Institutio generalis Missalis Romani (editio typica revisée, 1970)

Sacra Congregatio pro Cultu Divino, decretum du 26 mars 1970 (Prot. n. 166/70). Texte tel qu'imprimé en tête de la Missale Romanum, editio typica altera (1975) — l'editio princeps de 1970 ayant été corrigée à nouveau de manière mineure en 1972 et 1975, le texte ci-dessous reflète l'IGMR telle qu'amendée en 1970, conservée pour l'essentiel jusqu'à la 3e edition typique de 2002.

Note d'archivage : version révisée de l'IGMR. Par rapport à l'editio princeps de 1969, ajout d'un Prooemium (n°1-15) qui rétablit explicitement la doctrine tridentine (référence à la Session XXII, DS 1738-1759 ; au sacrifice de la Croix perpétué dans la Messe ; au sacerdoce ministériel agissant in persona Christi) ; reformulation de l'art. 7 problématique : la définition « Cena dominica sive Missa est sacra synaxis seu congregatio populi Dei in unum convenientis, sacerdote praeside » devient « In Missa seu Cena dominica populus Dei in unum convocatur, sacerdote praeside personamque Christi gerente, ad memoriale Domini seu sacrificium eucharisticum celebrandum », avec une note 14 renvoyant à Trente, Session XXII, cap. I (DS 1740) et à la profession de foi de Paul VI du 30 juin 1968. Ce sont les corrections par lesquelles le Saint-Siège a répondu, sans le citer, au Bref examen critique du cardinal Ottaviani et du cardinal Bacci de septembre 1969. Texte numérisé d'après le PDF du Missale Romanum, editio typica altera (Internet Archive, missale-romanvm-vol.-i). L'extraction OCR au format à deux colonnes du missel imprimé conserve quelques scories (notamment les diphtongues « æ » rendues « re » / « <e », des césures de fin de ligne et un ordre de lecture parfois imparfait entre les colonnes) — la lettre des articles reste lisible.

INSTITUTIO GENERALIS MISSALIS ROMANI

PROOEMIUM

Cenam paschalem cum discipulis celebraturus, in qua Sacrificium sui Corporis et Sanguinis instituit, Christus Dominus cenaculum magnum, stratum (Lc 22, 12) parari mandavit. Quod quidem iussum etiam ad se pertinere Ecclesia semper est arbitrata, cum de iis statuebat, qure, in disponendis hominum animis, locis, ritibus, textibus, ad sanctissimre Eucharistire celebrationem spectarent. Normre quoque hodiernre, qure, voluntate Concilii CEcumenici Vaticani II innixre, prrescriptre sunt, atque novum Missale, quo Ecclesia ritus Romanj in Missa celebranda posthac utetur, iterum sunt argumentum huius sollicitudinjs Ecclesire, eius fidei immotatique amoris erga summum mysterium eucharisticum, atque continuam contextamque eius traditionem, quamquam res novre quredam inductre sunt, testantur.

Testimonium fidei immutatre 2. Missre natura sacrificalis, a Concilio Tridentino, quod universre traditioni Ecclesire congruebat, sollemniter asserta,1 rursus enuntiata est a Concilio Vaticano II, quod circa Missam hrec significantia protulit verba : « Salvator noster in Cena novissima Sacrificium eucharisticum Corporis et Sanguinis sui instituit, quo Sacrificium Crucis in srecula, donee veniret, perpetuaret, atque adeo Ecclesire dilectre Sponsre memoriale concrederet Mortis et Resurrectionis sure ». 2 Quod sic a Concilio docetur, id formulis Missre continenter exprimitur. Etenim doctrina, qure hac sententia 1

Sessio XXII. 17 sept. 1562: DS 1738-1759. Canst. de Sacra Liturgia, Socroranctum Concilium, n. 47 ; d . Ca nst. dogm. de Ecclesia, Lumen Gentium, nn . 3, 28; Deer. de Pre.byreron1m mi nisterio et vita , Presbyterorum ordinis, nn . 2, 4, 5. 1

Institutio generalis Missalis Romani

Procemium

Sacramentarii Leoniani presse significatur: « quoties huius hostire commemoratio celebratur, opus nostrre redemptionis exercetur »,3 apte accurateque explicatur in Precibus Eucharisticis; in his enim sacerdos, dum anamnesin peragit, ad Deum nomine etiam totius populi conversus, ei gratias persolvit et sacrificium offert vivum et sanctum, oblationem scilicet Ecclesire et hostiam, cuius immolatione ipse Deus voluit placari, 4 atque orat, ut Corpus et Sanguis Christi sint Patri sacrificium acceptabile et toti mundo salutare.5 Ita in novo Missali lex orandi Ecclesire respondet perenni legi credendi, qua nempe monemur unum et idem esse, excepta diversa offerendi ratione, Crucis Sacrificium eiusque in Missa sacramentalem renovationem, quam in Cena novissima Christus Dominus instituit Apostolisque faciendam mandavit in sui memoriam, atque proinde Missam simul esse sacrificium laudis, gratiarum actionis, propitiatorium et satisfactorium.

sti hoc admirabile Sacramentum peculiarem m modum excolat adorando .

Mirabile etiam mysterium prresentire realis Domini sub speciebus eucharisticis, a Concilio Vaticano II 6 aliisque Ecclesire Magisterii documentis 7 eodem sensu eademque sententia, quibus Concilium Tridentinum id credendum proposuerat,s confirmatum, in Missre celebratione declaratur non solum ipsis verbis consecrationis, quibus Christus per transubstantiationem prresens redditur, sed etiam sensu et exhibitione summre reverentire et adorationis, qure in liturgia eucharistica fieri contingit. Eadem de causa populus christianus adducitur, ut feria V Hebdomadre sanctre in Cena Domini et in sollemnitate Ss.mi Corporis et Sanguinis Chri3

C£. Sacram. Veronense, ed . Mohlberg, n. 93. Cf. Prex Eucharistica I II. Cf. Prex Eucharistica I V. ' Const. de Sacra Liturgi a, Sacrosanctum Concilium, nn. 7, 47 ; Deer. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyt erorum ordinis, nn . 5, 18. 7 Cf. Pius XII, Litt . Ene. H umani generis, A.A.S, 42 (1950 ) pp. 570571 ; Paulus VI, Litt. Enc . Mysterium Fidei, A.A. S. 57 (1965 ) pp. 762769· Sollem nis Pro/essio Fidei, 30 iunii 1968, nn. 24-26: A. A .S 60 (1968) pp . 442-443 ; S. Congr. Rituum, I nstr. Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, nn . 3 f , 9: A .A .S. 59 (1967 ) pp . 543, 547. ' Cf. Sessio XIII , 11 0ct. 1551: DS 1635-1 661. 4

Natura vero sacerdotii ministerialis, quod presbyteri proprium est, qui in persona Christi sacrificium offert ccetuique populi sancti prresidet, in ipsius ritus forma, e prrestantiore loco et munere eiusdem sacerdotis elucet. Huius vero muneris rationes edicuntur et perspicue ac fusius explanantur in gratiarum actione Missre chrismatis, feria V Hebdomadre sanctre; quo videlicet die institutio sacerdotii commemoratur. In ilia enim collatio potestatis sacerdotalis per manuum impositionem facta illustratur; atque ipsa potestas, singulis officiis recensitis, describitur, qure est continuatio potestatis Christi, Summi Pontificis Novi Testamenti. 5 . Sed hac sacerdotii ministerialis natura etiam aliud quiddam, magni sane faciendum, in sua luce collocatur, id est regale sacerdotium fidelium, quorum sacrificium spiritale per presbyterorum ministerium in unione cum sacrificio Christi, unici Mediatoris, consummatur. 9 Namque celebratio Eucharistire est actio Ecclesire universre; in qua unusquisque solum et totum id agat, quod ad ipsum pertinct, respectu habito gradus eius in populo Dei. Quo efficitur, ut etiam rationes quredam celebrationis magis attendantur, quibus sreculorum decursu interdum est minor cura adhibita. Hie enim populus est populus Dei, Sanguine Christi acquisitus, a Domino congregatus, eius verbo nutritus, populus ad id vocatus, ut preces totius familire humanre ad Deum admoveat, populus, qui pro mysterio salutis gratias in Christo agit eius Sacrificium offerendo, populus denique, qui per communionem Corporis et Sanguinis Christi in unum coalescit. Qui populus, licet origine sua sit sanctus, tamen per ipsam participationem consciam, actuosam et fructuosam mysterii eucharistici in sanctitate continenter crescit.IO 9 Cf. Cone Vat . II, Deer. de Presbyterorum ministerio et vita, Presb yterorum ordinis, n. 2. 1 ° Cf. Cone . Vat. II , Cons t. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium . n. 11.

Institutio generalis Missalis Romani

Traditio non intermissa declaratur 6. Cum prrecepta enuntiaret, quibus Ordo Missre recognosceretur, Concilium Vaticanum II prreter alia mandavit quoque, ut ritus nonnulli restituerentur « ad pristinam sanctorum Patrum norrnam », 11 iisdem videlicet usum verbis ac S. Pius V in Constitutione Apostolica « Quo primum » inscriptis, qua anno 1570 Missale Tridentinum est promulgatum. Ob hanc vero ipsam verborum convenientiam notari potest, qua ratione ambo Missalia Romana, quamvis intercesserint quattuor srecula, requalem et parem complectantur traditionem. Si autem huius traditionis ponderentur interiors elements, intellegitur etiam, quam egregie ac feliciter prius perficiatur altero. 7. Temporibus sane difficilibus, quibus catholics fides de indole sacrificali Missre, de ministeriali sacerdotio, de reali et perpetua Christi sub eucharisticis speciebus prresentia in discrimen fuerat adducta, id S. Pii V imprimis intererat, ut recentiorem traditionem, immerito oppugnatam, servaret, minimis tantummodo ritus sacri mutationibus inductis. Re quidem vera Missale iliud anni 1570 paulum admodum distat a primo omnium anno 1474 typis edito Missali, quod vicissim fideliter quidem repetit Missale tempotis lnnocentii PP. III. Codices insuper Bibliothecre Vaticanre, quamquam aliquot intulerant locutionum emendationes, haud tamen permiserunt, ut in ilia pervestigatione « veterum et probatorum auctorum » plus quam liturgici commentarii medire retatis inquirerentur. 8. Hodie, contra, ilia « sanctorum Patrum norma», quam sectabantur Missalis S. Pii V emendatores, locupletata est innumerabilibus eruditorum scriptis. Postquam enim Sacramentarium Gregorianum anno 1571 primum editum est, vetera Sacramentaria Romana et Ambrosiana critica arte srepe typis sunt divulgata, perinde ac vetusti libri liturgici Hispani et Gallicani, qui plurimas preces non levis prre11

Ibid ., n. 50.

Proremium

stantire spiritalis, eo usque ignoratas, in conspectum produxerunt. Traditiones pariter priscorum sreculorum, antequam ritus Orientis et Occidentis constituerentur, nunc idcirco melius cognoscuntur, quod tot reperta sunt documents liturgics. Prreterea progredientia sanctorum Patrum studia theologiam mysterii eucharistici lumine perfuderunt doctrinre Patrum in antiquitate christiana excellentissimorum, uti S. Irenrei, S. Ambrosii, S. Cyrilii Hierosolymitani, S. Joannis Chrysostomi. 9. Quapropter « sanctorum Patrum norma » non postulat solum, ut conserventur ea, qure maiores nostri proximi tradiderint, sed ut comprehendantur altiusque perpendantur cuncta prreterita Ecclesire tempora ac modi universi, quibus unica eius fides declarata est in humani civilisque cultus formis tam inter se differentibus, quippe qure vigerent in regionibus Semiticis, Grrecis, Latinis. Amplior autem hie prospectus cernere nos sinit, quemadmodum Spiritus Sanctus prrestet populo Dei mirandam fidelitatem in conservando immutabili fidei deposito, licet permagna sit precum rituumque varietas.

Ad novas rerum condiciones accommodatio 10 . Novum igitur Missale, dum testificatur legem orandi Ecclesire Romanre, fideique depositum a Conciliis recentioribus traditum tutatur, ipsum vicissim magni momenti gradum designat in liturgics traditione. Cum enim Patres Concilii Vaticani II asseverationes dogmaticas Concilii Tridentini iterarunt, in Ionge alia mundi retate sunt locuti; qua de causa in re pastorali valuerunt afferre proposita et consilia, qure ante quattuor srecula ne prrevideri quidem potuerunt. 11 . Agnoverat iam Tridentinum Concilium magnam utilitatem catecheticam, qure in Missre celebratione contineretur; unde tamen colligere omnia consectaria, ad vitre usum quod attinet, nequibat. A multis reapse flagitabatur,

lnstitutio generalis Missalis Romani

Procemium

ut sermonem vulgarem in Sacrificio eucharistico peragendo usurpari liceret. Ad talem quidem postulationem, Concilium, rationem ducens adiunctorum ilia retate obtinentium, sui officii esse arbitrabatur doctrinam Ecclesire tralaticiam denuo inculcare, secundum quam Sacrificium eucharisticum imprimis Christi ipsius est actio, cuius proinde efficacitas propria eo modo non afficitur, quo fideles eiusdem fiunt participes. ldcirco firmis hisce simulque moderatis verbis edictum est: « Etsi Missa magnam contineat populi fidelis eruditionem, non tamen expedire visum est Patribus, ut vulgari passim lingua celebraretur ». 12 Atque condemnandum esse pronuntiavit eum, qui censeret « Ecclesire Romanre ritum, quo submissa voce pars Canonis et verba consecrationis proferuntur, damnandum esse; aut lingua tantum vulgari Missam celebrari debere ».13 Nihilominus, dum hinc vetuit in Missa lingure vernaculre usum, illinc animarum pastores eius in locum congruentem substituere catechesim iussit: « Ne oves Christi esuriant .. . mandat sancta Synodus pastoribus et singulis curam animarum gerentibus, ut frequenter inter Missarum celebrationem vel per se vel per alios, ex his, qure in Missa leguntur, exponant atque inter cetera sanctissimi huius sacrificii mysterium aliquod declarent, diebus prresertim dominicis et festis ». 14

hoc consultum ubivis est susceptum, profecto effecit ut, ducibus Episcopis atque ipsa Apostolica Sede, universre liturgicre celebrationes quas populus participaret, exsequi liceret vulgari sermone, quo plenius intellegeretur mysterium, quod celebraretur.

12 . Propterea congregatum, ut Ecclesiam aptaret ad proprii muneris apostolici necessitates hisce ipsis temporibus, Concilium Vaticanum II funditus perspexit, quemadmodum Tridentinum, didascalicam et pastoralem indolem sacrre Liturgire.15 Et, cum nemo catholicorum esset, qui legitimum efficacemque ritum sacrum negaret lingua Latina peractum, concedere etiam valuit: « Haud raro lingure vernaculre usurpatio valde utilis apud populum exsistere possit », eiusque adhibendre facultatem dedit.l 6 Flagrans illud studium, quo 12

Sessio XXII, Doctr. de SS . Missao Sacrificio, can. 8: DS 1749. " Ibid., can. 9: DS 1759. " Ibid., can. 8: DS 1749. 15 Cf. Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 33. 1 n. 36. ' Ibtd.

13 . Verumtamen, cum lingure vernaculre usus in sacra Liturgia instrumentum sit, quamvis magni momenti, quo apertius exprimeretur catechesis mysterii, qure in celebratione continetur, Concilium Vaticanum II admonuit prreterea, ut aliqua Tridentini prrescripta, quibus non omnibus locis erat obtemperatum, ad exitum deducerentur, veluti homilia diebus dominicis et festis habenda 17 et facultas inter ipsos sacros ritus quasdam monitiones intericiendi.1 8 Potissimum vero Concilium Vaticanum II, a quo suadebatur « ilia perfectior Missre participatio, qua fideles post communionem sacerdotis ex eodem sacrificio Corpus dominicum sumunt », 19 incitavit, ut aliud optatum Patrum Tridentinorum in rem transferretur, ut scilicet ad sacram Eucharistiam plenius participandam « in singulis Missis fideles adstantes non solum spiritali affectu, sed sacramentali etiam Eucharistire perceptione communicarent ». 20 14. Eodem quidem animo ac studio pastorali permotum, Concilium Vaticanum II nova ratione expendere potuit institutum Tridentinum de communione sub utraque specie. Etenim, quoniam hodie in dubium minime revocantur doctrinre principia de plenissima vi communionis, qua Eucharistia sub una specie panis suscipitur, permisit interdum communionem sub utraque specie, cum scilicet, per declaratiorem signi sacramentalis formam, opportunitas peculiatis offerretur altius intellegendi mysterii, quod fideles participarent.21 17

Ibid. n. 52. Ibid. n. 35, 3. Cf. Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 55. 10 Sessia XXII, Dactr . de SS. Missao Sacrificia, can. 6: DS 1747 . 11 Cf. Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 55. 18

Institutio generalis Missalis Romani

15 . Hoc pacto, dum fida permanet Ecclesia suo mtmeri ut magistrre veritatis custodiens « vetera » id est depositum traditionis, offici um quoque explet considerandi prudenterque adhibendi <<nova» (cf. M1 13, 52). P ars enim quredam novi Missalis preces Ecclesire apcrtius ordinat ad temporis nostri necessitates; cui us generis sunt potissimnm Missre rituales et pro variis necessitatibus, in quibus traditio et novitas opportune inter se sociantut·. Ttaque, dum complurcs dictiones integrre manserunt ex antiquissima baustre Ecclesire traditione per i.psum srepius editum Missale Rorrianum patefacta alire plures ad hudierna requisita et condiciones accommodatre sunt, alire, contra, uti orationes pro Ecclesia, laici , operis humani sanctificatione, omnium gen tiu m communitate necessitati.bus quibusdam nostrre retatis propriis, ex integra sunt contextre sumptis cogitationibus ac srepc ipsis locutionibus ex recentibus Concilii documentis. Ob eandem porro restimationem novi status mundi, qui nunc es·t , in vetustissima: tradidonis textuum usu , nulla prorsus videbatur i.nferri iniuria tam venerando thesauro, si quredam sententire immutarentur, quo convenientius sermo ipse cum hodiernre theologia.- lingua concineret referretque ex veritate condicionem disciplinre Ecclesire prresentem. Hinc dicta uonnuUa , ad e..x:istimadonem et usum bonorum terrestrium attinentia, sunt mutata, haud secus ac nonnulla, qure exterioris quandam prenitentire formam prodebant aliarum Ecclesire retatum propriam. Hoc denique modo normre liturgics;: Concilii Tridentini pluribus sane in partibus completre et perfectre sunt normis Concilii Vaticani II, quod ad exitum perduxit conatus ad sacram Liturgiam fideles propius admovendi, qui per hrec quattuor srecula sunt suscepti, prresertim vera recentiore retate, maxime studio rei liturgicre a S. Pio X eiusque Successoribus promoto.

Caput I

DE CELEBRATIONIS EUCHARISTIC£ MOMENTO ET DIGNITATE

Celebratio Missre, ut actio Christi et populi Dei hierarchice ordinati centrum est totius vitre christianre pro Ecclesia tum uni~~ersa tum locali, ac pro singulis fidelib~~s.l In ea enim culmen habetur et actionis qua Deus in Chr1sto mundum sanctificat, et cultus quem homines exhib~~nt Patri, eum per Christum Dei Filium adorantes.2 In ea msuper mysteria · Redemptionis ita per anni circulum recoluntu~~, ut quodammodo prresentia reddantur. 3 Ceterre autem actiones sacrre et omnia opera christianre vitre cum ea cohrerent, ex ea profluunt et ad earn ordinantur. 4
Maxime proinde interest ut celebratio Missre ~~eu Cenre Dominicre ita ordinetur ut ministri atque fideles, lllam pro sua condicione particip~~ntes, eos fructus pl~~nius exi~~de_ capiant,s ad quos obtinendos Chr~~stus D?ms _sa~~r1fi_cmm eucharisticum sui Corporis et su1 SangUlms mstltUlt dludque, velut memoriale passionis et resurrectionis sure, Ecclesire dilectre sponsre concredidit .6
Quod apte fiet si, attentis natura aliisque adiunctis uniuscuiusque cretus, universa celebratio ita disponatur, ut ' Cf. Cone. Vat . II , Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 41 ; Const. dogm. de Ecclesia, Lumen gentium! n . 11; Deer. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyteror':'m ordznts, nn. 2, 5, 6; Dect. de pastorali E piscoporum munere, Chmtus Do mznus, ~ · 30; Deer. de CEcumenismo Unitatis redmtegratw, n . 15; S. Congr. Rltuum, lnsrruetio Eucharisticu'm mysterium, 25 mai i 1967, nn . 3 e, 6: A.A.S. 59 (1967) pp. 542, 544-545. 2 Cf. Cone. Vat. II, Cons!. de Sacra Liturgia , Sacrosanctum Concilium, n. 10. ' Cf. ibid., n. 102. . . . . ' C . Cone. Vat. II, Deer. de Presbyterorum mmtsteno et vita, Presbyterorum ordinis, n. 5; Con st. de Sacra Liturgta, Sacrosanctum Concilium, n. 10. 5 Cf. Cone. Vat. II, Canst. de Sacra Liturgia , Sacrosanctum Concilium, nn. 14, 19, 26, 28, 30. 6 Cf. ibid., n. 47.

lnstitutio generalis Missalis Romani

consciam illam, actuosam atque plenam participationem fi. delium inducat, corporis nempe et animi, fide, spe et caritate ferventem, qure ab Ecclesia exoptatur et ab ipsa celebrationis natura postulatur, et ad quam populus christianus vi baptismatis ius habet et officium/ 4. Quamvis fidelium prresentia et actuosa participatio, qure ecclesialem celebrationis naturam apertius manifestant, 8 aliquando non possint haberi, eucharistica celebratio sua efficacia et dignitate semper est prredita, quippe qure sit actus Christi et Ecclesire, 9 in quo sacerdos semper agit pro salute populi. 5. Cum autem Eucharistire celebratio, sicut et universa Liturgia, fiat per signa sensibilia, quibus fides alitur, roboratur et exprimitur, 10 maxime curandum est eas formas et elementa ab Ecclesia proposita seligi et ordinari, qure, attentis personarum et locorum adiunctis, actuosam et plenam participationem intensius foveant et fidelium utilitati spiritali aptius respondeant. 6. Hrec itaque lnstitutio eo spectat ut tum lineamenta generalia prrebeat, quibus Eucharistill'! celebratio apte ordinetur, tum regulas exponat, quibus singulre celebrationis formre disponantur. 11 Conferentire autem Episcopates, iuxta Constitutionem de sacra Liturgia, normas pro sua dicione statuere possunt, qure ad traditiones et ingenium populorum, regionum et diversorum ccetuum attendant.'2 Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrmanctum Con· cilium, n. 14. 8 Cf. ibid., n. 41. 9 Cf. Vat. II, Deer. de Presbyterorum ministerio et vita, Presbyterorum ordinis, n. 13. 10 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 59. 11 Cf. pro Missis in ccet ibus partkulnribus: S. Congr. pro Cultu Divino, !nstr. Actio pas/ora/is, 15 mnii 1969: A.A.S. 61 (1969) pp. 806811 ; pro Missis cum pueris: Directorium de Mi ssis cum pueris, 1 novembris 197): A.A.S. 66 (1974) pp. 30-46; de modo uniend i H oras Officii cum Missa: lnstitmio generalis de Liturgia Horarum , ed. typ . 1971 , nn. 93-98. " Cf. Cone. Vat . II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 37-40. 7 Cf.

Caput II DE STRUCTURA MISS.tE EIUSQUE ELEMENTIS ET PARTIBUS I. De generali structura Missre 7. In Missa seu Cena dominica populus Dei in unum convocatur, sacerdote prreside personamque Christi gerente, ad memoriale Domini seu sacrificium eucharisticum celebrandum.13 Quare de huiusmodi sanctre Ecclesire coadunatione locali eminenter valet promissio Christi: «Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum » ( Mt 18, 20) _ In Missre enim celebratione, in qua sacrificium Crucis perpetuatur, 14 Christus realiter prresens adest in ipso ccetu in suo nomine congregato, in persona ministri, in verbo suo, et quidem substantialiter et continenter sub speciebus eucharisticis.15 8. Missa duabus partibus quodammodo constat, liturgia nempe verbi et eucharistica, qure tam arcte inter se coniunguntur, ut unum actum cultus efficiant.16 Siquidem in Missa mensa tam verbi Dei quam Corporis Christi paratur e qua fideles instituantur et reficianturP Quidam autem ritus celebrationem aperiunt et concludunt. 13 Cf. Cone. Vat. II, Deer. de Presbyterorum ministerio et vi ta , Presbyterorum ordinis, n. 5; Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 33. " Cf. Cone. Trid., Sess. XXII, cap . I: DS 1740; d. Paulus VI , sollemnis professio fidei , 30 iunii 1968, n. 24: A.A.S. 60 (1968) p. 442. 15 Cf. Cone. Vat . II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 7; Paulus VI, Litt. Enc. Mysteri um Fidei, 3 sep t. 1965: A.A.S. 57 (1965) p. 764; S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum Mysterium, 25 maii 1967, n. 9: A.A.S. 59 (1967) p. 547. " Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia Sacrosanctum Concilium, n. 56; S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum Mysterium, 25 maii 1967, n. 10: A.A.S. 59 (1967) p. 547. 17 Cf. Cone. Vat. II, Canst. de Sacra Liturgia , Sacrosanctum Concilium, nn. 48, 51; Const. dogm. de divina Revelatione, Dei Verbum, n. 21 ; Deer. de Presbyterorum ministerio et vita , Presbyterorum ordinis, n . 4.

Institutio generalis Missalis Romani II. De diversis elementis Missre

De lectione verbi Dei eiusque explanatione 9. Cum sacrre Scripturre in Ecclesia leguntur, Deus ipse ad populum suum loquitur et Christus, prresens in verbo suo, Evangelium annuntiat. Ideoque lectiones verbi Dei, qure elementum maximi momenti liturgire prrebent, cum veneratione ab omnibus sunt audiendre. Quamvis autem verbum divinum in lectionibus sacrre Scripturre ad omnes homines cuiusque temporis dirigatur iisque intellegibile sit, eius tamen efficacitas expositione viva, idest homilia, utpote parte actionis Iiturgicre,18 augetur.

De orationibus aliisque partibus ad sacerdotem pertinentibus 10. Inter ea qure sacerdoti tribuuntur, primum locum obtinet P rex eucharistica, qure culmen est totius celebrationis . Accedunt deinde orationes, idest collecta, orat:io super oblata et oratio post commun ionem . Hre preces a sacerdote, qui cretui personam Christi gerens prreest, ad Deum diriguntu.r nomi.ne totius plebis sanctre et omnium cir cumstantium.19 Merito igitur « orationes prresidentiales » nominantur. 11 I tem ad sacerdotem, munere prresidis ccetus congregari fungen tem spectat proferre quasdam monitiones atque formu las introductionis et conclusionis in ipso ritu prrevisas. Natura sua hre moniriones non exigunt ut omnino ad verbum proferantur forma qua in Missali exbibentu.r; unde expedire poterit, saltern in aliquibus casibus, veris " Cf. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con· cilium, nn. 7, 33, 52. 19 Cf. ibid., n. 33.

De structura Missre

communitatis condicionibus aliquatenus eas aptare. 20 Sacerdoti prresidi etiam spectat verbum Dei nuntiare, necnon benedictionem finalem impertire. lpsi insuper licet, brevissimis verbis , introducere fideles in Missam diei, antequam celebratio inchoetur ; in liturgiam verbi, ante lectiones; in Precem eucharisticam, ante prrefationem; necnon universam actionem sacram, ante dimissionem, concludere. 12 . Natura partium « prresidentialium » exigit ut clara et elata voce proferantur et ab omnibus cum attentione auscultentur.21 Proinde dum sacerdos eas profert alire orationes vel cantus non habeantur, atque organum vel alia instrumenta musica sileant. 13 . Sacerdos vero non solum tamquam prreses nomine totius communitatis preces effundit, sed etiam aliquando nomine dumtaxat suo, ut ministerium suum maiore cum animi attentione et pietate adimpleat. Huiusmodi preces secreto proferuntur.

De aliis formulis in celebratione occurrentibus 14. Cum Missre celebratio natura sua indolem « communitariam » habeat,22 dialogis inter celebrantem et ccetum fidelium necnon acclamationibus magna vis inhreret: 23 etenim non sunt tantum signa externa celebrationis communis, sed communionem inter sacerdotem et populum fovent et efficiunt. 15. Acclamationes et responsiones fidelium salutationibus sacerdotis et orationibus ilium participationis actuosre gradum constituunt, qui in omni Missre forma a fidelibus 20 Cf. S. Congr. pro Cultu Divino, Litt. eire. de Precibus eueharisticis, 27 aprilis 1973, n . 14: A. A.S. 65 (1973) p. 346. " Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram, 5 martii 1967, n . 14: A .A. S. 59 (1967 ) p . 304. 21 C£. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con · cilium, nn . 26, 27; S. Congr. Rituum, I nstruetio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n . 3 d: A .A.S. 59 (1967) p . 542. 23 C£. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 30.

Institutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

congregatis prrestandus est, ut actio totius communitatis clare exprimatur et foveatur.24

Magni ergo fiat usus cantus in celebrationibus, attentis ingenio populorum et facultatibus cuiuslibet cretus, ita tamen ut non necessarium semper sit ornnes textus cantu proferre qui per se cantui destinantur. In seligendis tamen partibus qure revera canantur ere prreferendre sunt qure maioris sunt momenti, et prresertim qure a sacerdote vel ministris, populo respondente, canendre sunt, aut a sacerdote et populo simul proferendre. 26 Cum autem frequentius in dies fideles ex diversis nationibus inter se conveniant, expedit ut iidem fideles aliquas saltern partes Ordinarii Missre, prresertim vero symbolum fidei et orationem dominicam, modulis adhibitis facilioribus, lingua latina simul cantare sciant.27

Alire partes, ad actuosam fidelium partJ.ctpationem 16. manifestandam et fovendam valde utiles, qure universo cretui tribuuntur, sunt prresertim actus prenitentialis, professio fidei, oratio universalis et oratio dominica . 17.

Demum ex aliis formulis: a ) nonnullre citum seu actum per se stantem, uti hymnus Gloria, psalmus respoosorius, AllelUia et versus ante Evangelium, Sanctus, acclamatio anamneseos, cantus post communionem, constituunt; b) nonnullre vero, uti cantus ad introitum, ad offertorium, ad fractionem ( Agnu Dei ) et ad communionem, ritum aliquem comitantur.

De modis proferendi varios textus 18. I n textibus clara et elata voce proferendis si.ve a sacerdote sive a ministris sive ab omnibus, vox L"espondeat generi ipsius textus, prouti hie est lectio, oratio admonitio, acclamatio, cantus; necnon formre celebration'is et sollemnitati cretus. Ratio insuper habeatur indolis diversarum linguarum et ingenii populorum. In rubricis ergo et in normis qure sequuntur, verba « dicere » vel « proferre » intellegi debent sive de cantu sive de recitatione, servatis principiis supra propositis.

De momento cantus 19. Ab Apostolo monentur christifideles qut to unum conveniunt exspe~,:tantes adventum Domini sui, ut una simul can tent psalmis, hymnis et canticis spiritualibus ( cf. Col 3, 16 ). Cantus enirn est signum exsultationis cordis ( cf. Act 2, 46 ) . Uncle S. Augustin us recte dicit: <( can rare arnantis est », 25 et iam antiquitus in proverbium venit : <<his orat qui bene cantat » . 24 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram, 5 martii 1967, n. 16 a: A.A.S. 59 (1967) p. 305. 25 Sermo 336, 1: FL 38, 1472.

De gestibus et corporis habitibus 20. Communis corporis habitus, ab omnibus partictpantibus servandus, signum est communitatis et unitatis ccetus: mentem enim et sensus animi participantium exprimit eosdemque fovet. 28 21. Ad uniformitatem in gestibus et corporis habitibus obtinendam, fideles monitionibus obtemperent, quas diaconus, vel sacerdos vel alius minister, durante celebratione proferunt. lnsuper in omnibus Missis, nisi aliter caveatur, stent ab initio cantus ad introitum, vel dum sacerdos accedit ad altare, usque ad collectam inclusive; ad cantum Alleluia ante Evangelium; dum ipsum Evangelium proclamatur; necnon dum professio fidei et oratio universalis fiunt; atque ab oratione super oblata usque ad finem Mis26 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram, 5 martii 1967, nn. 7, 16; A.A.S. 59 (1967) pp. 302, 305; cf. Missale Romanum, Ordo cantus Missae, ed. typ. 1972, Praenotanda. 27 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanclum Concilium, n. 54; S. Congr. Rituum, Instructio Inter CEcumenici, 26 septembris 1964, n. 59: A.A.S. 56 (1964) n. 891; Instructio Musicam sacram, 5 martii 1967, n. 47: A.A.S. 59 (1967) p. 314. 28 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanclum Concilium, n. 30

lnstitutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

sre, prreter ca qure infra clicuntur. Sedeant autem dum proferuntur lectiones ante Evangelium et psalmus re ponsorius; ad homiliam et dum fit prreparatio donorum ad offertorium; atque, pro opportunitate , dum sacrum siJentium post Communionem servatur. Genuflectant vero, nisi ob angustiam loci vel frequentiorem numerum adsrantium aliasve rationabiles causas impediantur, ad consecrationem . Est tame.n Conferentire Episcopalis gestus et corporis habitus in Ordine Missre romanre descriptos ingenio po· pulorum aptare. 29 Attendendum tamen erit , ut sensui et indoli cuiusque partis celebrationis respondeant.

Finis horum rituum est, ut fideles in unum convenientes communionem constituant et recte ad verbum Dei audiendum digneque Eucharistiam celebrandam sese disponant.

In gestibus numerantur etiam actiones, quibus sacerdos altare adit, dona afferuntur, atque fideles ad communionem accedunt. Convenit ut huiusmodi actiones decore peragantur, dum cantus ipsis proprii fiunt, iuxta normas pro singulis statutas.

De silentio 23. Sacrum quoque sitentium, tamquam pars celebra· tionis, suo tempore est servandum. 30 Eius autem natura a tempore pendet, quo in singuJis celebrationibus occurrit. In actu enim prenitentiaJi et post invitationem ad orandum singuli ad seipsos convertuntur· lectione autem vel homilia peracta, ea qure audierunt breviter meditantur; post com· munionem vero in corde suo Deum laudant et orant.

III. De singulis Missre partibus

A ) Ritus initiales 24. Ea qure liturgiam verbi prrecedunt scilicet introitus salutatio, actus prenitentialis, Kyrie, G loria et collecta , characterem habent exordii, introductionis et prreparationis.

Introitus 25. Populo congregato, dum ingreditur sacerdos cum ministris, cantus ad introitum incipitur.. Finis huius cantus est celebrationem aperire, unionem congregatorum fovere, eorumque mentem in mysterium teporis liturgici ye! festivitatis introducere atque processtonem sacerdotts ministrorumque comitari. 26. Peragitur autem a schola et populo alternatim, vel simili modo a cantore et populo, vel totus a populo vel a schola sola. Adhiberi potest sive antiphona cum suo psalmo in Graduali romano vel in Graduali simplici exstans, sive alius cantus, actioni sacrre, diei vel temporis indoli con· gruus, cuius textus a Conferentia Episcopai sit a~~prob~~tus; Si ad introitum non habetur cantus, anttphona m Mtssah proposita recitatur sive a fidelibus, sive ab aliquibus ex ipsis, sive a Iectore, sin aliter ab ipso sacerdote post salutationem. Salutatio altaris et populi congregati 27 . Cum ad presbyterium pervenerint, sacerdos et ministri altare salutant. Venerationis autem significandre causa, sacerdos et diaconus ipsum altare osculantur; et sacerdos, pro opportunitate, illud incensat. 28. Expleto cantu ad introitum, sacerdos et universu.s ccetus signant se signo crucis. Deinde sacerdos commum· tati congregatre prresentiam Domini per salutationem significat. Qua salutatione et populi responsione manifestatur Ecclesire congregatre mysterium. Actus prenitentialis

Cf. ibid., n. 39. Cf. ibid., n. 30; S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram. 5 martii 1967, n. 17: A.A.S. 59 (1967) p. 305. 30

Salutatione populi facta, sacerdos vel ali us minister idoneus potest brevissimis verbis introducere fideles in

Institutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

Missam illius diei . Postea sacerdos invitat ad actum prenitentialem, qui a tota communitate confessione generali perficitur, absolutioneque sacerdotis concluditur.

In Missa unica dicitur collecta; quod valet etiam de orationibus super oblata et post Communionem.

Kyrie, eleison 30.

Post actum prenitentialem incipitur Kyrie, cleison, forte locum iam habuerit in ipso actu prenitentiali. Cum sit cantus quo fideles Dominum acclamant e:iusque misericordiam implorant, de more peragitur ab omnibus, partem nempe in eo habentibus populo atque schola vel can tore. Acdamatio qureque de more his dicitur, non tamen excluso, ratione ingenii diversa.rum linguarum necnon musicre artis vel rerum adiunctorum, maiore numero, vel brevi « tropo » iotercalato. Si Kyrie non cantatur, recitetur. rus1

Gloria in excelsis 31. G loria est antiquissimus et venerabilis hymnus, quo Ecclesia, in Spiritu Sancto congregata, Deum Patrem atque Agnum glorilicat eique supplicat. Cantatur vel a cretu fidelium, vel a populo alternatim cum schola, vel ab ipsa schola. Si non cantatur, recitandum est ab omnibus simul aut altematim. Cantatur autem vel dicitur diebus dominicis extra tempus Adventus et Quadragesimre, necnon in sollemnitatibus et festis, et in peculiaribus celebrationibus sollemnioribus. Collecta 32. Deinde sacerdos populum ad orandum invitat; et omnes una cum sacerdote parumper silent ut conscii fiant se in conspectu Dei state, et vota sua in animo possint nuncupate. Tunc sacerdos profert orationem, qure solet « colIecta » nominari. Per earn indoles celebrationis exprimitur et precatio verbis sacerdotis ad Deum Parrem, per Christum in Spiritu Sancw, dirigitur. Populus precationi se coniungens, illique asseotiens, acclamatiooe Amen suam facit orationem.

Collects concluditur conclusione longiore, idest: si dirigitur ad Patrem: ~~er DOmin~~ nostrum 1~~ sum Christum Fllium tuum, qUI tecum v1v1t et regnat 10 unitate Spiritus Sancti, Deus, per ~~mnia s~~.la sreculoru~; si dirigitur ad Patrem, sed 10 fine 1psms fit mentlo Filii: Qui tecum vivit ~~t regnat in unitate Spiritus Sancti, Deus, per omnia srecula sreculOr_um; . si dirigitur ad Filium: Q~~t v1v1s et reg~as ~urn ,Deo Patte in uniclte Spfritus Saocn, Deus, per omma srecula sreculorum. Orationes vero super oblata et post Communionem concluduntur conclusione breviore, idest: si diriguntur ad Patrem: Per Christum D6minum nostrum; si diriguntur ad Patrem, sed in fine ipsarum fit mentio Filii: Qui vivit et regnat in srecula srecul6rum; si diriguntur ad Filium: Qui vivis et regnas in srecula srecul6rum.

B) Liturgia verbi 33. Partem prrecipuam liturgire verbi constituunt lectiones e sacra Scriptura desumptre cum cantibu~ inter ~~as o~~ currentibus; homilia autem, professio fide1 et oratlo umversalis seu oratio fidelium illam evolvunt et concludunt. Nam in lectionibus, quas homilia exponit, Deus populum suum alloquitur,31 mysterium redemptionis et. salutis ~~ate facit, atque nutrimentum spiritale offert; et 1pse Chr1stus per verbum suum in medio fidelium prresen~~ adest.32 J:I~ verbum divinum populus suum facit .cant1bus,. et 1p~1 adhreret professione fidei ; eo autem nutr1tus, orat10ne um31 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacroranctum Concilium, n. 33. 32 Cf. ibid., n. 7.

Institutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

versali pro necessitatibus totius Ecclesire et pro totius mundi salute preces fundit.

auscultante, immo de more per responsum partlctpante, mst psalmus modo directo, id est sine responso, proferatur. Si canitur, prreter psalmum in lectionario assignatum, sumi potest vel graduate e Graduali romano, vel psalmus responsorius aut alleluiaticus e Graduali simplici, sicut in his libris describuntur.

Lectiones biblicre

In lectionibus mensa verbi Dei paratur fidelibus et thesauri biblici iis aperiuntur.33 Cum ex traditione officium legendi lectiones non sit munus prresidentiale sed ministeriale, convenit ut, de more, diaconus vel, eo deficiente, alius sacerdos legat Evangelium; lector vero alias lectiones . Deficiente tamen diacono vel alio sacerdote, Evangelium a sacerdote celebrante legatur. 34 35 . Lectioni evangelicre maximam venerationem esse tribuendam, ipsa Liturgia docet, cum earn prre ceteris lectionibus speciali honore insigniat, sive ex parte ministri ad earn annuntiandam deputati et per benedictionem vel orationem sese prreparantis; sive ex parte fidelium , qui per acclamationes Christum prresentem sibique loquentem agnoscunt et profitentur, et lectionem ipsam stantes auscultant; sive ex ipsis signis venerationis libro Evangeliorum tributis . Cantus inter lectiones occurrentes
Post primam lectionem sequitur psalmus responsorius, seu graduate, qure est pars integralis liturgire verbi. Psalmus de more sumitur e lectionario, eo quod singuli eius textus directo conectuntur cum singulis lectionibus : electio igitur psalmi e lectionibus pendet. Attamen, ut populus responsum psalmodicum facilius proferre valeat, textus aliqui responsorum et psalmorum pro diversis temporibus anni aut pro diversis ordinibus Sanctorum selecti sunt, qui adhiberi valent loco texms lectioni respondentis, quoties psalmus cantu profertur. Psalmista, seu cantor psalmi, in ambone vel alio loco apto profert versus psalmi, tota congregatione sedente et

3 7. Secundam lectionem sequitur Alleluia vel alter cantus, prout tempus liturgicum postulat. a) Alleluia cantatur omni tempore extra Quadragesimam. lnchoatur sive ab omnibus sive a schola aut a cantare, et, si casus fert, repetitur. Versus sumuntur e lectionario vel e Graduali. b) Alter cantus consistit in versu ante Evangelium aut in altero psalmo seu tractu, prout inveniuntur in lectionario vel in Graduali. 38.

Quando una tantum habetur lectio ante Evangelium: a) tempore quo dicendum est Alleluia, haberi potest aut psalmus alleluiaticus, aut psalmus et Alleluia cum suo versu, aut tantum psalmus vel Alleluia; b) tempore quo Alleluia non est dicendum, haberi potest aut psalmus aut versus ante Evangelium.

Psalmus post lectionem occurrens, si non cantatur, recitetur; Alleluia vero vel versus ante Evangelium, si non cantantur, omitti possunt. 40 . Sequentire, prreter quam diebus Paschre et Pentecostes, sunt ad libitum. Homilia

Homilia est pars liturgire et valde commendatur: 35 est enim ad nutrimentum vitre christianre necessaria. Sit oportet explicatio aut alicuius aspectus lectionum sacrre

Cf. ibid., n. 51. Cf. S. Congr. Rituum , Instructio Inter CEcumenici, 26 sep· tembris 1964, n. 50: A.A.S. 56 (1964) p. 889. 34

35 Cf. Cone. Vat. II , Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 52.

Institutio generalis Missalis Romani

Scripturre aut alterius textus ex Ordinaria vel Proprio Missre diei, ratione habita sive mysterii, quod celebratur, sive peculiarium necessitatum auditorum.36 42. Diebus dominicis et festis de prrecepto homilia habeatur in omnibus Missis, qure concurrente populo celebrantur; ceteris vero diebus commendatur, prresertim in feriis Adventus, Quadragesimre et temporis paschalis, neenon in aliis festis et occasionibus, in quibus populus frequentior ad ecclesiam convenit_37 Homilia de more ab ipso sacerdote celebrante habeatur. Professio fidei

Symbolum, seu professio fidei, in celebratione Missre eo tendit ut populus verbo Dei, in lectionibus et per homiliam audito, assentiat et respondeat, et regulam fidei sibi revocet in mentem antequam Eucharistiam celebrare incipiat. 44. Symbolum autem dicendum est a sacerdote cum populo diebus dominicis et in sollemnitatibus; dici potest etiam in peculiaribus celebrationibus sollemnioribus. Si vero in cantu profertur, de more ab omnibus aut alternatim cantetur. Oratio universalis 45 . In oratione universali, seu oratione fidelium, populus, sui sacerdotii munus exercens, deprecatur pro omnibus hominibus. Expedit ut huiusmodi oratio in Missis cum populo de more habeatur, ita ut obsecrationes fiant pro sancta Ecclesia, pro iis qui in potestate nos regunt, pro iis qui variis premuntur necessitatibus, ac pro omnibus hominibus totiusque mundi salute.38 36 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Inter CEcumenici, 26 sep· tembris 1964, n. 54: A.A.S. 56 (1964) p. 890. " Cf. ibid., n. 53: A.A.S. 56 (1964) p. 890. 38 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con · cilium, n. 53.

De structura Missre 46.

Intentionum series de more sint:

a) pro necessitatibus Ecclesire, b) pro rem publicam moderantibus et salute totius mundi, c) pro oppressis quacumque difficultate, d) pro communitate locali. Attamen in celebratione aliqua particulari, uti Confirmatione, Matrimonio, Exsequiis, ordo intentionum pressius respicere potest particularem occasionem. 47 . Est sacerdotis celebrantis precationem moderari, brevi monitione fideles ad orandum invitare ipsamque oratione concludere. Expedit ut intentiones a diacono vel a cantore vel ab alio proferantur. 39 Totus cretus vero precationem suam exprimit sive invocatione communi post intentiones prolatas, sive oratione sub silentio.

C) Liturgia eucharistica 48. In Cena novissima, Christus sacrificium et convtvmm paschale instituit, quo sacrificium crucis in Ecclesia continue prresens efficitur, cum sacerdos, Christum Dominum reprresentans, idem perficit quod ipse Dominus egit atque discipulis in sui memoriam faciendum tradidit .40 Christus enim accepit panem et calicem, gratias egit, fregit deditque discipulis suis, dicens: Accipite, manducate, bibite; hoc est Corpus meum; hie est calix Sanguinis mei. Hoc facite in meam commemorationem. Proinde Ecclesia totam celebrationem liturgire eucharisticre partibus hisce Christi verbis et actibus respondentibus ordinavit. Siquidem: 39 Cf. S. Congr. Rituum , Instructio Inter CEcumenici, 26 septembris 1964, n. 56: A.A.S. 56 (1964) p. 890. 40 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 47; S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum Mysterium, 25 maii 1967, n. 3, a, b: A.A.S. 59 (1967) pp. 540-541.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

In prreparatione donorum, ad altare atleruntur panis et vinum cum aqua, ea nempe elementa, qure Christus in manus suas accepit.
In Prece eucharistica Deo pro toto opere salutis gratire aguntur, et oblata Christi Corpus et Sanguis fiunt.
Per fractionem unius panis unitas fidelium manifestatur, et per communionem fideles accipiunt Corpus et Sanguinem Domini eodem modo ac Apostoli de manibus ipsius Christi.

51 . Dona in altari collocata, et ipsum altare, incensari possunt, ut oblatio Ecclesire eiusque oratio sicut incensum in conspectum Dei ascendere significentur. Etiam sacerdos et populus incensari possunt a diacono vel alio ministro, post incensata oblata et altare.

Prreparatio donorum Initio liturgire eucharisticre dona, qure Corpus et 49 . Sanguis Christi efficientur, ad altare afferuntur. Imprimis altare, seu mensa dominica, qure centrum est totius liturgire eucharisticre,41 prreparatur, cum corporale, purificatorium, missale et calix, nisi ad abacum paratur, in eo collocantur. Oblationes deinde atleruntur: panis et vinum laudabiliter a fideli bus prreseotantur, a sacerdote autem vel a diacono loco opportuno accipiuntur et super altare deponuntur comitantibus form uHs statutis. Quamvis fideles panem et vinum ad liturgiam destinata non iam de suis proferant sicut olim, ritus tamen ilia deferendi vim et significationem spiritalem servat. Etiam pecunia vel alia dona pro pauperibus vel pro ecclesia a fidelibus allata vel in ecclesia collecta accepta habentur ; quapropter loco apto extra mensam eucharisticam collocantur. 50. Processionem, qua dona afferuntur, cantus ad offertorium comitatur, qui protrahitur saltern usquedum dona super altare deposita sunt. Normre de modo cantandi eredem sunt ac pro introitu (n. 26) . Si non cantatur, antiphona ad offertorium omittitur. 41 Cf. S. Congr. Rituum, I nstructio Inter CEcumenici, 26 septembris 1964, n. 91 : A. A. S. 56 (1964) p. 898; Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 24: A .A.S . 59 (1967) p . 554.

Deinde sacerdos manus lavat, quo ritu qesiderium internre purificationis exprimitur. 53. Depositione oblatorum facta et ritibus qui earn comitantur perfectis, per invitationem ad orandum una cum sacerdote et per orationem super oblata prreparatio donorum concluditur et Prex eucharistica prreparatur. Prex eucharistica 54. Nunc centrum et culmen totius celebrationis initium habet, ipsa nempe Prex eucharistica, prex scilicet gratiarum actionis et sanctificationis. Sacerdos populum ad corda versus Dominum in oratione et gratiarum actione elevanda invitat eumque sibi sociat in oratione, quam nomine totius communitatis per lesum Christum ad Deum Patrem dirigit. Sensus autem huius orationis est, ut tota congregatio fideHum se cum Christo coniungat in confessione magnalium Dei et in oblatione sacrificii. Prrecipua elementa e quibus Prex eucharistica con55. stat, hoc modo distingui possunt: a) Gratia rum actio ( qure prresertim in prrefatione exprimitur ) in qua sacerdos nomine totius populi sancti Deum Patrem glorificat et ei gratias agit pro toto opere salutis vel aliqua eius ratione particulari, secundum diversitatem diei, festi vel temporis . b) Acclamatio: qua tota congregatio, crelestibus virtutibus se iungens, cantat vel recitat Sanctus. H rec acclamatio, qure partem ipsius Precis eucharisticre constituit, ab omni populo cum sacerdote profertur. c) Epiclesis: qua per invocationes peculiares Ecclesia virtutem divinam implorat, ut dona ab hominibus oblata

Institutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

consecrentur, seu Corpus et Sanguis Christi fian t, et ut hostia immaculata, in Communione sumenda, sit in salutem eorum qui illam participaturi sunt .

Ritus Communionis 56 . Cum celebratio eucharistica convtvmm paschale sit, expedit ut, iuxta mandatum Domini, Corpus et Sanguis eius a fidelibus rite dispositis ut cibus spiritalis accipiantur.43 Ad hoc tendunt fractio aliique ritus prreparatorii, quibus fideles ad Communionem immediate adducuntur:

d) Nauario institutionis et consecratio: verbis et actionibus Christi sacrificium peragitur, quod ipse Chri tus in Cena novissima institui r, cum suum Corpus ct Sanguinem sub speciebus panis et vini obtulit, Apostolisque manducandum et bibendum dedit et iis mandatum reliquit idem · mysterium perpetuandi.

a) Oratio dominica: In ea panis cotidianus petitur, quo christianis etiam Panis eucharisticus innuitur, atque purificatio a peccatis imploratur, ita ut sancta revera sanctis dentur. Sacerdos invitationem ad orationem profert, omnes vero fideles orationem una cum sacerdote dicunt, et sacerdos solus embolismum adiun git, quem populus doxologia concludit. Embolismus ultimam petitionem ipsius oratioois dominicre evolvens , libetationem a potestatc mali pro tota communita re fiddium expetit. Invita tio, oratio ipsa, embolismus ct doxologia qua populus hrec concludit, cantu vel clara voce proferuntur.

e) Anamnesis: per quam , mandatum adimplens quod a Christo Domino per Apostolos accepit, Ecclesia memoriam ipsius Christi agit, recole_ns prrecipue eius beatarn ~assio nem, gloriosam Resurrectwnem et ad crelos Ascenswnem . £) Oblatio: per quam in ipsa hac memoria E cclesia, eaque prresertim hie et nunc congregata in Spiritu Sancto hostiam immaculatam Patri offert. I ntendit vero Ecclesia ut fideles non solummodo immaculatam hos tiam offerant sed etiam seipsos offerre discant, et de die in diem consummentur, Christo mediatore, in unitatem cum Deo et inter se, ut sit tandem Deus omnia in omnibus.42

b) Sequitur deinde ritus pacis, quo fideles pacem et unitatem pro Ecclesia et universa hominum familia implorant et mutuam caritatem sibi exprimunt, priusquam unum panem participent. Ad ipsum ritum pacis quod attinet, modus a Conferentiis Episcopalibus, secundum ingenium et mores populorum, statuatur.

g) Intercessiones : per quas exprimitur Eucharistiam celebrari in communione cum tota Ecclesia tam crelesti quam terrestri, oblationemque fieri pro ipsa et omnibus eius membris vivis atque defunctis, qure ad participandam redemptionem et salutem per Christi Corpus et Sanguinem acquisitam vocata sunt.

c) Gestus fractionis a Christo in ultima cena peractus, tempore apostolico toti actioni eucharisticre nomen dedit. Hie ritus non habet tantum rationem effectivam, sed significat nos multos in Communione ex uno pane vitre, qui est Christus, unum corpus effici ( cf. 1 Cor. 10, 17). d) Immixtio : Sacerdos partem hostire in calicem immittit.

h) Doxologia finalis : qua glorificatio Dei exprtmttur, qureque acclamatione populi confirmatur et concluditur. Prex eucharistica exigit, ut omnes reverentia et silentio earn auscultent, eandem vera participent per acclamationes in ipso ritu prrevisas.

e ) Agnus Dei : Dum fractio panis et immixtio peraguntur, invocatio Agnus Dei a schola vel a ca ntore, populo re-

" C£. Cone. Vat. II , Canst. de Sacra Liturgia , Sacrosancl um Con· cilium, n. 48; Deer. de Presbyrerorum ministerio er vir~ , . Presbyterorum ordini.r, n. 5 ; S. Congr. Rituum, Instructlo Euchortsltcum m ys/erium, 25 maii 1967, n . 12 : A .A. S. 59 (1967 ) pp . 548-549.

Cf. S. Congr. Ri tuum, Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967 , nn . 12 . 33 a: A .A .S. 59 (1 967) pp. 549, 559.

.I ,

Institutio generalis Missalis Romani

De structura Missre

spondente, de more cantatur, vel elata voce dic~~tur. Hrec invocatio repeti potest quoties necess~~ est ad ~~actLoncm p~ nis comitandam. Ultima vice conclud1tur verbiS dona nob1s pacem . f) Prreparatio privata sacerdotis: Sacerdos oratione secreta se prreparat, ut Corpus et Sanguinem Christi fructuose accipiat. Fideles idem faciunt silentio orantes.

sive a lectore, sin aliter ab ipso sacerdote postquam ipse communicavit, antequam Communionem distribuat fidelibus. j) Distributione Communionis expleta, pro opportunitate sacerdos et fideles per aliquod temporis spatium in corde suo orant. Si placet, etiam hymnus vel psalmus vel alius cantus laudis a tota congregatione persolvi potest. k) In oratione post Communionem, sacerdos pro fructibus mysterii celebrati deprecatur. Populus acclamatione Amen orationem facit suam.

g) Deinde sacerdos panem eucharisticum in Com~u: nione suscipiendum fidelibus ostendit eosque ad Christl convivium invitat; simul autem cum fidelibus actum humilitatis, verbis utens evangelicis, elicit. h) Valde optandum est, ut fideles ex hostiis, in eadem Missa consecratis, Corpus Dominicum sumant et in casibus prrevisis calicem participent, quo etiam per signa Communio melius appareat participatio Sacrificii quod actu celebratur. 44 i ) Dum Sacramentum a sacerdote et fidelibus sumitur, fit cantus ad Commuoionem, cuius est spiritalem unionem communicantium per unitatem vocum exprimere, gaudium cordis demonstrate et processionem ad Corpus Christi suscipiendum magis fraternam ~eddere. Cantos inchoatur cum sacerdos se communicat, et protrahitur, dum fideles Corpus Christi sumunt, quousque videtur opportunum. Si tamen bymnus post Communionem habetur cantus ad Communionem tempestive claudatur. Adhiberi autem potest aut antiphona ex Graduali romano sive cum psalmo sive sola, aut antiphona cum psalmo e Graduali simplici, aut aliu cantus congruus a Conferentia Episcopali approbatus . Cantatur sive a schola sola, sive a schola vel cantore cum populo. Si autem non habetur cantus, antiphona in Missali propCJsita recitatur sive a fidelibus, sive ab aliquibus ex ipsis,

44 Cf. ibid., nn. 31, 32: A.A.S. 59 (1967) pp. 55_8-5; de facultate his eodem die communicandi : cf. S. Congr. de DlsC!phna Sacramentorum, Instr. Immensll! caritatis, 29 ianuarii 1973, n. 2: A.A.S. 65 (1973) pp. 267-268.

D) Ritus conclusionis 57 .

Ritus conclusionis constat:

a) Salutatione et benedictione sacerdotis, qure quibusdam diebus et occasionibus oratione super populum vel alia sollemniore formula ditatur et exprimitur. b) Dimissione ipsa, qua cretus dimittitur, ut unusquisque ad opera sua bona revertatur, collaudans et benedicens Dominum.

De officiis et ministeriis in Missa Caput III DE OFFICIIS ET MINISTERIIS IN MISSA

In C<l.'tu, qui ad Missam congregatur, unusquisque ius habet et officium participationcm suam affe rendi di· verso modo pro diversitate ordinis et muneris. 45 Omnes itaque sive ministri si ve lideles , munerc suo fungentes, solum et totum id agant, quod ad ipsos pcrtinet,46 ita ut ex ipsa celebrationis ordinatione appareat Ecclesia in suis diversis ordini bus et ministeriis constituta. I. De officiis et ministeriis Ordinis sacri 59 . Omnis legitima Eucharisti:e celebratio dirigitur ab Episcopo, sive per seipsum, sive per presbyteros adiutores ipsius.47 Cum Episcopus Miss:e interest, ubi populus est congregatus, decet ipsum C<l.'tui pr:esidere, et presbyteros sibi in celebratione consociare, quantum fieri potest cum ipsis concelebrando. Quod fi t non ad sollemnitatem exteriorem citus auge ndam, sed ad significandum vividiore luce mys terium Ecclesi:e, qu:e est uni tatis sacrameoturn.48 Si vero Episcopus Eucharistiam non celebrat, sed alii hoc faciendum attribuit, tuhc conveoi.enter ipse liturgiam verbi moderatur, et in fine Miss:e benedictionem impertit. 60. Etiam presbyter, qui in societate fidelium sacra Ordinis potestate pollet sacrificium in persona Christi offe" Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 14, 26. 46 Cf. ibzd., n. 28. 41 Cf. Cone. Vat. II, Const. dogm. de Ecclesia, Lumen gentium, nn. 26, 28; Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Cmzcilium, o. 42. " Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, SacrosQnctum Con· cilium, n. 26.

rendi,49 exinde C<l.'tui congregato pr:eest, eius orationi pr:esidet, illi nuntium salutis proclamat, populum sibi sociat in offerendo sacrificio per Christum in Spiritu Sancto Deo Patri, fratribus suis panem vit:e :etern:e dat, ipsumque cum illis participat. Cum igitur Eucharistiam celebrat, debet Deo et populo cum dignitate et humilitate servire, et in modo se gerendi et verba divina proferendi pr:esentiam vivam Christi fidelibus insinuare. Inter ministros primum locum obtinet diaconus, 61. cuius ordo iam ab initio Ecclesi:e in magno honore habitus est. In Missa enim diaconus proprias habet partes in Evangelio nuntiando et quandoque verbo Dei pr:edicando, in oratione universali fidelibus pr:eeundo, in ministrando sacerdoti, in Eucharistia fidelibus distribuenda, pr:ecipue sub specie vini, et in gestibus et corporis habitibus totius c<l.'tus aliquando innuendis. II . De officio et munere plebis Dei 62 . In celebratione Miss:e fideles efficiunt plebem sanetam, populum acquisitionis et sacerdotium regale, ut gratias Deo agant et immaculatam hostiam, non tantum per sacerdotis manus, sed etiam una cum ipso offerant et seipsos offerre discant.50 Curent autem id manifestare per profundum sensum religiosum et per caritatem erga fratres, qui eandem celebrationem participant. Vitent proinde omnes species vel singulari:e vit:e vel divisionis, pr:e oculis habentes se unicum Patrem habere in c:elis, omnesque propterea esse inter se fratres. Unum autem corpus efficiant sive verbum Dei audiendo, sive in orationibus et in cantu partem habendo, sive prresertim in communi oblatione sacrificii et in communi par49 Cf. Cone . Vat. II, Decretum de presbyterorum ministerio et vita , Presbyterorum ordinis, n . 2; Const. de Ecclesia , Lumen gen· tium, n. 28. 5 ° Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanclum Con· cilium, n. 48; S. Congr. Rituum, lnstructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 12: A.A.S. 59 (1 967) pp. 548-549.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De officiis et ministeriis in Missa

ttctpatione mensre Domini. Hrec unitas pulchre apparet ex gestibus et corporis habitibus a fidelibus communiter servatis. Ne renuant autem fideles populo Dei cum gaudio servire, quoties rogantur, ut aliquod peculiare ministerium in celebratione prrestent.

cesse est ut lectores tale ministerium exercentes, etsi institutionem non receperunt, revera apti sint et sedulo prreparati.

63 . Inter fideles suum munus liturgicum exercet schola cantorum vel chorus, cuius est de partibus sibi propriis, iuxta diversa genera cantuum, debite exsequendis, curare, et actuosam fidelium participationem in cantu fovere. 51 Qure de schola cantorum dicuntur, valent, servatis servandis, pro aliis etiam musicis, prresertim vero pro organario. 64. Decet adesse cantorem vel magistrum chori ad cantum populi dirigendum et sustentandum. lmmo, cum deficit schola, cantori competit diversos cantus moderari, populo pro sua parte participante.52 III. De ministeriis peculiaribus

Acolythus ad servitium altaris et in adiutorium sacerdotis et diaconi instituitur. lpsius prrecipue est altare atque vasa sacra parare et Eucharistiam, cuius est minister extraordinarius, fidelibus distribuere. 66. Lector ad proferendas lectiones sacrre Scripturre, Evangelio excepto, instituitur. Potest etiam intenttones orationis universalis proponere et , deficiente psalmista, psalmum inter lectiones proferre . Lector proprium munus in celebratione eucharistica habet, quod ipse per se exercere debet , quamvis adsint ministri gradus superioris. Ut fideles ex auditione lectionum divinarum suavem ac vivum sacrre Scripturre affectum 53 in corde concipiant, ne51

Cf . S. Congr. Rituum, Instructio Musicam sacram, 5 martii 1967 , n . 19: A.A S. 59 (1967) p . 306. 12 · Cf. ibid., n . 21 : A .A.S. 59 (1 967) pp. 306-307. 51 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Coltcilium. n. 24.

67 . Psalmistre est psalmum vel aliud canticum biblicum, quod inter lectiones invenitur, proferre. Ad suum munus recte implendum necesse est, ut psalmista et arte psallendi et facultate recte pronuntiandi et dicendi polleat. 68 . E ceteris ministris, alii diversa munera in presbyterio exercent, alii extra presbyterium. Primis annumerantur qui ad sacram Communionem ministrandam deputati sunt ut ministri extraordinarii 54 necnon qui missale, crucem, cereos, panem, vinum, aquam, turibulum deferunt. Aliis autem : a) Commentator, qui explicationes et admonitiones proponit fidelibus, ut in celebrationem introducantur et ad eius intellegentiam melius disponantur. Oportet momttones commentatoris sint adamussim prreparatre et sobrietate perspicure. In suo munere adimplendo, commentator stat loco apto coram fidelibus, sed minus congruit eum ascendere ad ambonem. b) li qui, aliquibus in regionibus, fideles ad portas ecclesire recipiunt eosque in locis ipsis convenientibus disponunt, et eorum processiones ordinant. c) Qui collectas in ecclesia faciunt. 69 . Expedit ut, prresertim in maioribus ecclesiis et communitatibus, aliquis designetur qui curet de actionibus sacris congrue disponendis et cum decore, ordine et pietate per ministros exercendis. 70. Omnia ministeria infra ea qure propria sunt diaconi a viris laicis, etsi institutionem non receperunt, exerceri 54 Cf. S. Congr. de Disciplina Sacramentorum , Instr. I mmens~e caritatis, 29 ianuarii 1973, n. 1: A.A.S. 65 (1 973) pp. 265-266.

lnstitutio generalis Missalis Romani

possunt. Ministeria qure extra presbyterium peraguntur etiam mulieribus committi possunt, iuxta prudens iudicium rectoris ecclesire. Conferentia tamen Episcopalis permittere potest ut mulier idonea lectiones qure prrecedunt Evangelium et intentiones orationis universalis proferat et pressius determinate locum congruum, e quo verbum Dei in cretu liturgico annuntiet.55 Si plures adsunt qui idem mmtsterium exercere pos71 . sunt, nihil vetat, quominus diversas partes eiusdem ministerii inter se distribuant et peragant. Ex. gr., alius diaconus adhiberi potest pro partibus in cantu proferendis, et alius pro ministerio altaris; si plures lectiones habentur, inter plures lectores eas distribuere iuvat, et sic de ceteris. Si in Missa cum populo unus tantum minister adest, 72. ipse diversa munera exercere potest. 7 3. Effectiva cui usque celebrationis liturgicre prreparatio concordi animo fiat inter omnes quorum interest sive quoad ritus, sive quoad rem pastoralem et musicam, rectore ecclesire moderante et auditis quoque fidelibus pro iis qure ad ipsos directe pertinent. 55 Cf. S. Congr. pro Cultu Divino, Instr. Liturgic!£ instaurationes, 5 septembris 1970, n. 7: A .A.S. 62 (1970) pp. 700-701.

Caput IV DE DIVERSIS FORMIS MISSAM CELEBRANDI

74 . In Ecclesia locali primus sane locus tribuatur, propter eius significationem, Missre cui prreest Episcopus a suo presbyterio et ministris circumdatus 56 et in qua plebs sancta Dei plene et actuose participat. Ibi enim habetur prrecipua manifestatio Ecclesire.

Magni etiam habeatur Missa qure cum aliqua communitate, prresertim vero parreciali, celebratur, utpote qure Ecclesiam universalem reprresentet tempore et loco statutis, prre~ ipue vero in communi celebratione dominicali. 57 76. Inter Missas autem ab aliquibus communitatibus celebratas peculiarem locum obtinet Missa conventualis, qure pars est Officii cotidiani, aut Missa, qure « Communitatis » dicitur. Et quamvis hre Missre nullam specialem formam celebrationis prre se ferant, maxime tamen decet eas cum cantu fieri, prrecipue cum plena participatione omnium sodalium communitatis sive religiosorum sive canonicorum. In iis proinde munus suum exerceant singuli iuxta Ordinem vel ministerium receptum. Expedit ideo ut omnes sacerdotes, qui pro utilitate pastorali fidelium singulariter celebrare non tenentur, in iis, quantum fieri potest, concelebrent. Omnes insuper ad earn communitatem pertinentes sacerdotes, qui officio in bonum pastorale fidelium singulariter celebrandi tenentur, Missam quoque conventualem aut « Communitatis » eadem die concelebrare possunt. 58 56 Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 41. 57 Cf. ibid, n. 42; S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 26: A.A S. 59 (1967) p. 555; Cone. Vat. II, Const. dogm . de Ecclesia, Lumen gentium, n. 28; Deer. de Presbyterorum ministerio et vita. Presbyterorum ordinis, n. 5. 58 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 47: A.A.S. 59 (1967) p. 565: S. Congr. pro Cultu Divino, Dec!. de concelebratione, 7 augusti 1972: A.A .S. 64 (1972) pp . 561-563.

Institutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

I. DE MISSA CUM POPULO

ad offertorium prresententur, patina pro communione fideHum; et ea qure necessaria sunt ad manus lavandas. Calix cooperiatur velo, quod potest esse semper coloris albi.

Missa cum populo ea intellegitur qure cum fidelium participatione celebratur. Convenit au tern ut, quantum fieri potest, prresertim vero diebus dominicis et festis de prrecepto, cum cantu et congruo numero ministrorum celebratio peragatur; 59 attamen etiam sine cantu et cum uno ministro perfici potest. 78. Expedit autem ut sacerdoti celebranti de more adsint acolithus, lector et cantor: qure forma in sequentibus « typica » appellabitur. Ritus vero qui infra describitur facultatem prrevidet amplioris etiam numeri ministrorum. In qualibet celebrationis forma adesse potest diaconus suo munere fungens.

In secretario, pro diversis formis celebrationis, pa81. rentur sacrre vestes sacerdotis et ministrorum: a) Pro sacerdote: alba, stola et planeta. b) Pro diacono: alba, stola et dalmatica, qure tamen, ob necessitatem vel minorem gradum sollemnitatis, omitti potest. c) Pro ceteris ministris: albre vel alire vestes legitime approbatre. Omnes qui albam induunt, cingulum adhibeant et amictu utantur, nisi aliter provideatur. A) Forma typica

Prreparanda

Ritus initiales

Altare una saltern tobalea cooperiatur. Super ipsum vero aut circa ipsum duo saltern, vel etiam quattuor, aut sex, vel, si Episcopus dicecesis cdebt·at, septem candelabra cum cereis accensis ponantur. Item super altare vel prope ipsum babeatur crux. Candelabra autem et crux in processione ad introitum afferri pos~ unt. Super ipsum altare poni potest, nisj in processione ad introitum deferatur, liber Evangeliorum, a libro aliarum lectionum distinctus.

Populo congregato, sacerdos et ministri, sacris vestibus induti, ad altare procedunt hoc ordine: a) Minister cum turibulo fumigante, si incensum adhibetur. b) Ministri qui, pro opportunitate, deferunt cereos, et inter eos, si casus fert, alius minister cum cruce. c) Acolythi et alii ministri. d) Lector, qui potest librum Evangeliorum deferre. e) Sacerdos Missam celebraturus. Si incensum adhibetur, sacerdos antequam procedatur, incensum in turibulo imponit.

Item parentur: a) luxta sedem sacerdotis: missale et, pro opportunitate, libellus cantuum; b) In ambone: liber lectionum c) In abaco: calix, corporale, purificatorium et, pro opportunitate, palla; patena et pyx.ides si necessarire sunt cum pane pro Communione sacerdotis, ministrorum, et populi; urceoli cum vino et aqua, nisi brec omnia a fidelibus 59 Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 26: A.A.S. 59 (1967) p. 555; Instructio Musicam sacram 5 martii 1967, nn. 16, 27: A.A.S. 59 (1967) pp. 305, 308. '

83 . Dum fit processio ad altare, cantus ad introitum peragitur ( cf. nn. 25-26). 84 . Cum ad altare pervenerint, sacerdos et ministri faciunt debitam reverentiam, id est profundam inclinationem, vel, si adest tabernaculum cum Ss.mo Sacramento, genuflexionem. Crux forte in processione delata iuxta altare, vel alio loco opportuno, ponitur; candelabra vero a ministris portata iuxta

Institutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

altare, vel super abacum, collocantur; liber Evangeliorum super altare ponitur.

92 . Sequitur AllelUia vel alter cantus, prout tempus liturgicum postulat ( cf. nn. 37-39).

85 . Sacerdos ad altare ascendit ipsumque veneratur osculo. Deinde, pro opportunitate, altare incensat, illud circumeundo.

Dum canitur Alleluia vel alter cantus, sacerdos incensum, si adhibetur, imponit. Deinde, manibus iunctis, et inclinatus ante altare, dicit secreto: Munda cor meum .

His peractis, sacerdos sedem petit. Cantu ad introitum expleto, omnibus stantibus, sacerdos et fideles signant se. Sacerdos dicit: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Populus respondet: Amen . Deinde, ad populum conversus, et manus extendens, sacerdos eum salutat, una adhibita e formulis propositis. Potest etiam, ipse vel alius minister idoneus, brevissimis verbis introducere fideles in Missam illius diei.

Tunc librum Evangeliorum, si est in altari, accipit et, prrecedentibus ministris, qui incensum et cereos deferre possunt, ad ambonem accedit.

87 . Post actum prenitentialem, dicuntur Kyrie et Gloria, iuxta rubricas ( nn. 30-31). Gloria inchoari potest aut ab ipso sacerdote, aut a cantoribus aut etiam ab omnibus simul. 88 . Deinde sacerdos populum ad orandum invitat, manibus iunctis, dicens: Oremus. Et omnes una cum sacerdote ad breve tempus silentes orant. Tunc sacerdos, manibus extensis, dicit collectam, qua expleta, populus acclamat: Amen.

Liturgia verbi 89 . Collecta finita, lector ad ambonem pergit, et recitat primam lectionem, quam omnes sedentes auscultant, et in fine acclamationem proferunt.

95 . In ambone sacerdos aperit librum et dicit: D6minu vobiscum, et deinde Uctio ancti Evangelii, pollice signans librum et seipsum in fronte , ore et pectore. Deinde librum , si incensum adhibetur, turilicat. Post acclamationem popu li , prodamar Evangelium, eoque fin ito, librum osculatur, dicens secreto: Per evangtHica dicta d leantur no tra delicta . Post Evangelium fi t acclamatio populi , iuxta consuetudinem regionurn. 96. Si non adest lector, sacerdos ipse omnes lectiones et, pro necessitate, etiam cantus post ipsas occurrentes profert, stans in ambone. Ibidem, si adhibetur, incensum imponit et, inclinatus, dicit: Munda cor meum . 97.

Homilia fit ad sedem vel in ipso ambone.

Symbolum dicitur a sacerdote una cum populo (cf. n. 44). Ad verba Et incarn tu est , etc. omnes se inclinant; in sollemnitatibus vero Annuntiationis et Nativitatis Domin i genua flectunt. 99. Deinde, populo pro sua parte participante, fit oratio universalis seu oratio fidelium, quam sacerdos moderatur a sede aut ex ambone (cf. nn. 45-47).

Psalmista vero, seu cantor, vel ipse lector, lectione finita, psalmum dicit, populo responsum proferente ( cf. n. 36).

Liturgia eucharistica

Postea, si habenda sit secunda lectio ante Evangelium, lector earn in ambone recitat, ut supra, omnibus sedentibus et auscultantibus, atque in fine acclamantibus .

Oratione universali absoluta, incipit cantus ad offertorium ( cf. n. 50). Ministri corporate, purificatorium, calicem et missale in altari collocant.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

Expedit ut participatio fidelium manifestetur per oblationem sive panis et vini ad Eucharistire celebrationem, sive aliorum donorum, quibus necessitatibus ecclesire et pauperum subveniatur. Oblationes fidelium a sacerdote opportune accipiuntur, adiuvantibus ministris, et apto loco collocantur; panis au· tern et vinum pro Eucharistia ad altare deferuntur.

spondit: Dignum et iu tum est, sacerdos prosequitur prre· fationem ; eaque finita, iunctis manibus una cum ministris et populo cantat vel clara voce dicit: Sanctus-Benedictus (cf. n. 55 b ).

Sacerdos, ad altare, accipit a ministro patenam cum pane, eamque ambabus manibus aliquantulum elevatam super altare tenet, dicens formulam appositam. Deinde pa· tenam cum pane super corporale deponit. 103. Postea, stans ad latus altaris , infundit vinum et parum aqure in calicem, dicens secreta formulam prrescriptam, ministro urceolos porrigente. Reversus autem ad medium altaris, acceptum calicem ambabus manibus parum elevatum tenet, dicens formulam statutam; et deinde calicem super corporale deponit, et palla pro opportunitate cooperit. 104. Calice in altari deposito, sacerdos, inclinatus, dicit secreto: In spiritu humilitatis. 105. Pro opportunitate deinde sacerdos incensat oblata et altare ; minister vero sacerdotem et populum.

Post orationem In pfritu humllitlltis vel post incensationem, sacerdos, stans ad latus altaris, man us lavat, form ulam statutam secreta dicens, mlnistro aq uam fundente.

Ad medium altar is deinde reversus, stans ad populum conversus, extendens et iungens manus, populum ad orandum invitat, dicens: Orate, fratre , tc. Post responsionem autem populi, manibus extensis, dicit orationem super oblata. In fine populus acclamat: Amen.

Tunc sacerdos incipit Precem euchacisticam. Manus extendcns dicit: DOminu voblscum. Cum prosequitur: Sursum corda, man us elevat; ac, maoihus extensis, subdit: Gratia agamus DOmin Deo no tro. Postquam populus re-

Sacerdos prosequitur Precem eucharisticam iuxta ru· bricas, qua- in singulis Precibus iudicantur. Si sacerdos celebrans est E piscopus, post verba una cum fAmulo ruo Papa no tro N. subiungit: et me indigno servo tuo. Ordinarius loci nominari debet hac formula : una cum fimulo tuo Papa no tro N. ct Episcopo (vel: Vic rio, Prrela· to Prrefccto Abbate ) noscro N . Coadiutores et Auxiliares nominari licet 'in Prece eucharistica. Quando plures nominandi sunt, dicirur ub formula generali : et Episcopo n str N . eiu ·que Epi opili adiutoribus.t.O In unaquaq uc ~~rece euch~~ ristica , prredictre £ormulre aptandre sunt, norm•s grammat1· corum attentis. Paulo ante consecrationem, minister, pro opportunitate, campanula- signo fideles monet. Item pulsar campanulam ad unamquamque ostensionem, iuxta cuiusque loci consuetudinem.
Expleta doxologia, qure in fine Precis eucharisticre habetur, sacerdos, manibus iunctis, dicit monitionem ante orationem dominicam, quam deinde una cum populo profert, manibus extensis.

Orationc dominica finita, sacerdos, manibus ext en· sis, solus dicit embolismum Libera nos, quo completo, po· pulus acclamat : Quia tuum est regnum. 112. Deinde sacerdos, clara voce, dicit orationem Domine lesu Christe. qui dixisti; eaque finita , extendens et iungens manus , pacem annuntiat, versus ad populum, dicens : Pax Domini sit semper vobiscum . Populus respondet: "" Cf. S. Congr. pro Cultu D iv ino , Deer. 9 octobris 1972: A A.S. 64 (1972) pp. 692-694.

Institutio generalis Missalis Romani

Et cum spfritu tuo. Postea, pro opportunitate, sacerdos subiungit: Offerte vobis pacem . Et omnes, iuxta locorum consuetudines, pacem et caritatem sibi invicem significant. Sacerdos pacem potest dare ministris. 113. Postea sacerdos accipit hostiam, eamque super patenam frangit, et particulam immittit in calicem, dicens secreto: Ha:c cmnn1b:tio. Interim a choro et a populo cantatur vel dicitur Agnus Dei ( cf. n. 56 e). 114. Tunc sacerdos dicit secreto orationem: DOmine Iesu Christe, Fili Dei vivi vel Perceptio Corporis et Sanguinis. 115. Oratione finita, sacerdos genuflectit, accipit hostiam, eamque aliquantulum elevatam super patenam tenens, versus ad populum dicit: Ecce Agnus Dei, et una cum populo semel subdit: Domine, non sum dignus. 116. Postea, stans ad altare conversus, sacerdos secreto dicit: Corpus Christi custodiat me in vitam a:temam, et reverenter sumit Corpus Christi. Deinde accipit calicem, dicit: Sanguis Christi custodiat me in vitam a:ternam, et reverenter sumit Sanguinem Christi. 117. Accipit deinde patenam vel pyxidem, et accedit ad communicandos. Si Communio sub specie tantum panis fit, hostiam parum elevatam unicuique ostendit dicens: Corpus Christi. Communicandus respondet: Amen, et tenens patinam sub ore, Sacramentum accipit. 118. Pro Communione sub utraque specie, servetur ritus suo loco descriptus (cf. nn. 240-252). 119. Dum sacerdos sumit Sacramentum, inchoatur cantus ad Communionem (cf. n. 56 i). 120. Distributione Communionis expleta, sacerdos, ad altare reversus, colligit fragmenta, si qua: sint; deinde, stans ad latus altaris, vel ad abacum, purificat patenam vel pyxidem super calicem, postea purificat calicem, dicens

De diversis formis Missam celebrandi

secreto: Quod ore sumpsimus, etc., et calicem purificatorio exterget. Si vasa purificata sunt ad altare, a ministro deferuntur ad abacum. Licet tamen vasa purificanda, pra:sertim si sint plura, opportune cooperta, in altari vel in abaco super corporale relinquere eaque post Missam, populo dimisso, purificare. 121. Purificationibus peractis, sacerdos ad sedem redire potest. Sacrum silentium per aliquod temporis spatium servari, vel canticum laudis aut psalmus proferri potest (cf. n. 56 j). 122. Postea, stans ad sedem vel ad altare, sacerdos versus ad populum, dicit: Oremus et, extensis manibus, orationem post Communionem recitat, cui prremitti potest breve spatium silentii, nisi iam prrecesserit statim post Communionem. In fine orationis populus acclamat: Amen.

Ritus conclusionis 123. Expleta oratione post Communionem, fiant, si habendre sunt, breves annuntiationes ad populum. 124. Deinde sacerdos, extendens manus, salutat populum, dicens: DOminus vobiscum, cui respondetur a populo: Et cum spiritu tuo . Et statim sacerdos subdit: Benedicat vos omnipotens Deus et, benedicens, prosequitur: Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus; omnes respondent: Amen . Quibusdam diebus et occasionibus, huic formulre benedictionis prremittitur, iuxta rubricas, alia formula sollemnior, vel oratio super populum. Statim post benedictionem, sacerdos, manibus iunctis, subiungit: lte, missa est; et omnes respondent: Deo gratias. 125. Tunc sacerdos altare de more osculo veneratur. Facta deinde debita reverentia cum ministris, recedit. 126. Si vero Missam sequitur aliqua actio liturgica, ritus conclusionis, idest salutatio, benedictio et dimissio, omittuntur.

B) De muneribus diaconi

Quando adest diaconus, ministerio suo fungens, servantur normre in superiore capite descriptre, his exceptis, qure sequuntur. In genere diaconus: a) sacerdoti assistit, et ad eius latus procedit; b) ad altare, sive ad calicem sive ad librum ministrat; c) si null us ali us minister adsit, ipse aliorum munera, pro necessitate, adimplet.

Ritus initiales 128. Vestibus sacris indutus , diaconus , librum Evangeliorum deferens, sacerdotem accedentem ad altare prrecedit, secus ad eius latus incedit. 129. Facta una cum sacerdote debita reverentia altari, diaconus una cum ipso ad altare ascendit atque, libro Evangeliorum super altare deposito, simul cum sacerdote altare osculo veneratur. Sacerdoti deinde, si adhibetur incensum, assistit ad incensum imponendum et altare turificandum .

sunt, cum candelabris et incenso pro opportunitate eum prrecedentibus. Ibi populum salutat, Jibrum incensat et proclamat Evangelium. Quo finito , librum osculo veneratur, secreto dicens: Per evangelica dicta, etc. et ad sacerdotem redit. Si vero homilia non fit neque symbolum dicitur, potest manere in ambone pro oratione universali, recedentibus ministris. 132. lntentiones orationis fidelium, post introductionem sacerdotis, ipse diaconus sive ex ambone sive ex alio loco conveniente profert.

Liturgia eucharistica 133 . Ad otfertorium, sacerdote ad sedem remanente, diaconus altare prreparat, aliis ministris adiuvantibus ; ipsius tamen est sacrorum vasorum curam gerere. Assistit etiam sacerdoti ad dona populi recipienda. Tradit deinde sacerdoti patenam cum pane consecrando; infundit vinum et parum aq uae in calicem dicens secreta : Per huius aqure, et postea ca!icem sacerdoti prresentat . Prreparatim1em tamen calicis seu infusionem vini et aqure, ad abacum peragcre potest. Si incensum adhibetur, in turificandis oblatis et altari sacerdoti ministrat , et postea ipse, vel alius minister, sacerdotem et populum incensat.

Altari incensato, sedem una cum sacerdote petit, ibique ad latus sacerdotis consistit eique pro necessitate ministrat.

Durante Prece eucharistica, diaconus stat prope sacerdotem , aliquanto tamen post ipsum, ut, quando opus sit, ad calicem vel ad missale ministret.

Liturgia verbi

Ad doxologiam finalem Precis eucharisticre, stans ad latus sacerdotis, calicem elevatum tenet, dum sacerdos patenam cum hostia elevat, usquedum populus Amen acclamaverit.

Dum Alleluia vel alter cantus profertur, si adhibetur incensum, ad impositionem turis sacerdoti ministrat, deinde, ante sacerdotem inclinatus, benedictionem petit, submissa voce dicens: lube, domne, benedfcere. Sacerdos eum benedicit, dicens: DOminus sit in corde tuo, etc . Diaconus respondet: Amen . Deinde librum Evangeliorum, si est in altari, sumit et ad ambonem pergit, ministris, si ad-

De diversis formis Missam celebrandi

Institutio generalis Missalis Romani

Postquam sacerdos dixit orationem ad pacem et: Pax Domini sit semper vobiscum, et populus respondet: Et cum spfritu tuo, diaconus, pro opportunitate, invitationem facit ad pacem, dicens: Otferte vobis pacem. Ipse

!"'!7 ,,

De diversis formis Missam celebrandi

lnstitutio generalis Missalis Romani

vero pacem a sacerdote recipit, aliisque ministris sibi propioribus potest otferre. 13 7. Communione a sacerdote facta, ipse Communionem sub utraque specie accipit, et sacerdotem deinde adiuvat in Communione populo distribuenda. Quod si Communio sub utraque specie fit, ipse calicem sumentibus ministrat, et ultimus de calice sumit. Distributione Communionis expleta, diaconus cum s~~cerdot~~ ad altare reyertitur, colligit fragmenta, si qure smt, demde portat cahcem et alia vasa sacra ad abacum ibique ea purificat et de more componit, dum sacerdos acl sedem redit. Licet tamen vasa purificanda, opportune cooperta, in abaco super corporale relinquere, eaque post Missam, populo dimisso, purificare. 138 .

Ritus conclusionis 139. Dicta oratione post Communionem, diaconus faci_t. b~eves annuntiationes populo, qure forte faciendre sunt, ms1 Ipse sacerdos malit eas facere.

Data benedictione a sacerdote, diaconus populum dimittit dicens: lte, missa est. 141. Deinde, una cum sacerdote, altare osculo veneratur, et, facta debita reverentia , simili modo quo processerat, recedit. C) De muneribus acolythi

Munera qure acolythus exercere potest varii sunt generis; plura autem ex iis simul occurrere possunt. Expedit proinde ut opportune inter plures distribuantur; si vero unus tantum acolythus prresens adest, ea qure potioris sunt momenti ipse exsequatur, cetera vero inter alios ministros distribuantur.

Ritus initiales 143. In accessu ad altare crucem, medius inter duos ministros cum cereis accensis, deferre potest. Cum autem ad altare pervenerit, cruce prope altare deposita, locum suum in presbyterio occupat.

Per totam celebrationem, acol ythi est ad sacerdotem vel diaconum, quoties opus sit, accedere, ut ipsis librum prrebeat et in aliis qure necessaria sunt eos adiuvet. Convenit proinde ut quantum fieri possit, locum occupet e quo ministeriurn suum commode possit implere, sive ad sedem sive ad altare .

Liturgia eucharistica 145. Absente d iacono, expleta oratione universali , dum sacerdos ad edem ma net, acolythus super altare ponit corporale purificatorium , calicem et missale. Deinde, si opus est, sacerdotem adiuvat in accipiendis donis populi et, pro opportunitate, panem et vinum ad altare defert et sacerdoti tradit. Si incensum ad.hibet ur, ipse sacerdoti turibulum exhibet eique assistit in turificandis oblatis et altari.

Sacerdotem adiuvare potest, qua minister cxtraordinarius, in Communione populo distribuenda.61 Quod si Communio sub utraque specie fit , ipse calicem sumentibus ministrat, vel calicem sustinet si Communio per intinctionem prrebetur. 147. Distributione Communionis expleta, sacerdotem vel diaconum in vasis sacris purificaodis et componendis adiuvat. Absente vero diacono, acolvthus vasa sacra ad abacum defert ibique purificat et componit. 61 Cf. Paulus VI, Litt. Apost . M inisteria quii!dam, 15 augusti 1972 , n. VI : A A.S. 64 (1972 ) p. 532 .

Institutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

D ) De muneribus lectoris

2" Prreterea, accedente licentia Ordinarii, cuius est de opportunitate concelebrationis iudicare:

148 . In accessu ad altare, absente diacono, lector librum Evangeliorum deferre potest: tunc ante sacerdotem incedit; secus cum aliis ministris.

a) ad Missam conventualem et ad Missam principalem in ecclesiis et oratoriis , cum utilitas christifidelium singularem celebrationem omnium sacerdotum prresentium non postulat; b) ad Missas in conventibus cuiusvis generis sacerdotum tum srecularium tum religiosorum. 62

Ritus initiales

Cum ad altare pervenerit, facta cum sacerdote debita reverentia, ad altare ascendit, librum Evangeliorum supra illud deponit et in presbyterio una cum aliis ministris locum occupat.

Liturgia verbi 150. Lectiones, qure Evangelium prrecedunt, in ambone legit. Deficiente vero psalmista, potest et psalmum responsorium post primam lectionem proferre. 15 1. Absente diacono, post introductionem a sacerdote dictam, lector intentiones orationis universalis proferre potest. 152. Si ad introitum vel ad Communionem non habetur cantus, et antiphonre in missali propositre a fidelibus non recitantur, tempore conveniente eas profert. II. DE MISSIS CONCELEBRATIS

Prrenotanda 153. Concelebratio qua unitas sacerdotii et sacrificii neenon totius populi Dei opportune manifestatur, prreterquam in casibus quibus ipso ritu prrecipitur, permittitur: 1" a) Feria V Hebdomadre sanctre, tum ad Missam chrismatis, tum ad Missam vespertinam; b) ad Missam in Conciliis, Conventibus Episcoporum et Synodis; c) ad Missam in Benedictione Abbatis.

Ubi magnus habetur numerus sacerdotum, superior competens concedere potest ut concelebratio etiam pluries eodem die fiat, sed tcmporibus subscquentibus, vel in locis sacris diversis .63

Episcopi est, ad nQ[mam iuris, concelebrationis disciplinam i n sua direcesi moderm:i, etiam in exemptorum ecclesiis et oratoriis semipublicis. De opportunitate vero concelebrationis iudicare atque ]icentiam in suis ecclesiis et oratorii.s dare est cuiusvis Ordinarii et etiam Superioris maioris Religionum clericalium non exemptarum et Societatum clericorum in communi viventium sine votis. 64 156. Nemo umquam ad concelebrandum admittatur Missa iam incepta. 65 157. In singulari honore ilia concelebratio habenda est, qua sacerdotes alicuius direceseos cum proprio Episcopo concelebrant, prrecipue vero in Missa chrismatis feria V Hebdomadre sanctre, et occasione Synodi vel visitationis pastoralis. Eadem ratione concelebratio commendatur quoties sacerdotes cum proprio Episcopo conveniunt, sive occasione exercitiorum spiritualium, sive alicuius conventus. 62 Cf. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con· cilium, n. 57. 63 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967 , n. 47: A.A.S. 59 (1967 ) p. 566. 64 Cf. Ritus servandus in concelebratione Misste, n . 3. 65 Cf. ibid., n. 8.

lnstitutio generalis Missalis Romani

In his casibus illud signum unitatis sacerdotii, necnon Bedesire, omni concelebrationi proprium, magis perspicuo modo manifestatur. 66 158. Ob peculiarem causam, sive significationis ritus sive festivitatis, facultas fit pluries celebrandi vel concelebrandi eodem die, sequentibus in casibus: a) Qui, feria V Hebdomadre sanctre, Missam chrismatis celebravit aut concelebravit, etiam Missam vespertinam celebrate aut concelebrare potest. b) Qui Missam primam in nocte Paschatis celebravit aut concelebravit, potest secundam Missam Paschatis celebrare aut concelebrare. c) In Nativitate Domini omnes sacerdotes tres Missas celebrare vel concelebrare possunt, dummodo hre suo tempore celebrentur. d) Qui in Synodo et in visitatione pastorali cum Episcopo vel eius delegato aut occasione cuiusdam conventus sacerdotum concelebrat, Missam ad utilitatem fidelium iterum celebrare potest. 67 Idem valet, servatis servandis, pro cretibus religiosorum. 159 . Missa concelebrata ordinatur, pro qualibet forma, iux:ta normas Missre singulariter celebratre, iis tamen servatis aut mutatis qure infra indicabuntur. 160. Si in Missa concelebrata neque diaconus neque alii ministri assistant, munera ipsis propria ab aliquibus concelebrantibus perficiuntur. 66

Cf. S. Congr. Rilllllm, Decrerurn generale Ecclesi;;e semper, 7 martii 1965: A.A.S. 57 (1965) pp. 4 10-412; Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 47: A.A.S. 59 (1 967) p. 565. 67 Cf. Ritus ser111mdus in conce/ebratione Miss;;e, n. 9; S. Congr. pro Cultu Divino , Decl . de concelebntione, 7 augusti 1972: A.A.S. 64 (1972) pp. 56 1-563.

De diversis formis Missam celebrandi

Ritus initiales 161. Concelebrantes in secretario, vel alio loco apto, saeras vestes induunt, quas sumere solent cum Missam singuli celebrant. Accede_nte tamen iusta casa, . v. gr. frequentiore concelebrantmm numero et defictentla paramentorum, concelebrantes, excepto semper celebrante principali, omittere possunt planetam, adhibita stola super albam. 162. Omnibus rite dispositis, fit de more processio per ecclesiam ad altare. Presbyteri concelebrantes incedunt ante celebrantem principalem. 163 . Cum ad altare pervenerint, concelebrantes et celebrans principalis, facta debita reverentia, altare osculo venerantur, deinde sedem sibi assignatam petunt, Celebrns vero principalis altare, pro opportunitate, incensat, ac demde sedem petit.

Liturgia verbi 164. Durante liturgia verbi concelebrantes locum suum occupant et sedent et surgunt eadem ratione ac celebrans principalis. 165. Homiliam habet de more celebrans principalis, vel unus e concelebrantibus.

Liturgia eucharistica 166. Ritus offertorii perficiuntur a celebrante principali, aliis concelebrantibus suis locis manentibus. 16 7. Ritibus offertorii peractis, concelebrantes ad altare accedunt et circa altare consistunt, ita tamen ut impedimento non sint in ritibus peragendis, et sacer ritus a fidelibus bene conspiciatur, neque impedimento sint diacono quando ad altare, ratione sui ministerii, accedere debet.

De diversis formis Missam celebrandi

Institutio generalis Missalis Romani

De modo proferendi Precem eucharisticam

gnantes ad verba omni benedicti6ne crelesti et gratia repleamur.

Prrefatio dicitur a solo celebrante principali; Sanc168. tus vero ab omnibus una cum populo et schola cantatur vel recitatur.

Memento defunctorum et Nobis quoque peccat6ribus uni alterive e concelebrantibus committi possunt, qui soIus ea manibus extensis et elata voce dicit.

Sanctus expleto, concelebrantes Precem eucharisticam modo infra descripto prosequuntur. Solus celebrans principalis gestus fa cit, nisi aliter notetur.

Ad verba Nobis quoque peccat6ribus omnes con176. celebrantes pectus sibi percutiunt.

Partes qure ab omnibus concelebrantibus simul proferuntur, in recitatione ita dicendre sunt, ut eas concelebrantes submissa voce proferant et vox celebrantis principalis clare audiatur. Hac ratione textus a populo facilius percipitur. A) Prex eucharistica I, seu Canon Romanus

Per quem hrec omnia a solo celebrante principali dicitur. 178. In hac Prece eucharistica, partes a Quam oblati6nem usque ad Supplices necnon doxologia finalis cantu proferri possunt.

B) Prex eucharistica II

Te igitur a solo celebrante principali, extensis ma171. nibus, dicitur.

Vere Sanctus a solo celebrante principali, extensis manibus, profertur.

Memento vivorum et Communicantes uni alterive e concelebrantibus committi possunt, qui solus has preces manibus extensis et elata voce dicit.

Ab Hrec ergo dona usque ad Et supplices omnes concelebrantes omnia simul proferunt, hoc modo: a) Hrec ergo dona, manibus ad oblata extensis; b) Qui cum passi6ni et Simili modo, manibus iunctis; c) Verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad calicem extensa; ad ostensionem autern hostiam et calicem aspicientes ac postea profunde se inclinantes; d) Memores igitur atque Et supplices, manibus extensis.

Hanc igitur a solo celebrante principali iterum di173. citur, manibus extensis. 174. A Quam oblati6nem usque ad Supplices, omnes concelebrantes omnia simul proferunt, hoc modo: a) Quam oblati6nem, manibus ad oblata extensis; b) Qui pridie, Simili modo, manibus iunctis; c) Verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad calicem extensa; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac postea profunde se inclinantes; d) Unde et memores et Supra qure, manibus extensis; e) Supplices, inclinati et manibus iunctis usque ad verba ex hac altaris participati6ne, ac deinde erecti et se si-

Intercessiones pro vivis: Recordare, DOmine, et pro defunctis: Memento etiam fratrum nostr6rum, uni alterive e concelebrantibus committi possunt, qui solus eas manibus extensis profert. 182.

Huius Precis eucharisticre partes qure sequuntur:

Qui cum passi6ni, Simili modo , Memores igitur, necnon doxologia finalis caotu proferri possuot.

Institutio generalis Missalis Romani C) Prex eucharistica III

Vcre anctus a solo celeb.raote principali, e~:tensis manibus, profertu.r. 184.

A Supplice ergo tc, DOmine, usque ad Respice, omnes concelebrantes omnia simul proferuot hoc modo: qu~umus,

a) Supplices ergo te, Domine, manibus ad oblata extensis; b) I pse enim in qua nocte tradehatur et Simili modo, manibus iunctis ; c) Verba Domini, manu dextera, si opportunum videtur, ad panem et ad calicem extenso ; ad ostensionem autern hostiam et calicem aspicientes ac postea profunde se inclinantes; d) Memores igitur et Respice, qmesumus, manibus extensis. 185. Intercessiones: Ipse no · et Hrec hostia nostrre rc· coociliati6ni uni al terive e concelebran tibus committi possun t, qu i solus has preces manibus extensis profert. 186. Huius Precis eucharisticre partes qure sequuntur : Ipse cnim , Sfmili modo, Memore fgltu.r , necoon doxologia finalis canto proferri possunt. D) Prex eucharistica IV 187. Confitemur tibi, Pater ancte usque ad omnem · nctific-JLionem compleret , a solo celebrante principali , extensis mani bus, profertu.r.

IB_B. • A Quresumus igitur, DOmine, usque ad Re pice, Domme, omnes concelebrantes omnia simul proferunt, hoc modo: a) Qmesumus igitur, Domine, manibus ad oblata extensis;

De diversis formis Missam celebrandi

b) Ipse enim, cum hora venisset et Simili modo, manibus iunctis; c) Verba Domini, manu dextera, si opportunum videtor, ad panem et ad calicem extenso; ad ostensionem autem hostiam et calicem aspicientes ac postea profunde se inclinantes; d) Unde et nos, et Respice, Domine, manibus extensis. 189. Intercessiones: Nunc ergo, Domine, omnium recordare, uni e concelebrantibus committi possunt, qui solus eas manibus extensis profert. 190. Huius Precis eucharisticre partes qure sequuntur: Ipse enim, Simili modo, Unde et nos, necnon doxologia fi. nalis canto proferri possunt. 191 . Doxologia finalis Precis eucharisticre a solo celebrante principali aut ab omnibus concelebrantibus una cum celebrante principali profertur.

Ritus Communionis 192 . Deinde celebrans principalis, iunctis manibus, dicit monitionem ante orationem dominicam ac deinde, manibus extensis, una cum ceteris concelebrantibus et cum populo ipsam orationem dominicam. 193. Libera nos dicitur a solo celebrante principali, rna· nibus extensis. Omnes concelebrantes, una cum populo, acclamationem finalem proferunt: Quia tuum est regnum. Post monitionem diaconi vel unius e concelebran194. tibus: Offerte vobis pacem, omnes sibi invicem pacem tradunt. Qui propiores sunt celebranti principali pacem ab ipso recipiunt ante diaconum. Dum Agnus Dei profertur, aliqui e concelebran195. tibus celebrantem principalem adiuvare possunt ad hostias frangendas, sive pro concelebrantium sive pro populi Com· munione. 3*

-Institutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

Immixtione peracta, solus celebrans principalis dicit secreto orationem Domine lesu Christe, Fili Dei vivi vel Perceptio.

b) Celebrans principalis Sanguinem Domini sumit de more stans in medio altaris. Concelebrantes vero Sanguinem Domini sumere possunt locis suis manendo et ex calice ipsis a diacono, vel ab uno concelebrante oblato, bibendo; aut etiam tradendo sibi deinceps calicem. Calix semper abstergitur vel ab eo qui bibit vel ab illo qui calicem prresentat. Singuli, cum com· municaverint, ad suam sedem redeunt.

Oratione ante Communionem expleta, celebrans principalis genuflectit et paulum recedit. Concelebrantes vero unus post alium ad medium altaris accedunt, genuflectunt et Corpus Christi reverenter ex altari accipiunt, atque manu dextera illud tenentes, eique manum sinistram supponentes, ad loca sua recedunt. Possunt tamen concelebrantes suis locis remanere et Corpus Christi e patena sumere, quam celebrans principalis aut unus vel plures e concelebrantibus tenent, ante ipsos transeundo, vel tradendo patenam sequenti et ita usque ad ultimum. 198. Deinde celebrans principalis accipit hostiam, earnque aliquantulum elevatam super patenam tenens, versus ad populum dicit: Ecce Agnus Dei, et prosequitur cum concelebrantibus et populo, dicens: Domine, non sum dignus. 199. Deinde celebrans principalis, ad altare conversus, secreto dicit : Corpus Christi custodiat me in vitam reternam, et Corpus Christi reverenter sumit. Similiter faciunt concelebrantes. Post eos vero diaconus a celebrante principali Corpus Domini accipit. 200 . Sanguis Domini sumi potest vel ex ipso calice directe bibendo, vel cum calamo, vel cum cochleari, vel etiam per intinctionem. 201. Si Communio fit bibendo directe ex calice, unus ex his modis pot est adhiberi: a) Celebrans principalis accipit calicem et secreto dicit: Sanguis Christi custodiat me in vitam reternam, et paulum Sanguinis sumit et calicem diacono vel concelebranti tradit. Communionem fidelibus deinde distribuit, vel ad sedem recedit. Concelebrantes unus post alium, vel bini et bini si duo calices adhibentur, ad altare accedunt, Sanguinem sumunt et ad suam sedem redeunt. Diaconus vel concelebrans calicem abstergit purificatorio post cuiusque conceIebrantis Communionem.

202 . Si Communio fit cum calamo, proceditur hoc modo: Celebrans principalis calamum accipit et secreto dicit: Sanguis Christi custodiat me in vitam reternam, paulum Sanguinis haurit et statim calamum purificat paulum aqure sumens e vase super altare opportune collocato, et eum deponit in apposita patena. Diaconus deinde, vel unus e concelebrantibus, calicem aut in medio altaris aut ad latus ipsius dexterum, super aliud corporate, opportune disponit. Prope ipsum calicem ponitur etiam vas cum aqua ad calamos abluendos, et patena in qua postea calami deponantur. Concelebrantes unus post alium accedunt, calamum accipiunt et paulum Sanguinis hauriunt, deinde calamum purificant, paulum aqure sumentes, et ipsum calamum in apposito vase deponunt. 203 . Si Communio ad calicem fit cum cochleari, eodem modo ac in Communione cum calamo agitur; caveatur tamen ut, post Communionem, cochlear deponatur in aliquo vase cum aqua, quod, Communiorie expleta, acolythus ad appositam mensam transfert, ut cochlearia purificet et abstergeat. 204 . Ultimus accedit diaconus. Postquam Christi Sanguinem sibi hausit, totum Sanguinem qui remansit sumit, calicem ad abacum transfert, ibique ipse vel acolythus puri· ficat atque absterget et de more componit. 205 . Communio concelebrantium ita etiam potest ordinari, ut singuli super altare Corpori et, statim postea, Sanguini Domini communicent. Hoc in casu, celebrans principalis sub utraque specie Communionem accipit sicut cum solus Missam celebrat,

Institutio generalis Missalis Romani

servato tamen ritu pro Communione calicis singulis in casibus electo, quem ceteri concelebrantes sequantur. Communione autem celebrantis principalis peracta, calix ad latus dexterum altaris super aliud corporale deponitur. Concelebrantes unus post alium ad medium altaris accedunt, genuflectunt et Corpori Domi~~i communic~~nt; transeunt deinde ad latus dexterum altans, et Sangumem Domini sumunt, iuxta ritum pro Communione calicis electum, ut supra dictum est. Eodem modo ac supra fiunt et Communio diaconi et purificatio calicis. 206 . Si Communio concelebrantium fit per intinctionem, celebrans principalis more solito Corpus et Sanguinem Domini sumit, attendens tamen ut in calice satis Sanguinis remaneat ad Communionem concelebrantium. Diaconus deinde, vel unus e concelebrantibus, calicem aut in medio altaris, aut ad latus eius dexterum super aliud corporale, una cum patena continente particulas hostire, opportune disponit. Concelebrantes, unus post alium, ad altare accedunt, genuflectunt, particulam accipiunt, earn partim in calicem intingunt et, patenam ori submittentes, intinctam particulam sumunt, ac deinde ad loca sua recedunt ut initio Missre. Per intinctionem Communionem accipit etiam diaconus, qui Amen respondet concelebranti sibi dicenti: Corpus et Sanguis Christi. Diaconus autem ad altare totum Sanguinem qui remansit sumit, calicem ad abacum transfert, ibique ipse vel acolythus purificat atque absterget et de more componit.

De diversis formis Missam celebrandi

III. DE MISSA SINE POPULO

Prrenotanda 209 . Agitur de Missa celebrata a sacerdote, cm unus tantum minister assistit et respondet. 210 . Huiusmodi Missa sequitur generatim ritum Missre cum populo, ministro, pro opportunitate, partes populi profercnte. 21 1. Celebratio sine mmtstro non fiat 01s1 ex gravi necessitate. Hoc in casu salutationes et benedictio in fine Missre omittuntur. 212 . Calix ante Missam paratur sive in abaco iuxta altare, sive super altare; missale vero ad latus sinistrum altaris collocatur.

Ritus initiales 213 . Sacerdos, facta altari reverentia, signat se signo crucis, dicens: In nomine Patris, etc.; conversus ad ministrum, eum salutat, unam e formulis propositis eligendo; et, stans ad pedes altaris, peragit actum prenitentialem.

Ritus conclusionis

214 . Deinde ascendit altare idque osculo veneratur; accedit deinde ad missale in latere sinistro altaris, ubi remanet usque ad expletam orationem universalem.

207 . Ceter~ usque ad finem Missre fiunt de more a celebrante principali, concelebrantibus suis sedibus remanentibus.

Tunc legit antiphonam ad introitum; et dicit Kyrie 215. et Gloria, iuxta rubricas.

208 . Antequam ab altari discedant, altari debitam reverentiam faciunt. Celebrans vero principalis altare de more osculo veneratur.

216 . Deinde, manibus iunctis, dicit Oremus et, interposita mora convenienti, manibus extensis profert collectam. In fine minister acclamat: Amen.

Institutio generalis Missalis Romani

Liturgia verbi 217 . Dicta collecta, mtmster vel ipse sacerdos legit primam lectionem et psalmum, et, quando dicenda est, secundam lectionem atque versum ad Alleluia vel alterum cantum.

Deinde manens in eodem loco sacerdos, indinatus dicit Mundn cor meum , et legit Evangclium . In fine lib;um oscu lo veneratur, secreto dicens: Per evangelicll dicta, etc. Minister autem acclamationem profert. 219 . Sacerdos postea symbolum, iuxta rubricas, una cum ministro recitat.

Sequitur oratio universalis, qure etiam in hac Missa dici potest, sacerdote intentiones proferente, ministro respondente.

Liturgia eucharistica 221. Antiphona ad offertorium omtttltur. Minister corporale, purificatorium et calicem super altare deponit, nisi iam initio Missre ibidem sint posita.

Depositio panis ac vini et aqure infusio fiunt sicut in Missa cum populo, formulis adhibitis in Ordine Missre assignatis . Post depositionem panis et vini sacerdos lavat manus, stans ad latus altaris, ministro aquam fundente. 223 . Orationem super oblata et Precem eucharisticam sacerdos profert, servato ritu pro Missa cum populo descripta.
Oratio dominica cum suo embolismo dicitur sicut in Missa cum populo.
Expleta acclamatione in fine embolism i, sacerdos dicit orationem DOmine lesu Cbriste, qui dixisti ; ac deinde

De diversis formis Missam celebrandi

subiungit: Pax Domini sit semper vobiscum, cui m1mster responder: Et cum spiritu tuo. Pro opportunitate autem sacerdos dat pacem ministro. 226. Deinde, dum dicit Agnus Dei cum ministro, sacerdos frangit hostiam super patenam. Expleto Agnus Dei, facit immixtionem, dicens secreto: Hrec commixtio. 227 . Post immixtionem, sacerdos dicit secreto oration em Domine Iesu Christe, Fili Dei vivi vel Pew!ptio; deinde genuflectit, hostiam accipit, et, si minister Communionem recipit, versus ad eum et hostiam aliquantulum elevatam super patenam tenens, dicit: Ecce Agnus Dei et cum ipso semel subdit: DOmine, non sum dignus . Deinde, ad altare conversus, Corpus Christi sumit. Si vero minister Corpus Christi non participat, facta genuflexione, sacerdos hostiam accipit et ad altare conversus, semel dicit secreto : D6mine, n n um dignus, et Corpus Christi sunlit. umptio Sangmru Christi fit ut in Ordine Missre cum populo describitur. 228. Antequam Communionem det ministro, dicit antiphonam ad Communionem.

sacerdos

Purificatio calicis fit ad latus altaris. Deinde calix potest aut ad abacum a ministro deferri, aut in altari , ut initio, poni. 230. Purificatione calicis expleta, sacerdos aliquam pausam silentii servare potest; postea vero dicit orationem post Communionem.

Ritus conclusionis 23 1. Ritus conclusionis perficiuntur sicut in Missa cum populo, omisso tamen lte, missa est.

Institutio generalis Missalis Romani IV. QU.tEDAM NORMJE GENERALIORES PRO OMNIBUS FORMIS MISS.tE

De veneratione altaris et libri Evangeliorum 232 . Iuxta morem in liturgia traditum, veneratio altaris et libri Evangeliorum osculo perficitur. Attumen, ubi huiusmodi signum plene non congruit cum traditionibus aut ingenio alicuius regionis, ibi est Conferentire Episcopalis aliud signum statuere in vicem illius adhibendum , hac de re certiore facta Sede Apostolica.

De genuflexione et inclinatione 233. Tres genuflexiones fiunt in Missa, hoc est: post ostensionem hostire, post ostensionem calicis et ante Communionem. Si vero tabernaculum cum sanctissimo Sacramento sit in presbyterio, genuflectitur etiam ante et post Missam, et quoties quis ante Sacramentum transit. 234. Dure species inclinationum habentur, scilicet capitis et corporis: a) lnclinatio capitis fit cum tres Divinre Personre simul nominantur, et ad nomen lesu, B. Marire Virginis et Sancti in cuius honorem dicitur Missa. b) lnclinatio corporis, seu inclinatio profunda, fit: ad altare si tabernaculum cum SS. Sacramento non adsit; ad oratio~es Munda cor meum et In spiritu humilitatis; in symbolo ad verba Et incarnatus est; in Canone romano ad verba Supplices te rogrunu . Eadem inclinatio fit a diacono, cum petit benedictionem ante proclamationem Evangelii. Sacerdos insuper parum se indinat cum in consecratione, verba Domini profert.

De diversis formis Missam celebrandi

De incensatione 235 . lncensum ad libitum adhiberi potest in qualibet forma Missre: a) durante processione ingressus; b) initio Missre, ad altare turificandum; c) ad processionem et ad proclamationem Evangelii; d) ad offertorium, ad turificanda oblata, altare, sacerdotem et populum ; e) ad ostensionem hostire et calicis post consecrationem. Sacerdos incensum in turibulum imponit, illudque 236. benedicit signo crucis , nihil dicens. Incensatio altaris fit hoc modo: a) Si altare est a pariete seiunctum , sacerdos illud circumeundo incensat. b) Si altare non est a pariete seiunctum, sacerdos transeundo incensat primo partem dexteram, deinde partem sinistram altaris . Crux si est super altare vel apud ipsum, turificatur ante altare; si vero est post altare, sacerdos earn incensat cum transit ante ipsam .

De purificatione 23 7. Quoties aliquod fragmentum hostire digitis adhreserit, prrecipue post fractionem vel fidelium Communionem, sacerdos digitos super patenam abstergeat vel pro necessitate abluat. Similiter fragmenta, si qure extra patenam sint, colligat. 238. Vasa sacra purificantur a sacerdote vel a diacono vel ab acolytho post Communionem vel post Missam, quantum fieri potest ad abacum . Purificatio calicis fit cum vino

lnstitutio generalis Missalis Romani

De diversis foruus Missam celebrandi

et aqua, vel cum aqua tantum, qure ab ipso qui purificat, sumitur. Patena de more purificatorio detergeatur.

242 . De iudicio Ordinarii, et debita catechesi prremissa, Communio calicis permittitur in sequentibus casibus: 71

Si hostia vel aliqua particula dilabatur, reverenter 239. accipiatur; si quid vero Sanguinis fundatur, locus ubi ceciderit aqua lavetur, et hrec aqua postea in sacrarium mittatur.

neophytis adultis in Missa qure Baptismum subsequitur; confirmatis adultis in Missa sure Confirmationis; baptizatis qui in Ecclesire communionem recipiuntur;
sponsis in Missa sui Matrimonii;
diaconis in Missa sure Ordinationis;
abbatissre, in Missa sure benedictionis; virginibus, in Missa sure consecrationis; professis eorumque parentibus, propinquis et confratribus, in Missa primre, renovatre aut perpeture religiosre professionis, dummodo vota intra Missam emittant aut renovent;
iis qui ministerio quodam instituti sunt, in Missa sure institutionis; coadiutoribus missionariis laicis, in Missa qua modo publico mittuntur; necnon aliis, in Missa in qua missionem ecclesiasticam accipiunt;
in administratione Viatici, infirmo et omnibus astantibus, cum Missa ad normam iuris in domo infirmi celebratur;
diacono et ministris, officium suum in Missa implentibus;
cum concelebratio fit: a) omnibus qui in eadem concelebratione ministerio liturgico funguntur, necnon omnibus seminariorum alumnis qui ei intersunt; b) in suis autem ecclesiis vel oratoriis, etiam omnibus membris lnstitutorum consilia evangelica profitentium atque aliarum Societatum in quibus per religiosa vota aut oblationem aut promissionem Deo se devovent; prreterea omnibus qui in domo sodalium illorum Institutorum et Societatum die noctuque commorantur;
sacerdotibus, qui magnis celebrationibus intersunt et celebrare vel concelebrare non possunt;

De Communione sub utraque specie 240. Formam ratione signi pleniorem habet sacra Communio cum fit sub utraque specie. In ea enim forma signum eucharistici convivii perfectius elucet, et darius exprimitur voluntas qua novum et reternum testamentum in Sanguine Domini ratum habetur, necnon ratio inter convivium eucharisticum et convivium eschatologicum in regno Patris. 68 241 . Curent sacri pastores fidelibus, qui ritum partlclpau t, vel ei intersunt, aptiore quo fieri potest modo doctrinam catholicam de forma sacrre Communionis in mentem revocare iuxta Concilium Tridentinum. In primis christifideles moneant fidem catholicam docere etiam sub altera tantum specie totum atque integrum Christum verumque Sacramentum sumi , ac propterca , quod ad fructum attinet nulla gratia necessaria ad salutem eos defraudari qui unam speciem solam recipiant .69 Doceant insuper, Ecclesiam potestatem habere in Sacramentorum dispensatione, salva eorum substantia, statuendi vel mutandi qure ipsorum venerationi vel suscipientium utilitati pro rerum, temporum et locorum varietate magis expedire iudicaverit. 70 Simul tamen fideles moneantur ut sacrum ritum, quo signum eucharistici convivii plenius elucet, impensius participate velint. " Cf. S. Congr. Rituum , Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967 , n. 32: A.A.S. 59 (1967) p. 558. 69 C£. Cone. Trid., Sess. XXI, Deer. de Communione eucharistica, capp. 1-3: DS 1725-1729. 70 Cf. ibid., cap. 2: DS 1728 .

71 Cf. S. Congr. pro Cultu Di vino, Instr. Sacram entali Communio11e. 29 iunii 1970: A AS. 62 (1970) pp . 664-667 .

lnstitutio generalis Missalis Romani

omnibus qui exercitiis spiritualibus vacant, in Missa qure, inter hrec exercitia, specialiter pro eiusmodi ccetu actuose participante celebratur; iis omnibus qui participant conventum alicuius ccetus pastoralis, in Missa quam in communi celebrant;
iis qui sub numeris 2 et 4 recensentur, in Missa suorum iubilreorum;
patrino, matrinre, parentibus et coniugi necnon catechistis laicis baptizati adulti in Missa initiationis ipsius;
parentibus, familiaribus, necnon insignibus benefactoribus qui Missam sacerdotis novensilis participant;
sodalibus Communitatum, in Missa conventuali vel « Communitatis », ad normam n. 76 huius Institutionis. Insuper Conferentire Episcopates statuere possunt quatenus quibusque iudiciis et condicionibus Ordinarii Communionem sub utraque specie concedere valeant in aliis casibus, qui magnum momentum habent in vita spiritali alicuius communitatis vel ccetus fidelium. Intra hos fines, Ordinarii casus particulates indicare possunt, ea tamen lege ne facultas indiscriminatim concedatur, sed ut celebrationes bene definiantur, atque res cavendre indicentur; vitentur prreterea occasiones cum rnagnus est communicantium numerus. Ccetus quoque, quibus hrec facultas conceditur, sint bene conscripti, ordinati et eiusdem naturre. 243 . Ad Communionem sub utraque specie distribuendam, parentur: a) Si Communio calicis fit cum calamo, calami argentei pro celebrante et pro sin~~;ulis communicandis, atque vas cum aqua ad calamos purificandos, et patena in qua calami deponantur. b) Si cum cochleari Sanguis administratur, unum cochlear. c) Si Communio sub utraque specie per intinctionem distribuitur, cavendum est ne hostire sint nimis tenues neque nimis parvre, sed paulum spissiores solito, ut, Sanguine partim intinctre, possint commode distribui.

De diversis formis Missam celebrandi

Ritus Communionis sub utraque specie quando Communionem suscipientes directo e calice bibunt. 244 . Si adest diaconus vel alius sacerdos assistens vel acolythus: a) Sacerdos celebrans sumit de more Corpus et Sanguinem Domini, cavens ut in calice satis Sanguinis remaneat pro Communionem suscepturis; et partem externam calicis purificatorio absterget. b) Sacerdos ministro calicem cum purificatorio tradit, ipse vero sumit patenam vel pyxidem cum hostiis, deinde sacerdos et minister calicis se sistunt ubi magis commode possint fidelibus Communionem prrebere. c) Singuli communicantes accedunt, debitam reverentiam faciunt, et stant coram sacerdote. Ipse hostiam ostendendo d icit : Corpu Chri ti, communicandus autem respondet: Amen, et a sacerdote Corpus Christi accipit. d) Communicandus transit ad ministrum calicis et stat coram eo. Minister dicit: Sanguis Christi, communicandus respondet: Amen, et minister porrigit ei purificatorium et calicem, quem communicandus ipse, pro opportunitate, manibus suis ori admovet. Communicandus, tenens manu sinistra purificatorium sub ore, attendens ne quid Sanguinis defluat, paulum e calice bibit, et postea recedit; minister autem partem externam calicis purificatorio absterget. e) Si alii adsunt sub una tantum specie Sacramentum suscepturi, minister, postquam omnes qui sub utraque specie communicandi erant e calice biberunt, calicem super altare deponit. Sacerdos vero fideles communicat ac postea redit ad altare. Quod de Sanguine remansit ipse, vel minister, sumit et purificationes de more peragit.

Si non adest diaconus neque alius sacerdos assistens neque acolythus: a) Sacerdos sumit de more Corpus et Sanguinem Domini, cavens ut in calice satis Sanguinis pro Communionem suscepturis remaneat; et partem externam calicis purificatorio absterget.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De diversis formis Missam celebrandi

b) Sacerdos deinde se sistit ubi magis commode possit Communionem prrebe.re et Corpus Domini distribuit, more consueto, singulis sub utraque specie communicandis, qui accedunt, debitam reverentiam faciunt et stant coram sacerdote, atque, Corpore Domini accepto, aliquantulum recedunt. c ) Postquam singuli Corpus Domini sumpserunt , sacerdos pyxidem super al tare deponit et calicem cum purificatocio accipit. Singuli calicem partlcipaturi iterum ad sacerdotem accedunt, et Stant coram eo . Sacerdos dicit: Sanguis Christi; communicandus respondet: Amen, et sacerdos porrigit ei calicem cum purificatorio. Communicandus purificatorium tenens manu sinistra sub ore, attendens ne quid Sanguinis defluat, paulum e calice bibit et postea recedit. Sacerdos partem externam calicis purificatorio absterget. d ) Commu.nionc calicis expleta , sacerdos eum super altare deponit , et si aUi sunt sub una tantum specie communicandi , eos more consueto communicat, ac postea redit ad altare, quod de Sanguine remansit sumit et purificationes de more peragit.

247 . Si non adest diaconus neque ali us sacerdos assistens neque acolythus: a) Sacerdos, postquam Sanguinem Domini sumpsit, accipit pyxidem vel patenam cum hostiis inter digitos indicem et medium manus sinistrre, et calicem inter pollicem et indicem eiusdem manus, et se sistit ubi magis commode possit Communionem prrebere. b) Singuli communicandi accedunt, debitam reverentiam faciunt et stant coram sacerdote, tenentes patinam sub ore. Sacerdos partem hostire in calicem intingit et earn ostendendo dicit: Corpus et Sanguis Christi; communicandus autem respondet: Amen, a sacerdote Sacramentum recipit, et recedit. c) Licet etiam parvam mensam tobalea et corporali ornatam loco congruo apponere, super qua sacerdos calicem vel pyxidem deponat, ad distributionem Communionis faciliorem reddendam. d) Communio aliorum qui sub una tan tum specie Sacramentum suscipiunt, sumptio Sanguinis qui remansit et purificationes fiunt ut supra dictum est.

Ritus Communionis sub utraque specie per intinctionem
Ritus Communionis sub utraque specie cum calamo.

Si adest diaconus vel alius sacerdos assistens vel acolythus: a ) Sacerdos celebrans huic tradit calicem cum purificatorio, ipse vero sumit patenam vel pyxidem cum hostiis; sacerdos cum ministro calicis se sistit ubi magis commode possit Communionem prrebere. b) Singuli communicandi accedunt, debitam reverentiam faciunt et stant coram sacerdote tenentes patinam sub ore. Sacerdos partem hostire in calicem intingit et earn ostendendo dicit: Corpus et Sangui Christi ; communicandus autem responder: Amen, et a sacerdote Sacramentum recipit, ac postea recedit. c) Communio aliorum qui sub una tan tum specie Sacramentum suscipiunt, sumptio Sanguinis qui remansit et purificationes fiunt ut supra dictum est.

Etiam sacerdos celebrans utitur calamo ad Sanguinem Domini sumendum.

Si adest diaconus vel ali us sacerdos assistens vel 249. acolythus: a) Ad Communionem Corporis Domini distribuendam, omnia fiunt, ut supra n. 244 b et c dictum est. b) Communicandus accedit ad ministrum calicis et stat coram eo. Minister dicit: Sanguis Christi; communicandus respondet: Amen, et calamum accipit, in calicem immittit atque paulum Sanguinis sumit. Extrahit postea calamum, attendens ne quid Sanguinis defluat et immittit in vas cum aqua, quod minister quidam in manibus tenet, atque paulum aqure hauriens calamum purificat, et eum in alio vase ab ipso ministro porrecta deponit.

Institutio generalis Missalis Romani

250 . Si non adest diaconus neque alius sacerdos assistens neq ue acolythus, ipse sacerdos celebrans calicem singulis communicandis offert, ordine supra, pro Communione calicis, descripto ( n. 245 ), et minister apud eum tenet vas cum aqua ad calamum purificandum. 4. Ritus Communionis sub utraque specie cum cochleari. Si adest diaconus vel alius sacerdos assistens vel 251. acolythus, hie calicem manu sinistra sustentat et cochleari singulis communicandis, qui patinam sub ore tenen t, Sanguinem Domini distribuit, dicens: Sanguis Christi, et attendens ne eorum labia aut linguam cocbleari tangat. Si non adest diaconus neque alius sacerdos assi252. stens neque acolythus, ipse sacerdos celebmns, p ostquam omnes sub utraque specie communicandi Corpus Domini receperunt, singulis etiam Sanguinem distribuit .

Caput V DE ECCLESIARUM DISPOSITIONE ET ORNATU AD EUCHARISTIAM CELEBRANDAM

I. Principia generalis 253 . Ad Eucharistiam celebrandam, populus Dei plerumque in ecclesiam congregatur vel, ea deliciente, in alium locum honestum qui sit ta nto mysterio dignus. Ecclesire igitur, aliave loca, ad sacram ac tionem_ exsequendam et . ad fidelium actuosam participationem obtinendam apta smt. .IEdes sacrre insuper et res ad cultum divinum pertinentes vere sint dignre, pulchrre, atque rerum supernarum signa et symbola.72 254 . Proinde, Ecclesia nobile ministerium artium continenter qurerit, et omnium gentium atque region~~m artis significationes admittit.73 Immo , sicut studet artls opera atque thesauros a sreculis anteactis tradita servare 74 e~~ , quatenus opus est, novis necessitatibus aptare, nova cumsque ~tatis indoli consona promovere contendit.75 Quapropter in instituendis artificibus necnon in seligendis operibus in ecclesiam admittendis, vera artis prrestantia exquiratur, qure fidem et pietatem alat et cum veritate significationis et finis cui destinatur congruat.76 255 . Prrestat ecclesias sollemniter consecrari. Fideles autern ecclesiam cathedralem sure direceseos et suam eccle12 Cf. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, nn. 122-124; Deer. de Presby reroru m ministerio et vi ta, Presbyterorum ordinis, n. 5; $. Congr. Riruum. Instructio Inter _ CEcttmenici, 26 sept. 1964, n . 90: A .A .S. 56 ( 1964) p. 897; Insrruc.tlo Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 24: A.A.S. 59 (1967) p . 554. 73 Cf. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n. 123 . 74 Cf. S. Congr. Rituum , Instructio Eucharisticum mysterium , 2'5 maii 1967, n. 24: A.A.S. 59 (1967) p. 554. 75 Cf. Cone. Vat. II , Const . de Sacra Liturgia, Sacrosanct um Concilium, nn. 123 , 129; S. Congr. Rituum, Instructio Int er CEcumenici, 26 sept. 1964, n. 13 c: A ,A ,S. 56 (1964 ) p. 880. 76 Cf. Cone. Vat. II , Const . de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 123 .

Institutio generalis Missalis Romani

siam debito honore prosequantur, et eas veluti signum spiritalis illius Ecclesire habeant, ad quam redificandam et dilatandam ex professione sua christiana destinantur. 256. Ad sacras redes recte exstruendas, reficiendas atque disponendas, omnes quorum interest Commissionem direcesanam de sacra Liturgia et de Arte sacra consulant. Ordinarius autem loci eiusdem Commissionis consilio et adiutorio utatur, quando agitur de normis in hac re tradendis, aut de novarum redium adumbrationibus approbandis aut de quibusdam qurestionibus nonnullius momenti diiudicandis .77 II. De ecclesire ordinatione ad sacram synaxim 257 . Populus Dei, qui ad Missam congregatur, cohrerentem et hierarchicam habet ordinationem, qua: diversis ministeriis diversaque actione pro singulis celebrationis partibus exprimitur. Generalis itaque dispositio redis sacra: ea sit oportet qua: cretus congregati imaginem quodammodo prre se ferat, atque congruam omnium ordinationem permittat necnon rectam muneris exsecutionem uniuscuiusque foveat. Fideles atque schola cantorum locum obtinebunt, qui ipsorum actuosam participationem faciliorem reddat.7 8 Sacerdos autem eiusque ministri locum capient in presbyterio, seu in ea parte ecclesire, qua: ipsorum munus ostendat, in quo quisque respective orationi prresideat , verbum Dei annuntiet et altari ministret. Hrec omnia, quamvis hierarchicam dispositionem et munerum diversitatem exprimere debeant, intimam tamen et cohrerentem unitatem efficiant, qua unitas totius plebis sanctre clare eluceat. Natura vero et pulchritudo loci universreque supellectilis pietatem foveant et sanctitatem mysteriorum qure celebrantur ostendant.

De ecclesiarum dispositione et omatu

IlL De presbyterio 258. Presbyterium ab aula ecclesire opportune distinguatur aut per aliquam e]evationem, aut per peculiarem structuram et ornatum. Talis autem amplitudinis sit, ut sacri ritus commode peragi possint .7 9

IV. De altari 259. Altare, in quo sacrificium crucis sub signis sacramentalibus prresens efficitur, est etiam mensa Domini, ad quam participandam in Missa populus Dei convocatur; atque centrum gratiarum actionis, qua: per Eucharistiam perficitur.80 260. Celebratio Eucharistire, in loco sacro, peragenda est super altare sive fixum sive mobile ; extra locum sacrum vero, prresertim si ad modum actus fiat, etiam super mensam convenientem, peragi potest, retentis semper tobalea et corporali. 26 1. Altare fixum dicitur, si ita exstruatur ut cum pavimento cohrereat ideoque amoveri nequeat; mobile vero si transferri possit. 262 . Altare maius exstruatur a pariete seiunctum, ut facile circumiri et in eo celebratio versus populum peragi possit. Eum autem occupet locum, ut revera centrum sit ad quod totius congregationis fidelium attentio sponte convertatur.81 Altare maius de more sit fixum et consecratum. 263 . luxta traditum Ecclesire morem et significationem, mensa altaris fixi sit lapidea, et quidem ex lapide naturali. Attamen etiam alia materia digna, solida et affabre effecta, de iudicio Conferentire Episcopalis, adhiberi potest. 79

Cf. ibid, n. 126. " Cf. S. Congr. Rituum, l nstructi o Inter CEcumenici, 26 septembris 1964, nn . 97-98: A .A .S. 56 (1964) p . 899.

Cf. ibid., n. 91: A . AS 56 (1964) p. 898. " Cf. S. Congr. Rituum , Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1767, n. 24 : A A.S. 59 (1967 ) p. 554. " Cf. S. Congr. Rituum, lnstructio In ter CEcumenici, 26 septembris 1964, n. 91: A.A.S. 56 (1964) p . 898.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De ecclesiarum dispositione et ornatu

Stipites vero aut basis ad mensam sustentandam ex qualibet materia , dummodo sit digna et solida, confici possunt.

VI. De sede pro sacerdote celebrante et ministris , seu de loco prresidentire

Altare mobile ex quibuslibet materiis nobilibus et solidis, atque usui liturgico, iuxta diversarum regionum traditiones et mores, convenientibus, exstrui potest. 265 . Altaria tum fixa tum mobilia iuxta ritum in libris liturgicis descriptum consecrantur; altaria tamen mobilia bene· dici tantum possunt. Nulla vero fit obligatio habendi petram consecratam in altari mobili aut in mensa, supra quam extra locum sacrum celebratio peragatur ( c£. n. 260). 266. Usus includendi in altari consecrando, vel deponendi sub altari , reliquias Sanctorum , etsi non Martyrum, opportune servetur. Caveatur tam en ut de huiusmodi reliquiarum veritate certo constet. 267 . Alta ria minora numero sint pauciora et, in novis ecclesiis, in sacellis ab ecclesire aula aliquomodo seiunctis collocentur. 82 V. De ornatu altaris 268 . Ob reverentiam erga celebrationem mcmorialis Dommt et erga convivium in quo Corpus et Sanguis Domini prrebentur, super altare saltern una tobalea ponatur, qure ad formam , mensuram et ornatum quod attinet cum ipsius altaris structura conveniat. Candelabra, qure pro singulis actionibus liturgicis, 269 . venerationis et festivre celebrationis causa, requiruntur, aut super altare, aut circa ipsum, attenta structura tum altaris tum presbyterii, opportune collocentur, ita ut totum concinne componatur, neque fideles impediantur ab iis facile conspiciendis, qure super altare aguntur vel deponuntur. 270. Item super altare vel prope ipsum crux habeatur, qure a cretu congregato bene conspiciatur. " Cf. ibid , n. 93: A.A.S. 56 ( 1964) p. 898.

Sedes sacerdotis celebrantis debet munus eius prresidendi cretui atque orationem dirigendi significare. Proinde locus eius magis congruus est versus ad populum in vertice presbyterii, nisi redis structura vel alia adiuncta id impediant, ex. gr. si propter nimiam distantiam communicatio inter sacerdotem et cretum fidelium difficilis evadat. Omnis species throni vitetur. Sedes autem pro ministris loco magis apto in presbyterio collocentur, ut ipsi munus sibi concreditum facile implere possint .sJ VII. De ambone , seu de loco e quo verbum Dei annuntiatur 272 . Dignitas verbi Dei requirit ut in ecclesia locus congruus exsistat e quo annuntietur, et ad quem, inter liturgiam verbi, attentio fidelium sponte convertatur.84 Convenit ut generatim locus huiusmodi sit ambo stabilis et non simplex pluteus mobilis. Ambo, pro cuiusque ecclesire structura, ita dispositus esse debet, ut ministri a fidelibus bene conspici et audiri possint. Ex ambone proferuntur lectiones, psalmus responsorius atque prreconium paschale; item proferri possunt homilia et oratio universalis seu oratio fidelium. Minus vero congruit ad ambonem ascendere commentatorem, cantorem aut moderatorem chori . VIII. De locis fidelium 27}. Loca fidelium congrua cura disponantur, ut ipsi oculis et animo sacras celebrationes debite participate possint. Expedit ut de more scamna seu sedilia ad eorum usum ponantur. Consuetudo tamen personis quibusdam privatis sedes reservandi reprobanda est.ss Sedilia autem " Cf. ibid., n. 92: A.A.S. 56 (1964 ) p. 898. " Cf. ibid., n. 96: A.A .S. 56 (1964 ) p. 899. " Cf. Cone. Vat. II , Consr. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con

lnstitutio generalis Missalis Romani

De ecclesiarum dispositione et ornatu

seu scamn.a ita disponantur, ut fideles corporis habitus a diversis celebrationis partibus requisitos facile sumere possint er expedite ad sacram Communionem recipiendam accedere valeant. Caveatur ut fideles sive sacerdotem sive alios ministros non tantum videre, sed etiam, hodiernis instrumentis technicis adhibitis, commode audire valeant.

277 . Sanctissima Eucharistia asservetur in unico tabernaculo solido atque inviolabili. Quare, de more, in singulis ecclesiis, unicum tabernaculum habeatur. 89

IX. De loco scholre et organi vel aliorum instrumentorum musicorum 274. Schola cantorum , attenta cuiusque ecclesire disposirione, ita collocetur, ut elate appareat eius natura , earn nempe fidelium communitatis congregarre pat tern esse, et peculiare munus agere; eius ministerii liturgici exsecutio facilior evadat ; singulis eius sodalibus plena in Missa participatio, idest participatio sacramentalis, commode permittatu.r M 275. Organum auJem aliaque instrumenta musica legitime proba ta apto loco collocentur, ut tum scholre tum populo camanti sobsidio esse po sint, atque, si sola pulsentur, commode ab omnib us audiri queant. X. De sanctissima Eucharistia asservanda 276 . Ill.ud valde commendandum esr, locum sanctissirnre Euchari.stire asservandre exstare in sacello ad privatam 6delium adm:ationem et precationem idoneo.117 Quod si hoc fieri non potest, pro cuiusque ecdesire stL"Uctura et iuxta legitimas locorum consuetudines, Sacramentum J?Onatw- aut in aJiquo altari aut ex tra altare io pa.;te ecclesire pernobili et rite ornaro.SB cilium, n. 32; S. Congr. Ri tuum, lnstructio Inter CEcumenici, 26 sep· r.embris 1964, n . 98 : A.A.S. )6 ( 1964 ) p . 899. 86 S. Coogr. Rimum , I nstrunio Musicam sacmm, ;i nurtii 1967. n . 23: A.A.S. 59 (1 967 ) p . )07. 7 a S. Congr. Rimum , Tnsrructio Eucbarislicum mysterium , 25 mai l 1967, n. 53: A.A.S. 59 (1967 ) p . 568; Riruale Rom nnum , De sacra Communjont er de cu lru mys teriJ eucharist ici e>.ctra Missam , ed . typ . l973. n . 9. 88 Cf. S. Congr. Rituum, Instr. Eucharisticum mysterium, 25 maii

XI. De imaginibus fidelium venerationi propositis 278 . Domini, beatre Marire Virginis et Sanctorum imagines, iuxta antiquissimam Ecclesire traditionem, in redibus sacris fidelium venerationi legitime proponuntur. Caveatur tamen hinc ne eorum numerus nimis augeatur, hinc ut earum disp~sitio debito ordine fiat, ne fidelium attentionem ab ipsa celebratione avocent. 90 Unius autem eiusdemque Sancti plus quam una imago ne habeatur. Generatim in ornamento et dispositione ecclesire, ad imagines quod attinet, pietati communitatis prospiciatur. XII. De generali loci sacri dispositione 279 . Ornatus ecclesire ad nobilem ipsius simplicitatem conferat, potius quam ad pompam. In elementis autem seligendis qure ad ornatum pertinent, rerum veritas curetur, atque eo contendatur, ut ad fidelium institutionem conferat et ad dignitatem totius loci sacri. 280 . Apta ecclesire eiusque adiunctorum dispositio, qure necessitatibus nostrre retatis opportune respondeat, requirit ut non ea solummodo curentur qure ad sacras actiones celebrandas directius pertineant, sed ut ea quoque prrevideantur, qlire ad fidelium convenientem commoditatem tendunt, qureque in locis ubi cretus congregantur habitualiter prrevideri solent. 1967, n. 54: A .A .S. 59 (1967) p. 568; Instructio Inter CEcumenici, 26 sept . 1964, n. 95: A AS. 56 (1964) p. 898. 89 Cf. S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum mysterium, 25 maii 1967, n. 52: A .A .S. 59 (1967) p. 568; Instructio Inter CEcumenici, 26 sept. 1964, n. 95: A.A.S. 56 (1964) p. 898; S. Congr. de Sacramentis, Instructio Nullo umquam tempore, 28 maii 1938, n. 4: A.A.S. 30 (1938) pp . 199-200; Rituale Romanum, De sacra Communione et de cultu mvsterii eucharistici extra Missam, ed. typ . 1973, nn. 10-11. . 9 ° Cf. Cone. Vat. II, Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Con· cilium, n . 12'.

De iis qure ad Missre celebrationem requiruntur Caput VI DE liS QUJE AD MISSJE CELEBRATIONEM REQUIRUNTUR

fundat in calicem, illud consecret, partem narrationis di· cens qure ad consecrationem calicis pertinet, quin tamen teneatur iterum panem consecrate. II. De sacra suppellectile in genere

I. De pane et vmo ad Eucharistiam celebrandani 28 1. Exemplum Christi secuta, Ecclesia panem et vinum cum aqua ad celebrandum dominicum convivium semper adhibuit. Panis ad Eucharistiam celebrandam debet esse tri282 . ticeus, iuxta traditionem totius Ecclesire, et azymus iuxta traditionem Ecclesire latinre.

287 . Sicut pro ecclesiis redificandis, ita et pro sacra supellectile universa, Ecclesia genus artis cuiusque regionis admittit, et eas aptationes recipit, qure cum singularum gentium ingenio et traditionibus congruant, dummodo omnia usui ad quem ipsa sacra suppellex destinatur apte respondeant.91 Etiam in hac parte sedulo curetur nobilis ilia simplicitas, qure cum arte vera optime copulatur.

283 . Ratio signi postulat ut materia celebrationis eucharisticre revera ut cibus appareat. Expedit ergo ut panis eucharisticus, quamvis azymus et forma tradita confectus, tali modo efficiatur, ut sacerdos in Missa cum populo celebrata revera hostiam frangere possit in diversas partes, easque saltern aliquibus fidelibus distribuere. Parvre tamen hostire minime excluduntur, quando numerus sacram Communionem sumentium alireque rationes pastorales id exigunt. Gestus autem fractionis panis, quo simpliciter Eucharistia designabatur tempore apostolico, apertius manifestabit vim et momentum signi unitatis omnium in uno pane, et caritatis ex eo quod unus panis inter fratres distribuitur.

In seligendis materiis pro sacra supellectile, prreter 288. eas qure usu traditre sunt, ere quoque admitti possunt, qure iuxta mentem nostrre retatis, nobiles restimantur, durabiles sunt et usui sacro bene accommodantur. Qua de re iudex erit Conferentia Episcopalis pro singulis regionibus.

284 . Vinum pro celebratione eucharistica debet esse ex genimine vitis (d. Lc 22 , 18), naturale et merum, idest extraneis substantiis non admixtum.

290 . Vasa sacra e materiis solidis et, secundum communem restimationem cuiusque regionis, nobilibus conficiantur. De qua re iudicabit Conferentia Episcopalis. Prreferantur tamen materire qure facile non frangantur neque corrumpantur.

285 . Sedula cura caveatur ut panis et vinum ad Eucharistiam destinata perfecto statu conserventur; id est, caveatur ne vinum acescat, neve panis corrumpatur vel nimis durus fiat, ita ut difliculter frangi possit. 286 . Si post consecrationem aut cum Communionem sumit, sacerdos animadvertat vinum non fuisse infusum, sed aquam, deposita aqua in aliquo vase, vinum cum aqua in-

III. De vasis sacris 289 . Inter ea qure ad Missam celebrandam requiruntur, speciali honore habentur vasa sacra, et inter hrec calix et patena, quibus vinum et panis offeruntur, consecrantur et sumuntur.

Calices aliaque vasa, qure ad recipiendum Sanguinem Domini destinata sunt, cuppam habeant ex tali rna91 Cf. Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 128; S. Congr. Rituum, Instructio Eucharisticum mysterium. 25 maii 1967, n. 24: A.A.S. 59 (1967) p. 854.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De iis qure ad Missre celebrationem requiruntur

teria confectam, qure liquida non absorbeat. Pes vero ex aliis materiis solidis et dignis confici potest.

circa collum perfecte non cooperit, amictus adhibeatur. Alba cum superpelliceo commutari nequit quando planeta vel dalmatica induenda est, aut quando stola adhibetur loco planetre vel dalmaticre.

Vasa sacra, ad hostias recipiendas destinata, uti pa292. tena, pyxis theca, ostensorium et alia huiusmodi, etiam e.x aliis materiis, in qualibet regione magis s:estimatis, ex. gr. ebure aut aliquibus ]ignis durioribus, confici possunt, dummodo usui sacro aptre sint. 293. Ad hostias consecrandas unica patena amplior conveniemer adhiberi potest, in qua ponatur panis tum pro sacerdote tum pro ministris et fidelibus. 294. Vasa sacra ex metallo confecta interius plerumque inaurentur, si ex: metallo con.flata sint quod robiginem producat ; si vero sint ex metaUo robigine immuni et auro nobiliore con.flata, inauratura non est necessaria. 295 . Ad formam vasorum sacrorum quod attinet, artificis est ea opportuniore modo conficere, qui moribus respondeat singularum regionum, dummodo ad usum liturgicum, ad quem destinantur, singula vasa sint apta. 296. Quoad vasorum sacrorum benedictionem vel consecrationem, serventur ritus in libris liturgicis prrescripti.

IV. De sacris vestibus 297 .

In Ecclesia, qure est Corpus Christi, non omnia membra eodem munere funguntur. Hs:ec diversitas ministeriorum in cultu sacro peragendo exterius manifestatur diversitate sacrarum vestium, qure proinde signum exstare debent muneris cuique rninistro proprii. Ea-dem tamen sacrre vestes ad decorem quoque ipsius actionis sacrre conferant oportet. Vestis sacra omnibus mtmstris cuiusvis gradus com298. munis est alba, circa Jumbos cingulo astringenda, nisi tali modo confecta sit, ut corpori adhs:ereat etiam sine cingulo. Antequam vero alba assumatur, si hrec habitum communem

Sacerdotis celebrantis vestis propria, in Missa aliisque sacris actionibus qure cum Missa directo conectuntur, est planeta seu casula, nisi aliud caveatur, super albam et stolam induenda . 300. Diaconi vestis propria est dalmatica, super albam et stolam induenda. 301. Ministri diacono inferiores albam vel ali am vest em in singulis regionibus legitime probatam induere possunt . 302. Stoia defertur a sacerdote circa collum et ante pectus pendens; a diacono vero ab humero sinistro per transversum super pectus ducitur ad partem dexteram corporis, ibique retinetur. 303 . Pluviale, seu cappa pluvialis, assumitur a sacerdote in processionibus aliisque actionibus sacris, iuxta rubricas proprias singulorum rituum. 304. Ad formam sacrarum vestium quod attinet, Conferentire Episcopates possunt definire et proponere Apostolicre Sedi aptationes, qure necessitatibus et moribus singularum regionum respondeant.92 305. Ad sacras vestes conficiendas, prreter traditas materias, fibrre naturales cuiusque loci propria- adhiberi possunt: necnon aliqure fibrre artificiales, qure respondeant dignitatl actionis sacrre et persona-. De qua re iudicabit Conferentia Episcopalis. 93 306. Decet pulchritudinem et nobilitatem cuiusque vestis non ex abundantia ornamentorum qure superadduntur exqui92 C£ . Cone. Vat. II , Const. de Sacra Liturgia , Sacrosanctum Conctlium, n . 128. " Cf. ibid.

lnstitutio generalis Missalis Romani

De iis qure ad Missre celebrationem requiruntur

ri, sed e materia qure adhibeatur et a forma . Ornamenta autem figuras seu imagines vel symbola prrebeant, qure usum sacrum indicent, remotis iis qure usum sacrum dedeceant .

Missre rituales dicuntur cum colore proprio vel alba vel festivo; Missre autem pro variis necessitatibus cum colore proprio diei vel temporis aut cum colore violaceo, si indolem prenitentialem manifestant, v. gr. nn. 23 , 28 , 40 ; Missre votivre cum colore convenienti Missre qure celebratur aut etiam cum colore proprio diei vel temporis.

307 . Diversitas colorum in sacris vestibus eo contendit, ut hinc proprietas mysteriorum fidei celebrandorum , hinc sensus progredientis vitre christiana:, decursu anni liturgici, efficacius etiam exterius exprimatur. 308. Ad colorem sacrarum vestium quod attinet, serve· tur usus traditus, nempe: a) Color albus adhibetur in Officiis et Missis temporis paschalis et Nativitatis Domini; insuper in festis et memoriis Domini, qure non sint de eius Passione, in festis et memoriis beatre Marire Virginis, Ss. Angelorum, Sanctorum non Martyrum, in festo Omnium Sanctorum ( 1 nov. ), S. loannis Baptista: ( 24 iunii), S. loannis Evangelista: ( 27 dec.), Cathedra: S. Petri ( 22 febr.) et Conversionis S. Pauli ( 25 ian.). b) Color ruber adhibetur in dominica Passionis et feria VI Hebdomadre sanctre, in dominica Pentecostes, in celebrationibus Passionis Domini, in festis nataliciis Apostolorum et Evangelistarum et in celebrationibus Sanctorum Martyrum. c) Color viridis adhibetur in Officiis et Missis temporis « per annum ». d) Color violaceus adhibetur tempore Adventus et Quadragesimre. Assumi potest etiam in Officiis et Missis defunctorum. e ) Color niger adhiberi pot est in Missis defunctorum. £) Color rosaceus adhiberi potest in dominicis Gaudete (III Adventus) et Lretare ( IV in Quadragesima). Conferentire tamen Episcopales possunt definire et proponere Apostolicre Sedi aptationes, qure necessitatib:.~.s et ingenio populorum respondeant. 309 . Diebus sollemnioribus adhiberi possunt sacrre vestes nobiliores, etsi non sint coloris diei.

V. De aliis rebus ad usum ecclesire destinatis 31 1. Prreter vasa sacra aut vestes sacras, pro quibus aliqua peculiaris materia statuitur, alia supellex, qure aut ipsi usui liturgico destinatur aut quolibet alio modo in ecclesiam admittitur, digna sit atque respondens fini cui unaqureque res destinatur. 312 . Sedulo contendatur ut etiam in rebus minoris momenti artis postulata opportune serventur, et nobilis semper simplicitas cum munditie societur.

De Missa eiusque partibus eligendis Caput VII DE MISSA EIUSQUE PARTIBUS ELIGENDIS

313 . Efficacitas pastoralis celebrationis profecto augebitur, si textus lectionum, orationum et cantuum necessitatibus et prreparationi animi et ingenio participantium apte, quantum fieri potest, respondebunt. Quod obtinetur congrue adhibita multiplici facultate electionis, qure infra describitur. Sacerdos proinde, in ordinanda Missa, ad commune bonum spiritalc ccetus, porius quam ad suum ingenium attendet . Memor sit insuper huiusmodi electioncm partium concordi ratione esse faciendam cum ministris aliisque partern aliqnam in celcbratione exercentibus, fidelibus minime exclusis, in iis qure ad ipsos magis directo spectant. Cum vero multiplex afferatur facultas seligend i diversas Missre partes, necesse est ut ante celebrationem diaconus, lectores, psalmista , cantor, commentator, schola, unusquisque pro sua parte, probe sciant quinam textus ad se spectans adhibeatur, nihilque ex tempore quodammodo eveniat. Harmonica enim ordinatio et exsecutio rituum multum confert ad componendos fidelium animos ad Eucharistiam participandam.

I. De Missa eligenda .314. In sollemnitatibus, sacerdos sequi tenetur calendarium ecclesire in qua celebrat. 31 5. In dominicis, in feriis Adventus, Nativitatis, Quadragesimre et Paschre, in festis et memoriis obligatoriis: a) si Missa celebratur cum populo, sacerdos sequatur calendarium ecclesire in qua celebrat; b) si Missa celebratur sine populo, sacerdos eligere potest aut calendarium ecclesire aut calendarium proprium.

In memoriis ad libitum: a) In feriis Adventus a die 17 ad 24 dece~~bris , dieb~~s infra octavam Nativitatis et in feriis Quadragestmre, exceptls feriis IV Cinerum et Hebdomadre sanctre, sacerdos dicit Missam de die liturgico occurrente; de memoria autem in calendario generali eo die forte inscripta sumere potest collectam, dummodo non occurrat feria IV Cinerum aut feria Hebdomadre sanctre. b) In feriis Adventus ante diem 17 decembris, in feriis temporis Nativitatis a die 2 ianuarii et in feriis temporis paschalis, sacerdos eligere potest aut Missam de feria, aut Missam de Sancto, vel de uno e Sanctis quorum fiat memoria, aut Missam de aliquo Sancto eo die in Martyrologio inscripto. . c) In feriis per annum, sacerdos eligere potest aut Mtssam de feria, aut Missam de memoria ad libitum forte occurrente, aut Missam de aliquo Sancto eo die in Martyrologio inscripto, aut Missam pro variis necessitatibus vel votivam. Si celebrat cum populo, sacerdos imprtmts bono spiritali fidelium studebit, et cavebit ne iis suam propensionem imponat. Curabit prrecipue ne frequentius et sine sufficienti causa lectiones omittat singulis diebus in lectionario feriali assignatas: Ecclesia enim cupit ut ditior mensa verbi Dei paretur fidelibus .94 Ob eandem causam moderate sumet Missas defunctorum: qurelibet enim Missa tam pro vivis quam pro defunctis offertur, et in Prece eucharistica memoria defunctorum habetur . Ubi autem fidelibus cordi sunt memorire ad libitum beatre Marire Virginis vel Sanctorum, una saltern Missa de his celebretur, ut satisfiat legitimre eorum pietati. Cum vero facultas datur eligendi inter memoriam calendario generali inscriptam et memoriam calendario direcesano aut religioso insertam , prreoptetur, ceteris paribus et iuxta traditionem, memoria particularis. " Cf. Cone. Vat. II, Canst. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 51.

Institutio generalis Missalis Romani II. De Missre partibus eligendis

317 . In seligendis textibus diversarum partium Missre tum de Tempore tum de Sanctis, serventur normre qure sequuntur.

De lectionibus 318 . Diebus dominicis et festivis assignantur tres lectiones, scilicet Prophetre, Apostoli et Evangelii, quibus populus christianus ad perennitatem operis salutis, secundum mirabilem disciplinam divinam, educatur. Valde ergo optandum est ut tres lectiones revera fiant; attamen, propter rationes ordinis pastoralis et ex decreto Conferentire Episcopalis, alicubi permittitur usus duarum tantum lectionum. Quando tamen electio facienda est inter duas priores lectiones, normre prre oculis habeantur in Lectionario propositre, necnon consilium ducendi fideles ad altiorem cognitionem Scripturarum; minime vero attendendum erit tantummodo ad electionem textus brevioris aut facilioris. 319 .

In Lectionario feriali, lectiones proponuntur pro sindiebus cuiusque hebdomadre per universum cursum anm: proinde hre lectiones plerumque sumentur, diebus quibus sunt assignatre, nisi occurrat sollemnitas vel festum. Si tamen aliquando lectio continua in hebdomada intermittitur ob aliquod festum vel aliquam peculiarem celebrationem, sacerdoti Iicebit, prre oculis habita ordinatione lectionum totius hebdomadre, aut partes omittendas una cum aliis componere aut statuere quinam textus aliis prreferendi sint. In Missis pro peculiaribus cretibus, sacerdoti licebit textus peculiari celebrationi aptiores eligere, dummodo ex approbati Lectionarii textibus seligantur. guli~

Peculiaris insuper selectio textuum sacrre Scripturre da tur pro Missis, in quas aliqua Sacramenta vel Sacramen-

De Missa eiusque partibus eligendis

talia inseruntur, aut qure pro quibusdam specialibus rerum adiunctis celebrantur. Huiusmodi Lectionaria ideo statuta sunt, ut per aptiorem verbi Dei auditionem fideles ad mysterium quod participant plenius percipiendum ducantur, et ad incensiorem amorem verbi Dei instituantur. Textus proinde, qui in cretu liturgico profefuntur, determinandi sunt prre oculis habitis tum congrua ratione pastorali tum eligendi facultate in hac re facta.

De orationibus 32 1. Plurimre prrefationes, quibus Missale Romanum ditatur, eo spectant ut argumentum gratiarum actionis in Prece eucharistica variis modis explicetur, et varire rationes mysterii salutis pleniore luce proponantur. 322 . Electio inter Preces eucharisticas his normis opportune regitur: a) Prex eucharistica prima, seu Canon Romanus, qui semper adhiberi potest, opportunius dicitur diebus quibus assignantur Communicantes propria, aut in Missis qure Hanc fgitur propriis ditantur, necnon in festis Apostolorum et Sanctorum, quorum mentio fit in ipsa Prece; itemque diebus dominicis, nisi, ob rationes pastorales, prreferatur alia Prex eucharistica. b) Prex eucharistica secunda, ob peculiares ipsius notas, opportunius sumitur diebus infra hebdomadam, vel in peculiaribus rerum adiunctis. Quamvis prrefatione propria instructa sit, adhiberi potest etiam cum aliis prrefationibus, cum iis prresertim qure mysterium salutis compendiose reprresentant, v. gr. cum prrefationibus de dominicis per annum aut cum prrefationibus communibus. Quando Missa pro aliquo defuncto celebratur, adhiberi potest peculiaris formula, suo loco, nempe ante Memento etiam, proposita.

lnstitutio generalis Missalis Romani

c) Prex eucharistica tertia cum qualibet prrefatione did potest. Eius usus prreferatur diebus dominicis et festis . In hac Prece adhiberi potest peculiaris formula pro defuncto, suo loco inserenda, nempe post verba: Omnes filios tuos, ubique dispersos, tibi, clemens Pater, miseratus coniunge. d) Prex eucharistica quarta prrefationem immutabilem habet et summarium plenius historire salutis prrebet. Adhiberi potest quando Missa prrefatione propria caret. In hanc Precem, ratione structurre, inseri nequit peculiaris formula pro defuncto. e) Prex eucharistica prrefatione propria instructa adhiberi potest, eadem prrefatione retenta, etiam quando in Missa sumenda est prrefatio de tempore. In qualibet Missa, nisi aliter notetur, dicuntur ora323 . tiones ipsi Missre proprire. In Missis tamen de memoriis, dicitur collecta vel propria vel de Communi; orationes vero super oblata et post Communionem, nisi sint proprire, sumi possunt aut e Communi aut e feriis temporis currentis. In feriis autem per annum, prreter orationes dominicre prrecedentis, sumi possunt vel orationes alius dominicre per annum, vel una ex orationibus pro variis necessitatibus, qure in missali recensentur. Semper tamen licebit ex iisdem Missis etiam solam collectam adhibere. Hoc modo amplior copia prrebetur textuum, quibus non tantum facultas fit renovandi continue argumenta precationis cretus liturgici, sed etiam eandem precationem opportune aptandi necessitatibus fidelium, Ecclesire et mundi. In potioribus tamen anni temporibus, hrec accommodatio iam fit per orationes iisdem temporibus proprias, in missali, pro singulis feriis, exstantes.

De Missa eiusque partibus eligendis

De cantibus 324. In eligendis cantibus inter lectiones occurrentibus, necnon cantibus ad introitum, ad offertorium et ad communionem, normre serventur, qure suis locis statuuntur.

De peculiaribus facultatibus 325. Prreter facultates eligendi quosdam textus aptiores, de quibus in numeris prrecedentibus, facultas fit Conferentiis Episcopalibus, in peculiaribus adiunctis, aliquas aptationes indicandi ad lectiones quod attinet, ea tamen lege, ut textus seligantur e Lectionario rite approbato.

De Missis ad diversa et defunctorum Caput VIII DE MISS IS ET ORA TIONIBUS AD DIVERSA ET DE MISSIS DEFUNCTORUM

I. De Missis et orationibus ad diversa 326. Quoniam liturgia Sacramentorum et Sacramentalium id efficit ut fidelibus bene dispositis omnis fere eventus vitre sanctificetur gratia divina manante ex mysterio paschali,95 et quoniam Euchacistia est sacramentum sacramen· torum, missale suppeditat exempla Missarum et orationum, qure in diversis occasionibus vitre christianre adhiberi possunt pro necessitatibus totius mundi aut Ecclesire universre vel localis.

327 . Perspecta ampliore facultate eligendi lectiones et orationes, expedit ut Missre ad diversa moderate, idest quando opportunitas id exigit, adhibeantur. 328. In omnibus Missis ad diversa, ms1 aliter expresse caveatur, licet adhibere lectiones feriales, necnon cantus inter ipsas occurrentes, si cum celebratione conveniant. 329. Missre ad diversa triplicis sunt generis: a) Missre rituales, qure cum celebratione quorundam Sacramentorum vel Sacramentalium conectuntur. b ) Missre pro variis necessitatibus, qure assumuntur quibusdam in rerum adiunctis, sive interdum sive statis temporibus occurrentibus. c) Missre votivre, pro fidelium pietate eligendre, de mysteriis Domini aut in honorem beatre Marire Virginis vel cuiusdam Sancti vel omnium Sanctorum. " Cf. Cone. Vat. II, Const. de Sacra Liturgia, Sacrosanctum Concilium, n . 61.

101

Missre rituales prohibentur in dominicis Adventus, Quadragesimre et Paschre, in sollemnitatibus, in diebus infra octavam Paschre, in Commemoratione omnium fidelium defunctorum et in feriis IV Cinerum et Hebdomadre sanctre, servatis insuper normis qure in libris ritualibus vel in ipsis Missis exponuntur. 33 1. E Missis pro variis necessitatibus, ab auctoritate competenti seligi possunt Missre pro supplicationibus, qure decursu anni a Conferentia Episcopali statuentur.

Occurrente aliqua graviore necessitate vel utilitate pastorali, Missa ipsis conveniens celebrari potest, de mandata vel licentia Ordinarii loci, omnibus diebus, exceptis sollemnitatibus, dominicis Adventus, Quadragesimre et Paschre diebus infra octavam Paschre, Commemoratione omniu~ fidelium defunctorum et feriis IV Cinerum et Hebdomadre sanctre. 333 . In diebus quibus occurrit memoria obligatoria aut feria Adventus usque ad diem 16 decembris, temporis Nativitatis a die 2 ianuarii, et temporis paschalis post octavam Paschatis, Missre pro variis necessitatibus et votivre per se prohibentur. Si autem aliqua vera necessitas vel utilitas pastoralis id postulet, in celebratione cum populo adhiberi possunt Missre huic necessitati vel utilitati respondentes, de iudicio rectoris ecclesire vel ipsius sacerdotis celebrantis. 334. In feriis per annum in quibus occurrunt memorire ad libitum vel fit Officium de feria, licet celebrare quamlibet Missam vel adhibere quamlibet orationem ad diversa, exceptis tamen Missis ritualibus.

II. De Missis defunctorum 335. Sacrificium eucharisticum Paschatis Christi pro defunctis offert Ecclesia ut, inter se communicantibus omnibus Christi membris, qure aliis impetrent spiritalem opem, aliis afferant spei solacium.

102

Institutio generalis Missalis Romani

Inter Missas defunctorum primum locum tenet Mis· sa exsequialis, qure celebrari potest omnibus diebus, exceptis sollemnitatibus de prrecepto, feria V Hebdomadre sanctre, Triduo paschali et dominicis Adventus, Quadragesimre et Paschre. 337. Missa defunctorum post acceptum mortis nuntium , vel in ultima sepultura defuncti, vel in primo anniversario die, celebrari potest etiam diebus infra octavam Nativitatis, diebus quibus occurcit memoria obligatoria aut feria qure non sit IV Cinerum aut Hebdomadre sanctre. Alire Missre defunctorum, seu Missre « cotidianre » celebrari possunt in feriis per annum, in quibus occurrunt memorire ad libitum vel fit officium de feria, dummodo pro defunctis revera applicentur. In Missis exsequialibus habeatur de more brevis 338. homilia, secluso tamen quovis genere laudationis funebris . Homilia etiam in ceteris Missis defunctorum cum populo suadetur. Incitentur fideles, prresertim e familia defuncti, ut 339 . per sacram Communionem sacrificium eucharisticum pro defuncto oblatum participent. 340. Si Missa exsequialis directo conectitur cum ritu exsequiarum, dicta oratione post Communionem, et omisso ritu conclusionis, fit ritus ultimre commendationis seu valedictionis; qui ritus nonnisi prresente cadavere celebratur. 341 . In ordinandis ac seligendis iis partibus Missre pro defunctis, prresertim Missre exsequialis, qure variari possunt (e. gr. orationibus, lectionibus, oratione universali) , prre oculis habeantur, ut par est, rationes pastorales, quoad defunctum, eius familiam, et astantes. Specialem insuper rationem habeant pastores de iis qui, per occasionem exsequiarum , liturgicis celebrationibus adsunt vel Evangelium audiunt, sive sunt acatholici sive catholici qui Eucharistiam numquam vel vix umquam participant, vel fidem etiam amisisse videntur: sunt enim sacerdotes ministri Evangelii Christi pro omnibus.