontifici, multi anni et aeterna memoria.

responsio patrum. Dominc Deus, sanctissimum Palrem diutissime ecclesiae tuae couserva multos annos.

card. Beatissimorum summorum Pontificum animabus, Pauli III. et lulii III., quorum auctoritate hoc sacrum gene- rale conciliuin inchoatum est, pax a Domino, et aeterna gloria, atque felicitas in luce sanctorum.

resp. Memoria iu benedictione siU

card. CaroliV. imperatoris, et serenissimorum regum, qui hoc universale concilium promoverunt et protexerunt, me- moria iu benedictione sit. resp. Amen, Amen.

Sess. XXV. 1) in Sess. V. - VII. XIII. XIV.

3G8 SESSIOXXV. ACCLAM. PATK.

Card. Sercnissimo imperatori Ferdinando semper au- guslo, orrhodoxo et paeifico, et omnibns regibus, rebuspubli- eis et principibus nostris multi anni.

resp. Pium et Chrislianum imperatorem, Domine, con- serva; Imperator coelestis, terrenos reges rectae fidei con- servatores custodi.

card. Apostolicae Romanae sedis legatis et in bac syn- odo praesidenlibus cum mullis annis magnae gratiae.

resp. Magnae gratiae; Dominus retribuat.

caro. Reverendissimis cardinalibus et illustribns ora- toribus.

resp. Magnas gratias, multos annos. card. Sanctissimis episcopis vita, et felix ad ccclesias suas reditus.

resp. Praeconibus veritatis perpetua memoria; ortbo- doxo senatui multos annos.

card. Sacrosancta oecumenica Tridentina synodus, eius fidem confiteamur, eius decreta semper servemus.

resp. Semper confiteamur, semper servemus.

card. Omnes ita credimus, omnes id ipsum sentimus, omnes consentientes et amplectentes subscribimus. Haec est fides beati Petri et Apostolorum; haec est fides Patrum; haec est fides ortbodoxorum.

resp. Ita credimus, ita sentimus, ita subscribimus.

card. His decretis inhaerentes digni reddamur miseri- cordiis et gratia prirai et magni supremi sacerdotis Iesu Ghristi Dei, iutercedente simul inviolata Domina nostra sancta dei- para, et omnibus sanctis.

resp. Fiat, fiat. Amen, Amen.

card. Anatbema cunctis haeretieis.

resp. Anathema, Anathema.

Post haec mandatum fttit a legatis praesidentibus sub poena excommunicationis ornnibus Patribus, ut, antequam discederent e civitate Tridentina , subscriberent manu pro- pria decretis conci/ii; aut ea per publicum instrumcntum approbarent ; qui omnes deinde subscripserunt, et fuerunt numero cclv., videlic.et legati iv., cardinales n., patriar- chae iii., archiepiscopi xxv., episcopi ci.xviii., abbates vn., procuratores absentium cum legitimo mandato xxxix., gene- rales ordinum vn.

LAUS DEO.

CONCORDAT CUM ORIGINALI, 1N CUIUS FIDEM SUBSCRIPSIMUS :

Ego Augelus Massarellus, Episcopus Thelesinus, sa- cri concilii Trideutiui secrctarius.

Ego Marcus Antonius Peregrinus, Coinensis, eius- (1 <• iii concilii uotarius.

Ego Cynthius Pamphilius, clericus Canieriiiensis dioe- cesis, eiusdeui concilii notarius.

UKATIO U4BITA m

IN SESSIONE NONA E T ILTIMA

SACRI CONCILII TRIDENTINI,

CELEBRATA DUOBUS CONTINUIS DIEBUS, TERTIA ET QUARTA DECEMB. MDLXIU.

PIO IV. PONT. iYIAX.

A R. P. D. HIERONYMO RAOASONO, VENETO, EPISCOPO NAZIANZENO ET COADIUTORE EAMAUGUSTANO.

Hic hummalim lecenxentur omnia in concilio Tridentino de/inita, quae ad pie credenduni et ad bene vivendum perlinent.

Auilite hoc omnes gentes, auribus percipite omnes, qui habitatis orbem. Tridenlinum conciiiuui iam diu coeptuui, aliquando interraissum, distractura varie atque divulsura, nunc demura, singulari Dei omnipotentis beueficio, sumraa atque iucredibili omniuni ordiuura ac nationum voluntale connecti- tur atque perlicitur. Dies haec quidem felicissiraa Christiauo populo eluxit, in qua templum Doinini disturbatum frequenter ac dissipatura reficitur et absolvitur, et navis haec una bono- rum omniura ex maxiinis ac diuturuis turbinibus atque ilucti- bus tuta in portu collocatur. Quain utiuam conscendere uobiscum ii voluissent, quorum in primis gratia haec ipsa navigatio instituta fuit, atque aedificii huius construendi par- ticipes exsisterent, qui hoc uobis negotiura exhibuerunt, raa- ioris uunc profecto laetitiae causam haberemus. Sed nostra id certe culpa uon accidit.

Nos urbem hauc in Germaniae faucibus, id est iu domus illorum fer« limine positam elegimus; nos custodiam nullam nobis, ne suspicionem illis aliquam minus liberi loci dareraus, adhibuiraus; nos eam fidem publicam illis concessiraus, quara sibi ipsi composuerunt; nos hic illos perdiu exspectavimus, m neque hortari ac rogare unquara destitinius, ut ad veritatis

lucem cognoscendain accederent. Verum illis etiam absen- tibus satis, ut puto, a nobis consultum est. Etenim quum duo essent, in quibus aegris atque infirmis illorum animis medicina fuit adhibenda, alterum fidei calholicae ac vere evangelicae, illis in rebus, quae in dubium ab ipsis vocantur, quaeque op- portunae his temporibus viderentur, explicata et confirraata dis- iectis omnibus et dissipatis errorum tenehris doctrina; alterum disciplinae ecclesiasticae, cuius potissimum depravatione illi sc a nobis defecisse affirmant, reslitutio: utrumque, quantum in nobis fuit, pro temporum horum ratione cumulate praestitimus.

Principio enim sancta haec synodus (facta ex laudabili maiorum nostrorum consuetudine suae fidei professione), ut quoddara quasi fundamentum futuris actionibus poneret, etqui- bus testiraoniis alque praesidiis in dogmalibus sanciendis ni- tendum esset oslenderet, veteris ac novi testamenti libros, qui essent sine ulla dubitatione recipiendi, anliquorum conci- liorum probatissimorum exemplo pie et prudenter enumera- vit; ac, ne de verbis quidem ulla ex variis versionibus oriri posset dilficultas, certam ac definitam de Graecis et Hebraeis translationem approbavit. Hinc oraniura haeresura caput atque arcem aggrediens de humanae naturae corruptis initiis ea statuit, quae veritas ipsa, si loqui posset, exprimeret. De iustificatione deinceps (res magna, et cum ab antiquis tum a nostri teraporis haereticis mirum in modum oppugnata) ea de- finivit, quibus et perniciosissimis eo in genere opinionibus occurreretur, et recte sentiendi ratio miro quodara ordine atque admirabili sapientia (ut in illis Dei Spiritum facile ag- noscas) demonstraietur. Praestantissimo hoc post hoininum raemoriam decreto haereses fere universae iugulantur, et, quasi caligo sole, disculiuntur ac dispellunlur, eaque claritas, isque sp\endor veritatis apparet, ut tantum lumen quin vidcat dissi- mulare iam nemo possit. Subsecuta est salutaris &cptem di- 311 vinorum ecclesiae sacramentorum tractatio: primum simul de omnibus, post de unoquoque separatim. Hic vero quis non videt, quam distincte, explicate, abundanter, illuminate et (quod caput est) vere tota coelestium horura mysterioruin ratio contineatur? Quis in tam magna mnltiplicique doctrina qtiid aut sequendum aut fugiendum sit potest ullo modo desi- derare? Quis in illis omnibus errandi Iocum aut occasionem inveniet? Quis denique de sacramentorum horum vi atque virtute dubitare in posterum poterit, quum gratiam illam, quae illis ipsis quibusdam quasi stiliicidiis in fideliura quotidie inenles

OUATIO HABITA 1N SESS. ULT.

81 1

illabitur, tunc nobis adfuisse lain copiose perspiciatur? Ac- cesserunt ad haec de sacrosancto missae sacrificio, et de communione sub utraque specie et parvulorum decreta; quibus quidem nihil sanctius, nihil utilius, ut de coelo lapsa, non ab hominibus composita videantur. Adiungetur his hodie certa de indulgentiis, de purgatorio, de sanctorum veneratione, in- vocatioue, imaginibus et reliquiis doctrina, qua non solum haereticorum fraudibus et calumniis obsistetur, sed piorum eliam catholicorum conscientiis plane satisfiet.

Haec de rebus ad salutem nostram pertineutibus, quae dogmata appellantur, fauste ac feliciter fuerunt peracta; ne- que aliud quicquam praeterea eo in genere a nobis hoc tem- pore exspectabitur.

In eorum autem quibusdam administrandis quum nonnulla essent, quae non rite omnino ac recte servarentur, accura- tissime, Patres amplissimi, curastis, ut pure illa et caste, atque ex more institutoque maiorum tractarentur. Ita omnem super- stitionem, omnem quaestum, omnem (ut dicunt) irrevereutiam a divina missarum celebratione ahstulistis, vagis, ignotis et criminosis sacerdotihus sanctum hoc offerre sacrificium inler- dixistis, rei huius sacratissimae usum a privatis domibus et profanis in sacra et religiosa loca revocastis, molliores cantus et symphonias, deambulationes, colloquia, negotiationes a templo Domini summovistis; ita ecclesiastico unicuique gradui leges illae a vobis praescriptae sunt, ut tradito illis divinitus ordine, abutendi nullus ulique locus relinquatur. Ita non- nulla matrimonii impedimenta, quae ansam quasi quandam ad violauda ecclesiae praecepta dare videbantur, removistis, fa- cilem veniae consequendae viam minus legitime connubii foe- dus ineuntihus interclusistis. Quid de furtivis tenebricosisque matrimoniis commemorem? Equidem ita sentio, si alia nulla causa convocandi concilium fuisset (quae multae et maximae fuerunt), propter unam hanc id omnino fuisse faciendum. INam quum res haec ad omnes spectet, neque ullus in orbe terrarum universo angulus reperiatur, quem labes haec non invaserit, curandum merito fuisset, ut communi huic malo communi etiam consilio provideretur. Immemorabilium, Pa- tres sanctissimi, et gravissimorum delictorum ac scelerum oc- casio prudentissima ista vestra ac prope divina sanctione pe- nitus ablata est, et Christianae reipublicae gubernationi sa- pientissime consultum. Accedet ad haec utilis in primis ac necessaria multorum in purgatorii, sanclorum venerationis,

14*

8! 2

invocationis imaginum et reliquiarum, atque etiam indulgentia- rum ratione abusuum interdictio, qui rerum ipsarum pulcher- rimam faciem inquinare atque turpare mirum in modum vi- debantur.

Altera vcro pars, in qua de labenti ac prope cadent; ecclesiastica disciplina fulcienda erat agendum, diligentissime etiam absoluta fuit atque perfecta. Eligentur in posterum ad ecclesiastica raunera obeunda qui virtute, non ambitione prae- stent, quique populi commodis, non suis inserviant, et prosint potius quam praesint. Enunciabitur atquc explanabitur fre- quentius et studiosius verbum Domini, omni ancipiti gladio penetrantius.

Aderunt suis gregibus et invigilabunt episcopi ceterique, quibus animarum cura commissa est, neque extra creditam sibi custodiam vagabunlur. Nihil cuiqnam proderunt ant ad impure et flagitiose vivendum, aut ad male et perniciose do- cendum privilegia; nullum sine poena crimen, nulla sine prae- inio virtus relinquetur. Pauperum et mendicantium sacerdo- tum multitudini optime provisum est; certae unusquisque ec- clesiae statutoque operi, unde ali possit. adscribetur.

Avaritia, quo nullum vitium est tetrius praesertim m domo Dei, ab ea omnino tolletur; gratis sacramenta omnia, ut par est, conferentur. Ex una ecclesia plures, ex pluribusuna, ut populi commodum et ratio postulabit, constituetur. Eleemosynarum quaestores (ut appellant), qui sua, non quae Iesu Christi quae- rentes magnum nostrae religioni daranum, magnara infamiam af- ferebant, ex omni hominum memoria (quod summae felicitatis Ioco ponendum est) penitus evellenlur. Hinc nostra praesens calamitas sumpsit exordium: hinc serpere infinitum raalum ma- nareque in dies latius non desislebat, neque occurri illi adhuc multorum conciliorum cautionibus ac provisionibus potuit. Quamobrera quis non nisi sapientissime factum dixerit, ut mera- brum hoc, in quo sanando diu ac multum frustra laboratum est, ne reliquo corpori noceret, excideretur?

Porro Deo cultus tribnetur purius et accuratius, atque ita qui ferunt vasa Domini inundabuntur, ut ad sui imitatio- nem alios trahant. In quo praeclare illud fuit excogitatum, ut qui sacris essent initiandi iis moribus atque literis in una- quaque ecclesia a prima aetate instituerentur, ut quoddam quasi virtutum omnium seminariuni illud exsisteret. lam vero provincialibus synodis restitutis: visitationihus ad populorum utilitatem, non ad querelam et sumptura renovatis; tradita

pastoribus regendi suos atque pascendi commodius facultate; poenitentia publica in usum revocata; hospitalitate tum eccle- siasticis hominibus, tnm piis locis indicta; in curatis sacerdo- tiis conferendis memorabili ac paene coelesti ratione consti- tuta; beneficiorum (ut aiunt) pluralitate sublata; hereditaria sanctuariiDei possessione prohibita; modo excommunicationibus imposito ac terminato; primis iudiciis iis in Iocis, ubi lites oriuntur, assignatis; singularibus certaminibus interdictis; om- nium hominum ac sacrorum in primis luxuriae, cupiditati at- que licentiae freno quasi quodam, quod excuti non facile possit, iniecto; regibus ac principibus sui muneris diligenter admonitis; aliisque rebus huiusmodi prudentissime sancitis: quis non videt vestras vos, Patres optimi, hac etiam in re partes cumulatissime exsecutos? Actum saepe est in superiori- si4 bus conciliis de fide nostra explicanda raoribusque corrigen- dis: sed nescio, an unquara diligentius atque distinctius. Hic praesertim hoc biennio omnium populorum ac nationum, in quibus catholicae religionis veritas agnoscitur, non solum Pa- tres, sed oratores habuimus. At quos viros? Si doctrinam specteraus, eruditissimos; si usum, peritissimos; si ingenia, perspicacissimos; si pietatem, religiosissimos; si vitam, in- nocentissimos. Numerus is quoque fuit, ut, si praesentes Christiani orbis considerentur angustiae, frequentissima haec omnium, quae antea fuerunt, synodus appareat. Hic singula omnium vulnera detecta, mores expositi fuere, nihil dissimu- latum est. Nostrorum adversariorum argumenta et raliones ita tractatae, ut eorum tum causa, non nostra agi videretur. Tertiura nonnulla atque etiam quartum discussa; sumraa saepe contentione certatum; eo scilicet consilio, ut, quemadmodum igne aurum, ita quibusdam quasi luctationibus veritatis vires ac nervi probarentur. Quae enim inter idem sentientes idem- que spectantes discordia potuit exsistere?

Quae quum ita sint, licet optandum (ut initio dicebam) summopere fuisset, ut una cum illis baec agerentur, quorum potissimum causa tractata sunt: absenlium tamen etiam inco- lumitati atque saluti ita provisum est, ut alia ratioue provi- deri, si adfuissent, non potuisse videalur. Legant illi quae de fide nostra statuimus, ut Christianuin horainem decet, hu- militer, et. si Inmen eis aliquod fulserit, ne faciem avertant, et, si vocem Domini audierint, corda sua non obdurent, ac si ad communera matris ecclesiae complexum, unde se illi dis- traxerunt, redire voluerint, clementiam sibi omnem ac mise-

»1* O R A T 1 O H A B 1 T A I N S E S S. U L T,

ricordiam tribuendam non dubitent. Sed praecipua illa ratio est, P. A., dissentientes a nobis animos conciliandi, cousen. tientes in fide atque oflicio retinendi, si quae hoc in loco verbis sancivimus, re ipsi in nostris ecclesiis praestemus. Leges etsi optimae sunt, muta tamen res est. Quid Hebraeo populo Dei

3« ipsius ore latae leges profuerunt? Quid Lycurgi leges Lace- daemoniis, Solonis Atheniensibus, ad libertatem retinendam, quam ob causani erant conscriptae, utilitatis attulere? Sed cur externa atque antiqua nimis commemoro? Quae ad bene beateque vivendum instituta atque praecepta ex unius Christi Domini uostri vita atque doctrina desiderare aut possumus aut debemus! Quid item fuit a maioribus noslris omissum, quod cum ad recte sentiendum, tum ad praeclare agendum perti- neret? Medicamentum quidem salutare compositum ac para- tum iamdiu habemus; verum si morbum debet expellere, su- mendum est ac per venas in omne corpus diffundendura. Po- culo hoc salutis nos primum inebriemur, carissirai, ct vivae atquc Ioquentes leges simus et norma quasi quaedam ac re- gula, ad quam aliorum actiones et studia dirigantur, atque ita sibi unusquisque persuadeat, uihil e Christianae reipublicae commodo ac dignitate successurum, nisi quantum in se sit studiose praestiterit.

Id curandum nobis cum antea fuit, tum multo erit iu posterum accuratius. Etenim, si magistri nostri ac salvatoris exemplo facere prius debeamus quam docere: postquam do- cuimus, quin faciamus, quae esse poterit excusatio? Quis ferre nos ac pati poterit, si, quum non furandum esse demonstra- vimus, ipsi furemur? si, quum non moechandum, moechemur! Sanctos a sancto concilio, innocentes atque integros ab inte- gritatis praeceptis et innocentiae, firmos in fide atque con- stantes a fidei nostrae firmata doctrina discedere minime con- veuit. Ac tales quidem exspectant nos populi nostri, qui nostrum iamdiu reditum sustinentes ea se ipsi ratione conso- labantur, fore, ut hanc temporis usuram maiori praesentes studio sarciremus. Sed fiet id a vobis, ut spero, Patres sanctissimi, diligenter, et, quemadmoduiu hoc in loco fecistis, ita etiam domi satis Deo atque hominibus facietis. Nunc (quod huius temporis est) Deo priraura ipsi maxiino atque ira- raortali maximas atque immortales gratias et agaraus et habeamus, qui non secundum peccata, quae fccimus nos, ne-

316 que secundum iniquitates nostras retribuit nobis, sed diem hunc laetissimum, quem videre multi concupiverunt, nobis

O R A T l O H A B I T A I N S E S S. U L T. 815

non soluni videndum, sed eliam celebrandum incredibili cum tolius Christiani populi assensu atque approbatione sua magna benignilate concessit. Pio deinde IV., summo nostro atque optimo Pontifici, graliae perpetuae ac singulares habendae sunt, qui, quum piimum beati Petri sedem ascendit, tanto synodum hanc instaurandi desiderio exarsit, ut in eo suas omnes curas et cogitationes defigeret. Nuncios statim viros probatissimos ad indicendum illis nationibus atque provinciis concilium inisit, pro quorum in primis salute convocabatur. Hi aquilonis partes prope omnes peragrarunt, rogarunt, obse- crarunt, obtestati sunt; tuta omnia atque amica promiserunt, atque id etiam egerunt, ut in Angliam traiicerent. Legatos postmodum pietate ac doctrina praestantissimos, quum inter- esse ille synodo, ut mirum iu modum cupiebat, non posset, huc misit, ex quibus duos (quorum memoria in benedictioue est) statuta die, tametsi nulli fere episcopi convenissent, hic esse voluit. Hi, atque additus eis paulo post tertius, novem menses atque eo amplius iustum ad synodum instituendam episcoporum numerum hoc in loco nihil agentes exspectave- runt, quum interea nihil aliud Pontifex ipse aut ageret aut meditaretur, quam ut Patres quam plurimi, quam optimi, et quam primum huc accederent, et Christiani nominis reges omnes ac principes suos huc oratores mitterent, ut communi omnium voto atque consilio communis haec causa gravissima oinnium atque maxima tractaretur. Quid vero postea omni eura, sollicitudine, sumptibus praetermisit, quod ad concilii huius amplitudinem, libertatem et commodum pertinere aliquo modo videretur? 0 singularem pastoris ac patris nostri pie- tatem atque prudentiam! 0 summam etiam eiusdem felicita- tem, cuius auctoritate atque auspiciis iactatum hoc diu et agitatum concilium constitit et conquiescit! Te Paulum III., te Iulium mortuos appello; quamdiu quantoque studio videre quod nos videmus exoptastis? quot in eam rem sumptus, quot labores insumpsistis? Quamobrem vere tibi atque ex auimo, Pie sanctissime ac beatissime, gratulamur, quod tantam tibi 317 laetiliam, tantam tuo nomini laudem (id quod maximum di- vinae in te benevolentiae argumentum est) Dominus reserva- vit, quem nos precibus omnibus ac votis supplices oramus, ut te nobis incolumem pro ecclesiae suae sanctae commodo at- que ornamento et quam citissime reddat, et quam diutissime conservet. Serenissimo etiam imperatori gratias agere, et gratulari iure optimo debemus. Ille potentissimorum cae-

»1«

OKATIU HABITA IN S E S S. ULT.

saruni, qui propagandae Christianae religionis miru quodaiu desiderio ilagrarunt, animuiu, ut locum, refereus, urbeiu hanc ab oiuni periculo liberam conservavit, et uos, ut lutaui tran- quillamque paceiu trahereinus, sua vigilanlia perfecit, niag- uainque nostris auiinis securitatem assidua Irium suoruiu le- gatoruui sunimoruin viroruui praesenlia ac prope pignore at- tulit. Ille de nostris his rebus pro sua exiinia pietate solli- citus uiirilice fuit.

llle a se atque a nobis dissenlientes homines ex obscu- rissiiuis, in quibus versautur, tenebris eruere, atque ad sauctae huius synodi clarissiiuaiu Iucein aspiciendaui adducere maxi- inopere Iaboravit. Regum praeterea Christianorum ac prin- cipum iu coucilio hoc amplissimis suis legalionibus ornando, et suos vestrae auctoritati fasces submittendo, pia niaxinie voluutas grala nobis memoria prosequenda est. lam vero quis est, illustrissimi legati et cardinales, qui se vobis de- bere plurimum uon fateatur! Vos nostrarum actionum duces optimi ac moderatores exstitistis. Vos, ne uostra aut in di- cendo aut in decernendo libertas violari aliqua ex parte vi- deretur, iucredibili patienlia ac diligentia curastis. Vos n ii II i corporis labori, nulli animi contenlioni pepercistis, ul ad optatum res exitum, quod alii multi vestri similes frustra tentaverunt, quainprimuin perduceretur. In quo praecipuam quandam ac propriam laelitiaiu habere tu, Morone illustris- sime atque ornatissime, debes, qui, quum vigesimo ab hinc auuo priuium praeclaro huic aediticio Iapidem posueris, cx- tremam uuue manum post alios multos huic operi architectos adhibilos feliciter pro summa tua ac prope diviua sapieulia 318 imponis. Factum hoc tuum egregium ac singulare omuium sermoue perpetuo celebrabitur, neque ulla uuquam aetas de tuis his laudibus conticescet. Quid de vobis dicam, Patres sanctissimi, quam bene de Cliristiana republica vestris his praestantissimis actionibus meruistis? quauta vestrum unius- cuiusque nomiuis commendatio, quauta gloria a Christiauo populo universo tribuelur? vos vere Patres, vere pastores et agnoscent omnes et praedicabunt, vobis suani unusquisque vilam atque salutem acceptam libentissime referet. 0 diem illaiu populis uoslris iucundissimam atque laetissimam, in qua primum revisere illis nos atque amplecti a templi Domiui aediticatione redeuntes contigerit.

Sed fac, tu Domine Deus noster, ut tam eximiae de nobis opinioui egregiis faclis respoudeamus, et semen hoc,

CONFIRMATIO CONCILII. »1?

quod in agro tuo seminavimus, uberem fructum afferat, fluat- que ut ros eloquium tuum, atque, quod fore aliquando polli- citus es, fiat temporibus nostris, ut unum sit omnium ovile, et unus pastor, atque is potissimum Pius IV., in tui nominis gloriam sempiternam. Amen.

CONFIRMATIO CONCILIL

Nos Alexander, sancti Laurentii in Damaso diaeonus cardinalis de Farnesio, S. R. E. vicecancellarius, fidem faci- mus et attestamur, qualiter hodie, die Mercurii, xxvi. Ianuarii mdlxiv., Pontificatus sanctissimi D. nostri D. Pii, divina pro- videntia Papae quarti, anno quinto, in consistorio secreto apud S. Petrum reverendissimi DD. mei cardinales Moronus et Simoneta, nuper reversi a sacro concilio Tridentino, cui uti sedis apostolicae legati praeerant, petierunt ab codem sanctissimo D. nostro ut infra:

Beatissime Pater, in decreto super Jine concilii oecu- menici Tride/itini, pridie nonas Decembris praeteriti publi- cato, statutum fuit, ut per Sanctitatis vestrae et sarictae scdis apostolicae legalos et praesidentes peteretur nomine dicti concilii a Sanetitate vestra confirmatio omnium et sin- gulorum, quae tam sub fel. rec. Paulo III. et lulio III., quam sub Sanctitate vestra in eo decreta et dejinita sunt. Quapropter nos Ioannes cardinalis Moronus et Ludovicus cardinalis Simoueta, qui tunc legali et praesidentes eratnus, volentes exsequi quod in diclo decreto stabilitum fuit, humi- liter petimus nomine dicti concilii oecumenici Tridentini, ut Sanctitas vestra dignetur conjirmare omnia et singula, quae lam sub fel. rec. Paulo III. et lulio III. , quam sub Sancli- tate vestra in eo decreta et definita sunt.

Quibus auditis Sanctitas sua, viso et lecto tenore dicli decreti, et habitis votis reverendissimorum DD. meorum car- dinalium, respondit per haec verba:

Petitioni nomine concilii oecumenici Tridentini super eius confirmatione per dictos legatos nobis factae annuen- tes, omnia et singula, quae in diclo concilio tam sub fel. rec. Paulo III. et lulio III. praedecessoribus nostris, quam Pontificatus noslri tempore decreta et definita sunt, aucto- ritate apostolica, etiam de venerabilium fratrum nostrorum cardinalium consi/io et assensu, malura cum illis delibe- ralione praehabita confirmamus, alque ab omnibus Christi

S18 BULLA SUPER CONFIRM. CONC.

ftdelibus recipi et inviolabiliter nbservari mandamus, in no- mine Patris, el Filii et Spirilus sancti. Amen. Ita est.

A. Cardinalis Farnesius Vicecancell.

I20 BCIiLA S. ». W. PII,

DIVINA PROVIDENTIA PAPAE QUARTI ,

SUPER CONFIRMATiONE

OECUMENICI GENERALIS CONCILII TRIDENTINI.

Pius Episcopus, servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam.

Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis, qui, re- spicere dignatus ecclesiam suam sanctam, tot procellis et tem- pestatibus agitatam atque vexatam et gravius in dies laboran- tem, apto tandem ei subvenit optatoque remedio. Ad pluri- mas et perniciosissimas haereses exstirpandas, ad corrigendos mores et restituendam ecclesiasticam disciplinam, ad pacem et concordiam Christiani populi procurandam, indictum iam pridem in civitate Tridentina oecumenicum et generale con- cilium a piae memoriae Paulo III. praedecessore nostro, et sessionibus aliquot habilis coeplum fuerat; ab eius autem suc- cessore Iulio in eandem urbem revocatum, post alias sessiones celebratas variis impedimentis et difficultatibus obiectis ne tum quidem peragi poluerat, itaque diutius intermissum fuerat, non sine maximo moerore piorum oninium, quum quotidie magis ecclesia eiusmodi remedium imploraret. Nos autem post sus- ceptum sedis apostolicae regimen tam necessarium ac salu- tare opus, sicut pastoralis sollicitudo mouebat, diviuae mise- ricordiae fiducia perficere aggressi, adiuti pio studio caris- simi in Christo filii nostri Ferdinandi Romanorum imperatoris electi, et aliorum Christianorum regum, reruinpublicarum et 321 principum, tandera consecuti suraus quod nec diurnis nec nocluruis curis elaborare destitiraus, quodque a Patre lumi- num assidue precali sumus. Quum enim eam in urbem undi- que ex Christiani nominis nationibus convenisset, uostris convocata literis et sua etiara ipsorum pietate excitata, epi- scoporum et aliorum insignium praelatoruin maxima et oecu- menico concilio digna frequentia, praeter plurimos alios pios