Commentaria ac Disputationes in IIIam Partem D. Thomae : De Missae Sacrificio

Commentaires et Disputes sur la IIIe Partie de saint Thomas : Du Sacrifice de la Messe

Source : R. P. Francisci Suarez e Societate Jesu Opera Omnia, editio nova a Carolo Berton, Tomus vigesimus primus (Parisiis, apud Ludovicum Vivès, MDCCCLXI), complectens Commentaria ac Disputationes in tertiam partem D. Thomae : de Sacramento Eucharistiae et de Missae Sacrificio. Texte OCR depuis l'exemplaire scanné par Boston College Libraries, archive.org/details/rpfranciscisuare21suar.

DE MISSJl SACRIFICIO,

Hactenus expedivimus omnia, quee de mys- terio Eucharistia3,quatenussacramenturn est, dicenda nobis occurrerunt ; nunc alteram ra- tionem hujus mysterii, quatenus sacrificium est,explanareaggredimur.Quamtractationem D. Thom. in his quEestionibus non distinxit, nec separavit, sed promiscue de utraque ra- tione sacramenti et sacrificii disseruit , de priori quidem ex professo, de posteriori vero, quasi incidenter et brevissime; optime tamen accommodatur haec materia ad octogesimam tertiam quaestionem D. Thom., in qua, post- quam egit de sacramento, quod permanens est, de modo seu ritu conficiendi illud agere videtur; sic enim intelligendum censeo titu- lum sequentis quseslionis, qui est de ritu hujus sacramenti, id est, de ritu conficiendi, quia omnis ritus est in ordine ad aliquam actionem. Hic autem non agit de rilu ser- vando in usu , quia de eo jam dictum est ; agit ergo de ritu servando in ejus effectione, et ita in omnibus fere arliculis agit D. Thom. de celebratione ; idem autem est celebrare, quod consecrare, seu sacrificare. Tractat au- tem D. Thom. praacipue de ritu accidentario in quinque posterioribus articulis; in primo vero breviter attingit ritum substantialem sub ratione sacrificii, et ideo commodissime tota doctrina de sacrificio in hunc locum ser- vata est.

QU7ESTI0 lxxxiii.

DE RITU HUJUS SACRAMENTI, IN SEX ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de ritu hujus sacramenti.

Et circa hoc queeruntur sex.

1 . Utrum in celebratione hujus mysterii Christus immoletur.

2. De tempore celebrationis.

3. De loco et aliis, quse pertinent ad appa- ratum hujus celebrationis.

4. De his, qux in celebratione hujus mysterii dicuntur.

5. De his, quse circa celebrationem hujus mysterii fiunt.

6. De defectibus, qui circa celebrationem hujus sacramenti occurrunt.

ARTICULUS I.

Utrurn in hoc sacramento Christus immoletur (infra, art. 2, corp., et ad 1 et 2).

1 . Adprimum sicproceditur. Videtur, quod in celebratione hujus sacramenti, Christus non immoletur. Dicitur enim Hebr. 10, quod Christus una oblatione consummavit in sempi- ternum sanctificatos. Sed illa oblatio fuit ejus immolatio. Christus ergo non immolatur in celebratione hujus sacramenti.

2. Prseterea, immolatio Christi facta est in cruce, in qua tradidit semetipsum oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis, ut dicitur Ephes., cap. 5. Sed in celebratione hujus mys- terii Christus non crucifigitur. Ergo nec im- molatur.

3. Przeterea , sicut Augustinus dicit in quarto libro de Trinitat. (cap. 4, in fin., et cap. 7, in princip., tom. 3), in immolatione Christi idem est sacerdos et hostia. Sed in celebratione hujus sacramenti non est idem sacerdos et hostia. Ergo celebratio hujus sa- cramenti non est Christi immolatio.

Sed contra est, quod August. dicit in lib. Sent. Prosperi (habetur de Consecrat., d. 2) : Semel immolatus est in semetipso Christus, et tamen quotidie immolatur in sacramento.

Respondeo dicendum, quod duplici ratione celebratio hujus sacramenti dicitur immolatio Christi. Primo quidem , quia sicut dicit Au- gust. ad Simplic. (lib. 1 , qusest. 3, parum ante

600 QUyEST. LXXXIII, ART. I.

med., tom. 4), solent imagines earum rerum nominibus appellari, guarum imagines sunt; sicut cum intuentes tabulam, aut parietem pictum, dicimus, ille Cicero est, et ille Salus- tius. Celebratio autem hujus sacramenti, sicut supra dictum est (q. 79, art. 1 et 3), imago qusedam est reprxsentativa passionis Christi, qux est vera ejus immolatio. Et ideo cele- bratio hujus sacramenti dicitur Christi immo- laiio. Unde Ambros. dicit super Epistol. ad Hebr. (c. 10, a princ, t. 5) : InChristo semel oblata est hostia, ad salutem sempiternam potens; quid ergo nos? nonneper singulos dies offerimus? sed ad recordationem morlis ejus. Alio modo , quantum ad effectum passionis Christi, quia scilicet per hoc sacramentum participes efficimur fructus Dominicse passio- nis. Unde in quadam Dominicali oratione se- creto dicitur : Quoties hujus hostise commemo- ratio celebratur , opus nostrx redemptionis exercetur. Quantum igitur adprimum modum poterat dici Christus immolari etiam in figu- ris veteris Testamenti. Unde et Apoc. 13, dici- tur : Quorum nomina non sunt scripta in libro vitx agni, qui occisus est ab origine mundi. Sed quantum ad secundum modum,, proprium est huic sacramento, quod in ejus celebratione Christus imm,olelur.

Ad \ ergo dicendum, quod sicut Ambros. ibidem dicit (in c. 10 ad Hebr., non remote a yrinc.),unaesthostia, (quam, scilicet, Christus obtulit et nos offerimus), et non multx, quia semel oblatus est Christus. Hoc autem sacrifi- cium exemplum est illius. Sicut enim, quod ubique offertur, unum est corpus, et non multa corpora, ita et unum sacrificium.

Ad%, dicendum, quod sicut celebratio hujus sacramenti est imago reprxsentativa passionis Christi, ita altare est reprxsentativum crucis ipsius, in qua Christus in propria specie im- molatus est.

Ad%, dicendum, quodper eamdem rationem etiam sacerdos gerit imaginem Christi , in cujus persona et virtute verba pronunciat ad consecrandum, ut ex supra dictis patet (q. 82; art. 1 et 4), et ita quodammodo idem est sa- cerdos et hostia.

GOMMENTARIUS.

1 . Christum in hoc sacramento immolari affirmat D. Thom. — Objectio. — Diluitur. — Responsio D. Thom. est, Ghristum immolari in hoc sacramento, id est, m confectione, seu celebratione hujus sacramenti; cum enim

sacramentum hoc sit res permanens, potest quidem habere rationem rei oblatae, non ta- men potest habere rationem oblationis vel sacrificii, quod in aliqua actione consistit; dicitur ergo Christus immolari in hoc sacra- mento, quando ipsum sacramentum confici- tur; tunc enim sacramentum celebrari dici- tur, et hoc sensu ait D. Thom. celebrationem hujus sacramenti esse Christi immolationem. Hanc autem assertionem duplici ratione satis difficili confirmat. Prima est, quia eo modo appellatur hsec celebratio , immolatio , quo imago solet appellari nomine rei repreesen- tatae; celebratio autem hujus sacramenti est quaedam repreesentatio passionisChristi, qua- tenus in ea conficiuntur corpus et sanguis Christi separatim ex vi verborum; ergo, sicut passio Christi fuit vera immolatio; ita cele- bratio hujus sacrameuti est immolatio per modum imaginis alterius verse immolationis. In quo discursu statim occurrit objectio, quia sequitur, hoc mysterium non esse verum sa- crificium, sed imaginem ejus; neque univoce sic appeilari, sed solum per extrinsecam ana- logiam, sicut imago hominis, homo esse dici- tur. Dicendum vero est, rationem D. Thom. optimam esse, ejus tamen expositionem pen- dere ex intelligentia rationis proprise, et essentiae sacrificii. Et ideo breviter suppo- nendum est , sacrificium quasi materialiter consistere in actione facta circa rem aliquam in cultum Dei; formaliter autem constitui in genere signi, vel excellentise divinse, vel in- terioris sacrificii; quia ergo ex superioribus satis constat, celebrationem hujus sacramenti esse quamdam actionem sacram pertinentem ad cultum Dei, ideo D. Thom. hic solum fuit sollicitus in explicando, qua ratione et quem- admodum sit in actione hac significatio suffi- ciens ad rationem sacrificii; quod recte de- clarat per hoc, quod reprassentat passionem Christi. Quod intelligendum est, non solum de illa passione, quatenus mors cujusdam hominis fuit, sed quatenus a summo sacer- dote Christo oblata est Deo in sacrificium; nam eadem intentione, et sub tali modo fit ejus reprEesentatio in hoc mysterio; et ideo non sequitur, hoc non esse proprie, univoce, et intrinsece sacrificium; nam in his, quse constituuntur in genere signi vel imaginis, esse tale per repreesentationem alterius, noh excludit, verum esse in tali genere, sicut ima- go imaginis tam vera imago est, sicut prior imago reprsesentata. Addi etiam potest, si vim faciamus in verbo immolationis, hoc sa-

DISPUTAT. LXXIII, SECT. I.

crificiumnon dici proprie immolationem, nam immolatio proprie significat sacrificium cruen- tum, per veram interfectionem animalis, vel alterius rei destructionem; et hoc sensu mys- terium hoc, quamvis sit verum sacrificium, non tamen est proprie immolatio ; et hoc modo concedi potest esse analogice immola- tionem, quia revera repra^sentat immolatio- nem in cruce factam ; quanquam non videa- tur hic sensus D. Thom., qui indifferenter loquitur de immolatione et oblatione, ut patet ex verbis de Ambrosii, quibus suam rationem confirmat.

2. Explicatur secunda ratio D. Thom. — Secunda ratio D. Thom. in forma est hsec : per hoc sacramentum efficimur participes fructus Dominicse passionis; ergo in eo im- molatur Ghristus. Quee illatio difficilis sane est; quia participare fructum passionis Chri- sti, communiter fit per usum sacramentorum omnium, in quibus non propterea Christus immolatur, etideo haec supponenda, vel sub- intelligenda videntur , ut hsec ratio vim ha- beat, nimirum, per celebrationem hujus mysterii, solum quatenus est consecratio ipsius corporis et sanguinis Christi, nobis applicari ex opere operato fructum passionis ejus, quo sensu intelligit hic D. Thom. quae- dam verba Ecclesiee dicentis , quoties hoc mysterium celebratur, opus nostrse redemp- tionis exerceri ; dicitur enim exerceri , non tantum secundum repraesentationem , sed etiam secundum efficaciam, quia nobis appli- catur. Hinc ergo a posteriori concluditur, hanc celebrationem esse sacrificium, vel quia opus redemptionis non applicatur ex opere operato, nisi aut per receptionem sacramenti, aut per oblationem sacrificii; sed heec cele- bratio Eucharistiee, ut sic, non est receptio sacramenti, et tamen, per illam, ut sic, appli- catur ex opere operato passio Christi ; ergo est oblatio sacrificii; vel certe, quia sicut nostra redemptio quoad sufficientiam quo- dam sacrificio est perfecta, ita debuit per ali- quod sacrificium applicari ; nullum autem est aliud, prseter hoc mysterium.

3. D. Thoin. verba explicantur. — In solu- tione ad primum tangit D. Thom. locum Pauli in epist. ad Hebraeos, infra late tractandum. In solutione ad secundum, uno verbo dici poterat, argumentum solum concludere, hic Christum non immolari cruenter; D. Thom. vero, ut magis explicet primam rationem articuli, declarare voluit, sicut per consecra- tionem reprsesentatur passio, ita altare cru-

cem significare. Et in eodem loco, in solut. ad 3, declarat, sacerdotem consecrantem gerere imaginem Chrisli , cujus personam induit, dum consecrat. Unde concludit in htec verba : Et ita quodammodo idem est sacerdos et hos- tia, circa quse verba dubitatum aliquando est, cur D. Thom. addiderit, quodammodo, cum simpliciter sacerdos et hostia idem esse vi- deantur. Respondeo, significasse D. Thom., Ghristum esse hostiam, qua3 immediate offer- tur, non tamen esse sacerdotem per se ipsum immediate offerentem, sed per alium, verum etiam sacerdotem, et ita sacerclotem et hos- tiam non esse omnino idem. Addi etiam po- test, esse sacerdotem, prout in propria specie existit, hostiam vero, ut est sub alieno modo sacramentali.

DISPUTATIO LXXIIL,

DE SACRIFICIO I-N COMMUNI.

Disputat. 1 de sacrificio. — Quanquam D. Thom. de communi ratione sacrificii trac- taverit 2. 2, queest. 85, nihilominus hoc loco prsemittenda necessario est, ut ex propriis principiis ostendere possimus, quomodo in mysterio Eucharistife vera sacrificii ratio in- veniatur, quod ad hujus materiee complemen- tum necessarium est, ut tota heec cloctrina de signis sensibilibus, ad divinum cultum insti- tutis, perfecta sit; hactenus enim qusedam signa declaravimus, quee ad sanctificationem hominum instituta sunt, quse sacramenta vo- camus; prseter hsec autem necessarium est signum aliquod, quod directe et per se ritum ipsum colendi Deum contineat, quod sacrifi- cium appellamus. De quo dicendum hoc loco est, quoniam re ipsa conjunctum est cum Eu- charistise sacramento.

SECTIO I.

Utrum sacrificiuin in genere constituatur.

sigm rei sacrae

\ . Difficultatis causa. — Ratio dubitandi est, quia D. Thom. supra, qusest. 60, art. 1, sacramentum definiens, dicit, esse signum rei sacrse; sed ratio sacrificii diversa est a ratione sacramenti; ergo non potest hoc con- venire sacrificio. In contrarium vero est, quia sacrificium dicit aliquod sensibile ad cultum Dei pertinens ; sed nihil sensibile potest per- tinere ad cultum Dei, nisi aliquid significet

602 QU/EST. LXXXIH, ART. I.

ad honorem Dei pertinens, quod necesse est aliquo modo sacrum esse.

2. Quid nominis sacrificii explicatur. — Sacrificii definitio. — Sacrificii significatio multiplex et analoga est, ut sect. 6 declara- bimus; nunc vero, ut procedere possit dis- putatio , supponenda necessario est propria significatio hujus vocis, in qua, et a nobis usurpatur, et communi usu recepta est. Sa- crificium ergo proprie dictum est externa et sensibilis actio , qua res aliqua ita Deo offertur, ut legitimo ac solemni ritu in Dei honorem et cultum aliquo modo immutetur a publico et legitimo ministro; quibus verbis nunc solum significationem vocis describi- mus, ut ita possimus ad essentiam rei decla- randam accedere. Hsec autem significatio primo sumpta est ex usu omnium Latinae loquelae professorum, apud quos fere nullus alius usus hujus vocis reperitur. Secundo sumpta etiam est ex usu Scripturae sacree; licet enim verum sit, qua3libet opera in cul- tum Dei relata interdum in Scriptura appel- lari sacrificium, ut interna contritio, Ps. 50 : Sacrificium Deo spiritus contribulatus ; et vocalis laus, Psal. 46 : Sacrificium laudis honorificabit me\ eleemosyna, ad Heb. 13 : Talibus enim hostiis promeretur Deus; et martyrium, Sapient. 3, et corporis castiga- tio, ad Roman. 12; nihilominus tamen omnis heec significatio, ut infra yidebimus, meta- phorica est, et ex pnori, quee propria est, de- rivatur. Quod facile perspicere licet ex dis- cursu veteris Testamenti, in quo ea proprie et simpliciter dicebantur sacrificia, in quibus res aliquse in Dei cultum mactabantur, seu immolabantur, et hoc modo ssepe distinguitur sacrificium ab actibus aliarum virtutum, ut a misericordia , Oseee 6 : Misericordiam volo, et non sacrificium; ab obedientia, 1 Reg. 15 : Melior est obedientia, quam victima; et in hac significatione dicitur Psal. 50 : Quoniam, si voluisses sacrificium, dedissem utique, holo- caustis non delectaberis. Et in novo Testa- mento est frequens heec significatio, praeser- tim in epist. Pauli ad Hebr., a 5 cap. usque ad 10, in quo adducit verba Psal. 39 : Sacri- ficium et oblationem noluisti, etc; cap. 5, dixerat : Omnis Pontifex ex hominibus as- sumptus, pro hominibus constituitur in his, qux sunt ad Deum, ut offerat dona, et sacri- ficia pro peccatis. Ex quo loco possumus in hunc modum argumentari : nam sacerdos pro- prie significat ministrum publice deputatum, ut nomine totius populi apud Deum interce-

dat, ut constat ex Pauli definitione, et ex communi usu; sed sacrificium proprie dic- tum significat proprium actum sacerdotis; ergo sacrificium non significat quemlibet ac- tum virtutis, sed specialem actum a sacer- dote factum in cultum Dei , nomine totius populi ; imo nec significat quemlibet actum sacerdotis, sed potissimum ac supremum ac- tum ejus, qui consistit in oblatione aliqua, in qua sacrum aliquid in honorem Dei conficia- tur. Atque hocmodo dicimus, in antiqua lege fuisse multa sacrificia, in nova vero esse unum tantum ac singulare sacrificium, in quo Christianus populus ritu publico et solemni Deum colit; nam, si sacrificium in praedicta significatione propria non sumatur, non erit unum sacrificium in lege nova,sedmultiplex. Tandem in hunc modum declaratur, quia proedictus actus colendi Deum, qualis per da- tam definitionem , quid nominis sacrificii , explicatus est, possibilis est, et honestus, ac rationi conformis, si debito modo fiat, ut pa- tet ex perpetuo usu Ecclesise, tarn in lege gratiee, et scripta, ex divina institutione ma- nifesta, quam in lege naturse ex interiori in- stinctu divinae gratiee, et ex ipsa naturali propensione rationalis naturee. Gum enim homo animo et corpore constet, non solum internis actibus, sed etiam externis, et rebus ipsis sensibilibus Deum colere debet, ejusque dominium, et principatum confiteri; quod fit accommodatissime, dum res aliqua ita Deo offertur, ut in ejus honorem immutetur, seu conficiatur. Est ergo hic actus possibilis, et specialem habens honestatem; potest ergo proprio etiam nomine significari; hoc ergo di- cimus esse nomine sacrificii, ut ex usu mon- stratum est, et ex etymologia ipsius nominis potest declarari, quia sacrificare idem est, quod sacrum facere ; sacrificium ergo signi- ficat sacrificationem ipsam, seu actionem, per quam res aliqua offertur, sacrum aliquid circa illam efficiendo. Neque est aliqua vox latina, quee hujusmodi actum proprie significet; heec ergo est propria significatio hujus vocis , in qua a nobis in hac materia usurpatur, et in hoc sensu loquitur de sacrificio D. Thom. in tota hac materia, in 2. 2, queest. 65, preeser- tim art. 3.

3. Sacrificium sub signo sacro, ut sub ge- nere, collocatur. — Ex his facilis est reso- lutio propositse quaestionis. Dicendum est enim, sacrificium constitui in genere signi sacri. Ita docet D. Thom. 2. 2, qusest. 85, art. 1 et 2, nam ex hoc principio probat,

DISPUTAT. LXXIII, SECT. I. 603

connaturalem homini, cationem ex sola rei natura, sed ex institu-

usum sacrificii esse cui proprium est mentem et animum suum signis sensibilibus declarare; et inde etiam concludit, sacrificium soli Deo esse offeren- dum, quia divinam excellentiam aliquo modo significat; supponit ergo sacrificium in ge- nere signi sacri constitui. Quod etiam docuit Augustin., lib. 5 de Civit., cap. 5, dicens, sacrificium visibile invisibilis sacrificii si- gnum esse. Et epist. 49, qusest. 3, dicens, significativa esse omnia talia sacrificia , et quorumdam rerum similitudines. Ratione patet ex dictis, quia sacrificium significat quandam actionem externam, et sacram, eo quod cultum Dei externum continet; sed hujusmodi actio materialiter sumpta, ut qui- dam motus est, nihil in se habet, quod acl honorem Dei spectet, ut constat in occisione vituli, et similibus sacrificiis; de quibus sub hac ratione ssepe in Scriptura dicitur, nihil in se habere, unde placeant Deo, et ab ipso postulentur; tota ergo ratio honoris et cul- tus talis actus in significatione consistit, sci- licet, quia per talern actum homo significat existimationem, quam de Deo habet, et sub- missionem animi sui ad ipsum , vel aliquid hujusmodi; est ergo de ratione sacrificii hu- jusmodi sacra significatio.

4. Sacrificii signum est ad placitum in- ventum. — Atque hinc colligitur primo, sacrificium esse signum ad placitum, et ex institutione , qualia fere sunt omnia signa, quibus homo exprimit rationalem mentem suam. Patet, quia hujusmodi significatio, non est naturalis lali actioni exteriori secundum se consideratae , v. gr., occisioni vituli, aut alteri simili ; oportet ergo, ut ex impositione illi conveniat ; ad quam impositionem potest quidem in actibus ipsis externis considerari aliqua proportio et analogia, quse ab Augus- tino supra similitudo vocata est, et dici potest fundamentum remotum hujus significationis; proximum autem est ipsa impositio, sine qua nulla esset talis significatio, ut de sacramentis etiam in genere supra tractavimus; et dixi- mus etiam in priori tomo, in materia de adoratione, actus exteriores de se esse in- differentes ad cultum preebendum, quia ex sola rei natura non habent determinatam significationem; unde fit, ut eodem actu uta- mur interdum ad colendum Deum et Sanctos sub diversa intentione; sacrificium autem, ut diximus, significat actum continentem pro- prium Dei cultum et honorem ratione suse significationis ; non ergo habet hanc signifi-

tione, neque in hoc esse potest ulla dubitandi ratio. Atque in hoc sensu videtur dixissc D. Thom. 2. 2, quaest. 85, art. 4, sacrificium non habere aliunde laudem, nisi quia fit ob reverentiam Dei; non enim est sensus, sacri- ficium de se esse actum indifferentem , qui solum fiat bonus ex relatione extrinseca ; hoc enim est praiter mentem D. Thom., nam sa- crificium formaliter significat quemdam ex- ternum actum religionis, qui ex proprio objecto et intrinseco motivo bonus est, eo modo, quo actus exterior capax est bonitatis; sensus ergo est, actum illum externum, quem nomine sacrificii significamus, de se non ha- bere honestatem, sed solum quatenus impo- situs est ad significandum Dei cultum et hono- rem ; est ergo sacrificium sacrum signum ad placitum significans.

5. Responsio acl rationem dubitandi. — Ad rationem dubitandi in principio positam res- pondetur, rationem sacri signi esse commu- nem sacrificio et sacramento, et neutrius propriam rationem et differentiam continere; quse autem illa sit in sacramento , supra dictum est; de sacrificio aulem explicanda superest.

SECTIO II.

Quid sacrificium significare debeat, seu quae significatio de ratione sacrificii sit.

1 . In omni signo ad placitum duo sunt pree- cipue consideranda , materiale scilicet, quod est res vel actio ad significandum imposita, et formale, quod est significatio ipsa , quaj, cum in relatione consistat, vel ad modum re- lationis explicetur, a fundamento proximo, quod est impositio, et a termino seu re signi- ficata pendet. Hsec igitur omnia sunt a nobis in sacrificio sigillatim consideranda : primum vero de termino et re significata dicendum est, quia species relationis solet a termino sumi , et ex illo maxime pendet aliorum cognitio. Duo igitur possunt per sacrificium significari : unum est, internum seu invisi- bile sacrificium , ut Augustin. dixit ; aliud est mysterium aliquod fidei, v. gr., passio Ghristi; quomodo dicitur Christus immolatus ab origine mundi in veteribus sacrificiis, ut ex Apoc. 13 notavit D. Thom. in hoc art. 1 . Ethinc duplex significatio consurgit : una dici potest moralis, quia consistit in significatione alicujus actus humani interioris, ac moralis, quia per se pertinet ad bonos mores hominis;

604 QILEST. LXXXIII, ART. I

alia dici potest mystica, quia in repraesen- Genes. 22

tatione alicujus reconditi et supernaturalis mysterii consistit. Declarandum igitnr su- perest, quaenam istarum significationum sit de ratione sacrificii.

2. De essentia sacrificii est aliqua moralis significatio. — Differentia inter sacrificium et sacramentum. — Dico primo : aliqua signi- ficatio moralis est de ratione sacrificii. Unde aliquid in Deo, et aliquid in homine offe- rente significare debet, in Deo quidem su- premam excellentiam, et dignitatem primi principii , ultimi finis , et supremi domini rerum omnium, in homine vero subjectionem ad Deum, et recognitionem prsedictse divinse excellentiae ac potestatis. Heec assertio su- mitur exD. Thom. et Augustino, locis citatis prsecedente sectione; hac enim ratione dixit Augustinus, sacrificium visibile esse signum invisibilissacrificii; hoc enirn invisibile sacri- ficium nihil est aliud, quam interna devotio et dispositio, qua homo, et per intellectum re- cognoscit Deum, ut supremum dominum; et per voluntatem vult se Deo submittere, co- lendo ipsum, et profitendo hanc ejus excel- lentiam; ergo hsec significatio moralis est de ratione sacrificii, qu.r, tam ex parteDei,quam ex parte hominis, ea, quee diximus, complec- titur. Unde ex hac significatione concluclunt in primis dicti Patres, sacrificium esse de lege naturse, quia nalurale est homini, se interius subjicere Deo, et internum hunc affectum exlerno signo prodere; deinde con- cluditur, sacrificium continere singularem cultum Dei, solique vero Deo esse offeren- dum, ut late tractat Augustin., contra Adver- sarium legis et Prophetarum , cap. 18, et lib. 8 de Civit., cap. 28, et lib. 10, cap. 5, ubi hac ratione inquit : Sacrificium, etsi ab homine offertur, res tamen divina est; et epist. 49, queest. 3 : Intelligendum est, inquit; quam sit res antiqua sacrificium; quod non nisi uni vero Deo offerri debere, veraces acsacrx litterse monent; et ob hanc causam, ut ibidem docet, dsemones omni tempore vehementer optarunt, ut homines sibi sacri- ficium offerant, scilicet, ut divinum honorem usurparent. Dxmones enim (ait lib. 10 de Civit., cap. 19) non cadaverinis nidoribus, sed divinis honoribus gaudent. Unde ex omnium hominum communi consensu et con- ceptione, sacrificium, supremum latriee cul- tum continet, qui per antonomasiam nomine adorationis simpliciter dictee significari so- let, et ideo eadem vox sacrificio tribuitur,

Postquam adoraverimus, rever- temur ad vos, et aliis locis infra citandis; omnia autem hsec in prsedicta significatione fundantur; est ergo illa de ratione sacrificii. Quod tandem exemplo aliquo ex re ipsa sumpto declaratur, nam, quando in sacrificio aliquo interficitur animal in honorem Dei, illa actione significatur, omnia a Deo proce- dere, et sub ejus esse potestate, et ideo in illius cultum interimitur; dum autem homo illam actionem exercet, vel nomine suo exer- ceri facit, profitetur se recognoscere quod per illam significatur. Unde Levit. 1 et saepe in veteri Testamento praacipitur, ut homo, offerens sacrificium, manum imponat super animal quod immolatur, ut significet ipsum- met esse, qui in illa victima tanquam in signo quodam se immolat, Deoque submittit ; et D. Thom. supra, quaest. 82, art. 4, dicit, eum qui sacrificat, solere de re sacrificata participare, ut per hoc ostendat ad se sacri- ficium interius pertinere, quia exterius sacri- ficium signum est interioris sacrificii; est ergo haec significatio maxime essentialis sa- crificio. Denique ex hac significatione sumitur prima et potissima differentia inter sacrifi- cium et sacramentum; nam sacrificium per se primo ordinatur ad divinam excellentiam, et cultum ei debitum profitendum et signifi- candum; sacramentum vero non item, sed ordinatur ad aliquam hominis sanctificatio- nem significandam, ut supra dictum est.

3. Mystica significatio non imbibitur in ratione sacrificii primaria , licet ei annexam esse non raro contingat. — Objectioni occur- ritur. — Evasio refutatur. — Dico secundo : significatio mystica, etiamsi cum sacrificiis preesertim a Deo institutis conjuncla sit, non tamen videtur esse de primaria ratione et essentia sacrificii. Probatur primo, quia si sacrificium visibile habeat praedictam signifi- cationem invisibilis sacrificii, hoc ipso erit verum sacrificium ; sed potest preedictani significationem habere absque alia mystica significatione, ut per se manifestum est; nihil enim repugnat, actionem aliquam externam ordinari ad prsedictum Dei cultum significan- dum, et non ad reprassentandum aliquod aliud mysterium; ergo talis mystica repree- sentatio non est essentialis sacrificio. Dices : etiam potest per aliquam actionem hujus- modi repraesentari aliquod mysterium re- conditum , et non divina excellentia , nec subjectio hominis ad Deum. Respondetur, hoc quidem fieri posse; tale autem signum

DISPUTAT. LXXHI non esse futurnm sncrificium, quia cleest illi prima et essentialis significatio sacrificii. Dices, idem responderi posse de alia actionc significante preedictum Dei cultum et excel- lentiam, et non aliud mysterium. Responde- tur non esse similem rationem, quia, posila illa priori significatione, servatur ralio et definitio sacrificii ab Augustin. tradita, et ex communi omnium genlium usu, et concep- tione sumpta. Unde argumentor secundo ex usu omnium hominum tam fidelium, quam infidelium : omnibus enirn fuit communis sa- crificiorum usus, diverso tamen modo; nam infideles falsis diis sacrificia offerebant, qui licet nulla alia mysteria per sua sacrificia re- prsesentare intenderent, prseterquam supre- mum cultum ejus numinis, quod colebant, hoc ipso sacrificia offerebant; ergo signum est, hanc solam significationem esse de ra- tione sacrificii ; quae vera erit in vero sacrificio, falsa autem in falso, seu idolola- triam continente. At vero fideles et justi vero Deo vera sacrificia semper oblulerunt, ex Adamo usque, saltem post lapsum, ut D. Thomas docet, dict. qusestione 85, 2. 2, art. \ , ad 2, et tamen non videtur necessa- rium , ut in omnibus illis sacrificiis fuerit mystica significatio, preesertim in his, qui tempore legis naturse sacrificia offerebant, non ex speciali revelatione divina, sed pro- prio arbitrio et determinatione ; in illis enim sacrificiis non potest faciie fingi mystica significatio , prsesertim apud eos, qui non habebant explicitam fidem Christi; non est ergo preedicta significatio de ratione sacrificii. Unde sumitur confirmatio, quia sacrificium est de lege naturre, ut dicemus ; erat ergo possibile ex vi solius rationis naturalis; sed mystica significatio non dictatur solo lumine rationis naturalis; ergo talis significatio non est de ratione sacrificii, sed sufficit altera moralis, quse ratione naturali inveniri potest. Tandem, sacrificium ipsum mortis Ghristi fuit verum et perfectum sacrificium, habens prse- dictam moralem significationem; nulla tamen significatio mystica in eo excogitari potest, quia non est impositum ad aliquod aliud sacrificium , vel supernaturale mysterium significandum : ergo. Atque hinc a fortiori concluditur, non esse de ratione veri sacri- ficii, ut significet sacrificium mortis Ghristi, quia hsec significatio mystica est; si ergo nulla mystica significatio est de ratione sa- crificii, neque ha3C etiam erit. Item, quia ratio sacrificii prior est, et independens a lapsu

, SECT. II. 605

humame naturae; consequitur enim rationem ipsam naturalem secundum se; unde supra etiam ostendimus, si, non interveniente pec- cato Adae, status innocentiae durasset, futu- rum in illo fuisse sacrificii usum ; sed sacri- ficium crucis Christi posterius est , quam lapsus humanse naturae, ab illo, suo modo pendens; ergo esse signum ejus, non potest esse de primaria ratione sacrificii.

4. Contra prxdictam conclusionem objec- tiones aliquot dissolvuntur . — Prima. — Sed contrahanc conclusionem objici potest, primo, quia mystica significatio est de ratione sacra- menti, ut supra declaralum est ; ergo etiam erit de ratione sacrificii. Respondetur, ne- gando consequentiam; imo hsec esse potest altera notanda differentia inter sacramentum et sacrificium. Gujus ratio primum reddi po- test ex notatione ipsorum nominum ; nam sacramentum idem est, quod sacrum myste- rium, et ideo de ratione illius est, ut aliquod arcanum in se recondat atque significet; at vero sacrificium idem est, quod sacrum fac- tum, et ideo ad rationem illius satis est, quod respectu Dei religiosam mentem indicet.

5. Secunda. — Secundo objicitur, quia omnia sacrificia habent virtutem et valorem ex sacrificio mortis Christi ; ergo est de ra- tione eorum , ut respectu illius mysticam aliquam significationem habeant; neque propterea necessarium erit, ut ipsummet sacrificium crucis similem significationem mysticam habeat, quia , cum sit primum exemplar, superioris rationis esse debet, satisque est, quod seipsum reprsesentet ; quanquam respectu suorum effectuum non omnino carere videatur aliqua significatione mystica ; nam mors Christi peccali mortem significavit. Respondetur primo, negando consequentiam; nam posset sacrificium par- ticipare virtutem et valorem ex sacrificio mortis Christi, quamvis solum divinum cultum, et nullum aliud supernaturale mys- terium, neque ipsum crucis sacrificium signi- ficaret; sicut actus animi, quibus apud Deum meremur, vel satisfacimus, ex Christi meritis valorem participant , quamvis non sint im- positi ad significandum illam , quia haec participatio non fundatur in significatione , sed in morali causalitate, seu dimanatione, nimirum, quia omnes hi actus nostri inni- tuntur Christo, tanquam primse causse in suo ordine. Secundo dicitur, esse extra rationem sacrificii, ut sic, habere aliquam virtutem vel valorem ex sacrificio Christi; nam in statu

606 QUjEST

innocentiae potuisset esse sacrificium, etiam

si Ghristus in illo futurus non fuisset, et

idem potuisset Deus ordinare in statu naturae

lapsse; quamvis ergo demus, omnia sacri-

ficia, quse de facto habent valorem aliquem a

Christo, consequenter habere aliquam signi-

ficationem mysticam ejus, velpassionis illius,

non inde fit, talem significationem esse de

ratione sacrificii. Unde dicitur tertio, aliud

esse, declarare, quid sit de primaria ratione

et essentia sacrificii, quod hactenus fecimus ;

aliud vero inquirere, quid de facto habuerint

omnia sacrificia, preesertim ea, quse aliquo

modo divinam habuerunt institutionem, quod

in prsedicta objectione insinuatur; sic enim

verisimile est, omnia sacrificia supernatu-

ralia et grata Deo, a morte Ghristi distincla,

fuisse imagines et repraesentationes quasdam

sacrificii cruenti Christi, quod quidem de

sacrificio legis novae certissimum est, ut

postea videbimus; de sacrificiis autem legis

veteris id docet Augustin., 10 de Civit. ,

cap. 25, 20 contra Faustum, cap. 21 , et 2 con-

tra Adversar. legis et Proph. , cap. 18; et

D. Thom., 1. 2, qusest. 102, art. 3; et sumi.

tur ex Paulo, fere tota epist. ad Hebrseos; et

ex generali regula, quam tradit., 1 ad Cor. 1 0 :

Omnia in figura contingebant illis; et induc-

tione posset ostendi, si res non esset valde

prolixa, et a prassente instituto aliena. Et

eadem fere ratio est de sacrificiis legis na-

turse , maxime quee offerebantur ab omnibus

habentibus expressam fidem mysteriorum

Christi, et ex speciali revelatione et instinctu

divino, quale fuit sacrificium Melchisedech,

quod et sacrificium nostrum Eucharisticum,

et consequenter crucis sacrificium signifi-

cavit, ut in 1 tomo hujus 3 partis , circa

quaest. 22 D. Thom.. late dictum est. Idemque

credi potest de sacrificio Abel, qui de primo-

genitis gregis sui obtulit, ut dicitur Genes. 4;

et Paulus acl Hebr. 11 , explicat fide obtulisse

hostiam, quam Ecclesia in canone declarat,

fuisse verum sacrificium ; unde multi proba-

biliter existimant, obtulisse agnum aliquem

ex fide passionis Christi, et ad reprassentan-

dum illam , sive id fecerit ex speciali Dei

revelatione, ut ex his, quse Augustin. tradit,

lib. 1 de Mirabil. sacree Sripturse, cap. 5,

colligi potest , sive ex paterna traditione ,

utroque enim modo fieri potuit. Adam enim

statim post peccatum redemptionem agnovit

futuram per Christi mortem, unde in ejus

fidei protestatione lalia sacrificia instituisse

probabile est. Et de hac fide Christi recte

LXXXIII, ART. I.

intelligitur preedictus locus Pauli; atque idem dici potest de sacrificiis Abrahse , et aliis hujusmodi. Quod si aliquod sacrificium obla- tum fuit absque fide explicita mortis Christi, illud quidem repreesentare non potuit sacrifi- cium Christi ex speciali impositione, saltem hominibus cognita. Nam Deus fortasse in omnibus sacrificiis hanc repraesentationem in- tendebat. et ideo inspirabat modum sacrificii ad hanc significationem accommodatum, licet non semper homines mysterium perciperent. Nihilominus tamen, sicut tales homines sal- vabantur in fide Christi implicita, ita dici possunt suis sacrificiis implicite, et in actu exercito, Christi sacrificium repraesentasse, quia omnia faciebant ad colendum et placan- dum Deum, qui nisi per Christi sacrificium placari non potuit. Atque hoc modo dici po- test, in omnibus sacrificiis, quae de facto fuerunt, inventam fuisse aliquam significa- tionem mysticam sacrifioii Christi , propter quod fortasse dixit Sander., lib. 1 de Visib. Monarch. , cap. 6 , sacrificium Christi esse velut primum exemplar caeterorum, quae eo magis propria sacrificia sunt, quo perfectius illud repraesentant. Et ratio reddi potest, quia sicut voluit Deus, omnes homines per Christi mortem salvari, ita etiam voluit, ut hanc fidem suis sacrificiis profiterentur, ipsum sa- crificium mortis Christi eis repraesentando.

SECTIO III.

Utrum ad rationem sacrificii necessaria sit divina impositio, vel humana sufficiat.

1 . Deum necessario esse sacrificiorum auc- torem, qualiter probetur. — Queestio haec vi- detur magis acl causam , seu institutionem sacrificii explicandam, quam ad essentiam ejus pertinere; tamen quia impositio ipsa in- trat essentialem rationem sacrificii, tanquam proxima ratio significalionis ejus, ideo non possunt hsec duo disputatione sejungi, quia ad declarandum, qualis requiratur impositio, necessarium est simul exponere, a quo, quave auctoritate fieri possit. Videtur ergo, solum Deum posse sacrificium instituere, seu ad si- gnificandum imponere, et hoc sensu imposi- tionem hanc debere esse divinam. Primo, quia solus Deus potest esse auctor sacramen- torum ; ergo et sacrificiorum , quia non est sacrificium res minus sacra et divina, quam sacramentum. Secundo, quia in sacrificio ali- quid offertur, et quasi donatur Deo, quo ipse honoretur, et colatur; sed non potest, aut

DISPUTAT. LXXIII, SECT. III.

donatio rata esse, nisi constet, Deum tale do- num acceptare, aut oblatio esse honorifica, nisi ei sil grata ; neutrum autem horum con- stare potest, nisi talis modus oblationis ab ipso Deo traditus sit; est ergo hoc necessa- rium ad legitimum et verum sacrificium; quis enim ausus fuisset per occisionem vituli Deum honorare, nisi ipsemet declararet, se tali ho- nore esse contentum, eamque actionem ad id significandum hnposuisset? Tertio, quia alias possent nunc in Ecclesia instilui nova sacri- ficia ab Eucharistia distincta, et similiter in veteri synagoga licuisset diversa instituere sacrificia ab his, quee in ipsa lege tradita erant; utrumque autem horum manifeste fal- sum est.

2. In hac re supponendum est, sermonem esse de institutione seu impositione divina proprie dicta, id est, quae immediate a Deo, seu a Christo Domino facta sit; nam illa, quee fit ab homine per potestatem a Deo acceplam, licet referri possit in Deum, a quo est omnis hujusmodi potestas , simpliciter lamen hu- mana est ; nam humano arbitrio definitur, et statuitur; quomodo supra diximus, institutio- nem sacramentalium essehumanam, quamvis sit ab Ecclesia per potestatem a Ghristo ac- ceptam. Secundo statuendum est, non esse sermonem de potentia absoluta , quia supra dictum est, de potentia absoluta posse Deum committere puro homini potestatem ad insti- tuenda sacramenta ; multo ergo certius est, posse etiam committere potestatem insti- tuendi sacrificia; loquimur ergo de potentia connaturali homini, seu naturee humanee, aut secundum se , id est, in pura natura, aut prout elevata est ad supernaturalem statum per ordinem gratise; nam in utroque statu exercere posset actum sacrificandi sibi ac- commodatum, quia, sicut Deum posset inte- rius colere invisibili sacrificio, ita etiam posset aliquo sacrificio visibili suum invisibile sa- crificium manifestare.

3. Homines in qualicumque statu existentes ex se poterant sacrificia instituere. — Dico ergo primo : ex natura rei potest humanum genus in quocumque statu viee existens insti- tuere sacrificia suo statui accommodata, qui- bus Deum colat, et honoret; quapropler, si sola essentialis ratio sacrificii consideretur, quamvis ex divina institutione seu imposi- tione esse possit, non tamen eam necessario requirit ; sed potest etiam esse ex humana institutione. Probatur primum ex generali principio posito, quod ad rationem sacrificii

visibilis sufficit significatio moralis invisibilis sacrificii ; lucc enim significatio est adeo pro- portionata humana3 naturae, ut propterea di- catur sacrificium esse de lege naturae; ergo impositio alicujus signi ad hoc significandum non est adeo supra naluram hominis, ut sem- per requirat divinam auctoritatem, a qua im- mediate proficiscatur. Secundo potest homo imponere voces, quibus significet interiorem existimationem, quam de divina excellentia habet, et subjectionem ad illam ; ergo etiam potest imponere res aliquas, vel actiones ad illam significandam, quia non solum verbis, sed etiam rebus et actionibus potest homo in- leriorem mentem exprimere; ergo eadem ratione potest illam significationem tribuere alicui actioni ad sacrificium accommodatee ; quia non est in hoc ulla specialis repugnan- tia, ut clarius ex duabus sectionibus sequen- tibus constabit. Tertio id declaratur in sin- gulis statibus humanee naturae; nam si consti- tuamus hominem in pura natura, ille solum posset cognitione et ratione naturali Deum recognoscere, ut naturse auctorem et domina- torem , et consequenter posset hujusmodi mentem suam signis visibilibus ostendere, et heec potestas ei esset omnino connaturalis, ex solo naturse lumine illi conveniens. Quia, si- cut est naturale homini colere Deum , non solum interius, sed etiam exterius, ita etiam imponere signa ad hunc finem accommodata ; externus namque cultus non fit , nisi signis visibilibus, ad placitum et ex impositione si- gnificantibus; nec deberet homo in eo statu expectare divinam impositionem et revelatio- nem ; heec enim non est debita homini secun- dum se, sed excedit potius statum purre naturse. Si vero loquamur de homine elevato ad statum gratise, consequenter in eo suppo- nenda est fides, et supernaturalis cognitio ; qua supposita, sicut est connaturale homini sic instituto intenus colere Deum supernatu- rali cultu, ita etiam est illi connaluralis po- testas ad utendum signis visibilibus, inter quae sacrificia comprehenduntur, quibus ta- lem interiorem cultum significet, propter easdem rationes, quae servata proportione applicari possunt, quia , neque in tali statu hominis necessarium absolute esset, specia- lem revelationem, aut impositionem Dei ex- pectare, quia hsec etiam non est illi simplici- ter debita , cum possit homo, per fidem et gratiam convenienter operando , hujusmodi opera et munera sufficienter exercere. Et ideo D. Thom., 2. 2, quaest. 85, art. 1, ad 1, sub

QU^EST. LXXXIII, ART. I.

disjunctione dixit, oblationem sacrificii in communi esse de lege naturse, sed determi- nationem sacrificiorum esse ex institutione humana, vel divina, in quo aperte docet con- clusionem positam.

4. Sacrificiorum diffiniendorum in aliqua republica potestatem sibi Deus reservare, et potuit et voluit. — Sic Eucharisticum sa- crificium legitimaque ex veteribus instituta sunt. — Dico secundo, fieri posse a Deo, et ssepe etiam factum esse, ut sacrificiorum in- stitutio in aliqua republica solum Deo reser- vata sit. Hoc probant ex parte argumenta in principio posita. Et quidem potestas heec di- vina per se fere nota est. Nam licet in hu- mananatura, vel republica, sit potestas ad ferendas leges, quibus se ipsam gubernet et regat, tamen, quia hrcc potestas est sub po- teslate Dei, qui supremus est Rector et pro- visor humame naturee, potest Deus prsevenire illam humanam potestatem , proprias leges ferendo, quas humana potestas nec mutare, nec minuere ulla ratione possit, neque etiam augere, si Deus velit; eamdem ergo potesta- tem habet circa leges sacrificiorum ; nam eadem est de illis, quee de ceeteris, ratio, vel certe major, quia proximius divinum honorem attingunt. Quod vero ad usum pertinet, cer- tum est, in lege nova Christura Dorainum usum esse hac potestate; ita enim unicum Eucharistiae sacrificium instituit, ut noluerit cum illo aliud multiplicari aut misceri, ut in- ferius locissuis demonstrabimus. Atque idem censendum est de statu legis veteris, ut ipse usus satis probavit; nulla enim in populo Hebrseo legitima ac vera sacrificia introducta sunt, praeter ea, quse in lege sunt a Deo tra- dita. Ratio autem hujus rei ita potest expli- cari : nam quod Deus specialiter voluerit aliqua sacrificia sua auctoritate instituere, ex multis capitibus oriri potuit; videlicet, vel quia opus, quo sacrificium perficitur, super- naturale est, et ex divina omnipotentia pen- dens, ut contingit in nostro Eucharistico sa- crificio; vel quia voluit in tali sacrificio non tantum esse significalionem, sed etiam effica- ciam, quam solus Deus tribuere potest, quod etiam convenit nostro sacrificio; vel certe, quia preeter significationem moralem, voluit esse mysticam, quodammodo continentem di- . vinam testificationem alicujus mysterii ab- sconditi; quod etiam suo modo reperitur in nostro sacrificio, multo autem apertius in sa- crificiis veteribus, quee futura mysteria soli Deo cognita significabant, quod commune

etiam est aliquibus sacrificiis legis natura?, ut sacrificio Melchisedech, etc. Quod autem interdum voluerit Deus potestatem humanam circa hoc coarctare, ut aliquis populus, v. gr., nunc Ghristianus, et olim Judaicus, nullis aliis sacrificiis uteretur, nisi ab ipso Deo im- mediate institutis, ex multis etiam capitibus oriri potuit; primo ex speciali Dei dilectione erga talem populum ; melius enim et honori- ficentius est sacrificiis divinis uti, quara hu- manis; et ideo in principio in lege naturse, quando tam fides, quam alia dona superna- turalia, minus liberaliter hominibus commu- nicabantur, nulla talis lex hominibus imposita est, sed determinatio sacrificiorum, hominum arbitrio est relicta, paucis fortasse exceptis, quibus ex speciali gratia Deus inlerdum defi- nita dedit sacrificia; in lege autem veteri, quando Deus specialem populum sibi specia- liter dilectum elegit, cceperunt etiam sacri- ficia specialiter divina lege definiri. Secundo, hoc potuit provenire ex speciali dignitate et excellentia alicujus sacrificii, quse ratio po- tissime locum habet in lege nova, ut infra late tractabimus; nam in lege veteri potius sumenda est ratio ex multitudine sacrificio- rum; tot enim ac tanta sunt a Deo instituta, et praecepta, ut vix potuerint homines alia su- peraddere, neque id posse facere omnino oportuerit. Unde in Christiano populo, quod unico sacrificio contentus esse debeat, ad illius dignitatem et spiritualem libertatem pertinel; in populo autem Judaico potius ob ignorantiam et imbecillitatem ejus, oportuit tot sacrificiis carnalibus a Deo institutis gra- vari, ut per illa ab idolorum cultu abstrahere- tur; et ideo non decuit, alia sacrificia eis per- mitti, ne divinis sacrificiis profana aliqua, et indecentia miscerent.

5. Respondetur oppositis rationibus. — Ad primum igitur respondetur, negando conse- quentiam , quia sacramentum includit prac- ticam significationem gratiae sanctificantis , quam solus Deus potest sub signo sensibili infallibililer, aut statim dare, aut in futurum promittere; et ideo potestas ad imponendum hujusmodi signum non potest hominibus esse connaturalis ; sacrificium autem ex primaria ratione sua non includit significationem, quse potestatem humanam excedat, quia satis est, ut invisibile sacrificium significet ; et ideo non est similis ratio. Ad secundum responde- tur, ad illam partem de donatione, primum, in sacrificio non necessario intervenire pro- priam aliquam donationem, qua3 Deo fiat, sed

DISPUTAT. LXXIH, SECT. IV.

rei alicujus consumptionem factam in pro- testationem excellenliae divinae; quod, si haec appelletur donatio, non est talis, quae requirat propriam acceptationem alterius, quia non transfert dominium rei in illum, secl solum illam immutat, vel consecrat in honorem ejus. Deinde, esto aclmittamus propriam donatio- nem, quse acceptationem requirit, non opor- tet, ut speciali revelatione talis acceptatio a Deo fiat, sed satis est, ut aliqua generali lege contineatur; sicut votum, quod est promissio quaeciam, acceptationem requirit ejus, cui fit promissio; et tamen, ut votum obliget, non est necesse, ut speciali revelatione constet, Deum illud acceptare; sufficit enim generalis lex, qua Deus vult, vota sibi rationabiliter facta adimpleri. Unde ex materia voti et honestate rei promissse, statim recta ratio dictat, an tale votum sit divinae voluntati con- sentaneum et acceptum; idem ergo dicendum est de aliis oblationibus, seu sacrificiis. Unde ad alteram partem de gratitudine sacrificii, seu quod sit Deo honorificum, similiter dicen- dum est, ad hoc non esse necessariam specia- lem revelationem, aut institutionem, sed duo sufficere : unum est, quod a Deo non sit prohi- bitus talis sacrificii modus ; aliud est, ut in ipsa re, vel actione, quae ad usum sacrificii sumitur, nulla sit indecentia, neque impro- portio ad sacrum usum, et ad significandum animum subjectum Deo, ut supremo Domino. Nam, ut D. Thom. recte dixit, citata quaest. 85, art. 2, ad 2, dignitas sacrificii non ex pretio occisi pecoris, sed ex significatione pensanda est. Ad tertium respondetur, pro- bare secundam assertionem positam. Ahquae vero difficultates , quse circa illud inculcari possent, proprie spectant ad sacrificium novae legis ; et ideo commodius tractabuntur in- ferius.

SECTIO IV.

j Utruru saciificiurn, quod hominibus instituere licet, possit privata auctoritate institui, vel tanturn pu- blica.

1 . Difficultatis ratio. — Ratio dubitandi I oritur ex dictis sectione praecedente. Nam heec potestas instituendi sacrificium fundatur in' polestate exprimendi interiorem mentem per sensibilia signa ; sed hoc positum est in po- testate privata cujuscumque hominis; quilibet enim polest, quibus voluerit, uti signis, prte- sertim cum Deo loquens, qui omnia intelligit. Et confirmatur primo ex D. Thom., dicta

XXI.

quaest. 85, art. 4, ubi loquens de hominibus, qui non erant sub lege, tenebantur (inquit) ad aliqua exteriora facienda in honorem Dei, secundum condecentiam ad eos , inter quos habitabant, non tamen determinate ad haec, vel illa. ltaque totam hanc determinationem eorum arbitrio committit, dummodo decenter fiat; et ideo in solut. ad 3, videtur distinguere quaeclam sacrificia publica offerenda per sa- cerdotes, alia privata, quse unusquisque pro- pria auctoritate offerre potest ; igitur imposi- tio seu institutio sacrificii privata auctoritate fieri potest. Et fortasse Abel et Cain ita co- luerunt Deum, alius ex fructibus terrae, alius ex primogenitis ovium , unusquisque suo ar- bitrio et voluntate; dicere enim, divina vel paterna auctoritate id fecisse , voluntarium est, quia nec ulla auctoritate, nec necessaria ratione funclatur. Tandem ex aliis actionibus externis, quae per solum motum proprii cor- poris ab homine fiunt, potest homo eligere suo arbitrio, quas decentes judicaveritad co- lenclum Deum, ut sunt genuflexio, manuum elevatio, pectoris tunsio, terrae deosculatio ; quibus posset quilibet homo uti ad internam reverentiam significandam, etiam si non es- sent in frequente usu aliorum hominuin ; ergo idem facere potest oblatione sensibili alicujus rei materialis.

2. Humana respublica potestate ad insti- tuenda in honorem sacrificia gaudet. — In hac re primo statuendum est, esse in hu- mana republica potestatem ad instituenda sa- crificia, quae nomine totius populi Deo offe- rantur, quae non possunt alicujus privata auctoritate instilui, aut immutari. Haec con- clusio est certa, et communi omnium gentium usu satis probata ; nam, ut Augustinus dixit 19 contra Faust., cap. 11 : In nullum nomen religionis, seu verum seu falsum, coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum vi- sibilium consortio colligentur ; quae signa , visibilia potissime, fuerunt semper sacrificia, aut vero Deo , aut daemonibus oblata ; heec enim sola differentia semper fuit inter fide- lem populumetinfidelem, cumutriquesacrifi- ciorum usus communis fuerit, ut idem August. notavit, 2 cont. Faust., cap. 21. Hujusmodi autem sacrificia semper fuerunt publico et solemni ritu instituta , communi et publica potestate. Hujus autem rei ratio primo ex eo reddi potest , quod natura hominum postulat, ut in unum politicum corpus reipublicee con- gregetur ; hoc autem politicum corpus ad Dei cultum debet potissimum ordinari ; ergo ne-

QILEST. LXXXIII, ART. I.

cesse est, ut non solum singuli private colant Deum, sed etiam ut tota respublica per mo- dum unius corporis cultum Deo exhibeat; ergo necesse est, ut talis cullus offeratur per sacrificium publica auctoritate institutum , quia alioqui non posset nomine totius populi offerri; ergo oportet, ut haec potestas sit in tota republica, seu ejus capite, aut principe, sicut est in republica potestas ad illa omnia, quae ad bonam ejus gubernationem pertinent, ut, verbi gratia , ad praescribenda rerum pretia , et ad imponenda alia signa ad signifi- candum , et ad definiendos titulos seu signa bonoris, quibus vel principes, vel magistra- tus, vel cives inter se mutuo honorari de- bent; ergo multo magis extenditur haec po- testasad cultum, seu sacrificiumdefiniendum, quod nomine totius populi Deo offerendum est; et ideo Arist., 7 Polit., c. 8, et 6 Ethic, inter magistratus , sine quibus respublica conservari non potest, sacerdotes seu sacrifi- cosponit; quibus proinde in republica prin- cipem locum tribuit. Et confirmatur, quia, ut homines in unum corpus reipublicse debito modo congregentur, necesse est, ut etiam in unum nomen religionis conveniant; id aulem fieri non potest, nisi in usu sacrificiorum etiam conveniant; sed neque id fieri polest, nisi illa sint publica, et communi auctoritale instituta. Nam, si unusquisque proprio pri- vatoque arbitrio sacrificaret, quot essent ca- pita, tot essent sacrificandi ritus.

3. Ex his ulterius dico secundo, non solum posse sacrificium publica auctoritate institui, sed etiam solum illud esse proprie ac simpli- citer legitimum sacrificium , quod publica auctoritate, vel divina, vel humana, institu- tum est; atque adeo potestatem instituendi sacrificium proprie diclum, prout est in ho- minibus , non residere in singulis privatis personis, sed in tota republica, seu principe gerente vicem ejus. Quee assertio potest pri- mum probari ex Paulo, 'I ad Cor. 5, dicente : Omnis Pontifex ex hominibus assumptus pro hominibus constituitur in his, quse sunt ad Deum, ut offerat dona et sacrificia pro pec- catis. Ex quo loco imprimis colligunt omnes, sacerdotem et sacrificium mutua quadam re- lalione connecti. Nam et sacerdos propter sacrificium offerendum potissimum constitui- tur, et sacrificium non nisi a sacerdote offerri potest; sunt ergo haec inter se conjuncta, ut notavit Goncil. Trid., sess. 23, cap. 1, et late tractat Bellarminus, lib. de Missa, cap. 2. Deinde colligitur ex eisdem verbisPauli, mu-

nus sacerdotis, non cuilibet homini propria auctoritate convenire, sed ei. qui specialiter constituitur pro hominibus in his, quae sunt adDeum, etideo subdit : Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron, id est, qui ad tale munus legitime deputatus est, vel immediate a Deo, vel me- diante eo, qui auctoritatem habet banc dandi potestatem, et ideo, 2 Paralip. 26, Ozias, qui sine auctoritate sacerdotii sacrificandi munus usurpare voluit, lepra fuit a Deo percussus ; est ergo sacerdos minister publicus nomine totius populi deputatus.

4. Sacrificium legitimum, nisi ab auctori- tate publica, oriri nequit. — Ex his ergo con- cluditur sacrificium debere esse publica auc- toritate institutum, cum requirat sacerdotale munus, quod publica etiam auctoritate insti- tui debet ; nam si sacrificium a quolibet posset institui, a quolibet etiam posset exerceri et offerri, quia et majus est instituere, quam offerre; et qui potest sacrificium ordinare, potest etiam ministrum ejus designare; nam heec ejusdem sunt rationis et auctoritatis, et se mutuo consequuntur. Secundo potest si- mile argumentum sumi ex Paulo, ad Heb. 7 dicente : Translato sacerdotio, necesse est, ut legis translatio fiat; nam, sicut dixit, trans- lato sacerdotio, ita potuisset dicere, translato sacrificio, quia, ut diximus, illa duo semper juncta sunt, et e contrario etiam dicere po- tuisset, mutato legis statu, mutari etiam sa- crificandi ritum. Et ita videmus inter Gen- tiles in diversis rebuspublicis, seu nationibus, sicut diversee sunt leges, ita etiam esse diversos sacrificiorum ritus. Et in populo Dei , quandocumque facta est legis mutatio, vel a statu legis naturse in statum legis scrip- tse, vel ab hoc in statum legis gratiee, semper cum lege mutatus est sacrificiorum usus; si- gnum ergo est, sacrificium absolute dictum esse ex his, quae ex publica potestate, et com- muni lege pendent. Tertio sumitur non dis- simile argumentum ex circumstantiis ipsius sacrificii, propter quod introducta sunt tem- pla, altaria, vasa sacra, et vestes, sine qui- bus sacrificium offerre, nec decet, nec licet; sed non est in privata cujusvis potestate hujusmodi circumstantias definire, vel im- mutare ; ergo muito minus sacrificium ipsum quoad substantialem ritum ejus. Quarto ac- cedit moralis ratio supra tacta, quia acl uni- tatem et concordiam hurnanae reipublicse expedit, ut omnes conveniant in substantiali modo colendi Deum, qui consistit in sacri-

DISPUTAT. LXXIII

ficio. Ad hoc autem requiritur, ut dixi, sacri- ficia auctoritate publica esse instituta , et aliter introduci non posse, tum quia alias esset infinita varietas et confusio in repu- blica ; tum quia alioqui daretur occasio su- perstitionibus et variis idololatriis; unde etiam Arist., lib. Rhetor. ad Alex., dixit; ne- cessarium esse , in sacrificiorum religione ritus patrios et receptos servari. Et confir- matur, nam sacrificium est res maxime sacra inter omnes externas, et ideo oportet, ut de- centissime fiat; ergo decet, ut ritus ejus non possit cujusvis hominis privali arbitrio insti- tui, sed aliqua publica potestate.

5. Difficultas dissolvitur. — Objectio. — Responsio. — Ad rationem dubitandi in prin- cipio positam responderi imprimis potest, sacrificium non significare quodlibet signum sensibile, sed tale, quod aptum esse possit ad significandum , non solum ipsi utenti tali signo, sed etiam aliis, et ideo necessarium esse, ut tale signum non sit privata auctoritate inven- tum, sed auctoritate publica, ut habeat signi- ficationem omnibus notam ; in quo est magna differentia inter oblationem sacrificii, et alios exleriores actus religionis, quos per proprii corporis membra potest homo privatim exer- cere ; nam hi solum fiunt ad exercendum seu excitandum interiorem affectum juxta priva- tam devotionem; illa vero est quasi publica professio cultus Deo exhibendi. Sed urgebit aliquis, quia, licet verum sit, constitui posse in republica hujusmodi sacrificia, quae sunt signa publici cultus, adhuc reddenda est ra- tio, cur non possit unaquaeque privata per- sona similia signa ad proprium et privatum usum deputare , quibus non significet aliis mentem suam, sed solum Deo, suamque pri- vatam devotionem ritu etiam privato exer- ceat atque excitet. Responderi potest, ap- plicando hic doctrinam traditam sectione preecedenle ; nam sicut, quando Deus per seipsum instituit ac tribuit sacrificia alicui populo, consequenter prohibet, ne alia sacri- ficia ab hominibus in tali populo introdu- cantur, ita quando respublica auctoritate communi determinat ritus sacrificiorum (eo quod a Deo nihil immediate receperit, ut in lege naturse accidebal), consequenter prohi- bet, ne aliquod membrum reipublicae nova sacrificia propria auctoritate introducat; nam cum hoc ad bonum regimen totius reipublicse necessarium sit, in ipsamet determinatione sacrificiorum intrinsece includi censendum est, ita ut talis institutio non solum habeat

, SECT. IV. 611

vim directivam approbandi talem sacrificii modum, sed etiam prohibendi alia quaelibet privata sacrificia. Sicut, quando lex praescri- bit certos titulos, aut certa signa honoris, consequenter prohibet alia ; et lex Eccle- siastica instituens vestes, quibus sacrificium peragendum est, prohibet, ne aliis fiat; et similiter in usu verborum, postquam publico usu, vel auctoritale imposita sunt ad signifi- candum aliquid, non potest homo suo arbitrio alio modo illis uti, alioqui nec veritas, nec fidelitas inter homines firma esse posset.

6. Sed ex hac responsione videtur colligi, prsecise et ex natura rei tantum hoc conside- rando, esse in qualibet privata persona po- testalem ad instituenda sacrificia, saltem ad suum proprium et privatum usum, sicutprse- cedente sectione dicebamus esse in humana republica potestatem ad instituenda sacrifi- cia, seclusa Dei prohibitione. Patet sequela, applicando doctrinam datam, servata pro- portione, quia nulla ratio redditur, ob quam privatse personee hoc non possint, nisi quia est prohibitum a republica ; sed hasc prohi- bitio pertinet ad jus positivum et humanum; ergo illo secluso , esset in privatis personis talis potestas; ergo habent illam ex jure na- tura? preecise considerato , quamvis possit respublica usum illius prohibere. Et confir- matur, nam fingamus rempublicam nihil sta- tuisse de sacrificiorum rilu; tuncsane possent privatse personse suo arbitrio determinare hsec sacrificia, quia jam non esset prohibitum a tali republica; ergo hujusmodi prohibitione ablata, illa actio neque excedit vim natura- lem hominis, neque est per se mala, ut ra- tiones in principio factae concludere videntur. Tandem, si contingeret, aliquos homines tam solitariam vitam agere, ut nullius reipublicee essent membra, liberum unicuique esset, uti decentibus signis externis proprio arbitrio determinatis ad colendum Deum, quia homo habet jus colendi Deum cultu externo, quem sibi potest definire, si non habet superiorem, a quo delerminetur. Idem ergo erit, etiam si illa signa per modum sacrificiorum determi- nentur. Respondetur, quoad rem ipsam ar- gumenta convincere quod intendunt, quod etiam videtur sensisse D. Thom., locisinprin- cipio hujus sectionis citatis. Nihilominus ta- men, quia neque est naturale homini solita- riam vitam agere, neque etiam est moraliler possibile, ut in republica humana, preesertim bene instituta , non sint sacrificia , publica auctoritate definila , ideo simpliciter loquendo

QILEST. LXXXIII, ART. I.

de sacrificiis, prout moraliter veniunt in usum hominum, dicendum est, ut legitima sint, necessario publica auctoritate fore insti- tuenda , nec nomen sacrificii , in propria et usitala significatione , posse attribui alicui signo, nisi publica lege sancitum sit, ut supra in simili dicebamus de sacramento.

SECTIO V.

Qualis debeat esse res vel actio, quse in sacrificio ad significanduni iroponitur.

1 . Difficultatis punctus. — Explicata si- gnificatione, quse est veluti forma sacrificii, sequitur, ut declaremus, qualis esse debeat materia , cui talis significatio debet imponi, ut integra ratio sacrificii consurgat; hujus enim rei cognitio necessaria omnino est ad concludendam definitionem, et essentiam to- tam sacrificii ; et ad distinguendum hunc actum a ceeteris actibus exterioribus propriis divini cultus, qui non semper possunt a sa- crificio ex formali distingui , sed solum ex materiali. Et in hoc consistit lota ratio prse- sentis difficultatis, quia, licet omne sacrifi- cium consistat in aliqua actione sensibili per- tinente ad proprium Dei cultum (agimus enim nunc tantum de sacrificio visibili, imo illud solum proprie sacrificium vocamus , juxta primam nominis impositionem , ut dictum est), non tamen e contrario omnis actus sen- sibilis, quo redditur Deo religiosus cultus illi proprius, potest dici sacrificium, cum tarnen habere possit eamdem significationem et ho- nestatem, quam habet sacrificium. Assump- tum patet primo in vocali laude Dei, qua confitemur illum esse supremum dominum, nosque illi subjicimus, quae metaphorice vo- cari solet sacrificium laudis ; non est tamen proprie sacrificium, prout de illo nunc agi- mus ; et tamen idem prorsus significat, quod sacrificium, ut ex dictis patet. Similiter tun- sio pectoris et genuflexio fieri possunt in recognitionem propriae excellentiee divina3, et ita idem significabunt, quod sacrificium; et tamen juxta communem concipiendi modum, illa non sunt sacrificia proprie dicta ; unde in his non requiritur publicus minister, nec publica auctoritas, sicut in sacrificio. Tan- dem, omnis cultus latriae exterior est pro- prius Dei , si sit perfectus et absolutus; et tamen non omnis talis cultus est sacrificium, ut patet de ipso usu sacramentorum, quo pro- fitemur Deum esse principalem auctorem sanctitatis; et in usu etiam sacramentalium ,

ut, v. gr., erigere templum, consecrare al- tare, quee in solius Dei cultum facere licel; in his ergo omnibus est eadem significatio divinse excellentise, et consequenter eadem moralis honestas, quse attingit Deum, ut sub- jectum, cui honor et cultus debitus exhibetur. Quid ergo proprium in sacrificio, per quod ab hujusmodi actibus distinguatur? Et augetur difficultas ex quodam dicto D. Thom., alle- gata quaest. 85, art. 3, ubi cum dixisset, actus aliarum virtutum , prout a religione imperantur, et referuntur in cultum Dei, so- lere metaphorice appellari sacrificia, ita con- cludit : Sunt tamen quidam actus , qui non habent ex alio laudem, nisi quia sunt propter reverentiam divinam; et isti actus sacrificia dicuntur, et pertinent ad virtutem religionis. Nam, si D. Thomas intelligit, omnes actus hujusmodi esse propria sacrificia, falsum est, quod dicit; nam votum est actus religionis non habens ex alio laudem, nisi quia fit in honorem Dei, et tamen non est sacrificium ; et idem est de laudatione divina , genu- flexione, et aliis similibus ; si autem intelli- git sacrificium contineri sub genere talium actuum, quamvis cum illo genere non con- vertatur, esto, id verum sit, non tamen ex- plicatum manet, quid speciale talis actus requirat, ut in genere proprii sacrificii con- stituatur. Adde, etiam non videri necessa- rium, ut proprium sacrificium sub tali genere actus constituatur; nam mors Ghristi fuit verissimum et propriissimum sacrificium, et tamen infinitis aliis titulis laudem habens ; fuit enim actus maximee charitatis, fortitu- dinis, etc.

2. Sacrificandi actus circa rem aliquam permanentem debet versari quse Deo offeratur. — Quid oblationis nomen importet. — Dico primo, de necessitate actionis, quee est sacri- ficium, esse, ut sit oblatip alicujus rei per- manentis Deo facta. In hac conclusione omnes conveniunt, et probatur ex modo loquendi sacree Scripturae, in qua sacrificare, et sacri- ficium offerre idem sunt; si ergo sacrificare est offerre, sacrificatio ipsa erit oblatio; an- tecedens patet Genes. 8 : Obtulit holocausta supra altare; et cap. 22 : Offeres filium tuum in holocaustum; Isa. I : Non offeratis ultra sacrificium frustra; et ad Heb. 5 : Ut offerat dona et sacrificia pro peccatis ; et cap. 9, ut declaret Paul. cruentum saerificium Ghristi : Per Spiritum Sanctum (inquit) semetipsum obtulit immaculatum Deo. Et infra : Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda

DISPUTAT.

peccata. Prima vero consequentia probatur; nam sacrificium proprie significat actionem sacrificandi, ut supra visum est; si aulem sa- crificare est offerre, necesse est, ut ipsa actio sacrificandi in oblatione consistat; erit ergo sacrificium oblatio aliqua facta. Secundo de- claratur; nam ex hoc capite differt actus sa- crificii a multis actibus religionis supra nu- meratis, ut patet simul explicando, quid nomine oblationis proprie significetur. Dici- mur enim offerre Deo cor nostrum, preces seu orationes, seu vitulos labiorum, et res aliquas, quas Deo immolantur, in quibus om- nibus non est idem oblationis genus. Oportet ergo considerare, externum Dei cultum inter- dum fieri per puros actus externos, interdum aliquibus etiam rebus. Puros actus externos voco. qui consistunt solum in aliquo motu, vel actione hominis, et in ea perficiuntur et consummantur absque aliqua re externa , circa quam versentur, ut sunt genuflexio, vocalis oratio, et similes. Res autem appello, quascumque res permanentes, quae, licet non possint in cultum Dei cedere, nisi media ali- qua actione hominis, tamen quia ille cultus fit per usum, seu exhibitionem talium rerum, ideo dicitur fieri per ipsas res, ut distinguatur a priori modo cultus; hujusmodi ergo actio, qua ita utimur aliqua re permanente, ut in cultum Dei illam transferamus, dicemus, aut consumamus, dicitur proprie hoc loco oblatio talis rei facta in cultum ejus. Rursus consi- derandum est, aliud esse referre aliquid in Deum, aliud vero offerre aliquid Deo ; quan- quam enim hse voces interdum confuncli so- leant, et ut synonymee usurpari, tamen se- cundum propriam rationem differunt , quia referre in Deum, proprie dicit habitudinem finis ultimi, unde proprie cadit in humanas actiones, quatenuspropterDeum fiunt; offerre autem aliquid Deo, dicit habitudinem objecti proximi, seu personae, cui aliquid donatur, seu exhibetur; quod quidem, quamvis con- venire possit in aliquas externas actiones , quae non habent aliunde laudem, quam ex eo, quod Deo offeruntur in cultum et honorem, propriissime tamen dicitur de rebus perma- nentibus, quas homo, prout potest, Deo offert, et quasi dono dat in obsequium ejus. Etenim, quia Deus rebus nostris non indiget, neque novum earum dominium acquirere potest, ac si nulluin antea haberet, non possunt hoc ti- tulo vel ratione illi offerri , sed solum, ut in honorem ejus consecrentur, immutentur, aut consumantur ; quee omnia nulla alia proba-

LXXIII, SECT. V. 613

lione indigent, quia ex ipsa verborum pro- prietate, et communi omnium sensu, et con- sensu satis constat. Ultimo vero esl circa rem hanc considerandum, dupliciter aliquid offerri Deo, etiam praadicto posteriori modo, seu in- tra tetitudinem objecti. Primo, proxime et directe, ut quando animal interficitur in Dei honorem. Secundo, mediate et rernote; nam ut notavit D. Thom., 2. 2, dicta queest. 85, art. 3, ad 3, decimse, licet dicantur offerri Deo, quia ob cultum ejus dantur ministris, qui divino cultui vacant, tamen immediate non offeruntur Deo, sed ipsis ministris; sa- crificium ergo oportet, ut sit oblatio imme- diate et directe Deo facta, quia continet su- premum Dei cultum externum ; oportet igitur, ut per sacrificium res aliqua directe et imme- diate offeraturDeo in significationem supremi honoris et cultus ejus.

3. Illatum ex conclusione. — Nomen sa- crificii proprius de actione sacrificandi guam de sacrificata re dicitur. — Dico secundo : ex hac conclusione infertur, in sacrificio ex parte rei, seu materiee, quee ad significandum imponitur, duo posse considerari preeter si- gnificationem. Unum est res , quae offertur; aliud est actio, per quam offertur. Unde , sicut in sacramentis, praeter significationem, in re ipsa , quee significationi substernitur, aliquid consicleratur ut materia, et aliquid ut forma , ita in sacrificio fieri potest, servata proportione; res enim, quee offertur, potest dici materia sacrificii, quia est veluti primum fundamenlum ejus ; actio autem, per quam offertur, est veluti forma sacrificii, quia per illam completur et quasi constituitur. Res autem, quae in sacrificio offertur, considerari potest, vel ut antecedit actionem offerendi, vel secundum eum statum,inquo constituitur in termino oblationis ; et utroque modo est rnateria sacrificii, seu res in sacrificium oblata; ut, verbi gratia, animal, quod offer- tur Deo in sacrificium per jugulationem, vi- vum supponitur huic actioni; at in termino est mortuum; et utroque modo potest dici materia sacrificir, quamvis frequentius et generalius, ac principalius, dici hoc soleat cle tali re, prout supponitur toti actioni sacrifi- candi. Et hinc ulterius ortum est, ut, nomen sacrificii sequivoce sumatur. Nam , et res oblata, et actio ipsa, per quam offertur, so- lent sacrificium appellari ; propriissime ta- men dicitur de actione, ut ex ipsa etiam voce patet. Nihil enim aliud est sacrificium, nisi factio sacri, unde apertius posset sacrificatio

614 QILEST. LXXXIII, ART.

appellari; iclem vero extenditur ad rem obla- suffitum tam, seu, quae jam est ad sacrificium proxime destinata, ut in sequentibus latius videbimus. Quocirca ad concludendam propriam sacri- ficii rationem, duo supersunt explicanda. Pri- mum est, qualem esse oporteat rem, in sacri- ficium offerendam. Secundum est, per quam actionem debeat offerri.

4. Illa tantum oblatio, qude immutationem, sacrificalionemque includit , sacrificium est proprie. — Quee duo ut explicentur, dico se- cundo : non omnis oblatio proxime facta Deo est sacrificium, sed sola illa, quse fit per ali- quam immutationem rei oblatee, circa quam necesse est aliquid sacrum fieri, quando pro- prie sacrificatur. Sumitur heec conclusio ex D. Thom., citato art. 3, ad 3, ubi distinguit duplicem oblationem Deo directe factam : alia vocatur oblatio simplex, quse genericum no- men oblationis retinere solet, quse non est proprie sacrificium ; alia vero est oblatio magis sacra, per quam aliquid sacrum fit circa rem oblatam ; et heec est proprie sacri- ficium, licet interdum hac voce omnis oblatio directe facta Deo comprehendi soleat, ut no- tavit D. Thom., -1 . 2, q. 4 01, art. 4, ad 5. Quam divisionem significavit etiam Paul. , ad Hebr. 5, ita verbisillis : Ut ofjferat dona et sa- crificia. Ubi de rebus oblatis Deo loqui videtur, et qusedam vocat dona, quia quasi per sim- plicem donationem offeruntur ; alia vero vocat sacrificia, quia per actionem effectivam ali- cujus rei sacree offeruntur, ut ibi etiam nota- vit Chrysost., hom. 28, afferens illud Ps. 38 : Sacrificium, etoblationem noluisti , et dicens, quidquid est exlra sacrificium, oblationem appellari; quod intelligendumest, utdiximus, quia commune nomen accommodatur speciei minus perfectoe, quo modo potest oblatio a sacrificio distingui, quamvis alioquicommune nomensit. Quod etiam notavit Theopbylactus, ad Hebreeos 8 dicens : Sacrificium est, quod est per sanguinem, aut ignem; oblatio autem est ex fructibus, et sine sanguine, aut igne, aut alia immutatione fit; ubi tradens prsedic- tam divisionem, non tam propriis et adee- quatis definitionibus , quam usitatioribus exemplis eam declarat, additque etymologiam Greecorum verborum, quibus heec duo ge- nera oblationum significantur; nam queedam oblatio dicitur npoo-yopx, quee vox simplicem oblationem significat, utex proprietate ipsius verbi constat; alia vero oblatio dicitur evo-Lu, quee proprie de victima seu de sacrificio di- citur ; nam , licet in primeeva significatione

seu obhitionem per ignem factam significare videatur, quia verbum Greecum , unde derivatur, ardere significat, quia for- tasse olim sacrificia apud Graecos hoc prse- sertim modo fiebant, jam vero derivata vox est ad significandum etiam oblationem cum effusione sanguinis, aut alia simili immuta- tione. Quam doctrinam prius tradidit Euse- bius, lib. \ de PreeparationeEvangelica, c. 6, et indicavitIsidorus,lib. 6 Etymolog., cap. de Officiis. Praeterea hoc confirmat D. Thom. ex ipsa voce, sacrificium, , quee , ut diximus, effectionem alicujus sacri significat; et ideo Gregor., in c. Multi, <1, qusest. 1, sacrificium interpretatur, quasi sacrum factum, quod a simplici oblatione dislinguitur. Tandem ex rebus ipsis potest hoc declarari ; nam constat haec duo oblationum genera in religioso Dei cultu intervenire ; olim enim primitiee offere- bantur Deo, et primogeniti, et alia similia, queenon sacrificabantur; et nunc etiamprimi- tise offeruntur Deo, ut constat ex can. 3 et 4 Apostolorum; et in professionereligionis homo seipsum offert Deo; et generaliter ait August., epist. 59 : Multa offeruntur Deo , maxime tamen altaris oblatio ; est ergo in lege Evan- lica aliqua oblatio prseter altaris oblationem, cum tamen sola altaris oblaliosit sacrificium ; igitur in re ipsa est hoc duplex genus obla- tionis; ergo illis etiam duabus vocibus, obla- tiones et sacrificia, recte significantur. Et confirmatur, nam sacrificium fit in significa- tionem, et protestationem divinse excellentise, acsupremidominii Dei; hocautem expressius significatur, quando res aliqua ita offertur, ut in illius honorem immutetur, seu consu- matur, vel aliquid aliucl sacrum fiat; nam simplex oblatio cle se communis est aliis rebus; unde non habet tam proprie hanc significationem , nisi ex intentione offerentis ; ergo proprie sacrificii nomen prasdictum genus

oblationis significat.

5. Oblatio in sacrificio reperta rei oblatx consecrativa et immutativa esse debet. — Ex his ergo constat primo, qualis esse debeal actio, quae rationem oblationis in sacrificio habet ; in communi enim solum dicere pos- sumus, debere esse actionem consecrativam aliquo modo rei oblatee, et immutativam ejus. Ita D. Thom., dicta solutione ad 3, dicens : Sacrificia proprie dicuntur, quando circa res Deo oblatas aliquid fit. Quicl autem sit illud aliquid, quod fieri debeat, nulla definitione seu descriptione declarat, sed tantum quibus- dam exemplis docet : Sicut quod animalia

DISPUTAT. LXXIH, SECT. V.

occidebantur, et comburebantur , quod panis frangitur, et comeditur, et benedicitur. Unde quod quidam aiunt, necessarium esse, ut hasc actio talis sit, ut per eam res oblata interfi- ciatur seu pereat, quamvis ita sit secundum frequentiorem usum ; animalia enim interfici solebant, et sanguis eorum fundebatur, alise vero res solebant igne torreri, aut consumi, quiahujusmodi immutationum genera aptiora credebantur ad repra?sentandum, et supre- mum Dei dominium, et cruentum Christi sa- crificium ; nihilominus tamen non fuit hoc ita perpetuum , et necessarium , quin absque hujusmodi actione, vel tanta immutatione, interdum legamus sacrificium oblatum. Mel- chisedech enim, Genes. 7, sacrificium Deo obtulit in pane et vino, ubi non legimus im- mutationem aliquam factam circa rem obla- tam, nisi fortasse, quod panis ille et vinum aliqua externa clemonstratione oblata sunt Deo cum aliqua benedictione, seu elevatione, vel fractione, et distributione, ac sumptione per modum cibi et potus sanctificati; et in Leviticosimilia sacrificia reperientur, prseser- tim in panibus propositionis , et aliis sacri- ficiis ex simila ethujusmocli; semper tamen aliqua immutatio in re oblata reperietur, quia hoc modo, ut dixi , expressius significatur, Deum esse omnium auctorem ; ergo in genere hoc, satis est dicere, actionem illam clebere esse aliquo modo consecrativam, et immuta- tivam rei in Dei honorem.

6. Quidam vero distinguunt triplicem actio- nem , aliam consecrativam , aliam immuta- tivam seu consumptivam rei, et aliam, quee sit oblatio ejnsdem rei Deo facta. Sed, quic- quid sit de nostro Eucharislico sacrificio, de quo postea videbimus, an hee actiones in eo distinguantur, et ad illius essentiam perti- neant, tamen, in genere loquendo de ratione sacrificii, non estnecesseintelligere eas actio- nes re, sed ad summum ratione dislinctas ; actio enim illa, per qunm res mactatur, aut frangitur, aut alio simili modo immutatur, est sufficiens immutatio ad rationem sacrificii , neque aliqua alia consumptio est de illius es- sentia ; nulla enim sufficiente necessitate, aut rationi fingi polest. Nam, licet in veteribus sacrificiis res oblatse et sacrificatse, interdum consumerentur per usum sacerdotis aut po- puu\ tamen neque id erat commune omnibus sacrificiis, ut constat de holocausto , neque in his , in quibus fiebat, pertinebat ad essentiam sacrificii, sed post consummatum sacrificium fiebat ad significandum, hominem per sacrifi-

cium acceptari ad divinorum consortium, participationcmque eorum donoruui,qusejam Deo oblala fuerant, juxta illud 1 ad Gor. 10 : Qui edunt hostias, participes sunt altaris. Rursusluec eadem immutatio rei oblata3, qua- tenus fit ex institutione divina, et ad divinam excellentiam significandam, consecratio dici- tur, quia ut sic est quid sacrum; unde per eam sacratur, seu sacra efficitur res illa, quas sic immutatur. Ac denique ha3c eadem sacra immutatio, quatenus in Dei cultum et hono- rem fit, est ipsamet oblatio sacrificativa, quia per eam res oblata humanis usibus inepta redditur, Deoque dicatur, et in illius cultum transfertur. Non igitur his vocibus actiones diversse significantur, sed una et eadem sub diversis respectibus.

7. Sacrificium quodvis , a quo, cui , quod, pro quo offeratur, qua item actione, includat necesse est. — Quse debent inter prxdicta ver- sari distinctio. — His altare conjungendum. — Atque ex his tandem colligitur, recte dixisse August., lib. 4 de Trinit., cap. 14, in omni sacrificio quatuor esse necessaria, qui offerat, cui, pro quo, et qua3 offerat ; distin- guit enim ibi tantum personas seu supposita , pra?ter qua3 actionem etiam offerendi seu sa- crificandi intervenire necesse est; quee omnia etiam indicavit Paulus acl Hebr. 5, dicens : Omnis Pontifex ex hominibus, assumptus pro hominibus constituitur in his, qux sunt ad Deum, ut offerat dona et sacrificia pro pec- catis; et cap. 8 : Omnis Pontifex ad offeren- dum munera et hostias constituitur, unde et necesse est, et hunc habere aliquid, quod offerat. Ubi Deus est, cui sacrificium offertur; homines, prassertim peccatores , pro quibus offertur; Pontifex, qui offert, quem necesse est habere aliquid, quod offerat. Unde Isaac, Gen. 22, cum videret patrem euntem ad offe- rendum Deo pro se ipsis, ubi esset victima , inquirebat. Observandum est autem , hasc quatuor, quae numerantur, non semper esse re distincta , sed habitudine ; Christus enim et fuit offerens, et hostia oblala, et ut erat Deus, sibi etiam sacrificium offerebat, et ali- quo etiam modo pro se ut homine, non qua- tenus sacrificium illud propitiatorium erat , sed quatenus etiam eratsacrificiumlaudis, et gratiarum actionis , et glorias ac claritatis sui corporis impetratorium ; et alii sacerdotes non solum aliis , sed etiam pro se ipsis offe- runt, ut dicitur ad Hebr. Denique observa , prater illa quatuor, qua3 maxime substan- tialia sunt, posse addi quintum, quod licet

616 QILEST

magis extrinsecum videatur, tamen ex usu sacrae Scripturseetgentium omnium ad omnia sacrificia deputatum est, scilicet, altare, de quo ait Fulg., lib. 2 ad Monim., cap. 3 : Non ob aliud xdificari solitum, nisi ad sacrificium Deo offerendum , veteris Testamenti lectio frequenter insinuat; ac propterea August., 20 contra Faust., cap. 21, ait, sicut sacrificium soli Deo offertur, ita et altare solum in divi- num honorem erigi, quia nimirum , nonnisi ad sacrificandum construitur . Quod etiam ex Gen. 8 colligere licet , ubi prima mentio altaris in Scriptura fit, et ad sacrificium Deo offerendumerectumesselegitur.Nam quia sa- crificatio, actio sacra est, publica, et solemnis, ideo decentissimum semper fuit, certum ac sacrum locum destinare, in quo et actio illa fieret, et res Deo oblata constitueretur, et offerretur ; hunc autem locum , altare voca- mus, seu alionomine, aram,vel templum, vel simile quid, ei respondens, quocl ampliorem locum significat, qui et ipsum altare continet, et recipere eos potest, qui ad sacrificium con- veniunt; nam, licet hoc semper necessarium non sit, tamen regulariter et ordinarie ita fieri expedit, utlatiusinsequentibusdicemus. 8. Sacrificii effectio legitimum ministrum sibi vendicat. — In naturse lege primogeniti , in scripta tribus Levitica et Aaron familia , in lege gratise supernaturaliter consecrantur sacerdotes. — Ultimo ex his obiter etiam constat, esse de ratione actionis, quas sacrifi- cium est, ut a legitimo ministro fiat, quem Paulus Pontificem,seusacerdotem appellavit, unde nullus alius potest legitime hoc munus usurpare. Quod si id facere tentet, non erit sacrificium, sed sacrilegium. Quia , ut clicitur ad Hebr. 5, solus sacerdosest, qui pro homi- nibus constituitur, ut sacrificium offeral; neque ullus alius potest hunc honorem sibi usurpare, nisi qui vocatur a Deo tanquam Aaron. Ratio vero est, quia, sicut sacrificium propriissime dictum, prout nunc de illo lo- quimur, requirit, ut publica auctoritate insti- tutum sit, et ut nomine totius populi, seu reipublicas fiat, ita etiam postulat ministrum, habentem publicam et communem auctori- tatem ad offerendum, quem sacerdotem ap- pellamus. Quale autem esse debealhoc sacer- dotium , neque ad hunc locum id tractare spectat, nec potest eadem lege in omnibus definiri; pendet enim ex varia institutione, quee publica lege fit. Propter quod merito dixit Paulus ad Hebr. 5 et seq., hsec tria esse inter se connexa , lex,sacerdosetsacrificium.

LXXXIII, ART. I.

Unde in lege naturse, vel ex institutione di- vina, vel ex usu et introductione hominum, primogeniti , et familiarum principes simul erant sacerdotes, ut auctor est Hieron., epist. 136 ad Evang., et in q. Hebraic. circa Gen. 7, et eamdem traditionem Hebreeorum amplec- tuntur alii exposilores ibi; et Aug., Gen. 25, explicans, quse fuerintprimogenita, quasEsau vendidit; D. Thom., 1. 2, qusest. 103, art. 1, ad 3, dicit hoc servatum esse eo tempore ex humana determinatione ; et idem sentit 2. 2, qusest. 87, art. 1, ad 3. Postea vero in lege veteri ex institutione divina, Levilica tribus ad ministerium divini cultus deputata est, et familia Aaron ad fungendum sacerdotio, quod tunc per carnalem successionem,quasi hsere- ditario jure, obtinebatur. Jam vero in lege nova altius sacerdotii genus a Ghristo institu- tum est ; quod non per carnis originem, nec per solam populi designationem , sed per veram ac legitimam consecrationem datur, ut in proprio loco copiosius dicturi sumus, de sacramento Ordinis disputantes.

SECTIO VI.

Quaenam ratio ac definitio proprii sacrificii ex dictis colligatur.

1 . Quorumdam placilum. — Quidam auc- tores sine distinctione affirmant, omne opus bonum in Dei laudem et honorem relatum , esse vere ac proprie sacrificium. Ita sentit Gabr.,lect. 85 in canon., littera D.; et Castro, verbo Missa, hseres. 1. Quam sententiam libenter amplectuntur hasretici hujus tempo- ris, ut inde colligant, mysterium Eucharistiae non aliter, nec proprius esse sacrificium, quam caetera religionis opera, et consequen- ter, nullos esse necessarios speciales sacer- dotes, quia omnes homines sufficientes sunt ad operandum propter cultum et honorem Dei. Potestque in favorem hujus senteiitiee afferri August., lib. 5 cle Civit., cap. 5, ubi cum dixisset, misericordiam, et alia pia opera propter Deum facta, esse sacrificia, talem sacrificii definitionem concludit : Sacrificium est omne opus, quod agitur, ut sancta socie- tate inhsereamus Deo, relatum, scilicet, ad illum finem bonum, quo beati esse possimus.

2. Vera sententia sacrificium proprium ab improprio distinguit. — Communis tamen ac vera sententia, quam sajpe in superioribus insinuavimus, duplex genus sacrificii distin- guit, unum proprium, alterum per metapho- ram seu analogiam ad illud. Quo posteriori

DISPUTAT. LXXIII, SECT. VI.

modo, verum est, quodlibet opus bonum, in Dei honorem relatum, appellari posse sacrifi- cium ; proprie tamen sacrificium esse specia- lem actum religionis distinctum, non solum ab operibus aliarnm virtulum relatis in hono- rem Dei, sed etiam ab aliis actibus externis virtutis religionis. Ita sentit D. Thom., 2. 2, quaest. 85, art. 3, et tenet Soto, lib. 6 de Just. et jure, 1, art. 3; Gan., 12 de Locis , cap. 13, et omnes recentiores, qui contra haerelicos de sacrificio disputant.

3. Sacrificii proprii definitio per partes phijsicas. — Per metaphysicas partes sacri- ficii definitio. — Ut autem heec sententia ex- plicetur et probetur, oportet rationem veri et proprii sacrificii ex clictis colligere, quae duo- bus modis tradi potest. Unus est,per modum physicse definitionis , ex materia et forma constantis, ita ut sacrificium sit oblatio facta Deoperimmutationem alicujus rei in signum, legitime institutum, divinse excellentise et re- verentire. Cujus definitionis partes omnes satis ex superioribus constant. Solum circa ultimam animadvertendum est , per illam distingui verum a falso sacrificio. quod non tam sacrificium est, quam sacrilegium et ido- lolatria ; quanquam enim toto ritu externo possit cum vero sacrificio interclum conve- nire, tamen, si falsis diis offeratur, aut non fiat ex intentione colendi , et profitendi divi- nam excellentiam, sed ficto animo et fide, non erit verum, sed falsum vel apparens sacrificium. Unde recte Laclan., 1. 4 de Vera sap., cap. 3 et 4, negat posse veram religio- nem a vera sapientia seu fide separari ; addit- que, eum cultum, qui non officio menlis, sed ritu corporis constat, nihil habere veritatis. Excluditur etiam aliud genus sacrificii, vel potius superstitionis, quale est, quod non rilu legitimo, neque secundum debitam insti- tutionem offertur, de quo August., epist. 49 : Sacrificium (inquit) cum exhibetur Deo secun- dum veram ejus inspirationem et doctrinam , vera religio est : quod si hoc non habeat, erit noxia superstitio. Alter modus definiendi esse potest. si dicamus : Sacrificiuin est signum sensibile ad divinam excellentiam et cultum illi debitum immediate significandum impo- situm, per alicujus rei immutationem ; vel aliter, esse externum actum religionis, conti- nentem supremum latrise cullum, solique Deo debitum. Ubi, ut adasquata sit definitio, oportet per actum externum intelligere actio- nem aliquam exteriorem distinclam a prola- tione verborum, seu a laude, et cullu, qui

verbis datur. Ut enim in materia de adora- tione in priori tomo latius dictuut est, actus exteriores ex natura sua non sunt definiti ad solius Dei cultum; neque ullus est, qui ex se, et natura sua habeat, solam divinam excel- lenliam significare; ex institutione autern humana, vel divina sola actio sacrificandi ad hoc munus profitendi divinam excellentiam prorsus determinata est, ut frequenter docet August. locis supra citatis ; et ideo peccatum idololatria? maxime relucet in actione sacri- ficii, quanclo alteri, preelerquam Deo vero offertur. Hoc autem intelligendum est de aclibus, seu factis exlerioribus; nam verba, cum sint potissima instrumenta ad mentem et interiorem fidem explicandam, facilius etiam determinata sunt ad solius Dei cultum, et excellentiam significandam etprofitendam, ut cum ore laudamus Deum tanquam supre- mum bonum, et finem nostrum. Atque ita satis constat vera ratio proprii ac veri sacri- ficii.

4. Quse definitione hac non comprehenduntur sacrse actiones, analogice sacrificia dici con- suevere. — Hujusmodi sunt internus cultus. — Sacrificandi propositum. — Vocalis laus di- vina. — Corporis mortificatio, Rom. 12. Mar- tyrium, Sap. 3. Eleemosyna, Hebr. 13, Jac. 1 . — Ex qua colligi potest, reliqua omnia, quee sacrificia dicuntur, per analogiam quandam et derivationem e prsedicta rationehocnomen accepisse. Primo ergo, quia sacrificium est signum interioris cultus, ipse etiam interior cultus solet invisibile sacrificium appellari; interdum enim nomen signi transfertur in rem signatam, sicut etiam e converso, ali- quando nomen rei significatse ipsi signo tri- buitur. Imo interdum cultus internus appel- lari solet sacrificium maxime verum, aut etiam. veritas sacrificii, veritate, scilicet, rei, et perfectione virtutis, quia scilicet ipse cultus interior est id, quod preecipuum est in sacri- ficio, et veluti anima seu forma ejus, a qua habeat ut sit actus virtutis; quamvis in ratione signi proprietas et veritas sacrificii maxime sit in ipso actu exteriori; sicut in superioribus dicebamus in sacramento Eu- charistise corpus Christi esse prascipuum sa- cramentum in genere seu perfectione et veri- tate rei, quamvis in ratione signi species sensibiles proprius sint sacramentum, quia verius et proprius sunt signum sensibile. Et juxta hasc intelligitur illud Psal. 50 : Si vo- luisses, sacrificium dedissem utique; ubi de sacrificio sensibili aperte loquitur; nam sub-

QUiEST. LXXXIII, ART. 1.

dit : Holocaustis non delectaberis. Paulo autem inferius transfert sermonern ad invisibile sarrificium, dicens : Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum, Deus, non c/espc?e.?;significans, hoc perfectis- simum sacrificium maximeque placens Deo; nam per illud, interna et invisibili oblatione se totum homo Deo offert, ut cum per amo- rem, contritionem, aut internam devotionem cor suum et omnia Deo subjicit;hoc est enim, quod proprie appellamus sacrificium invisi- bile. Alio autem modo potest etiam dici invi- sibile sacrificium, voluntas seu propositum offerendi sacrificium externum, ad eum mo- dum, quo voluntas occidendi vocari solet in- ternum seu mentale homicidium; heec autem sacrificii appellatio non est tam usitata; unde ille actus proprius et clarius vocabitur pro- positum sacrificandi. Secundo translata est vox sacrificii ad significandos alios actus ex- ternos divini cullus; nam, cum sacrificium contineat supremum cultum Dei externum, ut dixi, quse participant rationem hujus cul- tus, facile etiam potuerunt sacrificii nomen participare. Unde, quia divina laus, quae per vocem fit, proprius et clarius indicare solet divinam excellentiam propter expressiorem verborum significationem , ideo vocari solet sacrificium laudis, Ps. 49 : Immola Deo sacri- ficium laudis, et sacrificium lauclis honorifi- cabit me; et eodem fere sensu dixit Ambros., lib. 5, epist. 28 : Simplex oratio sacrificium est. Tertio translata est vox sacrificii ad si- gnificandos quoscumque exteriores actus vir- tutum, qui ob Dei honorem,seulaudem fiant, ut corporis castigatio et mortificatio, ad Rom. 12 : Obsecro vos, ut exhibeatis corpora vestra hostiam sanctam, Deo placentem. Item mors propter Deum suscepta, Sap. 3 : Quasi holo- causti hostiam accepit illos. Item eleemosy-

his omnibus reperitur; et quia ratio virtutis non convenit eodem modo internis et externis actibus, neque elicitis, et imperatis. Qua- propter in Scriptura sacra illud , quod est proprie sacrificium , simpliciter et absolute ita appellatur; reliqua vero minime, sed re- gulariter cum aliquo addito, vel explicatione aliqua, ut, cum dicitur, sacrificium laudis, sacrificium contriti cordis, vel quid simile ; ita ut saltem ex antecedentibus et consequen- tibus semper possit translata significatio col- ligi. Quocirca, quamvis sacrificium cum aliis actibus exterioribus religionis conveniat uni- voce in ratione cultus externi et religiosl, lamen, ut significantur hoc nomine, sacrifi- cium, non conveniunt univoce, quia non participant eamdem rationem; unde multo minus possunt interiores et exteriores actus charitatis, orationis, poenitentige, misericor- dise, et similes, univoce convenire in ratione sacrificii, cum vix conveniant, nisi in com- munissima ratione virtutis, quam vox sacri- ficium non significat. Quod etiam inde facile declarari potest, quia ea omnia, quae diximus esse ad sacrificium necessaria, scilicet, altare, sacerdos, victima, ad praedictos actus virtu- tum applicata , constat metaphorice tantum dici, non proprie; hinc est enim illud Cypr., epist. 77, dicentis, nos ipsos esse hostiam in sacrificio contriti cordis; et Bas., Ps. 115, in fine, dicentis, cor nostrum esse altare, in quo sacrificium laudis offerimus; et Orig., homil. 9 in Levit., dicit, corda nostra esse altaria, et nos omnes esse sacerdotes ad hos- tias orationis et pietatis offerendas Deo; et Greg., 25 Moral., cap. 7, dicit, cor nostrum esse divinum altare, in quo prxcipitur ignis semper accendi; qua3 omnia constat per translationem et metaphoram esse dicta ; eodem ergo modo hujusmodi actus sacrificia

na, quia per eam aliquid videtur Deo offerri dicuntur. Atque juxta ha?c interpretandus

in persona pauperis, ad Heb. 13 : Communio- nis et beneficentix nolite oblivisci; talibus enim hostiis promeretur Deus; Jac. 1 : Religio munda et immaculata apud Deum et Patrem hmc est, visitare pupillos et viduas in tribu- latione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc sxculo; et juxta hsec intelligenda est doctrina D. Thom., dict. qusest. 85, art. 3.

5. Ultimo facile ex dictis conslare potest, sacrificium, ut haec omnia complectitur, non dicere unam rationem univocam, nec in ge- nere signi, nec in ratione actus virtutis; nam propria ratio sacrificii. supra explicata, non eodem modo, nec secundum proprietalem, in

est Augustin., in favorem prioris sententiae citatus. Locutus est enim generatim de sacri- ficio, magisque attendit rationem virtutis et honcstatis, quse est in divino cultu, et in sa- crificio, quam illius vocis proprietatem, quam non omnino prastermisit. Nam, cum definit sacrificium esse signum invisibilis sacrificii, de proprio sacrificio videtur locutus.

SECTIO VII.

Quotuplex sit sacrificium.

1 . Ex dictis in praecedente sectione possunt nonnullas divisiones sacrificii colligi. Aliud est ■

DISPUTAT.

enim invisibile, aliud visibile. Unum verum, aliud falsum. Unum proprium, aliud meta- phoricum ; de quibus satis dictum est; ac proinde hic jam non diviclimus , nisi pro- prium, verum, ac sensibile sacrificium; cujus partitiones juxta quatuor causarum genera ad quatuor capita revocari possunt.

2. Primo ergo ab origine, seu efficienle causa , dividi potest sacrificium , in sacrifi- cium legis naturse, veteris aut- novee; nam, sicut hee leges diversaa sunt, ita diversa sacrificiorum genera illas comitantur, quse multipliciter inter se differunt, primo, in auctore; nam sacrificia legis naturee non fuerunt a Deo immediate tradita, sed deter- minatio eorum hominibus commissa est, quod regulariter et juxta frequenliorem usum in- telligendum censeo; nam interdum fortasse aliquod sacrificium institutum tunc fuit ex speciali revelatione, et instinctu divino, ut de sacrificio Melchisedech credibile est. Sacri- ficia autem legis veteris omnia fuerunt a Deo immediate instituta, licet per Moysen fuerint promulgata. Sacrificii autem legis novee solus Christus Deus et homo auctor est, ut postea dicemus. Secundo differunt in effectu; sacri- ficia enim legis naturae per se et vi sua, seu ex opere operato, nullum habebant effectum, sed solum ex devotione et fide operantium valere poterant ad satisfaciendum Deo, vel aliquid ab ipso impetranduin; nam quod Gregor. interdum dicit, valuisse tunc aliquod sacrificium ad remissionem originalis peccati, quomodo inlelligendum sit, snperius in ma- teria de sacramentis in genere explicatum est; nam ille effectus, quomodocumque datus fuerit, magis pertinet ad rationem sacra- menti, quam sacrificii. Sacrificia autem legis veteris in hoc etiam fuerunt preecedentibus similia, quia nullum etiam spirituale el in- ternum donum vi sua conferebat; differebant tamen, quia saltem irregularitates aut im- munditias legales auferebanl; at vero sacri- ficium legis novae habet effectus proprios vi sua, et ex opere operato, de quibus postea dicemus. Tertio differunt in significatione et ritu externo. Et de ritu quidem id satis patet ex historia veteris Testamenti, praBsertim ex Levitico. De significatione vero declaratur ; nam intelligenclum id est, qnoad significatio- nem mysticam passionis Christi. Nam quoad moralem, omnia significabant eumdem cul- tum internum , eamdemque existimationem de divina excellentia etmajestate. Passionem autem Christi vetera sacrificia significabant.

LXXIII, SECT. VII. 619

ut futuram; et ideo omnia erant veluti umbrse quacdam aut figureo; quamvis sacrificia legis vcteris expressius ac pluribus modis hanc Chrisli passionem significaverint, quam sa- crificia legis naturee, uno vel alio excepto, v. gr. , sacrificio Melchisedech, quod satis expresse sacrificium legis novae , hoc est , Encharistiam significavit; qua3 non tantum est figura rei futuree, sed etiam veluti ex- pressa imago passionis Christi jam exhibitee; neque etiam est tantum umbra, secl ipsa veritas, quia in eo Christus ipse continetur, et eeterno Patri offertur, ut dicemus.

3. Ab ipsa re oblata oblationes distingui solent. — Secunda principalis clivisio sacrifi- ciorum sumitur ex parte materiee, seu rei oblatae; et ad tria preecipua membra revoca- tur. Primo enim solebant offerri animalia, et in Dei honorem mactari, ut vituli, columbee, agni, etc, et tunc oblata interdum appella- bantur hostia , interdum victima, de quorum nominum etymologia legi potest Isid., lib. 6

Origin. Solebant enim gentes haec sacrificia preemittere, quando ad bellum contra hostes incedebant, et ideo hostiam vocabant; aut certe, quia in ostio templi mactabantur; et similiter vocabantur victimee, vel quia offere- bantur pro victoria impetranda, aut in gra- tiarum actionem pro jam obtenta, vel certe quia animal vinctum ad sacrificium offereba- tur. Secundo offerri solebat sacrificium ex fructibus terree, ut ex tritico, etc., et haec proprie dicebantur immolntiones, a mola, ut multi existimant. Tertio offerebantur liquores aliqui, ut vinum, etc. Et heec proprie dice- bantur libamenta; quanquam usu jam haec voces confundi soleant, et quodlibet sacri- ficium his fere omnibus nominibus appellari ; reperiuntur autem in lege veteri omnia hecc sacrificiorum genera, ut ex Genesi, Exodo, et Levitico constat ; in lege autem nova unicum sacrificium omnia hsec eminenter continet; in eo enim Christus offertur, qui est viva hostia, et excellenlissima victima ; et quia sub specie panis et vini offertur, et sumitur, excellen- tiori modo habet quidquid ad rationem im- molationis et libamenti spectat.

4. Ex variis actionum consecrativarum modis , varia sacrificia distinguuntur . — Tertia divisio sacrificiorum sumi potest ex forma seu ex varia actione, per quam res oblata sacrari, aut immutari solita est, in qua re tanta invenitur varietas, ut vix possit ad pauca capita revocari. Possumus autem ex veteri Testamento tria potissimum colligere;

QU£ST. LXXXIII, ART. I.

interdum enim tota res oblata igne consume- batur, et lale sacrificium vocabatur holo- caustum, quod verbum, juxta proprietatem hebraicam interpretalum , idem significare dicitur, quod ascendens, quia nimirum hoc sacrificium igne consumptum, totumque in vaporem et fumum resolutum, quasi ascen- debat. Alii vero, ut Isidorus supra refert , existimant, holocaustum, nomen esse Grse- cum, idemque significare quod totum incen- sum. Secundo, sacrificium post jugulationem seu interfectionem animalis, partim igne consumebatur, partim in usum sacerdotum reservabatur, illudque in atrio, vel in templo comedebant, ut in hostia, quse dicebatur pro peccato. Tertio erat sacrificium hostia paci- fica dictum, quod partim igne, partim sacer- dotum, partim etiam ipsorum sacrificanlium usu consumebatur, ut constat ex Levitico, preesertim sex capitibus primis, ubi Cyril., Rupert., et alii expositores , varias horum sacrificiorum rationes tradunt, quas breviter collegit D. Thom., 1. 2, qusest. 102; et prius attigit Philo. lib. de Victimis; et Joseph., lib. 3 Ant. , cap. 13. Haec autem partitio potissimum habet locum in sacrificiis anima- lium; accommodari autem suo modo potest etiam ad ea, quee erant ex fructibus terrse, ut simila, tritico, etc; omnia enim aliquo ex prsedictis modis consumebantur.

5. Aliucl sacrificium cruentum, aliucl in- cruentum. — Unde etiam obiter declarala relinquitur alia divisio sacrificii in incruen- tum, et cruentum, quae tum ex parte rei oblatee, tum ex modo offerendi, sumi potest ; quandocumque enim offerebantur fructus terrae, aut aliquid ex illis confectum, sacrifi- cium fiebat incruentum, quia nulla sanguinis effusio in eo fiebat, aut fieri poterat. Quando vero offerebantur animalia, semper fiebal sa- crificium cruentum; jugulabantur enim et saepe ad humanos usus parabantur, quod fieri non poterat sine sanguinis seu cruoris effusione. Quod etiam maxime fiebat ad significandum cruentum sacrificium, quod in Christi passione peractum est, sicut per priora sacrificia adumbratum etiam fuit in- cruentum sacrificium , quod in nocte ccense Christus obtulit. Unde in lege etiam naturee utrumque sacrificii genus inventum est, nam Melchisedech sacrificium obtulit incruentum; de Abraham vero et aliis Patriarchis stepe legimus. sacrificia cruenta immol sse. Sacri- ficium autem legis novte, ut postea vide- bimus, formaliter, et proprie incruentum est,

tum quia Christus, in eo oblatus, semel tan- tum mori debuit, idque de se sufficienlissi- mum fuit ad nostra exhaurienda peccata; tum etiam quia ita decebat ad perfectionem, et puritatem legis gratite; potest autem hoc sacrificium dici eminenter et mystice cruen- tum, quia in eo vera caro, et verus sanguis offertur, cum quadam mystica reprsesenta- tione sacrificii cruenti, et sacramentali eorum separatione, quantum est ex vi verborum, quamvis propter realem concomitantiam mi- nime in re ipsa separentur, sed conjuncta sint.

6. Sacrificia item pro significantium fine et intentione fiunt varia. — Legis gratix unicum sacrificium eminentissime sacrificia omnia vetera continet. — Quarta divisio sa- crificii sumitur ex parte finis , et continet tria vel quatuor membra. Primo enim institui potest sacrificium solum ad Deum veneran- dum , ejusque excellentiam, et supremam dominationem protestandam ; et hujusmodi erat holocaustum. quod propterea totum cre- mabatur, ut significaretur id totum , quod creatura est, Dei esse; totumque in Dei honorem et laudem esse perfectissimum sa- crificiorum omnium, unde et ad statum per- fectorum dicitur pertinere. Secundo potest institui sacrificium in expiationem peccato- rum , et dicitur hostia pro peccato, quae in lege veleri frequens est , et multiplex pro diversitate peccatorum, aut personarum; seepe enim ad diversa diluenda peccata, di- versa preecipiebantur sacrificia, non quidem in omni peccatorum genere, id enim fuisset immensi cujusdam oneris, sed in quibusdam, quee juxta illius legis statum censebantur gra- viora, vel pro quibus talia sacrificia praeci- perentur aptiora. In quo etiam significatum est, illa sacrificia per se non fuisse sufficientia ad internam peccatorum remissionem quoad culpam, quia hoc modo unum peccatum mor- tale sine alio non tollitur; sacrificia autem illa pro peccatis, mortalibus pra?sertim, offe- rebantur; non ergo ad remissionem culpae ex vi illorum, sed vel ad satisfaciendum pro pcena ex opere operantis; ad id enim valere poterant, si offerens eral sufficienter contri- tus; vel ad impetrandam a Deo talem contri- tionem, si saltem ex vera ficle, et aliquali dispositione, et bono ac supernaturali motu cordis oriretur. Vel denique (quod certius erat) ad legalem justitiam seu veniam obtinendam. Tertio, instituebatur aliud genus sacrificii, quod hostia pacifica appellabatur, ut tradit

DISPUTAT. LXXIII, SECT. VIII.

D. Thom., 1. 2, quecst. 102, art. 3, ubi hoc modo trimembrem facit hanc divisionem, ad eam omnia sacrificia referens, quse, vel in lege veteri instituta sunt, vel excogitari possunt. Majoris autem claritatis gratia pos- sumus tertium hoc membrum in duo subdi- videre; sit ergo tertium sacrificii genus, quod ad gratias Deo agendas pro beneficiis sus- ceptis instituitur; et hoc propriissime voca- batur hostia pacifica , sacrificium lauclis, seu gratiarum actionis. Quartum vero genus est, quando sacrificium instituitur ad impetran- dum a Deo aliquod beneficium , praeter remissionem peccalorum, quod dici potest sacrificium impetratorium. In qua tota divi- sione observandum est , sumptam esse ex motivo virtutis , quatenus ad finem virtutis pcenitentiae, gratitudinis, religionis, aut alte- rius similis proxime ordinatur. Quapropter, quamvis ex vi et intentione instituentis fieri possit, ut sacrificia, ad hos fines ordinata, sint etiam (ut sic dicam) realiter, seu mate- rialiter diversa , non tamen repugnat, hsec omnia motiva ad idem reale sacrificium appli- cari, vel ex intentione proximi offerentis, vel etiam ex mente, et institutione primi insti- luentis. Atque ad hunc modum unicum sa- crificium legis novse omnes has sacrificiorum rationes perfectissime continet. Est enim holocaustum, quia potissimum fit in recogni- tionem divinee excellentiee. Est Eucharisti- cum, quia fit in recognitionem et gratiarum actionem passionis Ghristi, quse fuit summum Dei beneficium, et fons beneficiorum omnium. Est etiam impetratorium, quia in eo Christum offerimus, in quo, et per quem, omnia divina beneficia sperare debemus.

SECTIO VIII.

Utruui sacrificium sit de lege naturae.

1 . Hxreticorum delirium. — Hactenus sa- crificii naturam et proprietatem contemplati sumus, et obiter, quae in communi de causis et effectibus desiderari possunt, sufficienter attigimus; superest igitur, ut aliam partem cle sacrificio tractemus, quae ad rem moralem pertinere potest , nimirum , an hujusmodi ritus, et moclus colendi Deum licitus sit, vel prseceptus, et quo preecepti genere, naturalis, scilicet, an positivi, divini vel humani. Prima sententia est hsereticorum quorumdam ne- gantium, exhibendum esse Deo cultum exter- num, et preesertim per sacrificia cruenta. Ita

Advers. leg.

refert Augustin., 1 lib. cont. et Proph., cap. 48. E contrario vero Euseb., lib. 1 de Demonst. Evang., cap. 10, refert gentiles quosdam rejecisse incruenta sacri- ficia tanquam indigna Deo; cruenta vero approbasse. Averroes autem, 12 Metaph., in univcrsum haec sensibilia sacrificia contem- nenda putavit; imo apud Lactan. legimus, Senecam vocem illam protulisse : Quod est supra nos, nihil ad nos , quasi abjiciendum putaverit omnem Dei cultum, fortasse sensi- bilem et externum.

2. Sed, quod pertinet ad generalem quses- tionem de cultu Dei externo, an sit licitus et honestus , non est hic disputandi locus; sed supponendum est ex 2. 2, loc. cit.; el in primo tomo hujus tertiee partis tractantes de adoratione idem ostendimus , non solum ex Scripturis, et ex perpetuo usu Ecclesiae et justorum omnium , verum Deum colentium, sed etiam ex naturali ratione. Quia , cum homo constet animo et corpore, et utrumque a Deo habeat, ejusque providentia in utroque conservetur, et gubernetur, per sese maxime decet, ut non solum animo, sed etiam cor- pore ipsum colat; preecipue cum hujusmodi cultus externus, et ad proprium spiritualem profeclum utilis sit, et acl aliorum exemplum, et rei£ ublicee convenientem gubernationem. Est enim homo animal sociale, et ideo non satis est, ut veram de Deo existimationem habeat, sed necessarium etiam est, ut eam prodat, et coram aliis profiteatur; quod maxime fit per hujusmodi externum cultum religiosum. Unde haec veritas non tantum est fide certa, sed etiam ratione generali evidens; et locum habet, non solum in hominibus ad supernaturalem finem elevatis, sed etiam in pura natura, respectu Dei, ut auctor est et finis naturalis illius.

3. Deo justorum. externa sacrificia gratis- sima semper extitere. — Hoc autem principio supposito, non est difficile ostendere, etiam esse honestum, Deoque gratum, externum cultum per sensibile sacrificium, sive cruen- tum, sive incruentum ; quod etiam de fide est et rationi naturali consentaneum. Unde pro- batur primo ex historia sacrseScripturee; nam a principio mundi consueverunthomines justi Deoque grati, offerre Deo hujusmodi sacrifi- cia, annuente Deo, et signis aliquibus signifi- cante sibi esse placilum, ut manifeste legimus de Abel, Genes. 4, ad cujus sacrificium res- pexit Deus; et cap. 8, Noe, postquam egressus est de arca, obtulit holocausta super altare,

622 QILF.ST. LXXXIII, ART. I

odoratusque est Dominus odorem suavitatis-; et idem legimus de Melehisedech, cap. 14, et de Abraham, cap. 15 et 22, et de aliis poste- rioribus, excepto Isaac; sicut nulla etiam fit mentio in Scriptura sacrificii oblali ab Adam, licet credibile sit illud non omisisse post pec- catum, quamvis Scriptura sacra id non com-

memoret, cujus rationem mysticam attigit D. Thom., dicta queest. 85, art. 1 , ad 2; fortasse tamen nullum mysterium in hoc latet, quia necesse non est, ut in Scriptura sacra omnia referantur, preesertim quia fortasse nihil spe- ciale aut memoria dignum in horum Patrum sacrificiis accidit. Secundo, heec veritas evi- dentius constat ex his, quee Deus fecit in lege scripta, in qua Deus multa hujusmodi sacrifi- cia non solum probavit, sed etiam preecepit, quee lex non potuit non esse sancta, cum a Deo fuerit data. De qua re legi possunt Euseb., lib. 1 de Demons., cap. ult.; August., epist. 49, queest. 3; et ex recentioribus Fran- ciscus Ribera , Oseee 5, a num. 20. Tertio, nota fuit etiam heec veritas Philosophis gra- vioribus, et qui de rebus moralibus melius senserunt ut constat ex Platone, dialog. 8 de Legib.; Aristot., 7 Polit., cap. 8, et 8 Ethic, cap. 9; et Gicer., de Nat. Deorum. Quarto ac- ceclit ratio, quia in hujusmodi genere cultus nulla est specialis deformitas aut indecentia, quia et finis ejus religiosus est, et aclio ipsa est satis accommodata ad significandam excellentiee clivinee recognitionem ; neque aliunde ostendi potest aliqua malitia,quee per se sit tali actui annexa ; ergo talis actus per se ex objecto et fine suo, et circumstantiis sibi debitis, honestus est. Gonfirmatur, quia honestum est, ut homo tributum solvat regi seu principi, eiquehonorem exhibeat inreco- gnitionem dominii, et dignitatis ejus; ergo honeste etiam potuit ab hominibus introduci, ut de rebus suis aliquid Deo offerant, quasi tributum ei debitum persolventes; heec au- tem obligatio non potest in utilitatem Dei ce- dere, qui bonis nostris non indiget; decenter ergo factum est, ut hujusmodi oblatio inter- dum in solum Dei cultum et honorem cedat, per aliquam immutationem seu consecratio- nem rei oblatee; est ergo hujusmodi cultus ex genere suo decens, et honestus.

4. Scripturis proposita veritas impugnatur . — Adductis Scripturis satisfit. — Sed objici possunt nonnulla Scripturae testimonia , in quibus Deus significat, hujusmodi sacrificia sibi non esse piacita , Psal. 39 : Sacrificium et oblationem noluisti; Psalm. 50 : Holocaustis

non delectaberis ; apertius Isaiec 1 : Sanguinem hircorum et taurorum nolo; quis enim hsec re- quisivit de manibus vestris? Et similia fere habenlur Hierem. 7; imo Ezech. 20, sacrifi- ciorum preecepta appellantur non bona. Con~ firmatur, quia si heec sacrificia verum et honestum cultum Dei continerent, essent excellentiora, quam opera misericordiee, eis- que preeferenda, quia religio excellentior est, quam misericordia ; at vero Scriptura sacra preefert opera misericordiee his sacrificiis, Oseee 6 : Misericordiam volo, non sacrificium; hinc Lactant., lib. 6 de Vero cultu, cap. 1, obscure loquiturde ritu et sacrificio, quoDeus colendus est, dicens : Nihil sancta etsingula- ris illa Majestas ab homine desiderat, nisi so- lam innocentiam, quam si quis obtulerit, satis pie religioseque litavit. Ad priora testimonia respondetur, in eis non improbari heec sacrifi- cia, secl imprimis admoneri homines,*non sa- tis esse illis hujusmodi sacrificia, si alioqui negligenter vivant; quod recte docuit Lactan- tius supra dicens : Homines neglecta justitia, cum sint omnibus sceleribus inquinati religio- sos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint. Itaque non sacrifi- cia, sed sacrificantes reprehenduntur, qui, contemnentes alia opera virtutum, putant se per sola sacrificia fore Deo gratos; unde in citato loco Isaiee 1 , post superiora verba sub- ditur : Manus enim vestrse sanguine plense sunt; et cap. 66 : Hsec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est. Juxta quod scribit etiam Cle- mens Papa, lib. 6 Constit., cap. 22 : Recusa- bat sacrificia populi ssepe numero in eum pec- cantis, et existimantis eum sacrificiis, et non pcenitentia, placatum iri; et fere idem habet Ireneeus, lib. 4, cap. 32; et Augustin., lib. Queest. novi et vet. Test., queest. 103; et hoc indicant verba illa Psalm. 50 : Si voluisses, sacrificium dedissem utique; holocaustis non delectaberis ; sacrificium Deo spiritus contri- bulatus; et postea subditur : Tunc acceptabis sacrificium justitise, oblationes, et holocausta; tunc imponent super altare tuum vitulos. Non ergo heec Deo displicebant, sed, ut a contrito corde procederent, requirebat. Secundo, ac preecipue insinuatur in illis lociSj omnia an- tiqua sacrificia debuisse valorem suum ex fide passionis Christi accipere, et illa seclusa, per sese nullius fuisse existimationis, quod indicatum est in illis verbis Psalm. 39 : Sacri- ficium et oblationem noluisti, aures autem perfecisti mihi. Holocaustum et pro peccato

non postulasti, ticnc clixi, Ecce venio, ut Pau- lus etiam exposuisse videtur ad Hebr. 10; unde Augustiu. super eumdem Psalm. dicit, multa ex prsedictis verbis referenda esse ad tempuslegisgratiae, iu quo, oblato jam Christi sacrificio, quod illa sacrificia praonuntiabant, non possuntesseDeograta ; quod docuitetiain Chrysost., in Demonstrat. quod Chrislus sit Deus ; et Anast. Nyss., lib. Qusestionum sacree Scripturaa, quaest. 50. Tertio docemurinprae- dictis locis, quamvis opera divini cullus ex genere suo meliora sint. quam opera miseri- cordise, interdum vero haec esse magis neces- saria , Deoque gratiora, ideoque sacrificiis praeferenda ; maxime cum relata in Dei hono- rem, et amorem, participent honestatem reli- gionis et charitatis Dei ; hoc enim modo dici- tur, Marci 12, raisericordiam esse majorem omnibus holocaustis et sacrificiis. Tandem ul- timo significatur preedictis locis , dedisse Deum tot sacrificia carnalia illi populo, non quia per se illi maxime placerent, secl ut eum ab idolorum cultu abstraheret. Ita Hierony- mus interpretans citata Prophetarum testimo- nia,etMatth. 5; Chrysost., 61 in Matth.. et 24 in 1 ad Cor.; Epiphan., hser. 42; D. Thom.,

1. 2, queest. 102, art. 3. Unde constat, quo- modo exponendum sit verbum illud Ezech. : Dedi ei prsecepta non bona; non enim possunt dici non bona, quia fuerint mala; alioqui quo- modo Deus illa dedisset? dicuntur ergo non bona, id est, laboriosa, onerosa, aut certe etiam minus perfecta, et carnali populo po- tius, quam spirituali accommodata, ut a ma- joribus malis arceretur. Ac denique non bona dicuntur, quia onus imponebant, gratiam au- tem non dabant, et jubebant quidem, non au- tem adjuvabant, ut late persequitur August., toto lib. de Spiritu et littera, et docet D. Thom., 1. 2, qusest. 98, art. 1. Ad confirma- tionem satis ex dictis responsum est. Lactan- tius etiam pie exponendus est juxta dicta, maxime quia in eis verbis, non tam de ho- neslate, quam de necessitate horum sacrifi- ciorum loquitur, de qua nondum dictum est.
2. Difficultas. Secundo igitur loco declaran- dum superest , utrum sacrificiura sensibile non solum licitum sit, sed etiam praeceptum ; est autem qusestio de prsecepto legis naturae; nam de jure positivo divino et humano du- bium non est.quin talis actus possit esse ma- teria preecepti, sicut fuit in lege veteri, et postea dicemus de lege nova ; difficultas vero est, quid sit dicendum, stando in sola lege naturee. D. Thoin., 2. 2, q. 85, art. 1, ad 4,

DISPLJTAT. LXXIII, SECT. VIII. 623

senlit, determinationem quidem sacrificii esse de jure positivo, tamen usum ejus in coin- muni esse de lege naturee; et ita interpretan- tur et sequuntur Cajetan. et Soto ibi; et favet Eusebius, loco supra citato dicens, hominem debere vit;im suam offerre Deo in sacrificio; tamen, quia non expediebat, humanum san- guinem sacrificari, ideo lege naturse intro- ductum esse, ut in sacrificium animalis vel aliquid ejusmodi, commutaretur; sic enim Clement. Rom., lib. 6 Constit. cap., 20, dicit, antiquos Patres naturalilegeadmonitos sacri- ficasse; et Cassian., Coll. 8, c. 23, dicit, Abel naturali lege adductum sacrificasse. Sed. in hac re aliud est loqui de cultu Dei absolule, aliud de cultu externo, aliud denique de tali cultu externo, qui est per sacrificium. Rur- sus aliud est dicere, aliquid esse simpliciter prseceptum in lege naturee; aliud vero, esse sufficiens ad implendum aliquod naturale prseceptum.

6. Deum colere jure naturse prseceptum est. — Dico ergo primo : cultus Dei absolute lo- quendo prseceptus est naturali lege. Hanc conclusionem probat optime ratio, qua D. Thom. utitur loco cilato, quia nimirum homo debet Deo non tantum, amorem sed etiam ho- norem, tanquam supremo domino et auctori suo, a quo habet et originem, et ceetera omnia. Et confirmatur, nam hac ratione pree- ceptum naturale est de honorandis parentibus ; quanto magis de honorando Deo?

7. Idque cultu externo, — Dico secundo , etiam esse jure naturee preeceptum, colere Deum cultu externo. Hoc quidem non vide- tur esse tam evidens, sicut primum. Probatur tamen primo ex usu omnium gentium ; nam omnes eo modo, quo Deuin cognoscunt, illum colunt aliquo externo cultu; ergo signum est id fieri naturali ratione dictante. Secundo , quia cum homo a Deo habeat non solum ani- mam, sed etiam corpus, non solum animo, sed etiam corpore tenetur eum colere; non quidem, quia Deus sensibili aliquo signo in- digeat, ut mentis nostree affectum cognoscat, ut haeretici argumentantur, sed ut nos totos, et non solum animas, sed etiam corpora, Deo subjiciamus. Honor enim est in honorante; et ideo exhiberi debet modo ipsi accommodato. Unde argumentatur tertio D. Thomas, quia naturale est homini, ut mentem suam sensi- bilibus signis exprimat ; ergo hoc etiam modo tenetur colere Deum, primum, quia ex in- terno affectu naturaliter sequitur externa manifestatio ; vix enim potest homo animi sui

sensum et mentem interius nere, et ideo, si interior cultus Dei est de lege naturee, consequenter fit, ut sit etiam exte- rior. Deinde, quia hoc multum juvat, et fere necessarium est ad interiorem cultum; anima enim per actus corporis ad interiores animi motus excitatur. Denique (quod caput est), quia tenetur homo mentem et animum suum erga Deam, non solum Deo, et sibi, sed etiam aliis hominibus significare, propter quod non solum fides, sed etiam confessio fidei, est ad salutem necessaria, ut significavit Paul., ad Rom. 10, et idem proportionaliter est in lege naturee. Prsesertim, quia cum homines in unius reipublicae seu populi corpus con- gregantur, naturalis ratio postulat, ut non tantum sigillatim et privatim, sed etiam pu- blice, et communi nomine et auctoritate Deurn colant, quod facere non possunt, nisi externo cultu, quia cultum mere internum homines non vident.

8. Sacrificii oblatio, licet de jure naturae slricte sumpto non sit, est tamen actio idonea ad prseceptum naturale, de cultu externo exhibendo Deo exequendum. — Dico tertio : quamvis sacrificium visibile satis accommo- datum sit ad preedictam obligationem implen- dam, tamen proprie et in rigore non est ex vi solius legis naturre preeceptum. Prior pars sa- tis nota est ex dictis. Posterior sumitur ex. AnacletoPap., epist. 2, dicente, antiquos Pa- tres spontanea voluntatesacrificium obtulisse; et Clemente, qui loco supra citato dicit, non ex obligatione, sed ex voluntate sacrificasse. Ratio vero est, quia, licet hic modus colendi Deum, sit honestus, et sufficiens ad implen- dam obligationem colendi Deum, tamen prae- ter hunc modum possunt esse alii, etiam honesti et sufficientes, ut per vocalem oratio- nem et laudem, per genuflexiones vel alias similes actiones; cultus enim Dei externus multiplex est, et nullum est naturale princi- pium, ex quo sufficienter colligi possit, deter- minationem illius ad talem modum cultus, sci- licet, per sacrificium, esse omnino necessa- riam ad morum honestatem. Quando igitur aliqui Doctores significant, sacrificium esse de lege naturae, vel loquuntur de sacrificio in communi, proutincluditnon solum propria, sed etiam metaphorica sacrificia. Vel loquun- lur de sacrificio formaliter, ratione cultus latriee externi, ut sic, non ratione talis deter- miuationis. Vel denique si de hac etiam lo- quantur, interpretandi sunt, esse de lege na- turte, id est, consentaneum illi, et impletivum

QU^EST. LXXXIII, ART. I.

omnino conti- legis naturae, non tamen simpliciter necessa- rium.

9. Objectioni respondetur. — Dices : consi- derando hoc praeceptum eo modo, quo prae- ceptum est, scilicet in ordine ad cultum Dei externum, ut sic, pro quo tempore obligat, stando in sola lege naturse? Respondetur bre- viter (quoniam hoc magis spectat ad mate- riam de religione), hic occurrere generalem difficultatem el communem omnibus preecep- tis affirmativis, in quibus, si determinatio facta non est per legem positivam, difficile est designare tempus, pro quo determinate obligent. Quocirca, ablata praedicta determi- natione legis positivee, nihil aliud dicere pos- sumus, quam hujusmodi cultum esse ab ho- mine exhibendum Deo, aliquoties in vita , et non esse nimium differendum; nec potest temporis punctus et articulus generaliter de- finiri, sed prudenti usui et arbitrio id com- mittendum est.

DISPUTATIO LXXIV.

DE MISSA SEU SACRIFICIO LEGIS NOV^E.

Disp. 2 de sacrificio. — Doctrinx ordo. — Superius de sacramentis tractantes, prius de sacramentis legis novae in communi, quani de aliquo in particulari disseruimus, quoniam sacramenta multa sunt et in quibusdam rebus conveniunt, in aliis differunt ; in lege autem nova non sunt plura sacrificia, sed unicum tantum, ut postea videbimus, et ideo de hoc singulari sacrificio statim disputationem insti- tuimus. In quo pertractando duas illas partes distinguemus, speculativam scilicet, seu dog- maticam, et moralem, sicut in sacramentis observavimus. Prior autem, quam nunc ag- gredimur, sex vel septem capita complecte- tur, scilicet, an sit hoc sacrificium , quid sit, quas causas habeat, et praesertim a quibus offerri possit, et pro quibus, et quam habeat efficaciam seu valorem, ac denique quo or- natu et ceeremoniis peragendum sit. In hac ergo disputatione tanlum prima queestio, et consequenter institutio hujus sacramenti de- claranda a nobis est.

SECTIO I.

Utrum in lege nova sit aliquod veruni ac proprimn sacrificium.

\ . Hxreticorum pertinax insania. — Fun- damentum. — Una ex praecipuis controversiis

DISPUTAT. LXXIV, SECT. I.

cum hoereticis hujus temporis est dc hujus- modi sacrificio; illi enim omnino negant, in- stituisse Christum in nova lege aliquod verum sacrificium, et quamvis potissimum intendant tollere sacrificium propitiatorium, et impe- tratorium, tamen, ut hoc efficiant, absolute de sacrificio loquuntur, et quicquid vel in Scrip- tura, vel in sanctis Patribus, de Eucharistise sacrificio, vel insinuatum, vel aperte scriptum reperitur, id totum de improprio ac meta- phorico sacrificio interpretantur. Fundamen- tum eorum praecipuum est, quia, vel hoc sa- crificium est Ecclesiae Christi necessarium, vel non; si non, superflue et sine causa id esset institutum; si vero dicitur necessarium, fit in- juria sacrificio crucis Christi. Nam sequitur, illud fuisse imperfectum, et insufficiens. Hoc autem fundamentum, quamvis specie videa- tur infirmum, magnum tamen robur sumit ex ep. Pauliad Hebr., in qua simili argumento uti videtur Apostolus, ut concludat, vetera sacrificia fuisse infirma , quandoquidem post illa omnia necessarium fuit sacrificium crucis; hsec enim argumentandi ratio, si efficax est, eodem modo concludit de quocumque poste- riori sacrificio; unde aperte Paulus ex illius sacrificii perfectione concludit, illud unicum ad consummandam nostram salutem suffe- cisse. Igitur, c. 9, dicit, antiquos sacerdotes solitos fuisse frequenter introire in sancta , sacrificiorum officia consummantes, atque ite- rantes, eo quod nihil ad perfectionem possent perducere : Christus autem (subdit) introivit semel in sancta, seterna redemptione inventa; et infra : Non enim in manu facta sancta Jesus introivit exemplaria verorum, sed in ipsum ccelum, ut appareat vultui Deipro nobis\ ne- que ut seepius offerat semetipsum quemad- modum Pontifex, quando intrat in sancta per singulos annos in sanguine alieno; alioqui oportebat eum frequenter pati ab origine mundi; nunc autem semel ad destructionem peccati in consummatione sxculi per hostiam suam apparuit. In cap. autem 10, postquam dixerat, sacrificia vetera repetita saepius fuisse propter suam imperfectionem, subdit : Christus autem unam pro peccatis offerens hostiam in sempiternum sedet in dextera Dei, de csetero expectans, donec ponantur inimici sub pedibus ejus, una enim oblatione consum- mavit sanctificatos . Postmodum vero expo- nens de tcmpore legis gratise, verba Hier. 33 : Dabo legem meam in cordibus, et peccatorum eorum non recordabor amplius, subjungit Paul. : Ubi horum remissio est, jam non est

XXI.

oblatio pro peccato; tollit igitur sacrificium propitiatorium, unde et subjungit : Volunta- rie peccantibus nobis, post acceptam notiliam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia.

2.Secundoargumentari possumus ex Paulo ad Hebroeos 5, ubi dicit. neminem posse sibi assumere dignitatem vel honorem Pontificis seu sacerdotis, nisi qui vocatur a Deo tan- quam Aaron; sed in lege nova nullus vocatur sacerdos, nisi Christus, quod maxime perti- net ad dignitatem, et ad excellentiam et per- fectionem sacerdotii ejus; nam, ut subjungit Aposlolus, alii quidem plures facti sunt sacer- dotes, eo quod morte prohiberentur perma- nere; hic aulem, eo quod maneat in seternum, sempiternum habet sacerdotium. Ex quo vi- detur Paulus tacite concludere, illum esse uni- cum sacerdotem, post quem nullus alius suc- cedit, quod magis inferius significat, dicens : Lex enim homines constituit sacerdotes infir- mitatem habentes, sermo autem jurisjurandi qui post legem est, Filium in seternum perfec- tum. Igitur post Christum nullus est proprius institutus sacerdos, sed omnes fideles sunt sacerdotes, ea lata et metaphorica significa- tione, qua3 sacrificio simili modo dicto corres- pondet, juxta illud : Vos autem genus electum, regale sacerdotium ; ablato autem proprio sa- cerdotio, necesse est, et sacrificium proprium auferre; nam haec duo inseparabili nexu con- juncta sunt. Dices, ipsum Christum esse per- petuum sacerdotem, qui perpetuo potest sa- crificium offerre et iterare. Sed obstat Paul., ad Hebr. 7, dicens, Christum talem esse Pon- tificem, qui non habet necessitatem quotidie (quemadmodum sacerdotes) prius pro suis delictis hostias offerre , deinde pro populi ; hoc enim fecit semel, seipsum offerendo ; et idem repetit cap. 10, ut supra visum est.

3. Tertium argumentum sumunt haeretici ex Joan. 4, ubi Samaritana Christum interro- gavit : Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia Hierosolymis est locus, ubi adorare oportet; Christus autem respondit : Venit hora, quando neque in monte hoc, neque Hierosolymis adorabitis Patrem. Sed venit hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; quo in loco verbum adorare, idem significat, quod sacrificium offerre; nam quia (ut supra dice- bamus), in oblatione sacrificii supremus cultus externae latriee positus est, ideo sacrificare, per antonomasiam, adorare dici potest. Hunc autem esse sensum constat, quia de hoc

QUiEST. LXXXIII, ART. I.

solum erat controversia inter Samaritanos et Judeeos; nam hi solum in templo Hierosoly- mitano dicebant, licere sacrificia offerre; illi vero in monte Garizin, ubi templum sedifica- verant, teste Joseph., lib. 11 Antiq., cap. 8; nam de aliis actionibus, quibus coli Deus potest, ut sunt oratioaut similes, non poterat esse dubitatio, quin quovis in loco licite fieri possent. Accedit, non esse novum , sed usi- tatum in Scriptura, quod verbum adorandi, pro verbo sacrificandi ponatur, Genes. 22 : Postquam adoraverimus, revertemur ad vos, id est, postquam sacrificium obtulerimus; sunt enim illa verba Abrahse, qui ad filium sacri- ficandum ibat; et eodem sensu sumi videtur Joan. 12, in illis verbis : Erant autem quidam Gentiles ex iis, qui ascenderant, ut adorarent in die festo; et Act. 8 de Eunucho Candacis Reginee dicitur : Venerat adorare in Hierusa- lem, etc; eodem ergo modo sumitur in citato loco. Interrogatus ergo Christus de loco, ubi sacrificium esset offerendum , respondere videtur, venisse jam tempus legis gratiae, ubi nullibi erat Deus sacrificiis honorandus, sed tantum in spiritu et verilale, id est, sacrificio spirituali et invisibili.

4. Christi Ecclesia propriissimo, externo,

visibilique sacrificio gauclet, quo Deum colit.

— Dicendum vero est, esse in Ecclesia Christi

aliquod verum, proprium, externum ac visi-

bile sacrificium, quo a Christiano populo coli-

tur Deus. Heec est catholica veritas, ac de fide

certa. Quam ostendo primo ex veteri Testa-

mento, in quo preedictum est, fore in lege

gratise hujusmodi sacrificium, ut testis est

Augustin., lib. 13 de Trinitate, cap. 17, et

epist. 49, qusest. 3. De qua re possunt varia

testimonia afferri, quale est illud Daniel. 12,

ubi de ultima aetate legis gratise, quee erit

tempore Antichristi, preedicitur, cessaturum

in ea juge sacrificium; supponitur ergo esse

duraturum sacrificium aliquod toto illo tem-

pore ; nec potest hic locus exponi de sacrificio

improprio et invisibili, quia illud non cessabit

etiam tempore Antichristi. Aliud testimonium

est Isaise 19 : Cognoscent jEgyptii Dominum,

et colent eum hostiis. Quo loco, iEgyptiorum

nomine gentes intelliguntur, et eorum vocatio

ad fidem Christi, et verus Dei cultus praedi-

citur, ut Hieronymus ibi exponit, et significat

Tertullian., lib. contra Judeeos, cap. 5. Sed

prsecipuum testimonium est illud Malach. 1 :

Ad vos o sacerdotes , qui despicitis nomen

meum, et offertis super altare meum panem

pollutum, et csecum, claudum ac debilem im-

molatis; non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra; ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur , et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum. Quorum verborum planus ac perspicuus sen- sus est, iis prredicere Deum reprobationem Judseorum, sacrificiorum, ac cseremoniarum legalium cessationem, vocationem gentium, et mundissimam sacrificii oblationem in gentium Ecclesia futuram ; quse tamen tanquam prse- sens describitur prophetico more , propter certitudinem prophetiee , et cum legalibus oblationibus comparatur, eisque prseferlur. Nam sacrificia Judaica tantum in uno templo offerri poterant, hoc autem offerendum dici- tur in omni loco; illa, et carnalia erant, et ab hominibus pollui poterant, hoc autem dicitur sacrificium mundum, quod nulla hominum nequitia contaminari, aut fcedari potest, ut Concil. Trident. dixit, sess. 22, cap. 1.

5. Hsereticorum refutatur eludendi modus. — Aiunt vero hseretici, ibi non esse sermonem de proprio sacrificio visibili, sed de improprio et invisibili, aut de metaphorico, quod in oratione, vel aliis bonis operibus consistit. Sed huic evasioni repugnant, primo proprie- tas verbi sacrificium, quod simpliciter diclum et sine ulla limitatione, quae ex antecedenti- bus, aut subsequentibus colligi possit, proprie sumendum est, ut ex supra dictis, et ex gene- rali regula interpretandi Scripturam, ostendi potest. Secundo, quia, si antecedentia et sub- sequentia considerentur, alium sensum com- modum non patiuntur; nam ibi comparatur unum sacrificium cum aliis, et hoc approbatur et reprobantur reliqua; ergo necesse est, tolum sermonem intelligi de propriis et visibilibus sacrificiis; nam illa sacrificia, quse reproban- tur, propria et visibilia fuerunt, et illud, quod eis prsefertur, tantum dicitur esse unicum, quod ab omnibus gentibus offerendum est, cum tamen constet, sacrificia invisibilia esse varia et multiplicia. Accedit, quod illud uni- cum sacrificium prredicitur tanquam novum et singulare futurum, et aliis veteribus sacri- ficiis successurum ; at vero invisibilia sacrifi- cia non fuerunt de novo introducenda, nec proprie successerunt veteribus sacrificiis, sed simul etiam cum eis fuerunt, imo sunt eis antiquiora, quia semper cum visibilibus sa- crificiis debuere invisibilia conjungi, alioqui ficta essent, et impia talia sacrificia. Denique

DISPUTAT. LXXIV, SECT. I.

specialiter ibi preedicitur futuram esse mun- dam hanc oblationem Ecclesiee, quod polest duobus modis intelligi : primo ratione ritus externi, quod egregie convenit huic sacrificio novee legis, preesertim, si cum cruentis sacri- ficiis veteribus confemtur; nam in solis spe- ciebus panis et vini, facili et purissimo ritu offertur. Vel secundo dici potest munda , propter sanctitatem et puritatem ipsius sacri- ficii, et hoc etiam optime quadrat in idem sacrificium propter excellentiam rei oblatee, et sanctitatem primi offerentis, qui est Chri- stus; ratione cujus semper hoc sacrificium mundum est, et infiniti valoris, etiamsi con- tingat, proximum offerentem iniquum esse, quod non ita erat in veteribus sacrificiis, quee a solis puris hominibus offerebantur, et ob eorum nequitiam totum valorem suum amit- tere poterant; invisibili autem sacrificio, cum totum penderet ex justitia et sanctitate offe- rentis, non potest preedicta differentia satis accommodari; nam et in lege veteri offere- bantur munda sacrificia invisibilia a justis hominibus, et in lege nova possunt inquinari, vel potius omnino corrumpi, si absque hones- tate , vel debitis circumstantiis fiant. Imo heereticorum judicio omnia opera nostra , quantumvis bona, sunt aliquo modo coinqui- nata et immunda, quod, licet ita universe dictum verum non sit, seepe tamen ita acci- dere non est dubium ; non ergo propter nostra opera potest sacrificium legis novee mundum appellari, sed propter mundissimam oblatio- nem a Christo institutam. Quapropter inter- pretatio heec communi etiam omnium Patrum consensu firmata est, ut inter Latinos constat ex Clement. Rom., lib. 7 Constit., cap. 31; et Cyprian., lib. 2 contra Judaeos, cap. 16; August., 18 de Civit., cap. 25, et lib. 1 contra Advers. leg. et Proph., cap. 10; et Greecis, Chrysost., Psal. 95, etorat. 2 contra Judeeos; Ireneeo, lib. $ contra Heeres., c. 33; Justin., in Dial. cum Tryph.; Damasc, lib. 4 de Fide, c. 1 4;etexaliis tam Latinis quam Greecis, qui Prophetam ipsum exponunt; ac denique ex Hebreeis Rabbi Samuel eamdem expositionem eleganter persequitur in libello, seu epistola de adventu Messiee, cap. 21 et sequent.; et ex antiquioribus Hebreeis eamdem referunt Bur- gens., in Scrutinio Scriptur., 2 part., c. 7, et Galat., lib. 10, cap. 4.

6. Improbatur hujus loci extranea exposi- tio. — Respuitur hxreticorum ficta evasio. — Quocirca seepe miratus sum, cur Arias Mon- tanus , vir alioqui eruditus et pius , hunc

locum Malachiee interpretans, ad peregrinum et improbabilcm sensuin deflexerit, dicens, non esse ibi sermonem de Ecclesia per Christum ex Gentibus congreganda, sed de ipsis genti- bus, quee eo tcmpore vivebant, et eorum sa- crificia et oblationes, quas lege naturali ducli Deo oflerebant, dicitque appellari oblationem mundam, oblationibus Judeeorum compara- tam, ad Judeeorum confusionem. Heec autem interpretatio non solum cum tota antiquilate repugnat, verum etiam cum verbis Prophetee et cum re ipsa, si per sese spectetur; vix enim tunc erat in Gentibus unus vel alter, qui verum Deum agnosceret, eumque sacrificiis coleret. Quomodo ergo in hoc sensu verum est illud : A solis ortu usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco offertur mihi sacrificium mundum? Deinde, quodnam est hoc sacrificium mun- dum? nam etiamsi admittamus, fuisse tunc in Gentibus usum sacrificandi vero Deo ; tamen, imprimis dici non potest, illud sacri- ficium fuisse unum in Gentibus, sed varia pro hominum arbitrio. Deinde, si illa sacrificia cum sacrificiis Judeeorum conferantur, non possunt illis mundiora existimari in ritu sa- crificandi, quia etiam erant sacrificia cruenta; neque in re oblata, quia tantum esse poterant ex animalibus, vel ex fructibus terree; neque in sanctitate offerentium , quia omnes erant puri homines, et si inter Judeeos erant aliqui iniqui, multo plures erant in Gentibus; et si inter gentes erant aliqui justi, qui sancte offerebant, multo plures erant eo tempore inter Judeeos, quibus expressior Dei fides, et abundantior gratia , regulariter communica- batur. Nullo ergo modo dicta expositio pro- bari potest. Longe vero improbabilior est alia evasio ab heereticis inventa, nimirum, obla- tionem mundam, quee in Ecclesia offerenda dicitur, non esse aliam preeter sacrificium crucis, quee per fidem ac devotionem fidelium Deo semper offertur. Sufficiunt enim quee dicta sunt , ad hanc expositionem rejicien- dam, tum quia hujusmodi oblatio non est proprium sacrificium, quatenus solum per fidem et devotionem fit; tum etiam quia heec oblatio non est propria Ecclesiee per Christum congregatee , nec proprie succedit veteribus sacrificiis, sed cum eis conjuncta fuit; imo ab origine mundi fuit in Ecclesia fidelium; omnes enim fide Christi vivebant, ejusque passionem Deo offerebant; quod autem illi, ut futuram, nos, ut jam factam, offeramus, nihil ad propo- situm refert, nec in eo loco ulla de hac re

QILEST. LXXXIII, ART. I.

mentio fit. Est ergo hoc testimonium satis efficax ad hanc fidem, et veritatem confir- mandam.

7. Probatur conclusio ex Scriptura legis gratise. — Secundo potest suaderi hsec veritas ex novo Testamento, in quo licet non sint testimonia, quas per se sumpta convincant, sunt tamen nonnulla, quee aliis adjuncta plu- rimum suadent. Unum est illud Act. 13 : Ministrantibus autem illis Domino, et jeju- nantibus, dixit Spiritus Sanctus, etc, ubi verbum ministrandi, pro verbo sacrificandi positumest; verbum enim Grsecum leirovpym, quod ibi positum est, quamvis etiam minis- trare significet, tamen in Scriptura frequen- ter sumitur pro ministerio sacrificandi, ut ex ad Hebr. 8, 9 et 10, et ex aliis locis colligere licet; et ita vertit Erasmus in citato loco Act.; et hoc maxime declarat illa particula, Domino; nullum enim externum ministerium tam proprie Domino exhibetur, sicut sacrifi- cium; sic ergo ex hoc testimonio colligimus, fuisse in primitiva Ecclesia sacrificandi usum. Aliud testimonium sumi solet ex verbis Christi, Matth. 5 : Si offers munus tuum ad altare, etc, nam licet illa verba preeceptum sacrifi- candi non contineant, tamen, quia pro tem- pore legis novse a Christo ipso dabatur, sup- ponere videtur Christus futuram fuisse in sua Ecclesia oblationem ad allare, seu in altari, quse sacrificium est, ut ex hoc loco colligunt Irenee., lib. 4 contra Hseres., c 34; et Optat. Milevit., lib. 6 contra Parmenian., in princip. Tertio , retorquere possumus argumentum sumptum ex Joan. 4; recte enim probatum credimus, adorationem ibi pro cultu sacrificii sumi, de quo docet quidem eo loco Christus venisse tempus, in quo cultus sacrificandi, neque ad templum Hierosolymitanum, neque ad Garizitanum erat limitandum; non tamen negat Christus Dominus, hoc tempore nullibi esse sacrificandum Deo; imo aperte id affir- mare videtur, cum dicit : In spiritu et veri- tate adorabitis Patrem. Namque, ne in usu ejusdem vocis in eodem contextu eequivoca- tionem gratis admittamus, fatendum est, verbum adorandi, etiam in his verbis cultum proprii sacrificii significare; est igitur ex tes- timonio Christi hujusmodi cultus in Ecclesia ; et illum merito dicit futurum in spiritu et veritate, quibus verbis sapientissime indicat nostrum sacrificium , quod non fit carnali modo (ut sic dicam), seu actione valde mate- riali, sicut fiebant antiqua sacrificia, sed fit actione quodammodo spirituali; nam, si ex-

ternum ritum spectemus, fit solo verbo ; si vero immutationem, quae ibi fit, considere- mus, divina quadam actione perficitur, et solius Spiritus Sancti virtute fit. Merito igitur hsec oblatio, seu adoratio, dicitur in spiritu fieri; in veritate autem fit, quia jam non in umbras figura, sed vere ac realiter caro et sanguinis Christi in illo offertur. Unde cum his verbis recte consonant alia verba , quee Christus, Joan. 5, idem mysterium promittens, dixit : Verba, quse ego loquor vobis, spiritus et vita sunt. Unde in priori etiam loco, veluti rem uovam promittens, dixit : Venit hora, et nunc, etc ; non ergo agit de sola adoratione interna et spirituali, quae anliquissima est, sed de novo adorandi et sacrificandi ritu a se introducendo. Quam expositionem indicavit Martialis, epistola ad Burdegalenses, c 3; et Euseb., 1 de Demonstrat., c 6; Theodoret., et Ruper., Malach. 2.

8. Probatur item conclusio ex requisitis ad sacrificium consummandum, qux sunt sacer- dos. — Altare. — Tertio probari potest con- clusio ex his, quae cum sacrificio necessario conjuncta sunt, et a quibus ipsum separari non potest, qualia sunt in primis sacerdos; nam, si in lege nova est proprium sacerdotium, ne- cesse est, ut in ea sit proprium sacrificium, ut ex principiis supra positis satis constat. Quod autem in lege nova proprium sacerdo- tium sit, ut certum sumimus ex materia de Ordine, ubi hoc proprium locum habet, et nonnulla adduximus tractanles de ministro sacramentorum in communi, et de ministro consecrationis, ut per eam perficitur Eucha- ristia, quatenus sacramentum est; et adde- mus aliqua inferius agentes de ministro hujus sacrificii. Similiter, ubi est proprium altare, ibi necesse est proprium sacrificium esse, ut ex dictis etiam patet; sed in lege nova est altare, juxta illud Isaire 19 : In die illa erit altare Domini in medio terrx JEgypti, per quam metaphorice significatur Ecclesia gen- tium, ut supra vidimus; et ita citanlur verba Christi : Si offers munus tuum ad altare. Sic etiam a multis intelligitur illud Pauli ad Hebr. 13 : Habemus altare, de quo edere non habent facultatem, qui tabernaculo deser- viunt; et illud 1 ad Cor. 10 : Non potestis mensse Domini participes esse, et mensx dxmo- niorum; mensa enim dsemoniorum erat ara, seu altare, in quo diis immolabant; similiter ergo per mensam Domini intelligit Paulus altare, in quo Ecclesia Christi suum Deo sa- crificium offert, et ideo dicit : Nonne, qui

DISPUTAT. LXXIV, SECT. I.

edunt hostias, participes sunt altaris? quia videlicet etlendo significant et confirmant, se consentire sacrificio. Atque hunc fuisse in Ecclesia usum altaris, et mensam Domini, in qua corpus Christi dispensatur, verum altare fuisse semper exislimatum, constat ex anli- qua traditione, quee sumitur ex canone3 et 4 Apostol., ubi et allaris, et sacrificii fit mentio, et in eo servanda dicitur Domini ordinatio. Item ex liturgiis antiquis, praesertim Jacobi, Basilii, et Chrysost.; etex Dionys., deEccles. Hierar., cap. 3, ubi et altaris et aree menlio- nem facit; et optime Gregor. Nazianz., orat. 2 contra Julian., et oratione funebri de sorore sua Gorgonia.

9. Idipsum Sanctorum sacris testimoniis roboratur. — Quarto potest conclusio posita confirmari Sanctorum testimoniis, sed, ut prolixitatem vitemus, ab eorum recitatione abstinebimus, tum quia existimo, sufficere ea, quae inter exponenda Scripturae testimo- nia indicata sunt; tum etiam quia sunt tam multa, tamque communia, utfacillime possint cuicumque occurrere, et necessario erunt in sequentibus queestionibus attingenda. Deni- que, quia heeretici non negant Sanctos et anti- quissimos Patres frequenter loqui cle sacrifi- cio, non tamen de proprio, sed de improprio ac metaphorico, quod quam sit voluntarium, constabit facile ex ipsorum Patrum lectione, et ex modo, quo de hoc sacrificio loquuntur, et illud cum antiquis sacrificiis conferuut, et ex comparatione ejus cum sacrificio crucis, quod fuit propriissimum ac verissimum sa- crificium, quee omnia in sequentibus videbi- mus.

10. Rationibus ac conjecturis munitur. — Hsereticorum calumnia rejicitur. — Ultimo loco adjungere possumus rationes et conjec- turas. Et potissima omnium est. Nam nulla ratio patitur, ut Christiana respublica careat sacrificio, quo publico ritu et nomine totius sui populi Deum colat, magis quam Synagoga vel Ecclesia quae fuit tempore legis naturee; cur enim Christus Ecclesiam suam in hac parte, quee preecipua est, et ad Dei cultum maxime spectat, imperfectam ullo modo reli- quisset? Fortasse dicent haeretici, statum Ec- clesiee in lege gratiee esse ita perfectum, ut non indigeat sacrificii usu. Sed hoc falsum est, primo, quia gratia non destruit naturam, sed perficit; usus autem sacrificii, esto, non sit absolute praeceptus de lege naturee, est tamen valde consenlaneus illi, et accommo- datus homini non videnti clare Deum, viven-

tique in aliorum hominum consortio ac socie- tate, et ulenti sensibus et signis sensibilibus ad aliorum sensa participanda, et sua expli- canda; Ecclesia autem Christi, quamdiu hic mililat, semper est in hoc statu; nondum ergo attigit perfectionem, quee sacrificii usum ex- cludat. Et ideo Clem. Rom., lib. 6 Const., cap. 23, ad hoc propositum dixit, Christum legem naturse non sustulisse, sed con/irmasse. Unde subclit inferius : Baptismum, sacrificium, sacerdotium, localem adorationem alio modo mutavit; et infra : Pro sacrificio cruento ra- tionale et incruentum, ac mysticum sacrificium instituit, quod in mortem Domini per symbola corporis et sanguinis sui celebratur ; et ad eumdem feremodum scribit Iren., lib. 5 cont. Heeres., cap. 34 : Non genus oblationum re- probatum est; oblationes enim et illic, oblatio- nes autem et hic; sacrificia inpopulo, sacrificia et in Ecclesia; sed species immutata est tan- tum, quippe cumjam non a servis, sed a liberis offeratur ; et Petrus Clunaic, epistola contra Petrobrus., in eamdem sententiam scripsit : Qui ab Ecclesia sacrificium tollunt, hoc ten- tant, dsemone suggerente, ut gens illa, quse pluribus est a Deo cumulata beneficiis, minus grata illi sit, minoremque cultum et honorem illi exhibeat.

\ \ . In unoquoque sacrificio tria conside -, randa sunt, cultus Dei externus. — Signifi- catio mystica, vel moralis. — Secundo , quia in sacrificio visibili nihil designari potest, quod, vel cum perfectione legis gratiae, vel cum perfecta Christi redemptione pugnet. Tria enim sunt, quee maxime possunt in sa- crificio considerari. Primum est, cultus Dei externus. Secundum, significatio moralis vel mystica. Tertium est, effectns satisfactionis pro peccato. Primum horum, non solum non repugnat perfectioni legis gratiee, verum po- tius est ad illam necessarium, ut a fortiori patet ex dictis, quia cultus Dei externus cadit sub naturale preeceptum ; lex autem natura- lis etiam obligat in lege gratiae; imo majori obligatione debemus Deo tam externum, quam internum cultum, qui in hac lege vivimus , quia majora beneficia interna et externa ab illo accipimus. Item, quia nunc maxime con- gregatur tota Ecclesia in unum visibile cor- pus, quod signis visibilibus indiget ad colen- dum Deum , ut in unum corpus religionis conveniant, sicut Augustinus contra Faustum scripsit; igitur, neque cullus externus ut sic, neque ut talis, scilicet per sacrificium, alie- nus est ab statu Ecclesiee in lege gratiee. Ne-

QU/EST. LXXXIII, ART. I.

que alicujus momenti est, quod respondent hseretici, salis nunc esse sacrificium crucis. Quia, licet illud fuerit satis ad redemptionem nostram, non tamen ad cultum nostrum (ut sicdicam), seu utnos exhibeamus cultum Deo, quia nos neque obtulimus, neque offerimus sensibiliter illud sacrificium, ut in cruce obla- tum est. Et quamvis in ratione rei oblatae illud sacrificium nobis sufficiat, quatenus idem Christus, qui tunc est oblatus, a nobis nunc offertur sub visibilibus signis, tamen in ratione oblationis non potest sufficere, quia oblatio illa cruenta semel tantum facta est, et iterari non potest; unde nec proprie pertinet ad legem novam, quia sub eam non cadit, nec cum illa durat, sed ipsam antecessit. Oblatio eliam privata , quae per internam fidem et devotionem ab unoquoque fieri po- test, ut supra dicebam, neque est propria le- gis novae, nec sacrificium visibile; est ergo aliud genus sensibilis oblationis in hac lege necessarium. In qua secundum consideran- dum erat significatio, de qua etiam facile ostendi potest, non esse repugnantem legi gratiee; aut enim est significatio moralis, aut mystica ; utraque autem et verissima est, et decentissima. De priori constat, quia indicat cultum interiorem, quem et habere, et osten- dere debent, qui cultum exteriorem exhibent. De posteriori probatur, quia potest hoc sacri- ficium non significare passionem Christi fu- turam, sed jam exhibitam , ut revera est; potest etiam indicare corpus et sanguinem Christi, non tantum ut absentia, sed etiam ut in ipso mysterio vere et realiter prsesentia, et Deo oblata ; tota autem heec significatio, et vera est, et nobis maxime utilis, tum ad re- novandam passionis Christi memoriam, ejus- que beneficia recolenda ; tum etiam ad fruen- dum ipsa Christi prsesentia. Nec vero usus hujusmodi signorum visibilium indecens exi- stimari potest mortalibus hominibus, ut supra de sacramentis in genere tractantes latius vidimus.

12. Effectus satisfactionis pro peccato. — Quod vero ad tertium caput de effectu satis- factionis pro peccato spectat, imprimis id non habet locum in sacrificio in communi , sed tantum in propitiatorio. Deinde, quamvis de illo in specie loquamur, nihil derogat sacri- ficio crucis : primo, quia Christus in cruce, non solum sufficienter et copiose satisfecit pro peccatis hominum in lege gratiae viven- tium, sed etiam eorum, qui in lege veteri, et naturali fuerunt; sed illi sine injuria, imo

cum mera fide crucis Christi obtulerunt sa- crificia propitiatoria ; ergo idem possumus nos facere in lege gratiee. Secundo sumitur argumentum simile ex institutione sacramen- torum, quae in lege etiam gratise ad remissio- nem peccatorum data sunt, et ad gratiam conferendam, quamvis Christus in cruce suffi- cienter fuerit nostram salutem operatus, et remissionem omnium peccatorum copiosis- sime nobis meruerit. Tertio, ratio omnium est, quia Christus in cruce meruit et satisfe- cit infinite quoad sufficientiam , non tamen quoad efficaciam, quia illud meritum et sa- tisfactio non applicantur nobis per solam cru- cem ; et ideo necessaria sunt alia media ; et hgec sunt, ex parte nostra , dispositiones et opera cum auxilio gratiee facta ; ex parte au- tem Christi, sacramenta, et sacrificium etiam propitiatorium, per quod fructus passionis ejus nobis applicatur; nulla ergo fit injuria illi passioni; nam quod heec applicatio neces- saria sit, non est ex defectu, sed potius ex virtute passionis Christi, quia non solum per se operari potuit, sed etiam aliis dare virtu- tem acl operandum; fuitque hujusmodi pro- videntise modus ad convenientem hominum gubernationem maxime conveniens.

4 3. Hxreticorum destruitur fundamentum. Sacrificium propitiatorium triplex. — Im- perfectum. — Perfectissimum. — Perfectum. — Superest, respondeamus ad praecipuum fundamentum contrarii erroris, quod directe procedebat contra id, quod nuper diximus de sacrificio propitiatorio. Et ideo, ut clarius respondeamus, et Apostoli mentem expona- mus, distinguere possumus triplex sacrificium propitiatorium. Primum est ita imperfectum, ut ex se, nec virtutem habeat ad remitlenda peccata, neque ad applicandam virtutem, vel satisfactionem jam exhibitam per aliud sacri- ficium, sed solum sit umbra et figura alicujus rei futuras, et ad summum, quatenus est quoddam virtutis opus, valeat, vel ad impe- trandam remissionem culpee, vel ad aliquam satisfactionem pro pcena, si alia necessaria concurrant ex parte hominis operantis. Se- cundum sacrificium est adeo perfectum , ut de se habeat valorem et sufficientiam ad tollenda peccata , ita ut propter hoc etiam offeratur, scilicet, ad satisfaciendum Deo suf- ficienter pro peccatis, et (ut ita dicam) ad exhibendum pretium ad eorum remissionera sufficiens. Tertium sacrificium est veluti me- dium, scilicet quod non offertur propter ac- quirendum pretium, sed ad applicandum jam

DISPUTAT.

acquisitum. Primum sacrificiorum genus in- ventum est in lege veteri; repugnat autem perfectioni legis novse, quia non expectamus redemptorem , qui pro nobis patiatur, sed credimus redemptionem jam factam. In se- cundo ordine fuit solum sacrificium crucis Christi, ultra quod non est aliud simile ne- cessarium ; illud enim fuit tam dives ad pre- tium, ut post illud nullum aliud requiri possit ad pretium redemptionis nostrse acquiren- dum, vel augendum; et petere tale sacrifi- cium in lege gratise, esset magnam injuriam Christi cruci irrogare. Tertium sacrificium habemus in lege nova, quod non solum non derogat abundanti redemptioniChristi, verum potius eam in nobis perficit, et applicat. Et ita satis est hsereticis responsum.

14. D. Pauli testimonium clilucide exponi- tur. — Atque ex eadem distinctione facilis est Pauli intelligentia ; loquitur enim in illis locis de sacrificio cruento mortis Christi, per quod sufficiens pretium nostrorum peccato- rum solutum est , et de hoc affirmat, esse unicum tantum , neque posse iterari , sicut vetera sacrificia. Hanc vero esse mentem Pauli constat ex fine et intentione epistolse, quam ad Hebr. scribit; qui suis sacrificii le- galibus nimium adheerebant, et ideo in hoc polissimum incumbit, ut illorum sacrificio- rum imperfectionem ostendat, et necessita- tem alterius sacrificii, et sacerdotii perfectio- ris, quale fuit sacrificium crucis Christi. Secundo idem ostenditur ex verbis Pauli, di- centis : Introivit semel in sancta, seterna redemptione inventa: Redemptio enim inventa seu peracta est quoad sufficientiam per sa- crificium crucis , de quo etiam dicit : Una ohlatione consummavit sanctificatos , nimi- rum, quoad sufficientiam; nam, quoad effi- caciam neque ipsi hseretici dicunt, una illa crucis oblatione consummatos esse omnes sanctificatos , quandoquidem etiam illi aliquid aliud requirunt , ut illa sanctificatio nobis applicetur, scilicet, vel baptismum, vel fidem, vel aliquid hujusmodi. Rursus, cum dixisset Paulus, Christum ingressum esse in coelum, non ut quotidie offerat semetipsum, subdit : Alioqui oporteret ipsum pati ab origine mundi; loquitur ergo de oblatione per pas- sionem. Sicut autem non excludit spiritualem oblationem, qua Christus in coelo se pro no- bis offert, passionem suam Patri reprsesen- tando, quam idem Apostolus alibi significat, dicens, ascendisse Christum, ut appareat vul- tui Dei pro nobis, et ut pro nobis interpellet,

LXXIV; SECT. I. 63!

ita etiam non excludit quotidianam oblatio- nem- incruentam, qua per ministros suos in Eucharistia seipsum offert; non enim magis una oblatio, quam alia, derogat sacrificio cru- cis Christi; ulraque enim ordinatur, ut fruc- tus sacrificii crucis nobis applicetur, non ut denuo comparelur. Verum est, Paulum eo loco nullam mentionem fecisse hujus oblatio- nis incruentse, quse per ministros Christi fit; vel quia proposilo, et intentioni suas non erat tunc necessarium; vel quia illi, ad quos scri- bebat, tunc non erant dispositi, et capaces, et non oportebat eos mysteriorum magnitudine obruere, ut latius in 1 tom., circ. qusest. 21, dixi.

15. Pauli testimonium ad Hebr. 10 diluci- datur. — Ex his ergo omnia fere verba Pauli in argumento adducta exposita manent; illa vero ex cap. 10, speciali annotatione indi- gent : Ubi horum remissio est, jam non est oblatio pro peccato; duplicem enim sensum habere possunt. Primus est, ut intelligantur de oblatione legali, quse in lege veteri pro peccato fiebat, quamque Judsei magni facie- bant; quibus Paulus respondet illam potuisse quidem durare, et alicujus esse utilitatis , quamdiu oblatio in cruce facta non est, quse et veram confert remissionem peccatorum, et in alia Iegali oblatione figurabatur. Illa vero jam completa, et remissione peccatorum per Christum facta, consequens est, ut illa prior umbra transierit, et talis oblatio pro peccato cessaverit, et jam non sit. Secundus sensus est, ut intelligantur illa verba de oblatione pro peccato, quse sit ejusdem rationis cum illa, per quam facta est remissio peccatorum, id est, acquisitiva pretii ad redemptionem sufficientis ; talis enim oblatio pro peccato re- quiri non potest, ubi prior redemptio suffi- ciens et copiosa fuit. Atque ad eumdem mo- duminterpretaripossumusalia verba ejusdem capitis : Voluntarie enim peccantibus nobis, jam non relinquitur hostia pro peccato; nam, licet hic locus varias habeat expositiones, ut supra in materia de baptismo insinuatum est, et in materia de poenitentia fusius fortasse dicetur, hsec tamen non videtur contem- nenda; scribit enim Paulus ad Hebraeos, qui vel fidem Christi non admittunt, vel cum illa conjungere voluntlegalescseremonias; quibus dicitur, non relinqui hostiam pro peccato, quia nec vera hostia a Christo in cruce oblata frui volunt, cum ab ejus fide ita voluntarie deficiant; nec legalis hostia pro peccato illis prodesse potest; neque etiam est, quod no-

QILEST. LXXXIII, ART. I.

vum Messiam , qui novam redemptionem afferat, expectent. Plura de hoc testimonio legi possunt apud Turrian., lib. 4 pro epist. Pontificiis, cap. \ .

46. Contra prxdictam expositionem objec- tio. — Respondetur. — Sed adhuc instari po- test contra responsionem , et expositionem datam, quia vel Paulus omnino excludit sa- crificii usum a lege gratiae, vel non recte concludit, sacrificia veteris legis fuisse im- perfecta, ex frequente et iterato eorum usu. Probatur, quia, si in lege nova est sacrificii usus, ergo oblatio ejusdem sacrificii saepius iteratur; ergo vel tale sacrificium imperfec- tum est , vel collectio Pauli de imperfectione antiquorum sacrificiorum non est sufficiens. Quee difficultas magis consistit in explicanda efficacia rationis Pauli, quam in re ipsa; facile enim dici posset, iterari sacrificium, non quia imperfectum sit, sed quia peccata iterantur, si de sacrificio propitiatorio sermo sit; sicut sacramentum confessionis seepius iteramus , non quia illud sit imperfectum, sed quia sse- pius peccamus; et ita loquuntur Patres di- centes, nos quotidie offerre Ghristum, quia quotidie peccamus, ut patet ex Paschasio, lib. de Corp. et sang. Dom., c. 9, et ex aliis, quee referuntur de Gonsecr., dist. 2. Sed licet heec responsio quoad rem ipsam posset satisfa- cere, semper tamen manet difficultas de effi- eacia ralionis Pauli. Ad quam responderi po- test, Paulum non loqui de iteratione ejusdem sacrificii, sed de multiplicatione sacrificio- rum, in quibus variee hostiee, et diversis riti- bus offeruntur; nam hoc est signum, hujus- modi hostias esse imperfectas, et insufficientes ad hominem sanctificandum ; et hoc modo multiplicabantur sacrificia in lege veteri; in nostro autem sacrificio, quamvis oblatio ite- retur, hostia tamen, seu res oblata eadem semper est, ac de se sufficiens ad sanctifican- dos homines. Sed neque hoc omnino satisfa- cit, quia etiam videturPaul. excludere itera- tionem ejusdem sacrificii; nam, si oporteret mortem Christi iterari ad nostram redemptio- nem, argumentum certe esset, sacrificium semel in cruce oblatum fuisse imperfectum ; et heec est Pauli intentio. Respondetur ergo, Paulum solum agere de iteratione sacrificii facta ad acquirendum pretium remissionis, non vero de illa, quse fit ad applicandum sa- tisfactionem ; et hinc recte colligitur imper- fectio veterum sacrificiorum, quia in ea lege per sacrificia, ex vi illorum, applicari non po- terat redemptio, cum nondum esset facta, et

ipsa etiam erant insufficientia ad redemptio- nem operandam, sed tantum fiebant in fide et spe illius sacrificii futuri, per quod erat perficienda redemptio; atque hoc modo itera- tio sacrificiorum ex imperfectione fiebat; unde Paulus non simpliciler ex iteratione colligit imperfectionem, sed ex tali iteratione cum prsedictis circumstantiis facta in umbra et figura futurorum , per sanguinem tauro- rum, aut vitulorum.

17. Replicatio. — Dices : etiam in lege nova potuisset Christus instituere sacrificium ali- quod cruentum, v. gr., per interfectionem alicujus agni, et quod tale sacrificium itera- relur , non solum quoad oblationem , sed etiam quoad rem oblatam, atque hoc tolum fieri posset sine injuria sacrificii crucis Christi ad applicandum fructum ejus, et non ad ope- randum iterum redemptionem ; sicut instituta sunt sacramenta in variis rebus sensibilibus et crealis ad applicandum fructum passionis Christi, absque ulla injuria ejus; ergo ex hu- jusmodi sacrificiorum ritu et iteratione non potest colligi imperfectio sacrificiorum veteris legis; vel fatendum est, legem gratise esse ca- pacem ejusdem imperfectionis. Respondetur, de potentia absoluta potuisse Christum hoc genus sacrificii in sua Ecclesia instituere, quia revera nullam includit contradictionem, aut malitiam, vel falsam significationem, quia materia ipsa vel actio de se indifferens est, et posset ordinari et imponi ad significandum cultum Dei, et sacrificium Christi cruentum, non ut futurum, sed ut jam factum; nulla est enim in hoc repugnantia. In eo autem casu tale sacrificium , quamvis in re proxime oblata, et in ritu externo haberet aliquam si- militudinem cum sacrificiis veteribus, tamen in impositione, significatione, et efficacia , multum ab eis differret; niteretur enim in redemptione Christi jam consummata, quam significaret, et ideo fructum ejus ex opere operato applicaret; et hac ratione multum superaret vetera sacrificia , nec esset infir- mum et egenum, sicut illa. Addendum est tamen juxta supra dicta, tale sacrificii genus, licet absolute non repugnet statui legis gra- tiee, non esse tamen necessarium, nec con- sentaneum illi, ut tetigit D. Thom. supra, queest. 74, art. 1, ad 1; habemus enim jam hostiam vivam, rationalem, infinitam, ac per- petuam, quam semper possimus Deo in sacri- ficium offerre; et ideo nec necessarium, nec expediens fuit, aliam victimam mortalem vel irrationalem ad sacrificium nobis dari, seu

DISPUTAT. LXXIV, SECT. II.

designari. Unde etiam fit consequens, cruen- tam sacrificationem non esse huic tempori decentem, non solum propter majorem mun- ditiam, puritatem ritus externi, sed maxime, quia viva hostia, quae offertur, non debuit iterum mactari et interfici, quia jam non propter impetrandam, sed propter applican- dam redemptionem offertur; et ideo non pas- sibili et cruento, sed mystico et impassibili modo offerri debuit. Et juxta hsec interpre- tandi sunt auctores, qui interdum dicunt, non potuisse in lege nova esse sacrificium cruen- tum, scilicet, secundum decentiam et con- gruentiam , non secundum absolutam Christi potentiam.

18. ^4 of secundam hzereticorum rationem responsio. — In Scriptura fit de sacrificio mentio et de attinentibus ad illum. — Licet Christus in seternum sacerdos sit, ut visibi- liter tamen offerat, vicariis sacerdotibus, ut ministris, utatur oportet. — Ad secundum principale fundamentum negatur, in Ecclesia Gbristi deesse proprium et verum sacerdo- tium. Gum autem dicitur, nullam in Scriptura sacra fieri mentionem hujus sacerdotii, pri- mum respondere possumus, hoc nihil referre, quia traditio sufficit ad faciendam fidem , quamvis Scripturee testimonium desit. Deinde negatur assumptum, quia et Christus Domi- nus in nocte ccense ordinavit sacerdotes; et in Actibus Apostolor. ssepe legimus , Aposto- los ordinasse Episcopos, et presbyteros per manus impositionem, ut latius in propria ma- teria dicendum est. Neque etiam obstat, quod Christus sit sacerdos in Eeternum ; nam hinc potius colligunt Theophylactus, OEcumenius, et alii Pauli expositores, perpetuo esse Cbri- stum oblaturum sacrificium in Ecclesia sua per ministros suos usque ad seeculi finem, quod in Scriptura sacra solet vocari in per- petuum, seu in saeculum, aut in sevum ; nam, licet toto hoc tempore etiam Christus oret, et interpellet pro nobis , quod ad sacerdotem etiam spectat, tamen hoc non ast tam pro- prium munus sacerdotis, nam commune est etiam aliis sacrificare autem est propriissimus sacerdotis actus, et ideo, si Christus est per- petuus sacerdos, non est verisimile, vacare omninoabhocsacrificandimunere; preesertim cum Ecclesia, quas est populus ejus, hoc sub- siclio maxime indigeat, ut salutem, et remis- sionem peccatorum cum effectu consequatur; tamen quia Christus Dominus jam non est in statu, in quo proxime et per seipsum possit sacrificium offerre, ideo indiget ministris sa-

cerdotibus, per quos offerat, et hoc est novse legis sacerdotium. Unde etiam intelligitur differentia assignata a Paulo inter sacerdo- tium veteris et novae legis, nam in veteri erant successive plures Pontifices, quorum unus alteri succedebat in prsecipuo munere sacerclotali , quia nullus perpetuo durabat, sed unusquisque tempore suo erat principalis sacerdos; nunc vero unus tantum est princi- palis Pontifex et sacerdos, cui nullus proprie succedit, quia ipse perpetuo durat; reliqui vero solum sunt vicarii ejus et ministri, per quos humano ac sensibili modo sacerdotalia munera exercet , quia non fuit expediens , ipsum inter homines manere ad illa obeunda. Atque hoc modo dicitur, nunc esse in Eccle- sia unum Pontificem, sicut in regno est unus Rex, quamvis habeat plures ministros, per quos gubernet ; vel sicut Christus de se dixit : Magister vester unus est Christus, quamvis ministerio hominum utatur ad Ecclesiam do- cendam. Ad tertium fundamentum, sumptum ex Joan. 4, jam responsum est.

SECTIO II.

Utrum novee legis sacrificium in EucEaristise mysterio positum sit.

1 . Hxretici Eucharistix effectionem nulla- tenus sacrificium esse blaterant, coenx Domi- nicse nomine ipsam appellantes. — Fundamen- tum. — Ab inconveniente. — Sententia hse- reticorum hujus temporis est, Eucharistiam nullo modo esse sacrificium, et ideo ccenam tantum Dominicam illam appellant; quod su- pra in principio queest. 74 notavimus. Cujus erroris funclamentum sic explicari potest : quia in conficiendo vel consummando Eucha- ristite mysterio non possumus nos plus ali- quid facere , quam Christus fecit ; sed Chri- stus, quando perfecit hoc mysterium in nocte ccenee, non obtulit sacrificium ; ergo neque nos. Major constat, tum quia exemplatum (ut sic dicam) non potest suum exemplar exce- dere ; tum etiam quia Christus solum dedit potestatem faciendi quod ipse fecit, dicens : Hoc facite. Minor vero probatur primo, quia neque in verbis, neque in factis Christi in ccena aliquod sacrificii vestigiurn invenitur, sed tantum cujusdam mystici convivii ; nam solum accepit panem et vinum, deditque dis- cipulis suis in symbolum sui corporis et san- guinis, ut hteretici volunt; vel ad summum, dedit se ipsum in cibum et sacramentum; hoc autem totum consistere potest sine ra-

QILEST. LXXXW, ART. I.

tione sacrificii. Secundo, quia alias tunc per illud sacrificium consummasset redemptio- nem nostram , quod est falsum , quia una oblatione crucis consummavit sanctificatos. Sequela patet, quia tale sacrificium fuisset propitiatorium, et tam infinitum, sicut sacri- ficium crucis. Item, quia vel fuisset ad ope- randam redemptionem nostram, et habemus intentum ; vel ad applicandam redemptionem jam factam, et hoc fieri non potuit, antequam esset consummata redemptio. Tertio, quia si tunc Christus obtulisset sacrificium, per illud reprsesentasset sacrificium crucis ; ergo re- prsesentasset illud ut futurum, cum nondum essetfactum; ergo cum nos nunc sacrificemus eodem modo, quo Ghristus in nocte coenae, etiam repreesentabimus passionem Christi , utfuturam; erit ergo falsa et sacrilega nostri sacrificii significatio.

2. Secundo principaliter argumentari pos- sumus, quia in hoc mysterio nulla est realis mactatio, aut sanguinis effusio, sed, ad sum- mum, est imago et repraesentatio queedam mactationls, et sanguinis effusionis in cruce factaB, ut loquuntur Patres, et colligitur ex illis Christi verbis : Hoc facite in meam com- memorationem. Est ergo mysterium Eucha- ristise imago sacrificii, non sacrificium, sicut imago hominis non est homo, et in universum sola reprsesentatio non est veritas. Unde mysterium hoc , signum sacrificii appellat August., ep. 23; et Euseb., lib. 1 de De- monst., cap. 10; Chrys., hom. 17 ad Hebr.; Theophyl., ad Hebr. 8.

3. Tertio, Eucharistia est sacramentum ; ergo non est sacrificium. Probatur conse- quentia , quia sacramentum et sacrificium diversas habent rationes, et habitudines, seu significationes. Et confirmatur, nam myste- rium Eucharistiee dicitur lestamentum Christi, juxta illud : Hic calix novum Testamentum est in meo sanguine. Sed ratio testamenti op- posita est rationi sacrificii; nam testamentum consistit in promissione, seu donatione testa- toris nobis facta ; sacrificium vero in oblatione facta Deo : ergo, etc.

4. In Tridentino Bitontinus episcopus nullo modo Eucharistiam esse sacrificium, alii non propitiatorium incassum asserere conati sunt.

— Christum in ultima coena Eucharistiam consecrando sacrificium obtulisse de fide est.

— In hac questione initium sumendum est ex facto Christi, quod exemplar est actionis nos- trae, etfundamentum acprimum initium hujus mysterii. Deinde vero dicemus de actione hu-

jus mysterii, ut nunc in Ecclesia durat, sem- perque facta est per ministros et vicarios Christi, quod est preecipue intentum in quees- lione proposita. Circa priorem partem, qui- dam Episcopus Bitontinus (ut Cano, et alii referunt) tentavit in Conc. Trident. defen- dere, propter rationes in primo fundamento tactas , Christum in nocte coense non obtu- lisse sacrificium. Alii vero indicabant saltem non obtulisse propitiatorium sacrificium. Utrumque autem merito fuit a Patribus Con- cilii rejectum. Ideoque in sess. 22, cap. 1, absolute docent, Christum in nocte ccense cor- pus et sanguinem suum sub speciebus panis et vini Deo Patri in sacrificium obtulisse, quod proinde, ut de fide certum, jam haben- dum est. Et confirmari potest, primo ex ve- teri Testamento, ex quo adduci solet illud Prov. 9 : Sapientia sedificavit sibi domum, immolavit victimas suas, miscuit vinum, et posuit mensam , etc. Ita enim explicat hunc locum Cypr., lib. 2, ep. 3; et August., 17 de Civit., cap. 20; Greg., 17 Moral., cap. 17. Adduci etiam alia solent in sensu mystico, aut quae fuerunt hujus sacrificii figuree. Unum tamen testimonium satis efficax insinuatum est a Concil. Trid.,loco supra citalo, dicente: Sacerdotem secundum ordinem Melchisedech se in xternum constitutum declarans, corpus et sanguinem sub speciebus panis et vini Deo Patri obtulit. In quibus verbis alludit ad illud Psal. 109 : Tu es sacerdos in xternum secun- dum ordinem Melchisedech ; nam Psalmum illum de Messia esse intelligendum, ettota an- tiquitas, etiam Hebrseorum, unanimiter fate- tur, et ipse contextus satis aperte id confir- mat, ut prsecedente tomo seepius attigimus, et manifeste docet Paul. ad Hebr. Hinc ergo argumentum conficitur. Nam Christus est sa- cerdos secundum ordinem Melchisedech. Sed offerre sacrificium, est proprissimum sacer- dotis munus. Ergo necesse est, ut Christus aliquando obtulerit sacrificium, secundum il- lum ordinem sacerdotii, seu simile sacrificio, quod Melchisedech offerre «consuevit. Sed Melchisedech obtulit sacrificium incruentum in pane et vino, ut ex Gen. 14 late ostendi- mus in 1 tom., circa q. 12 D. Thom.; ergo ali- quando Christus obtulit sacrificium incruen- tum sub speciebus panis et vini; unde et Ecclesia canit : Sacerdos in xternum Christus Dominus secundum ordinem Melchisedech pa- nem et vinum obtulit ; et Cypr., dicta ep. 3 : Nam quis magis sacerdos Dei summi, quam Dominus noster Jesus Christus, qui sacrifi-

DISPUTAT. LXXIV, SECT. II.

cium Deo Patri obtulit? et obtulit hoc ipsum, quod Melchisedech obtulerat, id est, panem et vinum, scihcet corpus et sanguinem suum? Constat autem, Ghristum, neque ante, neque post mysticam ccenam, tale obtulisse sacri- ficium; tunc igitur obtulit; de quo subjungit Cypr. : Prxcedit autem imago sacrificii Chri- sti, in pane, scilicet, et vino constituta, quam rem perficiens, et adimplens Dominus, panem et calicem mistum vino obtulit. Similia habet Euseb. Emiss., hom. 5 de Paschate, cap. de Sacrificio, quamvis non dicat, Christum pri- mum obtulisse , sed instituisse sacrificium, quod a Christianis Deo offertur, quando com- mendavit Apostolis corpus et sanguinem suum, priusquam traderetur; sed intelligit instituisse simul perficiendo, unde inferius addit : Hoc itaque fit a nobis, quocl pro nobis ipse Dominus fecit, quod non mane , sed in vesperum obtulit; et alios Patres retuli dicto loco \ tomi.

5. Ex Christi Domini imitabili facto con- clusio roboratur. — Secundo principaliter colligenda est heec veritas ex facto et verbis Christi, quse ab Evangelistis referuntur, ad- juncta Ecclesise traditione et expositione, sine qua sola Evangelica historia non potest satis convincere ; nulla namque in ea fit expressa mentio sacrificii, vel oblationis; factum item Christi, quod narratur, potuisset certe de po- tentia absoluta ab illo fieri sine sacrificio, consecrando, scilicet, panem et vinum, eaque discipulis dando absque ulla intenlione offe- rendi immediatum cultum Deo ; nam ratio sacrificii pendet ex intentione, quse non est necessario conjuncta cum tali exteriori ac- tione, sed est voluntaria; potuisset ergo Chri- stus totam illam actionem sine tali intentione, atque adeo sine oblatione, vel sacrificatione efficere; necessaria ergo est Ecclesise aucto- ritas et traditio, quse de Christi intentione certam nobis faciat fidem. Ex historia tamen Evangelica conjectare possumus , hoc esse factis et verbis Christi valde consentaneum. Primo, quia illa actio, ut per se constat, de se sufficiens esse poterat ad offerendum Deo cultum per modum sacrificii, quia per illam factum est aliquid maxime sacrum, et res Deo maxime grata, scilicet, consecratio cor- .poris et sanguinis Christi. quibus maxime colitur et honoratur Deus. Atque hoc ipsum factum est per modum mysticee mactationis, separatim ex vi verborum corpus et sangui- nem consecrando ; ergo per se credibile est, sub hac intentione cultus et sacrificii Chri-

stum hoc mysterium perfecisse, quia perfec- tissimo modo omnia opcratus est , et in omnibus, quoad fieri potuit, gloriam Dei quoa- sivit. Et hoc etiam indicant illas circumstan- tise elevandi oculos in ccelum et gratias agendi Deo, etc; imo supra agentes de forma sacramenti Eucharistia3 vidimus Patres mul- tos , inlerpretantes illam benedictionem et gratiarum actionem de ipsamet consecra- tione, sentire, ipsam consecrationem Eucha- ristiee esse cultum Deo oblatum in gratiarum actionem, quod pertinet ad rationem sacri- ficii.

6. Ex mysteriorum in ultima ccena concursu eadem veritas confirmatur. — Secundum hoc ipsum colligunt Sancti ex conjunctione mys- teriorum, quae Christus in ea nocte in coena peregit; nam prius legalem agnum, postea mysticum panem comedit; certum est autem, legalem agnum, quia fuit una ex potissimis figuris Eucharistise, potius sacrificari solitum, quam comedi; ideo enim, Exod. 12, victima Domini appellatur, quia sacrificabatur, ut expressius dicitur Num. 9 et 34; ergo etiam ipsa veritas in illa figura reprsesentata im- pleta esta Christo per modum sacrificii.Unde Hesych., lib. 2 in Lev., cap. 8 : Prius figura- tivam ovem cum discipulis ccenans , postea suum obtulit sacrificium; et Chrys., hom. de Prodif. Juda3 : Adim.plevit Pascha novum con- dens et offerens. Sicque sumendum est, quod scribit Hieron., Matt. 26 : Absoluto priori Paschate ad novi Paschatis transgreditur sa- cramentum, etc. Multaque similia scribit Leo Papa, in serm. de Passion. Domini; et Cypr., in serm. de Ccena Domini ; Rupert., lib. 2 in Exod., cap. 6; qui omnes sentiunt, sicut agnus Paschalis prius sacrificabatur, postea dabatur in cibum, ita Christus non declisset Apostolis corpus suum et sanguinem in cibum et potum, nisi ut victimam jam sacrificatam. Quocl polest confirmari, quia caro animalis non solebat sanctificari, nisi per sacrificatio- nem, nec res vivens apta censeri potest ad cibum, preesertim sacrum, nisi prius macte- tur ; ita ergo credendum est, Christum con- secrasse suum corpus et sanguinem. Neque enim dici potest, carnem Christi in cruce fuisse immolatam , et in animarum cibum prseparatam; tunc enim nondum immolatio crucis preecesserat; debuit ergo antecedere aliud immolationis genus. Unde eleganter Greg. Nyss., hom. 1 de Resurrect. : Qui om- nia pro Dominica potestate et auctoritate ad- ministrat, non expectat Pilati judicium, sed

QU^ST. LXXXIII, ART. I.

per ineffabilem,, et arcanum sacrificii modum sua dispositione et administratione prseoccupat impetum violentum, ac sese in oblationem, et victimam offert pro nobis sacerdos simul et agnus Dei. Quando hoc accidit? cum suum corpus ad edendum, et sanguinem suum fa- miliaribus ad bibendum prxbuit. Cuilibet enim perspicuum est , quod ove vesci homo non possit , nisi comestionem mactatio prse- cesserit ; cum igitur dedit discipulis suis corpus ad comedendum , aperte demonstravit jam fuisse perfectam et absolutam immola- tionem.

7.Tertium indicium sumi potestex his ver- bis : Hic est sanguis novi Testamenti; allu- sisse enim videtur Chrislus ad figuram, quee prsecessit Exod. 24. Ubi institutione, et quasi promulgatione veleris Testamenti oblatum est sacrificium, et Moyses sanguine aspersit populum, dicens : Hic est sanguis fcederis, quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his; vel ut Paulus refert ad Hebr. 9 : Hic sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deus. Sic igitur Christus in coena novum condens Testamentum, ut praeced. lomo circa qusestionem 49 late probatum est, volensque suo sanguine illud confirmare , eum effudit in ora discipulorum ; ergo, ut veritas figurae respondeat, dicendum est, sanguinem illum ex sacrificio manasse, seu sacrificatum esse, et ut, sicut vetus Testamentum sacrificio figu- rativo et sibi accommodalo firmatum est, ita novum suo proprio et perfectissimo sacrificio stabilitum sit. Quod etiam confirmari potest ex illis verbis : Quipro vobis datur, seu effun- ditur; ita enim de praesente legunt Lucas et Paulus,juxta quam lectionem possunt ista verba referri non ad realem effusionem, quee in passione postea accidit, sed ad mysticam, et incruentam, quae in ipsamet cosna facta est; ait aulem Christus actam esse pro nobis, quia nimirum ibi etiam intercessit oblatio sanguinis in sacrificium pro hominibus facta; quse solum est conjectura probabilis, et licet per se sola non convincat, tamen cum aliis conjuncta non parum confert.

8. Ultimo fieri potest argumentum a poste- riori, quia nos nihil aliud facimus, quam quod Christus fecit; sed nos sacrificamus, quando Eucharistiam conficimus; ergo et Christus. Major recte probatur ab adversariis ex verbis Christi : Hoc facite, etc. Et palet etiam, quia lota actio, quoad substantiala et essentialia, eadem est ; intentio autem in nobis sufficiens erit, si totam intentionem nostram ad Christi

inlentionem referamus, et eandem habere velimus, quam ipse habuit. Minor autem pro- positio in sequenti puncto confirmanda est; unde hoc argumentum solum est efficax con- tra eos, qui admittunt, Eucharistiam, prout nunc fit in Ecclesia, esse sacrificium.

9. Ad fundamenta hxreticorum. — Ratio- nes, quas hseretici in primo fundamento affe- runt contra hanc assertionem, facilem ha- bent ex dictis solntionem. Ad primum negatur assumptum, scilicet, in verbis et factis Chri- sti in ccena nullum esse sacrificii vestigium ; multa enim non solum vestigia, sed etiam manifesta indicia a nobis explicata sunt ; ne- que oportet, ut nomen sacrificii vel oblationis ibi reperiatur scriptum, quia necesse non est, ut, qui sacrificat, in actu signalo (ut sic dicam) proferat verbum offero aut sacrifico, sed quod actu exerceat opus sacrificii, ut conslat ex ralione sacrificii supra explicata, et exem- plo omnium veterum sacrificiorum, et ex his, quae de essentia nostri sacrificii infra dice- mus. Sic igitur, quamvis non legamus, Chri- stum protulisse verbum offero vel sacrifico, legimus tamen opere ipso satis exercuisse sacrificandi actionem, ut explicatum est. Ad secundum negatur sequela, scilicet, Christum illo sacrificio consummasse redemptionem nostram ; alioqui idem argumentum fieri posset de quolibet opere Christi ; nam quod- libet fuit infiniti meriti et satisfactionis. Con- cedimus ergo, sacrificium illud fuisse propi- tialorium, et habuisse utramque rationem in argumento propositam; nam, quia tunc obla- tum fuit a Christo in statu viatoris, fuit suf- ficiens ex dignitate offerentis ad infinitam satisfactionem ; noluit lamen Christus per illud consummare redemptionem, sicut ne- que per alia opera, quia ex divina ordina- tione decrevit, omnes actiones vitae suse ita referre, et quasi suspendere, ut non haberent consummatum effectum usque ad mortem. Potuit etiam sacrificium illud esse propitiato- rium per modum applicantis satisfactionem Christi jam inchoatam, et in passione consum- mandam ; sicut baptismus ante passionem institutus applicat merita Christi in passione consummanda. Ad tertium de significatione respondetur, idem argumentum procedere, etiam si illa actio Christi non fuisset sacrifi- cium, sed sacramentum tantum; dicendum ergo est, illud sacrificium tunc fuisse impo- situm, ut significaret passionem factam et consummatam; quod factum est sine ulla fal- sitate, quia impositio et significatio relata est

DISPUTAT. LXXIV, SECT. II.

ad lempus, pro quo sacrificium illud duratu- rum erat, et in Ecclesia exercendum, sicut supra de baplismo diximus, et amplius infra commodiori loco explicabimus.

10. Eucharistiicmysteriumverumest sacri- ficium. — Probatio prima ex veteri Testa- mento. — Circa secundam partem hujus sec- tionis, quae hic est principaliter intenta , dicendum est, mysterium Eucharistise, prout in Ecclesia Christi conficitur, esse verum ac proprium novse legis sacrificium. Conclusio est de fide, ad quam probandam primum ex veteri Testamento applicari possunt nonnulla ex his,qu£e in superioribus adduximus; nam, sicut ex sacrificio Melchisedech sumiturargu- mentum ad probandum Christum sacrificasse in pane et vino, ita etiam ulterius sumi potest ad probandum, sacerdotes, Christi ministros, eodem modo sacrificare, vel quia faciunt quod Christus facit, vel certe, quia ipsi non sunt veluti principales sacerdotes per se offerentes, sed sunt ministri, et instru- menta Christi, qui est principalis et seternus sacerdos secundum ordinem Melchisedech , qui per eos perpetuo offert; hinc enim fit, eos etiam offerre sacrificium accommodatum or- dini Melchisedech , scilicet, sub speciebus panis et vini. Quod argumentum etiam con- cludit, durare debere hoc sacrificium, quam- diu durat status militantis Eeclesiee, ut ejus summus sacerdos Christus pro ea semper offerat sacrificium per ministros suos ; ideo enim est sacerdos in perpetuum secundum ordinem Melchisedech. Simili modo, sicut ex sacrificio agni Paschalis collegimus, Christum in nocte coenae sacrificasse, ita etiam mediate colligere possumus , Ecclesiam Christi reti- nere et imitari mysticum sacrificandi ritum , ea nocte inchoatum; sicut enim sacrificium agni Paschalis ea nocte inchoatum fuit, in qua populus Judaicus ex iEgypto adductus est, ex eo vero tempore fuit perpetua lege sancitum, ut quamdiu status illius populi seu Synagogae duraret, tamdiu eodem modo fieret, in suscepti beneficii recordationem et gratia- rum actionem, ita Eucharistiae sacrificium, in illo pnefiguratum, eo die inchoatum est, in quo nos redempti, et de captivitate dsemonis liberati sumus, et ideo ex eo etiam die per- petua lege sancitum est, ut in memoriam tanti beneficii semper in Ecclesia offeratur, juxta illud : Hoc facite in meam commemora- tionem. Ita fere ex his figuris argumentantur Castro, verbo Missa, haeres. 2, et Bellarm., lib. 5 de Missa. Solent etiam ex aliis figuris

alia argumenla desumi, quorum efficacia maxime posita est in aucloritate, ettraditione Sanctorum, qui ita eas inlerpretantur; stepe enim generalim docent, sacrificia vetera nostrum Eucharistise sacrificium adumbrasse ideoque per illud fuisse completa. Leo Papa, serm. 8 de Pass.; August., 17 de Civit., c. 20, et lib. 1 cont. Advers. leg. et Proph., c. 20; Chrysost., in Psalm. 95; Damascen., lib. 4 de Fide, cap. 1 4 ; Tertull., Iib. cont. Judaeos , cap. 5; ubi specialiler docet, sacrificium Abel fuisse figuram hujus sacrificii. Quod interpre- tans Sander., lib. 4 de Visib. Monarch., c. 5, animadvertit, Abel prius obtulisse optimum ex primogenitis gregis sui, postea vero ip- sum fuisse injuste occisum, et in priori sacri- ficio prsefigurasse sacrificium Eucharistiee; in posteriori vero, scilicet, in morte ejus, prsefi- guratum fuisse sacrificium crucis. Addit Justin. Martyr, in Dial. cum Tryphon. , sacri- ficium ex simila fuisse etiam figuram hujus Eucharistici sacrificii; et idem dicere possu- mus de panibus propositionis , et similibus; cum enim teste Paulo omnia in figura illi populo contigerint, verisimile est, hoc tam magnum mysterium in caeremoniis illius legis saepe fuisse prsefiguratum. Praeterea creden- dum est a Prophetis fuisse praedictum, prae- sertim a Malachia, cap. 1, ut ex testimonio supra tractato non obscure colligitur, ubi de- claravimus, quam vere ac proprie sacrificium hoc sub speciebus panis et vini oblatio munda dicatur, tum ratione talis ritus externi, tum ratione rei oblatae, quse est agnus immacu- latus, tum etiam quia summam munditiam in offerenlibus requirit; hanc autem unam obla- tionem in universo orbe Deo offerri per Ec- clesiam ex Gentibus congregatam, ipsa expe- rientia compertum est, unde eventus ipse obscuritatem prophetise satis declaravit , ut supra monuit Juslinus Martyr, et sumitur ex Clem., lib. 7 Const., cap. 31; et Iren., lib. 4 cont. Haer., cap. 32, ubi videri potest Feuar- den., n. 16; et Rabbi Samuel, epist. supra citata, cap. 20 et 22. Denique adduci solent verba illa Psalm. 71 , qui de Messia sine dubio scriptus est : Erit frumentum in terra in summis montium; ubi in Hebr. legitur : Erit placenta, seu frustum frumenti in capitibus sacerdotum; et Chald. Paraph. legit : Erit substantificus panis, ut latius tractat Galat., lib. 10, cap. 4; et Garet., lib. de hoc myst., class. 9. ,

11. Secunda probatio ex novo Testamento. — Secundum argumentum sumi potest ex,

QILEST. LXXXIII, ART. I.

novo Testamento, adjuncta Patrum exposi- tione; optimumque testimonium est illud Paul., 1 ad Gor. 10 : Non potestis participes esse mensse Domini, et mensae dsemoniorum . ubi mensam Domini sine dubio appellatillam, in qua Eucharistia conficitur; ad eam enim fideles accedunt, ut illius participes fiant; hanc autem mensam, ut supra ponderavimus, opponit Paulus mensse da?moniorum , id est , aris Gentium , significans hanc mensam esse verum altare, et aram, inquaDeosacrificium offertur. Rursus, est etiam probabile lestimo- nium, quod supra tractatum est, ex Joan. 4; explicatumque est, quam apte et proprie sa- crificium hoc vocetur, adoratio in spiritu et veritate. Tertio declarari hoc potest ex illis verbis institutionis : Hoc facite in meam com- memorationem. Primo quidem expendendo verbum illud , Hoc facite. Nam in Scriptura sacra idem significare solet, quod sacrificare, preesertim,quandojuxta materiam subjectam talis significalio convenienter aptatur, cujus rei varia sunt in Scripturaexempla ; sufficiat tamen unum ex veteri, et alterum ex novo Testamento adducere. Levit. 15 : Sumetque duos turtures, dabitque sacerdoti , qui faciet unum pro peccato, et alterum pro holocausto; et Luc. 2 : Duxerunt eum in Hierusalem., ut sisterent eum Domino, et facerent secundum consuetudinem legis, pro eo, id est, ul offer- rent, seu sacrificarent ; quod argumenti genus, quamvis per se non convincat , tamen recte explicat, veritatem hanc cum verbis Christi apte convenire. Deinde ponderari solet ver- bum illud : In meam commemorationem ; ex eo enim colligunt SS., saltera hoc esse sacrifi- cium laudis et gratiarum actionis; propter hanc enim potissimam causam a nobis requi- rit Dominus hanc sui memoriam, ut pro tanto beneficio semper Deo gratias referamus ; ergo instituens hoc raysterium , ut suee mortis me- morialc, sine dubio intendit, ut per illud colamus eum, cui ipse in passione sua sacrifi- cium obtulit, et consequenter, ut ei gratias agamus, et consequenter, ut ei satisfaciamus, sicut ipse Christus per mortem suam fecit. Hinc Justin. Martyr dicto Dialogo advertit, dictum esse a Christo, ut hoc mysterium fiat in sui memoriam,quia in gratiarum actionem offerendum est; et optime Chrysost., hom. 7 in epist. ad Hebr. : Nonne (inquit) quotidie offerimus? Offerimus quidem, sed ad recorda- tionem facientes mortis ejus. Sic etiam Euseb., lib. 1 deDemonstr., c. ult., dicit : Cessarunt Sacrificia animalium, quia jam venit victima

pretiosa pro toto genere humano oblata, qui est Christus, qui instituit, ut per commemora- tionem suse passionis sacrificaremus Deo. Tan- dem ponderandum est illud pronomen, hoc, quod, ut supra vidimus, actionem designat, quam Christus fecerat; sicut ergo ipse sacri- ficavit, ita etiam sacrificare prsecepit; unde Cypr., dicta epist. 3 : In sacrificio (inquit) quod Christus obtulit, non nisi Christus se- quendus est; oportet enim nos obedire, et facere quod Christus fecit, et quod faciendum esse mandavit; et Clem., lib. 5 Const., c. 18: Facite sacrificium, de quo vobis constitit, cum dictum est : Hoc facite in meam commemora- tionem. Idem late, epist. 3; etDionys., cap. 3 de Eccles. Hierarch., dicit, sacerdotem soli- tum esse apud Deum se excusare, eo quod ausus fuerit, tale ac tantum sacrificium of- ferre. Atque ita loqui cum Deo : Tu dixisti : Hoc facite in meam commemorationem. Mar- tinus etiam, epist. ad Burdeg., cap. 3 : Quod Judsei (inquit) per invidiam immolaverunt, causa salutis nostrse in ara sanctificata pro- ponimus; hoc enim ipse Dominus jussit nos agere in sui commemoralionem. Similia habet Iren., dicto lib. 4, c. 32; et optime Chrysost., homil. 83 in Math., et homil. de Proditione Judae.

12. Ex consensu traditioneque Ecclesise eadem veritas communitur. — Tertium argu- mentum sumitur ex consensu et traditione Ecclesise ; nam ipso usu constat, in Ecclesia Catholica fieri nunc hoc mysterium , ritu , animo ac intentione sacrificandi, ut ex sensu omnium fidelium patet, et ex ipso canone Missse, quem hoc nomine maxime reprehen- dunt hseretici, quia in eo srepe fit mentio oblationis, hostise et sacrificii. Respondent tamen , morem hunc solum a temporibus Gregorii esse in Ecclesia introductum. Sed , licet hoc concederemus, ad verilatis confirma- tionem sufficeret; nam Ecclesia, quae columna est et fundamentum verilatis, non potest tota in re gravissima, et ad- mores pertinente , errare; tota autem ante mille annos consensit in hoc modo et ritu sacrificandi. Est autem prseterea evidens, hoc non incepisse a tem- pore Gregorii, sed ab ipso initio Ecclesise , et ex Apostolica traditione perpetuo durasse, ut facile ostendi potest ex liturgiis Jacobi, Basilii et Chrysostomi, et ex Clemente, lib. 2 Const., cap. 61, lib. 3 Const., cap. 10; Dionys., c. 3 de Eccles. Hier.; Cyrill. Hieros., Catech. 4 myst.; Ambros., lib. 5 et 6 de Sacrament. Secundo id ostendi potest ex his, quee Apostoli

DISPUTAT. LXXIV, SECT. II.

et eorum successores Pontifices circa modum

celebrandi hocsacrificiumdisposuerunt; nam

incan. 2, prohibentApostoli, nealiquidprajter

Domini preeceplurn et orclinationem , super

altare in sacrificium offeratur; etcan. 8 prse-

cipiunt, ut facta oblatione omncs communi-

cent; et apud Glem., lib. 2 Gonst., cap. 63,

est locus animadversione dignus; tractans

idem de Dominico die, inquit : Quam. excusa-

tionem habere potest, qui hoc die non convenit

ad audiendum salutarem de Resurrectione

sermonem, in quo tres orationes stantes conci-

pimas, in memoriam illius , qui tertio die re-

surrexit, in quo Prophetarum lectio hahetur,

et Evangelii prsedicatio, et sacrificii oblatio,

et sacri cibi dispensatio ? Idem late toto lib. 8

earumdem Gonstit.; et multa similia leguntur

fere in omnibusepistolis decretalibus summo-

rum Pontificum, prseserlim apud Anacletum,

ep. 4 , c. 1 et 2 ; Alexand. I, ep. 4 : In sacra-

■mentorum oblationibus , quse inter Missarum

solemnia Domino offeruntur , passio Domini

miscenda est; et ex Sotero Pap., cap. Ulud, 7,

queest. 4, et cap. Ut illud, de Consecr., d. 4,

ubi sacrificium distinguit a Psalmorum cantu ;

et Ccelest. Papa statuit, Psalterium cani ante-

quam sacrificium offeratur. Syric., episl. ad

Himerium, cap. 7, hortatur sacerdotes, ut in

his sacrificiis, quee quotidie offerunt, Deo per

pudicitiam placere studeant; et Innocentius I,

epist. 3 ad Exuper., sacrificium hoc ab ora-

tione, et aliorum sacramentorum administra-

tione distinguit. Leo Papa, epist. 84, cap. 2,

de hujussacrificiioblationenonnulla disponit.

Similia etiam leguntur in antiquis Conciliis ;

in Niceno, canone 4 3, fit mentio sacrce obla-

tionis, et in fine illorum canonum refert

Surius alium canonem ejusdem Concil. ex

Tonstalo Anglise Episcop., lib. 4 de Verit.

corporis et sanguinis Domini, qui sic habet :

Fide intelligamus, situm in sacra illa mensa

agnum illum Dei tollentem peccata mundi,

incruente a sacerdotibus immolatum. Item in

Concil. Ephes., in epist. ad Nestorium, quse

est Cyrilli cum Concilio Alexand., et in Ephe-

sino recipitur, incruentum sacrificium cele-

brari dicitur inmysteriocorporis et sanguinis

Domini ; et similiter Cyrillus, in defensione24

Anathem. : Sanclum (inquit) ac vivificum in-

cruentumque in Ecclesia celebramus sacrifi-

cium ; et in VI Synodo, can. 32 Trullano,

vocatur hoc mysterium, sacrificium incruen-

tum et mysticum, et sacrum ministerium.

Similia legi possunt in Concil. Tolet. I, c. 9;

Brach. III, can. 4 et 2; Altisiodoren., c

Laodicen., can. 19 et 58 ; Later., in cap. Fir- miter; Conslant., in Bulla Martini V; Flo- rentin., inDecret.Eugenii; Trident., sess. 22. Testimonia Sanctocum Patrum satis multa adduximus explicantes sacrse Scripturse tes- timonia, et plura erunt ssepius in sequentibus necessario attingenda. Solum est observan- dum, propter hsereticos, qui hic etiam ad melaphoram delorquent nomen, sacrificium, sanctos Patres nunquam vocasse ministerium baptismi, aut alterius sacramenti , nomine sacrificii, cum tamen sacrificium metaphorice sumptum etiam in eo conveniat; cum ergo Eucharistiam frequentissime et absolutissime vocent sacrificium , signum est, eos proprie de sacrificio loqui, prsesertim quia distin- guunt illud ab oratione, Psalmorum cantu, et aliis ceeremoniis, quee eliam sunt metaphorica sacrificia ; sentiunt ergo, hoc mysterium esse proprium sacrificium ; imo saepe vocant, ve- rum, plenum ac perfectum sacrificium, ut videre licet in Chrysost. et Eusebio, locis supra citatis; August., 40 cleCivit., cap. 20, et lib. 47, cap. 4 7 et 20, et epist. 23, ubi dicit Christum hic vere immolari; Cypr., epist. 68 et 77, vocat sacrificium divinum ; Cyrill. Hieros., Catech. 5 mystag., vocat spirituale sacrificium, propter rationem supra datam, scilicet, quia Spiritus Sancti virtute perfi- cilur; vocat etiam cultum incruentum, nimi- rum, latrise cultum , ut alii Patres loquuntur, quia supremus cultus latrise exlernus per sacrificium datur; et ideo Epiphanius, in com- pend. fidei, latriam OEconomise vocat.

4 3. Eadem veritas ratione fulcitur. — Ul- timo acljungitur ratio, quia in hoc mysterio reperiuntur omnia, quse ad sacrificium neces- saria sunt, quodlatius tractandum est expli- cando essentiam huj us sacrificii ; nunc breviter numerantur. Nam primo hic est, qui offerat, scilicet, Christus principaliter, et sacerdos, ut minister proximus, ad hoc munus conse- cratus. Secundo est aliquid, quod offeratur, scilicet, Christus sub speciebus panis et vini. Tertio est Deus, cui offertur, nam , licet Christus etiam sit Deus, cui sacrificium of- fertur, tamen ut homo esse potest victima, quse in cultum Dei offerri potest, sicut in cruce oblatus est. De quo S. Andreas dicebat : Immaculatum agnum quotidie in altari sacri- fico , de quo testimonio plura in superioribus dixi. Quarto est, pro quo offeratur. scilicet , Ecclesia et fideles, ut Sancti supra citati do- cent, ut supra colligebamus ex illis verbis : 8; Qui pro vobis, et pro multis effundetur; et

QILEST. LXXXIII, ART. I.

infra latius dicemus. Hinc enini clare osten- ditur, hoc mysterium plus esse, quam sacra- mentum, ut notavit D. Thom. supra, q. 78, art. 7, nam sacramentum illi tantum prodest, cui applicatur; sacrificium vero pro aliis offertur. Quinto est altare, ut supra ex Paulo probatum est, et estin ore omnium fidelium; undeOptatus,lib.6 contra Parmen. : Quid est (inquit) altare, nisi sedes corporis et sanguinis Domini? et eleganter Theodoret. Ancyr., orat. de Nativit., inquit : Non jam in prsesepe po- situs, sed in altari, illud enim prsesepe mater factum est hujus mensx. Sexto est etiam suffi- ciens actio sacrificandi ; quee in omnibus , vel aliqua earum continetur, scilicet, oblatione, consecratione, et consumptione, de quibus infra dicendum est. Nam, quod institutio, seu impositio non desit, auctoritate magis pro- bandum est, quam ratione, quod jam effec- tum est. Estque optimum testimonium illud Aug., 20 contra Faust., cap. 6 : Sacrificamus non Martyribus, sedDeo Martyrum, illo dum- taxat ritu, quo sibi sacrificari novi Testa- menti manifestatione prsecepit. Congruentia vero addi potest, quia ostendimus oportuisse, sacrificium aliquod in lege nova institui ; sed nullum poterat excogitari aptius, aut perfec- tioni hujus status magis consentaneum ; dece- bat etiam tam grande mysterium, ministerio hominum factum, in divinum cultum, et re- cognitionem divinee potentiee et majestatis ordinari et institui, cum in eo tam divina potentia, quam sapientia, charitas, et reliqua attributa, excellentiori quodam modo mani- festentur.

14. Secundum hsereticorum fundamentum destruitur. — Quare aliquoties Patres Chri- stum in Eucharistix confectione immolari concedere renuant. — Superest, respondeamus ad secundum et tertium fundamentum heere- licorum, qua3 contra hanc partem procede- bant. Secundum ergo in hoc nitebatur, quod in hoc mysterio fit repreesentatio sacrificii, ad quod breviter dicendum est, si exclusive in- telligatur, falsum esse assumptum; si absque exclusione, nullam esse illationem. Sicut enim non sufficit ad rationem sacrificii, esse figu- ram, vel signum sacrificii, ita non est contra rationem veri sacrificii, quod sit repreesen- latio vel imago alterius sacrificii, si ceetera necessaria concurrant, utconcurrere possunt. Primum patet, nam mors Abel fuit figura sacrificii Ghristi, et baptismus est repreesen- tatio mortis Christi, et multee ceeremoniee fiunt ab Ecclesia in repreesentationem mortis

Chrisli , quae non sunt sacrificia , et hoc ad summum probat ratio heereticorum , ne- cesse non esse, signum habere in se veram ac propriam rationem ejus rei, quam signi- ficat. Probatur autem altera pars; nam sacri- ficia vetera, et agnus Paschalis, et oblatio Melchisedech fuerunt vera sacrificia, simul- que fuere signa et repreesentationes sacrificii, utAugustinus seepedocet, signatim 20 contra Faustum, cap. 18. Ratio autem est, quia in- tervenire potest actio sufficiens, per quam aliquid Deo in sacrificium offeratur, et tamen quod illa imposita sit ad aliud sacrificium significandum. Item in signis ad placitum, seepe contingit dari signum rei, et signum signi, et utrumque in suo genere veram signi rationem participare ; sic enim heec vox , Petrus, est signum ad placitum significans talem rem, et heec vox, nomen proprium, est etiam signum ad placitum significans ipsum nomen, Petrus, et utrumque verum nomen est, seu vocalis terminus; sic igitur cum sacrificium sit signum :>d placitum, et pree- ter significationem moralem habeat mysti- cam, daripotest sacrificium immediate signi- ficans rem aliquam , quee sacrificium non sit , et dari etiam potest sacrificium significans aliud sacrificium; nam hoc etiam ad mysti- cam significationem spectare polest. Ita igitur contingit in preesente mysterio, in quo impri- mis intervenit sufficiens actio, et ceeremoniee sensibiles, ad rationem seu significationem sacrificii, ut declaratum est; ac deinde impo- situm est adsignificandum non solum realem Christi preesentiam, sed etiam preeteritam ejus mortem et passionem, quam pro nobis in sacrificium obtulit, et ideo non est solum imago sacrificii, nec solum sacrificium, sed utrumque simul, sicut simul est verum corpus et sanguis Christi, et sacramentum, seu sa- crum signum ejus. Oportet autem ad intelli- gendos Patres advertere, eos sub nomine im- molationis interdum dicere in hoc mysterio non immolari Christum vere ae realiter, sed tantum mystice per repreesentationem veree immolationis in cruce factee, quia immolatio in rigore et proprietate vocis significare vi- detur cruentam oblationem, seu veram mac- tationem cum reali sanguinis effusione; et in hac proprietate verum est, non esse hic rea- lem immolationem, sed tantum repreesenta- tionem ejus, atque inhuncmodum loquuntur, non solum Patres, utChrysostom., Ambrosius et alii ad Hebr., et Augustin., ep. 23, 120 et in Psalm. 79. sed etiam interdum Scholastici,

DISPUTAT. LXXIV

Magister cum aliis in 4, dist. 12, et D. Thom. in hoc art. 1 , quaest. 83. Immolatio aulem in hoc rigore sumpta non est de ratione sacrificii ut sic, sed sacrificii tantum cruenti. Nam ad ralionem sacrificii, utsic, sufficitoblatio. qua- cumque ratione in ea aliquid sacrum fiat circa rem oblatam, et ideo desacrificio, seu sacrificatione loquendo absolute, dicendum est, in hoc mysterio non tantum imaginem et reprassentationem sacrificii, sed verum etiam sacrificium , veramque sacrificationem fieri. 15. Tertia hxreticorum ratio refutatur. — Tertium fundamentum sumebatur ex ratione sacramenti et sacrificii. Ad priorem ergo partem dicitur, posse idem mysterium di- versis rationibus participare seu induere ra- tionem sacramenti et sacrificii; nam eadem res, quse in Dei honorem consecratur, potest deinde ad nostram sanctificationem dari et ordinari; hae namque duae rationes et habitu- dines in ordine ad diversos terminos non ita inter se repugnant, ut non possint eidem rei convenire; unde eadem etiam res, quae Deo in cultum offertur, potest esse cibus hominis, et, ut sic, esse signum gratise sanctificantis, et ideo simul esse sacrificium, et sacramentum; ita fere D. Thom., 1. 2, qusest. 101, art. 4, ad 2, ubi significat hoc non accidisse in sacri- ficiis veteribus, sed hujus mysterii esse pro- prium, propter ejus excellentiam. Non desunt autem, qui existiment, in agno Paschali. qui fuit potissima figura hujus mysterii , illas duas rationes fuisse conjunctas; nam prius sacrificabatur, vel in templo a sacerdotibus, ut contendit Abulensis, Exod. 23, quaest. 27, vel in privata domo a patrefamilias, de quo satis in prsecedente tomo disputatum est, et postea ut sacer quidam cibus comedebatur, sub certo ritu et ceeremoniis, in quo videtur rationem sacramenti habuisse. Quomodo au- tem hee duae rationes sacramenti et sacri- ficii in Eucharistia conjungantur , et utra earum prior, aut potior sit, dicetur commo- dius disputatione sequente; oportet enim prius essentialem rationem hujus sacrificii declarare.

16. Ad alteram partem de testamento pri- mum negari potest, Eucharistiam esse, aut dici testamentum, sed mysterium novi Testa- menti, aut etiam sanguinem novi Testamenti, juxta id, quod in forma calicis dicimus, ex traditione Ecclesias, et canone Missae : Hic est calix sanguinis mei novi et seterni Testamenti mysterium fidei ; et juxta illud, quod apud Mattheeum et Marcum legimus : Hic est san-

XXI.

SECT. III.

guis meus novi Testamenti, id est, quo novum Testamentum confirmatum et stabilitum est. Atque hoc modo recte respondet figuratum figurse; proprie enim sanguis, quo Moyses populuin aspersit, non erat ipsum vetus Tes- tamentum, sed erat veluti confirmatio ejus. Secundo admittimus, Eucharisliam et san- guinem Christi in illa contentum, dici posse testamentum, eo modo, quo res sperata solet spes nostra vocari , et res promissa , nomine promissionis, et haereditas testamento legata, nomine testamenti ; sic enim id, quod prseci- pue Christus in novo Testamento Ecclesiae suse legavit, fuit corpus et sanguis ejus in Eucharistia; unde est illud ad Hebr. 7 : Melioris Testamenti sponsor factus est Jesus. Dici etiam solet testamentum, instrumentum ipsum continens et significans voluntatem testatoris, et hoc etiam modo Eucharistia dici potest testamentum, tanquam signum et instrumentum continens et significans Christi voluntatem, et liberalem omnium suorum bo- norum largitionem nobiscollatam. Hujusmodi autem testamenti appellatio non pugnat cum ratione sacrificii, quia idem sanguis, quo no- vum Testamentum confirmatum est, potest etiam in Dei cultum et sacrificium conse- crari, et eadem res, quse nobis a Deo datur, et a Christo in haereditatem hujus vitse, et signum suae voluntatis et seternse hteredi- tatis testamento donata est, potest et debet Deo a nobis offerri in ejus honorem et sacri- ficium ; nihil enim magis decens, aut conve- niens esse potest, quam ut donis, quee Deus nobis contulit, ipsum colamus ac veneremur; et hoc ipsum indicavit nobis Christus verbis illis : Hoc facite in meam commemorationem , juxta expositionem in superioribus datam.

SECTIO III.

Utruiii Missa sit sacrificiuni, quod tanturu a Christo Donrino institui potuerit.

1 . Usus hujus vocis, Missa, ad hoc sacrifi- cium significandum antiquissimus . — In hac sectione non solum rem ipsam (quee fere jam ex dictis perspicua est) sed etiam ipsam Missee vocem explanare ac defendere intendimus. Heeretici enim vehementer invehuntur in eam, irridentque et rejiciunt, tanquam novam et barbaram vocem, quod eo animo faciunt, ut rem prorsus evertant. Catholici vero e contra vocis antiquitatem et etymologiam erudite et accurate inquirunt, ut veritatem rei signifi- catae magis stabiliant. Dicendum ergo impri-

642 QU#ST

mis est, usum hujus vocis Missa, in Ecclesia Latina esse antiquissimum. Legitur enim in Goncil. Cathag. II, can. 3; Concil. Car- thagin. IV, can. 84; Milevit., cap. 12;Vasens., cap. 3 et 4, ubi etiam distinguitur Missa pu- blica a privata ; Concil. Agathensi, can. 11, de looo, ubi est Missa celebranda, et can. 47, de prrecepto audiendi Missam die Dominico. Leo P., epist. 82, plures pra?cepit celebrare Missas, ubi pro multitudine populi una non sufficit. Thelesph., epist. 1, instituit , ut in Missa hymnus Angelicus dicatur, et tres Missee nocte Nativitatis. Felix I, epist. 2, prse- cepit Missas celebrari supra memorias Mar- tyrum; Eucharius, ut Basilicse cum Missa consecrentur, ut est apud Burchard., lib. 3 Decret. , cap. 27, quod tamen Gratian. tri- buit Higinio, in cap. Omnes, de Consecr., dist. 1, qui omnes et alii Patres ibi relati hoc nomine. Missa, usi sunt; et prasterea Ambros., lib. 1, epist. 33; et Augustin., serm. 91 et 241 de Tempore; et Greg., lib. 1 , epist. 12, et lib. 4, epist. 10.

2. Ilanc vocem alios Grsecam facere imme- rito. — Alii Hebrzeam. — Melius qui Lati- nam. — Horum quidam a mitto. — Secundo de origine hujus vocis, quidam existimant esse vocem GrEecam, utCovarr., lib. 4 Variar. resolut., cap. 22; non est autem verisimilis opinio, quia nullus ejus vocis fundamentum in Grseca lingua reperitur; unde neque usum ejus in Grsecis Patribus legimus, sed quam nos Missam, illi Liturgiam vocant, vel Sy- naxin, vel aliis vocibus utuntur, quae com- munes sunt huic mysterio, ut sacramentum est. Alii ergo censent esse vocem Hebrseam, a verbo Missa, quod sponlaneam oblationem significat; ita Concil. Senon., in decr. Fidei, cap. 11; et Claud. de Sainct., in prtefat. ad Greecas liturg.; et Pamel. in praefatione ad Lalinas, et in Scholiis ad Tertull., lib. de Orat., in principio ; el Demochares, tract. 2 et 4 de Sacrificio Missse. Quae opinio est probabilis; quamvis eam suspectam faciat auctoritas negativa Patrum Greecorum, et Syrorum, qui nunquam ea voce usi sunt, cum tamen soleant frequenter uti illis vocibus Hebraicis, quas Ecclesia Latina retinuit, ut sunt Hosanna , Alleluia, elc. Tertia igitur opinio est, hanc vocem esse Latinam , a verbo mitto, quam late tractat Lindan., lib. 4 Panop., cap. 3, et Bellarm., lib. 1 de Missa, cap. 1. Et videtur fuisse sententia D. Thom. hac qusest., art. 4, ad 9, et Hug. Vict., lib. 2 de Sacram., part. 9, cap. 14, qui etymolo-

LXXXIII, ART. I.

giam hujus vocis explicantes, oblationem subintelligendam esse censent , ita ut Missa dicatur, quia oblatio sacrificii ad Deum mitti- tur, et missa est, vel quia Deus ad nos mittit hostiam hujus sacrificii, quam nos ad ipsum, iterum per sacerdotem in sacrificio remitti- mus, juxta illud, quod in can. Misste dicitur : Jube hsec perferri per manum sancti Angeli tuiinsublime altare tuum; atque hoc modo sentit etiam Innoc, lib. 3 de hoc myst., cap. 12; et Bonav., opusc. de MysterioMissce. At vero Isidorus sentiens, etiam hanc vocem esse Latinam , lib. 2Etymol., cap. 19, censet dictam a dimittendo, quia finito Missse sacri- ficio populus mittitur, seu dimittitur, ita ut subintelligenda sit congregatio seu concio missa vel dimissa, et in eadem sententiaest Alcuin., lib. de Offic. Eccles., de Celebratione Miss.; et Gab., lect. 15 in can.; et non dis- sentit Hugo Victor., loc. cit. Ad quod intelli- gendum observandum est, antiquum Eccle- sise morem fuisse, ut; dum Missse sacrificium celebrabatur, populus non discederet, donec a sacerdote vel diacono dimitteretur; ita enim ad tauti sacrificii reverenliam decebat, et ut debitus ordo in Ecclesia servaretur. Hsec au- tem populi dimissio bis in Missa fieri solita est : primo, finito Evangelio, ante primam oblationem; tunc enim dimittebantur Cate- chumeni, vel si qui aderant Gentiles, quibus mysteriis interesse , aut ea videre minime permittebatur, ut conslat ex Clemente, Hb. 8 Constitut.; Dionys., cap. 3 de Ecclesia Hie- rarch.; Cyrill. Alexand., lib. 12 in Joan., cap. 50; et Augustin., tract. 11 in Joan. ; Gregor., 12 Dialog. , cap. 23. Alia dimissio fiebat post sacrificium finitum, ad quam vi- deturallusisseCyprian.,lib. deSpect.,dicens: Festinat ad spectaculum dimissus , et adhuc secum ferens, ut assolet, Eucharistiam ; et Tertull., lib. de Anima : Post transacta so~ lemnia, dimissaplebe, etc. Hinc ergo factum est, ut heec ipsa dimissio Missa dicta fuerit, et ita videtur sumi in Concil. Carth. IV, can. 84, etinConcil. Illerdensi, can. 4, in qui- bus dicitur, hsereticos, Judaeos, et Gentiles permitti posse adesse usque ad Missam Cate- chumenorum, id est, usque ad dimissionem, ut exposuit Glossa in cap. De incestis, et in cap. De his, 25, queest. 2, et in cap. Episco- pus , de Consecr. , dist. 1 ; et Augustin. , serm. 237 de Tempore apertius dicit : Ecce post sermonem fit Missa Catechumenis , et fideles manent, id est, fit dimissio Catechu- menorum. Et eodem modo sumi videtur a

DISPUTAT. LXXIV, SECT. III.

S. Benedicto in regula sua, cap. 17, et a Cas- siano , lib. 2 Instit. , cap. 1 3 et 1 5, el lib. 3 , cap. 7 et 8 ; et juxta hanc deductionem, quod nunc in Missa dicimus : Ite, Missa est, ita est interpretandum : Ite, jam enim est dimissionis tempus; quamvis exponi etiam possit juxta priorem etymologiam, subintelligendo obla- tionem, vel totam illam actionem sacram, id est : Ite, jam enim est oblatio ad Deum missa, vel, jam tota heec actio sacra est completa. Quacumque vero ratione originem et imposi- tionem hujus nominis accipiamus, certum est tamen, jam deductam esse illam vocem ad significandam totam illam actionem, in cujus fine populus dimittitur, et inde duplex etiam Missa distincta est. Una , Catechumenorum Missa, quas durabat usque ad primam obla- tionem exclusive, cujus fit mentio citatis locis, et in Conc. Valent. , can. 1, et apud Cassian., lib. 11 Instit., cap. 15. Alia dicitur Missa fidelium, quee incipit ab offertorio, et durat usque ad finem, de qua Ambr., lib. 5, epist. 33 : Dimissis Catechumenis, Missam sa- cramentorum, ut loquitur, facere ccepit; et hinc in plurali vocari solet totum ofticium Missarum solemnia, ut est apud Augustin., serm. 81 de Temp., et Gregor., hom. 22 in Evang.; nunc vero Missa etiam in singulari dicta , significat totam actionem sacram a principio usque ad finem, quas utramque pree- dictam Missam complectitur ; jam enirn illa prior dimissio sublata est, et tota res una veluti continuata actione conficitur, et quse nomine Missse jam significatur. Et hactenus de voce Missa, de qua plura erudite congerit Joannes Durand., lib. 2 de Ritibus Ecclesiast., cap. 1 .

3. Missa, ut nunc fit, prseter sacrificii sub- stantiam accidentalia complectitur , quod to- tum complexum non est a Christo institutum. — Quod igitur ad rem attinet, de Missa loqui possumus , vel ratione totius actionis , ut includit omnes caeremonias et orationes, quas ibi fiunt et dicuntur, vel tantum de substantia sacrificii, quod inter illam actionem offertur. Dicendum ergo est primo, Missam, ut com- prehendit totam illam actionem , complecti quidem sacrificium, non tamen solam sub- stantiam ejus, sed etiam accidentia (ut sic dicam), et ideo secundum hoc totum, non est a solo Domino instituta. Conclusio hsec est certa et clara, quoad omnes partes , sup- positis, quse diximus; nam Missa heec com- plectitur totum Eucharistiee mysterium a consecratione usque ad consumptionem ;

ostendimus autem hoc mysterium esse sacri- ficium; ergo Missa quoad substantiam suam sacrificium est, aut (quod perinde est) in Missa sacrificium offertur, ut Patres omnes supra citali loquuntur. Secunda vero pars et tertia per se notse sunt; nam canon Missaa non a Christo, sed ab Apostolis et eorum suc- cessoribus traditus est et compositus , ut Concil. Trident. dicit, sess. 22, et idem est certum de aliis cseremoniis et Collectis, et colligi potest ex Clem. et aliis Ponlificibus, et Conciliis citatis, et ex Isidoro, lib. 2 de Offi- ciis, ubi dicit, ordinem Missse et orationum a S. Petro esse institutum, et supra agentes de forma ostendimus, Apostolorum tempore paucas cseremonias et orationes adjunctas esse oblationi hujus sacrificii, quse postea successu temporis ab Ecclesia additee sunt, de quibus in sequentibus dicendum est late. 4. Missse sacrificii substantia est a Christo Domino instituta. — Dico secundo : Missa, quoad substantiam sacrificii, a Christo Do- mino instituta est. Est de fide et sufficienter probatur ex dictis in duabus prsecedentibus sectionibus. Nam Christus in nocte ccenas ob- tulit hoc sacrificium, et potestatem ac legem perpetuo duraturam, de illo in Ecclesia offe- rendo, tradidit illis verbis : Hoc facite in meam commemorationem , ut declaratum et probatum est; hoc autem ipsum , et nihil aliud, est sacrificium /instituere; unde Iren., lib. 4 cont. Hseres., cap. 32 et 34 : Novam, inquit, docuit oblationem , quam Ecclesia ab Apostolis accipiens, in universo mundo offert Deo. Ambr., in preepar. ad Miss. : Ego licet peccator accedo ad altare tuum, et offero sa- crificium, quod tu instituisti, et offerre prse- cepisti. Augustin., conc. 2 in Psal. 33 : Ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrifi- cium secundum ordinem Melchisedech. Leo P., serm. de Passione : Jesus vetus Testamentum consummabat, et novum Pascha condebat, et docebat, qualis hostia Deo deberet offerri. Denique Alexand. I, epist. 1, cap. 4 : Veritas nos instruxit calicem et panem offerre ; et similia multa citata sunt in superioribus, et alia sumi possunt ex modernis auctoribus re- latis, prtesertim ex Durand., dict. lib. 2, cap. 2 et 3, ubi multa congerit. Ratio addi potest, quia Christus est auctor nova3 legis; ergo instituere debuit omnia , quee de sub- stanlia sunt hujus legis; hujusmodi aulem est sacrificium, sicut et sacerdotium; nam hsec duo necessario sunt connexa , et de sacer- dotio ait Paulus transferri simul cum lege,

aut ipso translato , rtecesse etiam transferri. Et confirmatur primo, qu.ia Christus instituit Eucharistise mysterium, ut in superioribus tractatum est; ergo sub utra- que ratione sacramenti et sacrificii instituit, quia non est major ratio de una, quam de altera, nec minus requirilur Christi auctoritas ad significationem et efficaciam ejus, ut sacri- ficium est, quam ut, sacramentum. Denique quia ratio sacrificii prior est, et quodammodo polior, quam sacramenti , ut infra dicam. Confirmatur secundo, quia Christus abro- gando legem veterem, ejus sacrificia abstulit; ergo e contrario stabiliendo legem novam, ejus sacrificium instituit.

5. Qusestiunculx satisfit. — Sed quseret aliquis, an potuisset Ecclesia hoc sacrificium instituere, si Christus illud non instituisset. Respondetur, duobus modis hoc intelligi posse. Primo, quod Christus Dominus neque instituerit hoc mysterium, quoad rationem sacrificii, ut sic, neque etiam quoad actionem ipsam, in qua significatio sacrificii fundatur, id est, quod non dederit hominibus corpus et sanguinem suum. Secundo, ut dederit quidem hanc potestatem in ordine tantum acl sacramentalem usum, non vero quoad ra- lionem oblationis seu sacrificii. In prion casu evidens est, non potuisse Ecclesiam tale sa- crificium inslituere; unde enim illa haberet poteslatem ad cunficiendum corpus Christi, si Christus non dedisset? Est enim hsec po- leslas maxime supernaturalis, ut per se ma- nifestum est. In secundo autem casu potuisset Ecclesia instituere, seu addere huic mysterio rationem sacrificii , dummodo Christns non prohibuisset ; ita enim supponendum est. Ra- tio est, quia illa actio de se est apta, et decens ad rationem sacrificii; et alioqui in Ecclesia est potestas connaturalis, vel naturte, vel gratiae, ad instituendum sacrificium in qua- libet actione ad illud munus proporlionata; ergo potuisset hanc specialem actionem, jam sibi possibilem, in signum protestativum di- vinse excellentise ordinare, ut ad Deum co- lendum primario fieret, et ita posset instituere hoc myslerium sub ratione holocausti el sa- crificii iaudis, seu gratiarum actionis, et impetratorii, et aliquo modo propitiatorii, vel impetrando tantum, vel etiam aliquam satis- factionem applicando per modum mdulgen- tiee, quamvis non proprie et in rigore ex opere operato.

QU/EST. LXXXIII, ART. I. esse legem

SECTIO IV.

Utrum Missse sacrincium unicum sit in lege nova, ita ut aliud iu ea esse non possit.

1 . Duplex quaeslio. — Circa primum difficultatis ratio. — Duo in hoc titulo com- prehenduntur. Unum est, an ipsummet sa- crificium Eucharisticum sit unum tantum. Alterum est, an cum illo possint in Ecclesia Christi esse alia sacrificia. Circa primum ratio dubitandi esse potest, quia in Missa multa fiunt circa corpus Christi, quse per se singula ad rationem sacrificii sufficiunt, ut sunt, duplex consecratio corporis et sangui- nis; nam unaqueeque per se sufficit, ut sacri- ficium integrum sit. Item fractio , quae poslea fit circa corpus Christi, cum sanguinis mis- tione; nam ibi fit aliquid sacrum circa rem oblatam; ac denique idem argumentum fieri potest de consumptione corporis et sanguinis Chrisli, prout fit a sacerdote. Vel aliter, quia prius sacrificantur panis et vinum; transmu- tantur enim in Dei cultum ; et deinde offe- runtur corpus et sanguis Christi , nam prius conficiuntur, postea offeruntur, quoniam offerri supponit esse; sunt ergo diversa sa- crificia, sicut et diversa^ res oblatte. Tandem habere plura sacrificia, videtur ad perfectio- nem et complementum alicujus legis perti- nere ; maxime , quando talia sacrificia ad diversos fines ordinantur, ut sunt holo- caustum, gratiarum actio, propitiatio pro peccato; ergo decuit, ut Deus hanc sacrifi- ciorum varietatem in lege nova institueret ; si euim id fecit in lege veteri, multo magis in nova, quse perfectior est ; Ghristus autem Do- minus extra mysterium Eucharistise nullum sacrificium instituit ; ergo in hoc mysterio tota illa sacrificiorum varietas et multitudo continetur, ut si intelligamus, consecratio- nem ipsam habere rationem holocausti, quatenus per eam tota substantia panis in substantiam corporis Christi transmutatur; fractionem vero, quas expressius passionem Christi significat, rationem habere sacrificii propitiatorii, aut oblationem ipsam corporis Chrisli, quascumque illa sit.

2. Eucharistix sacrificium unicum solumque a Christo institutum. — Dicendum nihilomi- nus est, sacrificium Eucharisliae esse unum tantum, illudque solum esse a Christo Doniino in lege nova instilutum. Ita sentiunt omnes Theologi; imo Concilium Trident., in prooemio sess. 22, hac ratione dixit, hoc esse ununi

verum ac singulare sacrificium; ct cnp. 1 , de hoc solo sacrificio tradit , fuisse a Ghristo Domino institutum, et cle illo semper, ut de unico sacrificio loquitur; et multo antea Concil. Toletan. XII, can. 5, sacrificium hoc, verum et singulare, vocavit; et caeteri Patres hac ratione dicunt, Christum Dominum mul- titudinem veterum sacrificiorum in unum ac singulare sacrificium cotnmutasse. Leo Papa, serm. 7 de Pass. Domini : Omnem differentiam hostiarum unius corporis et sanguinis tui complet oblatio. Similia leguntur apud Chry- sostom., Psal. 95; August., 1. 10 de Civ.,c. 20, lib. 3 de Baptism., cap. ult., etlib. 20 contra Faust., cap. 48 et 21 , et lib. 4 contra Adver- sarium leg. et Prophet., c. 20 : Huic summo veroque sacrificio cuncta sacrificia falsa ces- serunt; et alibi : Sacrificium,, quod ipse est, in Ecclesia voluit pro illis omnibus celebrari, quia illis omnibus prsenunciabatur. Denique Ecclesia in Collecta quadam sic habet : Deus qui legalium differentiam hostiarum unius sacrificii perfectione sanxisti, etc. Ratione sic declaratur : nam quod praeter hoc sacrificium nullum aliud sit a Christo institutum , illa ratio satis probat, quia de Christi voluntate solum nobis constare potest per Ecclesiam deciarantem Scripturam vel traditionem. Sed Ecclesia nec docuit, nec insinuavit unquam institutionem alterius sacrificii , neque in Scriptura aut traditione aliquod est ejus ves- tigium, maxime cum nulia sit ejus necessitas, ut ostendam. Quod aulem sacrificium ipsum Eucharisticum unum sit, praeter auctoritates adductas, patet ex dictis supra de unitate sacramenti Eucharistias; estenim eadem ratio de sacrificio, et omnia ibi adducta hic appli- cari possunt. Declaraturque breviter, satis

DISPUTAT. LXXIV, SECT. TV. 645

sine fundamento assignantur distincti effec- tus seu fines distinclis parlibus vel actioni- bus hujus sacrificii, sed ipsum totum perfec- tiori et altiori modo continet omnem illam perfectionem, seu habitudinem, aut rationem, quse in distinctis sacrificiis veteribus inventa est, ut supra, disputat. prsecedent., sect. 7,

obiter attigimus. Est enim hoc sacrificium ex parte rei oblatse, et principalis offercntis, in- finilae dignitalis, et ideo ad omnem sacrificii rationem sufficiens est, et in cultum Dei, et graliarum actionem et recognitionem divinae excellentiee simul offertur , et nihilominus simul etiam efficax, et ad impetrandum, etad satisfaciendum pro peccato, ut latius infra , tractando de effectibus ejus, explicabimus, et ideo necesse non fuit aliud sacrificium praeter hoc a Christo Domino inslitui. Dices : etiam Eucharistia in ratione sacramenti est summe perfecta, et nihilominus prseter illud Christus alia multa instituit; cur ergo non idem dice- tur de sacrificio? Respondetur primo : quia sacramenta per se ordinantur ad ficlelium sanctificationem, quee pluribus modis perfici- tur, scilicet, per modum generationis, aut augmenli, aut per modum specialis remed i vel auxilii , quo pluribus etiam modis, et variis ex causis, fideles indigent, juxta varias occasiones et status eorum; et ideo ut conve- nientius, et accommodato modo provideretur hominibus, utilis fuit sacramentorum varietas. At vero sacrificium per se ordinatur ad cul- tum Deo prsestandum, et ex consequente, et quasi secundario aliquem effectum habet in offerentibus, vel his, pro quibus offertur, quae omnia facillime potuerunt in eodem sacrificio conjungi, et ideo supposita hujus sacrificii perfectione et infinitate , non oportuit alia

faciendosimulrationibus dubitandi;dua3enim multiplicare. Adde, mysterium hoc Eucha-

consecraliones corpons et sanguinis, quamvis per se sigillatim sumptee possent institui in integrum sacrificium, tamen, prout nunc facta institutio est, ordinatae sunt ad consumman- dum unum signum, atque unam mysticam Chrisli immolationem , et ideo ex utraque componitur unum sacrificium. Rursus panis et vinum, et corpus ac sanguis Christi, ad unammet actionem sacram, seu sacrificatio- nem concurrunt, tanquam terminus a quo, et ad quem, et tanquam maleria proxima et remota ejusdem oblationis, et ideo ex hoc etiam capitenon estibiduplex sacrificatio; imo neque est alia corporis Christi oblatio, praeter ipsam consecrationem , ut in disputatione sequenti latius dicemus. Denique gratis et

ristiae esse finem aliorum sacramentorum, et ideo illa multiplicari, quia homo indiget plu- ribus modis disponi, et quia media multipli- cari solent, quamvis finis unus tantum sit.

3. Quoacl secundam qusestionem ratio dubi- tandi. — Circa secundam partem imprimis esse potest queestio de potestate Ecclesiee ad instituendum aliud sacrificium. Et est ratio dubii, quia hsec potestas est connaturalis, tam naturse, quam gratiae, ut supra dicebam. Non est ergo ablata per institutionem Eucharistise, quia, quod naturale est, non aufertur, nec gratia destruit naturam, sed perficit. Neque etiam est impedita; nam Christus non prohi- buit usum talis potestatis; ubi enim est talis prohibitio? Neque enim per se tradita est, aut

QILEST. LXXXIII, ART. I.

scripta , neque intrinsece sequitur ex sola institutione Eucharistiae, nam etiam si hoc sacrificium datum sit nobis a Deo, non inde sequitur, esse intrinsece malum , aliud ab hominibus institui. Deinde potest esse dubi- tatio de facto, an sit aliud sacrificium ab Ecclesia institutum. Nam, can. 3 Apostol., dicitur, Thymiama posse offerri Deo; hoc autem erat in lege veteri quoddam sacrificii genus ; ergo et nunc etiam est, quia ibi con- sumitur creatura in honorem Dei; ibidem etiam dicitur offerri posse manipulum spica- rum; et aliee similes oblationes leguntur, de Consecrat., dist. 2. Quod si quis dicat, illas esse simplices oblationes, et non sacrificia, inde fit argumentum, sicut Ecclesia has insti- tuit, ita etiam potuisse sacrificium instituere, vel si in his exerceat aliquid sacrum, hoc ipso facere sacrificium. Item ceeremonia cerei Pas- chalis inslituta est ab Ecclesia, et tamen est sacrificium juxta id, quod in ejus beneclictione Gregor. Pap. dixit : Suscipe Sancte Pater incensi hujus sacrificium vespertinum. Et ra- tione patet, quia ibi est oblatio, benedictio et consumptio cujusdam rei creatse, in Dei hono- rem. Preeterea in celebratione Missee ante consecrationem, atque adeo ante sacrificium a Christo institutum, offertur hostia et calix, quse actio sola habet sufficientem rationem veri sacrificii, ut patet tum ex verbis Ecclesise, quibus illa oblatio fit : Suscipe Sancte Pater omnipotens seterne Deus, hanc immaculatam hostiam; tum ex ipsa actione et definitione sacrificii, nam ibi est oblatio in honorem Dei, faciendo aliquid sacrum circa rem oblatam; nam ipsa elevatio panis et calicis in altari coram Deo, cum benedictione aliqua, est suf- ficiens actio sacra ad rationem sacrificii; hoc enim in multis sacrificiis veteribus sufficiebat, ut in panibus propositionis , in manipulo spi- carum, in sacrificio similee, et id genus aliis, ut patet Levit. 7, c. 23 et 24. Unde Scot. in 4, d. 13, q. 2, dicit, in Missa et esse sacrificium quod non est sacramentum, scilicet, oblatio- nem hostise non consecratse, et sacrificium quod est sacramentum, scilicet, mysterium Eucharistiae ; quod maxime declarari potest, quando contingit illam hostise oblationem separari omnino a subslantiali mysterio Missse, ut fit in Missa, quae sicca seu nautica dicitur, in qua fiunt Missse cseremoniae sine consecra- tione, aut prsesentia corporis Christi; nam illa actio externa sic facta, revera ordinatur ad cultum Dei; non est enim actio superstitiosa, nec ficta, sed religiosa, et ibi intervenit obla-

tio cujusdam rei createe, cum aliqua benedic- tione et consumptione; est ergo ibi actio et significatio moralis ad sacrificium safficiens; neque etiam deest significatio mystica; nam illa actio fit in significationem et recordatio- nem, el quasi ex desiderio et voto veri sacri- ficii incruenti, et consequenter etiam ibi intelligi potest significatio et recordatio pas- sionis Christi; cur ergo non erit illud verum sacrificium, quamvis non sit ita perfectum et efficax, sicut sacrificium Eucharistiae?

4. Neque institutum, neque oblatum est in Ecclesia aliud sacrificium ab Eucharistia. — In hac re, incipiendo ab eo, quod certius est, dicendum est primo , Ecclesiam hactenus nullum instituisse sacrificium , neque aliud unquam, vel alicubi obtulisse preeter Eucha- ristiam. Ita supponit D. Thom. in tota hac quaest., et alii Doctores in 4, dist. 12 et 13; Cajet., 2. 2, q. 85, art. 4; Hosius, in Confess., cap. 41; Clictov., lib 1 deEucharist., cap. 14, et omnes Scriptores Catholici idem sentiunt, et insinuatur a Patribus supra citatis, praeser- tim August., illis verbis, lib. 20 de Civitat., cap. 21 : Sacrificamus Deo illo duntaxat ritu, quo sibi sacrificari novi Testamenti manifes- tatione prsecepit; ubi ponderanda est illa dictio exclusiva; et ideo, lib. 1 contra Crescon., cap. 25, hoc appellat unicum sacrificium, et lib. de Spirit. et litt.*, cap. 11, vocat unicum et singulare, et lib. 8 de Civitat., cap. ult., probat, epulas seu cibos, quos fideles offerunt ad sepulchra mortuorum, non esse sacrificium, quia unum tantum est sacrificium Christiano- rum. Quae ratio manifeste supponit, nullum aliud esse in usu Ecclesiae, neque a Christo, neque ab ipsa institutum. Preeterea Cypria- nus, serm. de Ccena Domini, dicit, Eucharis- tiam esse inconsumptibilem cibum, quia, si consumeretur, inquit, nullum nobis relinque- retur sacrificium, quae ratio etiam supponit nos tantum in Eucharistia sacrificium offerre. Preeterea in Ecclesia nulla est actio sacra , quee per solos sacerdotes rite exerceatur, et verum altare requirat, prseter Eucharisticum sacrificium; ergo nullum aliud de facto est in Ecclesia.Patetconsequentia, quia sacrificium, non nisi a sacerdote et in altari offerri potest, ut supra dictum est. Antecedens patet ex traditione et sensu totius Ecclesiee; nam sa- cerdotium Chrisli per se tantum ordinatum est ad sacrificanclum Christi corpus, et simi- liter in altari Ecclesiee solum Christi , corpus et sanguis offerendus est; csetera vero proprie non offeruntur Deo, nisi quatenus ad hoc sa-

DISPUTAT. LXXIV

crificium ordinantur, ut colligitur ex can. 3 Apostol., et ex aliis decretis, de Consecrat., d. 2, a princ. Pra3terea, ratio, quae Christum movit, ut praeter Eucharistiam nullum aliud sacrificium nobis relinqueret, movere etiam Ecclesiam debuit, ne aliud sacrificium desi- deraret, ne videretur hoc Missaa sacrificium per se solum, vel imperfectum, vel ad colen- dum Deum,et fructum sacrificii percipiendum insufficiens existimare, quod etiam posset devotionem fidelium circa hoc sacrificium re- mittere, et ab illius usu et frequentia aliquo modo divertere. Tandem (ut respondeamus etiam dubitationibus posteriori lcco positis), ex ipso Ecclesise usu declaratur : nam caere- monise omnes, quas Ecclesia instituit, non eo animo ab ipsa fiunt, ac si per se contineant supremum Dei cultum, neque ut immediate ad hoc referantur, sed instituit eas ad orna- tum, et cuitum hujus sacrificii, et ad fidelium devotionem excitandam , quod his verbis egregie docuit Concil. Trident., sess. 22, can. 5 : Cseremonias adhibuit (scilicet, mater Eccleslii) , mysticas benedictiones, lumina, Thy- miamata, vestes, aliaque id genus multa ex apostolica disciplina et traditione , quo et m,ajestas tanti sacrificii commendaretur , et mentes fidelium per haec visibilia religionis et pietatis signa ad rerum altissimarum, quse in hoc sacrificio latent, contemplationem excita- rentur. Quse verba sufficiunt ad omnes diffi- cultates supra tactas solvendas; nam de ra- tione sacrificii est, ut sit oblatio immediate ordinata ad Deum, et ejus cultum, et non satis est, ut sit cseremonia ordinata ad orna- tum ejus oblationis, quse verum sacrificium est. Quocirca sicut Ecclesia adhibens ceeremo- nias ad ornatum sacramentorum non instituit nova sacramenta, sed ea sacramentalia voca- mus, et quasi accidentia sacramentorum, ita instituendo coeremonias ad ornatum hujus sacrificii, non instituit nova sacrificia, secl ea possumus sacrificalia vocare, seu accidentia hujus sacrificii, de quibus postea videbimus. Quod si interdum aliqua ex his coeremoniis sacrificium vocatur, id est rarissimum, et in- terpretandum est de sacrificio late sumpto, prout attribuitur cuivis actioni, vel oblationi sacrse.

5. Ecclesiam non posse sacrificium aliquod instituere probabile. — Hinc addo ultimo, probabile esse, non habere Ecclesiam potes- tatem $d instiUiendum aliud sacrificium. Quam assertionem existimo satis colligi ex doctrina Theologorum, quamvis fere nullus

SECT. IV.

expresse et in terminis illam asserat. Item ex modo , quo Sancli et Ponlifices loquuntur; negantenim, licitum esse in Ecclesia Christi, aliud, vel aliter sacrificare, quam ipse insti- tuil; et Concil. Trident., sess. 21, can. 2, dicit, Ecclesiam circa substantiam sacramen- torum nihil posse immulare, sed solum in his, quae ad eorum aclministrationem, vel dispen- sationem pertinent; sub sacramentis autem videtur plane comprehendere mysterium Eucharistiee absolute et simpliciter, circa quod magna certe fieret immutalio, si aliud sacrificium prseter illud inslilueretur, sicut institutio novi sacramenti essetmagna immu- tatio in substantia sacramentorum; non ergo habet Ecclesia talem potestatem, neque per- tinet ad bonum usum , vel dispensationem mysteriorum Christi. Prseterea , potest heec res explicori, et ratio ejus reddi ex his, quee de sacrificio in communi in superioribus dicta sunt : quia licet potestas instituencli sacrifi- cium hominibus conveniat, non tamen singu- lis, sed vel toti corpori reipublicoe, vel ei, in quo est suprema potestas illam gubernandi. In Ecclesia igitur Christi potestas hsec est in solo Christo, qui est caput ejus; nam, sicut institutio hujus Ecclesiee ab ipso Christo ma- navit, ita potestas illam gubernandi non est primario in ipso corpore, sed in capite; in corpore autem et in membris est solum se- cundum modum et mensuram, qua ab ipso capite communicatur; nunquam autem ab ipso communicata esthaec potestas instituendi sacrificium. Dices : quamvis hcec potestas principaliter resideat in capite, tamen etiam potest convenire corpori, non ex concessione capitis, sed ex ipsa rei natura, vel certe potest convenire Vicario ejus, non ex speciali, sed ex generali potestate gubernandi et ad- ministrancli ea, quoe ad commodum hujus reipublicee spectant. Respondetur, si Christus nullum instituisset sacrificium, probabile qui- dem esse, ipsum relicturum, aut permissurum fuisse Ecclesias vel Vicario suo sacrificii in- stitutionem , sicut accidit in lege naturoe; tamen, cum Christus jam instituerit et defi- nierit certum modum et ritum sacrificandi Deo in Ecclesia sua, hoc ipso censetur exclu- sisse ab ea omnem alium sacrificiorum ritum; sicut in lege veteri, postquam Deus preebuit illo populo certa sacrificia , non licuit illi populo, vel Pontificibus ejus novos sacrificio- rum ritus instituere, quia nimirum determi- natio a Deo facta virtute includit prohibitio- nem introducendi alia. Et confirmatur, quia

QILEST. LXXXIII, ART. I.

alias posset Ecclesia nunc instituere nova sa- crificia hircorum, aut vitulorum, aut agni alicujus, vel similia, quse sunt satis absurda. Tandem usus hujus potestatis, neque fuit hac- tenus in Ecclesia, neque potest unquam esse conveniens, et alioqui nullum est aliud indi- cium, aut fundamentum hujus potestatis; non est ergo temere asserenda. Sed dicendum est potius, sicut sacramenta sunt Ecclesiae funda- menta, ita etiam sacrificium, vel sequali, vel potiori ratione, quia cum omnia ordinentur ad Dei cultum, qui potissimum per sacrificium tribuitur, videtur sacrificium esse veluti finis proximus cseterorum sacramentorum; merito ergo inter Ecclesise fundamenta numeratur; sicut ergo ad Ecclesise unitatem, confessionem et perpetuitatem conveniens fuit, ut sacra- menta tam in substantia quam in numero, essent immutabilia, ita fuit idem expediens in sacrificio, ideoque non est Ecclesise relicta potestas ad sacrificium instituendum , sed solum ad cseremonias addendas, quae ad con- venientem illius ornatum deservirent, in qui- bus licetsit aliqua varietas in Ecclesia, nullum est inconveniens, dummodo substantia sacri- ficii non immutetur. Et ex his satis sunt expeditse difficultates in principio factse.

DISPUTATIO LXXV.

DE ESSENTIA SACRIFICII EUCHARISTIjE.

Disputat. 3 de sacrificio. — Significatio moralis sacrificio Eucharistix communis cum- Cdsteris. — Mystica , commemoratio Christi passionis. — Objectum cui, Deus. — Essentia sacrificii in duobus consistit, nempe in ritu externo, et in significatione. De hac posteriori parte nihil est, quod in prsesenti dicamus; nam significatio moralis eadem est in hoc, et in cseteris; omnia enim sunt signa inlerioris cultus latrise, et recognilionis excellentise divinse, quod maxime fit per sacrificium, quod holocaustum dicitur, nam sacrificium laudis specialiterindicatgratum animumergaDeum. Sacrificium autem propitialorium est signum animi contriti, quse omnia perfeclissime in hoc mysterio significantur. Rursus significa- tio mystica clara est in hoc sacrificio, quod memoriale est passionis Christi, quse omnia inter explicandum essentialem ritum hujus myslerii magis declarabuntur. Igitur dispu- tatio hsec tota est de essentiali ritu et actione hujus sacrificii, in qua duo possunt conside- rari, scilicet objectum actionis sacrificandi, et

ipsa actio. Rursus in objecto aliquid conside- rari potest, ut materia sacrificii, quod potest vocari objectum quod, et hujusmodi est res, quse in sacrificium offerlur; aliquid vero con- siderari potest, ut ultimus lerminus, in quem tendit actio sacrificandi , et appellari potest ohjectum cui, et hujusmodi est persona, cui sacrificium offertur. Et de hoc posteriori ob- jecto nihil est eliam, quod in prsesenti dica- mus, quia hoc objectum idem est in omnibus sacrificiis, scilicet, Deus, cui soli sacrificium offerendum est. Illud solum hic adnotandum est, sacrificium hoc non tantum Patri, sed eliam Filio, et Trinitati toti offerri, in quo nonnulli hseretici male senserunt, quia circa Filii etiam divinitatem errarunt, contra quos disputat Fulgent., lib. 2 ad Monimum, a prin- cipio; supposita autem veritate de trium per- sonarum Deitate, nuila ratio dubitancli relin- quitur, quin omnibus, quatenus unus Deus sunt, sacrificium offeratur; imo addere pos- sumus, illud reperiri in hoc sacrificio majoris cujusdam perfectionis , quod expressius in honorem Dei unius et trini offertur, quia ex fide expressiori totius Trinitatis procedit, et quamdam illius confessionem continet, qua- tenus in illo offertur Christus, verus Filius eeterni Patris, in quantum Deus est, et Spiri- tus Sancti virtute incarnatus seu conceptus, quatenus homo est. Poterat autem hoc loco impugnari error dicentium , aut B. Virgini , aut sanctis Martyribus sacrificium offerri. Sed contra hoc videri potest Epiphan., hseres. 78 et 79, et August., 20 contra Faust., cap. 21. Nos enim satis in tomo \ et 2 ostendimus, nec B. Virgini dandum esse cultum latrise, sub quo certum est, sacrificium contineri. Dicen- dum ergo solum superest, quod et per quam actionem in hoc sacrificio offeratur.

SECTIO I.

Utrum totus Ghristus sit res oblata in Missse sacrificio.

1 . Difficultatis occcasio. — Ratio dubitandi est, quia res oblata vicletur esse panis et vi- num; ergo non Christus. Patet consequentia, quia in uno sacrificio una tanlum est res, quse offertur. Antecedens vero probatur primo, quia illud offertur, quod sacrificatur; illud autem sacrificatur, quod immulatur seu des- truitur in honorem Dei, ut constat in sacrifi- ciis veteribus; agnus enim, qui interficieba- tur, sacrificabatur; hic autem panis et vinum sunt, quse immutantur, dum in corpus et

DISPUTAT. LXXV, SECT. I.

sanguinem Christi convertuntur; ergo htec sunt, quse sacriScantur et offeruntur. Se- cundo, quia in omni sacrificio res oblata est, quee supponitur aclioni sacrificandi, et non illa, qute ex tali actione resullat; ut in immo- latione agni, res oblata est agnus vivus, non cadaver ejus, quod ex immolatione resultat; sed in prsesenti, quod supponitur, est panis et vinum;ergo hsec sunt res oblata in sacrifi- cium ; Christus autem, qui per talem actionem conficitur, solum erit sacramentum, seu sa- cer cibus, sicut erat agnus Paschalis post im- molationem. Tertio ex usu et verbis Ecclesiae, et Sanctorum; nam Ecclesia in Missa prius offert panem et vinum, et illa vocat hostiam, seu rem oblatam; et in quadam antiphona dicit : Sacerdos in seternum Christus secun- dum ordinem Melchisedech panem et vinum obtulit. Et similiter Cypr., epist. 63 : Panem et calicem mistum vino obtulit. Et Iren., lib. 4, cap. 32 : Prsecipit Christus Apostolis, ut primitias creaturarum, scilicet, panem et vi~ num, Deo in sacrificium offerant; et Alex. I, epist. 1 : Panis tantum et vinum aqua per- mistum in sacrificio offerantur. Et idem sumi potest ex Gregor. , lib. 3 Dial., cap. 23, et lib. 4, cap. 55; et ex Fulgent., de Fide ad Pet., cap. 18, qui hoc vocat sacrificium panis et vini; et ex Clemente Papa, epist. 2, di- cente : Tot holocausta in altari offerantur, quot populo sufficiant, ubi ipsas panis hostias holocausta vocat.

2. Supponendum est, in omni sacrificio, in quo fit realis transmutatio, aliquid posse in re oblata considerari, quod supponitur actioni sacrificandi; aliquid vero, quod per illam re- sultat, ex qua consideratione variee opiniones in prtesenli queest. ortse sunt.

3. Prima opinio, duplex sacrificium subor- dinatum constituens , exploditur. — Prima opinio est, duplex esse sacrificium, alterum panis et vini, alterum corporis et sanguinis Domini; prius autem esse prseambulum ad poslerius, ad quod ordinatur tanquam ad id, quod primario intentum est, ideoque unuin sacrificium appellari,quia ubi est unum prop- ter aliud, ibi est unum tantum. In priori ergo sacrificio dicunt, rem oblatam esse panem et vinum; in posteriori vero esse corpus et san- guinem Christi. Ita tenet Ruard., art. 18 contr. Luth.; et Cassal., lib. 2 de Sacrificio Missse, cap. 25. Haac vero opinio et procedit ex falso fundamento, ut constat ex disputa- tione prsecedente, et non explicat, quid sit materia, quid vero terminus hujus sacrifica-

tionis. Item, cum duplex sacrificium distin- guat, duplicem etiam oblationem assignare deberel; quod tamen facere non polest, quia illa oblatio ca3remonialis, quaj circa panern et vinuni antecedit in Missa, non est ratione sa- crificii Eucharistiaj, neque ex Christi institu- tione, ut infra ostendemus; unde inquiri etiam ab his auctoribus polest, an hrec duo sa- crificia sint essentialiter conjuncla ex Christi institutione; nam si primum dicatur, oportet distinctas actiones sacrificandi a Christo insti- tutas designare, quod fieri non poterit. Si au- tem non sunt ita connexse, separemus sacrifi- cium illud, quod solum circa panem et vinum ut sic versatur; efrde alio qusestio relinquitur quomodo ex parte rei oblatae concurrant pa- nis et vinum, et corpus et sanguis Christi, cum hasc omnia sint in illo necessaria.

4. Secunda opinio. — Rejicitur. — Secunda opinio est, solum Christum esse rem oblatam in hoc sacrificio, ita ut, quatenus in propria specie existit, sit res oblata, ut materia sacri- ficii, quia ut sic supponilur actioni sacrifi- candi; ut vero est sub speciebus, et habet modum existendi sacramentalem, sit res oblata, ut terminus significationis, quia utsic fit per actionem sacrificandi. Sed hsec opinio est plane falsa quoad priorem partem, ut in- fra ostendam, quia existentia Christi in pro- pria specie est omnino extra rationem hujus sacrificii, quod attinet ad materiam ejus, ac deinde male excludit omnino panem et vinum, et non declarat, quomodo ad hoc sacrificium concurrant.

5. Tertia opinio. — Improbatur . — Ter- tia opinio est Christum, ut existentem sub speciebus, esse materiam hujus sacrificii, quee actioni ejus supponitur; ut oblatum vero, seu ut manducatum, vel aliquid simile, esse rem oblatam per modum termini sacrificationis. Juxta quam sententiam consequenter dicen- dum erit consecrationem non pertinere in- trinsece ad aclionem sacrificandi , sed esse quasi prceambulam, sicut incarnatio Christi intrinsece non pertinuit ad actionem sacrificii cruenti, sed fuit quasi prasparatio materise; sic enim Christus per consecrationem consti- tuitur sub speciebus, et ita fit materia apta incruentse sacrificationi. Heec vero opinio supponit sententias valde dubias de actione sacrificandi, ut postea videbimus, et non ex- plicat, quomodo panis et vinum pertineant ad rem.oblatam in hoc sacrificio.

6. Christus est in Eucharistico sacrificio res primario oblata. — Dico primo : Christus Do-

650 QUEST. LXXXIII, ART. I.

minus est res primo ac principaliter oblata in hoc sacrificio. Est conclusio certa, et ita in ea omnes Catholici consentiunt. Quae probatur primo ex illis verbis Christi : Hoc est corpus meum, quocl pro vobis fmngitur, Hic est san- guis meus, qui pro vobis effunditur; nam re- ferendo hsec verba ad mysticam fractionem seu effusionem, ut multi SS. exponunt, ex eis colligitur, corpus et sanguinem Christi hic sa- crificari, et pro aliis offerri. Accedunt preete- rea verba illa : Hoc facite, quse duobus modis possunt exponi : primo, ut perp ronomen Hoc designetur id, quod Ghristus proxime ante illa verba discipulis dederat, scilicet seipsum sub speciebus panis et vini", et verbum facite pro verbo sacrificate usurpetur, juxta phra- sim Scripturae supra tactam. Secundo modo potest exponi, Hoc facite, id est, Quod ego feci, id vos facite; ipse autem seipsum sacri- ficaverat, ut in proxima disputatione late ex SS. Patribus declaratum est, et adjungi nunc potest illud 1 ad Cor. 5 : Pascha nostrum im- molatus est Christus. Constituit enim Paulus differentiam inter Judaeorum Pascha, etChri- stianorum, nam Pascha Judeeorum erat mate- rialis agnus immolatus Deo , Christianorum autem Pascha est Christus x\gnusDei, non ta- men sine immolatione, sed jam immolatus, non in cruce tantum, nam prius ccepit esse Pascha fidelium, scilicet Apostolorum in ul- tima ccena, quam crucifigeretur; est ergo Pascha, quatenus incruente immolatus est, ut in hoc mysterio perfecte impleatur figura agni Paschalis. Unde, sicut illud Pascha cum gau- dio celebrabatur, et sacrificabatur in memo- riam suscepti beneficii, ita immolatio quee hoc nostrum Pascha antecedit, non est tantum illa cruenta et luctuosa, sed est haec incruenta et gratiarum actionis in memoriam suscepti beneficii. Sicut ergo Christus est Pascha nos- trum, ita etiam est res prsecipue oblata seu immolata in hoc sacrificio. Et hanc expositio- nem indicat Chrysost., Beda et alii, in eum locum, et idem Chrys., hom. de Jejunio Pas- chatis. Et ad hoc confirmandum valent etiam illa verba Pauli, 1 ad Cor. 10 : Panis quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est? Et infra : Qui edunt hostias, participes sunt altaris, non potestis mensse Domini parti- cipes esse et mensse dsemoniorum; nam eo loco intendit Paul. quod sicut Gentiles vel Judaei fiebant participes sacrificiorum, comedendo ex carnibus immolatis, quse erant hostia sa- crificii, ita nos efficimur participes hujus sacrificii , corpus Christi edendo , in quo

Christus hostia est in hoc sacrificio praecipue oblata. Valent etiam ad hoc persuadendum, quae supra adduximus ex Andrea Apostol. dicente : Ego quotidie sacrifico Deo Agnum immaculatum; et Hyppol., in oratione de Con- sum. mundi, ubi Christum introducit dicen- tem ad sacerdotes : Venite qui quotidie meum corpus et sanguinem immolatis; et ex Dionys., cap. 3 de Ccelesti Hier., nart. 3, dicente, sa- cerdotem immolare hostiam salutarem, quee supra ipsum est; et Gregor. Nyss., orat. 1 Paschatis : Arcano sacrificii modo idem, est sacerdos et agnus. Idem fere Euseb. Emiss homil. de Corpore et sanguine Domini, qui habetur etiam inter opera Hieron., tom. 9, et in cap. Quia corpus, de Consecrat., dist. 2 et Cyrill. Alex., in defens. anath. 1 1 ; Gregor. 4 Dial., cap. 58; et optime Ambros., 1 Offic. cap. 48, et super Psalm. 38, et lib. 1 in Luc. cap. 1 : Cum sacrificamus, Christus adest Christus immolatur. Denique facit, quod Pa- tres omnes dicunt, quoad rem oblatam idem esse hoc sacrificium cum sacrificio erucis, in quo certum est, Christum fuisse victimam oblatam; de qua re legi potest Chrysost., homil. 17 in epist. ad Hebr., et homil. 2 in 2 ad Tim.; Ambros., Theoph., Theodor., supra, ad Hebr. 8et 1; August., concio. 1 in Psalm. 34, etepist. 120, c. 24, et in cap. Semel, de Consecrat., dist. 2; et Concil. Trident., sess. 22, ubi in cap. 1 , dicit, Christum in coena ob- tulisse Patri suum corpus et sanguinem ; et cap. 2, dicit eamdem nunc esse hostiam, qute fuit in cruce, sola offerendi ratione diversam; et can. 2, definit, Christum illis verbis : Hoc facite, ordinasse sacerdotes, ut offerrent cor- pus et sanguinem suum. Ultimo adjungitur ratio, quia hoc pertinet ad excellentiam hujus sacrificii, quod propterea terribile et honoris plenum appellat Chrysost., hom. 67 ad Po- pul.; Eusebius vero, 1 de Demonst., cap. 11, vocat, sacrificium Deo plenum ; August. vero, de Spirit. etlit., summum, ac singulare. Et confirmatur, quia, cap. 11, hac ralione hoc sacrificium ex parte rei oblatee dicitur, obla- tio munda, semperque efficax ad placandum Deum. Ac denique est valde consentaneum perfectioni Ecclesiae, ut offerat Deo id, quod in ea majus et excellenlius est; hoc autem est corpus et sanguis Christi. Etenim , sicut ad substantiam religionis pertinet, sacrificium Deo offerre, ita ad perfectionem ejus spectat, ut ex melioribus bonis sacrificium Deo offera- tur. Item conveniens fuit ad significandam excellentiam et sufficientiam sacrificii crucis,

DISPUTAT. LXXV, SECT. I.

ut hoc nostrum sacrificium unum esset cum illo in re oblata, et in principali offerente, ut Sancti supra citati docent, explicantes locum Pauliad Hebr. 10.

7. Christus, ut est sub propria specie, in hoc sacrificio neutiquam offertur. — Dico se- cundo : Christus ut in propria specie existens nullo modo est res oblata in hoc sacrificio. Probatur, quia in primis certum est nullo modo esse rem oblatam, ut terminum hujus sacrificationis, quia ut est in propria specie, nullo modo fit, aut immutatur per actionem, qua hic sacrificatur; ergo nullo modo est ter- minus ejus. Deinde, quod nec etiam sit res oblata, ut materia hujus oblationis, probatur primo, quia in hoc sacrificio n.ulla est actio, quee versetur circa Ghristum, ut in propria specie existentem; neque ut materia ex qua, neque ut materia, circa quam aliquid fit; quia sumptio non versatur circa Christum, ut exi- stentem in propria specie, ut per se notum est, quia solum potest Christus sumi, ut est sub speciebus. Idemque est de fractione quse proxime fit tantum in speciebus , solumque per denominationem attribuitur corpori Chri- sti sub illis existenti. Rursus, idem est de oblatione externa, sive per vocem, sive per aliam actionem sensibilem fiat, ut per eleva- tionem in altari, vel aliquid hujusmodi, quia semper haec oblatio fit de re prsesenti, quate- nus sensibus subest; Christus autem, ut exi- stens in propria specie, est longe distans et veluti insensibilis nobis, et ideo non est apta materia hujus oblationis. Tandem neque con- secratio versaturhoc modo circa Christum, ut in propria specie existentem, quia, ut supra vidimus, de transubstantiatione tractando, consecratio non est actio, quee Christum aliunde adducat, ut sub speciebus illum con- stituat, sed per se ac substantialiter illum po- nit sub speciebus; ergo actio, quse ibi inter- venit, nullo modo versatur circa Christum, ut in propria specie existentem. Et confirmatur ac declaratur, quia Christus, ut in propria specie existens, non est materia hujus actio- nis, ut terminus a quo; nam hujusmodi ma- teria cst subslantia panis et vini; nec etiam est materia, ut subjectum, ex quo fiat talis actio, quia, ut supra ostendimus, illa actio non fit ex subjecto, propter quod supra etiam diximus, existentiam Christi in propria specie per se et intrinsece non esse necessariam ad hujusmodi actionem, quod etiam est evidens signum, Christum sub ea ratione non esse ma- teriam hujus aclionis; et ideo sub ea ratione

non esse materiam sacrificii, cujus materia possit esse Cliristus, ut in propria specie exi- stens. Denique ratio generalis esse potest, quia materia, quas ad sacrificium sensibile supponitur, debet esse sensibilis, et in altari sensibili; ita enim servatum videmus in om- nibus aliis sacrificiis, quia hic est modus con- naturalis homini, utenti sensibus, et exer- centi actiones sensibiles; Christus autem existens in propria specie, nec est prassens in altari sensibili, nec nobis est naturaliter sensi- bilis; ergo, ut sic, non est materia hujus obla- tionis, atque adeo nec res oblata ullo modo in hoc sacrificio. Et revera hoc satis confirmat intentio omnium offerentium; nullus enim est, qui intendat Christum offerre, prout in ccelo existit , sed prout in altari ponitur.

8. Dico tertio : Christus ut existens sub speciebus sacramentalibus, est res oblata in hoc sacrificio, ut terminus sacrificationis, non proprie ut materia, quse actioni sacrificandi supponatur. Prima pars sequitur necessario ex dictis, quia Christus est res oblata, et non ut materia; ergo saltem ut terminus; et non ut existit modo naturali; ergo ut existens sub speciebus modo sacramentali. Item probatur, quia Christus est res oblala in hoc sacrificio, ut consecratus per actionem transubstantia- tivam; sed ut sic, est terminus ad quem talis actionis, et per illam habet esse sub speciebus sacramentalibus : ergo. Posterior autem pars probatur, supponendo actionem, qua perfici- tur hoc sacrificium, esse consecrationem vel solam, vel potissimam, ut infra probabitur. Unde sic potest ratio colligi : nam materia hujus sacrificii debet praesupponi actioni sa- crificandi. ut patet in cseteris omnibus sacri- ficiis; ergo debet supponi consecrationi, quia consecratio est actio sacrificandi ; sed Christus ut sacramenlaliter existens non supponitur consecrationi, ut per se notum est; ergo ne- que est materia hujus sacrificii.

9. Species sacramentales cum Christo, quem velant, unum sacrificii hujus terminum con- ficiunt. — Dico quarto : species sacramen- tales panis et vini intrinsece pertinent ad rem oblatam in hoc sacrificio, ita ut hujus- modi res oblata per modum termini non sit tantum Christus nude sumptus, sed simul cum speciebus, seu qualenus cum ipsis unum compositum sacramentale constituit. Juxta hanc conclusionem intelligenda existimo ver- ba Concil. Trident., sess. 22, c. 1, dicentis : Christus Dominus noster in nocte ccenss, ut di- lectsc sponsse suse Ecclesise visibile, sicut ho-

QILEST. LXXXIII, ART. I.

minum nalura exigit, relinqueret sacrificium, sacerdotem secundum ordinem Melchisedech se in eeternum constitutum declarans, corpus et sanguinem suum sub speciebus panis et vini Deo Palri obtulit, et sacerdotibus, ut offerrent, prxcepit; et infra : Novum instituit Pascha, seipsum ab Ecclesia per sacerdotes sub signis visibilibus immolandum,. Ex quibus verbis hanc ralionem conficio : de ratione visibilis sacrificii est, ut res, quee offertur, sit visibi- lis; sed hoc sacrificium est visibile; ergo res oblata est etiam visibilis; ergo quod offertur non est tantum Christus, ut habens sacramen- talem existendi modum; nam, ut sic, invisi- bilis est; ergo, ut per species esthostia aliquo modo visibilis, et a nobis contrectari, et par- ticipari potest; ergo ipsae species intrinsece

10. Objectiones aliquorum,. — Singulorum solutio. — Sed contra , nam sequitur hoc sacrificium non esse idem in re oblata cum sacrificio crucis; quia ibi fuit solus Ghristus; hic autem dicilur esse compositum ex Christo et speciebus. Item sequitur, principalius hic offerri accidentia, quam corpus Christi, quia licetChristus sit res nobilior, tamen in ratione signi sensibilis excedunt species, propter quod supra diximus, rationem sacramenti primario illis convenire; ergo idem est de sacrificio; nam sacrificium signum sensibile est, sicut sacramentum. Item sequitur, sub speciebus panis tantum offerri corpus, et sub speciebus vini solum sanguinem, et conse- quenter hic non offerri, vel animam, vel alia, quee in Christo sunt; atque adeo, neque to-

pertinent ad hanc rem oblatam. Secunda ra- tum Christum, quod est absurdum. Sequela

tio ex eisdem verbis sumpta est, quia Christus instituit, et obtulit hoc sacrificium, ut sum- mus sacerdos secundum ordinem Melchise- dech; ergo obtulit aliquo modo panem et vi- num, non solum ut materiam, sed etiam ut terminum oblationis; taleenim fuit sacrificium Melchisedech; ergo Christus est res oblata in hoc sacramento, quatenus est panis vitae, quod habet, ut existit sub speciebus panis, el cum illis constituit unum visibilem cibum. Et ita exponi possunt Patres, dicentes obtulisse pa- nem, id est, seipsum, quia ipse de se dicit : Panis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vita. Unde Augustin., in cap. Hoc est, de Consecrat., dist. % : Hoc est (inquit) quod dici- mus, hoc est, quod modis omnibus probare con- tendimus, sacrificium Ecclesix duobus confici, duobus constare, visibili sacramentorum spe- cie, et invisibili Domini nostri Jesu Christi carne et sanguine. Ubi manifeste sacrificium pro re oblata sumitur; idemque colligi potest ex eodem Augustin., 17 de Civit., cap. 6, et Cypr., epist. 3. Tertia ratio sit, quia hostia in hoc sacrificio oblata cedit in usum fidelium, tanquam verus cibus, et admirabile sacra- mentum ; sed sacramentum hoc intrinsece in- cludit species sensibiles, simul cum corpore et sanguine Christi, ut in superioribus proba- tum est; ergo idem est dicendum de hostia oblata in hoc sacrificio. Denique consecratio, quatenus est aliquo modo sacramentalis et sensibilis, non termiuatur ad solum Christum secundum se, sed etiam ad species, seu ad sacramentale compositum; ergo totum hoc est res oblata in hoc sacrificio, tanquam terminus actionis sacrificandi, quae vel omnino, vel prsecipue in consecratione consistit.

patet, quia solum corpus et sanguis conficitur ex vi verboruin, et significatur ex vi sensibi- lium specierum. Ad primum negatur sequela; nam sicut substantiale individuum idem est, quamvis diversis temporibus diversis acci- dentibus sit affectum, ita in praesente res ohlata in utroque sacrificio eadem simpliciter est, quia substantialiter est eadem ; quod au- tem in hoc sacrificio sit novis accidentibus conjuncta, non tollit unitatem simpliciler rei oblatee; sed indicat diversum offerendi mo- dum. Ad secundum negatur etiam sequela, quia Christus est, qui principaliter consecra- tur in Dei honorem ; species vero comparan- tur ad ipsum ut accidentia ad substantiam; sicut in sacrificio agni Paschalis, v. gr., agnus secundum substantiam principaliter offere- batur, quamvis necessarium omnino esset, illum esse suis accidentibus affectum, ut esset res apta ad humanum sacrificium. Quaprop- ter non est eadem ratio de sacramento ut sic, et de sacrificio, quoad rem oblatam ; nam sa- cramentum dicit formaliter rationem signi ; at vero in sacrificio significatio potissimum est in ratione sacrificandi; hostia vero , seu res oblata, principalius est res ipsa, quas of- fertur, in qua magis consideranda est digni- tas et valor, quam accidentia sensibilia. Ad tertium negatur etiam sequela ; sed dicendum simpliciter est, totum Christum hic offerri, sicut et in cruce oblatusfuil; diverso tamen modo seu ordine ; nam ibi materia oblationis fuit totus Christus, ut vivens vita humana ; oblatio autem terminata fuit ad amissionem illius vitse,etdissolutionem humanitatis.Unde fit, utterminus illius oblationis fuerit cadaver Christi, et sanguis ejus effusus, et anima se-

DISPUTAT. LXXV, SECT. II.

parata; at vero in praesenti, Christus est res oblata, ut lerminns oblalionis, non per sepa- ralionem realem unius partis ab alia, secl per mysticam tantum, qu?e in hoc consislit, quod per diversas formas consecrantur corpus et sanguis ex vi verborum, re tamen ipsa totus Christus consecratur per quamlibet formam, et ita etiam totus offertur. Quamvis enim pos- sit sub distinctione clici , sicut consecralur aliud ex vi verborum, et aliquid per conco- mitantiam, ita etiam sacrificari, nihilominus absolule dicendum est , offerri totum Chri- stum, quia intentio offerentis est totum of- ferre, et efficacia verborum ad totum se extendit, quamvis expresse non totum signi- ficet.

\ \ . Panis et vinum offeruntur ut materia ex qua Eucharisticum sacrificium consurgit. — Dico ultimo : panis et vinum offeruntur in hoc sacrificio etiam tanquam materia, ex qua sacrificium conficitur. Declaratur ac proba- tur. In pane enim et vino duo possunt consi- derari, substantia, scilicet, et accidentia ; substantia dici potest materia ex qua tran- siens; nam destruitur in ipsa effectione sa- crificii; accidentia vero manent in re, quse offertur; sicut in omni fere sacrificio, mate- ria , qufe sacrificationi supponitur, partim destruitur, scilicet, quoad totum , partim ma- net, utpote quoad materiam. Est autem diffe- rentia, quia in aliis sacrificiis immutatio est naturalis, et ideo dissolvitur totum, et quod manet, est vere materia, uti subjectum sub utroque termino ; hic vero transmutatio est alterius ordinis, et per eam destruitur tota substantia; unde id , quod manet, non est subjectum, sed quasi forma sensibilis, in se continens utrumque terminum. Jam ergo pro- balur conclusio, quia constat ex dictis, et ex locutionibus Ecclesiae et Sanctorum , panem et vinum hic aliquo modo offerri; sed non offeruntur tantum quoadaccidentia,sed etiam quoad substantiam ; ergo quoad utrumque pertinent ad rem oblatam; sed secundum substantiam non sunt res oblata, tanquam manens in termino sacrificationis ; ergo ut materia transiens. Deinde, hoc modo sunt materia consecrationis, per quam transmu- tanlur, et eorum accidentia suo modo sacri- ficantur ; totumque hoc fit in Dei honorem et cultum; ergo pertinent aliquo modo ad ma- teriam sacrificii. Tandem, in omni sacrificio, in quo aliqua res destruitur in honorem Dei, est aliqua res oblata per modum materise sensibilis, circa quam actio sacrificandi ver-

satur, quas per eamdem aclionem aliquo modo transmutatur; ergo similis materia reperitur etiam in hoc sacrificio; heec autem non est alia, nisi panis et vinum : ergo.

12. Oppositarum rationum dilutio. — In veteribus sacrificiis , materia ex qua, erat quod principaliter offerebatur, in Eucharistia terminus ad quem. — Ad argumenta in prin- cipio posita patet responsio fere ex ultima conclusione. Fatemur enim non solum Chri- stum esse rem oblotam, sed aliquo etiam modo panem et vinum. Neque inde fit, esse duo sacrificia, quia illse duee res concurrunt, ut termini a quo, et ad quem ejusdem sacri- ficationis, quia panis convertitur in corpus Christi, per cujus prsesentiam species sancli- ficantur. Est autem hic, pro his, quae inferius dicemus, valde notanda differentia inter hoc sacrificium, et alia antiqua; nam in illis ma- teria sacrificii erat res principalis oblata, cujus destructio erat etiam preecipue intenta in cultum Dei; hic vero, non materia, sed ter- minus sacrificationis est res prsecipue oblata; et destructio materiae non est tam per se in- tenta, sicut effectio termini, ad quem tendit actio, nam desitio panis tantum est quasi via ad introductionem corporis Christi. Ratio au- tem hujus differentiae sumenda est tum ex dignitate ipsius rei, tum ex modo actionis tendentis magis ad efficiendum , quam ad destruendum , tum ex intentione offerentis ; ex quibus omnibus constat, terminum con- secrationis hic principalius offerri, quamvis etiam materia suo modo offeratur; et utrum- que significatum est in can. 32 Trullano, di- cente : In sacrificio nihil plus, quam corpus et sanguis Domini offeratur, ut ipse Dominus tradidit, hoc est, panis et vinum aqua mis- tum; qui canon sumptus est ex Concil. Car- thag. III, cap. 4, ubi additur : Neque amplius in sacrificiis offertur, quam de uvis et fru- mentis; utrumque ergo ibi conjungitur; nam corpus et sanguis offeruntur, ul terminus, in quem panis et vinum convertuntur ; panis autem et vinum, ut materia, ex qua corpus et sanguis conficiuntur.

SECTIO II.

Quibus actionibus perfecerit Christus Dominus hoc sacrificiurn in nocte ccenae.

\ . Sex actiones in Missa exercitse. — In ha- rum quanam sacrificium consistat, ambigitur. — Panis et vini oblatio. — Dicturi de essen- tiali actione, in qua hoc sacrificium consistit,

654 QUiEST

a sacrificio Christi , quod exemplar est nostri sacrificii, initium sumimus; quoniam, ut ele- ganter dixit Cyprian., ep. 63, si Jesus Chri- stus Dominus noster ipse est summus sacerdos Dei Patris, et primus se ipsum in sacrificium obtulit, et hoc fieri in sui commemorationem prsecepit, utique ille sacerdos vice Christi bene fungitur, qui id, quod Christus fecit, imita- tur; et sacrificium verum ac plenum tunc offert in Ecclesia, si sic incipiat offerre, se- cundum quod ipsum Christum viderit obtu- lisse. Itaque essentialis actio hujus sacrificii ex factis et verbis Christi, juxta Ecclesice sen- sum et traditionem intellectis, colligenda est; nam tota haec essentia ex institutione pendet; institutio autem tunc facta est, cum Christus sacrificavit, et dixit : Hoc facite. Est autem ulterius considerandum, sex potissimum ac- tiones fieri nunc in Missa, de quibus dubita- tum est, in qua, vel in quibus eorum, essentia hujus sacrificii consistat, quia omnes viden- tur ad munus sacrificandi accommodatae , et ideo de illis sigillatim dicendum est, quas earum Christus exercuerit in nocte ccenee. Prima est oblatio panis et vini, quse per ele- vationem hostise et calicis, cum vocali ora- tione, et aliquibus cseremoniis ante conse- crationem fit ; et de hac nihil in Evangelio legimus. Aliqui autem existimant Christum, loquendo ad Patrem, fuisse usum verbo offe- rendi aut sacrificandi, quia hoc necessarium fuisse existimant ad rationem sacrificii, sive ante, sive post consecrationem factum fuerit; imo putant, hoc insinuari ab Evangelistis in illis verbis : Gratias agens, benedixit. Sed hoc, sicut non potest evidenter improbari, quia fortasse ita factum est; nulla est enim repugnantia ; ita non potest cum probabili fundamento affirmari , quia per Ecclesiam nihil de hac re nobis traditum est ; nam, li- cet utatur in Missa illis verbis et ceeremoniis, tamen nec significat, Christum hsec fecisse, aut dixisse; neque ipsa semper eis usa est, neque in omnibus Liturgiis eodem modo ha- bentur. Imo supra, tractantes de forma sa- cramenti, ostendimus, in primeeva Ecclesia consecrationem fieri solitam sine hujusmodi cseremoniis, paucis orationibus additis. Rur- sus ex Evangelio nihil colligi potest, quia illa verba longe alium habent sensum, ut in su- perioribus vidimus; neque ullus sanctorum Patrum ita illa exposuit, aut mentionem fecit hujusmodi cseremonise a Christo observatse, cum talium verborum prolatione. Prseterea ex ratione sacrificii id colligi non potest, quia

LXXXIII, ART. I.

ut supra dicebam, licet opere ipso offerre, sit de ratione sacrificii, tamen quasi in actu si- gnato exprimere oblationem per verbum offerendi, non est necessarium, nec talis ne- cessitas potest exemplo aut ratione mon- strari; nam in veteribus sacrificiis non legi- musdici fuisse solita hujusmodi verba ; neque Christus in cruce offerens tale verbum pro- tulit; nam, si aliquod hujusmodi fingi potest, maxime illud : In manus tuas, Domine, com- mendo spiritum meum; hoc autem magis fuit deprecantis , quam offerentis. Ratio etiam nulla afferri potest, quia, ut aliquis visibilem honorem alteri deferat, non oportet, ut verbis proferat : Ego te honoro; sed satis est, quod actione sensibili signum honoris exhibeat cum intentione honorandi; ergo similiter ad sacrificium offerendum non est necesse, voce proferre, offero aut sacrifico, sed satis est exercere actionem sacrificandi cum inten- tione cultus ; ergo ex ratione sacrificii colligi non potest, Christum illa verba protulisse. Preeterea, de tempore post consecrationem ex contextu Evangelico colligi potest, Chri- stum non dixisse hujusmodi verba ; sic enim habetur : Accepit panem, deditque discipulis, dicens : Hoc est corpus meum; statim ergo post consecrationem distribuit, neque ullam aliam oblationem interposuit. Ante consecra- tionem vero exhibuit illa signa reverentise divinae, gratias agendo, et benedicendo pa- nem, quem in manus accepit, in quo adum- brasse videtur illam prseviam oblationem , quam Ecclesia exercet; non tamen proprie illam exercuit, neque verbum offerendi pro- tulit, de quo nobis constare possit. Inter con- secrandum vero protulit illa verba : Qui pro vobis datur, aut frangitur, vel effunditur. Quibus verbis potest mystica oblatio signifi- cari. Sed quamvis admittamus hunc proba- bilem sensum , tamen oblatio , illis verbis significata, non est aliquid ab ipsa consecra- tione diversum, quia corpus Christi pro no- bis dari, vel frangi in hoc sensu, nihil aliud est, quam pro nobis consecrari , sacrificari, aut in cibum prseparari ; et similiter, san- guinem Christi mystice effundi , nihil est aliud, quam separatim a corpore ex vi ver- borum consecrari. Itaque de hac prima ac- tione vel oblatione, quae consecrationem an- tecedit, simpliciter negandum est, Christum per illam sacrificasse.

2. Confectio corporis ac sanguinis Christi. — Secunda actio est consecratio corporis et sanguinis ; et de hac satis expressum est in

DISPUTAT. LXXV, SECT. II.

Evangelio, Christum eam perfecisse illis ver- bis : Hoc est corpus meum, hic est sanguis meus; unde probabililer credimus per ilhnn sacrificasse, ut infra videbimus; certum au- tem videtur, saltem in illa actione sacrificium inchoasse.

3. Oblatio post consecrationem. — Tertia aclio, quse in Evangelio expresse etiam legi- tur, est dispensatio, seu distributio sacra- menti consecrati, quse patet ex illis verbis : Deditque discipulis suis, dicens : Accipite et comedite ; de hac vero etiam est certum, non pertinuisse ad rationem sacrificii, sed fuisse quid consequens, non ut necessarium pertinens ad rationem sacrificii, sed tan- quam actus ultimus, ad quem sacrificium ordinatur, ut evidentius constabit sectione sequente.

4. Hostise fractio et mistio cum speciebus vini. — Quarto fit nunc in Missa alia oblatio post consecrationem, illis verbis : Unde et memores, Domine, nos servi tui, sed et plebs tua sancta, ejusdem Christi Filii tui Domini nostri, offerimus prxclarx Majestati tuse hos- tiam puram, etc. De hac vero actione idem dicendum est, quod de prima, ut ex rationi- bus ibi factis satis constat.

5. Quinto post consecrationem frangilur nunc in Missa hostia consecrata, et particula ejus miscetur sanguini ; quee actio sine dubio fit propter mysticam significationem. Quo- circa sub ea ratione constat, Christum hujus- modi actionem non exercuisse, nec per illam sacrificasse; nam imprimis de mistione nulla mentio fit in Evangelio. Quamvis enim Chri- stus intinctum panem Judae porrexerit, la- men nec ille panis consecratus erat , neque in vino intinctus fuit, sed jure aliquo, ut in superioribus visum est. Deinde, quamvis le- gamus, Christum fregisse panem, tamen et dubium est, an illa fractio antecesserit con- secrationem, vel subsecuta fuerit;ac fortasse probabilius est, antecessisse ; et praeterea, quicquid de hoc sit, constat, non fuisse mys- ticam, sed usualem, ut sentit Aug., epist. 59 ad Paulinam, queest. 5, quia Christus non fregit panem, nisi ut distribueret discipulis, ut patet ex illis verbis : Fregit, dedilque dis- cipulis suis; unde expositores colligunt in tot particulas panem dividisse , quot erant ad communicandum discipulos necessariaa ; sicut etiam de calice dixit : Accipite et dividite inter vos; nulla est ergo ibi significatio mys- tica. Atque in hunc modum hoc factum Christi interpretantur omnes antiqui Patres,

apud quos nulla est mentio mysticae fractionis aut mistionis a Chrislo factte.

6. Sacramentalium specierum consumptio.

— Seipsum Christus Dominus communicavit.

— Sexta et ultima actio sacerdolis in Missa est sumptio utriusque speciei consecratee. De qua magna dubitatio est, an Chrislus in ccena seipsum communicaverit. In qua hserelici hujus temporis, ut consuetudinem Ecclesiae improbent, negant, Christum seipsum com- municasse, quia , quod Scriptura non affir- mat, nos Christo tribuere non debemus; praesertim , quia videtur indecens , quod Christus se communicaverit sacramentaliter, cum spiritualiter communicare non posset, quia non erat capax effectus sacramenli, cum in gratia crescere non posset. Nihilominus communior et probabilior sententia est, Chri- stum hanc actionem in ccena exercuisse com- municando. Ita tenetD. Thom. supra, qusest. 81, art. 1, ubi ejus fundamenta expendimus ac declaravimus. Idem tenet Alens., 4 part., qusest. 44, memb. 1 et 2; Bonav. in 4, dist. 9, art. 1, quaest. 4; Richard., dist. 11 , art. 4, quaest. 1 ; Albert. Mag., dist. 12, art. 15; Gabr., lect. 37 in can., et alii recentiores. Et prseter testimonia, quee D. Thom. citato loco attulit,probari hoc potestex illis verbis Lucse 22 : Desiderio desideravi hoc Pascha mandu- care vobiscum, etc, quae verba non solum de veteri et legali Paschate, sed de novo etiam et mystico intellexit D. Thom., cum Eusebio Emiss., in Caten., Lucae 22; Tertull., lib. 4 contra Marcion., cap. 40 ; et significat Hie- ron., Matt. 19; manducavit ergo Christus no- vum Pascha , quod est corpus suum, cum discipulis suis.Bibisse autem sanguinem pro- babiliter etiam colligitur ex sequentibus ver- bis ejusdem Lucae: Non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat, nam, licet a Luca haec verba referantur ante consecratio- nem, videtur tamen id factum esse per anti- cipationem; nam Matth. et Marcus post con- secrationem illa referunt, et ita intellexit August., lib. 3 de Consens. Evang., cap. 1 ; et Chrysost., hom. 83 in Matth., qui addit con- jecturam, quam D. Thom. etiam supra indi- cavit, dicens : Ipse quoque* bibit ex eo, ne, auditis illis verbis, dicerent : Quid? ergo san- guinem bibimus , et carnem comedimus? et perturbarentur ; ne igitur hoc accideret , primus ipse hoc fecit, ut tranquillo animo ad communicationem mysteriorum induceret. Idem tenet Euthym. in Lucam, dicens : Si poculum accepit, utique etpanem; et Theoph.,

656 QU^EST. LXXXIII

Matth. 26. Potest etiam citari Dionys., cap. 3 de Ecclesiast. Hierar., dicens : Auctor ipse signorum, eum, qui secum non pie, neque concorditer sacra conccenaverat, etc. De quo testimonio plura diximus circa initium hujus maleriee; citatur Aug., conc. 1, Psal. 33, sed is dicit quidem, Christum se gessisse in ma- nibus, sed non dicit, se ipsum comedisse. Aliud etiam Hieronymi testimonium, quod solet ad hanc rem afferri. tractatum et ex- plicatum est supra , dicta quaest. 81 , in Comment. art. 1 . Ratio seu congruentia pro hac sententia jam est a Chrysost. etD.Thom. exposita. Et alia congruentia addi potest, sumpta ex ratione convivii ; decet enim , ut is, qui alios invitat, cum eis simul comedat, et bibat. Item , quia ad dignitatem hujus sa- cramenti pertinet, ut Christus Dominus illo usus fuerit. Neque est ulla probabilis conjec- tura,ob quam credibile fiat, abstinuisse tunc Christum ab hujusmodi cibo et potu. Quod enim de sumptione spirituali vel sacramen- tali dicebatur, magis pertinet ad modum lo- quendi, quam ad rem ; nam in re constat, ChristumDominum summa cum sanctitate, di- gniiate, ac decentia poluisse corpus suum et sanguinem manducare, non propter effectum, sed propter mysterium et exemplum.

7. Sacramentaliter et spiritualiter Christus proprium corpus manducavit. — An vero di- cenda sit illa manducatio sacramentalis, an spiritualis, varie loquuntur auclores. Alensis, et Bonav., quos sequitur Palacius in 4, dist. 9, disput. 1 et 2, dicunt, fuisse sacramenta- lem, et non spiritualem, quia effectu caruit. Alii e contrario dicunt, Christum manducasse spiritualiter, quia magna devotione et amore sacramentum accepit ; non tamen sacramen- taliter, quia respectu illius non erat myste- riosa illa sumptio, quia nullum ejus myste- rium eum latebat. D. Thom. autem dicit, sacramentaliter, et spiritualiter manducasse. Qui modus loquendi mihi magis placet; nam ad sacramentalem manducationem non est necesse ignorare mysteria in tali sacramento contenta ; nec propterea sumptio non est mysleriosa, quia sumens intelligitsacramenta, quae ibi repreesentantur; sed potius hoc ipsum supponit, quod in tali actione sensibili altiora significantur mysteria , quse ab eo percipi possunt, qui perfectam habet spiritualem in- telligentiam. Unde, sicut vox non desinit esse signum, eo quod alius ejus significationem in- telligat, ita nec sacramentum desinit esse sacramentum, eo quod sumens omnem ejus

ART. I.

significationem comprehendat. Neque igitur sumptio desinit esse sacramentalis propter mysteriorum cognitionem ; sed satis est, quod ipsum sacramentum vere ac realiter mandu- cetur cum intentione sumendi; ut autem talis sumptio simul spiritualis dicenda sit, satis est, quod digne et sancte fiat; quicquid enim in Spiritu Sancto fit, recte dicitur spiritua- liter fieri ; Christi autem sumplio fuit dignis- sima, et sanctissima, et cum perfecta spiri- tuali dispositione, tum habiluali, tum actuali. Quod autem ex tali sumptione non sit secutus effectus gratiee sacramentalis , fuit per acci- dens , eo quod subjectum erat summe gra- tum, et habebat gratiam in supremo gradu, ultra quem augeri non poterat; talis autem carentia effectus Don impedit spiritualem surnptionem ; sed solum, quando provenit ex alio obice, seu indignitate subjecti. Supposito autem, Christum Dominum sumpsisse suum corpus et sanguinem, adhuc superest diffi- cultas, an illa actio pertinuerit intrinsece ad rationem sacrificii, an ver,; fuerit quid poste- rius, seu veluti quasdam participatio hostiee jam sacrificatee; nam cum EvangelistsB debue- rint satis clare et expresse referre quicquid ad essentiam hujus sacrificii pertinet, et de hac sumptione non ita aperte loquantur, vi- dentur cerle supponere, illam non pertinuisse ad essentiam sacrificii. Aliunde autem vide- tur, si Christus se communicavit, hoc potis- simum fecisse, ut suum incruentum sacrifi- cium consummaret. De hac igitur re, quid sentiendum sit , dicemus commodius in se- quentibus.

SECTIO III.

Utrurn oblatio vocalis, fractio, aut distributio Eucha- ristiae sint partes hujus sacrificii.

1 . Oblatio consecrationem prsecedens, nulla- tenus est de essentia hujus sacrificii. — Inci- pimus jam nostri sacrificii essentiam inqui- rere, discurrendo per sex actiones supra enumeratas. Et primo dicendum est de obla- tione, quse antecedit consecrationem, quam Soto loco infra citando cum aliis involvere et confundere videtur, significans, pertinere ali- quo modo ad substanliam hujus sacrificii; et nonnulli eam vocant partem integralem sa- crificii , quamvis non audeant dicere, esse de essentia. Dico tamen, hanc oblationem nullo modo pertinere ad substantiam hujus sacrifi- cii, neque ut essentialem partem, neque ut integralem; sed tantum esse cseremonialem

DISPUTAT. LXXV, SECT. III.

quamdam preeparationem ab Ecolesia institu- tam ad conciliandam devotionem, et reve- rentiam, animosque fidelium excitandos ad mysterium ipsum peragendum. Ita sentire videnlur omnes, qui de hac materia scribunt; sed inter alios bene hoc explicuit Alan., lib. 3 de Sacrif., cap. 18. Et probatur priino ex dictis; nam Christus Dominus obtulit hoc sa- crificium perfectum , quoad omnes partes essentiales, substantiales, et inlegrales ejus'; et tamen nullam hujusmodi oblationem prse- misit ante consecrationem ; ergo illa nullo modo est pars sacrificii. Secundo, quia oslen- sum etiam est, iilam caeremoniam non sernper fuisse ab Ecclesia observatam; cumtamen ex his, quee sunt de substantia vel integritaie sacrificii, nihil unquam preetermissum sit. Tertio, quia Ecclesia statim post illam obla- tionem orat, dicens : Veni sanctificator om- nipotens, seterne Deus, et benedic hoc sacrifi- cium tuo sanclo nomini prseparatum; ergo satis significat, illam solum esse quamdam pra?parationem materiee ad futurum sacrifi- cium , et quasi cledicationem illarum rerum sensibilium ad cultum Dei, ideoque oblatio- nem vocavit. Tandem, quia per illam obla- tionem nihil fit circa rem oblatam, prseter quamdam extrinsecam orationem; nam ele- vatio, quee fit a sacerdote, aut consignatio crucis, et aliee similes actiones, mere acciden- tales sunt; unde, si contingat preetermitti, nihilominus, si postea rite fiat consecratio, sa- crificium Missee censebitur perfectum, quoad substantiam, et essentiam suam ; neque in hoc videtur esse controversia inter probatos auctores, neque ulla probabilis dubitandi ratio.

2. Oblatio consecrationem subsequens non est de essentia Eucharistici sacrificii. — Concil. Trident. — Secundo dicendum est de oblatione, quee post consecrationem subsequi- tur, de qua major est dubitatio inter Catho- licos. Quidam enim videntur in ea ponere totam essentiam hujus sacrificii, Eckius, lib. 3 de Sacrif. Missee, cap. 9; Clictoveeus, lib. 2 contra Luth., cap. 16; Ruard., art. 16, qui absolute dicit prius, consecrationem esse sa- crificationem ; subdit vero posterius, conse- crationem antecedere oblationem sacrificii, et sacrificium consistere in usu Eucharistiee con- secratee, qui fit per oblationem ; unde videtur prius sacrificationem vocasse effectionem vic- timee sacrificandee. Alii vero sentiunt hanc oblationem esse de essentia, quamvis non sit tota essentia sacrificii. Significat Scotus in 4,

dist. 13, qusest. 2; Gabr., qusest. 1, art. 3; clarius Soto, queest. 2, art. 5, ubi dicit, sacri- ficium consistere in oblatione ; postea vero requirit alias actiones, de quibus infra ; Cano etiam, lib. II de Locis, cap. 13, ad 4, inter qualuor actiones, quibus hoc sacrificium con- stare dicit, unam ait esse hanc oblationem; et quamvis dislincte non explicet, an essen- tialis sit necne , tamen, cum absolute, et in- differenter eam cum aliis numeret, sentit, esse ita necessariam, sicut sunt aliee. Funda- mentum esse potest, quia de essentia sacri- ficii est oblatio; nam est genus ejus; sed hic non est alia oblatio, quee possit esse de essen- tia hujus sacrificii, preeter hanc; nam illa , quee anlecedit consecrationem, neque estpars sacrificii, ut dictum est; nec versatur circa propriam victimam hujus sacrificii, quee est Christus Dominus, quia nondum ibi existit. Rursus nec consecratio ipsa potest dici ha- bere rationem oblationis, quia oblatio preesup- ponit rem offerendam; consecratio vero non supponit illam, sed potius eam antecedit, sal- tem ordine naturee; unde Concil. Trident., sess.23, c. et can. 1, eas actiones distinguere videtur, et suo ordine numerare, dicens, sa- cerdotibus datam esse potestatem conse- crandi , offerendi et ministrandi Eucha- ristiam; et D. Thom., queest. 83, art. 4 : Offertur (inquit) Eucharistia, ut sacrificium ; consecratur et sumitur, ut sacramentum; sunt ergo hee actiones diversee, et consecratio obla- tionem preecedit; ergo illa oblatio, quee fit post consecrationem , est de essentia hujus sacrificii. Dico tamen, tam certum videri, hanc oblationem non esse de essentia hujus sacrificii , quam est certum , antecedentem oblationem non essedeessentia. Et imprimis, dicere, totam essenliam sacrificii in hac obla- tione consistere, prorsus videtur improbabile, tum propter ea, quee infra de consecratione dicemus ; tum etiam quia per illam oblatio- nem nihil fit circa rem oblatam, sed est so- lum extrinseca deprecatio, quee non est pro- pria sacrificii, sed fieri potest, et iterari seepius supra rem oblatam, etiam post perac- tum sacrificium; sicut in lege veteri fiebant hujusmodi deprecationes circa res oblatas; et nos possumus hoc modo offerre Deo Christi passionem ; et Christus in ccelo hoc modo sese perpeluo offert Patri pro nobis, repree- sentando illi passionem suam, quam pro no- bis consummavit. Deinde, quod talis oblatio, nec de essentia hujus sacrificii sit, probatur ex dictis, quia Ghristus non adhibuit illam in

QILEST. LXXXIII, ART. I.

nocte coenae. Item, quia non constat, semper Ecclesiam illam adhibuisse; unde, licet sit antiqua cseremonia, non tamen est de institu- tione Christi, sed Ecclesiae. Item, quia oslen- dimus non esse de ratione sacrificii, ut sic, quod offerens verbo explicet oblationem , sed quod opere illam exerceat ex intentione cul- tus; ergo, neque in praesenti est fundamen- tum ad asserendum, illam verbalem oblatio- nem esse de essentia ; nam sufficere potest actio ipsa consecrandi ; per illam namque fit aiiqua res maxime sacra in Dei cultum. Unde Ambr., Psal. 39 : Vidimus, inquit, principem sacerdotem ad nos venientem; vidimus, et au- divimus offerentem pro nobis sanguinem suum; nunquam autem audivimus Christum offeren- tem pro nobis sanguinem suum , nisi quando dixit : Hic est calix sanguinis mei, qui pro vobis, et pro multis effundetur; hanc igitur consecrationem vocavit Ambros. oblationem. Unde subdit apertius : Tunc ipse offertur in terris, quando corpus Christi offertur, et tunc ipse offerre manifestatur in nobis, quando sermo ejus sanctificat sacrificium, quod offeri- mus. Cypr., in serm. de Ccena Domini : Ex quo dictum est a Domino : Hoc facite in meam commemorationem, Hoc est corpus meum , et, Hic est sanguis meus, quotiescumque his ver- bis, et hac fide actum est, panis iste ad totius hominis vitam salutemque proficit, simul me- dicamentum et holocaustum existens. Sentit ergo, verbis illis fieri Christum holocaustum et offerri. Unde Greg., 4 Dial. , cap. 56, consecrationem ipsam immolationem vocat, dum inquit : Quis fidelium habere in dubium possit, in qua immolationis hora ad sacer- dotis vocem ccelos aperiri, Angelorum choros adesse? etc. Hoc autem certum est dictum esse propter consecrationem ; ipsam ergo consecrationem , immolationem vocat. Qua- propter in ordinatione sacerdotis, quamvis primario illi delur potestas consecrandi, nihilominus in ipsa forma ordinationis solum exprimitur potestas offerendi, in quo satis indicatur, oblationem ipsa consecratione fieri ; alioqui non satis una potestas per aliam si- gnificaretur; ex quo etiam Concil. Trident., dict., c. et can. 1, sess. 23, definit, illis ver- bis Christi : Hoc facite in meam commemora- tionem, datam esse sacerdoti potestatem offerendi, cum tamen potissimum data sit potestas consecrandi; igitur in ipsamet con- secratione est intrinsece ratio oblationis in- clusa;non estergo, cur alia oblatio vocalis fingatur esse de essentia hujus sacrificii.

Atque ita simul satisfactum est fundamento contrariae sententiae. Quod vero Concil. Tri- dent. distincte numeret potestatem conse- crandi, offerendi, etc, non arguit, hos actus re ipsa esse distinctos ; sed positum est ad majorem doctrinae claritatem, quia illa verba non sunt omnino synonyma ; et absolute lo- quendo posset una ratio ab altera separari, mutata institutione; et ideo ad vitandas opi- niones , expresse docere voluit Concilium , utrumque conferri sacerdoti, quamvis re ipsa eadem actione fiat. Alque eodem modo D. Thom. distinguit veluti rationes formales , non physicas actiones.

3. Fractio hostise mistioque particulae illius cum speciebus vini mere accidentaliter in hoc sacrificio se habet. — Tertio dicendum est de fractione , et mistione. De quibus Cano loco supra citato dicit, esse de substantia hujus sacrificii. Quse sententia fundari potest, quia illa actio fit in cultum Dei ; est enim ceeremo- nia sacra , et habet mysticam significatio- nem; nam per fraclionem significatur passio Christi; per mistionem autem resurrectio. Unde in Concil. Ephes., epist. ad Nestorium, dicitur, in hoc sacrificio reprsesentari pas- sionem et resurrectionem Domini; utrumque autem horum per aliam actionem non fit, et alioqui haec actio ex suo genere est accommo- data ad rationem sacrificii, quia per eam fit aliquid sacrum circa rem oblatam. Unde D. Thom., 2. 2, quaest. 85, adhibens exempla actionum, quae sunt aptse ad sacrificium, nu- merat inter alia fractionem panis. Dico tamen, actionem hanc, neque ad essentiam, neque ad integritatem hujus sacrificii pertinere , sed esse mere accidentalem. Quse est aperta sen- tentia D. Thom., quaest. 83, art. 6, ad 6, ubi dicit, si contingat, fractionem omitti, non propterea fieri imperfectum sacrificium ; et idem sentiunt alii Doctores supra relati, et multi alii, quos sequentibus sectionibus refe- remus. Et sequitur etiam ex principiis posi- tis sectione prsecedente ; nulla enim actio est de substantia hujus sacrificii, quam Christus in coena non exercuit ; sed ipse non fuit usus fractione mystica, ut ostendimus, neque ulla mistione : ergo. Item, quia substantia sacri- ficii eadem est in universa Ecclesia , et in omni tempore; haec autem fractio, licet sit valde antiqua, ut patet ex Liturgia Jacobi, et Chrysostomi, tamen in Liturgia Basilii nulla fit ejus mentio, quod est signum, non fuisse universalem, et consequenter, neque ex Chri- sti institutione. Imo ex eisdem Liturgiis Ja-

DISPUTAT. LXXV

cobi et Ghrysostomi constat, hujusmodi actio- nem non fuisse factam eodem modo apnd omnes, cum tamen in his actionibus modus ipse multum ad substantiam perlinere videa- tur. Preeterea, aliquando potest tota heec ca3- remonia omitti, non solum absque mulila- tione sacrificii , sed etiam absque peccato; ut, si contingeret, vel ex naturali oblivione fsi id accidere potesl), vel ex ignorantia in- vincibili , ut si quis existimaret icl licere propter diligentiam adhibendam, ut se citius expediret ad communicandum segrotum, vel denique si casu eveniret, ut hostia consecrata laberetur e manibus sacerdotis , et caderet intra calicem ; tunc enim non esset frangenda, quia fieri non posset cum debita reverentia sacramenti; ergo signum est, hanc actionem non esse simpliciter necessariam ad hoc sa- crificium, et consequenter non esse de sub- stantia ejus. Denique ratio, in contrarium facta, ad summum probat, potuisse actionem illarn imponi a Christo Domino, ut esset de essentia sacrificii; non tamen probat, ita esse factam institutionem, cum neque a Ghristo ostendatur prsecepta, neque ad significandum imposita, sed utrumque introductum sit ab Ecclesia ad majorem reverentiam sacramenti, el declarationem mysteriorum, quaein conse- cratione continentur; sicut adhibuit etiam ad eumclem finem alias ceeremonias, quas inclu- bitatum est, non esse partes hujus sacrificii. Quod vero Goncilium Ephesinum dicit in hoc mysterio reprsesentari passionem et resur- rectionem Ghristi , et ascensionem , et alia Christi mysteria , quas ibi enumerat, primo exponi potest, non esse intelligendum de hoc mysterio quoacl solam essentiam , vel sub- stantiam ejus, sed de tota Missa, prout inclu- dit omnes Ecclesiasticas ceeremonias; vel, si ad solam substantiam sacrificii referatur, per se clarum est, passionem satis expresse in illo repraesentari ; consequenter vero, et quasi implicite dici possunt alia mysteria resurrec- tionis el ascensionis significari, vel quia a passione duxerunt originem , et in illa quo- dammodo virtute continentur; vel certe, quia, dum in Christi persona, et verbis ejus, consecratio fit in memoriam et honorem ipsins, hoc ipso satis profitemur, et significa- mus ipsum vivere, et in ccelis regnare.

4. Hpereticorum placitum. — Distributio Eucharistise inter fideles sacrificio astantes nec exjure divino fit necessario, nec, sifiat, acl sacrificium ullatenus spectat. — Quarto di- cendum est de distributione , seu dispensa-

SECT. III.

tione Eiicharistia}. Circa quam haeretici hujus temporis licet non admiltant, Eucharisliam esse sacrificium, docent tamen, hujusmocli actionem, seu distributionem, esse de neces- sitate hujus convivii seu ccense, ita ut contra divinum prcEceptum sit, conlicere hoc sacra- menlum, et non distribuere. Et fundari pos- sunt in verbis Christi : IIoc facite in meam commemorationem. Ex quibus cluplex sumitur argumentum, primum, quia Christus conse- cravit, et distribuit, et preecepit facere quod ipse fecit; ergo utrumque fieri voluit, quoties hoc sacramentum fit. Secundum est, quia Christi passio et memoria praecipue recolitur in usu, juxta illud 1 ad Cor. 1 1 : Quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis, mortem Domini annunciabitis. Unde Concil. Triclent., sess. 13, c. 2, sic ait : Sacramentum hoc instituit, et illius sumptione recolere nos sui memoriam prsecepit ; et Aug., cap. Cum fran- gitur, de Consec, d. 2 : Dum corpus, inquit, frangitur (loquitur de fractione usuali) et san- guis Domini in ora fidelium mittitur, Dominici corporis immolatio, ejusque sanguinis effusio designatur; et20 cont. Faust., c. 1 8 : Christiani (inquit) peracti ejusdem sacrificii (scilicet cru- cis) memoriam celebrant sacrosancta oblatione, etparticipatione corporis et sanguinis Christi; actio ergo reprassentativa passionis Christi includit usum seu communionem fidelium; sed illa est actio sacrificativa : ergo. Atque hinc quidam etiam Catholici quamvis non dicant hujusmodi distributionem esse de ne- cessitate hujus sacrificii , dicunt tamen , quando fit, aliquo modo ad- complementum sacrificii pertinere; quod indicat Soto supra, cum dicit, populum fidelem sacrificio astan- tem, dum sacramentum sumit. per ipsam sumptionem suo gradu et ordine sacrificare, quia mors Christi non repraesentatur in con- secratione, secl in consumptione; et Cano supra fere eodem moclo loquitur de consump- tione sacerdotis, et de sumptione aliorum. Dico tamen, hujusmocli sacramenti distribu- tionem factam a sacerdote inter fideles astan- tes, neque essejure divino prseceptam, quoties consecratio fit, neque etiam, cum fit, perti- nere ullo modo ad rationem, vel substantiam sacrificii. Prior pars supra satis probata est, disputat. 69, sect. 3, et definita est in Concil. Trident., sess. 22, cap. 6 et can. 8; et ne in re vulgari et clara immoremur, plura de illa videri possunt apud Duranclum, dicto lib. 2 de Ritibus Ecclesiast., cap. 4. Posterior vero pars, quamvis non sit ita certa, nam Goncil.

QILEST. LXXXM, ART. I.

Trident., sess. 22, can. 1, solum damnat eos, qui dicunt offerri hoc sacrificium nihil aliud esse quam nobis Christum ad manducandum dari, nihilominus videtur mihi satis certa, et sequi ex priori; nam si quotidiana Ecclesise sacrificia integre ac perfecte fiunt sine hujus- modi distributione, ergo omnino extrinseca est ad substantiam vel perfectionem sacrificii. Dices fortasse, hoc argumento solum concludi, hanc actionem non ita pertinere ad perfectio- nem sacrificii, ut sine illa sit mutilum, vel imperfectum sacrificium, aut contra institu- tionem Christi; non vero concludi, cum adhi- betur, non pertinere ad quamdam majorem perfectionem seu integritatem, quasi extensi- vam. Respondetur ex primo inferri secun- dum ; nam, si Christus non instituit aut prae- cepit, ut, cum Eucharistia sacrificatur, populo distribuatur, qua ratione dici potest, quando contingit, has actiones proxime conjungi, dislribulionem ipsam fieri partem sacrificii? Item, saepe etiam contingit, in Ecclesia Eucha- ristiam distribui, et lunc non fieri sacrificium, ut quando ex preeconsecratis ministralur; tuncque distributio non est ullo modo pars sacrificii, sed est mera dispensatio sacra- menti, quee fieri etiam potest in memoriam Christi; ergo nunquam est heec distributio pars sacrificii; nam, quod tempore conjun- gantur, vel parum inter se distent, non mutat rationem, significationem, aut institutionem harum actionum. Prseterea hoc confirmat usus Ecclesiae ; frequenter enim non dispen- satur communio, donec omnino est peractum sacrificium, et populo discedendi facultas data illis verbis : Ite Missa est; non ergo censet Ecclesia, dispensationem sacramenti, postea subsecutam , ad perfectionem sacrificii ullo modo pertinere. Deinde, tota actio sacrificandi proxime fit a sacerdote; sumptio autem sa- cramenti, quatenus dicit usum passivum, communis estlaicis; quatenus vero dicit dis- pensationem activam , potest per diaconos proxime exerceri; nullo igitur modo pertinet ad actionem sacrificandi. Tandem, in omni sacrificio, participatio victimee, prassertim quas a populo fit, supponit sacrificium con- summatum, non autem perficit illud, juxta illud Prov. 9 : Immolavit victimas suas, posuit mensam suam; preecedit ergo immolatio, et inde convivium ex immolatis praeparatur. Unde est illud 1 ad Cor. 1 0 : Nonne, qui edunt hostias, participes sunt altaris? et ideo 1 Cor. 5, Pascha nostrum dicitur Christus im- molatus. Ex quo etiam Gregor. Nyss.,quem

supra citavimus, orat. 4 de Resurr., colligit, prius Christum se sacrificasse, quam discipu- lis in cibum dederit. Et ita etiam intelligitur modus loquendi Gregor., 4 Dial., c. 58, dicen- tis : Pro nobis Christus in hoc mysterio immo- latur; ejus quippe corpus sumitur; vis enim hujus causalis in hoc posita est, quod sumptio immolationem supponit. Nequeexistimo, doc- tores Catholicos aliquid contra veritatem hanc docere potuisse. Nam, si aliquando dicunt, hanc dispensationem pertinere ad perfectio- nem sacrificii, non intelligunt de perfectione quasi intrinseca et constitutiva sacrificii, sed de extrinseca, quee est per modum actionis transeuntis. Et similiter, quando fideles di- cuntur offerre, non est intelligendum, quod per se offerant, ratione communionis, quam recipiunt, sed quod per sacerdotem offerant modo infra explicando. Quod vero Soto ait passionem Christi non repreesentari in conse- cratione, sed in sumptione, improbabile est; prius enim repraesentatur in consecratione, ut dicemus latiussectionibussequentibus; deinde vero etiam reprsesentatur in sumptione, vel quia vis consecrationis quodammodo manet in re consecrata; inde enim fit, ut quantum est ex vi verborum, corpus separatim a sanguine sumi possit; vel certe, quia per sumptionem expressius repraesentatur Christi sepultura et consequenter etiam mors. Ex quo obiter satis responsum est ad fundamentum contrarise sententise. De verbis autem illis : Hoc facite, seepius in superioribus dictum est, signatim vero dicta disput. 69, sect. 3.

SEGTIO IV.

Utrum consecratio sit de essentia hujus sacriflcii.

1 . Prima sententia est, consecrationem esse quidem aliquid praavium ad sacrificium, pro- prie tamen neque esse de essentia, neque partem sacrificii, quod declaratur exemplo supra posito de incarnatione, quae necessaria quidem fuit ad sacrificium Ghristi cruentum, non tamen fuit pars ejus, sed veluti prsepara- tio queedam rei offerendae, seu materiae sacri- ficandee, juxta illud ad Hebr. 7 : Corpus autem adaptasti mihi; ita enim se habet consecratio ad sacrificium incruentum, sicut se habuit incarnatio ad cruentum; nam, sicut Deus factus homo, in cruce oblalus est, ita Christus factus panis vitae, in altari offertur ; sicut ergo ibi supponitur incarnatio, ita hic consecratio; non ergo est pars ipsius sacrificii. Et simile argumentum sumi potest ex veteribus sacri-

DISPUTAT. LXXV, SECT. IV.

ficiis, v. gr., agni Paschalis; productio enim agni necessaria erat ad sacrificium, non ut pars ejus, sed ut effectio rei sacrificandee; sic enim comparatur consecratio ad hoc sacrifi- cium, seu ad rem in ipso offerendam. Et con- firmatur; nam in die Parasceves offertur verum sacrificium absque consecratione, quae jam supponitur antea facta ; nam illa oblatio fit ex prseconsecratis; ergo signum est conse- crationem solum requiri, ut quid praevium ; nam consecratio, qua3 prsecessit, non potest esse pars preesentis sacrificii. Primum ante- cedens patet ex oratione, quam Ecclesia in officio illius diei profert : In spiritu humilita- tis, et in animo contrito suscipiamur a te Domine, etsic fiat sacrificium nostrum in con- spectu tuohodie, ut placeat tibi Domine Deus; et postea dicit sacerdos : Orate fratres, ut meum et vestrum sacrificium,, etc. Et confir- mari potest, quia non est verisimile, Eccle- siam illo die omnino privari sacrificio et oblatione ad Deum. Unde August., epist. 1 18, cap. 2, generaliter et sine exceptione dicit : Omnibus diebus offertur Deo sacrificium in Ecclesia; et D. Thom. hic, art. 2, ad 2, dicit, eo die offerri et consumi hostiam prius con- secratam, ne privetur Ecclesia fructu passio- nis Christi; sentit ergo ibi fieri sacrificii obla- tionem, nam fructus passionis Christi non applicatur Ecclesise per mysterium Eucharis- tise, nisi ut sacrificium est; nam, ut est sacra- mentum, solum prodest sumenti. Et confir- matur secundo, nam si dies Parasceves sit dies festus, tenentur fideles adesse ecclesias- tico officio; ergo signum est, ibi offerri sacri- ficium , et dici Missam , quoad substantiam ejus, quia fideles solum tenentur ad audien- dum Missam in die festo; unde, si illa non esset Missa, non tenerentur illam audire. Con- firmatur ultimo, nam in Concil. Laod., c. 49, et in VI Synodo, can. 52, sic dicitur : In om- nibus sanctx Quadragesimx jejunii diebus, prxterquam Sabbatho, et Dominica, et sancto Annunciationis die fiat sacrum prsesanctifica- torum ministerium. Quibus verbis significa- tur, fuisse Greecorum consuetudinem, ut in d iebus jej unii Quadragesimalis consecratio non fieret, sed quod fieret oblatio ex prreconse- cratis ; non est autem verisimile, omnibus illis diebus fuisse sacrificium preetermissum ; ergo censebatur fieri sacrificium absque consecra- tione. Unde et sacrum ministerium appella- tur, quo nomine sacrificium significari solet. Et hanc sententiam sic expositam tenet Le- desm. in 4, 1 part., queest. 23, art. 7; citans

Albert., dist. 13, art. 24. Qui tamen ibi dicit, in die Parasceves fieri immolationem, mox subjungens, illo die non fieri immolationem in sacramento. Et Scot., Gabriel. et Ruard., sect. prasced. relati, videntur asserere con- secrationem non esse essentialem sacrificio. 2. Eucharistico sacrificio consecratio est essentialis. — Dico tamen, consecrationem esse omnino intrinsecam et essentialein huic sacri- ficio.Hanc existimo esse sententiamD.Thom., qusest. 83, art. 4; et eam indicat Gabriel , lect. 15 et 16 in canon.;- Soto, Cano et Alan. citati sect. praeced.; Cassal., lib. 1 de Sacrif., c. 20; Tiletan., in Resp. ad Apolog. Illyric, cap. 15; Bellarm., lib. 1 deMiss., cap. ult., et alii citandi sect. sequent. Ut autem hanc sententiam probemus, oportet advertere eam non posse convinci pura ratione, ex sola rei natura desumpta (quicquid multi ex prsedictis auctoribus conentur), quia ratio sacrificii, ut saepe dixi, ex institutione pendet; institutio autem multis modis fieri potuit; nequeperse ex natura rei repugnabat, Christum instituere hoc sacrificiuin in aliqua actione consequente consecrationem; ipsam autem consecrationem solum requirere , ut effectionem rei conse- erandee et tanquam prseparationem ad sacri- ficium, sicut prsecedens opinio dicebat. Et similiter, sicut consumptio animalis per ignem in sacrificium aliquando instituta est, ita consumptio Eucharistipe consecratee potuit in sacrificium institui, non ut est usus sacra- menli , sed ut est quaedam immutatio rei sacrae facta a ministro publico ritu solemni in honorem Dei. Itaque nulla ratione negari potest, hoc fuisse possibile, quia in hujusmodi genere institutionis nulla potest repugnantia ostendi. At vero, loquendo de possibili, etiam videtur per se notum et certum, potuisse consecrationem institui, ut essentialiter sit actio sacrificandi seu essentia ejus; nam etiam ha3c actio est maxime sacra et aptissima ad profitendam Dei majestatem et omnipoten- tiam, ut ex dicendis evidentius constabit. Cum igitur utrumque borum possibile sit, quid jam sit factum, non ex sola ratione, sed institu- tione petendum est; quod autem talis fuerit Christi institutio, qualis a nobis in conclu- sione explicatur, probatur primo ex facto Chrisli, prout ab Evangelistis narratur; nam expresse solum dicunt, consecrasse panem et vinum, et dedisse discipulis suis, et ex hoc solum colligimus cum Patribus, illum sacrifi- casse; ergo maxime ratione consecrationis ; distributio enim non pertinet ad sacrificium,

QUiEST. LXXXM, ART. 1.

ut dixi; ergo consecratio est de essentia sa- crificii. Neque enim est verisimile, Evange- listas preetermisisse aetionem maxime essen- •tialem huic sacrificio. Et confirmalur ex illis verbis : Hoc facite in meam commemoratio- nem, quibus consecratio principaliter pras- cepta est; nam per illam Ghrisli passio ex- pressius repreesentatur, dum corpus et sanguis ex vi verborum separatim consecrantur. Se- cundum argumentum sumimus ex sacerdotio legis novae, in quo preecipua potestas datur supra corpusChristi verum,adconsecrandum seu conficiendum illud; nam forma, quee formaliter et essentialiter constituit sacerdo- tem novse legis, est character sacerclotalis ; hic autem character per se prirno est potestas consecrandi, in qua fundalur alia potestas in corpus Christi mysticum. Atque ita Concil. Trident., sess. 213, can. 1, primum omnium dicit , datam esse sacerdotibus potestatem consecrandi, quam, in cap. 4, dicit dari per impressum characterem; est ergo potestas consecrandi de essentia sacerdotis novse legis; ergo et consecratio ipsa erit de essentia sa- crificii. Probatur consequentia, quia sacerdo- tium per se primo est propter sacrificium; ergo illa actio, ad quam per se primo datur sacerdotalis potestas, erit etiam primario de essentia seu ratione sacrificii. Dices, hoc argu- mento solum probari, consecrationem neces- sario supponi ad sacrificium; ideoque datam esse sacerdoti potestatem consecrandi, quia data est potestas offerendi, quee potestates in re sunt una; prout tamen ratione distingui possunt, potestasconsecrandidiceturprior or- dine executionis, quia consecratio antecedere debet, et hoc sensu verum est, primo datam esse illam potestatem ad consecrandum; or- dine autem inlentionis, dicetur prior potestas offerendi, quia consecratio est propter obla- tionem ; et ita in hoc genere erit oblatio prior consecratione. Sed contra, nam, si hoc verum esset, ergo, per se loquendo, non esset neces- sarium habere potestatem consecrandi, eum, qui habet potestatem offerendi; cur enim non posset aliquis offerre ab alio consecrata? Etenim, si nunc potest oblatio fieri ex pree- consecratis, potest unus sacerdos offerre hostiam ab alio consecratam; ergo similiter posset etiam aliquis non habens potestatem consecrandi offerre consecrata ab alio, sicut sacramentum extremae unctionis dari non po- test, nisi ex oleo benedicto ab Episcopo; tamen , quia benedictio olei non est pars essentialis aut intrinseca ipsius sacramenti,

sed queedam conditio necessario preesuppo- nenda ex parte maleriee, ideo potest sacerdos simplex habere potestatem conferendi illud sacramentum , licet non habeat potestatem benedicendi oleum , quia potest uti oleo ab Episcopo benedicto; et idem suo modo est in confirmationis sacramento, cujus materia est chrisma ab Episcopo consccratum, nec polest illa consecratio simplici sacerdoti committi, et tamen administratio ipsius sacramenti po- test illi tribui, saltem ex Pontificis dispensa- tione, quia illa consecratio non est intrinseca pars sacramenti, sed conditio preesupposita. Sic igitur in preesenti, si consecralio non est de essentia, sed preesupposita ad sacrificium, posset aliquis sacrificare preeconsecratum ab alio; et tunc non posset reddi ratio, cur po- testas offerendi non posset convenire, vel committi ei, qui non habet potestatem conse- crandi, v. gr., diacono, cui interdum efiam committitur dispensalio hujus sacramenti consecrati, solum quia dispensatio non inclu- dit intrinsece consecrationem, sed supponit eam, et ita potest illam supponere, ut ab alio factam.

3. Occurritur tacitse evasioni. — Video, posse aliquem respondere, voluisse Christum illas duas potestates esse in re inseparabiliter conjunctas, et potestatem offerendi, vel in-

• trinsece supponere ex Christi ordinatione, vel identice includere potestatem consecrandi in eodem supposito; et ideo non posse potesta- tem offerendi inesse, vel communicari ei, qui non habet potestatem consecrandi. Sed licet hoc verum sit, tamen hoc ipsum est probabi- lissimum signum, sicut potestas consecrandi et offerendi inseparabiliter conjunguntur in eodem supposito, ita utramque unam et eamdem in re esse; et quamvis ratione a nobis distinguantur hee actiones, tamen in re ipsa, Christum consecratione offerri etsacrificatione consecrari; nam hinc etiam fit, ut utraque potestas simul, et unico verbo, et influxu (ut sic dicam), conferatur. Tertio principaliter argumentari possumus ex testimoniis Patrum, qui consecrationem ipsam, oblationem seu immolationem vocant, ut ex Cyprian. , Ambros. etGregor. retulimusinsect. preeced., etplures afferam sect.sequent, ne fiat repetitio. Quarto possumus argumentari ex congruitate ipsius actionis; est enim consecrationis actio ad sacrificandum aptissima; nam, et est maxime sacra, et per eam fit aliquid maxime sacrum, scilicet, caro et sanguis Christi, quibus Deus maxime colitur; fitque admirabili modo, in

DISPUTAT. LXXV, SECT. IV.

quo divina omnipotentia, etsapientia maxime declaratur; unde fit, ut per hujusmodi aclio- nem, et ejus usum fiat qusedam professio, et recognitio divinae omnipotentiee; est ergo hujusmodi actio ad rationem sacrificii aptis- sima ; cur ergo dubitabimus, hanc polissimum elevasse et imposuisse Christum Dominum, ut esset novse legis sacrificium?

4. Quinto est optima conjectura, nam prin- cipale ofFerens in hoc sacrificio est Christus; ergo illa actio maxime est de essentia hujus sacrificii, quae potissimum fit in persona Christi; hasc autem est actio consecrandi : ergo. Primum antecedens infra late proban- dum est; prima vero consequentia per se nota videtur, quia in tantum Christus est princi- pale offerens, in quantum in nomine ejus, et in persona ejus, actio sacrificandi exercetur. Secundum autem antecedens , prreterquam quod est communis sententia Sanctorum , preesertim Ambr., lib. 3 et 4 de Sacram., probatur sufficienter ex verbis consecrationis, quas in persona Christi proferuntur, quia non materialiter, sed formaliter dicuntur, ut su- pra vidimus; caetera vero fieri possunt a sa- cerdote, vel in persona propria, vel ut a pu- blico ministro Ecclesiae, ut sunt sacramenti sumptio, et aliae caeremoniee vel orationes. Sexto sumitur argumentum ex aliis actionibus; etenim, si consecratio excluditur ab essentiali ratione sacrificii, nulla remanet actio, in qua possit hsec essentia consislere, praeter sump- tionem sacramenti, quia omnes alise actiones, de quibus esse posset aliqua apparentia vel dubitatio, exclusae sunt; incredibile autem videtur, totam essentiam hujus sacrificii in sola sumptione sacerdotis positam esse. Primo quidem, quia consecratio est multo excellen- tior actio, et majora continet mysteria. Se- cundo, quia sumptio magis pertinet ad usum sacramenti, magisque videtur consistere in receptione, quam in actione ad offerendum accommodata. Tertio, quia alias, quoties sa- cerdos aliquis communicaret , offerret, vel saltem posset offerre, si vellet ea intentione id facere; nam, quod sit indutus vestibus sacris, vel alias ceeremonias adhibeat, vel omittat, non obstat, quominus sacrificium factum teneat, quamvis forlasse illicite fiat, cum illa omnia non sint de essentia ; sicut, si verum est, sacrificium in consecratione con- sistere, quoties sacerdos consecrat, sacrificat, etiamsi ex malitia id faciat sine vestibus, aut ceeremoniis aliis. Et hoc eodem exemplo satis probatur prima sequela, et ratio ejus est ma-

nifesta; nam potestas offerendi est insepara- bilis et indelebilis a sacerdote, ita ut, licet per Ecclcsiam ligari possit quoad usum, non tamen potest radicitus auferri quoad vim et facultatem; ergo, si alias sufficiens actio ad sacrificandum est sola sumptio sacramenti, a sacerdote facta animo offerendi, nihil vetat, quominus sacerdos , quoties communicat, possit habere hunc animum, et consequenter verum usum talis potestatis; ac denique, quod verum sacrificium efficiat; quod tamen per se videtur satis absurdum. Quarto , quia hinc sequitur, sacrificium hoc in exteriori actione visibili non differre ab usu sacramenti, sed solum in intentione interna , vel ad summum, in conditione personee, scilicet, quod debet esse sacerdos, ut sumptio ejus sit sacrificalis; tamen in ipsomet sacerdote non poterunt dis- tingui, nisi per intentionem internam , suppo- nendo preecipue, quod ipsemet sumat utram- que speciem. et non ab alio recipiat; hoc autem, et per se incongruum videtur; nam visibile sacrificium debuit etiam in ipso ritu externo distingui aliquo modo ab usu sacra- menti ; et nulla etiam ratione suaderi aut pro- bari potest. Ultimo probatur nostra sententia ab inconveniente; nam, si consecratio non est de essentia sacrificii, sed solum quid praevium, et sacrificatio consistit solum in usu rei prse- consecratse, inquiro, cur non possit conse- cratio fieri, etiamsi sacrificatio subsecutura non sit? suppositis enim illis principiis, nulla sufficiens hujus rei ratio dari potest, quia illa duo non sunt per se et essentialiter connexa ; imo sacrificatio dicitur posse fieri sola et se- parata a consecralione, quse multo lempore antecessit; ergo pari ratione poterit conse- cratio fieri sola et separata a sacrificatione; facilius enim prius separatur a posteriori , quam e converso. Posset autem id fieri, vel propter sacrificationem, longo post tempore futuram, ut. v. gr., possit sacrificatio publice et coram populo fieri, si fortasse tunc non posset fieri commode consecratio; exemplum esse potest in die Parasceves : si, v. gr., in die Ccense oblitus esset sacerdos consecrare hos- tiam pro sequente die, cur non posset peracta Missa illius diei novam hostiam consecrare, non ut tunc sacrificaret iterum, sed pro die sequente? vel certe posset hoc fieri propter alios fines, ut, v. gr., propter communican- dum segrotum in periculo mortis existentem. 5. Fundamenta contrariae opinionis dissol- vuntur. — Ad fundamentum contrariae sen- tentiai negatur, consecrationem esse prsepa-

QUiEST. LXXXIII, ART. I.

rationem ad sacrificium , et non potius ipsam essentialem actionem sacrificii , vel totam vel praacipuam. Ad probationem autem res- pondetur ex dictis , Christum hic esse rem oblatam, non ut materiam, sed ut terminum sacrificationis ; et ideo non oportere, ut prius tempore, vel natura supponatur actioni sacri- ficandi, quare non est simile, quod de incar- natione afferebatur; tum quia Christus , ut homo vivus , fuit materia sacrificii cruenti; tum etiam quia idemmet fuit principale offe- rens, non ut Deus tantum, sed ut Deus homo, quomodo per incarnationem esse ccepit; at vero in preesenti Christus, ut principale offe- rens, supponitur ante consecrationem, quia non offert, ut est sub speciebus, sed ut in propria specie existit; offertur autem, ut est subspeciebus, nonut materia, sedut lerminus oblationis, ut dictum est.

6. In die Parasceves non offertur Eucha-

ristise sacrificium. — Inconfirmatione petitur,

quid dicendum sit de officio diei Parasceves,

an in illo fiat verum sacrificium, necne. Res-

pondelur autem juxta principium positum,

illo die non offerri sacrificium proprium novse

legis, et a Christo Domino institutum. Ita

sentit D. Thom., art. 2, ad 2, ubi in argu-

mento supponit illo die non offerri sacrifi-

cium, et rationem inquirit, cur in die Natalis

Domini ter celebretur hoc sacramentum, in

Parasceve autem totaliter omittatur. In res-

ponsione autem non negat quod assumptum

fuerat, sed reddit rationem, cur innocte Nati-

vitatis tres Missse dicantur, scilicet propter

tres Christi generaliones, scilicet oeternam,

temporalem secundum carnem, et spiritua-

lem; in Parasceve autem significat, nullam

Missam dici, seu non fieri sacrificium, in quo

myslice repraesentetur mors Christi, quia eo

die recolimus realem mortem ejus, seu sacri-

ficium cruentum, prout in simili die, re ipsa

gestum est. Ubi etiamanimadversione dignum

est, D. Thom. asserere, ideo non fieri tunc

consecralionem, ne fiat expressa, ac mystica

repreesentatio mortis Christi; supponit ergo

hanc reprsesentationem fieri in ipsa consecra-

tione ; et consequenter in illa maxime consis-

tere mysticam sacrificalionem. Et idem sen-

tiunt communiter Theologi de officio illius

diei Parasceves, in 4, dist. 13, ubi Richard.,

art. 2, qusest. 2, eamdem rationem tetigit ;

Palud.,qusest. 2; Major,dist. 12, q. 2; Gabr.,

lect. 14 in can.; Durand., in Rationali divi-

norum officiorum, 1. 6, c. 77, n. 34 et seq.;

Waldens., de Sacram., c. 88 et 89; Raban.,

lib. de Institut. Cleric, cap. 67, ubi adducit figuram hujus mysterii ; nam in lege veleri eo die, quo semel in anno summus sacerdos intrabat in sancta Sanctorum, alii sacerdotes non sacrificabant. Unde Hugo de Sanct. Vict., lib. 3 Miscell., c. 83 : Non sacrificant (inquit) amici, dum trucidant inimici. Et idem sen- tiunt Doctores juris canonici, quos sequuntur et partim referunt Navar., in Sum., cap. 25, n. 78; Covar., in cap. Alma maler, part. 1, § 5, n. 6, cum Gloss. in cap. Visum est, de Consecrat., clist. 1, et in cap. Sabbatho, de Consecrat., dist. 3; et insinuatur in iilo textu, ubi Innocent. dicit, Ecclesiam eo die sacra- menta penitus non celebrare; celebrationem enim sacramentorum , quasi per antonoma- siam vocat Missee sacrificium, ut omnes expo- nunt. Etconfirmatur optima conjectura; nam de essentia, vel saltem de substantiali inte- gritate hujus sacrificii est, quod fiat sub duabus speciebus consecratis, ut infra osten- demus ; sed eo die non consumitur, nisi una species; ergo signum est, non fieri sacrifi- cium ; quomodo enim Ecclesia faceret sacrifi- cium mutilum , cum , vel in hoc dispensare non possit, vel certe nulla sit sufficiens ralio dispensandi? Tandem, tota illa ceeremonia, prout illo die fit, est ab Ecclesia instituta, nihilque in ea fit in propria Christi persona. Imo fortasse ideo tunc non fit consecratio, ne Christus in propria persona vivens et loquens introducatur eo die, quo mortuus recolitur; et eadem ratione non interponitur ejus per- sona, ut offerens sacrificium incruentum, sed solum fit repra?sentatio ejus, ut offerentis cruente ; non ergo fit eo die proprium sacri- ficium in Ecclesia, quia nullum fieri potest in ea sacrificium, in quo Christus non sit princi- pale offerens. Quando ergo in officio illius diei sacrificium nominatur, vel late sumitur pro quocumque sacro ministerio , vel signifi- catur ipsa hostia consecrata , eo modo, quo victima sacrificii solet interdum sacrificium appellari. Generales autem locutiones, quod omnibus diebus effertur Deo sacrificium in Ecclesia, non excludunt singularem excep- lionem, quamvis illam expresse non expri- mant. De consuetudine aulem Grsecorum non consecrandi in diebus Quadragesimse, prae- terquam sabbathis et Dominicis diebus , res- pondetur primum, illam consuetudinem non satis colligi ex Concil. Laodiceno ; nam verba ejus in can. 49, sunt, quod non oportet in Quadragesima panem benedictum offerre} nisi in sabbatho et Dominica; non enim consuevit

DISPUTAT. LXXV, SECT. V.

nomine panis benedicti Eucharistia signifi- cari ; quod si forlasse ibi ita exponatur, ibi- dem absolute dicitur non esse offerendum aliis diebus; de oblatione autem ex prsecon- secratisnulla ibifitmentio; consequenter vero concedendum est, illis cliebus non fuisse obla- tum sacrificium; quod si hoc inconveniens videatur, respondemus, illam consuetudinem non fuisse receptam, nec probatam ab Eccle- sia Romana.

SECTIO V.

Utrum sumptio sacramenti, prout a sacerdote fit, sit de essentia hujus sacrificii, vel potius tota essentia in sola consecratione consistat.

1. Prima opinio. — Prima sententia est, sacerdotalem sumptionem esse de essentia hujus sacrificii, non quatenus est qualiscum- que usus sacramenti, sed quatenus est per- fecta consumptio, et immutatio victimse oblatae. Ita insinuat Gabr., lect. 26 in can.; et apertius docent moderni Thomistae; Soto, d. 13, qusest. 1, art. 6,et 8, qua^st. 2, art. 2, qui eliam dicit, potiorem partem essentialem hujus sacrificii esse sumptionem sacerdotis; idem tenet Ledesm., 1,part. 4, quaest. 23, art. 4; Can. 12,deLocis, cap. 13, quos secutus estBellarm., lib. 1 cleMissa, cap. ult.; favet D. Thom., quaest. 80, art. 12, acl 3, quatenus dicit, sacerdotem, in persona totius populi, corpus et sanguinem sumere ; nam in hoc significat, illam sumptionem non esse merum usum sacramenti, qui est mere personalis, sed esse actionem sacrificalem ; solum enim actiones, quae hujusmocli sunt, fiunt a sacer- dote in persona lotius populi; et hac queest., art. 4, dicit, Eucharistiam offerri, ut sacrifi- cium; consecrari vero et sumi , ut sacramen- tum; quilocus, quamvisaliasdifficilissit, quia videtur utramque actionem distinguere ab actione offerendi, in hoc tamen favere videtur praesenti sententiae , quia illas inter se aequi- parat, ut ad rationem sacrificii admittantur, vel excludantur, formaliter, aut materialiter ; et eadem quaest., art. 6, ad 3, significat, sa- crificium perfici per sumptionem; dicitenim, si contingat, post consecrationem utriusque speciei, aliquid mortiferum repeririin calice, propter quod non possit a sacerdote sumi, debere ilerum vinum apponi et consecrari, ut sacrificium perficiatur ; at vero, si sola con- secratioesset deessentia sacrificii, sacrificium jam fuissel perfectum, quia jam fuerat utra- que species consecrata. Ratione probari po-

test, primo, quia de ratione sacrificiigenera- tini est, ut sacerdos sacrificans de viclima oblata participet, ut D. Thom. docet, q. 82, art. 4, ex Concil. Tolet. XII, et ex Dionysio et Augustino, quos ibi citat. Unde concludit, etiam in hoc sacrificio necessarium omnino esse, ut, quolies sacerdos sacrificat, toties corpus et sanguinem Domini sumat, juxta illud 1 ad Cor. 10 : Nonne qui edunt hostias , participes sunt altaris? quod ad hoc propo- situm citatur a dicto Concilio Toletano XII, can. 5.

2. Secunda ratio, et praecipua hujus sen- tenliae est, quia cle essentia sacrificii est , et praeserlim holocausti, ut tota victima consu- matur, et realiter immutetur; sed hoc non fit in hoc sacrificio, nisi per sumptionem sacer- dotis, ut constat, quia ante illam Christus realiler manet sub speciebus; et ut sic, est victima sacrificanda ; ergo sumptio, per quam quodammodo perfecte immutatur, et amittit illucl esse, quod sub speciebus habet, est de essenlia sacrificii; nam hoc saerificium est etiam holocaustum, in quo victima debet per- fecte consumi. Responderi potest, ibi fieri realem immutationem totius substantiae panis et vini. Sed hoc non satis est , tum quia panis non est praecipua res oblata, sed Christus; tum etiam quia nec panis ipse omnino con- sumitur per illam immutationem, cum adhuc species ejus remaneat, et ita nondum videlur holocaustum consummatum; tum denique, quia illa immutatio panis et vini insensibilis est ; mutatio autem victimse, cum in sacrificio sensibili fit, debet esse sensibilis. Aliter res- pondent alii, hic fieri immutationem, non realem, sed mysticam, quatenus ex vi verbo- rum corpus et sanguis separatim conse- crantur, et per eas cruenta Christi mors, quae fuit verum holocaustum, reprrcsentalur. Sed neque hoc satisfacit; alioqui hoc non esset verum et reale sacrificium , sed tantum figura et imago sacrificii, quia illa non est reaiis immutatio seu mactatio, sed tantum signum et repraesentatio realis mactationis ; non ergo hoc satis est ad verum et reale sa- crificium.

3. Secunda opinio. — Secunda sententia est, sumptionem sacerclotalem sacramenti Eucharistiae non esse de essentia sacrificii ejusdem Eucharistiae, sed esse quid posterius, solumque pertinens ad perfectionem quasi extrinsecam talis mysterii, totamque essen- tiam sacrificii in consecratione consistere. Ita sentiunt ex Scholasticis, D. Thom. hic, q. 79,

QILEST. LXXXIII, ART. I.

art. 5, ubi dicit, Eucharistiam habere ratio- nem sacrificii, in quantum offertur, rationem autem sacramenti, in quantum sumitur; et quaest. 82, art. 4, ad 1, ait, quod consecratio chrismatis, vel cujuscumque alterius materias, non est sacrificium, sicut est consecratio Eu- charistiee; et queest. 83, art. 4, ubi omnes fere ceeremonias et actiones Missee declarat, sic inquit : Quarto petit, scilicet sacerdos, hoc sacrificium peractum, esse Deo acceptum, cum dicit : Supra quse propitio ac sereno vultu respicere digneris, etc, quam oratio- nem profert sacerdos stalim post consecra- tam utramque speciem; tunc ergo censet D. Thom. jam esse peractum sacrificium; et inferius subdit : Deinde agitur de perceptione sacramenti, primo percipiente sacerdote ; postmodum aliis; censet ergo, totum hoc fieri jam peracto sacrificio , et tam perceptionem sacerdotis, quam aliorum, esse extra ratio- nem sacrificii. Idem sentit Bonav. in 4, dist. 14, art. 1, queest. 4; Major, dist. 9 ; et ex modernis, Alanus, lib. 2 de Sacrificio Missee, cap. 25; Cassal., lib. 2 de Sacrificio, cap. 25; Episcop. Oxom., tractatu de Sacrificio, c. 11; Catherin., opusc. de Sacrif. Missae; Palacius in 4, dist. 8, clisp. 1 et 4 ; Turrianus, lib. 8 Constit., in Scholiis ad cap. 5, 10, 11, 12et 14, ubi inter alia refert Simeonem, Archie- pisc. Thessalon., lib. de Myster. Miss., c. 3, distincte inquirentem, an Christus sacrifica- verit ante vel post consecrationem , respon- dentemque, neque ante, neque post, sed in ipsa consecratione sacrificasse, quia tunc facta est mutatio ex pane non mactato in corpus Christi mactatum ; quee verba fere ha- bentur apud Nicolaum Cabasilam in exposi- tione Liturgiee, cap. 32. Fundamentum hujus sententiae esse potest, quia consecratio est sufficiens actio ad sacrificandum, et continet reprsesentationem morlis Christi; est ergo sufficiens mactatio mystica ; ergo in illa sola consistit essentia hujus sacrificii. Quod fun- damentum probabile est, indiget tamen ma- jori declaratione. Et ideo, ut radix hujus dubitationis intelligatur, illud, quod supra notavimus, hic etiam observandum est, sacri- ficii essentiam in particulari, et quoad actio- nem ad significandum impositam, pendere ex institutione : institutionem autem supponere quidem in ipsis actionibus aliquid, quod ex se illis convenit, scilicet aptituclinem et de- centiam ad talem usum , seu significationem, non tamen ex solis rebus ipsis oriri, aut in eis solis fundari posse, cum pendeat ex vo-

luntate instituentis ; fieri enim potest, ut ali- qua actio de se apta sit acl sacrificium, et tamen non sit ad talem usum assumpta. Item, quod aliqua actio per sesola possit esse suffi- ciens ad sacrificandum, si imponatur, et tamen, quod de facto non sufficiat, quia non est per se assumpta. et imposita, sed con- juncta cum aliis; sicut in sacramentis sola ablutio sine verbis, vel sola unctio manuum , sine unctione oculorum, etc, posset sufficere ad sacramentum baptismi, vel extremee unc- tionis conficiendum, si Christus voluisset ; de facto tamen non ita est. Triplex ergo hinc oritur queestio. Prima est de aptitudine, an sola consecratio, per se sumpta,fueritapta ad totam sacrificii essentiam constituendam. Se- cunda, an etiam consecratio simul cum sump- tione potuerit conjungi, ut per modum unius artificialis compositi unum sacrificium consti- tuatur. Tertia, si utrumque horum est possi- bile, quomodo institutio facta sit.

4. Sola consecratio apta est ad integrum sacrificium fundandum. — Dico ergo primo : sola consecratio est sufficiens, et de se apta, ut possit imponi, ut in ea tota essentia ali- cujus sacrificii consistat. Heec conclusio vide- tur mihi certissima, quia in consecratione potest fundari tota significatio, tam mystica, quam moralis, ad sacrificium sufficiens; ergo illa per se est apta, ut in ea ponatur tota essentia sacrificii. Antecedens patet, quia per illam repreesentatur passio Christi. Potest etiam imponi in recognitionem supremi cultus Deo debiti, ut auctori rerum omnium , qua- tenus per hanc actionem fit mirabilis queedam et supernaturalis rerum immutatio, in hunc finem, ut Deo offeratur, seu in honorem ejus in altari ipsius praesens fiat res nobilissima, maximeque illi grata, quee est Christus Deus homo ; ergo est sufficiens de se illa actio, ut integra ratio, et significatio sacrificii in ea fundetur; ergo, ut imponatur, ut sit tota es- sentia sacrificii. Neque fundamentumsecundee sententiae plus probat, quod tamen non satis estad ostendenclam essentiam sacrificii, prout jam est a Christo instituta.

5. Satisfit rationibus in oppositum adduc- tis. — Fundamentum autem primee opinionis, quatenus contra hanc conclusionem procedit, debile est, et necessario nobis solvendum; intendit enim concludere, consecrationem non esse totarn essentiam hujus sacrificii, ac si esset incapax hujus impositionis, et inepta ad hoc munus, nisi ei conjungatur consumptio sacramenti, quod tamen plane falsum est. Ad

DISPHTAT. LXXV, SECT. V.

primum ergo negatur, de necessitate actionis offerebatur, eral res iila

sacrificativee ut sic, esse, quod sacrificans

proximus participet de sacrificio; hoc enim

nulla ratione, vel inductione ostendi potest;

nam, seclusa manducatione, seu parlicipa-

tione sumentis, potest esse aliud genus aclio-

nis, qua sufficienler consecretur, vel confi-

ciatur res oblata ; ergo nulla est ralio, cur

ille determinatus modus actionis dicalur ne-

cessarius ad rationem sacrificii, ut sic. Unde

in lege veteri multa erant sacrificia, quae om-

nino incendebantur, neque ex eis aliquid re-

servabaturin usum sacerdotum, vel fidelium,

et, licet in aliquibus icl fieret, ille tamenusus,

vel participatio sacerdotum, non erat de in-

trinseca essentia sacrificii, sed tanquam quid

consequens, aut indicans effectum sacrificii,

vel aliquid simile ; de quibus legi potest

D. Thom., 1.2, quaest. 4 02, art. 3, adSetiO.

Unde hujus rei signum colligere- licet ex

distantia temporis, et loci ; nam, quod sacri-

ficabatur, non statim comedebatur, sed vel

eodem die, vel in aliquibus sacrificiis etiam in

crastino ; et non comedebatur in eodem loco ;

sed, vei in atrio a sacerdotibus, vel in pro-

priis domibus a reliquo populo. Nec D. Thom.

loco ibi citato dicit, hoc esse de ratione sacri-

ficii ut sic ; sed solum hujusmodi sumptionem,

seu participationem esse congruentem ad

perfectionem sacrificii, meritoque ex pree-

cepto esse posse necessariam sacrificanti ;

quod potest esse verum, etiam si non sit de

essentia ; an vero de facto ita sit in nostro sa-

crificio, dicemus statim ; nunc enim solum

explicamus, quid ex parte actionis impo-

nendee ad sacrificium necessarium sit.

6. Ad secundam rationem recte ibi respon- sum est, ad rationem sacrificii potuisse suffi- cere transmutationem panis et vini in corpus et sanguinem Christi, quse perconsecrationem fit; et ad primam replicam in contrarium respondetur, hoc esse singulare et excellens in hoc sacrificio, quod per se primo potius esl propter efficiendum, quam propter des- truendum: in omni enim sacrificio, quod per realem immutationem fit,inveniturdestructio alicujus rei oblatse, ex qua necessario resultat aliud, quasi consurgens, et oblatum in hono- rem Dei. Est tamen differentia inter vetera sacrificia, et hoc nostrum, quod illa , quia erant imperfecta, et fiebant per actiones mere naturales et humanas, potissimum consiste- bant in destructione alicujus rei, per quain significabatur, Deum esse auctorem omnium, vel aliquid simile. Unde, quod principaliter

interficienda, vel destruenda in Dei honorem; consequenter efciam, quocl inde resultabat, offerebatur in honorem Dei , seu incendebatur in odorem suavissimum Domino, ut seepe dicitur in Le- vitico; at vero in nostro sacrificio, quia per actionem supernaturalern et divinam perfi- cilur, licet substantia panis et vini destruatur, tamen, quod polissimum intenditur, est effec- tio et prscsentatio (ut sic dicam) corporis et sanguinis Christi super altare Dei in honorem ejus. Et ideo res oblata in hoc sacrificio prin- cipaliter ac simpliciter est Christus, qui est terminus talisactionis; unde necesse non est, ut maleria, quse transmutatur, sit semper res principaliter oblata, si terminus actionis, qua sacrificium perficitur, sit magis intentus, tam ex vi talis actionis, quam ex intentione sacri- ficantis, et de se etiam sit dignior, et ad cul- tum Dei magis pertinens ; tunc enim illa esse potest prsecipua res sacrificata; et ita con- tingit in prsesenti sacrificio.

7. Objectio. — Besponsio. — Unde facile solvitur objectio , si in hunc moclum fiat : nam si quis agnum vivum sumeret, eumque Deo offerret, solum pra^sentando illum super altare, et illum non interficiendo, neque im- mutando, illud non satis esset ad sacrificium, sed esset quaedam simplex oblatio ; ergo simi- liter sola consecratio, per quam Christus pree- sentatur Deo in altari, si non intercedat alia sumptio vel immutalio, non potest sufficere ad sacrificium. Respondetur enim, licet quod in antecedente assumitur, frequentius ita fac- tum fuerit, juxta communem usum veterum sacrificiorum, tamen simpliciter id non esse necessarium ; posset enim sacrificari agnus absque immutatione.reali et physica, si ali- quid aliud sacrum circa illum fieret, quo cen- seretur manere moraliter sanctificatus, et ad sacros usus deputatus; nam, ut supra dixi, non est de absoluta ratione sacrificii realis immutatio seu destructio alicujus materiee oblatse, quia, et in Levitico interclum legimus sacrificia facla sine tali immutatione, ut patet cap. 23 et 24; et ipsum nomen sacrificium solum poslulat, ut circa rem oblatam fiat ali- quid sacrum , quo divina excellentia re- cognosci possit; quocl non repugnat, alio modo fieri, quam per realem immutationem.

8. Secundo vero, et facilius, negatur con- sequentia et similitudo, quia ille agnus non reprtesentaretur Deo per actionem sacram, immutativam unius creaturse , ut efficiat agnum immaculatum in Dei honorem, reprse-

QU^EST. LXXXIII, ART. I.

sentando simul cruentum sacrificium talis agni; per quam actionem offertur Christus in Eucharistia, quse sufficientissima est, ut dixi, ad rationem sacrificii. Prsesertim, quia, sicut per actionem deslructivam potest coli Deus, et significari suprema ejus potestas et domi- nium, ita etiam per actionem effectivam ad hoc deputatam a Deo, maxime si illa effectio sit supernaturalis et divina, et terminetur ad prsesentandam Deo rem illi gratissimam, qua ipse maxime colitur et honoratur; unde, li- cet demus, necessariam esse ad sacrificium realem immutationem alicujus creaturee, non inde fit, esse necessariam per modum des- tructionis in re principaliter oblata , quia etiam esse potest per modum effectionis. Unde ad secundam probationem de holo- causto respondelur , formalem rationem ho- locausli non consistere in hoc, quod tota res oblata consumatur vel comburatur, vel ali- quid simile, alioquin sacrificium crucis non fuisset holocaustum, quia corpus Christi post mortem incorruptum mansit; ratio vero holo- causti formaliter in hoc consistit, quod totum sacrificium ordinetur in reverentiam et amo- rem divinee majestatis et bonitatis, et conse- quenter, ut totum id, quod offertur, maneat Deo consecratum, quod totum habet Eucha- ristia ex vi consecrationis, etiamsi realiter non consumatur.

9. Ad terliam probationem de signo sensi- bili respondetur, actionem consecrativam etiam esse sufficienter sensibilem , ut in ea possit sacrificium sensibile constilui , quia , licet sensibus non percipiatur, prout in se intime et substantialiter fit,«tamen per verba consecrationis aliquo sensibili modo signifi- catur ; et hoc satis est in supernalurali sacri- ficio, quod non utcumque consistit in actione, sed ut facta per talia verba sensibilia ; alio- quin, neque sumptio corporis Christi dicetur sensibilis, qualenus versatur circa ipsum corpus, quia, ut sic non sentitur, nisi ralione specierumcontinentium, significantium ipsum Christum , quod totum fundatur in significa- tione et efficacia verborum; si ergo illud satis est, ut Christus dicatur sensibiliter mandu- cari, ita hoc erit satis, ut dicatur sensibiliter significariseu consecrari, quia nimirum signo sensibili consecratur. Nulla ergo ratione du- bitari potest, quin consecratio Eucharistiae, prout modo fit, potuerit esse actio sufficiens ad rationem sacrificii.

10. Consecratio et sumptio institui potue- runt, ut simul nec separate sufficientes ad

sacrificium fundandum. — Dico secundo, con- secrationem simul cum sumptione potuisse a Christo Domino instilui ad inlegrandum seu constituendum essentialiterunum sacrificium, ita ut neutra actio sine altera perse illud compleret. Probatur, quia in hoc nulla est repugnantia, et aliunde institutio pendet tola ex voluntate instituenlis ; et declaratur pree- terea , quia in hac duplici actione simul sumpta, esl major quaedam exterior sensibilis mutatio, seu consumptio rei oblatse, ut con- vincit argumentum prioris sententiee; est etiam majus quoddam fundamentum ad ple- nius repreesentandam mortem Christi, usque ad sepulturam ejus, et effectum sanctifica- tionis nostrse ex ea provenientem; ergo propter has et similes causas potuit Christus instituere, ut hsec duplex actio ad essentiam hujus sacrificii pertineret. Prteterea, potest hoc confirmari ex figura hujus myslerii, quae in sacrificio Melchisedech preecessit; in illo enim nulla fiebat mutatio sensibilis circa pa- nem et vinum oblatum, preeler esum et potum ejus. Similiter in jugi sacrificio agni, quod in figuram hujus fiebat quotidie in lege veleri, videtur de substantia ejus fuisse, prseter in- terfectionem agni, sumptio panis et vini, ut ex cap. 29 Exod. et 28 Num. colligitur; ergo idem potuit in praesente institui. Neque obstat, quod sumptio victimse debet suppo- nere immolationem ejus; nam hoc est verum de sumptione, quee ab aliis fit, solum ad par- ticipandum de sacrificio; non repugnat autem sumptionein ipsius sacerdotis institui, ut sit consummatio ipsiusmet immolationis, et im- mutationis faciendse circa rem offerendam.

1 I . Totam sacrificii Eucharistici essen- tiam , in consecratione positam , prsecisa sumptione, probabile est. — Pico tertio : veri- similius est, de facto sumptionem sacerdotis non esse institutam, ut sit de essentia hujus sacrificii, atque adeo totam essentiam posi- tam esse in consecratione. Haec assertio non est certa, quia voluntas Christi, ex qua omnia heec pendent, non est in hoc satis nota nobis; neque ex Scriptura, neque ex traditione, ne- que etiam ex revelatis, potest necessaria ratione colligi, et ideo solum dixi, hoc esse verisimilius. Quod probatur primo ex aucto- ritate quasi negativa Evangelistarum, quos verisimile est, narrantes historiam et insti- tutionem tanti mysterii , non preetermisisse essentialem.ritum hujus sacrificii ; referunt autem expresse, Christum Dominum conse- crasse Eucharistiam; non autem ita referunt,

DISPUTAT. LXXV, SECT. V.

sumpsisse illam; nam, licet id probabiliter colligatur ex qaibusdam verbis Luc?e, tanien et sensus illorum verborum, ex quo id colli- gitur, incertus est, et praeterea illa verba non sunt directe dicla ab Evangelista, ut nobis referrel, Christum sumpsisse suum corpus et sanguinem, sed solum, ut referret qua^dam verba, quae Christus prolulit in coena, sci- licet : Desiderio desideravi hoc Pascha mandu- care vobiscum; et illud : Non bibam amodo de hoc genimine vitis; ex quibus nos quasi indirecte colligimus, Christum manducasse et bibisse novum Pascha; si autem hoc esset de essentia sacrificii, debuisset directe et satis clare ab Evangelistis referri, sicut seepe in superioribus diximus de his, quee sunt essen- tialia huic mysterio, quatenus sacramentum est, quia non minus est necessariumEcclesiee, ut sacrificium est.

%. Secundo hinc sumitur secundum argu- mentum ex doctrina Sanctorum Patrum, qui sola consecratione contenti videntur ad expli- candam hujus sacrificii rationem. Unde sunt illa verba Ambrosii, quee in superioribus cita- vimus : Videmus principem sacerdotum, etc, usque ad illud : Ipse offerre manifestatur in nobis, cujus sermo sanctificat sacrificium , quod offerimus; ponit ergo oblationem in sanctificatione sacrificii, quee verbis Christi fit, quee nihil aliud est, quam consecratio. Et consentire videtur Cyprian. in serm. de Ccena Dom., quem supra citavimus; dicit enim ex vi verborum Christi incipere Eucharistiam simul esse medicamentum etholocaustum; vi- detur etiam expressum testimonium, quod ex Greg. refertur in cap. Multi, 1, q. 1; reperi- tur autem apud Isid., lib. 6 Orig., cap. 18 : Sacrificium dicitur, quasi sacrum factum, qui a prece mystica consecratur pro nobis in memoriam Dominicse passionis. Unde etiam Beda, hom. Domin. infra Octav. Epiph. : Me- moria, inquit, passionis replicatur, cumpanis et vini creatura in sacramentum carnis et sanguinis ejus, ineffabili Spiritus sanctifica- tione transfertur; docet autem D. Thom. in hoc art. 1, et supra, queest. 79, art. 7, hoc mysterium habere rationem sacrificii, qua- tenus in eo repreesentalur passio Christi, qua se obtulit hostiam Deo. Preeterea in cap. Re- latum, de Cons., dist. 2, et Concil. Tol. XII, cap. 5, sic legitur : Relatum est nobis, quosdam e sacerdotibus non tot vicibus communionis sanctse gratiam sumere, quoties sacrificium in uno die videntur offerre, sed in uno die siplu- rima per se Deo offerant sacrificia, in omnibus

se oblationibus a communione suspendant , et in sola tantum extremi sacrificii oblatione communionis sanctx gratiam sumant, quasi non sit toties illi vero et singulari sacrificio participandum, quoties corporis et sanguinis immolatio facta constiterit.

13. In quibus verbis imprimis notandum est, in eis supponi immolationem prius esse factam, quam de sacrificio participet sacer- dos; hoc enim significant illa verba : Partici- pandum est de sacrificio, quoties immolatio facta constiterit, ubi conseeratio nomine im- molationis significata videtur; nam perinde dictum videtur, ac si diceretur, communi- candum esse sacerdoti, quoties ab eo con- secratio facta fuerit. Unde non docetur sacerdotem debere sumere, ut immolet vel offerat, sed ut de re jam oblata et immolata participet, juxta illud, quod supra ex Greg. Nyss. , orat. 1 de Resurrect., retulimus, et preesentem conclusionem non parum confir- mat; dicit enim in universum, sumptionem hujus sacramenti supponere immolationem jam factam, et ad hoc propositum adducit eadem verba Pauli, quee Concil. etiam Tolet. citavit : Qui edunt hostias, participes sunt altaris, \ ad Cor. 10, id est, eduntur hostiee ad participandum de altari, id est, de sacri- ficio in altari oblato; sumitur enim continens pro contento. Denique, hoc confirmant verba ejusdem Gregorii Nyss. , lib. de Baptismo, prope initium : Panis in principio panis est; at ubi illum mysterium sacrificaverit, corpus Christi et dicitur, et est; ubi consecrationem, sacrificationem vocat, panem autem sacrifi- cari dicit, ut materiam sacrificalionis. Tertio est optima conjectura supra etiam indicata, quia in hoc sacrificio principalis sacerdos offerens est Christus ; in tantum vero Christus est principalis offerens, in quantum proximus minister in persona ejus operatur; ergo sola illa actio est essentialis oblatio hujus sacri- ficii, quam sacerdos ministerialis in persona Christi exercet; heec autem est sola conse- cratio; in illa enim loquitur in persona Christi, ut supra ostensum est; in sumptione vero nihil operatur in persona Christi, sed in pro- pria ; nihil enim in ea fit, quod in persona Christi fieri sit necesse. Et potest in hunc modum declarari : nam in sumptione duo sunt, scilicet, collatiosacramenti, etacceplio; primum fit quidem a sacerdote, ut ministro Christi, non tamen ut operante, et repree- sentanle formaliter personam ejus, sed per potestatem ab ^o receptam, sicut quando

670 QUjEST

baptizat, vel aliud sacramentum corifert ; imo haec actio per se et in rigore, licet requirat potestatem ministerialem, non tamen sacer- dotalem, nisi ratione consecrationis; potest enim per se a diacono fieri. Ut autem sumptio est receptio sacramenti, multo minus fit in persona Christi ; fit enim a sacerdote , ut membro Christi, participante victimam obla- tam; unde sacerdos sumpturus sacramentum eodem modo pro se, et pro aliis orat, uVquot- quot ex hac altaris participatione sumpseri- mus, omni benedictione ccelestiet gratiareplea- mur, et ideo statim in propria persona dicit : Domine non sum dignus, ut intres sub tectum meum; dum ergo sumit, propriam tantum geritpersonam, nonChristi; ergo illa sumptio non pertinet ad essentialem actionem hujus sacrificii.

1L Quarto potest addi congruentia , quia nulla fuit necessitas instituendi sumptionem ut essentialem sacrificio ; et alioqui conve- niens fuit, unicuique actioni proprium locum et gradum tribuere; ergo verisimile est, ita factum esse. Major sufficienter constat ex dictis in prima conclusione, et quoad mys- ticam significationem amplius declaratur, quia Christus ad hoc ordinavit hoc sacri- ficium, ut esset suse passionis memoriale, juxta illud : Hoc facite in meam commemo- rationem; propter quod dixit D. Thom., locis supra citatis, hoc mysterium habere rationem sacrificii , quatenus in eo agitur repraesentatio passionis Chrisli; sed hoc agi- tur in consecratione ipsa, et propterea non debet corpus sine sanguine consecrari, ut dixit idem D. Thom., q. 78, art. 3, ad 2 et 7, et qusest. 80, art. 12, ad 3; ergo non oportet, ad reprEesentationem , vel significationem hujus sacrificii, addere sumptionem ut essen- tialem; nam cruentum sacrificium Christi in puncto mortis consummatum est; sepultura autem ejus non fuit de substantia sacrificii, sed veluti queedam extrinseca perfectio seu consummatio, aut potius testificatio ejus; sic igitur in prsesenti, sacrificium hoc incruen- tum tunc substantialiter perficitur, quando mors Ghristi expresse reprsesentatur, quod per consecrationem fit; in sumptione aulem repreesentari potius videtur Christi sepul- tura; non ergo fuit necesse, illam adhibere, ut essentialem, sed solum ut participationem, et quasi testificationem sacrificii peracti. Atque hinc etiam patet minor proposilio in argu- mento assumpta ; nam sumptio Eucharistiee, etiam si a sacerdote fiat, habet propriam ra-

LXXXIU, ART. I.

tionem suam in ratione sacramenti, formaliter namque est usus sacramenti; habere etiam potest suam propriam significationem dis- tinctam a significatione sacrificii, ut decla- ratum est ; ergo conveniens fuit, ut hic usus sacramenti omnino distinctus ac separatus fuerit ab actione sacrificandi; et quod htec prius consummata sit, ut sacerdos, sicut reli- qui, de victima jampleneimmolata participet. Quo fit, ut tam vere immolatus sit Christus, ut manet sub hostia consecrata non sumpta a sacerdote, quam, ut fuit sub hostia, quam sacerdos consumpsit; imo licet contingat, post consecrationem non sequi sumptionem, revera manet Christus sacrificatus, ct per- fecte immolatus, ut, si post consecrationem contingat, apparere carnem aut sanguinem, vel aliam simileiii immutationem inspeciebus fieri; tunc enim, nec sumendum est sacra- mentum , nec necessarium est ex prascepto iterum conficere, ac sumere, ut constat ex D. Thom., quaest. 82, art. 4, ad 3; signum ergo est, jam fuisse perfectam immolationem, alioqui non esset sacrificium imperfectum re- linquendum. Unde landem solet conjectura sumi ab effectu sacrificii, qui non differtur usque ad sumptionem , sed statim post con- secrationem datur ; alioqui in eo casu sacri- ficium maneret sine effectu. Quse conjectura, licet ex re seque incerta sumi videatur, in hoc tamen habet congruentiam aliquam, quod per se decens esse videtur, ut consecratio ipsa vi sua aliquem in nobis habeat effectum; ut, sicut passionem Christi nobis reprsesentat ex ipsius institutione, ita etiam virtutem ejus aliquo modo nobis applicet. Ac denique, ut sicut effectus sacrificii et sacramenti diversi sunt, ita etiam diversis temporibus confe- rantur, nec sacrificium, ut sic, suo effectu careat, etiam si ad usum sacramenti non per- veniatur.

15. Objectioni respondetur. — Dices : cur ergo Ecclesia differt commemorationem et oblationem pro defunctis usque ad tempus post consecrationem? sic enim jam erit appli- catus sacrificii effectus, quando defunclorum commemoratio fit, quod videtur magnum inconveniens, et contra mentem Ecclesise, quse vult sacrificium etiam ex opere operato prodesse defunctis. Adde, quod post conse- crationem fit nova oblatio sacrificii, et depre- catio, ut, et sit Deo acceptum , et prosit offerentibus, et his , pro quibus offertur. Respondetur, applicationem sacrificii, quoad effectum ex opere operato, quse non fit, nisi

DISPUTAT. LXXV, SECT. V.

per intentionem sacerdotis offerentis, fieri debere ante consecrationein , ut infra dicam, sive viventibus, sive defunctis applicetur, quia effectus esse non debet quasi suspensus, sed statim dari, ac sacrificium consummatur; consummatur autem in utriusque speciei con- secratione, ut dictum est, et dicelur seclione sequente; et ideo jam tunc adesse debet in- tentio applicantis, ut statim fiat applicatio. Neque ex ritu, quem Ecclesia servat in Missa dicenda , aliud colligi potest; nam potius stalim post finitam consecrationem incipit sa- cerdos deprecari pro sumentibus, et partici- pantibus victimam oblatam, ut eis proficiat ad salutem, etc. Quod vero sacerdos etiam tunc orat, ut Deus acceptum habeat sacrifi- cium, non est quia essentialis oblatio sacri- ficii non sit jam peracta , sed quia adhuc habemus preesentem rem oblatam , et per illam possumus plura semper beneficia impe- trare, et iterum atque iterum Deum depre- cari, ut et majorem in ipsum reverentiam ostendamus, et ut ad plura beneficia nobis conferenda sacrificium nostrum acceptet , ac denique ut effectus sacrificii proptej de- meritum nostrum non impediatur, quam rem explicuit optime Cyrill. Hierosolym. , Cateches. 5 mystag., dicens : Deinde vero postquam confectum est illud spirituale sacri- ficium, et ille cultus incruentus , super ipsa propitiationis hostia , obsecramus Deum pro communi Ecclesise pace, etc, et infra : Cum hoc sacrificium offerimus, postea facimus mentionem etiam eorum, qui ante nos ob- dormierunt ; et infra : Denique pro omnibus oramus, qui inter nos vita functi sunt, maxi- mum credentes animarum juvamen, pro quibus offertur obsecratio sancti illius et tre- mendi, quod in altari positum est, sacrificii; quibus verbis satis declarat post consecratio- nem orari pro defunctis, non de novo pro eis sacrificium offerendo, sed interpretando et impetrando, ratione sacrificii oblati, et Deo iterum reprsesentando oblatam hostiam, quee prsesens adest.

16. Dubium. — Solvitur. — Ordo ad sump- tionem est de essentia Eucharistici sacrifidi. — Sacerdotem de sacrificio participare, de jure esse divino probabile est. — Una vero su- perest difficultas circa dicta ; nam videtur ex eis sequi, jure divino non teneri sacerdotem sacrificantem ad sumendum sacramentum; consequens autem falsum est : ergo. Sequela patet, quia nullum habemus prseceptum po- sitivum a Christo specialiter lalum et sacer-

dotibus impositum de hac sumptione; si ergo hoc esse potest de jure divino, solum est, in quantum hsec obligatio intrinsece conlinetur in generali et naturali obligalione efficiendi perfectum sacrificium; haec autem obligatio nulla est, si sumplio noa est pars sacrificii, quia, si non est pars, sacrificium erit sine illa perfectum; obligalio autem participandi de hostia sacrificala, non est intrinseca et natu- ralis, cum necessaria non sit in omni sacrifi- cio, ut dictum est; stante ergo doctrina tra- dita, quod sumptio non est de substantia sacrificii, non est cur dicatur talis sumptio jure divino necessaria; consequens autem est in primis contra D. Thom., quaest. 82, art. 4; imo videtur esse contra antiqua decreta in c. Comperimus, de Consecr., dist. 2, ubi dicitur immane esse sacrilegium, non sumiutramque speciem ab eo, qui sacrificat; et in cap. Rela- tum, de Consecrat. dist. 2, ubi idem praecep- tum declaratur, dicitur : Quale erit sacrifi- cium, cujus neque ipse sacrificans particeps esse dignoscitur? Ubi hoc videtur fundari in ipsa ratione sacrificii. Idem colligitur ex Con- cil. Trident., sess. 13, c. 8 ; quin potius tam necessarium judicatum est in Ecclesia, ut post consecrationem sequatur sumptio, ut, si contingat sacerdotem consecrantem non posse sumere, debeat alius loco ejus substitui, ut consummet sacrificium, ut docet D. Thom. in hac qusest., art. 6,ad 1 , ex can. Illud, et cap. Nihil, 7, qusest. 1 ; et idem habetur in regulis Missalis de supplendis defectibus Missse; indi- catur ergo hanc sumptionem esse praeceptam tanquam de substantia sacrificii; alias non oportuisset Ecclesiam tam sollicitam esse de supplenda re accidentali et extrinseca, si supponeretur jam perfectum sacrificium. Quin potius vix potest assignari ratio diffe- rentiae, cur magis sit necessarium, sacerdo- tem sumere, quam distribuere aliis astanti- bus, et per ipsum offerentibus, ut ipsi sumant, cum certius constet, Christum distribuisse Eucharistiam, quam sumpsisse, et utrumque dicatur esse extra rationem sacrificii, et tan- tum quidam usus sacramenti, et participatio victimse immolatse. Respondetur esse quidem preeceptum sacerdotibus, ut utramque spe- ciem sumant, cum sacrificant, ut est salis constans ex diclis, et ex usu Ecclesiae. Addo vero deinde, non ideo hoc esse preeceptum, ut per eam actionem sacrificent, sed ut parlici- pent de oblato sacrificio, et ipso opere osten- dant, se consentire sacrificio, juxta illud 1 ad Cor. 10 : Qui edunt hostias, participes sunt

672 QU^ST. LXXXlU

altaris. Ita sumitur ex D. Thom. in hac et praecedente queest., utrobique art. 4. Dici vero ulterius polest, de ratione hujus sacrificii esse ordinem ad sumptionem, quia licet per se pri- rno sit propter divinum cultum, consequenter vero etiam est institutum, ut hostia, in eo im- molata et consecrata, sit animarum seu fide- lium cibus; et hoc rnodo, ordo ad sumptionem potest aliquo modo dici de ratione hujus sa- crificii, quamvis sumptio ipsa non sit de sub- stantia ejus, sed extrinseca queedam perfec- tio, et consecutio cujusdam finis intenti in ipsa re consecrata et sacnficata; et hoc sensu in- telligendum est quod ait August., 46 de Gi- vit., cap. 5, manducare panem esse in novo Testamento sacrificium Christianorum, scilicet quantum ad rem oblatam; nam sicut sacrifi- cia vetera post oblationem dabantur Judaeis in escam, ita loco illorum in lege nova datur fidelibus panis consecratus in cibum, ideoque prsecipitur sacerdotibus ut vel ipsi sumant, et de sacrificio participent. An vero hoc prse- ceptum jurisdivinisit, nonsatis mihi constat; nam Goncil. Trident. solum dicit, Ecclesias morem semper fuisse, ut sacerdotes celebran- tes, se ipsos communicent. Qui mos, inquit, tanquam ex traditione Apostolica descendens jure ac merito retineri debet. Ubi nihil dicit de divino jure, quia nec traditio Apostoiica statim infert jus divinum; nec tam intendit Concilium ibi docere quid prseceptuin sit, quam, quid liceat, scilicet, quod liceat sacer- doti offerenti communicare se ipsum, ut sta- tim can. 10 definit. Alia vero antiquiora de- creta, quamvis prseceptum declarent, non tamen satis explicant, jure divino latum esse; imo nec D. Thom. docet expresse, hoc esse prseceptum juris divini. Si autem propter conjecturas adductas dicendum videatur hoc esse prseceptum divini juris, ad difficultatem propositam respondendum est, tale prsecep- tum non colligi ex sola ratione, nec ex natura sacrificii ut sic, sed ex traditione et sensu Ecclesise, ex quo intelligimus, hanc fuisse Christi voluntatem, nou quia sumptio sit de substantia sacrificii, sed ut mysterium Eu- charistise omni ex parle, tamin ratione sacri- ficii quam sacramenti, consummetur, et ad usum reducatur, saltem a ministro publico conficiente illud, et prseterea, ut minister ipso opere seexhibeat perfectum ministrum,osten- dendo ad se sacrificium pertinere, seque illi consentire, esseque dispensatorem illius cibi cujus primo fit particeps.

ART. I.

SECTIO VI.

Utrum consecratio unius, an utriusque speciei, sit de essentia hujus sacrificii, et sub qua ratione.

\ . Dubitandi ratio. — In oppositum. — Hsec sola qurestio superesse nobis videtur, ut tota hujus sacrificii essentia explicata maneat. Duo vero in titulo conjungimus, quse inter se connexa sunt. Ut veroid, quod qureritur, dis- tinctius intelligatur, advertendum est, tria posse in consecratione considerari. Primum est, destructio panis et vini facta in honorem et cultum Dei, sicut olim animal interficieba- tur. Secundum est, quod Christus sit prsesens sub speciebus, similiter in Dei cultum et ho- norem. Tertium est quod per consecrationem utriusque speciei fit mactatio mystica, quate- nus ex vi verborum corpus et sanguis sa- cramentaliter separantur, licet re ipsa con- juncta sint per concomitantiam. Et quidem primum et secundum, quamvis ratione phy- sica distincta sint, tamen in ordine ad sacrifi- cium per modum unius consideranda sunt, quatenus unam componunt consecrationem, et quasi mutationem , sicut in aliis propriis mutationibus contingit, ex desitione termini a quo, et effectione termini ad quem, unam componi mutationem. Itaque primum illud (scilicet destructio panis) prsecise sumptum non constituit rationem sacrificii, sed est quasi via qusedam seu dispositio ad sacrifi- cium, quia in ea solum intelligitur id, quod se tenet ex parte materise seu termini a quo; nondum autem intelligitur terminus adquem, qui est Christus immolatus. De secundo igitur et tertio est disputatio. Et ratio dubii esse po- test, quia in consecratione singularurn specie- rum est non solum desitio malerise, quoad substantiam panis et vini, sed etiam pra?sentia sacramentalis ipsius Christi in honorem Dei facta; est ergo in unaquaque consecratione essentialis ratio sacrificii. Et confirmari po- test ex dictis, quia statim ac consecratur pa- nis, jam est aptus et sacer cibus fidelium, etiam antequam consecretur calix; ergo jam est victima immolata, quia ante immolatio- nem non est victima apta in cibum, et ideo terminus consecrationis dicitur a Patribus esse Christus immolatus, qui propterea statim incipit esse hostia sancta et immaculata. In contrarium vero est, quia hoc sacrificium es- sentialiter requirit expressam repraesentatio- nem sacrificii cruenti; sed haec non fit in con- secratione unius speciei, sed utriusque simul,

DISPUTAT. LXXV, SECT. VI.

quatenns separatim consecrantur ex vi ver- borum; ergo in utraque simul posita est sub- stantia sacrificii.

21 Prima opinio. — Duas in hac re invenio extreme dissidentes sentenlias. Prima affir- mat, consecrationem cujuscumque speciei per se sumptam, essentialiler esse veram sacrifi- cationem; ratio enim facta ostendit, in singulis esse quicquid est de ratione sacrificii, quia per eam res oblata ex profana efficitur sacra, et divino cultui dicatur, quod satis est ad ra- tionem sacrificii, juxta doctrinam D. Thom. in 2. 2, qusest. 85, art. 3, ad 3. Idem tenet Ruard., et Cassal., locis supra citatis. Quocl si objicias primo, quia in singulis consecratio- nibus, ex vi verborum non conficitur totus Christus, sed corpus vel sanguis , respondent hoc nihil referre, nam satis est, quod reipsa consecretur totus Christus, sive id sit ex vi verborum, sive per concomitantiam, eo vel maxime, quod corpus, vel sanguis Christi,per se sufficeret ad essentiam sacrificii, cum sit infiniti valoris. Si objicias secundo, quia se- quitur, duas consecrationes esse duo sacrifi- cia, quia in unaquaque earum reperitur sequalis ratio sacrificii, quia per utramque fit eequalis immutatio creaturse, et offertur res infiniti valoris, tam ex vi verborum quamper concomitantiam, et utramque Christus eeque adhibuit, et de utraque dixit : Hoc facite, et in utraque consiclerare licet sequalem signifi- cationem, tam moralem quara mysticam; ergo utraque erit verum sacrificium, et con- sequenter erunt duo sacrificia ; respondebunt negando sequelam, quia, licet in singulis sit essentia sacrificii, lamen, quando moraliter uniuntur, non est in singulis earum per mo- dum totius, sed per modum partis integrantis unum integrum sacrificium. Sicut in rebus physicis quamvis essentia aquee sit in qua- libet parte ejus, tamen, cum uniuntur, non sunt plures aquse, sed una. Et in hoc eodem mysterio in ratione sacramenti considerato, quamvis in singulis speciebus sit vera ratio sacramenti, nihilominus ex utrisque unum constat sacramentum, quod, licet in specie heterogeneum videatur, tamen in ratione for- mali signi homogeneum est. Sic ergo erit in prcesenti, quoad rationem sacrificii; nam etiam sub hac ratione completur una signifi- calio expressior ex utraque consecratione, qua3 ad ipsum sacramentum terminatur; unde sicut sacramentum est unum, ita sacrificatio erit una. Quod si tandem objicias tertio, iii singulis consecrationibus non esse perfectam

XXI.

imaginem et repraesentationem passionis Christi, respondebunt significationem mysti- cam non esse adeo inlrinsecam et essentialem sacrificio, sicut moralem; ideoque in hoc ge- nere satis esse, quod qucelibet consecratio per se aliquo modo dictam passionem indicet; nam hoc ipso, quod corpus solum consecratur ex vi verborum, vel solus sanguis, illud conficitur ut exangue, hic vero ut effusus, seu separa- tus a corpore existens; et ita per singulas consecrationes inclicatur mors; quod si per utramque simul expressius reprsesentatur, inde solum fit, in eis esse magis integrum et perfectum sacrificium, non vero totam sacri- ficii essentiam, ita ut tota sit in utraque simul et non in singulis consecrationibus; erunt ergo ha3 consecrationes, partes integrales, non essentiales unius sacrificii.

3. Secunda opinio. — Secunda opinio ex- treme contraria est, consecrationem tam unius quam duarum specierum, quatenus est realis transmutatio vel transubstantiatio, et includit illa duo, quee in principio conside- rari posse cliximus, non pertinere intrinsece ad essentiam hujus sacrificii, sed esse quid prcesuppositum ad mactationem mysticam, qua3 consistit in repraesentatione corporis et sanguinis, ac si in re essent separata ; sub qua ratione mystica3 mactationis dicunt, con- secrationem habere finem et essentiam hujus sacrificii; nam reliqua mutatio panis neque est primario intenta a sacrificante, neque in ea posita est aliqua religionis actio, quse sa- crificali modo fiat ad Deum placandum, quia solum potest placari respiciendo in faciem Christi sui sacrificati; est ergo solum veluti conditio prsesupposita , et quasi instrumen- tum quocldam, quo utitur Deus ad mactan- dum mystice Christum in altari; in qua mac- tatione posita est essentia hujus sacrificii. Hanc opinionem tenet et late exponit Sebas- tianus, Episcop. Oxomens., tract. de Sacrif., cap. \,et\i, secutus Alanum, lib. de Sacrif., cap. 4 9 et 20. Ex quibus vix colligere pos- sum solidum hujus sententise fundamentum, aut quomodo percipi possit mactatio mystica, quin intrinsece includat aliquam actionem realem, ut infra dicam. Potest tamen in hunc modum ex eorum doctrina fundari : nam ex tribus supra numeratis, primum, quod est pa- nis destructio, non potest per se ad rationem sacrificii intrinsece pertinere, propter ratio- nes insinuatas inter explicandam ipsam opi- nionem; scilicet, quia neque estperseintenta, neque fit ad placandum Deum ; etenim alias

QILEST. LXXXIII, ART. I.

panis esset res principaliler oblata in hoc sa- crificio ; sicut in veteribus sacrificiis, in quibus alicujus rei destructio vel interfectio fiebat ad honorandum vel placandum Deum, res quee peribat, eratprincipaliter oblata, quod in hoc sacrificio nullo modo dici potest; primum ergo illud non potest ad essentiam hujus sa- crificii per se pertinere. Secundum autem, scilicet, praesentia corporis et sanguinis Chri- sti sub speciebus, pertinet ad rationem sacra- menti quod conficitur per mutationem panis et vini iu corpus et sanguinem Christi sacra- mentaliter existentia; ergo illud etiam sub ea ratione non pertinet intrinsece ad essentiam sacrificii; nam ratio sacrificii, et ratio seu con- stitutio sacramenti, diversae esse debent. Su- perest ergo tertium, scilicet mystica mactatio, in qua essentia sacrificii consistat. Et quia heec mactatio intelligi non potest sine duplici spe- cie separatim ex vi verborum continente corpus et sanguinem Christi, inde consequen- ter concludunt, consecrationem utriusque speciei sub preedicta ratione ad essentiam sa- crificii necessario requiri. Non explieant au- tem preedicti auctores, an dicenda sit utraque species de essentia, vel de integritate sacri- ficii; magis vero indicant esse de essentia, quia ad mactationem, ut sic, non satis est quodcumque signum vel indicium mortis Christi, sed necessaria est veluti actualis effusio et separatio sanguinis a corpore; haec autem non est, nisi ambee species concurrant. 4. Unius speciei consecratio ab altera prx- cisa fieri potesl. — In utraque harum opinio- num aliquid verum reperitur; neutra tamen earum videtur omnino rem explicasse, et for- tasse aliqua ex parte de modo loquendi ma- gis, quam de re disputant. Supponamus ergo quod seepe diximus, aliud esse loqui de in- stitutione, quee fieri posset circa has easdem actiones, aliud vero, de institutione, quae facta est; nam de possibili loquendo, constat, po- tuisse Deum instituere vel unam vel dupli- cem consecrationem in ratione sacrificii, id- que vel ratione mutationis panis in honorem ejus factae, vel ratione termini sub speciebus panis constituti, vel preecise propter ipsum, vel simul propter repreesentationem alterius realis mactationis; nihil enim horum per se repugnat, et in quolibet reperiri potest suffi- ciens aptitudo et proportio, ut ex impositione possit recipere significationem ad sacrificium requisitam; ut, si fingamus hominem non pec- casse, et consequenter Christum non fuisse pro illo mortuum, Verbum tamen factum

fuisse hominem; tunc enim institui potuisset sacrificium, in quo sub sola specie panis totus Christus consecraretur, et offerretur Deo in cultum ejus absque ulla mactatione mystica, vel repreesentalione passionis, quia tunc illa actio posset ad cultum Dei ordinari, et per illam posset aliquid incruente offerri ; nulla esl enim in hoc repugnantia ; sicut, neque e conlrario potest ulla assignari in hoc, quod nunc utriusque speciei consecratio ad ratio- nem sacrificii imponi potuerit. At modo de hoc non agimus. Sed inquirimus institutionem prout facta est, de qua nonnulla tanquam certa et indubitata supponenda sunt. Primum est, singulas consecrationes panis et vini per sese posse fieri ita, ut factee teneant, quia ut supra dictum est, ut una fiat, non pendet es- sentialiter ab alia; nam statim ac verba con- secrationis panis consummantur, fit aliquid sacrum, etiam si contingat, vinum non sa- crari; et idem esset, si e converso calix ante panem, vel etiam sine pane consecraretur. Unde fit, quamcumque ex his actionibus per se sumptam esse sufficientem ad efficiendum aliquid sacrum, et consequenter rationem hanc essentialiter convenire cuilibet earum per se consideratee, scilicet, esse effectricem alicujus sacri ad cultum Dei pertinentis; nam quoad hoc preecise, neutra pendet ab altera ; unde, quoad hoc non possunt dici partes es- sentiales alicujus totius; nam quando duo par- tes sunt essenliales, si una pars adhibeatur sine altera, nihil fit, ut patet in baptismo, si ablutio sine verbis vel e converso applicetur. Quamvis autem hoc ita sit, adhuc superest qusestio, an illud sacrum, quod per unam vel alteram consecrationem preecise fit, secundum preesentem institutionem habeat essentialem rationem sacrificii, vel quidnam illud sit.

5. Desitio panis et vini non est primario intenta in Eucharistico sacrificio. — Secundo est certum, mutationem illam panis, quee in consecratione fit, non esse per se primo in- tentam in hoc sacrificio, ut panis, vel vinum destruatur in honorem Dei, non quia hoc fuerit impossibile, sed quia tale sacrificium es- set imperfectum ex parte rei oblatee, ut recte probant rationes secundee sententiee; nostrum autem sacrificium est perfectissimum et infi- nitum ex hoc capite; non ergo per se primo fit ob destructionem panis; essenlia ergo huj us sa- crificii non potest primario consistere in desi- tione panis. Adhuc tamen superest queestio, an heec desitio intret aliquo modo essentiam hujus sacrificii, prout de facto institutum est.

DISPUTAT. LXXV, SECT. VI.

6. Dico ergo primo, consecrationem habere rationem sacrificii sub ratione mysticae mac- tationis, ac separationis corporis et sanguinis ex vi verborum, totumque boc ad essentiam hujus sacrificii pertinere. Quoad hanc par- tem veram esse censeo secundam opinionem, quam tenet etiam, quoad hoc, Bellarm., lib. 4 de Eucharist., cap. 22; et sumi potest ex D. Thom., quaest. 80, art. 12, ad 5, quatenus di- cit, reprtesentationem Dominicaj passionis in consecratione peragi, ideoque non posse cor- pus sine snnguine ronsecrari; et ex hoc art. 1 , in quo probat, in mysterio Eucharistiaa im- molari Christum, quatenus continet expres- sam imaginem et repreesenlationem sacrificii cruenti, quod etiam multi Patres docuerunt, quorum testimonia in praececlentibus sectioni- bus retulimus. Ex quo principio potest in hunc modum ratio concludi : hoc mysterium ita est sacrificium incruentum ut esse debeat reprsesentatio cruenti sacrificii, juxta Ghristi verba in hunc modum ab Ecclesia intellecta : Hoc facite in me commemorationem, id est, in reprsesentationem passionis mese. Unde est illudCypr.. lib. 2, epist. 3 : Scriptura dicit : Quotiescumque ederitis panem istum, et cali- cem istum biberitis, mortem Domini annuncia- bitis, donec veniat; quotiescumque ergo cali- cem in commemorationem Domini et passionis ejus offerimus, id quod constat Dominum fe- cisse, facimus; et illud August., in c. Semel, de Consecrat., dist. 2 : Semel immolatus est Christus in semetipso, et tamen quotidie im- molatur in sacramento ; et alia multa, quaa in ea dist. referuntur, preesertim in cap. In Christo, ubi Ambros. ait, hocsacrificium esse exemplum illius , quo semel in cruce Chri- stus oblatus est; est ergo hoc de ratione et essentia hujus sacrificii, unde fit, quicquid fuerit de ratione hujus expressse reprassenta- tionis, esse etiam de essentia et ratione hujus sacrificii.

7. Hoc sacrificium, a Christo institutum, utriusque speciei consecrationem essentialiter includit. — Probatur ex conformitate ad sa- crificium cruentum Christi. — Dico ergo se- cundo, ut hoc mysterium absolute et simpli- citer sit verum sacrificium, prout a Christo est institutum, essentialiter requiri utriusque speciei consecrationem. Ita videtur mihi sen- tire D. Thom. Et probatur ex prsecedente conclusione, quia de essentia hujus sacrificii est expressa reprsesentatio mortis et passio- nis Christi ; sed heec intriusece requirit con- secrationem utriusque speciei ; ergo utriusque

consecratio esl de ratione sacrificii. Minor de- claratur, quia oliud est loqui de quolibet si- gno, seu indicio mortis Christi; aliud vero, de expressa reprsescntatione passionis ejus. Primum enim reperiri potest in qualibet spe- cie per se sumpta, tamen valde implicite et obscure, quia corpus, licet ex se et ex vi ver- borum non dicat determinate corpus vivum, tamen etiam non excludit illud; et ideo con- secratio corporis, ut sic, non satis significat corpus mortuum, cum de se indifferens sit ad vivum et mortuum ; et idem fere est de con- secratione sanguinis per se sumpta ; nam etiam sanguis potest esse in venis, et extra venas ; ergo sola illius consecratio ex vi sua non representat sanguinem, ut separatum a corpore; necessaria ergo est separata utrius- que speciei consecratio, ut sit expressa re- prassentatio passionis , atque adeo mystica - mactatio. Accedit alia differentia notanda. Nam sacrificium Christi cruentum non con- sistit in hoc, quod corpus ejus fuerit mor- tuum, vel quod sanguis fuerit extra venas, sed in ipsamet actuali passione, et sanguinis effusione usque ad separationem animae a corpore. Unde fit, ut, licet demus, per unam speciem corporis significari corpus mortuum, et per sanguinis speciem per se sumptam si- gnificari sanguinem effusum, non inde fit, per singulas species per se sumptas reprassentari sacrificium cruentum , nisi fortasse in suo termino. At vero, quando sanguis statim post corpus separatim consecratur, quasi in viva imagine reprsesentatur ipsa effusio sanguinis, et consequenter separatio animas a corpore, quse ex effusione sanguinis secuta est ; nam (ut Scriptura interdum loquitur), vita homi- nis in sanguine est; et ideo solet anima per sanguinem repreesentari.

8. Ex Christi facto in ccena. — Ex anti- quorum sacrificiorum figuris. — Similitu- dine ab arte factis. — Scrupulo occurritur. — Secundo probari potest conclusio verbis et factis Christi. Ipse enim in utraque specie obtulit, quas non sine causa in diversis ma- teriis, et diversis verbis consecravit, nec sine mysterio in consecrando calice addidit illa verba : Hic est sanguis meus, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum, indi- cans, per sui sanguinis effusionem perfectam esse remissionem peccatorum. Et ideo ad hunc effectum applicandum institui sacrificium, quod illam effusionem repreesentet per sepa- ratam sanguinis a corpore consecrationem. Post illud autem factum preecepit nobis, ut

676 QILEST. LXXXIII, ART. I.

eodem modo offerremus, dicens : Hoc facite in meam commemorationem ; et ila Ecclesia semper intellexit, et servavit; est ergo utra- que consecratio simpliciter necessaria, ut hoc sacrificium constet; et hoc sensu dicitur de essentia ejus, quae non potest aliunde melius intelligi, quam ex verbis et factis instituentis. Terlio declaratur exemplis et figuris. Etenim in lege veteri, quando plures actiones, aut res praecipiebantur ad conficiendum aliquod sa- crificium, omnes illae erant de substantia sa- crificii, ut, v. gr., si proecipiebatur animal interfici et cremari. Similiter in sacrificio Melchisedech, panis et vinum censenda sunt fuisse de essentia, quia Scriptura simpliciter dicit, obtulisse panem et vinum; nec posset rationabiliter dici, unam potius, quam aliam materiam,autalterutram potius, quamutram- que fuisse de essentia, cum Scriptura sim- plici et copulativa locutione utramque seque comprehendat; et (quod proxime ad rem spec- tat), sacrificium Ghristi cruentum, licet in passione fuerit inchoatum, tamen essentia- liter mortem requisivit; ita ut si mors non fuisset revera subsecuta , sacrificium non fuisset essenlialiter perfectum, nec consum- masset redemptionem nostram, supposita Dei institutione et revelatione ; ergo cum hoc sa- crificium multis actionibus et speciebus con- stet, ex preecepto Christi, cumque in utraque simul sumpta, et compleatur proprie figura sacrificii Melchisedech , et in illa consistat propria significatio sacrificii cruenti, quan- tum ad id, quod in eo maxime essentiale fuit, verisimile valde est, utriusque speciei con- secrationem esse de essentia. Quarto a simili sumitur alia conjectura a rebus artificialibus, in quibus illee partes materiee essentiales cen- sentur, ex quibus resultat forma totius, et sine quibus esse non potest; ut, v. gr., in triangulo tres lineee sunt de essenlia, quia sine illis non potest esse talis figura, quee est de essentia trianguli; et similiter in domo et aliis ; sic igitur in preesenli, significatio pro- pria et integra sacrificii est quasi forma to- tius sacrificii; et ideo res illee seu actiones, sine quibus talis significatio esse non potest, merito existimandse sunt essentiales. Hoc autem modo se habet in prsesenti utraque consecratio, ut satis explicatum est, quia, licet in singulis speciebus per se sumptis pos- sit intelligi aliqua significatio, ea tantum est implicita et obscura; quando autem, aliquod signum institutum est, ut explicite preesentet, non satis est ad essentiam ejus implicita et

obscura significatio ; sicut in forma baptismi non satis est dicere : In nomine Trinitatis, quia iila forma instituta est cum explicita signi- ficatione mysterii, per illa autem verba tan- tum implicite significatur Nec refert, si quis dicat, per singulas consecrationes significari cultum Dei, quia non significatur, prout si- gnificari debet,juxta voluntatem instituentis; imo non significatur ille cultus, qui per mac- talionem cruentam , et incruentam Christi exhibitus est, quia non repra?sentatur Christi redemptio et satisfactio, donec utraque con- secratio finiatur ; et ita illa polius est queedam inchoatio cultus, qui per utramque speciem essentialiter consummatur.

9. Aal rationem in contrarium. respondetur. — Ex quibus non solum probata est conclusio posila, sed etiam responsum est ad funda- mentum prioris senlentise ; nil enim refert, quod per primam consecrationem aliquid sa- crum fiat, quod factum maneret, etiamsi se- cunda non sequeretur; inde enim solum fit, in illa consecratione esse inchoatum sacrifi- cium, non vero essentialiter perfectum; sicut etiam jacto fundamento , et erecto pariete, aliquid factum manet, quamvis aedificatio non ulterius progrediatur; nemo tamen dicet jam esse domum essentialiter factam, sed inchoa- tam; et in aliis sacrificiis idem est; nam, si animal, quod interfici et comburi preecipitur, ut in sacrificium offeratur, prius interficiatur, et postea non comburatur, revera interfec- tum manet, non tamen propterea ibi fuit sa- crificium essentialiter perfectum, sed inchoa- tum tantum ; et idem proportionaliter fuisset in sacrificio cruento Christi, si post flagella et clavorum etiam infixionem , mors non fuisset secuta ; nam revera mansisset sanguis effusus, et corpus vulneribus, seu cicatrici- bus affectum, et quodarn speciali modo sanc- tificatum ; non tamen fuisset sacrificium es- sentialiter perfectum. Ita igitur in preesenti per priora verba fit consecratio materiee, quia hoc Christus instituit, et veritas formee idem requirit; illa vero est queedam inchoatio sacrificii , cujus actio physica statim habet effectum circa suam materiam; expectat ta- men (ut sic dicam) aliam partem, donec com- pleatur significatio sacrificii; et ideo non fuit in illa essentialiter completum.

10. Effectus huic sacrificio proprie respon- dens non ante utriusque speciei consecratio- nem datur. — Atque hinc intelligitur primo, proprium effectum hujus sacrificii, ut sic, non dari consecrata una specie, donec utriusque

DISPUTAT. LXXV, SECT. VI.

consecratio consummetur, quia effectus non datur, donec sacrificium sit essentialiter per- fectum,sicut dicebamus de sacrificio cruento, non fuisse per illud consummatam redemp- lionem, et propitiationem apud Deum, nisi quatenus in morte consummatum est; idem enim dicendum est in prassente sacrificio, nihil per illud fieri, donec mactatio mystica perfecta est. Ad quod applicari potest illud ad He.br. 9 : Sine sanguinis effusione non fit remissio; ergo neque hoc sacrificium est pro- piliatorium sine mystica sanguinis effusione, et ideo, ut dixi, Christus in consecratione san- guinis mentionem fecit remissionis peccato- mm. Non licet tamen hinc colligere, solam sanguinis consecrationem posse sufficere; tum quia in sacrificio praster sanguinem requiri- tur victima; tum etiam quia, ut dixi, conse- cratio sanguinis per se sola non reprsesenta- ret sanguinis effusionem. Ultimo colligitur, quam sit verum, quod supra diximus, non posse unam speciem sine alia consecrari, et quse ibi diximus, possunt eliam ad prsesen- tem doctrinam confirmandam applicari.

1 '1 . Qui prius sanguinem, quam corpus in Eucharistia conficeret, sacrilegio ligaretur, vere tamen sacrificium offerret. — Sed quee- ret aliquis, an non solum utraque species, sed eliam aliquis ordo , in consecratione earum servandus, sit de essentia hujus sacrificii, id est, quod prius corpus, postea sanguis confi- ciatur. Ratio autem dubitandi esse potest, quia hoc sacrificium est unum per modum entis artificialis; in artificialibus autem non solum materiales partes componentes, sed etiam ordo in compositione earum est de es- sentia artificiati, ut patet in domo et aliis. Et in prsesenti declaratur, quia nisi ille ordo servetur, non significabitur effusio sanguinis a corpore, quia, ut sanguis effundatur, ne- cesse est, ut corpus preeexistat, eademque ratione non significabitur separatio animee a corpore. In hoc dicendum quidem est, grave peccatum esse hujusmodi ordinem immutare contra totius Ecclesise consuetudinem, con- formem Ghristi Domini facto ac verbis; ex quibus, et ex ratione facta, posset aliquis non omnino sine causa dubitare, an inversio talis ordinis sil non solum peccaminosa, sed etiam contra substantiam sacrificii; unde dubium non est, quin hoc sit grave sacrilegium. Ni- hilominus tamen non video sufficiens funda- mentum ad dicendum, sacrificium, in quo prius sanguis, quam corpus consecraretur, non habere veram rationem hujus sacrificii,

quia in re reperitur totum id, quod Christus instituit, et prasscriptus ordo non videtur ita necessarius ad praedictam significationem seu mactationem mysticam ; nam in eodem momento, in quo ultima consecratio absolvi- tur, quaecumque illa sit, sufficienter reprse- sentatur separatio sanguinis a corpore seu animee a corpore. Neque ad hanc repraesen- tationem necesse est, ut corpus prius tem- pore antecedat ; nam si per possibile vel impossibile simul possent verba utriusque formae proferri, et utriusque speciei conse- cratio simul finiri, nihilominus verum fieret sacrificium.

12. Tertia conclusio. — Objectio. — So- lutio. — Dico tertio : actio essentialis hujus sacrificii necessario includit consecrationem, prout continet transubstantiationem panis et vini in corpus et sanguinem Christi, unde illi duo termini, scilicet, destructio panis et vini quoad substantias, et praesentia Christi sub speciebus, eliam suo modo pertinent ad essentiam hujus sacrificii. In hac conclusione dissentio a posteriori sententia supra relata, et ut existimo, eam tenent reliqui auctores citati. Et probalur ex dictis, quia hujusmocli actio et transmutatio necessaria est ad hoc sacrificium , prout institutum est, ut etiam auctores secundas sententiae fatentur, et est per se eviclens, quia sine hac actione impos- sibile est, Christum offerri sub speciebus ; est ergo necessaria ; et non ut aliquid praesup- positum ad sacrificium ; ergo ut intrinsece pertinens ad essentiam sacrificii. Probatur minor, quia realis sacrificatio non potest con- sistere in mera significatione, quae, nostro modo loquendi, intelligitur esse in rebus jam factis seu constitutis in facto esse, qualis in- telligi potest in speciebus panis et vini in pyxide consecratis. Tum quia sacrificium proprie consistit in actione , propter quod species, quae conservantur consecratas, non tamdiu sunt sacrificium, quamdiu conservan- tur, etiam si ambee species conserventur, quia non toto illo tempore offeruntur, cum tamen sacrificium consistat in oblatione ipsa. Tum etiam quia sacrificium cruentum Christi positum fuit in ipsa actuali oblatione passio- nis, quam, ut sic, repreesentare debet hoc sacrificium; species autem prius consecratae et conservatse non repreesentant hoc modo ac- tualem passionem, licet reprsesentent Chri- stum passum aut mortuum , ut supra dice- bam; ergo, ut sic, non sunt sacrificium; ergo sacrificium non consistit in significatione

678 ' QUtflST. LXXXIII, ART. I

specierum consecratarum , ut sunt in facto esse ; ergo ut est in actuali consecratione ea- rum; ergo ipsa actualis consecratio intrinsece et essentialiter pertinet ad boc sacrificium, et non tantum , ut conditio prresupposita. Patet consequentia, quia hoc sacrificium non * est significatio tantum, sed est actio signifi-

cans, sicut sacramentum non est sola signi- ficatio, sed est res, vel actio, aut receptio sensibilis significans; unde, sicut ablutio sen- sibilis vel alia similis actio est de essentia sacramenti, ita hic actio consecrandi est de essentia sacrificii. Dices, hoc argumento, ad summum probari, prolationem sensibilium verborum esse de essentia hujus sacrificii sensibilis. Respondetur, hinc ulterius conse- qui, ipsammet transubstantiationem, quee in materia hujus sacrificii fit, quatenus per verba formee aliquo modo sensibilis est, includi in- trinsece et essentialiter in mystica mactatione hujus sacrificii, quia heec mactatio mystica non fit per nuda signa , sed vere ac realiter praesentando, et offerendo res illas, quae mys- tice separari dicuntur, ut constat ex fide, qua credimus, tam perfectum esse hoc sacri- ficium, ut in ipso corpus et sanguis Christi offerantur, non in signo tantum, sed vere ac realiter; ergo actio consecrancli, etiam ut per eam fiunt prsesentes sub speciebus hujusmodi res, quae Deo offeruntur, pertinet ad essen- tiam hujus sacrificii, tum ratione sui,tum ra- tione sui termini, ut actualiter terminat ipsam actionem.

43. Et confirmatur ac declaratur, quia haec separatio mystica non ita fit, ut prius sup- ponantur preesenles res, quse separari dicun- tur, et postea per aliquam actionem et signi- ficationem separari dicantur, quia neccorpus, aut sanguis Christi adest in altari, antequam consecratio fiat, nec poslquam ibi sunt, fit circa illa aliqua nova separatio mystica pree- ter illam, quee in ipsamet consecratione in- trinsece imbibita est; sed, quia per consecra- tionem ipsam separatim fiunt ex vi verborum, inde postea separata manent, sed non fit postea nova separatio; igitur solum dicuntur sepa- rari mystice corpus et sanguis Chrisli in hoc sacrificio, quia separatim fiunt ex vi verbo- rum ; ergo in hac mystica separatione, non prsesuppositive tantum, sed intrinsece et es- sentialiter includitur ipsa effectio corporis et sanguinis Christi sub speciebus cum tali modo, ut ex vi verborum ponatur solum cor- pus sub speciebus panis, et solus sanguis sub speciebus vini. Nec preeter hanc potest fingi

alia actio separativa, sed per hanc formalis- sime fit mystica ratione, prout fieri potest. Et confirmatur secundo, quia de ratione veri et realis sacrificii est, ut aliquid sacrum fiat circa materiam, et rem oblatam; sed hic non est alia actio, per quam fiat aliquid sacrum circa materiam et rem oblatam, praeter actio- nem transubstantiativam, per quam et Chri- stus, qui est res oblata , sub speciebus consti- tuitur, et substantia panis excluditur, et ejus accidentia sanctificantur per conjunctionem ad Christum ; ergo totum hoc est de essentia hujus sacrificii et mactationis mysticee. Tan- dem declaratur exemplo; nam in sacrifieio, v. gr., agni Paschalis, est considerare realem mactationem ipsius agni , et mactationem mysticam Christi in agno repraesentati, qui propterea dicitur agnus occisus ab origine mundi ; non potest autem intelligi, quod illa mactatio mystica fuerit de essentia talis sa- crificii, nisi quatenus fundata in reali macta- tione talis agni; nam ea fundabatur signifi- catio passionis Christi; et ideo necessarium etiam fuit, ut illamet actio realis, per quam interficiebatur agnus, esset de essentia illius sacrificii, quia per illam, ut sic, fiebat aliquid sacrum circa rem oblatam, et significatio pas- sionis Christi non fiebat, nisi per illammet actionem, ut terminatam ad talem terminum; idem ergo est proportionaliter dicendum in nostro sacrificio, quod tam verum et reale sacrificium est, et multo perfectius.

\ 4. Prima illatio ex prse.dictis. — llabitudo, quam hoc sacrificium dicit ad corpus et san- guinem Christi, primario intenta est. — At- que hinc infertur primo, illam habitudinem, quam dicit hoc sacrificium ad suum termi- num ad quem, id est, ad corpus et sangui- nem Christi sub speciebus, esse praecipuam ac maxime intentam et essentialem in hoc sacrificio, et consequenter includere intrin- sece hujusmodi terminum, ut actu terminan- tem hanc actionem, quod habet in ipsomet instante consecrationis. Probatur, quia res hic preecipue oblata est Christus, qui non of- fertur, nisi ut lerminus hujus actionis, ut supra declaratum est; neque aliter heec actio illum attingit, ut constat ex dictis supra de transubstantiatione; ergo heec actio sub prae- dicta ratione est maxime essentialis huic sa- crificio. Patet consequentia , nam in omni sacrificio, actio, quee primario versatur circa rem oblatam, ut sic, est maxime essentialis unicuique sacrificio. Et confirmatur, quia Christus non est res oblata, prout existit in

DISPUTAT. LXXV, SECT. VI.

propria specie, sed prout existit sacramenla- liter sub speciebus ; ergo et oblatio debet altingere aliquo moclo Christum, ut est sub speciebus, quia oblatio dicit habitudinem ad rem oblatam, ut sic; sed talis oblatio non dicit habitudinem ad Christum praesupposi- tum sub speciebus, quia postquam ibi est, nihil ultra circa illum operatur; ergo, ut po- nit illum sub speciebus.

15. Habitudo ad panem et vinum, ut de- structa in hoc sacrificio, essentialis secundario. — Accidentium panis et vini separatio , de essentia Eucharistici sacrificii. — Secundo infero, habitudinem ad terminum a quo, id est, destructionem panis, esse suo etiam modo essentialem huic sacrificio, eo nimirum modo, quo habitudo ad terminum a quo solet esse essentialis in qualibet mutatione. Probatur, quia, ut saepe dixi, ad declarandum essen- tiam hujus sacrificii, non est considerandum, quid Deus facere potuerit, sed quid facere decreverit, aut instituerit, quia essentia prse- sentis sacrificii ex prsesente institutione pen- det; quamvis autem potuerit Deus, corpus et sanguinem hic efficere per aliam actionem, quee non includeret habitudinem ad non esse panis, ut termini a quo, tamen de facto insti- tuit, ut hsec actio fieret per admirabilem transmutationem panis et vini in corpus et sanguinem Christi; ergo de facto actio heec sacrificandi essentialiter includit totam hanc transmutationem, primario quidem actionem positivam, quse est ad terminum ad quem, secundario vero mutationem termini a quo, quee est destructio panis. Neque hinc sequi- tur, panem et vinum esse res principaliter oblatas in hoc sacrificio ; sed solum sequitur, esse materiam sacrificii; quo modo nemo ne- gare potest esse de essentia hujus sacrificii, quatenus ex aliis materiis confici non potest. Ex quo etiam sequitur, id, quod fil circa hu- jusmodi materiam, qualis est separatio spe- cierum sacramentalium, ad quam necessario sequitur desitio panis et vini, essentialiter pertinere ad essentiam hujus sacrificii. Patet consequentia, quia est aliquid sacrum, quod fit circa rem oblatam, quse non est tantum caro et sanguis Christi per seacnude sumpta, sed ut conjuncta speciebus sacramentalibus; ergo tota illa actio vel mutatio est de essentia hujus sacrificii. Denique tota est supernatu- ralis , et aptissima ut fiat in cultum Dei, et tota fit per modum unius ; ergo tota instituta est per modum unius essentialis sacrifica- tionis.

16. Ad fundamenta secundse opinionis res- ponsio. — Fundamentum igitur secundre sen- tentiae fere ex dictis expedilum est; ostendi- mus enim, quomodo triailla, supra numerata, sint de essentia hujus sacrificii ; quod autem dicitur, desitionem panis non esse per se in lentam, neque fieri ad placandum Deum, non obstat, quia lerminum a quo non oportet^sse per se intentum , quanquam ad essentiam mutationis suo modo pertineat; eo tamen modo, quo necessarius est ad mutationem, dici potest per se intentus, non ut fiat, sed potius ut ab illo recedatur, non propter se, sed ut ad terminum ad quem perveniri possit, et hoc modo, etiam desitio panis potest hic dici per se intenta, non propter se, sed ut corpori Christi cedat. Et eadem ratione desitio illa ex se non habet, unde placet Deum ; tamen ut est via, vel dispositio ad introduc- tionem corporis Christi, recte dici potest fieri ad placandum Deum. Neque hinc fit, panem esse rem principaliter oblatam, quia jam supra ostensum est, in hoc sacrificio, non materiam sacrificii, sed terminum, ad quem tendit, esse rem principaliter oblatam, sicut est etiam principaliter intenta. Adaliam vero partem de effectione corporis Christi sub spe- ciebus, verum quidem est, per illam fieri Eucharistias sacramentum, ut sic, sed hoc non tantum non obstat, ut in ea ratio sacrificii consistat, ut potius sit valde consentaneum, quod ex ipsa sacrificatione resultet sacramen- tum Eucharistiee. Nam sacrificium consistit in actione , seu in fieri; sacramentum autem Eucharistiae est permanens ; et ideo ipsamet sacrificatio est effectio sacramenti. Terminus aulem illius actionis, ut refertur ad Deum in cultum ejus, est res oblata in hoc sacrificio; eadem vero, ut est cibus fidelium, sacramen- tum est, et habet usum sacramenti. Cujus rei figura in sacrificio Melchisedech, in quo sine ulla controversia offerebatur Deo sacrificium, ut supra dixi, per interfectionem ejus, per quam simul fiebat sacer cibus, et illius legis sacramentum.

DISPUTATIO LXXVI.

DE COMPARATIONE HUJUS SACRIFICII AD ALIA SACRIFICIA ET SACRAMENTA.

Quamvis essentia hujus sacrificii satis videri possit explicata, tamen, ut ratio et perfectio ejus exactius cognoscatur, utile erit, eam cum aliis mysteriis conferre; prius ergo compara-

QU^ST. LXXXIII, ART. I.

bimus illud ad sacrificiura cruentum Christi, et reliqua , quse illud prsecesserunt , tam in distinctione, quam in perfectione ; deinde fiet collatio cum sacramentis , prsesertim cum ipsomet mysterio Eucharistise, ut rationem sacramenti habet.

SECTIO I.

Quomodo distinguatur hoc sacriflcium a sacrificio Ghristi et reliquis, quae illud praecesserunt.

\ . Sacrificium Christi appello , quod ab ipsomet Christo mortalem vitam degente, ut a sacerdote et offerente proximo, oblatum est. Quod duplex distingui potest, unum incruen- tum, oblatum in ccena, aliud cruentum, obla- tum in cruce; cum utroque ergo comparari potest nostrum sacrificium , et inde obiter constabit, quomodo et illa duo sacrificia inter se, et hoc nostrum a reliquis distinguatur.

2. Missse sacrificium numero tantum et acci- dentalibus circumstantiis differt ab oblato in ultima coen&.-nocte. — Differentise aliqux ac- cidentales inter sacrificium Missx, et oblatum in ultima ccena. — Prima. — Secunda. — Tertia. — Quarta. — Quinta. — Sexta. — Dico ergo primo : sacrificium Missse non differt specie aut essentia a sacrificio incruento, qucd Christus obtulit in ccena, distinguitur taraen numero, et quibusdam accidentalibus condi- tionibus. Prior pars recepta est ab omnibus, et necessario sequitur ex principiis fidei; nam hsec duo sacrificia conveniunt essentiali- ter : primo in materia oblationis; secundo, in re principaliter oblata; tertio, in forma seu actione, per quam fit oblatio; quarto, in offe- rente principali; ergo essentialiter conve- niunt. Consequentia est evidens; nam in his consistit essentia sacrificii; tria autem mem- bra antecedentis per se nota sunt ex his, quae hactenus diximus, et continentur in illo verbo Christi : Hoc facite; nam, ut ssepe diximus, ibi virtute continetur totus ritus essentialis sacrificii. Quartum autem membrum constabit amplius ex disputatione sequenti. Posterior autem pars probatur et declaratur primo, quia ex parte rei oblatse intercedit qusedam differentia; nam in ccena oblatus est Christus mortalis, nunc vero offertur immortalis et gloriosus ; el ratio differentise est, quia ita offertur in sacramento, sicut est in propria specie, variato tantum modo locali vel sacra- mentali; sicut autem heec differentia non causat in ipso Christo nisi accidentalem sta- tum, ita etiam respectu sacrificii, accidentalis

est, quia, nec snbstantiam rei oblatse, nec dignitatem, et valorem immutat. Secundo, differunt in proximo sacerdote offerente, nam tunc obtulit Chrislus per se ipsum; nunc autem per manus et os sacerdotis, quse diffe- rentia nonnulla etiam est. Quod autem sit accidentalis, probatur facile, quia, si princi- pale offerens est idem, quod per se, vel per ministrum operetur, non variat essentialiler actionem, neque secundum rationem vel va- lorem moralem , nam eleemosyna facta per se velper ministrum,ejusdem rationis est;neque physicam speciem, prEesertim, si proximum principium, seu instrumentum actionis, ejus- dem rationis sit, ut in prsesente contingit; nam, tam sacrificium, quod Christus per se obtulit, quam quod nunc per sacerdotes offert, voce humana, et supernaturali actione ab illa ut ab instrumento procedens, perfectum est, et per- ficitur. Tertio differunt in effectu morali, quia in nocte ccense saerificium illud fuit merito- rium et satisfactorium, ut fuit a Christi per- sona; nunc autem, ut est ab eadem, nec meritorium est, nec satisfactorium, quia jam illa persona non est in statu merendi et satis- faciendi ; est tamen morale instrumentum ad applicandum effectum meriti velsatisfactionis in illo priori sacnficio inchoatse el in sacrificio crucis consummatee, ut inferius late dicetur; haec vero differentia, quoad priorem partem, etiam est aperte accidentalis, cum tantum oriatur ex diverso statu principalis offerentis; imo in hoc servatur qusedam proportio, nam etiam nunc proximum offerens per eam actio- nem meretur, et salisfacit ex opere operantis, si in debito statu sit. Quoad posleriorem vero fere est nulla, quia etiam sacrificium ccense fuit propitiatorium, ut supra dixi, et efficax ad applicandam satisfactionem jam tunc in- choatam et in passione consummandam. Quarta differentia assignari solet, quia sa- crificium ccenae significabat mortem Christi, tunc futuram, nunc autem significat prae- teritam. Quse tamen differentia sano modo intelligenda est, nam, si ex parte ipsorum signorum orta esset, valde intrinseca videri posset; tamen revera solum oritur ex condi- tione seu statu rei significatse. Quod ita de- claro : nam significatio, quae non in verbis, sed in rebus ponitur, non est (ut ita dicam), per modum coinpositionis, et ideo hujusmodi signa non significant, rem praeteriisse vel futuram esse, sed simpliciter reprsesentant rem, ut imago crucifixi simpliciter reprsesen- tat Christum , nunc quidem crucifixum prse-

DISPUTAT. LXXVI, SECT. I.

terito tempore, quia revera ita factum est; si autem fuisset ante tempns passionis depicta, significasset Christum crucifigendum ex parte rei reprfesentataB, non tamen ex parte ipsius imaginis. Ita ergo est in prsesenti; et ideo ha3C differentia accidentalis est, prresertim quia ex intcntione Christi semper fuit hoc sacrificium institutum, ut essel signum permanens pro eo tempore , in quo mors Christi jam esset peracta. Quinto differunt, quia sacrificium coenaB non fuit imago alterius sacrificii in- cruenti, sed potius veritas, respectu prseteri- torum sacrificiorum, praesertim Melchisedech, et exemplar respectu nostri; nostrum autem, quamvis sit etiam veritas respectu antiquo- rum sacrificiorum, est tamen vera imago et repreesentatio ipsiusmet sacrificii coenas. Quse differentia sumitur ex Dionysio, cap. 3 de Eccles. Hierar., part. 3, et est etiam plane accidentalis; spectat enim ad originem et ex- trinsecam causalitatem,non ad naturte diver- sitatem; sicut filius est imago patris, et una imago potest esse exemplar alterius, quamvis ejusdem rationis. Sexto differunt in aliis cir- cumstantiis, vel physicis, ut sunt tempus, locus, h£ec vel illa numero materia panis et vini, et similes; vel moralibus, ut quod cum hoc ritu vel apparatu fiat; nam in hoc Christus fere nihil adhibuit, quia ipse per se non indi- gebat, et pro Apostolis vel non erat tempus opportunum, vel ipsi capaces non erant. Con- stat igitur satis , totam hanc diversitatem accidentalem esse.

3. Ex his autem satis elicitur, quod ultimo est in conclusione propositum, hrec sacrificia saltem nuinero differre; nam ea, quas in actione consistunt, si diversis temporibus tam physice, quam moraliter distantibus , et a diversis causis, et circa diversas materias, et in diversis locis fiant, necesse est numero distingui; ita vero comparantur hsec sacrifi- cia ; nam et in actione consistunt, et inter ea lota illa diversitas reperitur; et ideo non satis est, ut res principaliter oblata eadem numero substantialiter sit, ut sacrificia hasc non dis- tinguantur numero; quin potius in nostro sacrificio plures Missas sunt sacrificia numero diversa, ut sumitur exLeone P., ep.81, solum quia, vel diversis temporibus, vel in dislinctis locis , a diversis personis offeruntur ; ergo multo magis reperitur distinctio numerica in- ter sacrificium ccenas et nostrum sacrificium.

4. Sacrificium Eucharisticum cum sacrificio crucis in re oblata convenit, in sacrificandi moclo differt. — Dico secundo : nostrum sacri-

ficium convenit cum sacrificio crucis in re oblala, differt tamen in actione et ritu sacri- ficandi. Tota conclusio sumitur ex Concil. Trident., sess. 21 , c. 2, dicente : ln divino hoc sacrificio, quod in Missa peragitur, idem ille Christus continetur, et incruente immolatur, qui in ara crucis semel se ipsum cruente ob- tulit; et infra : Una enim eademque hostia, idem nunc offerens sacerdotum ministerio, qui seipsum tunc in cruce obtulit, sola offerendi ratione diversa. Et prior pars constat ex dic- tis, disput. prasced., sect. I, ubi ostendimus rem oblatam in hoc sacramento esse eumdem Christum , qui se in cruce obtulit; et quan- quam in accidentibus , seu statu corporis Christi Domini sit aliqua diversitas, illa tamen ad rationem sacrificii nil refert, ut ex ibidem dictis et hic in pra^cedenti conclusione facile constat. Posteriorem partem declarat bene Algerus, lib. \ deEuchar., cap. 16, quia hac ratione unum horum sacrificiorum, sacrifi- cium est cruentum, et aliud incruentum; hasc enim diversitas sumpta est ex ritu sacrifi- candi , nam sacrificium crucis per realem passionem et mortem oblatum est, non qua- tenus fuit actio prava interficientium Chri- stum, sed ut fuit passio voluntarie suscepta et oblala , ut in 1 tom. 3 part., circa qusest. 22 D.Thom., late declaravi; nostrum vero sacri- ficium absque reali morte per realem conse- crationem et prresentiam corporis et sangui- nis Christi per modum mysticas mactationis perficitur. Differunt ergo in ritu sacrificandi; unde fit, etiam differre in significatione mys- tica (quanquam in morali, qua3 communis est omnibus sacrificiis, conveniant) ; nam sacrifi- cium crucis non fuit alterius sacrificii repras- sentatio vel imago; sed potius fuit prototypon omnium supernaturalium sacrificiorum; nos- trum autem sacrificium, et verum sacrificium est, et reprassentatio illius sacrificii. Prasterea differunt aliquo modo in effectu. Nam sacrifi- cium crucis operatum est nostram redemptio- nem, quoad sufficientiam, et aperuit januam regni, ut late docuit Paulus, in epist ad Hebr.; Missre vero sacrificium applicat, quoad effi- caciam , fructum illius sacrificii , ut docet Trident., sess. 22, c. I , et infra latius dice- mus. Ex his autem differentiis, secunda de significatione, et tertia de effectu, accidenta- les sunt, ut facile constabit applicando ea, qua3 in prima conclusione diximus.

5. Dubium, — Dubitandi ratio. — Ratio difficultatis in oppositum. — Circa primam vero de ritu difficultas est, an sufficiens sit

682 QUjEST. lxxxiii, ART. I.

ad essentialem et specificam differentiam inter haec sacrificia conslituendam; nam de differentia numerica nulla est dubitandi ratio, ut a fortiori patet ex dictis in prsecedente con- clusione. Quidam ergo Catholici existimant, hanc etiam differentiam in ritu sacrificandi esse accidentalem; non enim audent conce- dere, ha3C sacrificia esse specie et essentiahter diversa, quia Paulus in epistola adHebr. signi- ficat, in Ecclesia Christi non esse aliud sacri- ficium preeter illud, quod Christus obtulit; hoc non est verum, si intelligatur de alio sacrifi- cio, solo numero distincto: nam hoc modo, ut certum supponimus , esse nunc in Ecclesia plura sacrificia numero distincta, et iuter se, et multo magis a sacrificio crucis; ergo opor- tet intelligi de sacrificio specie diverso; ergo illud sacrificium, quod in lege nova est, se- cundum essentiam et speciem non est aliud a sacrificio crucis; et hoc significare videtur Soto in 4, dist. 13, quaest. 2, art. 1, dum ait, nostrum sacrificium esse prorsus idem cum sacrificio crucis. Et ratione confirmari potest hsee opinio, nam essentia sacrificii potissimum sumenda est ex. re oblata, et ex molivo seu ratione, sub qua in divinum cultum offertur; sed in his non differunt heec sacrificia; ergo illa diversitas in ritu est tantum materialis et accidentalis. Major declaratur imprimis exemplo, nam, si quis offerat agnum Deo in gratiarum actionem, quod offerat gladio in- terficiendo, aut alio modo sacrificando illum, accidentarium erit. Ratio autem est, quia sacrificium est actus religionis; et ideo ex objecto suo et motivo, sumere debet speciem et essentiam. In contrarium autem est, quia imprimis ex testimonio Pauli nihil ad rem prsesentem colligi potest; nam, utsupra vidi- mus, Paulus loquitur de sacrificio oblato ad redemptionem nostram perficiendam et con- summandam; unde juxta mentem suam non tantum excludit aliud sacrificium specie, sed etiam numero diversum; alias non recte con- duderet, non esse necessarium, aliud sacrifi- cium cruentum, seu aliam mortem Christi; loquitur ergo de unitate etiam numerica talis sacrificii, juxta illud : Introivit semel in sancta seterna redemptione inventa; non tamen ex- cludit sacrificium, quod offertur ad applican- dam redemptionem jam factam, sive hoc diversum sit numero, sive specie, a priori sacrificio; hoc enim nihil refert ad perfectio- nem et sufficientiam illius sacrificii , quam Paulusdeclarare intendit. Deinde, neque ratio facta sufficere videtur ad specificam et essen-

tialem unitatem horum sacrificiorum; alias eodem argumento probaretur, etiam diversi- taiem in re oblata nihil conferre ad essentia- lem diversitatem sacrificii, quia sacrificium est actus virtutis, qui sumit speciem suam ex motivo operandi, et non ex re materiali, circa quam versatur; si quis det in eleemosynam, ad sublevandam necessitatem proximi, pecu- nias, panem aut vinum, actus eleemosynse erit ejusdem speciei, quamvis res donatse in suo esse specie differant; sic ergo, si quis offerat sacrificium Deo in gratiarum actionem> sive offerat agnum, sive Christum, erit sacri- ficium ejusdem speciei. Ex quo ulterius fit consequens, nostrum sacrificium non differre specie a veteribus, si sub eodem motivo vir- tutis considerentur; et in universum sequitur, omnia sacrificia esseejusdem speciei, si in eis offerendis servetur idem motivum divini cul- tus, etadsummum, posse distingui secundum rationes formales ex illis motivis supra posi- tis, scilicet, quod vel solum in recognitionem divinse excellentise, vel in gratiarumactionem pro beneficiis susceptis, vel ad impetrandum nova, vel in expiationem et satisfactionem pro peccato fiant. Quee diversitas per se magis pertinet ad interiores' actus, quam ad exter- num sacrificium visibile , quod potest idem manens omnes illas appellationes recipere per denominationem a diversis actibus internis. Ha3c autem omnia sunt valde absurda, et prseter communem modum sentiendi, et lo- quendi de sacrificio. Quis enim dicat, nostrum sacrificium esse ejusdem speciei cum veteri- bus? sacerdotium namque plus quam genere differt; ergo et sacrificium.

6. Dubii enodatio. — Sacrificium Eucharis- ticum, et vetera, essentialiter differunt. — Distinctione igitur utendum videtur; potest enim sacrificium considerari, vel preecise sub ratione actus virtutis, vel sub ratione externi et sensibilis signi in Dei cultum ordinati. Priori modo procedit ratio facta, et recte con- cludit, si motivum offerendi idem sit, in ra- tione virtutis sacrificium etiam esse idem, quia hsec ratio magis consistit in interiori actu, quam in exteriori; actus autem interior sumit suam speciem ex motivo operandi, propter quod etiam verum est posse sacrifi- cium externum esse idem, et in ratione vir- tutis posse diversas denominationes accipere per ordinem ad diversa motiva virtutis, ut in superioribus etiam tactum est, et in sequente sectione amplius declarabitur. At vero, lo- quendo de sacrificio sub ratione sensibilis

signi, prout de eo frequentius loquimur, sic dicendum esl , cssentiam sacrificii mullum pendere ex re sensibili, quae ad offerendum assamitur, et ad significandum imponitur, et consequenter ex ritu etiam sacrificandi, et hoc convincit argumentum factum. Nam sa- crificium propitiatorium legis novse et veteris, essenlialiter diversa sunt, et idem est de holocausto, quamvis in motivo virtulis non necessario differant. Item, hoc constare potest ex communi ratione sensibilium signorum et rerum artificialium, quse simpliciter ex parte materise differre censentur, et hoc modo lo- quela latina et grseca censentur simpliciter diversae, et sacramentis ipsis, quorum essen- tiam consideramus ex materia et forma, qui- bus constat. Hac igitur posteriori considera- lione dici potest, differentiam illam in ritu sacrificandi esse essentialem inter sacrificium Christi cruentum et incruentum. Quod patet, quia ille ritus est essentialis, et est omnino diversus; nequeenim satis est, quodres oblata sit eadem, quia sacrificium non consistit es- sentialiter in re ipsa permanente, sed in ac- tione circa illam; unde, si actiones sint omnino diversse rationis, quamvis circa eamdem rem materialiter versentur, erunt sacrificia di- versa; sicut in lege veteri, erat sacrificium agni paschalis, et sacrificium agni, quod juge sacrificium dicebatur, qu.se erant essen- tialiter diversa ex diverso ritu, quamvis res oblata esset ejusdem rationis; multo autem major est diversitas in preesente, inter ritum sacrificandi per realem Ghristi mortem, velper consecrationcm. Quocl autem ita simpliciter loquendum sit, probatur ex dictis, quia sacri- ficium ut sic magis sumitur pro ritu externo et sensibili, sicut sacramenta.Item, quia sacrifi- cium nostrum unum est propter unum ritum externum, eliamsi propitiatorium, vel laudis, aut holocauslum esse possit, ex diversis mo- tivis. Prseterea, quia sacerdotium est diver- sum, juxtadiversum sacrificandiritum, etiam- si sub eadem ratione seu motivo sacrificium offerre possit ; et ita distinguimus sacerdotem secundum ordinem Melchisedech vel Aaron ; ergo similiter sacrificia prascipue dicenda sunt differre ex ritu externo. Quod maxime verum est; quando cum ritus diversitate aliquaetiam differentia in significatione conjungitur, ut in praasenti contingit, ut salis jam explicatum est. Atque ex. his manet etiam sufficienter expositum, quid intersit inter hoc nostrum sacrificium et omniaantiqua; simpliciterenim dicendum est? essentialiter differre; nam, et

DISPUTAT. LXXVI, SECT. II. 683

in re oblata, et in modo seu ritu offerendi, et in persona principaliter offerente, infinite

inter sedistant; et preeterea in significatione; nam illa Christum et passionem ejus futuram, hoc vero Christum realiter prassentem, pas- sionem vero ejus pra3teritam repraesentat. Atque hinc oriuntur aliae differentitfi in valore et efficacia, de quibus in sequenlibus dicturi sumus.

SECTIO II.

In quo perfectionis gradu sit Misste sacrificium curn aliis comparatum.

I . Missse sacrificium maxim&est dignitatis.

— In ritu. — In significatione. — Habet Eu- charisticum sacrificium eminenter omnium aliorum perfectiones. — Est enimholocaustum.

— Sacrificium laudis et gratiarum actionis.

— Propitiatorium. — Impetratorium. — Duobus modis possumus perfectionem sacri- ficii Missas declarare. Primo absolute, in illo considerando omnia; qua3 ad dignitatem ejus spectant. Secundo modo, illucl cum aliis con- ferendo; utrumque ergo breviter praesta- bimus. Circa priorem ergo partem est rursus considerandum, in sacrificio reperiri, ut paulo antea dicebamus, et exteriorem ritum sensi- bilem, et significationem, et honestatem vir- tutis. Dicendum est ergo, in his omnibus habere sacrificium Missee maximam quamdam excellentiam et dignitatem ; nam primo, quod ad ritum attinet, res oblata est infinitte digni- tatis; modus autem offerendi in se, et quoad substantiam suam (ut sic dicam), est maxime supernaturalis et divinus ; quoad sensibilem vero actionem est simplicissimus, mundissi- mus et facillimus ; nihil ergo amplius in ritu sacrificandi acl perfectionem ejus desiderari potest. Secundo , quod pertinet ad significa- lionem, est etiam in hoc sacrificio suprema quse esse potest, tam in rebus significatis, quam in modosignificandi. Est enim expressa quredam, et viva imago passionis Christi, et consequenter incarnationis, et aliorum Christi rnysteriorum ; quibus nihil altius et excellen- tius operatus est Deus. Et (quod mirabilius est ) hsec ipsamet significatio fit media alia actione divina prorsus ac supernaturali, per quam eadem res, quae uno modo significatur, alio modo fit realiter praesens , et sub eisdem signis sensibilibus contenta. Unde etiam fit, ut divina virtus et sapientia in hujusmodi sacrificatione perfectissime manifestetur. Ac denique in ordine etiam ad offerentem hoc

QUiEST. LXXXIII, ART. I.

sacrificium, quantum in se est, significat ani- mum valde religiosum erga Deum, et ad Christum maxime gratum, nam hic fit perfec- tissima quaedam professio divinse potentice, et dominii in omnem creaturam, quam ad nutum voluntatis suee unico verbo transmu- tare potest; fit etiam eximia queedam con- fessio supremse excellentias et majestatis, quee tanta est, ut res infinili valoris ei debeat in sacrificium offerri. Fit denique grata comme- moratio beneficiorum Christi, et charitatis erga humanum genus; est ergo sacrificium hoc in sua significatione perfectissimum. Omitto efficaciam et valorem, de quibus infe- rius dicendum est. Tertio, quod spectat ad honestatem virtutis, reperiuntur inhoc sacri- ficio conjuncta bona omnia, quae in aliis sacri- ficiis divisa reperiebantur, ut in superioribus tactum est, et nunc breviter explicatur. Nam imprimis hoc est honorarium sacrificium , quod alio modo, holocaustum, dici solet, ut ex his, quee nunc diximus, satis patet; nam prima ratio sacrificii est ad tribuendum Deo honorem, illi proportionatum, quantum homo polest; ad hunc autem finem aplissima sunt omnia, quae in hoc sacrificio interveniunt, praesertim principale offerens, res oblata , et modus offerendi; ex perfectione ergo ejus satis constat, hunc esse primarium finem hujus sacrificii, quod, et verbis et factis, quantum potest, Ecclesia declarat in modo offerendi hoc sacrificium ; nam hoc maxime pertinet ad perfectionem et sanctitatem ip- sius. Secundo, est hoc sacrificium laudis et gratiarum aclionis, ut eodem fere discursu facile ostendi potest, et tradidit Trident., sess. 22, c. 2; idemque docuit Dionys., cap. 3 de Eccles. Hierar., part. 3; et Aug., in Enchir., c. 209, et epist. 120, et lib. 20 cont. Faust., cap. 21, etlib. 1 cont. Adversar. legis et Prophet., cap. 18, ubi de hoc sacrificio ex- ponit illud Ps. 49 : Sacrificium laudis hono- rificabit me, dicens : Quod est sacrificium laudis, nisi gratiarum actio? aut unde Deo majores gratise sunt agendse, quam per Chri- stum Dominum nostrum? quod faciunt fideles Ecclesix sacrificio. Hinc etiam Iren., lib. 4 cont. Heeres., cap. 32, dicit, instituisse Chri- stum hujus sacrificii oblationem, ne nos ingrati esse Deo videremur, affertque verba Malach. 1 : Nomen meum glorificatur inter gentes, et nomini meo offertur sacrificium purum; quse verba ad priorem rationem sacrificii honorarii applicari possunt. Addit denique Chrysost., hom. 24 in 1 ad Cor.,

per hoc sacrificium specialiter esse laudan- dum Deum, propter tanlum beneficium in ipsomet sacrificio nobis collatum. Tertio , est etiam propitiatorium hoc sacrificium, ut idem Conc. Trident. docuit; et August., epist. 59, et lib. 1 cont. Crescon., cap. 25, et serm. 31 de Verb. Apost.; Cyprian., lib. 1, epist. 9; Ambros., 1 Officior., cap. 48; Damasc, in sermone de Defunctis, si tamen illius est, ubi etiam Athanas. refertur. Iclque ostendi potest, nam, teste Paulo, sacerdotium ordinatur ad propitiandum peccatoribus, juxta illud ad Hebr. 5 : Omnis Pcntifex ex hominibus as- sumptus, pro hominibus constituitur in his , quse sunt ad Deum, ut offerat dona et sacri- ficia pro peccatis; in lege autem nova institu- tum est perfectissimum sacerclotium; oportet ergo, ut aliquod sacrificium propitiatorium illi respondeat, quod pro peccatis offerat, quod non est, nisi in mysterio Eucharistise, ut supra ostendimus. Tandem, quia haec pro- piliatio est per modum applicationis et effi- caciae ex opere operato, magis declarabitur in his, quse de efficacia hujus sacrificii postea dicemus. Et ex ibi dicendis constabit etiam esse hoc sacrificium impetratorium, nam in eo reprsesentatur passioChristi; etideoaptis- simum est ad impetrandum omnia bona, quse passione sua Christus nobis promeruit ; nam, sicut Christus, nunc in ccelo pro nobis orans et passionem suam Patri repraesentans, magna bona nobis impetrat, ita etiam per ministros suos sacrificium hoc Patri offerens, suamque passionem commemorans, idem impetrationis beneficium nobis confert. Sunt ergo in hoc uno sacrificio collecla bona omnia, omnesque virtutis rationes, qua? in cfeteris omnibus sa- crificiis excogitari possunt, ut recle concludit Trident. in dicta sess. 22, cap. 1, dicens, hanc esse hostiam, quse per varias sacrificio- rum naturae et legis tempore similitudines figurabatur, utpote, quse bona omnia, per illa significata, velut illorum omnium consum- matio et perfectio complectitur ; juxta id, quocl in Missa Dominicse sextae post Pente- costen Ecclesia orat : Deus, qui legalium dif- ferentiam hostiarum unius sacrificii perfec- tione sanxisti. Qui modus loquendi Patribus etiam frequens est, ut patet ex Leone Papa , serm. 7 de Passio.; August., 20 cont. Faust., lib. 7 de Civit., c. 20; Chrysost., in Psalm. 95 ; qui id colligunt ex eo quod hic Christus offertur, qui per vetera sacrificia adumbratur, in ejusque ficle propitiatoria erant, et impe- tratoria. Neque contra hanc veritatem occur-

DISPUTAT. LXXVI

rit nova haereticorum objectio, quee difficul- tatem ingerat, praeter eas, quae in superio- ribus expeditae sunt.

2. Omnia simul antiqua sacrificia Eucha- risticum infinite superat. — Ex his facile est, alteram partem hujus sectionis expedire. Potest enim hoc sacrificium, vel cum sacrifi- ciis veteribus, vel cum sacrificio, quod Chri- stus per seipsum obtulit, conferri. In priori comparatione non est, quod denuo immo- remur; satis enim ex clictis constat, non tan- tum singula, sed etiam omnia illa sacrificia in unum collecta , ab hoc nostro infinite supe- rari , tum in principali offerente et re oblata, quae infinitae est dignitatis, tum in modo offe- rendi, ut saepe dictum est. Item, in efficacia ex opere operato, et in valore ad impetran- dum, propler realem Ghristi praesentiam et oblationem. Denique quia excellentiori modo complectitur omnem honestatem sacrificii in illis divisam. Solum videri possunt sacrificia vetera superare hoc nostrum in proportione qu.idam ad repraesentandum sacrificium cruentum Chrisli, quia illa etiam cruenta erant. Sed neque in hoc excellunt, quia illa significabant per alienum sanguinem; hoc vero per proprium Christi sanguinem, quem realiter praesentem continet; uncle illa pro- portio seu convenientia in effusione cruenta valde materialis est, quae puritatem legis gratiae non decebat ; sed alia magis mystica , qua3 altior est, et a sensibus abstractior.

3. In ccena novissima Eucharisticum sacrifi- cium oblatum,sibi ipsi in Missa oblato sequale. — In secunda comparatione, si illa fiat cum sacrificio ccenae, nulla fere est, quia ostensum est, esse sacrificia ejusdem rationis, et conse- quenter ejusdem essentialis perfectionis , quamvis in accidentali aliquo modo differant, et mutuo se excedant, ut ex dictis facile sumi potest. Hinc est illud Chrysostom., hom. 2 in epist. \ acl Timoth. : Sacra ipsa oblatio, cujusvis meriti sacerdos illam offerat , eadem est, quam dedit Christus; nihil habet ista, illa minus, etc. Si vero comparatio fiat cum sacrificio cruento crucis, cum idem in utro- que sit principale offerens, eademque res oblata, simpliciter dici possunt haec sacrificia eequalia, nam haec duo capita sunt, ex quibus simpliciter pendet perfectio sacrificii. In reli- quis vero se habent sicut excedens, el ex- cessum ; nam in genere moris , oblatio crucis superatur in difficultate, et majori quadam divina dignatione. Assumpsit enim maxima mala pcenae, quse pro nobis obtulit, unde ex

p SECT. III. 685

hoc etiam capite, et ratione status offerentis , illud etiam sacrificium excessit in actuali merito etsatisfaclione.Tamen hoc sacrificium exceclit in modo oblalionis, quia et fit per ac- tionem magis supernaturalem, ac modo im- passibili; et ideo sacrificium crucis magis aptum fuit ad operandam redemptionem, utrumque vero in ratione sua optimum est.

SECTIO III.

Utrum ratio sacrificii Missce potior et prior sit ratione sacramenti.

1 . Comparatio haec fieri potest, vel ad ra- tionem sacramenti in communi, vel in parti- culari acl illam rationem sacramenti, quae in mysterio Eucharistiae reperitur. Priori modo vix polest comparalio fieri, cum illae rationes quasi genere differant, si formaliter sumaniur praecise ac abstracte; si tamen considerentur, ut in his, vel illis rebus existere possunt, in- finitampossunt reciperevarietatem. Eotamen modo, quo comparari possunt, jam supra insinuavimus, rationem sacrificii, ut sic, al- tiorem esse ratione sacramenti, quia imme- diatius ad divinum cultum, divinamque majestatem et excellentiam significandam ordinatur, quamvis in particulari fieri possit, ut aliquod sacramentum, propter mysteria, quae continet, aut propter efficaciam, vel alias similes causas, excellentius sit aliquo sacri- ficio, ut constat de nostris sacramentis ad sacrificia vetera comparatis. Hoc autem de isto sacrificio dici non potest, quia certum est, non solum in formali ratione sacrificii, sed etiam in excellentia ipsius rei, et myste- rii, quae continet, superare omnia sacramenta ab ipso realiter distincta, ut constare facile potest ex his, quae supra diximus de excel- lentia mysterii Eucharistiae super omnia alia sacramenta ; nam illa manifeste procedunt de toto mysterio Eucharistiee sub quacumque ratione consideretur. Id quod evidentius con- stabit ex his, quae statim acldemus. Negari autem non potest, quin alia etiam sacramenta legis novae excedant hoc sacrificium in effi- cacia gratiae, ut infra videbimus ; hic autem excessus est tantum secundum quid , oritur- que ex propria ratione sacramenti; ordinatur enim magis directe et per se ad personas sanctificandas. Omissa ergo generali compa- ratione, dicendum solum est de ratione sacra- menti et sacrificii, prout in myslerio Eucha- ristiae inveniuntur, quae in tribus comparari possunt, scilicet, in prioritate durationis seu

QU/EST. LXXXIII, ART. I.

temporis, in dignitate seu perfectione, in or- dine naturse, seu causalitate, et de singulis breviter dicemus.

2. Ordine durationis Eucharistia, ut sacra- mentum et sacrificium , sequalis. — Primo igitur de ordine durationis dicendum est, in mysterio Eucharistise, si propria comparatio fiat, nullum ssee ordinem durationis inter ra- tionem sacramenti et sacrificii. Probatur ac declaratur, nam et in sacrificio considerari potest sacrificatio, ac terminus per sacrifica- tionem effectus seu oblatus, et in sacramento considerari potest effectio sacramenti, et sa- cramentum jam factum ; omitto usum sacra- menti, qui extra rationem hujus sacramenti est, et constat esse tempore posteriorem, tam ratione sacramenti, quam sacnficii, juxta ea, qua3 inprsecedentidisputatione tractata sunt ; ut ergo proportionalis fiat comparatio, debet actio cum actione, et terminus cum termino comparari; sic igitur constat, sacrificationem non solum simul tempore esse cum effectione sacramenti Eucharistise, sed etiam secundum rem, eamdem actionem esse; et eadem ratio est de terminis, nam illa res, quse est termi- nus hujus actionis, et est res sacrificata, et sacramentum permanens. Quocirca, etiam si actionem sub quacumque ratione sacrificii, aut sacramenti in fieri, cum hujusmodi ter- mino comparemus, simul tempore sunt; neque est proprie inter ea durationis ordo; quia, licet exterior actio, quatenus fit per prolationem verborum, prius lempore inci- piat, quam sit terminus seu sacramentum in facto esse, quia illa prolatio successive fit, et sacramentum non incipit esse perfectum usque ad ultimum instans prolationis, tamen actio propria et intrinseca, per quam fit ter- minus sacrificii, et sacramentum, non est successiva, sed unico instanti perficitur, in eo scilicet, in quo prolatio verborum absol- vitur , et ita in eo instanti simul est effeclio et terminus tam sacrificii quam sacramenti. Solum est consideranda differentia, nam sa- cramentum potest aliquo modo dici essentia- liter perfectum, cum primum unius speciei consecratio absolvitur, sacrificium autem mi- nime, donec utriusque speciei consecratio finiatur, ut vidimus. Atque hoc sensu dici potest sacramentum prius tempore incipere esse, quam sacrificium, saltem quoad essen- tiam sacrificationis , quamvis non quoad rem oblatam, quse tota incipit esse sub qualibet specie; neque etiam quoad completam et in- tegram entitatem sacramenti. Gujus differen-

tiee ratio est, quia ratio sacramenti in hoc consistit,quodsignificetetcontineatChristum, ut cibum dantem vitam animaset spiritualem refectionem, et efficientem unionem sui cor- poris mystici cum suo capite, et membrorum ejus inter sese, quse tota significatio essen- tialiler reperitur in qualibet specie; et quam- vis per duas pluribus modis fiat , illi tamen necessarii non sunt ad essentiam, sed tantum adintegritatemsacramenti. Sacrificium autem requirit mysticam mactationem, et expressam reprpesentationem mortis Christi ; quaj in consecratione unius tantum speciei non repe- ritur, ut supra declaratum fuit. Hac ergo ra- tione dici potest essentia sacramenti prius tempore perfici, quam sacrificium. Atque eadem ratione docent fere omnes utramque speciem magis esse necessariam propter per- fectionem sacrificii, quam sacramenti ; ideo- que facilius posse unam speciem ab altera separari in usu sacramenti , quam in effec- tione sacrificii. Quin potius hinc fit, posse in rigore usum sacramenti antecedere sacrifi- cium essentialiter perfectum. Posset enim ali- quis communicare, statim post consecratio- nem corporis, antequam sanguis conficiatur; posset, inquam, ita ut factum teneret; nam licite non existimo fieri posse, moraliter lo- quendo, ut excludam casum ignorantiae in- vincibilis, aut si fortasse in aliqua necessitate extrema id fieri sine peccato posset; si tamen ita fieri contingeret, posset non solum usus, sed etiam effectus sacramenti , antecedere perfeclionem sacrificii, et effectum ejus; quia, si sumatur digne una species, statim datur effectus sacramenti ; effectus autem sacrificii non datur usque ad consummatam essentiam ejus per utriusque speciei conse- crationem. Quo fit, ut (secluso hujusmodi ex- traordinario eventu, qui moraliter nunquam accidet) effectus sacrificii ex se tempore ante- cedat effectum sacramenti, quia cum sacrifi- cium consistat in actione, non habet usum a se ipso distinctum ; sed ipsamefc sacrificatio est usus sacrificii, ut sic; et ideo statim ac essentialiter efficitur sacrificatio, datur effec- tus sacrificii, nimirum, cum primum absolvi- tur utriusque speciei consecratio; at vero in hoc sacramento distinguitur usus sacramenti, et effectus datur in ipso usu, qui semper fit posterius tempore, quam consecratio.

3. In rei dignitate sacrificium, et sacra- mentum, quoad terminos xqualia inter se, perfectiora, si terminus cum via comparetur. — Sacrificatio perfectior sacramenti usu. —

DISPUTAT. LXXVI, SECT. III.

Secunda comparatio proposita est in digni- tale seu perfectione, quae fieri potest, aut in esse rei, aut in esse virtutis. Priori igitur mbdo, si comparatio cum proportione fiat, nulla fere hic locum habet, quia, ut ex dictis patet, non solum est aequalitas, sed etiam identitas, nam eadem actio, qute est sacrifi- catio, est effectio sacramenti, et eadem, quse est res oblata, ut terminus sacrificationis, est sacramentum in facto esse; sub hac igitur consideratione non potest unum esse per- fectius alio. Quanquam si sacrificium (ut solet) proprie sumatur pro actione sacrifi- candi, et sacramentum Eucharistiae pro re permanente, et jam facta, sic dici potest sa- cramentum perfectius quam sacrificium , eo modo, quo perfectior est terminus actionis, quam actio, per quam fit; sic autem etiam dicendum est, sacrificium hoc sumptum pro re oblata perfectius esse sacrificatione et effectione sacramenti; est enim eadem pro- portio. Quod si obiter queeras, comparando sa- crificationem ipsam cum usu sacramenti, quid perfectius sit, dicendum est, sacrificationem esse perfectiorem , quia usus sacramenti so- lum fit per localem applicationem sacramenti, sacrificatio autem fit per ipsam effectionem sacramenti; nobilior autem est sacramenti effectio quam applicatio, lum in ipsa actione sensibili , quae est locutio ; tum maxime in supernaturali actione, per quam fit, qua3 tam est excellens, ut non solum applicationem sacramenti, verum etiam effectionem gratise sacramentalis, quae ad illam applicationem consequitur, superare videatur, quia nobilio- rem habet effectum, Christum scilicet, qui est totius gratise fons. Et haec sufficiant de com- paratione in esse rei.

4. Sacrificatio in esse virtutis perfectior sacramenti effectione. — Objectio. — Dilutio. — Altera vero comparatio esse potest in esse virtutis, quae non habet locum inter terminos, sed inter actiones; et hocmodo jam diximus, sacrificationem ex ratione formali sua per- fectiorem esse usu et effectione sacramenti ; si ergo hee duae rationes ad idem mysterium, cseteris paribus, applicentur, perfeclior etiam in illa erit ratio sacrificii, quod nihil aliud est, quam dicere, melius esse, conficere corpus Ghristi in Dei honorem et cultum , quam in utilitatem fidelium. Propter quod dixit D. Thom. supra, quoest. 63, art. 6, cultum Dei potissimum pertinere ad Eucharistiam , ut sacrificium est. Sed contra, nam etiam sacri- ficium ad nostram utilitatem ordinalur, sci-

licet, ut aliquem effectum ex opere operato nobis afferat; quanquam in hoc minorem ha- beat excellcntiam, quam eadem Eucharistia, ut sacramentum est, quia non dat gratiam sanctificantem , sed solum remitlit poenam temporalem, ut infra videbimus; alioquivero, etiam ut sacramentum est, ad cultum Dei re- fertur; nam usus ejus ad religionem spectat, et unio charitatis, ac sanctificatio, quae inde consequitur, ad maximum Dei cultum per- tinet; haec enim est, quam Deus maxime in- tendit, et propler illam praecipue totum hoc sacramentum instituit ; ergo pensalis omni- bus, ralio sacramenti, et usus ejus perfectior est. Et confirmalur, quia ipsummet sacrifi- cium quodammodo ordinatur ad sacramenli usum; haec enim sacrificatio (quse est ipsamet consecratio) eo tendit, ut per eam fiat panis vitse, qui sit animarum cibus et refectio; ergo hic est finis maxime intentus ac prsecipuus. Respondetur, in his actionibus, quatenus ra- tionem studiosi actus habent (sic enim nunc a nobis considerantur), imprimis respiciendum esse ad id, quod unicuique actui ex suo pro- prio objecto convenit; et sub hac ratione, actio sacrificandi excellentior dicitur ex vi objecti sui, quia per se et immediate ordi- natur in cultum Dei, et significationem animi subjecti et grati erga ipsum, quae ratio ho- nestatis maxima est inter omnes morales; nam ipsa nostra sanctificatio ordinari debet ad Dei gloriam, ut in finem; et ideo ratio sa~ cramenti, ut sic, non est tam perfecta, neque tam proxime ac perfecte continet cultum Dei, ut sic. Neque refert, quod ex opere operato effectus sacramenti major, vel melior sit; nam hoc non pendet ex honestate actionis, sed ex institutione Ghristi, qui voluit, et instituit, per actum minus nobilem in ra- tione virtutis majorem effectum dare; quan- quam hoc ipsum sit sub controversia ; non enim est certum, sacrificium ut sic, non dare gratiam ex opere operato ; et pra?terea con- stat, posse impetrare illam, et aliunde etiam superare in ratione causse, quia saltem per hunc modum impetrationis quoslibet effectus gratiee obtinere potest; et non solum sumen- tibus prodest, ut sacramentum, sed etiam aliis, ut postea videbimus. Ad confirmatio- nem respondetur, sacramentum proprie ac per se loquendo non esse finem sacrificii ; nam per se solum tendit ad rem oblatam ut sic; quasi materialiter vero inde fit , quod eadem res, quee fuit terminus sacrificii , aptissima fuerit ut ad usum sacramenti institueretur.

5. Naturse ordine terminum termino , actionem actioni adaptando , sacrificium et sacramentum xqualia. — Ordine intentionis sacrificium prius, executionis posterius sa- cramento. — Circa tertiura de ordine naturae nihil fere dicendum occurrit, quia, si cum proportione fiat comparatio , nulla est hic causalitas propria, et consequenter nec na- turse ordo, id est, si actionem sacrificaudi cum effectione sacramenti, et terminum sa- crificationis cum sacramento jam facto com- paremus; nam re ipsa sunt idem, et ita non habent inter se causalitatem; si autem sacrificationem cum sacramento jam facto conferamus, sic antecedit quidem sacrifi- cium naturse ordine, si sola actio considere- tur, quia actio antecedit suum terminura. Si eum sub sacrificatione terminum includamus (prout includi debet, saltem prout in ipso instante sacrificationis attingitur, quia non potest intelligi sacrificium peractum, nisi jam intelligatur res oblata) , secundum diversas rationes , sacrificium et sacramentum erunt prius, vel posterius ; nam ordine intentionis videtur prior ratio sacrificii, ut ex dictis in prsecedente punclo sumi potest , nam est maxime intenta ; unde in genere causee finalis, dici aliquo modo potest natura prior, cujus signum etiam esse potest, quia potestas sacer- dotalis , quae data est ad hoc mysterium efficiendum , primario ordinata est ad sa- crificium offerendum; unde in ordinatione sacerdotis hoc prsecipue exprimitur in ver- bis formae : Accipite potestatem offerendi sacrificium , etc. Et sacerdotium Christi pri- mario fuit ad offerendum Deo sacrificium crucis; et de omni sacerdotio id significat Paulus, cum dicit, sacerdotem constitui, ut offerat dona et sacrificia pro peccatis ; cum ergo preecipuus actus sacerdotis sit effectio hujus mysterii, recle dicitur, rationem sacri- ficii esse in illo priinam ordine intentionis. At vero ordine executionis potest sacrificii ratio dici posterior, quia ex parte rei oblatse sup- ponit quicquid pertinet ad rationem sacra- menti, et ultra hoc requirit aliquod ad rationem sacrificii; ergo supponitur quo- dammodo sacramentum in genere causse materialis, quia ad perfectionem sacrificii requiritur res oblata (ut dictum est), quae in praesenti est Christus, ut contentus sub spe- ciebus, in quo ratio sacramenti salvatur, ultra quod ratio sacrificii requirit mactationem mysticam, seu ordinem ad illam, et quod ad Dei cultum supremum ordinetur.

QILEST. LXXXIII, ART. I.

6. Difficultas solvitur. — Sed supersunt duse difficultates : priraa est, quia ex dictis sequitur, rationem sacrificii essentialiter in- cludere rationem sacraraenti , quod videtur impossibile, quia hse duse sunt rationes spe- cificse, et ultimse, ac omnino diversee, quarum una non potest aliam contrahere; ergo nec potest una esse de essentia alterius. Respon- detur, si sacrificium sumatur pro re oblata, sacrificium includere rationem sacramenti, quia de ratione ejus est, ut sit sensibilis, et consequenter, ut per seusibiles species signi- ficetur, in quo ratio sacrificii includitur. Nec satisfacit dicere, Christum significatum per species esse rem oblatam in sacrificio, non tamen ut sic, seu quatenus significatur; et ideo necessarium non esse, ut species, quatenus significant, pertineant ad rera oblatam in sa- crificio : hoc (inquam) non satisfacit, quia Christus non est res oblata in hoc sacrificio, nisi quatenus fit aliquo modo sensibilis per species; non fit autem per eas sensibilis nisi quatenus per eas significatur, ut res sub illis contenta, in quo ratio sacrarnenti perfi- citur; ergo ab illis speciebus pertinentibus ad rem oblatam non potest excludi ratio sacramenti seu signi, quia non agimus de signo in actu, sed aptitucline et impositione. Neque hoc est inconveniens, quia, quod res oblata dicatur hostia, vel sacrificium, solum addit habitudinem seu denominationem ex actione sacrificaudi sumptam; non est autem ullum inconveniens, quod sicut res mere sen- sibilis, ut agnus, v. gr., denominatur hostia ab actione offerendi , ita etiam res mystice sensibilis, quee in se est sacramentum, deno- minetur hostia , seu sacrificium ab actione offerendi. At vero, si loquamur de sacrificio pro actione sacrificandi, sic non constituitur intrinsece ex ratione sacramenti; sed dicit habitudinem ad Eucharistiee sacramentum, tanquam ad rem oblatam, quod nullum est incommodum, quia hsec habitudo ejusdem rationis est cum illa, quam quaalibet actio sa- crificandi dicit ad rem oblatam, tanquam ad materiam, vel terminum suum.

7. Dubio fit satis. — Qui sacramentum Eu- charistiae sub duabus speciebus conficit, velit, nolit, sacrificium offerat necesse est. — Se- cunda difficultas est, quia sequitur, sacra- mentum Eucharistise posse re ipsa separari a sacrificio per intentionem consecrantis, quia sacrificium necessario supponit sacra- mentum, et addit aliud; polest ergo minister intendere, verum efficere sacramentum con-

DISPUTAT. LXXVII, SECT. I.

secrando panem in usum fidelium, non inten- dendo per eam actionem sacrificare Deo, imo excludendo omnem intentionem cultus, sicut nunc faciunt Lutherani, et alii ha?retici hujus temporis, qui nullo modo volunt saerificium efficere, sed coenam Dominicam, ut ipsi aiunt; quia si supponamus, eos uti vera materia et forma, et esse veros sacerdoles, et habere sufficientem intentionem conficiendi sacra- mentum, revera illud efficient, non obstante quocumque errore privato; non tamen effi- cient sacrificium, quia, sicut sacramentum confici non potest sine intentione ministri, ita neque sacrificium offerri. Respondetur primo, fortasse nullum esse inconveniens totum hoc concedere, nam Doctores omnes, qui ponunt rationem sacrificii in sumptione, vel in ali- qua alia actione, quse post consecrationem fiat, necessario concedent, posse re ipsa se- parari confectionem sacramenti a sacrificio, si minister iniquus velit consecrare, et nul- lam postea actionem efficere ad offerendum sacrificium, quia, cum actiones illae, non tan- tum ratione aut intentione, sed etiam dura- tione distinguantur, facile poterunt separari, vel ex voluntate ministri, vel ex impotentia, si cnsu accidat , post consecrationem non posse reliquas actiones efficere. Sic igitur, quamvis nos dicamus, consecrationem sacra- menti, et oblationem sacrificii, realiter idem esse, tamen, cum ratione formali dislingui possunt, ut D. Thom. supra citatus significat, non est inconveniens , concedere ralionem sacrificii, quse posterior est ordine execu- tionis, posse per intentionem ministri sepa- rari a ratione sacramenti, ita ut factum teneat, quamvis male fiat. Secundo, et for- tasse probabilius negatur sequela; nam ex institutione Christi hsec consecratio, et oblatio sacrificii ita sunt necessario conjuncta, ut posita una non possit minister voluntate seu intentione sua aliam auferre, sicut substantia sacramenti et effectus ejus ita sunt connexa, ut non possit minister intentione sua impe- dire effectum, si revera habuit voluntatem conficiendi sacramentum. Quod quidem ita esse in preesenti declaratur, nam, si minister revera intendat conficere hoc sacramentum, nihilque directe velit, quod substantiali in- tentioni conficiendi sacramentum contrarium sit, consequenter necesse est, ut velit pro- ferre verba in persona Christi, qui est prin- cipale offerens in hoc sacrificio ; ergo quamvis ex privalo errore putet, se non offerre sacri- ficiura, aut ex iniquitate nolit cultum Deo

XXI.

exhibere, tamen ex generali intentione ne- cessario offert, vel potius est instrumentum, per quod Christus offert. et cultum Deo exhibet; quamvis ergo privata intentione excludat personalem cultum, non tamen mi- nisterialem , maxime cum necesse sit, ut formali vel virtuali intentione velit facere quod Christus fecit, et instituit. Quod prse- terea exemplo declaratur, nam , si regis legatus in nomine et persona regis Pontifici exhibeat honorem, factis ac verbis regis per- sonam reprsesentans, quamvis ipse in pro- pria persona nolit Pontificem colere , nihilo- minus ut minister alterius re ipsa id pra^stat; quia ad hoc sufficit intentio faciendi ministe- rium, quod in persona alterius fit per actio- nes et verba illi intentioni accommodata ; sic igitur contingit in prsesenti, et ideo illa consecratio est etiam sacrificatio, et intentio necessario debet esse ad utrumque sufficiens, quia privatus error non abstulit absolutam voluntatem faciendi quod Christus instituit.

DISPUTATIO LXXVII.

DE OFFERENTIBUS EUCHARISTI^ SACRIFICIUM.

Disp. 5 de sacrificio. — Diximus in supe- rioribus quatuor necessaria in omni sacrificio, scilicet quod, et cui offertur, qui offert, et pro quo offertur. Ex quibus duo priora explicata jam sunt, quia connexa sunt cum essentia sacrificii, quam hactenus tradidimus ; qua jam exposita cum principiis intrinsecis sa- crificii, reliquum est, ut causas ejus extrin- secas declaremus, ad quas alia duo posteriora pertinent, nam, qui offert, causa est efficiens sacrificii , de qua hic dicemus; is autem, pro quo fit oblatio, ad causam finalem revo- cari potest, de qua dicemus disputatione sequenti.

SECTIO I.

Utrum Christus Dominus sit principalis offerens in hoc sacrificio.

1 . Quorumdam placitum. — Quidam Theo- logi negasse videntur, Christum proprie in hoc sacrificio offerre, sed sacerdotis oblatio- nem illi attribui, solum remote, quia obla- tionem hujus sacrificii instituit, et juxta ejus voluntatem et preeceptum offertur; et prse- terea , quia merita ejus in hoc sacrificio operantur. Ita videtur sensisse Scotus, Quod- lib. 20; et Gabriel, lect. 26 et 27 in can.; et

QU<EST. LXXXIII, ART. I.

Cordub., lib. 1 Quaest. Theolog. , qusest. 3, circa opinionem secundam et quinlam. Qua3 opinio ita probari potest, quia Ghristus Do- minus, neque interna intentione, neque ex- terna actione, actu semper offert, quoties Missee sacrificium offertur; ergo nullo modo nunc offert tanquam offerens, seu causa ali- quo modo per se; ergo solus sacerdos offert per potestatem sibi datam a Ghristo et juxta ritum ab eo institutum; Ghristus autem solum denominatione extrinseca , et ut causa re- mota ac per accidens poterit denominari offerens. Antecedens, quoad priorem partem de oblatione interna, probatur, quia gratis et sine fundamento fingeremus, Christum sem- per nunc esse attentum, et quasi sollicitum, ut semper habeat actualem intentionem offe- rendi in singulis Missis : Non enim (ut ait Paul. ad Hebr. 9), inmanufacta sancta Jesus introivit, exemplaria verorum., sed in ipsum coelum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis , neque ut ssepe offerat semetipsum. Quoad secundam vero partem de actu ex- terno, sine quo sacrificium sensibile esse non potest, patet tum ex eisdem verbis Pauli ; tum etiara quia tota actio externa a solo sacerdote fit. Quod argumentum maxime procedit, si verum est, sacerdotem, non for- maliter, sed tantum materialiter, verba con- secrationis proferre. Unde confirmatur, quia non aliter Christus hic offert, quam baptizare vel absolvere dicatur; Christus autem non baptizat proprie et per se, sed solum per accidens extrinseca denominatione, quia ab illo est virtus et institutio baptismi; ergo idem est in preesenti dicendum.

2. Dico primo : Christus Dominus est sum- mus sacerdos, qui principaliter offert sa- crificium Eucharistise , quandocumque et ubicumque offertur. Hoec assertio ita simpli- citer sumpta certa nunc est, quam D. Thom. hic docuit, ad 3, et qusest. prseced., art. 7, ad 3, et in 4, dist. 13, quaest. 1, art. 1, ubi cseteri Theologi; et Alber., lib. 3 de Euchar., art. cap. 5; et Simeon Thessal., lib. de Mys- teriisEccles., cap. 44, quem refertTurrianus, qui hanc etiam veritatem docet, lib. 4 pro Epistolis Pontif . , cap. 1, et in Schol. ad Clem., lib. 3 Constit., cap. 12; Lindan., lib. 4 Panopl. , cap. 41 ; Ballarm. , lib. 1 de Miss. , cap. 4; et probatur primo ex Scriptura sacra, tum quia Christum appellat seternum sacer- dotem secundum ordinem Melchisedech, qui ordo in oblatione hujus sacrificii completur, et exercetur, ut in superioribus explicatum

est, et ponderant Anselm., Theoph. et OEcu- men., quia non potuit dici Christus sacerdos eeternus proptersolam hostiam, quse in cruce peracta est, sed quia nunc perpetuo sacrificat per sacerdotes offerentes; tum etiam quia Paul., in epist. ad Hebr., differentiam consti- tuit inter legem novam et veterem, quod in illa plures erant sacerdotes secundum illud tempus offerentes, nunc autem unus est sa- cerdos eeternus, cui nullus succedit, sed reli- qui omnes sunt ministri ejus; sentit ergo Paulus , nunc etiam Christum offerre per sacerdotes; alioqui, si Christus omnino ab hoc munere cessasset, nulla esset differentia in sacerdotum pluralitate inter legem vete- rem, et novam. Et juxta hanc veritatem interpretantur Paulum fere omnes exposi- tores, Chrys., hom. 17 ad Hebr. ; Theoph., ad Hebr. 5; Haimo, 6; Anselm., 10. Secundo in- sinuatur hrc veritas in Concil. Lateran., in cap. Firmiter, de Surnm. Trin. et fide Cath., quatenus in eo dicitur, Christum iu hoc mys- terio esse simul sacerdotem et sacrificium ; et in Concil. Florent., in decret. Eugen., qua- tenus ibi dicuntur sacerdotes conficere hoc mysterium in persona Christi. Clarius hoc docuit Tridentin., sess. 22, cap. 1 et2, dicens eumdem Christum, qui in ccena et in cruce obtulit, esse in hoc mysterio principalem offerentem; ideoque propter sacerdotum offe- rentium iniquitatem, mundam hanc oblatio- nem inquinari non posse. Tertio probatur ex Patrum traditione. Iren., lib. 4 cont. Hseres., cap. 32 et 24 : Per Jesum Christum (inquit) offert Ecclesia; Cyp., epist. 63 : Sacerdos in altari vice Christi fungitur, et sacrificium verum ac plenum Deo Patri offert. Idem insi- nuat Euseb. , lib. 1 de Demonst. , cap. ult.; August. , 4 de Trin., cap. 7 et 1 4 , et lib. 20 de Civit., cap. 20 : Christus ipse offerens , ipse est et oblatio; cujus rei sacramentum, quotidianum esse voluit Ecclesix sacrificium; Ambr., 1 Offic, cap. 48, et super Psal. 38 : Ipse offerre manifestatur in nobis , cujus sermo sanctificat sacrificium , quod offertur. Optime Ghrys. , hom. 83 in Matth. : Qui tunc in illa coena confecit, ipse nunc quoque ope- ratur, etc. Et hom. 2 in 2 ad Timoth., hom. 17 ad Hebr. , hom. 60 ad Popul., et hom. de Prodit. Judae : Cum videris sacerdo- tem offerentem, ne ipsum consideres hoc fa- cientem, sed Christi manum invisibiliter extensam; et in Liturg. : Ipse est, qui offert, ipse, qui offertur. 3. Differentia inter sacrificii et sacramenti

DISPUTAT. LXXVII, SECT. I.

efficientem causam. — Quarto argumentor ratione. quia Christus nunc potest semper offerre , ut principale offerens ; ergo offert. Antecedens patet, quia nunc etiam est verus sacerdos, et intercedit pro nobis, et omnia semper prospicit; nihil ergo eum impedit, quominus possit semper offerre. Prima vero consequentia probatur, tum quia nonest, cur sacerdos dignissimus perpeluo vacet ab offe- rendi munere, cum illud , et pro dignitate sua, et ad majorem Dei gloriam, exercere possit; tum etiam quia hoc spectat ad es- cellentiam hujus sacrificii; nam oblationis di- gnitas ex offerentis dignitate maxime pendet, juxta illud : Respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus. Et prseterea , hoc etiam quo- dammodo postulat dignitas rei oblatee in hoc sacrificio, quee infinita est, et purissima ; et ideo a simili offerente principaliter offerri de- bet, ut talis oblatio nunquam fieri possit a persona, quse non sit Deo grata, et in omni- bus suis actionibus pura, et sancta; nam, ut sacrificium sit purum, non satis est, quod res oblata pura sit, sed idem requiritur in per- sona offerente, quia sacrificium in actione et oblatione consistit; sola autem Ghristi persona est per se sancta, et in omnibus suis actioni- bus rectissima ; non ergo debuit hoc sacrifi- cium ab alio, qUam a Ghristo, principaliter offerri. Unde notanda est differentia inter sa- cramentum et sacrificium, nam ad sacramenti dignitatem per se necessarium non est, ut mi- nisterium ejus, quod consistit in applicatione ad usum , sit omnino impollutum ex parte ministri aut personse exercentis illud mi- nisterium , sed satis est, ut secundum eum ritum applicetur, quo institutum est; at vero sacrificium ad suam excellentiam requirit, ut, quatenus est ab aliquo offerente prinei- pali, sit omnino purum et gratum Deo, quod non posset semper infallibiliter habere hoc sacrificium , nisi Christus necessario esset principalis offerens illius, quia solus ipse est per se immaculalus et innocens; reliqui vero sacerdotes semper possunt indigne offerre; Ecclesia vero, quamvis semper sit sancta, et in ejus persona etiam offeratur sacrificium, tamen et quamdiu in hac vita militat, non omnino caret omni macula et ruga, donec in coelo triumphet; et preeterea non est ipsa tam proprie offerens sicut Christus, ut vide- bimus; neque etiam est offerens simpliciter necessarium ex vi institutionis hujus sacra- menti ; potest enim a sacerdote valide offerri, etiamsi personam Ecclesiee non agat, ut postea

videbimus. Ratio autem hujus differentiee in- ter sacrificium et sacramentum nulla alia est, nisi quia sacrificium consistit in actione, cujus dignitas ex operante maxime pendet; sacra- menti autem usus magis consistit in recep- tione; per se enim ordinatur ad aliquid si- gnificandum, et faciendum in suscipiente, propter cujus utilitatem proxime instituitur. 4. Actu offert Christus hoc sacrificium, licet per ministrum. — Dico secundo : Christus Do- minus est principalis offerens in hoc sacrifi- cio, non tantum per accidens ac remote, sed etiam, quia aliquo modo actu offert, licet per sacerdotem offerat. Probatur, distinguendo multa, quee in hoc sacrificio Christo possunt attribui, et declarando modum , quo ad ea concurrit. Primum sit institutio, qua voluit, ut in memoriam ejus hoc sacrificium fieret. Sed hoc, vel nihil, vel parum conducit, ut Christus principalis offerens dicatur. Primo, quia ratio seu habitudo offerentis, valde di- versa est a ratione instituentis; et heec est omnino ab illa separabilis; nam Deus insti- tuit vetera sacrificia, et non propterea erat principalis offerens in illis. Secundo, hoc non satis est, ut oblatio sit munda ex parte offe- rentis, Deoque accepta, ut in iisclem veteri- bus sacrificiis constat; erant enim a Deo instituta, et tamen, quando ab iniquis offere- bantur, erant illi invisa, quia ipse non respi- cit ad instituentem, ut sic, sed ad offerentem ; et eadem ratione hoc non satis est ad digni- tatem et quamdam infinitalem sacrificii, ut in veteribus etiam sacrificiis constat; fuerunt enim instiluta a Deo, qui est infinitee dignita- tis, et tamen in uSu habebant solum valorem moralem, juxta dignitatem offerentium; et in sacrificio crucis, quamvis fuerit a Deo or- dinatum (supposita iniquitate interficientium Christum), ut tamen habuerit infinitum valo- rem, requirimusinfinitatem in persona Chrisli offerente. Quod etiam diligenter distinguen- dum est in sacrificio ccenee, quod fuit a Christo, ut ab instiluente et ab offerente; in- finitatem autem habuit ab ipso, ut offerente, non praecise ut ab instituente. Sunt ergo hee duee rationes valde diversee ; ut ergo Christus sit offerens, non satis est, quod fuerit insti- tuens. Nec refert, si addas, ita fuisse insti- tuentem, ut voluerit in sui memoriam cele- brari; nam per hoc non additur habitudo offerentis, sed preecise habitudo exemplaris, seu rei repreesentatee per sacrificium, quee omnino etiam est extra rationem offerentis. 5. Secundo invenitur in hoc sacrificio, quod

692 QUiEST

tota ejus virtus et efficacia in merito Christi fundatur; et hoc etiam non sufficit ad ratio- nem offerentis. Primo, quia efficacia merito- rum magis respicit effeclum sacrificii, quam oblationem ipsam, in qua ratio sacrificii con- sistit; nam effectus quid secundarium est respectu sacrificii; ergo, quod oblatio ipsa habeat efficaciam operandi ab ipso Christo, non satis est, ut propterea dicamus ab ipso offerri.Secundo ita explicatur; fingamus enim oblationem aliquam ita institui a Deo, ut ha- beat similem efficaciam ex sola voluntate divina , numquid propterea dicendus esset Deus ipse offerens in tali sacrificio? Minime quidem. Tertio, potuisset Christus instituere aliquod sacrificium finitum, ut a solo ac puro homine offerretur, et haberet aliquam effica- ciam, propter merita ipsius Christi; nam hoc etiam non repugnat; in tali ergo sacrificio, Christus non esset offerens, quamvis in effi- cacia niteretur meritis ejus. Tandem hoc non satis est, ut hoc sacrificium, prout nunc fit, dicatur ex parte offerentis eequale sacrificio crucis, aut ccenee ; nam illa non fuerunt infi- nila, quia nilerentur meritis Christi, sed po- tius, quia illa fuerunt ab offerente infinito , ideo fuerunt etiam valoris et meriti infiniti. 6. Quare Christus modo, quandocumque hoc sacrificium offertur, principaliter offerre dicatur. — Tertio considerari potest in hoc sacrificio, quod Chrislus per humanitatem suam physice concurrit ad actionem illam, per quam hoc sacrificium conficitur, scilicet, ad transubstantiationem, in qua ratione dici potest Christus, ut homo, principalis offerens respectu ministri, quia, licet humanilas ejus in ea actione instrumentaliter concurrat, est tamen inslrumentum conjunctum, et (ut sic dicam) praecipuum organum divinitatis. Et heec quidem efficientia aliquid confert ad rem, de qua agimus, quia unum ex requisitis ad offerendum sacerdotali modo in hoc sacri- ficio est, ut qui offert, concurrat ad actionem sacrificandi; non tamen heec sola ratio per se sufficit, quia alia est habitudo efficieutis, alia offerentis: Deus enim efficit eamdem actio- nem, et tamen non offert. Quarto igitur ad- dendum est, quod sacerdos conficit in persona Chrisli, et tanquam legatus ejus, ipsum re- preesentans; et in hoc videtur D. Thom. po- nere hanc Chnsti oblationem; et revera vide- tur sufficere, etiam si nihil aliud intercederet; ibi enim reperitur qutedam habitudo moralis ad Christum, utad colentem Deum, quamvis per aiium ; sicut, qui dat eleemosynam per

LXXXIII, ART. I.

famulum , recte dicitur principalis donans ; et licet famulus sit iniquus, si ipse est justus, eleemosyna illa est munda apud Deum. Et similiter orationes Ecclesiee per sacerdotes dicuntur principaliter fieri ab Ecclesia , et exaudiri, esseque acceptse Deo propter Ec- clesieesanctilatem, quamvis contingat, sacer- dotes proxime orantes pravos esse. Quinto ad majorem perfectionem, et rei explicatio- nem addere possumus, Christum Dominum in eomet concursu, quo concurrit cum sacer- dotibus ad hujus sacrificii actionem, se gerere ut supremum Dei cultorem, et intercessorem pro hominibus, quia totam illam suam actio- nem ordinat in cultum Dei, eamque Patri repreesentat in memoriam suee passionis, ut hominibus propitius sit. Quod quidem ita posse a Christo fieri est evidens, supposito priori principio, nam, si actu concurrit ad omnia sacrificia, actu de illis cogitat, et vult concurrere; quia non concurrit tanquam ina- nime instrumentum , sed per intellectum et voluntatem; ergo eadem facilitate potest sub ea ratione et intentione concurrere; nil enim refert, quod loco distet, aut quod per se ipsum sensibilia verba non proferat, cum heee non sint de ratione offerentis, ut sic, ut per se constat; maxime, cum Christus in ccelo existens intueatur omnes actiones mi- nistrorum suorum, et possit velle in omnibus et per omnes Deum colere, et pro hominibus intercedere. Quod autem ita fiat, facile ostendi potest ex dictis in prima asserlione; et quia hoc est melius et perfectius, magisque condu- cens ad dignitalem et valorem hujus sacri- ficii; nam, licet aliquis eleemosynam mittat per ministrum, tamen magis misericordem se osteudet, et meliori modo operabitur, si dum minister eleemosynam confert, ipse per sese (ut posset) ad elargitionem concurrat, eique actu consentiat; et similiter, quamvis honor a Rege per suum legatum exhibitus habeat quamdam specialem dignitatem a per- sona Regia, tanquam a principali honorante per suum ministrum, muitum tamen secun- duin moralem existimationem adderetur, si Rex per se ipsum (ut posset) concurreret. Sic igitur in preesenti, ad exactam perfectionem hujus sacrificii, et ut omnino sequale sit ex parte offerentis sacrificio crucis et ccenee, oportet ut Christus per se ipsum aliquo modo offerat, et non tantum per legatum repreesen- tantem, et hoc modo melius salvatur, quod nunc exercet munus sacerdolis summi, et eeterni ; nam ad offerendum tantum per

Ag&

DISPUTAT. LXXVII

alium repraesentantem, fuisset satis, ali- quando exercuisse munus sacerdotis; nam potest aliquis reprsesentare eum qui fuit, et in persona ejus offerre.

SECTIO II.

Utrum omnes et soli sacerdotes offerre possint hoc sacrificium, ut proprii ministri illius.

1 . Hxreticorum absonum placitum. — Duae possunt esse exlrema3 sententias. Prima do- cet, nullos requiri sacerdotes ab Ecclesia rite ordinatos ad hoc sacrificium offerendum, sed quoslibet fideles ad hoc sufficere, vel saltem eos, qui a populo, vel magistratibus deputan- tur, tanquam ministri ad hoc munus pera- gendum. Haec est sententia hrereticorum ; qui vel in eo fundantur, quod in hoc mysterio nihil supernaturale fit, sed tantum cseremo- nia queedam et significatio exterior; vel quia simul negant, hoc mysterium esse verum sa- crificium, sed solum quoddam convivium cum aliqua significatione et commemoratione Christi, quod totum a quolibet ministro ab hominibus deputato peragi potest; vel tan- dem, quia nunquam legimus, Christum Domi- num aliquid aliud instituisse, vel postulasse in hujusmodi ministro, sed generatim omni- bus dixisse : Hoc facite, elc.

2. Aliorum sententia. — Secunda sententia extreme contraria est, non omnes sacerdotes, etiam rite ordinatos, posse hoc sacrificium offerre, sed solum eos, qui sunt ab Ecclesia tolerati; excluduntur itaque ab hoc sacrifi- candi munere sacerdotes excommunicati, suspensi, depositi, degradati, schismatici hseretici, ac denique omnes ab Ecclesia prae- cisi: alque ita excluduntur, ut non solum male faciant, si sacrificare tentent, verum etiam omnino non sacrificent. Hanc senten- tiam secutus est Magist. Sent., dist. 13, ubi Scot., queest. 2, in eam est propensus, cujus sententiam refert, et non improbat; Gab., ibid., quaest. 1, art. 3, dub. 2; eamdem te- nuit Guliel. Paris., in tract. de Sacr. Ordi- nis; et Grat., in c. Quod quidam, 1 , queest. 1 , ubi mulla ex Patribus adducit, et hanc sen- tentiam confirmat; dicunt enim interdum Pa- tres, extra Ecclesiam esse non posse vera sacrificia. Hseretici ergo, etiam si alioqui sa- cerdotes fuerint ordinati, non offerunt verum sacrificium ; idem ergo erit de quibuscumque aliis sacerdotibus ab Ecclesia praecisis, quia est omnium eadem ratio. Assumptum patet ex August., lib. Sent., cap. 15, et ex Hieron.,

SECT. II. 693

a?i 2, Amos 5, et Dial. cont. Lucif., ubi cum dixisset, malos sacerdotes posse offerre sacrificium, subdit : Hoc de Catholicis intelli- gendum est, non de hsereticis. Quee omnia et similia in illa causa, et qurest. 1, referuntur. 3. Hxretici confutantur. — Solus sacerdos rite ordinatus sacrificium, hoc offerre potest. — Prior harum sententiarum, simpliciter et sine distinctione ulla, hperetica est; nam, et principiis nititur hrereticis, ut retulimus, et principiis fidei repugnat. Etenim verum sa- crificium offerri non potest, nisi a vero sa- cerdote, ex Paulo, ad Hebr. 5. Sed hoc est verum sacrificium : ergo. Item , hoc sacrifi- cium offerri non potest, nisi in vero corpore et sanguine Christi; sed nullus habet potesta- tem in corpus Christi verum, nec potest va- lide illud conficere, nisi solus sacerdos rite ordinatus, ut supra ostensum est, cum de ministro sacramenti Eucharistise ageremus. Dicendum est ergo solum sacerclotem rite or- dinatum habere potestatem offerendi hoc sa- crificium , ita ut, si alius id facere tentet, nihil efficiat. Quae assertio de fide certa est, colligiturque ex Concil. Nicen., c. 14; negat enim diaconum habere potestatem offerendi hoc sacrificium; ergo a fortiori idem negat de omnibus inferioribus; item ex Concil. Arelat. I, c. 13, ubi idem rescribitur; et ex Concil. Florent., ubi ponitur heec forma ordi- nandi sacerdotem : Accipite potestatem offe- rendi, etc; est ergo hsec potestas tantnm apud illum, qui ordinatus est sacerdos. Idem significavit Concil. Trident., sess. 22, c. 1, docens Christum in nocte ccenee Apostolis, quos tunc novi Testamenti sacerdotes consti- tuebat, eorumque in sacerdolio successori- bus , ut offerrent prrecepisse per hrec verba : Hoc facite in meam commemorationem , uti semper Catholica Ecclesia intellexit et docuit; et can. 2, anathema profert in eum, qui nega- verit Christum prsedictis verbis : Hoc fa- cite, etc, instituisse Apostolos sacerdotes, aut non ordinasse, ut ipsi, aliique sacerdotes, offerrent corpus et sanguinem suum , quod repetit sess. 23, c. et can. 1 , dicens sacrifi- cium et sacerdotium esse conjuncta, et ideo esse in Ecclesia sacerdotium visibile, ad quod proprie spectat potestas offerendi hoc sacrifi- cium. Eamdem veritatem eleganter tractat August., lib. QQ. veler. Tesl., q. 46; Hier., epist. 117 ad Fabiol., de veste sacerdotali ; prseter alios , quos de ministro Eucharistiee supra citavi. Ratio tacta est a Concil. Tri- dent., quia determinatum sacrificium requirit

determinatum sacerdotem ; nam juxta divinam ordinationem conjuncta sunt. Unde prsecipue in lege veteri, ubi sacrificia fuerunt divinitus instituta, sacerdotes etiam fuerunt speciali lege et ritu ex divina etiam institutione ordinati; multo ergo magis in lege nova, in qua omnia sunt perfectius con- stituta et ordinata, debuit speciale sacerdo- tium cum speciali sacrificio institui ; debuit- que inter ea proportio servari. Ideoque, cum sacrificium omnino supernaturale sit, ab eis tantum debuit offerri , qui supernaturalem potestatem ad hoc munus haberent; hujus- modi autem sunt soli sacerdoles, qui in sua ordinatione illam recipiunt, ut ex verbis for- mae constat; alii vero, neque ex se illam habent . cum non sit naturalis; neque a Christo receptam; nullibi enim eam dedit, quia verba illa : Hoc facite, ad solos Aposto- los, ut sacerdotes, et ad eorum in sacerdotio successores dicta sunt, ut traditio, et Ecclesia declaravit. Tandem , solus sacerdos potest consecrare, ut supra osfeensum est, et nemo offert nisi consecrando, ut supra etiam osten- dimus; ergo solus sacerdos potest offerre. Quse ultima ratio non sufficeret per se ad ostendendum, esse de fide praedictam verita- lem, quia fundatur in opinione nostra supra tractata de essentia sacrificii ; et ideo dixi- mus, illam opinionem esse valde consenta- neam atque conformem principiis fidei.

4. Secunda sententia examinatur. — Se- cunda sententia triplicem potest habere sen- sum. Primus est, sacerdotes preecisos, ideo non posse sacrificium validum offerre, quia nec possunt sacramentum Eucharistise valide consecrare; et hoc sensu hseretica est; osten- dimus enim in superioribus, consecrationem factam a vero sacerdote sufficiente forma, cum intentione circa debitam materiam, va- lidam esse secundum fidem.

5. Charactere sacerdotali insignitus qualis- cumque sit, si vere consecrat, verum itidemoffe- ratsacrificium necesse est. — Secundussensus hujus sententise esse potest, sacerdotes pree- cisos ab Ecclesia, licet possint valide conse- crare, et sacramentum Eucharistiee conficere, non tamen posse eam consecrationem efficere sub ratione oblationis et sacrificii, quia ad rationem sacrificii proprie dicti necesse est, ut offeratur a sacerdote, ut ministro publico, et mediatore inter Deum et populum; sacer- dos autem prsecisus non potest jam subire vicem mediatoris inter Deum et Ecclesiam, quia nemo potest hoc munus subire, nisi con-

QILEST. LXXXIII, ART. I.

heec duo sentiente Ecclesia , et per sacerdotem offe- rente, atque petente, quod tamen per sacer- dotem prsecisum facere non vult, sed potius illum privat hoc ministerio, quantum potest. Atque in hoc sensu sententia heec non videtur aperte hseretica , quia nullibi est expresse damuata; est tamen omnino falsa. Dicendum itaque est, omnem sacerdotem, quantumvis ab Ecclesia praecisum, posse validum sacrifi- cium efficere et offerre, etiam si non licite faciat. Ila sentit D. Thom., quaest. prseced., art. 7 et 8, et in 4, disl. 13, ubi reliqui Theo- logi; Bonav., art. 1, qusest. ; Albert. Magn., art. 30, 31, 32; Durand., quaest. 1, ad 2 ; Paludan., qusest. 1, art. 3; Soto, qusest. 1, art. 8; Alens.. 4 part., qusest. 45, memb. 5 et 6; Gabr., lect. 27 in can.; Alger., lib. 3 de Euch., c. 10. Probatur autem sigillatim de omnibus pravis sacerdotibus ; et primo qui- dem de his sacerdotibus, qui solum per pec- catum mortale sunt ab Ecclesise charitate in- terius separati, extra controversiam est, si in eo statu offerant, sacrificium esse validum, quod videtur mihi de fide certum, quia, licet non inveniatur sub his terminis expresse de- finitum, tamen sub generalibus defimtionibus satis continetur; scilicet, quocl potestas Ordi- nis supernaturalis non aufertur per peccatum mortale, neque ita ligatur, quin, si operetur, factum leneat, quando potestatem jurisdictio- nis simul non requirit; potestas autem sacri- ficandi, potestas Orclinis est, et ad suum ac- tum jurisdictionem non requirit; ergo eadem ratio est de illa, quse de potestate conficiendi sacramentum; non ergo aufertur per pecca- tum mortale, nec ita ligatur, quin, si opere- tur, factum teneat. Secundo hinc fit, idem dicendum esse de heeretico, propter eamdem rationem cum proporlione applicatam; nam potestas Ordinis sicut non aufertur per alia peccata , ita nec per haeresim ; neque magis necessaria est fides, quam charitas, ut actus talis potestatis valide exerceatur, quia sine fide potest quis habere sufficientem intentio- nem exercendi talem actum, et applicare om- nia necessaria, sicut sine charitate; sed haec omnia eeque procedunt de potestate sacrifi- candi; nam etiam hic actus, per se loquendo, est solius potestatis Ordinis, et sine fide pos- sunt applicari omnia necessaria ad illum cum sufficiente intentione, sicut et ad conficien- dum sacramentum ; ergo , sicut hsereticus po- test conficere sacramentum, ita et sacrificare. Et confirmatur, quia alias, si parochus esset haeretieus tantum mentalis, hoc ipso privaret

DISPUTAT. LXXVII

fideles fructu veri sacrificii, quod conlra om- nem rationem est, ut magis patebit ex se- quenli membro. Tertio itaque hinc efficilur, per nullam Ecclesiae prohibitionem , censu- ram , aut pcenam, posse fieri , ut sacerdos privetur hac potestate, aut etiam usu ejus, quoad hoc, ut sacrificium factum teneat, sed ne licite fiat. Prior pars de potestate constat ex eo. quod character sacerdotalis est indele- bilis; sed ha?c potestas datur per impressio- nem characteris; et ideo in hoc sensu definit Concil. Trident., sess. 23, can. 4, eum, qui sacerdos semel fuit, laicum rursus fieri non posse. Altera vero pars de valore actus se- quitur ex praecedente, nam, supposita po- testate, quae tantum esl potestas Ordinis, non potest impedire Ecclesia, quominus, si ea potestas applicetur ad operandum cum de- bila forma, materia, et intentione, validum habeat effectum ; non enim potest Ecclesia irritare actum solius potestatis Ordinis, sup- posita debita materia et aliis requisitis ; unde in hoc eadem est ratio de sacrificatione, quae de consecratione, vel cujuscumque alterius sacramenti effectione. Unde sumitur ultima ratio; nam consecratio facta a quocumque sa- cerdote praeciso valida est, licet prave fiat; ergo sacrificium oblatum a quocumque sacer- dote praeciso verum sacrificium est, quamvis prave fiat. Antecedens supra ostensum est esse de fide; consequentia probatur ex dictis, tum quia est aequalis ratio; tum etiam quia ostendimus, sacrificationem in ipsa consecra- tione consistere, nec posse unam rationem ab altera reipsa separari, si consecratio utrius- que speciei perficiatur, quia necesse est, con- secrationem fieri in persona Christi, et inten- tione faciendi quod ipse fecit, et instituit.

6. Prsecisus ab Ecclesia sacerdos offerre poterit sacrificium, ut Christi minister, non ut Ecclesix._ — Tertius sensus illius secundae opi- nionis esse potest, sacerdotes praecisos non posse offerre sacrificium, ut Ecclesiae mini- stros, et in persona ipsius Ecclesiae; et quoad hoc potest aliquid verum continere, si recte explicetur. Nam imprimis non est propter hanc causam negandum, hujusmodi sacerdo- lem, sicut verus sacerdos est, ita etiam esse verum ministrum sacrificii, si illud offerat; nam ad hoc ministerium per se ac intrinsece necessarium non est, ut gerat personam Ec- clesiae, sed ut gerat personam Christi, ad quod habet potestatem, ratione sui characte- ris; et ideo semper potest in persona ejus verba proferre, quod salis est, ut etiam offe-

SECT. II.

rat tanquam minister ejus; et hic est sensus praecedentis assertionis. Ultra hoc autem ha- bent sacerdotes ex commissione Ecclesiae, ut nomine suo orent, intercedant et offerant, et, quoad hoc, potest Ecclesia privare sacerdo- tem praecisum ne suo nomine sacrificet; nam, cum hoc habeat ex commissione Ecclesiae, ab eadem potest eo munere privari; et hoc est, quod in hoc tertio sensu dicitur. Quod ut cla- rius fiat, distinguere possumus in Missa sub- stantiam sacrificii ab aliis orationibus, et cce- remoniis; nam, licet totum illud ministerium fiat a sacerdote, ut a publico ministro inter Deum et homines constituto, diverso tamen modo; nam in his, quae sunt de institutione Christi, id est, in substantia sacrificii, per se gerit personam Christi, a qua habet potesta- tem, et cujus personam repraesentat, et mi- nister existit; unde sub hac ratione non com- paratur Ecclesia ad sacerdotem, ut principale offerens ad ministeriale, sed ut populus ad publicum ministrum datum a Deo; et ideo non potest ab illo potestatem auferre sic offe- rendi pro quocumque voluerit, quamvis pos- sit, non concurrere, nec consentire cum illo, nec velle, quantum in ipsa est, per eum of- ferre, eo modo, quo dicemus sectione sequenti posse populum fidelem per sacerdotes offerre; nam hujusmodi modus concurrendi pendet ex voluntate Ecclesiee, et cujuscumque offe- renlis in sua proportione. In his autem, quee sunt ex institutione Ecclesiee, utsuntorationes publicae et caeremoniae, proprie se habet sa- cerdos ut minister Ecclesiae, in cujus persona loquitur, et operatur; et ideo ab eadem potest omnino tali ministerio privari ; et ita fieri cen- sendum est per Ecclesiasticas censuras, ut in proprio loco latius sumus dicturi. Et heec doc- trina sumitur ex D. Thom., quaest. praeced., art. 6, et 7, ad 3.

7. Acl rationes oppositarum opinionum res- ponsio. — Ad heereticos nihil est, quod res- pondeamus; nam omnia, quae assumunt, falsa sunt, et in superioribus satis improbata. Ca- tholicos autem revera existimo locutos fuisse in tertio sensu explicato, quamvis fortasse rem totam non satis distinxerint, et unum ministerium cum alio confuderint. Quod au- tem a Patribus dicitur, extra Ecclesiam non esse verum sacrificium, exponitur a Gloss. in cap. In Ecclesia, \ , quaest. 1 , non esse verum id est, efficax, et fructuosum, tam offerenti- bus quam cooperantibus; quae expositio est consentanea D. Thom. supra, quaest. 62, art. 7, ad 3, et quaest. 62, art. 7, ad \ et 2,

QILEST. LXXXIII, ART. 1.

eamque magis explanabimus disputat. 79, declarando, quibus possit esse fructuosum sacrificium, ab iniquo ministro oblatum. Alia vero expositio esse potest, extra Ecclesiam, id est, extra ritum, quem servat Ecclesia, nullum esse verum sacrificium, quia in lege gratire nullum est verum sacrificium, et Deo acceptum, nisi Eucharistiee sacrificium, quod proprium est Ecclesiae Ghristi, et intra eam solam rite ac recte offerri potest, et debet. Quod sj haereticus, vel alius ab Ecclesia ex- clusus, illud offerat, quamvis extra Ecclesiam offerat, sacrificium tamen Ecclesise offert, quod eatenus efficere potest, quatenus cha- racterem retinet, ratione cujus aliquo modo ad Ecclesiam pertinet, quod etiam in haereti- cis verum est. Unde verba illa, quae ex Hier. referebantur, scilicet, hoc de Catholicis clico, non de hsereticis, revera apud Hieronym. non leguntur, sed eam expositionem addit Hiero- nymo Gratianus, ut constat ex cap. Sicut Christus, § Sed hoc de peccatore, cum Gloss. 4, quaest. 1, unde potius ex eo textu aperte colligitur, Hieronymum docuisse , ita habere malum sacerdotem potestatem sacrificandi, sicut et baptizandi.

SECTIO III.

Utrum alii fideles possint esse offerentes in hoc sacrificio.

4 . Fideles etiam non sacerclotes offerre pos- sunt hoc sacrificium. — Omittimus infideles qui, cum extra Ecclesiam sint, non solum of- ferre non possunt, verum etiam neque pro eis potest hoc sacrificium offerri, ut disputa- tione sequenti videbimus. De fidelibus autem concors est Catholicorum sententia, eos esse posse offerentes in hoc sacrificio, quam signi- ficavit D. Thom. hic, quaast. 84, art. 6 et 7, ad 3, ubi expressius loquitur de orationibus, quam de substanlia sacrificii. Clarius hoc do- cuit Alcuinus, de Divinis officiis, cap. de Ce- lebr. Miss.; Rupert., lib. 2 de Divinis offic, cap. 6 et 7; Rab., lib. \ de Institut. cler., cap. 32; Petr. Damian., epist. 42, cap. 7et 8; Innoc, lib. 3 de hoc myst., cap. 5 et 6; Gab., lect. 26 in can. ; Turrian., in Scholiis ad Clem., ]ib. 8 Constit., cap. 42; et ex anti- quioribus Patribus significat Irenaeus, lib. 4 contr. Haeres., cap. 32 et 34; et Augusl., 10 dc Civit., cap. 20, dicens : Quotidianum esse voluit Ecclesix sacrificium, cum ipsius corpo- ris ipse sit caput, et ipsius capitis ipsa sit cor- pus; tam ipsa per ipsum, quam ipse per ipsam

suetus offerre; et Leo Papa, epist. 84 , cap. 2, dicit, juxta populi amplitudinem plures eo- dem die Missas esse dicendas , ne aliqua pars populi sacrificium offerre non possit; in quibus verbis supponit, populum audientem Missam simul cum sacerdote offerre. Colligi- que videtur haec veritas ex illis verbis canonis Missae : Et omnium circumstantium, quorum tibifides cognitaest, et nota devotio, pro quibus tibi offerimus, vel qui tibi offerunt; quorum verborum Innoc supra duas affert expositio- nes. Prior esi,proquibus tibiofferimus, id est, pro populo seu fidelibuslaicis nonsacrificanti- bus, vel qui tibi offerunt, id est, pro sacerdoti- bus sacrificaniibus. Posteriorem addit his ver- bis : Vel ideo dicit : Pro quibus tibi offerimus, quia non solum offerunt sacerdotes, sed et uni- versi fideles; et haec est communis expositio et intelligentia, quee clarius colligitur ex ver- bis, quae in eoclem canone inferius adduntur : Hanc igitur oblationem servitutis nostrse, sed et cunctse familix tuse; ideo enim oblatio totius familiae dicitur, quia tota ad illam offe- rendam aliquo modo concurrit. Unde infenus additur : Unde et memores, Domine, nos servi tui ejusdem Filii tui Domini nostri Jesu Christi, offerimus prseclarse majestati tuse; ergo plebs fidelis simul cum sacerdote offert; et similes loquendi modi in aliis liturgiis reperiuntur. Imo fundamentum etiam habet in Scriptura, in qua populus dicitur offerre et sacrificare. Exod. 3 : Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi in deserto. Num. 28 : Hssc sunt sacrificia, quse offerre debetis. Levit. 22 : Offeretis holo- caustum Domino; ubi sermo est ad ipsam ple- bem; nara, ut ait Augustin., lib. QQ. vet. Testam., qusest. 46, ille dicilur offerre, cujus sunt oblationes, quas super altare ponit sa- cerdos; ipsique imputatur sacrificium, cujus munera offeruntur. Ralio autem hujus verita- tis reddi potest ex natura ipsius sacrificii, quod esse debet commune omnibus, quia est cultus publicus et solemnis totius populi, et quia offerre sacrificium Deo, omnibus homi- nibus est quodammodo naturale; ergo ne- cesse est, ut in omni lege omnes possint of- ferre sacrificium, per se, vel per manus sacerdotis; ergo idem servari debuit in lege gratiae, ut scilicet, non solum sacerdoles, sed etiam reliqui fideles offerre possint. Quo sensu dixisse videtur Concil. Trid., sess. 22, cap. 1 , reliquisse Chrislum Dominum dilectae sponsee suae Ecclesise visibile, sicut hominum natura exigit, sacrificium; datum ergo est hoc sacrificium universee Ecclesiee, ut ipsa illud

DISPUTAT. LXXVII, SECT. III.

offerat, quamvis per sacerdotes, quibus po- testas offerendi specialiter commissa est, ut inferius dicit idem Concilium; et ideo cap. 6, addit Missas omnes, quantumvis privatim dicantur, communes esse censendas, quia a publico Ecclesire ministro, non pro se tantum, sed pro omnibus fidelibus, qui ad corpus Christi pertinent, celebrentur; dicuntur enim pro eis celebrari, non tantum, quia pro eis offeruntur, sed etiam, quia ipsorum nomine, tanquam eorum sacrificia offeruntur. Et hanc rationem tetigit Paschas., lib. de Corp. et sang. Dom., cap. 9.

2. Dubium. — Sed difficultas superest in explicando, qualis sit haec denominatio offe- rentium, et a qua actione, vel concursu fide- lium circa sacrificium sumatur; nam offerre, nihil aliud esse videtur, quam oblationem ef- ficere ; in aclione enim consistit ; ut ergo ali- quis dicatur offerens, necesse est, ut ad ipsam oblationem efficiendam, aliquo modo concurrat, quod non videtur posse attribui laicis, seu non sacerdotibus; ergo uon pos- sunt vere dici offerentes. Minor declaratur in hunc modum, nam duplex intelligi potest oblatio : una est interna per interiorem devo- tionem fidelium; alia est externa, in qua pro- prie consistit visibile sacrificium ; aut ergo fideles dicuntur offerentes, solum propter in- teriorem oblationem, ut significavit Petr. Damian., supra dicens, quod sacerdos offert, ab omnibus offerri, quia, quse ille Deo offe- rendo manibus tractat, hcec multitudo fide- lium intenta mentium devotione commendat. Sed hoc non satis esse videtur, quia sacrifi- cium visibile consistit in actione externa, per quam fit aliquid circa rem oblatam; ergo actio mere interior non satis est; nam illa non est sensibilis; et quamvis possit circa rem obla- tam, vel etiam circa sacrificium ipsnm , tan- quam circa objectum suum versari, tamenre- vera nihil per eam fit circa rem oblatam ; de- nominatio autem offerenlis est denominatio operantis aliquo moclo oblationem, vel aliquid circa rem oblatam, quasi transiens in illam, quod per illum actum mere internum non fit. Et confirmatur, quia multi possunt offerre interiori devotione, qui tamen non dicuntur offerreoblatione sacrificali (utsic dicam); ergo haec interior oblatio non satis est. Antecedens patet, quia beati et Angeli possunt interiori affectu offerre id, quod sacerdos offert in a!- tari, ut significant Chrysost., hom. quadam de Eucharistia, et alia hom. in Encamiis, in 5 tom., et Gregor., 4 Dialog., cap. 58; et Bea-

lissima Virgo assislens sacrificio crucis, quod Christus ut sacerdos offerebat, interiori af- fectu ipsum etiam Palri offerebat, et tamen non propterea poterat dici offerens, tanquam sacrificans aliquo modo. Quin potius, non so- lum prsesens sacrificium, sed etiam prseleri- tum potest hoc modo interiori affectu offerri; quee oblatio non satis est ad ralionem sacrifi- cii, neque ad participationem ejus in ralione sacrificantis; sic enim Christus Dominus etiam nunc in ccelo existens passionem suam pro nobisoffert, etnos similiter possumus interiori affeclu non solum sacrificium Christi incruen- tum, sed etiam cruentum offerre Deo. Hic ergo solus concursus per interiorem devotio- nem non satis est, ut fideles dicantur offe- rentes, tanquam sacerdoti consacrificantes; necessarius ergo videtur aliquis externus concursus, quem lamen explicare difficileest, quia solus sacerdos est proprium principium illius actionis, ut patet, tum ex illo ad Hebr. 5 : Ut offerat dona et sacrificia pro peccatis; tum etiam quia ad consecrationem nullo modo concurrunt fideles, sed solus sacerdos ; sacri- ficatio aulem in consecratione consistit. Et augetur difficultas, quia interdum dicuntur offerentes hi, qui nullam actionem, neque in- ternam, neque externam, circa saerificium exercent; nam juxta testimonia adducta uni- versa Ecclesia, et omnes fideles dicuntur of- ferre in singulis sacrificiis. et tamen non om- nes habent aliquem actum, etiam interiorem, circa singula sacrificia.

3. Qua re, quo itempacto, Ecclesia et singuli fideles per sacrificantem sacerdotem offerre dicantur. — In hac re considerandum est, hanc denominationem offerentium dupliciter posse fidelibus attribui : uno modo generalis- sima quadam ratione, solum quia sunt mem- bra Ecclesise, cujus nomine sacerdos offert. Secundo, speciali aliqua ratione, ac titulo. Priori modo potest dici talis denominatio, aut extrinseca, aut habitualis, quia, ut argu- mentum facium concludit, non potest sumi ab aliquo concursu actuali interno vel externo. Denominatio autem extrinseca potest in hunc modum declarari, scilicet, quia totum corpus Ecclesise, ut sacerdotem offerentem includit, recte denominatur offerens, quia id praestat per membrum suum, quasi per instrumentum ad id deputatum, sicut humanum corpus (servanda est enim proportio) operari dicitur quod facit manus. Si autem Ecclesia conside- retur ut condistincta a sacerdote, tanquam populus, inter quem, et Deum, sacerdos in-

QU/EST. LXXXIII, ART. I.

tercedit, dicetur offerre per sacerdotem deno- minatione quodammodo magis extrinseca , quatenus ille constitutus estut minister pu- blicus ad prsesentanda Deo totius Ecclesiee munera; haac ergo denominatio utroque modo considerata ad singula rnembra Ecclesiee ex- tenditur magis adhuc improprie , quia sunt membra corporis, cujuspublica auctoritate et quasi communi consensu, sacerdos deputatus est, ut sacrificium offerat vice totius corporis. Quamvis enim in corpore naturali actio unius membri, quse tribuitur toti, non proprie tri- buatur alteri parti; non enim dicitur pes videre, licet homo videat, quia non singula membra sunt supposita actionum capacia ; tamen in corpore mystico potest magis heec denominatio extendi ad operandum vel conse- crandum. Unde etiam potest hsec denominatio habitualis seu interpretativa dici, nam hoc ipso, quod aliquis est fidelis, censetur con- sentire omnibus sacrificiis, quse in Ecclesia fiunt, et virtualiter velle, ut suo etiam nomine offerantur, et, quantum possit, eorum fructum participare; hoc ergo modo intelligenda vide- tur heec denominatio, quae valde remota est et generalis. Alio ergo modo potest heec de- nominatio esse magis specialis, et sic requirit aliquem specialem concursum , non tantum internum, ut rationes supra factae probant, sed etiam externum, qualis erit, petere aut procurare sacrificium, dare eleemosynam seu stipendium sacerdoti, inservire illi sacrifi- canti, vel denique assistere consentiendo, ac moraliter cooperando, et hsec est magis pro- pria denominatio offerenlis, non tanquam principii per se ac immediati actionis sacri- ficandi, quod est proprium sacerdotis, sed tanquam cooperantis aliquo modo ipsi sacer- doti. Nam in moralibus, qui aliquo ex pra3- dictis modis cooperatur actioni, potest ab illa denominari; sic enim dicitur homicida, qui consulit vel comitatur homicidam, protegendo illum; sic ergo in prsesente dicuntur offeren- tes, qui aliquo modo cooperantur exterius oblationi. Unde fit, ut tanto perfectius hanc rationem participent, quanto, vel magis, vel pluribus modis cooperentur; et ita magis offert, qui in Missa ministrat, quam qui assis- tit, et sic de aliis. Et per haac satisfactum est rationi dubitandi propositee.

'DISPUTATIO LXXVIII.

DE HIS PRO QUIBUS HOC SACRIFICIUM OFFERRI POTEST.

Disp. 6 de sacrificio. — In hac disputatione parlim absolvemus ea , quse pertinent ad cognitionem causarum hujus sacrificii, juxta ea, quae in principio disputationis preecedentis notata sunt; partim viam parabimus ad de- clarandos effeclus ejusdem sacrificii; nam eos causat, vel in his, qui offerunt, vel in his, pro quibus offertur. Dicemus ergo prius in communi de his, pro quibus offerri potest; deinde in particulari de viventibus et de- functis.

SECTIO I.

Utrum hoc sacrificium possit pro aliis ab offerentibus offerri.

1 . Ut tollatur ambiguitas vocis, et sensus qusestionis intelligatur, advertendum est, offerre pro aliquo, dupliciter sumi posse. Pri- mo, ut idem sit quod offerre vice seu nomine alterius, quomodo sumitur apud Paul., ad Hebr. 5, dicentem : Omnis Pontifex ex homi- nibus assumptus pro hominibus constituitur, et hoc moclo dicetur sacerdos offerre pro om- nibus his, qui cum illo, et per illum offerunt, etiam si illis specialiter non applicet fructum sacrificii; nunc autem non utimur hac voce in hoc sensu, quia ex supra dictis satis con- stat , ad munus sacerdotis pertinere , hoc modo pro aliis offerre. Alio igitur modo di- citur aliquis offerre pro alio, quando illi spe- ciali intentione applicat fructum sacrificii ; et ita sumitur in preesenti , et est frequentior usus hujus vocis, quia sacrificium non dicitur offerri pro alio, ratione sui, id est, ratione cultus, nam per sacrificium non datur cultus ei pro quo offertur, sed cui offertur; dicitur ergo pro aliquo offerri solum ratione fructus, quatenus ei specialiter applicalur. Unde obi- ter infero, ex quatuor sacrificiorum rationi- bus, quas supra distinximus, scilicet, hono- rarii, laudis, impetratorii, et propitiatorii, duas ultimas esse, sub quibus sacrificium potest pro aliquo offerri ; nam in duabus pri- mis non proprie locum habet hujusmodi habitudo. Nam; quando sacrificium offertur solum ad honorandum Deum propter id quod est, et propter majestatem suam, in hoc nulla importatur habitudo ad aliquem, pro quo sa-

DISPLITAT. LXXVIII, SECT. I.

crificium offeratur, quia ibi non consideratur fructus sacrificii , sed tantum cultus. Nisi fortasse dicatur aliquis tunc offerre pro se, quia offert ad implendam obligationem, quam habet colendi et honorandi Deunv, quod ma- gis est habere rationem offerentis, quam ejus, pro quo offertur; et ideo sub hac ratione non potest revera sacrificium offerri pro aliis, quam offerentibus, quia illi soli per eum ac- tum colunt Deum, et consequenter illi soli possunt implere obligationem, quam habent colendi Deum. Non enim potest unus pro alio ita colere Deum, ut per hoc eum liberet obli- gatione colendi ipsum, ut principium suum, quia heec est personalis obligatio, quee non potest per alium impleri, sicut est obligatio amandi, credendi et sperandi. Atque hoc ipsum dicendum est de sacrificio laudis, vel gratiarum aclionis, ut sic; quia eadem est de illo ratio. Solum videtur posse excogitari discrimen, quia per sacrificium honorarium tendimus in Deum in se, et propter se; coli- mus enim illum propter majestatem suam, et quia est dominus omnium, et in eo sistimus; in sacrificio autem laudis respicimus illum ut benefactorem, et gratias illi agimus pro be- neficiis collatis. Unde fit, ut quodammodo dici possit offerri pro his, quibus illa bene- ficia collata sunt , pro quibus gratise Deo aguntur; sub qua ratione offerri potest, non solum pro offerentibus, sed etiam pro aliis, quia non solum possumus Deo gratias agere pro beneficiis in nos collatis, sed etiam pro his, quee aliis confert. Tamen, propter hanc solamcausamimproprie diceretur sacrificium pro alio offerri, quia nihil per hoc ei confer- tur; imo neque ab eo tollitur obligatio agendi gratias Deo pro beneficiis susceptis, quia hsec etiam est personalis, et per se conveniens, ac pertinens ad uniuscujusque reciitudinem et honestatem. Haec igitur duplex ratio sacri- ficii nihil ad praesentem considerationem et habitudinem spectat. Attamen sacrificium impetratorium et propitiatorium, ex intrin- seca ratione sua dicunt intrinsecam habitu- dinem ad aliquem, pro quo offerantur; nam, qui petit, necesse est, ut alicui petat ; et con- sequenter, si impetrat, pro aliquo seu alicui impetrare debet. Et similiter, qui satisfacit (quod ad sacrificium propitiatorium pertinet) necesse est, ut pro aliquo satisfaciat, quia propitiatio necessario est inter duos, unum, apud quem fit propitiatio, et alterum, pro quo fit. Denique sacrificium sub hac duplici ratione, fructum aliquem seu effectum ha-

bere potest, prseter ipsum cultum, et ideo sub his rationibus proprie offertur pro aliquo.

2. Prima illatio. — Atque hinc conslat primo, sacrificium hoc Eucharistiae posse pro aliquo offerri, quia constat ex dictis, sacrifi- cium hoc non tantum esse honorarium et lau- dis, sed etiam impetratorium et propitiato- rium; necessario ergo consequitur, posse pro aliquo offerri.

3. Secunda illatio. — Secundo ulterius manifestum est , hoc sacrificium posse pro ipsis offerentibus offerri; ita ut actio sit quasi immanens (ut sic dicam), et ad eam habeat offerens duplicemhabitudinem ,alteram agen- tis , alteram recipientis fructum oblationis, quocl non est proprium hujus sacrificii, sed ex generali ratione sacrificii consequitur; nam quilibet sacerclos, si impetratione aut propitiatione indigeat, potest, et debet pro seipso offerre, clicente Paulo ad Hebr. 5 : Et propterea debet (scilicet sacerclos) quemadmo- dum pro populo, ita etiam pro semetipso of- ferre pro peccatis, et cap. 7 : Talis decebat, ut nobis esset Pontifex sanctus, innocens, impollutus , segregatus a peccatoribus , et excelsior coslis factus; qui non habet neces- sitatem quotidie (quemadmodum sacerdotes) prius pro suis delictis hostias offerre, deinde pro populi; possunt ergo sacerdotes pro se ipsis offerre. Et eadem ratione idem possunt reliqui offerentes sacerdote inferiores, quia etiam ipsi indigent, et possunt pro se impe- trare vel satisfacere ; et sunt magis privati offerentes, quam sacerdos. De principali au- tem offerente, qui est Christus, non est ser- mo, quia, ut Paul. dixit, nullam necessilatem habet, ut pro se offerat; de aliis vero, qui non offerunt, constat etiam ad praesentem quaestionem non pertinere, quia offerre pro aliquo supponit offerre; et ideo, qui non of- fert, nec pro se, nec pro alio offerre potest, neque ad eum spectat, fructum sacrificii ali- cui applicare (quod est pro aliquo offerre), cum sacrificium ad ipsum non pertineat, ne- que illius sit, quancloquidem illud non offert ; illi autem, qui offerunt, sunt veluti domini suie oblalionis, et ideo certum est maxime pro se ipsis offerre posse.

4. Sacerdos pro aliis sacrificare potest. — Occurritur objectioni. — Difficultas ergo su- perest, an etiam pro aliis a se offerre possint, quod primo inquiri potest de ipso sacerdote; deinde de aliis per ipsum, vel cum ipso offe- rentibus. Dico ergo tertio, sacerdotem posse, hoc sacrificium pro aliis offerre. Est res om-

700 QILEST

nino certa, quam tetigit D. Thora. supra, q. 79, art. 5 et 7, ubi in hoc sensu dicit, hoc differre inter mysterium Eucharistiae ut sa- cramentum, et ut sacrificium, quod utsacra- mentum prodest tantum sumenti , ut sacri- ficium vero etiam aliis, pro quibus offertur; et in hoc sensu explicat illa verba formae sanguinis : Qui pro vobis (id est, sumentibus) et pro multis effundetur, id est, pro aliis, pro quibus offerri potest. Et hoc etiam confirmat communis usus et sensus EcclesiEe, nam sa- cerdotes non solum pro se, sed etiam pro aliis, sacrificia offerunt ; unde et in can. di- cunt : Pro quibus tibi offerimus, vel qui tibi offerunt. Probatur preeterea, quia hoc est in- trinsece annexum sacerdotali muneri; nam; ut ait Paul. ad Hebr. 5 : Sacerdos pro homi- nibus constituitur , ut offerat dona et sacrifi- cia pro peccatis, non tantum suis, sed etiam' populi, ut postea idem Apostolus explicat ; et ita faciebant sacerdotes in lege veteri. Et in lege naturse Job obtulit sacrificia pro filiis. Ergo multo magis hoc possunt facere sacer- dotes novae legis; ergo et ipsum sacrificium novse legis de se aptum est, ut pro aliis offe- ratur. Tandem id explicatur, quia sacerdos non solum pro se, sed pro aliis orare potest ; et ad hunc finem oblationem suam referre, ut eis impetret; et similiter potest fructum sa- tisfactionis ejus alteri applicare; nam si unus potest pro alio satisfacere, multo magis po- terit sacerdos applicare alteri satisfactionis fructum ex sacrificio provenientem. Quod si serraonem extendamus etiam ad sacrificium laudis, etiam potest sacerdos offerre hoc sa- crificium in gratiarum actionem pro benefi- ciis collatis, vel universae Ecclesife, vel qui- buscumque personis ; sicut Melchisedech sacrificium obtulit pro victoria Abrahse con- cessa. Dices, fieri non posse, ut hoc sacrifi- cium prosit alicui , nisi quatenus ipse offe- rens est ; nam , vel devotionem habet ad sacrificium, vel non; si habet, jam est offe- rens ; si non habet, non potest ei oblatio ab allero applicata prodesse. Respondetur pri- mum, etiam si aliquis sit una ratione offerens pro se, et hoc titulo suum fructum habeat, etiam posse pro eo aliquid ultra offerri, quasi ex donatione alterius ; ut quia assistit Missee debito modo, inde habet fructum suum per modum offerentis, quamvis nihil speciale ei sacerdos applicet; ultra quem fructum potest sacerdos aliquid amplius ei applicare, pro eo offerendo ; sunt ergo hse duse habitudines distinguendse et notandee, pro his, quae de

LXXXIU, ART. I.

effectu hujus sacrificii dicemus. Deinde res- pondetur , insufficiens esse illud dilemma. Nam fieri potest, ut aliquis sit bene disposi- tus, ut pro eo possit fructuose offerri sacrifi- cium, quamvis nullo modo offerat concur- rendo ad ipsum sacrificium, ut per se clarum est, et constabit magis ex dicendis.

5. Sacrificium pro aliquo secundum ipsius capacitatem offerri potest. — Hinc vero obi- ter colligendum et annotandum est, sacrifi- cium solum posse pro alio offerri juxta capa- citatem illius, quia ineptum est operari velle in subjecto incapaci, aut dnre sanctum cani- bus, aut sacramentum indisposito, aut orare pro eo, cui prodesse non possit oratio, v. gr., damnato; sic ergo ineptum est, et contra ra- tionem , sacrificium offerre pro eo , qui est incapax fructus ejus. Unde ulterius intelli- gitur, si sacrificium pro multis in communi offeralur, qui non sint omnes eodem modo capaces effectus ejus, ita interpretandam esse hujusmodi oblationem et offerentis intentio- nem , ut pro unoquoque juxta capacitatem suam offeratur, id est, ut uni prosit ad hunc effectum, alteri ad alium, etc. Ratio est clara, quia offerentis intentio, quando aliud ab ipso non exprimitur, honesta et licita existimanda est ; ad hoc autem necesse est, eam praedicto modo interpretari.

6. Quilibet offerens, etiamnon sacerdos, pro alio offerre potest. — Ultimo dicendum est, non solum sacerdotem, sed etiam quemlibet alium offerentem, posse pro alio sacrificium offerre eo modo, quo ad ipsum spectat, et ab ipso offerri potest. Probatur ex illis genera- libus principiis. Nam unus potest pro alio orare et impetrare; et in hunc finem potest opera pietatis facere; ergo etiam potest sa- crificium impetratorium offerre. Simile est, quod unusquisque potest satisfacere pro alio, satisfactionem suam ei applicando; ergo ea- dem ratione potest suum sacrificium propi- tiatorium alteri applicare, quoad fructum satisfactionis, quod est pro illo offerre. Tan- dem, quia non repugnat ex natura sacrificii, quod omnis, qui offert, eo modo, quo offert, possit pro quocumque offerre fructum, cujus alter est capax, eique applicari potest; neque etiam repugnat ex ratione talis sacrificii, aut ex speciali aliqua prohibitione ; nulla enim talis ostenditur ; non est ergo, cur negelur hsec potestas omnibus offerentibus. Sed, ut hoc melius intelligatur, oportet distinguere in hoc sacrificio duplicem fructum. Unus est ex opere operantis ; et de hoc sunt certa

DISPUTAT. LXXVIII, SECT. II.

omnia dicta, quantum ad fructum impetra- lionis et satisfactionis, qui de se aliis com- munioabilis est; unde etiam in lege veteri et naturae suo modo locum habent, quia etiam illis lemporibus esse poterat, inter fideles et Ecclesise membra, bonorum operum commu- nicatio quoad praedictos fructus. Alius fructus est ex opere operato, et quoad hunc est non- nulla difficultas, quam tractabimus disputa- tione sequenti.

SECTIO II.

Utrum sacrificium Missse debeat, vel possit, pro omnibus homiuibus modo viventibus offerri.

\ . Ex hominibus viatoribus et in hac vita degentibus, quidam sunt infideles , alii fide- les, vel baptizati, vel calechumeni, alii adulti, alii infantes, alii justi, alii peccatores, et in- ter hos, quidam ab Ecclesia tolerati, alii vero quodnmmodo separati et excommunicati. Et similiter inter infideles, quidam sunt Eccle- sia3 jurisdictioni subjecti, et consequenter ejus censuris ligati, ut apostatee a fide, quam in baptismo professi fuerunt; alii veroomnino sunt extra spiritualem et directam jurisdic- tionem Ecclesise, qui ejus censuris non ligan- tur, ut Judaei, et reliqui omnes non baptizati; de his ergo omnibus definienda est proposita quseslio. In qua considerari potest, quid ex natura rei liceat, seclusa positiva prohibi- tione; quid vero, aut ex Christi institutione, aut ex Ecclesise ordinatione liceat, vel pro- hibitum sit ; ac denique quid possit absolute fieri, ita ut factum teneat, sive licite, sive illicite fiat.

2. Quodlibet Eucharisticum sacrificium pro Ecclesia membrisque ipsi colligatis offerri de- bet. — Dico primo : quodlibet Missa? sacrifi- cium offerendum aliquo modo est pro universa mililante Ecclesia, et omnibus membris ejus, id est, pro baptizatis viventibus, qui, nec per infidelitatem, nec per excommunicationem sunt ab ea, ejusque communicatione sejuncti. Gonclusio est communis auctorum omnium, quos statim referemus; specialiter vero circa illam legi potest Scotus, Quodlib. 20; et Ga- briel, lect. 20 et 27 in can.; et colligitur ex cap. Visum, de Gonsec, dist. 1 , ex Conc. Ca- bil. II, cap. 39, in verbis illis : Nulla dies excipitur, in qua non pro viventibus, et pro quibuslibet necessitatibus Dominus deprece- tur ; et loquitur de deprecatione, quae fit in sacrificio Missse; Conc. item Trident., sess. 22, cap. 2, et can. 3, simpliciter definit, sa-

crificium hoc debere pro vivis offerri. Prse- terea ex usu ipso et verbis Ecclesiee hoc constat; nam in Missa imprimis fit oblatio pro universa Ecclesia ; signum ergo est, ita esse ab Ecelesia institutum. Quse institutio, etsupponit potestatem ex parte ministrorum, et aptitudinem ac sufficientiam ex parte sa- crificii, et prseterea obligationem inducit ita faciendi , nam sacerdotes tenentur, ritum Ecclesise sacrificando servare ; et haec est ratio a priori hujus obligationis. Ratio autem potestatis ex parte sacerdotis sumitur ex mu- nere ejus, quia est mediator et intercessor apud Deum pro universa Ecclesia. Ratio de- nique sufficientia? ex parte sacrificii est, vel infinitas ejus, vel certe, quod est veluti com- mune bonum totius Ecclesiae, quod omnium nomine offerri potest.

3. Qusesitum. — Qui fructus toti Ecclesise respondeat , ex quolibet sacrificio. — Sed quEeres , quisnam fructus ex hac generali obligatione, et universae Ecclesiae, et singulis ejus membris proveniat, eisve applicari de- beat? multi enim existimant , applicandum esse singulis aliquem fructum ex opere ope- ralo. Sed, licet verum sit, posse sacerdotem, si velit, hoc facere, subintellecta conditione supra indicata, nempe, si ex parte eorum impedimentum non sit, vel quatenus ipsi fuerint capaces, quod tamen ita ex obliga- tione fieri debeat, mihi nec videtur verisi- mile, nec sufficiente fundamento affirmari. Existimo ergo, non teneri sacerdotes, quoties- cumquesacrificant, aliquem fructum ex opere operato , praesertim satisfactionis , singulis fidelibtis applicare, quia neque jure divino ad hoc tenentur, neque ex prsecepto Ecclesise, quia neutrum horum scriplum est, aut tra- ditione habetur ; neque etiam ex ritu Missse, vel omnibus verbis, quse in canone, vel obla- tionibus ejus dicuntur, id colligi potest; nam, ut fiat universalis oblatio, satis est, quod de- precatio sit universalis, et quod ad efficaciam impetrationissacrificium offeratur ; nam alias, cum fructus satisfactionis definitus sit, vix aliquid superesset, quod pro aliquo in spe- ciali applicari posset, de quo latius dicemus disput. seq.

4. Qui aliquem a communi oblatione exclu- dit, graviter peccat. — Quem fructum sic ex- clusus comparet. — Sed quaeri rursus potest, an possit sacerdos aliquem excludere ab hac generali oblatione. Respondetur, graviter peccare, vel propter scandalum , si publice id faciat, vel propter odium formale, aut vir-

702 QILEST

tuale; nam, licet non teneamur ex charitale pro singulis orare , tenemur tamen , eos a communibus orationibus non excludere, ut docet D. Thom., 2. 2, queest. 35, art. 8 et 9, et tractat Navarr., lib. de Orat., c. 19, num. 120. Vel denique, quia agit contra Ecclesise inslitutionem et intentionem, cujus minister et legatus est ipse sacerdos. An vero factum teneat, quamvis illicite fiat, nonnullam diffi- cultatem habere videtur; hinc enim apparet, fructum non applicari, nisi per intentionem ministri operantis ; et ideo, si ipse aliquem excludit, videtur fieri, ut ille sine fructu ma- neat, quia per intentionem ministri ei non applicatur, quamvis in hoc minister peccet. Sicut relinquitur aliquis absque sacramento, si minister non habuit intentionem confi- ciendi illud, quamvis in hoc peccaverit. Aliunde vero videtur non tenere factum, quia oblatio et oratio Ecclesias generalis est ex in- tentione et verbis Ecclesise ; et ideo hoc ipso, quod minister in persona Ecclesiae et verbis ejus orat, non videtur habere potestatem ad excludendum aliquem. Et hoc quidem poste- rius verum est, quantum ad fructum, qui provenire potest ex parte Ecclesias impetran- tis et offerentis ; illud autem prius procedit de fructu, qui provenire posset, vel absolute ex opere operato, vel ex privata intercessione sacerdotis.

5. Qui fructus infantibus ex generali oblatione provenire possit. — Quis, qui le- thali peccato ligantur. — Qui energumenis. — Superest vero difficultas circa conclusio- nem ita universe propositam, nam infantes baptizati in eo numero comprehenduniur, et tamen non potest pro eis sacrificium offerri, quia non sunt capaces alicujus fructus ejus ; item comprehenduntur existentes in peccato mortali, qui videntur indigni, ut pro eis offe- ratur. Tandem in Gonc. Elibert., cap. 29, prohibemur offerre pro energumenis , seu vexatis a dsemone, et tamen in prsedicta con- clusione comprehenduntur. Respondetur, in- fantes esse incapaces fructus ex opere ope- rato, non tamen impetrationis, ut per se constat, et hoc satis esse, ut pro eis possit sacrificium offerri, ut ex dictis patet, et col- ligi potest a simili ex Glemenl., lib. 8 Con- stit., cap. 10. Atque idem est de existentibus in peccato mortali; potest enim pro eis of- ferri, ut convertantur, et a Deo bene dispo- nantur. De energumenis autem certum est, excludi non debere, nam imprimis illa non est culpa, sed poena, qua non ablata, digni

LXXXIII, ART. I.

esse possunt et capaces fructus, etiam ex opere operato. Deinde potest eis impetrari, ut ab illamet deemonis vexalione liberentur, ut patet etiam ex Clem., dict. lib. 8, cap. 8. Canon autem ille Conc. Elibert. difficilis est ad explicandum , quo scilicet sensu et qua ratione editus fuerit; sed imprimis ibi non dicitur, hujusmodi energumenos excludenclos esse a generali oblatione, sed solum, ne illo- rum nomina ad altare cum oblatione reciten- tur; quod forte tunc fiebat aliqua publica oratione; et propter decentiam, vel propter vitandum scandalum, eo tempore et loco vi- sum est expedire, ut hujusmodi homines non nominarenlur publice in altari. Vel certe in- telligendus est ille canon de energumenis, qui propterpublica peccata traditi erant potestati dsemonis; nam de aliis statim, can. 37, dici- tur, non esse illis negandam communionem ; cur ergo diceret eis negandam esse publicam orationem? ergo oportet posteriorem cano- nem intelligere de energumenis, qui in bono statu esse creduntur; priorem vero de his, qui propter peccata sua, vel propter publi- cam correctionem, tali pcena digni censeban- tur; utcumque vero hic canon intelligalur, jam non est in usu.

6. Eucharisticum sacrificium pro catechu- menis offerri licitum est. — Quem fructum catechumeniexhac oblationereportare queant. — Dico secundo, hoc sacrificium posse etiam offerri pro catechumenis fidelibus nondum baptizatis, et fortasse, quando fit oblatio pro universa Ecclesia, illi etiam comprehendun- tur; sunt enim substantialiter (ut sic dicam) uniti Ecclesise per fidem, quamvis nondum sint per baptismum, vel characterem, Ecclesiae conjuncti. Hoc etiam confirmat antiqua con- suetudo; refert enim Clement., lib. 8, c. 45 et 46, publicas orationes solitas fieri in Missa pro catechumenis, sicut nunc fit in die Paras- ceves; et idem legitur in liturgia Chrysost.; August. etiam, epist. 109 ad Vitalem, dicit, sacerdotem stantem ad altare orare pro cate- chumenis, ut illis Deus inspiret desiderium regenerationis , quam dicit esse antiquam traditionem Apostolicam, quse etiam refertur inlib. de Eccles. dogmat., c. 30 : Obsecratio- num, inquit, sacerdotalium sacramenta res- piciamus, quse ab Apostolis tradita in toto mundo, atque in omni Catholica Ecclesia uni- formiter celebrantur, ut lex tradendi, legem statuat supplicandi; cum enim sanctarum plebium praesules mandata sibimet legatione fungantur apud divinam clementiam, humani

DISPUTAT. LXXVIII, SECT. II.

generis agunt causam, et tota secum Ecclesia congemiscente postulant et precantur, ut cate- chumenis ad regenerationis sacramenta per- ductis coelestis misericordix aula restretur. Quce verba leguntur etiam apud Ccelest. P., epist. I ad Episcopos Gall., cap. 11, etin 1 tom. ope*rum Chrysost., homil. cle Adam et Eva. An vero nunc necesse sit, semper ita fieri, ut omnia sacrificia pro iis quoque offe- ranlur, saltem generali oblatione, non con- slat; nam licet exposilio data, scilicet, cum Ecclesia offert pro omnibus fidelibus, com- prehendi eos posse, qui revera fideles sunt, probabilis sit, tamen etiam potest probabili- ter intelligi de fidelibus tantum , qui fidem suam solemniter professi sunt, quse professio fit per baptismum. Existimo autem consultius esse, vel pro eis offerre, vel generalem inten- tionem habere offerendi pro omnibus fideli- bus, juxta Ecclesiee intentionem , vel Dei beneplacitum, nam in hoc potest esse aliquod commodum et nullurn periculum. Rursus in- quiri potest, quid possit haec oblatio prodesse catechumenis, aut quis fructus sacrificii eis possit applicari. Respondeo, posse eis pro- desse, quoad fructum impetrationis, et ita esse intelligendam generalem oblationem, ut dixi ; de fructu vero satisfactionis ex opere operato, probabilius existimo non posse eis applicari, ut infra dicam. Et hoc modo intel- ligi posset Concil. Brac. I, can. 35, ubi prohi- betur oblatio pro catechumenis ; quod etiam legitur apud Chrysost., homil. 3 in epist. ad Philipp.; loquuntur enim specialiter de cate- chumenis defunctis sine regeneratione bap- tismi.

7. Pro infidelibus non excommunicatis obla- tionem facere licet. — Dico tertio : etiam potest hoc sacrificium offerri pro quibuscumque in- fidelibus, dummodo per Ecclesiam excommu- nicati non sint. Probatur primo , quia ex natura rei non est malum pro his sacrificium offerre, neque etiam est a Christo Domino specialiter prohibitum, ut dictum est; et se- clusa Ecclesiai censura. nulla etiam interpo- nitur Ecclesise prohibitio; ergo, sicut potest oratio fieri pro his infidelibus, quia sunt capa- ces spiritualium bonorum , seu quia sunt charitate diligendi, ita etiam potest offerri pro eis hoc sacrificium, quatenus impetratorium est, nam absolute et sine limitatione est insti- tutum, et cumqualibetjusta oratione conjungi potest, ut impetrandi efficaciam augeat. Se- cundo probatur ex usu veteris legis, in qua fiebant sacrificia pro Gentibus, pro Dario, 1

Esdrae 6, pro Spartiatis, 1 Machab. 12, pro Hcliodor., 2 Machab. 3, quee consuetudo fun- datur in ratione sacrificii, quee non erat tunc limitata ex speciali praecepto Dei; ergo idem nunc licet propter eamdem causam , quia nostrum sacrificium de se magis sufficiens, magisque universale existit. Unde argumen- tor tertio, nam idem fuit usus hujus sacrificii in Ecclesia , ut colligere licet ex Clement., citato lib. 8, cap. 18 et sequent., ubi clicit, publicam orationem et oblationem fieri soli- tam pro regibus et exercitibus eorum, qui tunc infideleserant; Ccelest. etiam Pap., dicta ep. 11, cap. 11, eodem modo loquitur de his infidelibus, quo de catechumenis, et in hunc modum interpretari videtur Paul., 1 ad Tim. 2, ubi praecipit, orationes et oblaliones pro omnibus fieri. Ubi idem sentiunt Chrysost., homil. 5, et alii Graeci et Latini, qui de obse- crationibus, quee fiunt in Missa, et de obla- tione impetratoria, Paulum interpretantur; et Chrysost. discrete dicit, pro Gentili rege esse offerendum; et hom. 77 in Joan. : In mysteriis (inquit) communes pro non initiatis preces fun- dimus, et pro universi orbis fructibus sacrifi- camus; et Tertullian., lib. adScapuI., cap. 1 : Sacrificamus, ait, pro salute imperatoris, qui tunc erat infidelis. Idem sentit Arnob., lib. 4 contra Gent., in fine; Euseb., lib. 1 Demonst., cap. ult.; et Prosper, lib. de Vocatione Gent., cap. 4, tractans in hunc modum prredictum locum Pauli; et optime omnium Augustin., epist. 59. Ultimo argumentor in hunc modum : nam sacrificium crucis pro omnibus oblatum est, etiam pro infidelibus; ergo et hoc sacri- ficium, quantum est ex se, potest pro eis offerri. Patet consequentia, quia, sicut illud fuit universale quoad sufficientiam, ita hoc esse debuit suo modo universale quoad effica- ciam, seu ad applicandum aliquo modo fruc- tum illius sacrificii, saltem per modum impe- trationis. Unde Paulus loco citato, quasi veri- tatis hujus radicem declarans, postquam dixit, obsecrationes et oblationes esse pro omnibus faciendas, subdit : Unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui tra- didit semetipsum pro omnibus.

8. Qualiter pro infideli offerre liceat et debeat. — Est autem circa hanc conclusioneui advertendum, dupliciter possesacrificium pro his infidelibus offerri. Primo indirecte, ut quando offertur pro augmento Ecclesise vel aliqua re simili; non enim aliter augetur Ec- clesia , quam per infidelium conversionem. Secundo directe, ut quando offertur pro bono

QILEST. LXXXIII, ART. I.

ipsorum infidelium, vel spirituali, vel etiam temporali , vel in communi, vel in particu- lari, pro hac, aut illa natione, aut persona. Qui duo modi, quamvis in re ssepe coincidere videantur, differunt tamen in fine seu inten- tione. In priori enim per se intenditur Eccle- siee bonum. In posteriori vero magis videtur intendi bonum aut commodum ipsorum infide- lium; quia in priori modo ex vi ejus non ordi- natur oblatio ad hos potius, quam ad illos infi- deles, neque ad hos potius, quam ad illos ef- fectus, sedsolum ad id, quod fuerit connexum cum illo bono, vel commodo Ecclesiae, quod postulatur; in modo autem posteriori recte potest determinari oblatio ad personas vel effectus spirituales aut temporales, pro devo- tione offerentis. Ex his ergo duobus modis prior non solum est licitus, sed etiam fre- quenter in Ecclesia usitatus, fere ab initio; nam in liturgia Jacobi oratur pro extirpanda hseresi; in liturgiis autem Basilii et Ghrysos- tomi inter alia dicitur : Domine miserere orbis terrarum, errantes revoca, dispersos congrega; et in Missali Romano habetur Missa pro extir- pando schismate; et hoc modo quotidie offeri- mus pro Anglia, Germania, etc, oramusque, ut in pristinum statum Ecclesiee suse Catholicse Deus provincias illas restituat, et ut prsedica- toribus gratiam conferat, auditores autem illuminet. Posterior autem modus etiam est licitus, non solum in generali (quod clarius est), sed etiam in particulari, quia nulla est prohibitio nominandi etiam personam, dum- modo excommunicata non sit; erit tamen consultius et consuetudini Ecclesiaa magis consentaneum, nunquam expresse nominare personam aliquam infidelem, ita ut ab aliis audiri possit, ne fortasse scandalum aliquod, aut admirationem ingerat.

9. Objectio ex Augustin. — Dissolvitur , ejus testimonium explicando. — Objici vero potest contra hanc doctrinam testimonium August., lib. I de Origine animse, c. 8 : Quis offerat sacrificium corporis Christi, nisi pro his qui sunt membra Christi? Quod de mem- bris vivis per charitatem explicat D. Thom. supra, qusest. 79, art. 7, ad 2, et subdit : Et ideo in canone Missse non oratur pro his, qui sunt extra Ecclesiam. Ad August. respondet D. Thom., in 4, dist. 12, qusest. 2, art. 2, qusestiunc. 1 , ad 4, tunc offerri pro membris Christi, quando offertur, ut fiant membra in actu, quse tantum erant in potentia. Itaque offertur hoc sacrificium pro membris Christi, vel quse jam sunt, vel ut fiant; unde non

prodest, nisi membris Christi, vel perficiendo ea, quae jam sunt, vel impetranclo, ut rege- nerentur; nam, licet offerri eliam possit ad impetranda eis temporalia bona , semper tamen fieri debel cum ordine ad spiritualia, et prsesertim ad eorum conversionein. Addo vero, si mentem Augustini spectemus, illurn ibi loqui de oblatione pro defunctis, ut patet ex initio capitis : De illis autem parvulis, qui morte prseveniuntur , prius quam baptizen- tur, etc, et infra refert, sententiam hreretici, dicenlis : Pro eis oblationes assiduas, et offe- renda jugiter sanctorum censeo sacrificia sa~ cerdotum; in quo valde errabat, existimans hos posse salvari, eisque ccelorum regnum posse impetrari; et ideo contra hunc errorem subdit August. : Quis offerat corpus Christi, nisi pro eis, qui membra sunt Christi? nam cum alii, qui non sunt membra Christi, per mortem omnino fiant extra statum salutis, nullo modo potest pro eis sacrificium offerri; quamdiu vero hic vivunt, capaces sunt salu- tis, eisque potest conversio impetrari, et ideo pro eis offerri potest, et ita revolvimur in D. Thom. expositionem. Ulterius etiam addo dictum Augustini esse verum de oblatione quoad effectum ex opere operato, de quo etiam vera est expositio D. Thom. de membris vivis, ut infra videbimus; nunc autem generaliter et absolute de oblatione loquimur, quacumque ratione fieri possit. Quod autem D. Thom. addidit, in canone non orari pro hujusmodi infidelibus, verum quidem est; id tamen non vetat, quominussacerdos pro eis orare possit, et in oblatione calicis Ecclesia orat pro nostra et totius mundi salute.

10. Pro quibuslibet majori excommunica- tione ligatis offerre non licet sacerdoti , ut Ecclesix minister est . — Dico quarto et ultimo : proexcommunicatis majori excommunicatione sive fideles sinl, sive apostatee, non licet, hoc sacrificium offerre publica oblatione , seu agendo publicam personam ministri Ecclesiae. Ratio est, quia id est prohibitum in c. Nobis, 2, et c Sacris, de Sentent. excom.; est enim hic unus de effectibus majoris excommunica- tionis, de quo ex professo agendum est in tomo sequente; pertinet enim ad materiam de censuris; interim legi possuntD. Thom., in 4, dist. 18, qusest. 2, art. 1; Soto, dist. 22, q. 1, art. 1 ; Covar., in c Alma mater, part. 1 , § 6; non omittam autem advertere, sine ullo scru- pulo (quidquid Solo significet), posse sacer- dotes in Memento, orare pro excommunicatis, privata oralione et intentione, quia de hoc

DISPUTAT. LXXVIII, SECT. III.

nulla est facta ab Ecclesia prohibitio, imo aliqui dubitant, an fieri possit, de quo alias.

SECTIO III.

Utrum hoc sacrificium possit pro omnibus defunctis offerri.

'I . Defunctorum classes. — Dislinguainus tres defunctorum ordines ; quidam enim sunt valde mali, ut damnati, sub quibus infantes comprehendimus sine baptismo decedentes. Alii valde boni, ut beati, sub quibus compre- hendere possumus animas justorum , quse fuerunt in sinu Abrahre, quia, licet ille status jam cessaverit , et ideo de illis nulla nobis est qua^stio, posset tamen moveri in ordine ad sacrificia vel suffragia, quee fuerunt in usu veteris legis; computantur igitur in hoc ordine, quia nullum malum, nec reatum per- sonalem habebant , sed expectabant totius naturse remedium, quod solus Christus in ara crucis oblaturus erat. In tertio ergo ordine sunt, qui in purgalorio existunt, qui non sunt mali, sed potius boni simpliciter, non tamen ab omni reatu immunes.

2. Pro damnatis Eucharisticum sacrificium offerri nequit. — Primo igitur certum est, non posse hoc sacrificium pro valde malis offerri. Ita docet August., dicto cap. '109 in Enchir., et lib. 1 de Origine animae, cap. 9 et 10, et lib. de Cura pro mortuis agenda , cap. 1 ; et Gregor., 34 Moral., c. 13, alia 16, et 4 Dial., cap. 44; negat enim pro damnatis orandum esse. Sic enim Gregor. II, epist. ult. ad Bonif., et habetur in cap. Pro obeuntibus, 13, q. 2. dicit, non esse offerendum sacrificium pro impiis defunctis, id est, quandoeos in mortali peccato mortuos esse constiterit. Similiter in Concil. Brach. I, c. 34, prohibetur offerri pro his, qui violentam mortem sibi inferunt, 16, qusest. 5, cap. Placuit. Et in hoc consentiunt omnes Scholastici in 4, dist. 45, et universa Ecclesia sentit, non esse pro damnatis oran- dum, quia eorum desperata est correctio, et haec est ratio hujus conclusiouis. Quee ulterius explicatur : primo, quia illi jam non sunt membra Christi, neque actu nec potentia ; ergo neque illis prodesse potest passio Ghristi; ergo neque pro eis potest offerri sacrificium Christi. Secundo, quia illis non potest prodesse hoc sacrificium ex jusiitia, ut per se constat; neque etiam ex misericordia, nam ut recte dicit Bernard., serm. 8 in Psalm. Qui habi- tat : Illi jam non sunt in statu misericordise, sed rigorosse vindictse. Tertio, damnatis nulla

XXI.

fit remissio culpee, nec pcense, alias multipli- catis sacrificiis, posset auferri universa poena, quod est contra celernilatem et perpeluilatem illius slatus. Sequela patet, nam, qua ratione per unum sacrificium tolleretur aliqua pars poenae, per aliud simile, et ca3teris omnibus paribus, posset tolli sequalis pars; ergo tandem posset tota absumi, quia illa poena ex ea parte, qua diminuerctur, scilicet ex parte subjecti seu intensionis , finita est. Quod autem quidam dicunt de remissione per par- tes proportionales, fictitium et voluntarium est.

3. Contra conclusionem qui sentiant. — Coutra hanc conclusionem opinatur Glossa in cap. Tempus, 13, queest. 2, ubi partitionem supra positam ex August. in quatuor membra dividit; adclit enim quosdam mecliocriter malos, qui revera mali sunt et damnati. uon tamen propter ingentia, vel multa peccata, sed propter pauciora vel leviora mortalia ; et pro his dicit posse offerri hoc sacrificium, eisque prodesse posse, non acl liberationem, sed quamdam poenee relaxationem ; et videtur posse fundari in August., in Enchir., c. 110, dicente, quibusdam valere hoc sacrificium, ut eis plena fiat remissio, aliis, ut tolerabilior fiat damnatio ; et cap. 112, permittit opinari damnatorum pcenas posse mitigari, dummodo non asseratur, posse finiri; quin potius Innocent. III, in cap.Cum Marlhse, de Celebr. Miss., illa utitur quadrimembri divisione , quanquam de reliqua parte hujus sententiae nihil asserat. Eam vero aliquos fuisse secutos refert Sixtus Senen., lib. 6 Biblioth. Sanct., annotat. 47, et nonnulli Catholici, ut disputa- tione sequenti videbimus, existimant, hoc sacrificium posse prodesse homini existenti in peccato mortali ad remissionem pcense temporalis, cujus reatus mansit ex prioribus peccatis remissis. Scot. autem alicubi opina- tur, hujusmocli pcenam debitam propter pec- cata remissa, vel etiam propter venialia, posse in inferno finiri, atque ex hac parte posse diminui inferni pcenam. Ergo juxta has saltem opiniones posset hoc sacrificium prodesse damnatis ad remissionem hujusmodi temporalis pcense.

4. Respondetur auctoritatibus adductis. — Bespondetur, sententiam illius Glossae omnino esse faisam et a Theologis omnibus rejectam in 4, dist. 45, ut videbimus latius in sequenti tomo tractando de suffragiis. Et fundamentum prsecisum est supra taclum, quia ineptum, et contra rationem est, sacrificium pro his offerre

QILEST. LXXXIII, ART. I.

quibus prodesse non potest; sed hoc sacrificium non potest prodesse damnatis, quia in inferno nulla est redemptio; neque bonura ullum, aut ulla misericordia eis potest impetrari. Neque August. quicquam favet oppositse sententiae, nam potius illo cap. 410, ssepe docet, hoc sa- crificium nihil posse prodesse damnatis : Quod si contingat (inquit) offerri pro his, qui dam- nati sunt, quia damnati esse ignorantur, va- lebit ad consolationem vivorum, non ad ad- jumentum mortuorum. Quando ergo inquit, quibusdam valere hoc sacrificium, ut tolera- bilior sit damnalio, non loquitur de his, qui sunt in inferno, nec damnatio ibi sumitur pro damnatione seterna, sed ut idem sit, quod punitio , seu supplicium; et ita verificatur dictum Augustini in animabus purgatorii, quse interdum per hoc saerificium a purgatorio omnino liberantur, interdum vero minime, sed solum aliquam pcenee diminutionem con- sequuntur. In cap. autem 14 2, non affirmat August. esse probabilem sententiam asseren- tem, poenas damnatorum allevari posse, sed non esse aperte hsereticam, sicut est illa, quse affirmat, posse finiri; de qua re legi potest idem Augustin., 12 de Civitat., cap. 24. Ad Innocent. III, respondetur imprimis, ipsum proponere quidem distinctionem illam qua- drimembrem, nihil tamende ea affirmare, sed aliorum discrelioni committere, ut, quid de illa sentiendum sit, invesligent. Deinde , etiam illa dislinctione supposita, neque affir- mat, neque ex ejus dictis colligi potest, per mediocriter malos, intelligendos esse aliquos damnatos; quomodo enim illi, qui in eo statu sunt, in quo Deum odio habent, nihilque boni, aut operari, aut sperare possunt, medio- criter mali exislimari valent? Melius ergo accommodabitur illa divisio ad purgatorii animas, in quas, et propitiatio et expiatio cadere potest, et mediocriler boni dicentur, qui levem aliquem reatum pcense habent, et in hac vita sancte vixerunt, quibus sacrificium hoc ad expiationem valere dicilur, quia per illud facile possunt a purgatorio liberari; e contrario vero mediocriter mali sunt, qui in hac vita inique vixerunt, tandem vero a mortali culpa liberi, cum magno reatu pcense et aliquibus-venialibus culpis, decesse. runt; quibus hoc sacrificium raro ad omni- modamexpiationem, frequentius vero ad pro- pitiationem, id est, poenarum mitigationem valeresolet. Ad Scotum, etalios respondetur, eas sententias imprimis falsas esse; deinde non bene applicare; nam, licet demus, posse

hoc sacrificium prodesse vialori in peccato mortali existenti ad remissionem alicujus temporalis poenae, non inde fit, posse prodesse damnato ad eumdem effectum, quia hic magis est incapax salutis, totiusque misericordise; et similiter, quamvis daremus aliquam tempo- ralem poenam damnati posse finiri per rigo- rosam solutionem et vindictam , non inde sequitur, posse etiam per sacrificium remitti, nam tempus viae definitum est, ut in eo possit fieri talis commutatio pcense seu applicatio poenarum Christi in remissionem pcenee ignis, quia Christus solum viatorum redemptor est, non damnatorum; et ideo talis commutatio, vel in via debet fieri, si sub via purgatorium etiam comprehendamus, vel, si rigorose de via loquamur, in ea saltem homo debet ita uniri Christo, ut capax sit talis commutationis seu applicationis passionis ejus.

5. Sacrificium Eucharisticum, ut propitia- torium, beatis non prodest. — Ut laudis et gratiarum actionis, eorum intuitu offerri po- test. — Secundo loco dicendura est de beatis, de quibus aliquid certum est, aliquid vero dubium. Primo certum est hoc sacrificium, ut est propitiatorium , non posse pro beatis offerri; liberi enim sunt ab omni malo, tam culpse, quam pcenee, cum plenissimam ve- niam et remissionem sint consecuti, imo in- capaces facti sint omnis mali, et ideo nulla propitiatio in eis locum habet. Secundo est certum, posse aliquo modo hoc sacrificium, quatenus laudis est, et gratiarum actionis, offerri Deo pro Sanctis, id est, pro beneficiis in ipsos collatis, qui modus offerendi, ut supra dicebam, non tam proprie dicitur esse pro a.iquo, quia revera non appiicatur ei fructus sacrificii. Quicquid tameu de modo loquendi sit, de re ipsa constat, esse sanctam, Deoque et ipsis Sanctis gratam ; optant enim Deo gratias agi, non tantum ab ipsis, sed etiam ab aliis pro ipsis; afrque in hunc rnodum ex- plicantur ab aliquibus nonnullse Patrum locu- tiones, qualis est illa Cyrilli Hier., Catech. 5 mystag. : Offerimus hoc sacrificium pr*o de- functis sanctis Patribus et Episcopis. Sed fortasse haec verba possunt exponi, non de Sanclis beatis, nam de aliis paulo ante dixe- rat : Cum hoc sacrificium offerimus, postea facimus mentionem etiam eorum, qui ante nos obdormierunt, primum Patriarcharum , Pro- phetarum, Apostolorum, Martyrum, ut Deus orationibus illorum, et deprecationibus, sus- cipiat preces nostras; et statim subit alia verba supra citata : Deinde pro defunctis

sanctis Patribus et Episcopis; denique pro omnibus oramus, qui inter nos vita functi sunt, maximum esse credentes animarum ju- vamen, pro quibus offertur obsecratio sancti illius et tremendi, quod in altari positum est, sacrificii; non ergo satis constat, an loquatur de Sanctis jam bealis. Et quamvis de illis possint verba intelligi, nam in prioribus ver- bis solum Aposlolos et Martyres nominaverat, postea vero mentionem facit sanctorum Gon- fessorum, tamen non est necesse, intelligi de gratiarum aclione, sed de Sanctorum com- memoratione', ut jam dicam. Cypr. enim, epist. 34, de quibusdam Martyribus ait : Sacrificia pro eis semper, ut meministis, offe- rimus , quoties Martyrum passiones celebra- mus; in epist. autem 37, quasi explicans, quomodo pro Martyribus sacrificium offeratur, dicit : Dies eorum, quibus excedunt, annotate, ut commemoraliones eorum inter memorias Martyrum celebrare possimus; in quorum locorum collatione colligit Pamel., ibi non dici, sacrificium offerri pro Sanctis propter gratiarum actionem , sed in eorum comme- morationem , id est, ut per eos, eorumque recordationem , Deum deprecemur; quod significavit etiam Cypr. illis verbis citatis : Ut illorum deprecationibus suscipiat preces nostras;et similiter Augustin., 22 de Civit., cap. '10 : Martyribus, inquit, non templa sicut diis, sed memorias sicut hominibus mor- tuis , quorum apud Deum vivunt spiritus , fabricamus ; et infra : Sacrificium non Mar- tyribus sed Deo immolamus , ad quod sacrifi- cium, sicut homines Dei, qui mundum. in ejus confessione vicerunt, suo loco et ordine nomi- nantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, invocantur (scilicet ut auctor salutis, et bono- rum omnium, quem per sacrificium colimus); Deo quippe, et nonSanctis, sacrificat, quamvis in memoria sacrificet eorum; et tract. 84 in Joan. : Ad ipsam mensam (scilicet Eucharistise) non sic eos commemoramus , ut etiam pro eis oremus, sed magis, ut orent ipsi pro nobis; et eodem modo Chrysost., hom. 21 in Acta : Pro Martyribus offerre (inquit) nihil aliud est, quam in illa hora sacrificii vocari; nam etiam pro Martyribus magnus honor est norni- nari Domino prxsente, dum mors illa perfi- citur, et horrendum sacrificium, et ineffabilia sacramenta. Atque in hunc etiam modum exercet hujusmodi pro martyribus et aliis Sanctis oblationem, idem Chrys. in litur- gia. Et eodem modo hoc explicat Epiph. , hseres. 75; ex Patribus ergo non satis colli-

DISPUTAT. LXXVIII, SECT. III. 707

itur ille modus offerendi sacrificium pro

Sanclis in gratiarum aclionem.

6. Putida hxreticorum calumnia.

Ex

his

tamen testimoniis licet colligere alium

modum offerendi sacrificium pro Sanctis, scilicet, ut aliquis honor inde eis proveniat, juxta id , quod Ecclesia dicit in Missa : Ut illis (id est, Sanctis) proficiat ad honorem, nobis autem ad salutem. Hinc autem sumunt baeretici occasionem carpendiEcclesiam, quod genus quoddam idololatrise committat, sacri- ficium Sanctis offerendo. Sed impudenler errant; novit enim Ecclesia, soli Deo esse sa- crificium offerendum, ut Concil. Trident. tra- didit, sess. 22, cap. 3; et prius Augustin., lib. 8 de Trin., cap. 27, et lib. 22, cap. 10. Oportet tamen distinguere substantiam sa- crificii ab aliis orationibus, quee cum illo conjunguntur; sacrificium ergo Deo tantum offertur in cultum; polest tamen offerri ipsi in honorem Sanctorum , id est, ut Deus Sanclos faciat honorari, ut par est, in quo nihil contra rationem fit; sed postulatur a Deo quoddam honestum bonum, quod ex divino auxilio maxime pendet. At vero ora- tiones, quae adjunguntur sacrificio , et alias cseremoniee, bene possunt directe offerri vel fieri in honorem Sanctorum , quia illa non sunt sacrificia , nec continent cultum latrise; sed sunt orationes qucedam, quse vel Sanclis directe funduntur, ut pro nobis orent, vel Deo, ut Sanctos pro nobis orantes exaudiat; tamen, ut inde Sanctorum honor augeatur, talis oratio et commemoratio S;mctorum cum sacrificio conjungitur, ut Chrys. loco supra citato notavit, quod etiam confert, ut hujus- modi orationes majorem habeant impetrandi efficaciam.

7. Solum superest dubitandum, an possit hoc sacrificium pro Sanctis offerri, etiam ut impetratorium est. Et ratio difficultatis est, quia , licet Sancti non possint in gratia , et essentiali beatitudine augeri, possunt tamen denuo recipere aliquam beatitudinem acci- dentalem, ut novam revelationem vel gau- dium, aut extrinsecarn claritatem , gloriam seu honorem ; ergo possumus a Deo petere, ut hsec bona Sancto alicui conferat vel augeat; ergo possumus pro eis hoc sacrificium, ut impetratorium est , offerre , ut nimirum haec bona eis a Deo impetremus. Quod videtur confirmare usus Ecclesise ; sic enim in obla- tione, quam in Missa facimus, oramus, ut Sanctis proficiat ad honorem, nobis autem ad salutem; et in Collecta post communionem

QILEST. LXXXIII, ART. I.

inlercTum petimus, ut, sicut Sanclis ad glo- riam , ita nobis prosit ad veniam ; et in quadam oralione Secrelee Missae B. Leonis P. petimus, ut illum beata retributio comite- tur ; ac denique Chrys., hom. 33 in Matth., dicit, posse nos aliquid facere pro Sanctis, ad mercedis et retributionis adjectionem. In contrarium autem est, quia non videtur ad reverentiam Sanctorum pertinere, pro eis orare, sed potius eos orare, ut pro nobis orent, vel Deum, ut orationibus illorum nostras deprecationes suscipiat, ut Cyril. Hier. dixit, dicta Catech. 5. Unde Innoc. III in dicto cap. Cum Mart., § ult., ait, Sanctos non indigere orationibus nostris, quia, cum sint perfecte beati, omnia illis ad vota succe- dunt; et ideo mutatum esse modum orandi in quadam oratione B. Leonis; prius enim dice- batur : Annue nobis Domine, ut animee famuli tui Leonis hxc prosit oblatio; poslea vero dictum esse : Ut intercessione B. Leonis nobis hxc prosit oblatio. Hoc autem confirmat, quia cum sacrse Scripturse dicat auctoritas , quod injuriam facit Martyri, qui orat pro Martyre, idem est ratione consimili de aliis Sanctis sentiendum, quod tamen dictum non reperitur in Sacra Scriptura, sed sumitur ex Augustin. , serm. 17 de Verb. Apost. , et tract. 84 in Joan., ubi inter alia ait : Non sic Sanctos commemoramus, quemadmodum alios, qui in pace requiescunt , ut etiam pro eis oremus, sed magis, ut orent ipsi pro nobis.

8. Sacrificio hoc impetrari potest beatis honor aliquis ex viatorum actibus resultans. — Qualiter etiam. accidentalis gloria. — Res- pondetur nihilominus, posse hoc sacrificium, ut impetratorium est, offerri Deo ad impe- trandum Sanctis gloriam et honorem; in quo, ut Innocent. citato loco notavit, non tam pro Sanctis quam pro nobis nostrisque proximis oramus, petimus enim ut magis ac magis a fidelibus glorificentur in terris; quod nostra est utilitas et commoditas, quamvis in Sancto- rum gloriam redundet; sicut in oratione Do- minica petimus : Sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua sicut in ccelo, et in terra; el possumus sacri- ficium offerre ad heec omnia impetranda ; nec tamen propterea proprie dicemur orare, aut offerre sacrificium pro Deo. sed pro nobis, ut glorificemus Deum. Quod si sit sermo non de honore extrinseco Sanctorum, qui intrinsece est in nobis, sed de accidentali gloria intrin- seca ipsis Sanctis, quae consistit in illumina- tionibus et gaudiis accidentabbus, dicendum

est, directe nos nunquam petere Sanctis hanc gloriam accidentalem, sed vel indirecte, qua- tenus ex noslris actibus redundare polest; nam haec vicissitudo gloriee accidentalis sem- per creditur oriri ex his , quee in Ecclesia militante fiunt, ideoque solum usque ad diem judicii esse duraturam; vel certe, si aliunde etiam oriri potest, habet in singulis beatis suam certam legem , stabilem et indepen- dentem ab orationibus nostris, et ideo ad» nos non perlinet, pro eis orare, quantum ad augmentum hujus gloriee; proprie igitur lo- quendo, hoc sacrificium non offertur pro Sanclis, nisi in quantum aliquo modo offer- tur pro nobis; ex quorum actibus honor aliquis, aut accidentalis gloria in Sanctos redundat; et ha^c est resolutio Innocentii in dict. cap. Cum Marlhee. Juxta quam intelli- gendum etiam est, quod D. Thom. ait in 4, dist. 12, queest. 2, art. 1, quaestiunc. 2, ad 2, hoc sacrificium offerri posse pro pueris bap- tizatis, qui ante usum rationis clecedunt; cum enim certum sit, illos jam esse beatos, nou potest magis pro illis , quam pro aliis Sanctis offerri. Unde quamvis D. Thom. dicat, illam oblationem fieri ad consolationem vivo- rum, et ad significandum , eos infantes esse de congregatione justorum, ac vera membra Ecclesiee, nihilominus necesse est, talem oblationem, quoad intenlionem impetrandi, vel applicandi fructum sacrificii, debito modo fieri; et ideo, licet offeratur Deo, aut in gra- tiarum actionem pro tanto beneficio hujus- modi infantibus collato, aut simul, ut inde aliquis honor, vel gaudium in hujusmodi innocentes redundet, tamen quoad alios fructus non potest pro eis offerri, sed vel aliis applicandum est sacrificium, vel the- sauro Ecclesiee adjungetur fruclus ejus.

?. Pro animabus purgatorii utiliter offertur hoc sacrificium. — Terlio loco dicendum est de animabus purgatorii, pro quibus certum est de fide, sacrificium posse offerri, etiam ut impetratorium est, quia illae animee adhuc sunt in pcenis, quee per oblationem hujus sa- crificii remitti possunt. Ita definit Concil. Trident., sess. 22, cap. 2, et can. 3, et con- firmat satis usus et traditio Ecclesiae, et tra- dunt Doctores omnes in 3, dist. 45. Qualis vero eis sit heec propitiatio, et an sit omnino infallibilis, et proprie ex opere operato, attingemus disputatione sequenti; nam ex professo disputatio heec, quae unam de suffra- giis, et aliam de purgatorio supponit, per- tinet ad materiam de satisfactione et de

DISPUTAT. LXXIX, SECT. I.

clavibus, de quibus in sequente tomo dicen- dum est.

DISPUTATIO LXXIX.

DE EFFECTU ET VALORE HUJUS SACRIFICII.

Disput. 7 de sacrificio. — Explicata essentia, et causis Eucharislici sacrificii, superest, ut dicamus de effectibus ejus, et quia effectus ex virtute seu valore procedit, simul de va- lore dicemus. In qua re multa consideranda occurrunt, scilicet, an hoc sacrificium aliquid operetur, quid illud sit, quomodo fiat, in qua perfectione et quantitate, in quibus subjectis, seu personis, et a quibus seu per quam obla- tionem , qure fere omnia permiste tractabi- mus, quia ita sunt conjuncta, ut vix possint disputatione separari.

SECTIO I.

Utrum sacrificiuin Missse babeat aliquem effectum ex opere operato.

'I. Prima opinio. — Prirna sententia esse potest, simpliciter ac proprie loquendo hoc sacrificium nullum habere effectum ex opere operalo. Ita refert Petrus Soto, et tribuit hanc sentent. Cajet. et Scoto, et idem indicant Domin. Soto et Gorduba. Sed revera falso imponitur heec sententia Scoto et Cajet., quge omnia postea videbimus. Potest autem hsec opinio fundari, quia omnis effectus ex opere operato pendet ex Christi promissione ; non enim convenit operi vel signo externo ex na- tura sua; nulla autem promissio alicujus effectus gratiee legitur facta huic sacrificio, quatenus sacrificium est, diversa ab ea, quee facta est huic mysterio, quatenus sacramen- tumest; manducationi enim et potui carnis et sanguinis Christi legimus vitee promissionem factam; oblationi autem seu sacrificationi nihil legimus promissum. Et confirmatur, nam fortasse propter hanc causam Concil. Trident., cum singulis sacramentis tribuerit proprios effectus ex opere operato, agens de hoc sacrificio, nullum ei effectum ex opere operato tribuit; ergo neque a nobis sine ma- jori fundamento tribuendus est. Confirmatur secundo, quia effectus ex opere operato non pendet ex voluntate ministri; omnis autem effectus hujus oblationis pendet ex dignitate offerentis, magis quam ex dignitate rei oblatee, ut D. Thom. supra dixit, queest. 79, art. 5;

quia non potest esse accepta oblatio., nisi offerens dignus sit.

2. Secunda opinio. — Secuncla sententia extreme contraria est, hoc sacrificium esse veluti universalem causam, quee conferat seu concurrat ex opere operato ad omnes fructus et effectus gratiee, quos Chrislus per passio- nem suam nobis meruit, et quacumque via aut ralione nobis applicatur. Ita significat D. Thom., Joan. 6, lect. 6, dicens : Cum hoc sit sacramentum Dominicx passionis , con- tinet in se Christum passum, unde, quicquid est effectus Dominicx passionis , est etiam effectus hujus sacramenti ; ubi lale loquitur de sacramento, ut totum mysterium sub qua- cumque ratione signi sacri comprehenclit; quod infra declarat, dicens : Alia sacra- menta hahent singulares effectus , sed in immolatione hujus sacramenti effectus est universalis pro tota Ecclesia pro vivis et de- functis, quia continetur in ipso causa uni- versalis omnium sacramentorum , qui est Christus ; et eamdem sententiam indicat Ruar., art. 16, § Manifesta est, dicens : Ad omnia valet sacrificium altaris, ad quse valuit victima crucis. Fundamentum esse potest, quia hoc sacrificium eequale est sacrificio crucis, ut patet ex principali offerenle, et ex re oblata ; ergo tam est universaleetefficax in causando, quam fuit illud in merendo et satis- faciendo. Ex qua ratione intulit ulterius (ut referlur) Catherin., in opusc. de Sacrificio Missee, et super ad Hebr. 10, hoc sacrificium virtute operandi non niti in sacrificio crucis, neque ab illo pendere , quia tam infinitum est, sicut illud. Unde, sicut illud ab hoc non pendet, neque in illo nititur, ita neque hoc in illo, sequalia enim sunt, sicut in perfectione, ita et in valore, et in virlute; sunt ergo tan- quam duee causee universales, eeque primee in suo genere, quamvis ex voluntate Christi diversum usum habuerint; nam sacrificium crucis ordinatum tantum fuit quoad suffi- cientiam, hoc vero quoad efficaciam. Quod. si objicias sequi, sacrificium Missee ex opere operato dare effectum baptismi, pcenitentise, et similes , respondet, immediate et per se, negando sequelam ; mediale autem et per alia sacramenta, concedendo illam; est enim ejus virlus veluti universalis causse, quse per se ipsam non immediate operatur, sed cum causis proximis , qute in prajsentisunt csetera sacramenta, ad hoc peculiariter instituta, ut universalis virtus hujus sacrificii ad speciales effectus applicetur.

710 QILEST. LXXXIII, ART. I.

3. Sacrificium hoc effectum habet ex opere operato, ut causa. — Cajetanus a calumnia vindicatur. — Dico primo , sacrificium hoc habere effectum aliquem ex opere operato, ut proximam causam iliius. Heec conclusio non solum est contra primam sententiam, sed etiam contra secundam, quie nescio quam universalem causalitatem hujus sacrficii ex- cogitavit, omittit autem propriam et parlicu- larem. Est autem sententia hsec D. Thom. supra, qusest. 79, art. 5, et 82, art. 1 , et in 4, dist. 12, qusest. 2, art. 1, quaestiunc. 2, et apertissime dist. 45, qusest. 2, art. 1, qusestiunc. 3, et art. 3, qusestiunc. 1, ad 3; Cajet., tom. 2 Opusc, tract. 3, quaest. 2 ; dicit tamen, hunc effectum pendere ex dispositione ejus, pro quo sacrificium offertur, ex quofor- tasse sumpta est occasio citandi Cajet. pro contraria sententia; sine causa tamen, quia id non est contra rationem operis operati, ut in omnibus sacramentis constat; satis enim est quod opus vi sua conferat talem effectum non ponenti obicem; et idem est sensus Scoti, Quodl. 20; et eamdem sententiam tenet Albert. in 4, dist. 13, art. 31 ; Sot., quasst. 2, art. 1, et lib. 9 de Just. et jur., quaest. 2, art. 2; Petrus Sot., lect. 7 de Euchar. ; Can., 12 de Locis, cap. 12, ad 9; Castro, verb. Missa, hseres. 2;Cordub., lib. 1, qusest. 3; Covar., in cap. Alma mater., 1 part., § 5, num. 6, et reliqui omnes recentiores, nec Catholicum contradicentem invenio ; ideoque certam exis- timo veritatem hanc. Ne tamen fortasse sit in verbis eequivocatio . advertendum est, hic non esse sermonem de causalitate physica , nec quidquam referre ad qusestionem prse- sentem, quia ille modus causandi, vel neces- sarius non est in prassente, vel fortasse non habet locum , si verum est, hoc sacrificium non dare ex opere operato gratiam gratum facientem , sed solam remissionem pcenee , quee non est effectus physicus ac positivus, sed moralis , quia non consistit in influxu alicujus qualitatis, vel entitatis physicee, sed tantum est moralis condonatio cujusdam de- biti, quse solum moraliter causari potest; tamen in suo ordine dicetur conferri ex opere operato, si ex vi sacrificii, ultra omne meri- tum et satisfactionem operantis, infallibiliter conferatur non ponenti obicem. Propter quod nonnulli hunc effectum vocant per modum infallibilis impetrationis; alii per modum so- lutionis ex thesauro meritorum et satisfactio- num Christi ; non tamen refert, hoc vel illo modo loqui, quando de re constat.

4. Sic igilur explicata conclusio probatur ex communi Ecclesise consensu; omnes enim persuasum habent, sacrificium hoc ex vi suee institulionis habere singularem vim et effica- ciam ad applicandum aliquem fructum re- demptionis Christi, juxta id, quod Concil. Trident., sess. 22, cap. 1, dixit, Christum instituisse hoc sacrificium, ut illius (id est, sacrificii crucis) salutaris virtus in remissio- nem eorum, qux a nobis quotidie committun- tur, peccatorum applicaretur ; quod in c. 2 latius docet; hsec autem applicatio, cum fiat ex vi institutionis, oportet, ut includat causa- litatem ex opere operato; nam, si solum esset ex merito, vel satisfactione operantis, nihil haberet singulare hoc sacrificium ex vi insti- tutionis ; imo neque in hoc superaret sacrificia veteris legi, vel naturse; nam etiam illa ha- bere polerant similem effectum ex opere ope- rantis, vel per modum impetrationis. Quod si dicatur, hanc impetrationem esse majorem in hoc sacrificio propter dignitatem ejus, hoc non satis est, nam inde fit, hoc sacrificium nullam habere virtutem applicandi redemp- tionem Christi ex peculiari institutione ad hunc finem, sed solum quatenus ex natura rei sequitur ex ipsa institutione sacrificii se- cundum substantiam ejus; hoc autem non videtur consentaneum doctrinse Concil. Tri- dent. Secundo argumentor, quia Ecclesia sem- per intellexit, fructum hujus sacrificii non pendere ex gratia seu sanctitate ministri offe- rentis ; ergo signum est, dari ex opere ope- rato, quia si esset ex opere operantis, magis penderet ex justitia offerentis, quam ejus, pro quo offertur, sicut videre licet in quolibet alio opere satisfactorio. Ratio enim est eadem, scilicet quia is, pro quo applicatur opus, non est moralis circumstantia operis, sed solum subjectum, in quo opus habiturum est effec- tum, quod est quid extrinsecum et posterius ad valorem operis; offerens autem est mora- lis circumstanlia sacrificii, a quo maxime pendet moralis a?stimatio et virtus ejus, ut esse potest ex opere operantis. Quod si dica- tur, hoc sacrificium esse fructuosum inde- pendenter a proxime offerente, quia Christus semper est principalis offerens , contra hoc est, quia hic fructus non est ex eo, quod Christus sic offerendo quasi de novo satisfa- ciat, quia non est in stalu satisfaciendi , ut infra dicam; ergo, ut sit certus, et de se in- fallibilis, oportet, quod sit per modum appli- calionis ex vi talis sacrificii, ut a Ghristo oblati ; et hoc ipsum est esse ex opere ope-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. I.

rato. Tertio, sacramenta legis novse omnia habent effectum ex opere operato; ergo, et sacrificium debet habere aliquem similem effectum sibi proportionatum; patet conse- quentia , quia utrumque spectat ad dignita- tem et excellentiam novse legis; neque minus dignum aut perfectum est hoc sacrificium iu ratione sacrificii, quam sint in suo genere sacramenta. Quapropter, quod de sacramen- tis novee legis dicunt Concilia, efficere quod significant , quia non sunl signa egena et vacua, sed plena virtute sanguinis Christi, in quo jam effuso nituntur, totum (inquam) hoc convenit huic sacrificio; est enim eadem ra- tio; imo, quia cum uno sacramentorum idem realiter est, quoad hoc sub nomine sacra- menti comprehendi potest. Quarto, quia alias sequitur, non magis posse hoc sacrificium offerri pro alio , quam ipsam Eucharistiee sumptionem, quod est plane falsum, et con- tra omnium mentem. Sequela probatur, quia etiam sumptio offerri potest pro alio quoad satisfaclionem ex opere operantis, et similiter quoad impetrationem ; est enim opus satis- factorium, et merilorium, seu impctratorium, sicut alia opera religionis; si autem ab obla- tione sacrificii, ut sic, tollamus vim ex opere operato, nihil aliud in ea manet, quod pro alio offerri possit, prseter satisfactionem, et impetrationem ex opere operantis ; nulla ergo erit diversitas. Ultimo sequi ex contraria sententia videtur, oblationem sacrificii, qua in hoc mysterio Christus offertur, non esse de se magis fructuosam, magisque applicativam redemptionis, quam sit oblatio interna ejus- dem Christi et passionis ejus, quam unus- quisque fidelis sua privata devotione facere potest; consequens autem est etiam absur- dum, et contra totius Ecclesise sensumet tra- ditionem ; nam sacrificium hoc, reipsa obla- tum, censetur habere specialem efficaciam ultra solum desiderium, seu interiorem ac- tum.

5. Occurritur evasioni. — - Has autem ra- tiones effugere posset aliquis seu enervare, dicendo, sacrificium hoc habere specialem vim impetrandi, quse diversa est a causalitate ex opere operato, ut infra videbimus. Sed hoc non tollit vim rationum factarum, quia si impetratio est infallibilis respectu subjecti non ponentis obicem, et est specialis ex vi ipsius externi operis, haec est, quam nos vo- camus causalitatem ex opere operato , quia necesse est fundari in promissione facta tali operij et revera improprie vocatur impelra-

tio, sed polius est realis executio, et appli- catio ejus rei, quam Deus, quantum est ex parte sua, jam contulit. Si autem impetratio non est infallibilis, non salis est ad dignita- tem hujus sacrificii, neque ad effeclus ejus explicandos, nequead reddendam rationem de omnibus, quse de illo affirmantur; ul, v. gr., quod nulla indignitate aut malitia offerentium inquinari potest; satis enim censeretur ma- culari moraliter, si redderetur inefficax ex offerentis malitia. Item , quod non possit offerri pro justo catechumeno defuncto, nam hoc non est verum quoad impetrationem; oportet ergo, ut sit verum quoad effectum ex opere operato, et hoc magis ex dicendis con- stabit.

6. Sacrificium Eucharistise non universalis causa cum omnibus gratise instrumentis con- currens censendum. — Dico secundo : hoc sa- crificium nulla ralione dici potest causa uni- versalis ex opere operato, conferens vel concurrens ad omnes effectus gratiee, qui ex redemptione Christi nobis proveniunt. De hac conclusione nihil fere anliqui auctores locuti sunt, quia, ut existimo, nunquam hujusmodi causalitatis modus in eorum mentem venit; ex recentioribus attigit illam Cano, dicta solut. ad 9, circa fin., et Lindanus , lib. 4 Panoplia3, c. 51, 52 et 53, ubi dicit, neminem esse tam insanum, qui quoad efficaciam faciat comparationem , nedum eequalitatem , inter sacrificium crucis et Missso; sumi etiam po- test ex Hosio, in Confessione, c. 41; Corduba, dicta quaest. 3; Ganis., queest. 7 de Euchar.; Pigh., Controver. 5; Petrus Soto, lect. 7 de Euch.; Cano, lib. 12 de Locis, cap. 13, ad 1; Soto, 4, dist. 13, qusest. 2, art. 1; et nonnihil insinuat Gabr., lect. 26 et 27 in can. Et pro- batur, quia, aut heec universalis causalitas fundatur quasi ex natura rei in excellentia vel satisfactione actuali talis sacrificii, vel in speciali promissione et institutione Christi ; dum praeter hos nullus alius modus excogi- tari potest; neuter autem illorum est proba- bilis. De primo patet, tum quia potuisset hoc sacrificium institui, et nullam omnino habere causalitatem ex opere operato; nam cur re- pugnat? Tum etiam quia, si rei dignitas con- sideretur, etiam Eucharistise sacramentum est infinitse dignitatis, et tamen non propterea est principium omnium gratiarum ex opere operato; imo, seclusa promissione, cec pro- prium aliquem effectum haberet ex opere operato; si autem consideretur actualis satis- factio, hsec nulla est in hoc sacrificio ex parte

QILEST. LXXXI1I, ART. I.

Christi. ut statim ostendam, et quamvis dare- mus, esse aliquanj, potius esset per modum sufficientiae , quam efficacis applicationis , sicut fuit in sacrificio crucis. De secundo vero, scilicet de institutione aut voluntate Christi, probatur, nam, ubi est talis institutio? Neque enim in Scriptura sacra habetur; neque in Ecclesiae traditione est aliquod ejus vesti- gium.

7. Ratio pro conclusione. — Et ratione de- claratur, nam fruclus passionis Christi dupli- ciler considerari potest : primo secundum perfectionem inlensivam singulorum effec- tuum, ut; v. gr., quod fuit sufficiens ad me- rendam nobis gratiam, magis ac magis inten- sam, etc; vel secundum extensivam, id est, quoad multitudinem effectuum. Neutro autem modo potest efficacia ex opere operato, con- veniens huic sacrificio, esse adeequata suffi- cienliee meriti et satisfactionis sacrificii cru- cis; ergo nullo modopotestessehoc sacrificium causa universalis omnium gratiarum prove- nientium ex redemptione Chrisli; suppono enim id, quod de fide certum est, sacrificium crucis fuisse causam redemptionis quoacl suf- ficientiam , per se autem solum non habere efficaciam ; hoc autem sacrificium e contrario non esse propter sufficientiam, nam heec per- fecte et copiose completa est in cruce, ut supra cum Paulo in epist. ad Hebr. late ex- posuimus, sed esse propter aliquam effica- ciam seu applicationem illius sufficientiee, ut Concil. Trident. dixit. Unde, si in hac effica- cia non habet hoc sacrificium universalem causalitatem, in nulla re potest illam habere. Probatur ergo minor, quoad priorem partem de perfectione intensiva ; nam Christus per passionem non solum nobis meruit sufficien- ter decem aut viginti gradus gratiee, sed in quocumque gradu , ita ut, sicut ratione sui meriti nunc voluit tantam gratiam in bap- tismo dari, ita velle potuisset, ut major vel minor daretur; et quicquid designavit, totum sufficienter cadit sub suum meritum; et idem est de remissione pcenee majoris et minoris in quocumque gradu; hoc autem modo non potest efficacia sacrificii Eucharistiee adee- quari sufficientiee sacrificii crucis. Cujus ratio evidens est, quia sufficientia de se est infi- nita, et exhauriri non potest, neque oportet, ut sit ad certum gradum determinata, quia ut sic, non applicatur ad operandum; at vero efficacia oportet, ut sit determinata ad cer- tum gradum, quia includit applicationem, et institutionem ad operandum, et consequenter

ad certum , et determinatum effectum. Et confirmatur, nam hac ratione diximus in su- perioribus sacramenta habere determinatam perfectionem effectus ex opere operalo, quia supposita institutione operantur per modum naturee, quantum possunt in subjecto sic vel sic disposito; sed quoad hoc eadem est ratio de sacrificio Eucharistiee, quia oblatum etiam pro tali, vel tali persona operatur in illa de- terminatum effectum, et quantum potest in subjecto ita disposito, supposita institutione. Unde, si subjectum intelligatur infima dispo- sitione preeparatum, vel potius non positive dispositum, sed negative, non ponens obicem, habebit in illo minimum quemdam effectum finitum ac determinatum quoad efficaciam; quod de sufficientia sacrificii crucis dici non potest, nam illud de se sufficiens est, ut ra- tione illius major effectus fieret in tali sub- jecto, si Christus voluisset; ergo quoad hanc partem non est adeequatio inter efficaciam et sufficientiam unius et alterius sacrificii.

8. Altera vero pars de perfectione exten- siva, seu multitudine effectuum, multis modis ostendi potest. Primo quoad personas; nam sacrificium crucis fuit sufficiens prodesse om- nibus hominibus, tam qui Christum preeces- serunt, quam qui secuti sunt, nec solum bap- tizatis, sed etiam iis, qui nondum baptizati sunt, nec tantum justis, sed etiam his, qui in peccato mortali existunt, eos illuminando et vocando, etc. At vero sacrificium Eucharistiee nullam efficaciam habere potest in homines, qui Christum preecesserunt; neque in his omnibus, qui subsecuti sunt, potest habere propriam efficaciam ex opere operato, sed solum in baptizatis et justis. Secundo idem ostenditur quoad varielatem effecluum, nam sufficientia sacrificii cruenti se extendit, v. gr., ad remissionem peccati originalis, ad quam nullo modo extenditur efficacia sacri- ficii Eucharistiae ex opere operato; imo idem est de remissione cujuscumque peccati mor- talis quoad culpam, et de infusione gratiee sanctificantis, ut infra dicemus. Idemque ar- gumentum fieri potest de charactere bap- tismi, Ordinis vel confirmationis, de dono perseverantise, et de aliis similibus auxiliis, aut donis gratiee.

9. Evadendi modus refutatur. — Instantia rejicitur. — Nec quicquam juvat, quod su- pra dicebatur, sacrificium hoc habere omnes hos effectus, non per se immediate, sed ut causam universalem, operantem per aliam particularem, ut per sacramenta ; hoc enim,

DISPUTAT. LXXIX

et fnlsum est, ac sine fundamento dictum, ot insufficiens ad difficultalem expediendnm; nnm imprimis, etinm omnin sacrnmentn si- mul sumptn cum hoc sncrificio non habent efficaciam adaequatam sufficientiaa passionis Christi; nam tota hasc efficncin est definitn, elinm in vnrietate effectuum; illa vcro suffi- cientia est multo magis universnlior. Unde etinm de facto plures effectus gratiee propter sufficientiam illius sacrificii conferuntur, qunm possint per sncrnmentn conferri , ut fncile palet de illuminationibus, et de exci- tantibus gratiis, quae dantur ante baptismum, vel ante poenitentiee sacrnmentum, vel de omnibus operibus meritoriis ex opere ope- rantis, et auxiiiis, vel gratiis, quaead illa, vel propter illa dantur. Quod si quis adhuc con- tendat efficacinm hujus sacrificii tam esse universalem, ut non solum per sacramenta, sed etiam per nostras dispositiones , et per omnia media, quibus Deus ad nostram sanc- tificationem utitur, operetur, quid dicetur de prima illuminatione, interna vocatione seu excitante gratia, quam Deus in nobis sine no- bis, id est, sine ulla dispositione nostra ope- ratur? pam illa esse non potest effectus hujus sacrificii, ut a causa immediate operante, ut per se notum est, et contraria opinio fatetur; neque ut a causa mediata, quia nulla ibi est alia, nisi Deus ipse influens talem gratiam. Dices tamen, hoc facere Deum ratione hujus sacrificii. Sed hoc imprimis, et dicitur incon- stanter, quia revera est dicere, sacrificium esse immediatam causam moralem talis effec- tus; deinde sncrificium hoc non est ratio talis effectus, ut in re oblatum, quia supponimus, non esse oblatum, neque applicatum ab ali- quo offerente, neque etiam ut in voto exi- stens, nam in eo, qui primam illuminationem et fidem suscipit, nullum votum hujus sacri- ficii praecessit; non ergo datur illa grntia in- tuitu hujus sacrificii incruenti, sed cruenti solius. Tandem, quia ridiculum dictu est, sn- cramenta omnia habere efficaciam ab hoc sacrificio incruento, ut sic, aut in illo niti, ut operentur, quia sacramenta solum nituntur in rnerito, et satisfnctione Christi; ergo solum nituntur in illo sacrificio, in quo Christus suum meritum, et satisfactionem consumma- vit; hoc autem fuit solum sacrificium crucis, ut supra ex Paulo ostendimus; ergo in illo solo nituntur, et non proprie ac formaliter in sacrificio Eucharistise, prout ab illo distingui- tur. Nam seclusis ab hoc sacrificio, novo me- rito et satisfactione, nulla ratio excogitari

SECT. I.

polest, ob quam sacramenta dicantur suos effectus conferre in virtule hujus sacrificii, quin in nullo genere cnusa3 habent virtutem ab illo, neque in conferendis suis effeclibus includunt habitudinem ad illud; qualis enim est ha?c habitudo, aut quod hnbet fundamen- tum? Quod enim aliquis fingere potest, in- cludere omnia sacramenla votum hujus sa- crificii, multo mngis improbnbile est , qunm quod supm rejecimus de simili voto Eucha- ristiae, quatenus sacramenlum est, in usu aliorum sacramentorum incluso; nullus enim hactenus dixit, hoc sacrificium esse medium necessnrium ad remissionem originalis pec- cati, vel ad alios effectus sacramentorum om- nium ; id enim nec fundamentum habet in Scriptura, Patribus, aut traditione, neque est consentaneum absolutae virtuti et efficaciae aliorura sacraraentorum. Nec denique proba- bili ratione sustineri potest, quia , secluso praecepto audiendi Missam , nullo modo est hoc sacrificium necessarium ad salutem sin- gulorum. Unde nec votum ejus necessarium est; imo cum proposito nunquam illud offe- rendi, posset aliquis salvari; praeceptum au- tem audiendi Missam, quod Ecclesiasticum est, vel etiam si fingatur esse divinum, non constituit medium necessarium ad salutem > nisi ea ralione, qua observatio mandatorum ad salutem necessaria est.

10. EucJiaristiae sacrificii effectus ex opere operato ex crucis sacrificio manavit. — Neu- tiquam, tamen a Sanctorum meritis pendet. — Ex quibus infero hoc ipsum sacrificium Eucharistiae non habere effeclum ullum ex opere operato, nisi quatenus nititur in sacri- ficio crucis, et ab illo habet virtutem et effi- caciam. Quod censeo de fide certum, quia passio Christi est universalis causa omnium effectuum gratiae, sive per sacramenta, sive per quodcumque aliud instrumentum confe- rantur; ideo enim dicitur Christus, una obla- tione crucis consummasse sanctificatos, quia ab illa est omnis gratia, omnisque sanctifica- tio nostra ; et propter eamdem causam, ^ad Rom. 3, ait Paulus, Deum proposuisse Chri- slum propitintorem in sanguine ipsius. Ac denique Concil. Trident., sess. 22, c. 1 et 2, ideo dicit, efficaciam hujussacrificii affirmnri sine injurin sncrificii crucis, quia institutum est, ut per illud salutaris sacrificii crucis vir- tus applicaretur; ergo hujus efficacia nititur in illius sufficientia. Denique omnis efficacia hujus sncrificii debet fundari in aliquo merito et satisfactione Christi ; sed non in novo me-

QUjEST, LXXXIII, ART. I.

rito et satisfactione, qure Christus habeat, incruenle offerendo, ut ssepe dictum est; Christus namque jam non est in statu me- rendi, vel satisfaciendi; et quia hoc sacrifi- cium non est institulum propler sufficientiam, sed propter solam efficaciam; ergo fundatur in merito et satisfactione, quse Christus ha- buit in vita mortali, et in cruce consumma- vit. Cavendum autem hic est aliud extremum quorumdam, qui dicunt efficaciam hujus sa- crificii non solum fundari in satisfactione Chrisli, sed etiam in satisfactionibus Ecclesioe et Sanctorum, quse in thesauro Ecclesias ser- vantur, et per hoc sacrificium applicari pos- sunt. Hoc enim verum non est, loquendo, prout loquimur, de proprio effeclu ex opere operato, qui in sola Christi institutione et promissione fundatur; Christus autem non fundavit institutionem suam, neque sacra- mentorum, neque sacrificii, in alienis meri- tis, sed in propriis, quia neque aliis indige- bat, neque aliter fieri decebat, cum potestas excellentiee ejus ad haec oinnia sufficeret, et habitura esset effectum independenter ab operibus alienis, juxta vim suae institutionis et promissionis.Dicoautem, proprie loquendo de effectu ex opere operato, quia per modum indulgentiae interdum potest Ecclesia appli- care de thesauro suo satisfactionem aliquam, mediante sacrificio Missse , sicut id facere consuevit mediis aliis operibus, vel etiam media susceptione alicujus sacramenti, ut la- tius dicemusde indulgentiis disputantes; tunc autem ille effectus distinctus est ab effectu ex opere operato, et extrinsecus atque acciden- tario illi conjunctus.

\ 1 . Diruilur primse opinionis fundamentum. — Inter sacrificium et sacramentum quoad effectus ex opere operato necessitatem, diffe- rentia. — Fundamentum prioris opinionis nitebatur proprie in auctoritate negativa, quia nimirum non constat de Christi promis- sione. Ad quod aliqui respondent, non esse necessariam specialem promissionem , sed sufficere solam sacrificii institutionem, quae secum necessario adducit efficaciam sacrifieu ad hujusmodi effectum, quoniam est sacrifi- cium novae legis et perfectum. Sed hoc indicat quidem congruentem rationem, ob quam in- stitutio talis sacrificii postulat, ut ei talis pro- missio adjungatur; non tamen satis est, ut hujusmodi effectus vel efficacia possit sine promissione speciali intelligi; nam tota ratio sacrificii etiam in nova lege potest perfecte intelligi absque hujusmodi effectu, vel causa-

litate ex opere operato. In quo est nonnulla differentia inter sacramentum et sacrificium, nam sacramentum per se primo instilulum est ad sanclificationem conferendam et signi- ficandam; et ideo tale sacramentum intrinsece includit in sua institutione, ut sit signum per- fectae sanctificationis, quae fit per gratiam ab ipsomet collatam; in quo continetur quidem promissio gratise, tamen illa intrinsece inclu- ditur in institulione talis sacramenti, ut tale signum est; sacrificium vero per se primo in- stituitur in cultum Dei, quoad significationem moralem, et hoc sacrificium institutum est in repraesentationem passionis Christi, quoad significationem mysticam; et heec sunt, quae per se pertinent ad institutionem talis sacrifi- cii ut sic. Quod autem ultra hoc habeat virtu- tem conferendi aliquem effectum ex opere operato, est quidem decenter annexum tali sacrificio; non est tamen ita per se et intrin- sece inclusum in ratione vel significatione sacrificii.

12. Objectioni fit satis. — Sacrificii hujus effectus ex opere operato in Scriptura pro- missi. — Dices : esto ita sit, consideratasolum communi ratione sacrificii, tamen loquendo de sacrificio propitiatorio, necessario includit habitudinem ad aliquem effectum remittendi peccatum quoad culpam vel poenam; nam in hoc propitiatio consistit. Respondebis, esse posse sacrificium propitiatorium absque ef- fectu ex opere operato, per modum solius impelrationis, vel ex merito operantis. Sed contra, quia non agimus de sacrificio propi- tiatorio in communi. sed in particulari de tali sacrificio propitiatorio, perfecto in suo genere. Respondetur : esto, hoc totum concedamus, in hoc ipso necesse est includi promissionem ; nam, vel in hoc sacrificio consideratur digni- tas entitativa (ut sic dicam), scilicet, quod in eo Christus offert, et offertur, et hsec praecise non sufficit ; potuisset enim Christus instituere hoc sacrificium cum tota hac dignitate, non ordinando istud acl aliquem effectum ; vel con- sideratur dignitas efficaciae (ut sic dicam) in propitiando; et hanc necesse est esse adjunc- tam, media promissione, nam pendebat ex. voluntate. Et confirmatur, nam sacrificium hoc confert tantum effectum, et non majorem, nec minorem ; sed hoc definitum est ex sola Christi voluntate; non enim est hoc sacrificium tanquam agens naturale ex se determinatum ad tantum effectum; ergo, quod sacrificium hoc conferat hunc vel illum effectum, et tan- tum, ac non majorem, pendet ex Christi pro-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. 11.

missione; ergo et simpliciter, quod conferat effectum. Tandem declaratur, nam sacrificium crucis in esse suo tam perfectum fuit, sicut sacrificium incruentum; el tamen nullum ha- buit effectum ex opere operato quoad effica- ciam, solum quia ex Christi voluntate nonfuit ad hoc ordinatum, sed habuit sufticientiam, quseex natura rei secula est, supposita digni- tate personse offerentis, et aliis conditionibus ad satisfaciendum requisitis ; ergo similiter hocsacrificium,quantumvis perfectum in suo esse, non intelligitur habere prredictam effi- caciam, nisi adjuncta ordinatione, aut pro- missione Christi; concedenda ergo est hujus- modi promissio. Nec refert. quod in Scriptura sacra non inveniatur expressa ; sufficit enim Ecclesiae traditio, ex qua sufficienter colligi- tur, ut ostensum est. Dici etiam potest, insi- nuatam esse a Christo in illis verbis consecra- tionis sanguinis : Qui pro vobis et pro multis effundetur in remissionem peccatorum , inlel- lectis de effusione mystica, vel sacramentali.

13. Ad primam confirmationem ex Concil. Trident. respondetur, nec oninino omisisse hunc effectum, dicens, per hanc incruentam oblalionem uberrime percipi fructum cruentse oblationis; nec expresse uti voluisse verbis significantibus opus operatum, quia res non est tam constans et certa, ut ab ipso esset expresse diffinienda.

14. Ad secundam confirmationem respon- detur, hunc effectum non pendere ex sancti- tate proximi ministri offerentis; quod vero esse non possit sine sanctitate Christi offe- rentis principalis, non est contra efficaciam ex opere operato, tum quia omnes effectus gratiee, cujuscumque rationis sint, pendent ex Christi sanctitate, et ex valore, quem habent ex ejus dignitate; tum etiam quia illa Christi sanctitas in hoc sacrificio per se con- currit, et necessaria est ad perfectionem ipsius sacrificii, et ut semper atque infallibi- liter sit Deo gratum; acl effectum autem ex opere operato per se ac formaliter non esset necessaria , quia , ut ssepe dixi, hujusmodi effectus non fundatur in actuali merito, vel satisfactione Christi, quae de novo sint in hac oblatione incruenta, quia revera nulla sunt; imo nec fundalur in acluali impetratione, quia simpliciter necessaria non est; fundatur tamen in merito passionis et in promissione tunc facta, quse infallibiliter habebit effectum, etiamsi ponamus, Christum non amplius orare, neque impetrare, sicut dicendum est de effec- tibus sacramentorum ; nam eadem ratio de

hoc sacrificio, et de quolibet alio, quod potuis- set Christus in lege nova instituere, in quo ipse neque offerret, neque offerretur, et tamen quod haberet effectum ex opere ope- rato in virtute passionis suse.

15. Respondetur rationibus secundx opinio- nis. — Fundamenta secundse sententias, si quse sunt , ex dictis sufficienter expedila manent; nam, licet hoc sacrificium sit in suo esse teque perfectum ac sacrificium crucis, differunt tamen in duobus, quse ad rem prse- sentem multum referunt. Unum est, quod Chrislus offerens in utroque sacrificio non est nunc in statu merendi et satisfaciendi, sicut fuit tempore passionis; hinc enim fit, ut hsec sacrificia non habeant sequalitatem in actuali merito vel satisfactione; et consequenter, ut unum possit in efficacia sua ab alio pendere. Allerum est, quod hsec duo sacrificia ad di- versos fines instituta et ordinata sunt, unum adsufficientiam, et aliudadefficaciam; et ideo non oportet, ut tam universalis sit causalitas unius, sicut alterius; sunt enim diversarum rationum, ut id satis declaratum est. Auctores autem ibi cilati revera non loquuntur de effectu ex opere operato, sed absolute, sive sit illo modo, sive per modum impetrationis; et hoc modo tribui potest huic sacrificio uni- versalis causalitas, non quod necessaria sit ad omnes effectus gratise, nec quod de facto omnes ab illo proveniant, sed quod hoc sacri- ficium, quantum est ex se, potest offerri ad impetrandum quemcumque effectum gratise, qui propter Christi passionem nobis conferri potest; nam, licet sine hac impelratione possit etiam dari, et interdum detur peralia media, tamen oblatio hujus sacrificii potest etiam ad hoc juvare, preesertim ad impetranclum ut alia media applicentur, vel ut homo sit recte dispositus, ne illorum effectibus obicem ponat.

SECTIO II.

Utrum hoc sacrificium sit aliis modis fructuosum, pra3terquam ex opere operato.

1 . Ratio difficultatis . — Ratio dubitandi est,. quia non videtur esse medium inter opus operantis et opus operatum; sed huic sacrifi- cio, ut est opus Christi, non est tribuenda causalitas ex opere operantis, ut ssepe dictum est; ergo solum potest causare ex opere ope- rato; nam quod, ut est opus ministri, possit habere effectum ex opere operantis, non refert, quia et est per accidens, et est quid commune omnibus aliis bonis operibus, propter quas

QILEST. LXXXIII, ART. I.

causas etiam hoc non computatur inler effec- tus sacramentorum ut sic. Major probatur, quia illo duo membra videntur condistingui per immediatam contradiclionem; aut enim effectus fundatur in promissione Christi facta ipsi operi externo, et sic est ex opere operato; vel non, et sic tantum potest niti in merito operantis; ergo non est medium. Vel aliter, aut talis effectus pendet ex bonitale minislri offerentis, et sic erit ex opere operantis ; vel non pendet, et sic erit ex opere operato; vel aliter, aut talis effectus infallibiliter dalur non ponenti obicem, et sic erit ex opere operato; aut non datur infallibiliter, et sic non erit effectus sacrificii ; sicut non est effectus sacra- menti ille, qui non datur infallibiliter per sacramentum non ponenti obicem, utin supe- rioribus dixi. Unde sumitur aliud argumen- tum a simili, nam in sacramentis ut sic non est alius modus causandi, nisi ex opere ope- rato, et omnis alius effectus pertinet ad opus operantis; ergo idem dicendum esl in hoc sacrificio; est enim eadem ratio, quia omnia nituntur in promissione Christi, quse remoto obice debet esse infallibilis, nam si , ablato obice, adhuc posset non dari, jam non nite- retur in promissione, sed ex mera Dei volun- tate penderet.

2. In hac re graves auclores tractantes de effectu hujus sacrificii, dicunt illud operari per modum meriti de condigno, per modum satisfactionis, et per modum impetrationis : Cajet., Soto, Corduba, et alii de cilatis dubio prsecedente; et (quod amplius est), ita etiam loquitur Catechismus Pii V, tract. de Sacrifi- cio, circa finem. Non tamen explicanthi auc- tores, sub qua ratione, vel in ordine ad quas personas loquantur de hoc effectu ; neque an sit distinctus ab effectu ex opere operantis, et operati; vel ad quem illorum perlineat. Unde fit, ut obscure loquantur, etfortasse non pro- prie in omnibus. Ut ergo rem distinctius ex- plicemus, distinguamus tria , quse in hoc sacrificio considerari possunt. Primum est id, quod habet hoc sacrificium ex vi institutionis aut promissionis Christi. Secundum est id, quod habet ex vi actualis oblationis, ut est a proximo ministro offerente. Tertium est id, quod habet ex vi actualis oblationis, ut est a Christo principali offerente; diximus enim supra, Christum hic non tantum offerre, quia minister in persona ejus offert ex vi prioris institutionis , sed etiam quia per aliquem actum proprium actu concurrit ad ipsam oblationem.

3. Quorumdam placitum. — Ex his igitur tribus duo postrema difficultatem non habent, quia de ministro proxime offerente, certum est, posse per hanc oblationem mereri de condigno, et salisfacere etiam, vel impetrare ex opere opernntis, si sit in gratia, et debila intentione et circumstantiis offerat; est enim haec oblatio honestum et religiosum opus; sicut ergo per alia bona opera homo justus merelur et satisfacit, ita et sacerdos justus per hoc opus. Item in lege veteri \el naturae, sacerdos offerens sacrificium merebatur de condigno et satisfaciebat, concurrentibus cee- teris circumstantiis; ergo etiam nunc sacer- dos ; imo eu magis quo opus ipsum ex objecto melius est et dignius. Et quoad hoc vocatur ab aliquibus hic effectus ex opere operato, quia opus ipsum ex se, et ratione rei oblatse, est dignum tanto effectu, si ex parte operan- tis ceetera necessaria concurrant. Sed hoc improprie dictum est et preeter usum illius vocis; alias simili modo dici posset, amorem Dei ex opere operato augere gratiam vel me- reri, quia natura sua et vi s,ui objecti dignus est tali valore; sic enim in prsesenti, interior actus, seu voluntas offerendi tale sacrificium est, a quo pendet totus hic effectus, et valor exterioris oblationis, ut est a proximo ope- rante; ipsa vero exterior oblalio comparalur ad interiorem solum ut ad objectum , dans actui specificam bonitatem et clignitatem. Est ergo proprie loquendo totus hic effectus ex opere operantis. Uncle fit; ut quoad effectum meriti cle condigno non habeat vim exlra ipsum operantem, nec possit aliis communi- cari; quoad effectum vero satisfactionis (et idem est de impetratione) possit aliis commu- nicari seu pro aliis offerri; nam quoad haec omnia, eadem est ratio de hac oblatione con- siderata ut est opus operantis, quae de aliis operibus meritoriis, satisfacloriis et impetra- toriis. At vero considerando hanc oblationem, ut est a Christo principali offerente , saepe dictum est, non esse actu vel de novo meri- toriam, seu satisfactoriam ex opere operantis Christi, quia jam Christus non est in statu merendi vel satisfaciendi, ut in 1 tomo hujus 3part., ad quaest. 19 D.Thom.,late disputavi; oblatio ergo haec sub hac consideratione nullum effectum habere potest, per modum meriti, vel satisfactionis de condigno. Potest autem habere effectum per modum impetra- tionis, nam, ut dixi in eodum 1 tom., ad quaest. 21 D. Thomee, quamvis Christus nunc non sit in statu merendi vel satisfaciendi, est

DISPUTAT. LXXIX, SECT. II.

tamen in slatu orandi et impetrandi; et ideo, quando hoc sacrificium actu offert , intelligi potest specialiler impetrare, eodem modo, et cum eadem efficacia, qua id facil in coelo pro nobis orando, ut ibidem dictum est. Et haec etiam impetratio, seu effectus ejus non per- tinet proprie ad opus operatum; hoc enim non pendet ex actuali oratione Ghristi, sed ex promissione, ut in fine sectionis prtecedentis dicebam ; sed dici potest pertinere ad opus operantis Christi. Unde hic effectus, seu mo- dus causandi non est omnino cerlus, quia non est ita cerlum Christum nunc existentem in coelo, actu conjungere orationem suam cum omni oblatione hujus sacrificii, eamque ad liquid impetrandum referre seu ordinare; esta tamen certum posse ita fieri, unde fit verisi- mile, aut semper, aut plerumque fieri ; quando autem fit, indubitatum est eliam habere pras- dictam efficaciam et operancli modum.

4. Difficultatis punctus ubi situs. — Sic igitur, quee pertinent ad secundam et tertiam considerationem hujus sacrificii supra positas, et clara sunt, et breviter expediuntur, et tota difficultas hujus dubii ad primam considera- tionem revocatur. In qua locum jam non habet, si proprie loquamur, causalitas, seu impetratio per modum meriti vel satisfactio- nis de condigno, quse de novo sint in hoc sa- crificio, quia nec sunt in illo, ut est a Christo, ut srepe dictum est; ut vero esse possunt a ministro, sunt omnino pcr accidens ad hanc considerationem, nam, licet contingat non esse, ob malitiam minislri, nihilominus sacri- ficium eodem modooperabiturex promissione Christi; sacrificium ergo sub hac considera- tione non dicitur causare meritorie vel satis- factorie, sed ex opere operato applicando justissimum meritum et rigorosam satisfactio- nem Christi juxta promissionem ejus; sic enim sacramenta non causant proprie merilorie vel satisfactorie, sed ex opere operato fundato in merito et satisfactione Christi. Quod si quis contendat, hanc causalitatem dicendam esse meritorie vel satisfactorie fieri, quia in merito vel satisfactione Christi fundatur, queestionem facit de modo loquendi, et prseter modum usitatum loquitur. Atque idem fere est, ut supra dicebam, si haec causalitas impetratoria vocetur, dummodo impetratio sit infallibilis, quia nimirum hoc sacrificium potius nobis oblinet a Deo effectum suum, remissionem scilicet pcense, quam per sese illam efficiat, quia moraliter illam causat, non physice; unde illa moralis causalitas, impetratio dici

polest. Quamvis alia ratione, ut supra etiarn attigi, deficiat a ratione impetrationis, quia jam supponit concossionem factam ex parle Dei, et solum ac.tu applicat quod concessum est; unde proprius dicetur solutio poense a nobis debitse. quam ex satisfactionibus Christi per hoc sacrificium exhibemus. Solum igitur superesl explicandum, an praster hoc genus solulionis vel causalitatis, habeat hoc sacrifi- cium ex se et ex inslitulione Christi alium modum operandi vel impetrandi, dislinctum a prrecedente et inferiorem illo.

5. Ultra opus suum operatum, valet hoc sa- crifcium,, effectus, pro quibus offerlur, impe- trare. — Dico primo : hoc sacrificium preeter effectum ex opere operato habet ex vi suse institutionis specialem vim ad impetrandum eos effectus, pro quibus obtinendis offertur. Colligitur ex Theologis supra citatis, et pro- batur primo ex usu Ecclesire, quo ubique et semper servatum est, ut in oblatione hujus sacrificii oret minister pro vivis et defunctis, pro Ecclesise pace et aliis similibus rebus seu necessitatibus hominum, quia nimirum sem- per existimatum est, sacrificium hoc plurimum valere ad conferendam hujusmodi orationi impetrandi vim, ut colligitur ex Dionys., c. 3 de Eccles. Hierar.; Clemente, lib. 8 Constit.; Cyrill. Hierosolym., Catech. 5 mystag. ; TertuL, lib. deOrat., et lib. ad Scapul., c. 2; el preeced. disput., alia attulimus, et affere- mus plura in sequentibus sectionibus. Secun- do declaratur ratione, nam impetratio proprie fit per orationem ; per alia aulem opera fit, quatenus adjunguntur orationi, fiuntque in Dei obsequium eo animo et intentione, ut eum inclinemus ad id nobis concedendum, quod petimus vel optamus ; secl hoc sacrificium est magnum Dei obsequium, et illi valde gratum, et potest adjungi alicui pelitioni seu desiderio obtinendi a Deo aliquod beneficium; ergo est de se plurimum valens ad illud impetrandum. Dices , hoc solum procedere de valore ex opere operantis. Sed contra, nam etiamsi in- telligamus , proximum ministrum esse indi- gnum, et ex hoc capite oblationem non habere valorem , adhuc intelligemus, sacrificium ipsum ex vi suae institutionis, a qua habet, ut in persona Christi offeratur, retinere valorein suum et vim ad impetrandum, quia semper offertur in persona Christi, quod semper est quid distinctum ab actualioblalione interiori, quam Christus fortasse in ccelo exercet, ut supra declaratum est. Confirmatur, nam hoc ipsum sacrificium, vel alia? Ecclesite oralio-

718 QTLEST

nes, quatenus nomine Ecclesise per ministros suos offeruntur, habent suum valorem ad im- petrandum independenler a merito vel valore proximi operantis; ergo multo magis id habe- bit sacrificium hoc per sese, et ut offertur in persona Christi. Gonfirmatur secunclo, quia per se verisimile est, Christum Dominum directa ac propria intentione instituisse hoc sacrificium, ut esset nobis aptissimum reme- dium ad impetrandum a Deo, et ad dandum vim et efficaciam petitionibus nostris, quod satis videtur Eccleshe consuetudo et traditio declarasse; nam, si in lege veteri erant sacri- ficia specialiter ad hoc munus impetrandi instituta, et hoc unicum sacrificium loco omnium illorum datum est, tanquam eminen- tissimecontinens omnem eorum perfectionem, necesse est fateri, sacrificium hoc excellentiori modo habere hanc vim impetrandi ex vi suse institutionis. Et fortasse ideo Christus voluit in persona sua semper offerri, quia voluit, ut semper haberet valorem ad impetrandum apud Deum, et ob eamdem fortasse causam etiam voluit, ut fieret per mactationem mysti- cam et repra?sentationem passionis suaa, ut inde etiam haberet specialem vim impetrandi, quoniam ex Christi passione omnes gratiae in nos proveniunt.

6. In mullis hic effectus ab opere operato differt. — Primum discrimen. — Dico se- cundo : hic modus efficaciae seu impetrationis et effectus inde proveniens, multis modis dif- fert a propria causalitate, et effectu ex opere operato. Hanc conclusionem pono, ut res in-

telligatur,

et tollatur vocum ambiguitas et

controversia, si fortasse quis contendat, im- petrationem hanc, seu effectum ab illa prove- nientem, dicendum esse ex opere operato, quod non pendeat ex sanctitate aut merito proximi offerentis, quo sensu fere procedunt rationes dubitandi in principio positae. Nos vero dicimus, quamvis hi duo mocli in hoc conveniant, tamen simpliciler esse diversos, et priorem esse proprie ex opere operato, hunc vero posteriorem proprie esse per mo- dum impetrationis. Quod probalur declarando eorum differentias. Prima est, quod prior cau- salitas fundatur in speciali promissione, di- stincta a substantiali institutione sacrificii, et non necessario ex illa consecuta, sed ex Chri- sti beneplacito adjuncta, ut supra satis decla- ratum est. Posterior autem modus impetratio- nis non requirit specialem promissionem, sed ex natura talis sacrificii necessario consequi- tur, nam ex sanctitate et majestate talis

LXXXIII, ART. I.

sacrificii intrinsece sequitur ille valor ad im- petrandum ; nam sicut ipsum est altissimum Dei obsequium, et de se mundum et illi pla- citum, ita de se est idoneum ad invitandam divinam volunlatem , ut poslulata concedat. Et confirmatur, nam ex vi suse institutionis habet, ut in persona Christi offeratur, quod non pertinet ad promissionem alicujus effec- tus,sedad ipsam substantialem institutionem sacrificii; sed hinc habet intrinsece praedic- tum valorem, multoque magis, si non solum postulat institutio, ut in persona Christi offe- ratur, verum etiam, ut ab ipso Christo actua- liter offeratur.

7. Secundum. — Secunda differentia no- tanda est, quod ad effectum ex opere operato non est necesse ut offerens specialiter petat, vel consequi intendat illum effectum; prop- ter quod dixi superius, illum modum causali- tatis non proprie dici impetrationem, cum non indigeat nec nitatur petitioni offerentis, sed Christi promissioni; ita enim operatur sa- crificium illum effectum, sicut sacramentum efficit suum; sacramentum autem hoc ipso, quod alicui applicatur, confert illi effectum, etiam si neque minister, neque ipse hoc in- tendat, sed solum non ponat obicem; ergo et hoc sacrificium alicui applicatum, seu pro aliquo oblatum absque alia speciali petitione aut determinatione, confert illi effectum suum ex opere operato; at vero effectum per mo- dum puraa impetrationis nullum confert, nisi ex peculiari intentione sacrificantis vel offe- rentis specialiter applicetur ad hoc vel illud beneficium obtinendum; et ratio est, quia ut supra dicebam, nullum opus est impetratorium actualiter, nisi prout adjungitur petitioni. Item, quia, licet hoc sacrificium de se habeat hunc valorem, tamen de se est indifferens; et ideo, ut actu impetret, necesse est, quod per aliquam petitionem vel desideriuni, cui adjungitur, determinetur ad aliquid impe- trandum.

8. Tertium. — Tertia differentia est, quia prior effectus ex opere operato infallibilis est, nam fundatur in promissione absoluta res- pectu ejus qui non ponit obicem; at vero po- sterior effectus de se non habet unde sit in- fallibilis. Patet, quia nec fundatur iu promis- sione, ut dictum est; nec etiam debetur ex justitia, quia non nititur in merito de condi- gno ipsius offerentis, ut etiam est dictum; ergo. Et confirmatur, quia hic effectus impe- trationis habet adjunctam orationem, quse in- terdum infallibiliter impetratex promissione,

si habeal omnes requisitas conclitiones; et tunc, si orationi adjungatur sacrificium, in- fallibilis quidem erit impetralio, magis ob promissionem orationi factam, quam ex ali- qua ratione propria illius; interdum vero oratio non infallibiliter impetrat, si caret aliqua conditione requisita; et tunc etiam ex sacrificio non habet infallibilem impetratio- nem; nullum enim est principium ejus, quamvis conferat magnam vim orationi, ut obtineat quod sine sacrificio fortasse non obtineret.

9. Objectiones aliquot dissolvuntur . — Quare petitiones quibus hoc sacrificium ad- jimgitur, non necessario sortiantur effectum. — Sed contra, nam haec impetratio nititur Christo ut principali offerenti, et consequenter ut impetranti; sed impossibile est, Christum non exaudiri; ergo impossibile est, hocsacrifi- cium non impetrare; ergo etiam in hoc ope- randi modo habet infallibilem efficaciam. Se- cundo, sacrificium de se est sufficientissimum ad hunc effectum ; cur ergo non semper habet illum?autenim hoc provenit ex defectu dispo- sitionis, vel offerentis, vel ejus, proquo offer- tur; et ita erit ratione obicis, non quia effectus de se non sit infallibilis; aut provenit ex sola Dei voluntate, et hoc esset gratis dictum, nam Deus semper operatur juxta exigentiam cau- sarum secundarum. Ad priorem partem re- celenda est doctrina tradita in priori tomo, orationem Christi esse duplicem : unam fun- datam in voluntate absoluta et efficaci, et hanc infallibiliter impetrare ; aliam vero fun- datam in voluntate inefficaci, et quasi ante- cedente, et hanc non semper impetrare, quia impetratio accommodalur voluntati. Hoc ergo supposito, dicendum est, Christi personam in hoc sacrificio dupliciler posse intercedere. Primo solum ut repreesentatam in persona mi- nistri ex vi primee institutionis. Secundo, ut aclu offerentem. Impetratio ergo, de qua nunc agimus, per se loquendo, solum fundatur in persona Christi priori modo considerata, et ut sic, non includit absolutam voluntatem ip- sius Christi de effectu impetrando, quia illam non necessario habuit, quando sacramentum inslituit, quia neque in particulari, ut per se constat, neque in generali ; non enim voluit absoluta voluntate, ut omnia, quee per hoc sacrificium postularentur, omnino concede- rentur; talis enim voluntas eequivaluisset pro- missioni, quse non intercessit, neque cum ullo fundamenlo affirmari potest, cum neque necessario sit conjuncta cum institutione sa-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. II.

crificii, neque ulla ratione

vel auctoritate probabili constet. Quin potius ostendi potest non fuisse convenientem , quia non semper expedit omne id dari, quod per hoc sacrifi- cium postulatur; igitur ex vi inslitutionis so- lum voluit Christus hoc sacrificium tam esse purum et perfectum, ut de se valeat ad divi- nam voluntatem inclinandam, ut postulata concedat, quamvis necessitatem non imponat ad id faciendum, neque simpliciter, neque ex aliqua suppositione. At vero Christus Domi- nus, ut nunc offert, quamvis forlasse semper actu offerat, tamen non est necesse, ul sem- per efficaciter intendat obtinere effectum illum, quem sacerdos, vel alius offerens in- tendit, et ideo etiam ex hac parte non est ne- cesse, ut heec impetratio sit infallibilis. Quod autem illud necessarium non sit, patet, quia nulla lege vel promissione se obligavit Cliri- stus ad efficaciter petendum quidquid priva- tus offerens pelit aut desiderat; neque hoc se- quitur ex natura talis sacrificii; neque est semper expediens; unde valde rebus ipsis et effectibus constat etiam non ita fieri. Ad posteriorem partem respondetur primo abs- que speciali indispositione offerentis, velejus pro quo offertur, posse id provenire ex solo libero beneplacito Dei, quo interdum conce- dit uni quod alteri negat, etiam si fortasse ex parte illorum nulla sit differentia ; quod commune est cuilibet causee morali, quee movet causam liberam; nam hoc ipso, quod necessitatem noninfert, etiam si ipsa ex parte sua sufficienter et eequaliter moveat, potest alia non operari. Deinde etiamsi non interve- niat obex, potest intercedere alia causa per- tinens, vel ad commune bonum, vel ad pri- vatum alicujus personee; utsialicuipostulatur salus, quamvis non sit indignus illa, et ex hac parte non ponat obicem impetrationi, fieri tamen potest, ut Deus preevideat, eam non expedire vel ipsi personee, vel aliis, vel ad aliquem finem, quem Deus intendit, et ideo potest non concedere tale beneficium, cum alioqui nulla promissione absoluta obli- getur.

10. Quartum. — Quarta differentia est, quia hic posterior modus causandi universa- lior est, quam prior, tum ex parte persona- rum, quia ad plures personas extenditur heec impetratio, quam opus operatum, ut ex pree- cedente disputalione et sectione constare po- test, et magis patebit ex sequentibus; tum etiam in effectibus, nam opus operatum defi- nitur ad certum ac definitum effectum, heec

720 QILEST. LXXXIII, ART. I.

vero impetratio ad quoslibet effectus divinse beneficentiae extendi potest, ut dicebam in fine sectionis prsecedentis, explicando D. Thom. et alios doctores, et confirmat satis usus Ecclesiae in omnibus liturgiis. Item, quia hsec impetratio tam late patet, quam oratio, et quam sacerdotale munus; sacerdos enim, ut Chrysost. ait, lib. 6 de Sacerdotio, et Am- bros., 1 Officior., c. 48, est universalis legatus apud Deum pro universo orbe, et pro omnibus deprecatur, quod maxime praestat per sacri- ficii oblationem; et sic etiam recte intelligitur quod Trident. ait, sess. 22, c. 2, per hanc oblationem uberrime percipi fructus oblatio- nis cruentae, quia in utraque idem est offe- rens, et quod offertur. Quo tandem fit, ut hi duo modi causaudi quodammodo se habeant, ut excedens et excessum; nam prior superat ininfallibilitate, et certitudine; posterior vero in universalitate et quadam infinitate, ut postea dicemus.

SECTIO III.

TJlrum sacrificium Eucharistise conferat gratiam pri- mam, et remissionem culpee morlalis, per se, et ex sua primaria institutione.

\ . Prima opinio. — Hactenus generatim explicuimus varios operandi modos hujus sa- crificii; superest, ut in parliculari de effecti- bus ejus dicamus, aperiendo quos effectus uno modo conferat, quos vero alio. Inter quos effectuSj primus ac praecipuus esse potest primae gratiae infusio, et remissio mortulis culpa?; de quo variae fuerunt hac nostra eetate sententiee. Prima est, hoc sacrificium imme- diate per se, ratione rei oblatae, conferre pri- mam gratiam et remissionem culpae mortalis exopereoperato, faciendo hominem ex attrito contritum, non per mutationem actus altritio- nis in actum contritionis, sed per infusionem habitualis gratiae, qua ipsa attritio formatur, sicut fit per baptismum vel pcenitentiam. Itaque juxta hanc opinionem, si sacerdos offe- rat sacrificium Missae pro aliquo peccatore, et conlingat in eo instante, in quo sacrificium perficitur, illum peccatorem esse attritum, ex vi talis sacrificii dabitur ei gratia habitualis in eodem instante, sive intelligatur dari phy- sice per sacrificationem ipsam, vel per termi- num sacrificalionis, qui est Christus sub spe- ciebus oblatus, sive solum moraliter, infalli- bili tamen consecutione, quia nimirum per modum sacrificii ita reddit nobis Deum pla- catum, ut nos statim in suam gratiam et

amicitiam restituat. Haec opinio sic explicata solet tribui Gabr., lect. 57 in canon.; citari etiam solent Petrus Soto, lect. 7 de Euchar., et alii, quos afferemus sectione sequenti. Sed revera nullus eorum .in propriis terminis hanc sententiam docuit. Potest tamen fundari primo in verbis illis consecralionis calicis : Qui pro vobis et pro multis effundetur in re- missionem peccatorum; quae, ut supra vidi- mus, a multis Patribus, et Catholicis Doctori- bus de incruenta effusione exponuntur; et sunt optima et annotanda verba Augustin., serm. 4 de Innoc. : Super altare corpus Do- mini offertur, nec immerito illic (id est, sub altari) vindictam sanguinis postulabant, ubi et pro peccatoribus Christi sanguis effunditur; fit ergo haec sacramentalis et sacrificalis effu- sio in remissionem peccatorum, quaa simplici- terdicta, remissionem non tantum pcenae, sed etiam culpae mortalis, quae proprie ac simpli- citer peccatum est, significat. Unde Alex. Papa, epist. 4 Decretali, cap. 4, praedicta verba tractans, ita concludit : Crimina atque peccata oblatis his Domino sacrificiis delentur; et infra : Talibus hostiis delectabitur , et pla- cabitur Dominus, et peccata dimittet ingen- tia. Quae verba probasse et usurpasse videtur Concil. Trident., multum, ut videtur, huic sententiae favens, sess. 22, cap. 2, dicens : Hujus quippe oblatione placatus Dominus, gratiam et donum poenitentix concedens, cri- mina et peccata etiam ingentia dimittit. Quo- circa cum paulo superius dicit, per hoc sacri- ficium fieri, ut si vero corde, et recta fide, cum metu et reverentia contriti ac poenitentes ad Deum accedamus , misericordiam conse- quamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno, haec dispositio, quam Concilium requirit ad effectum hujus sacrificii, intelli- genda erit, non de contritione et pcenitenlia perfecta, sed de attritione, quam idem Conc, sess. 24, c. 4, contritionem imperfectam ap- pellavit. Hinc etiam Cypr., serm. de Ccena Domini, ponderans eadem verba consecra- tionis : Calix (inquit) solemni benedictione sa- cratus ad totius hominis vitam, salutemque proficit, simul medicamentum existens et ho- locaustum, ad sanandas infirmitates, et pur- gandas iniquitates.

2. Martialis. — Secundo probari potest ex dictis et traditione Sanctorum. Martialis enim in epistola ad Burdegal., c. 3 : Quod Judsei, inquit, per invidiam immolaverunt , nos in ara sanctificata proponimus, scientes, hoc solo remedio nobis vitam prsestandam, et mortem

DISPUTAT. LXXIX, SECT. III.

effugandam. Augustin., queest. in Leviticum, quoest. 57, dicit, in hoc sacrificio fieri veram peccatorum remissionem; et 20 de Civilat., c. 25, generatim dicit, sacrificium offerri Deo, ut cum ei acceptum fuerit, tunc peccata di- mitlat. Gregor., 4Dialog., c. 58 : Htec, inquit, victima ab interitu seterno animam salvat, etc. Et infra : Hinc ergo pensemus, quale sit pro nobis hoc sacrificiwn, quocl pro absolutione nostra passionem Unigeniti Filii semper irni- tatur; subdit vero statim, c. 65 : Sed necesse est, ut, cum hsec agimus, nosmetipsos Deo in cordis contritione mactemus; tunc ergo vere pro nobis hostia erit Deo, cum nos ipsos hos- tiam. fecerimus; quas verba possunt late de contritione intelligi, prout attritionem com- prehendit. Greg. Nazianz., orat. 1 in Julian. : Mox incruenti sacrificii munus commaculat, per quod Christo unimur, nec non passionis et divinitatis ejus participes reddimur; et Da- masc, lib. 4 de Fide, cap. 14, dicit : Hsec pura hostia et incruenta, omnis nocumenti est reparatio, omnis sordis purgatio. Denique Jul. Papa, ut Gratianus refert in cap. Gum omne crimen, de Gonsec, dist. 2, et in Gonc Bracharens. III, c I, et Wormatiensi, cap. 4, omne crimen atque peccatum oblatis Deo sa- crifciis deleri, quod maxime fieri sentiunt hoc sacrificio. Tertio argumentari possumus in hunc modum : nam hoc sacrificium offer- tur pro obtinenda remissione peccatorum morlalium, etiam quoad culpam; sed non of- fertur pro obtinenda remissione, quoad suffi- cientiam; hoc enim fuit proprium sacrificii crucis; ergo quoad efficaciam; est ergo hoc sacrificium efficax acl applicanda Christi me- merita ad hunc effectum; major est imprimis expressa sententia Ambrosii, lib. 1 Officior., cap. 48, ubi dicit, Christum hic offerri, et se offerre, ut nostra peccata dimittat; etHieron., epist. 16 ad Damasum, de Filio prodigo, ubi dicit, Chrislum esse vitulum saginatum, qui ad pcenitentium immolatur salutem; et super epist. ad Titum, cap. 5, de Episcopo inquit : Quotidie pro suis, populique peccatis illibatas Deo oblaturus est victimas; et Cyrillus, Ca- tech. 5 mystagog. : Christum pro nostris pec- catis mactatum offerimus, ut et illis eum, qui est benignissimus, propitium reddamus. Ju- stin., dialog. cum Tryphon.. dicit Euchari- stiam offerri pro expiatione peccatorum ; idem fere Chrys., hom. 3 super epist ad Ephes., et lib. 6 deSacerdotio; etOrigen., hom. 13 in Levit. Deinde constat ex usu Ecclesiae, nam in omnibus liturgiis fit oblatio in hunc modum ;

XXI.

in liturgia Jacobi

Ut ea deleantur delicta, quce admisimus, et ut toti populo tuo sis pro- pitius, ut tibi grato et divino oblato sacriftcio digni habeamur vita seterna. In lilurgia Basi- lii : Ut fiat acceptabile pro peccatis nostris, et populi ignorantia; in liturgia Chrysost. : Fac nos dignos offerre tibi dona, et sacriftcium speciale pro nostrispeccatis, atque ignorantiis populi, et prsesta, ut inveniamus gratiam in conspectu tuo. Et nunc in canon. Miss. profi- temur, hoc sacrificium offerri pro redemp- tione animarum noslrarum. Unde interdum petit Ecclesia, ut sacrificium hoc sit ablutio scelerum, sit forlitudo fragilium. Denique id constat, quia de ratione sacrificii propitiatorii est, ut pro peccatis offeratur; et hoc est preecipuum sacerdotis munus, juxta illud acl Hebrseos 5 : Ut offerat dona et sacrifcia pro peccatis. Sed hoc sacrificium est propitia- torium ex vi suae institutionis, et in eo genere est summum ac perfectissimum ; ergo offerri debet pro peccatis modo perfectissimo; ergo non tantum pro peccatis, quoad pcenam, sed etiam quoad culpam, nec tantum venialem, sed etiam mortalem, et ad efficaciter propi- liandum pro illius remissione ; quod non fit, nisi virtute ipsius sacrificii ex opere operalo culoa tollatur, et gratia infundatur. Ex his ergo omnibus colligitur, hanc fuisse Christi institutionem, quam usus Ecclesise, et Sanc- torum traditio, satis declaravit, et ratio os- tendit esse valde congruentem, et quee deceat majestatem tanti sacrificii.

3. Quarto, hoc ipsum declaratur et confir- matur in hunc modum : nam Christus , in quantum sacerdos secunclum ordinem Mel- chisedech, offerre potuit, etobtulitsacrificium remissivum peccatorum, quoad culpam; sed tale sacrificium obtulit in nocte ccenee, ut supra dictum est; ergo sacrificium, illa nocte oblatum, fuit efficax ad remittenda peccata et vivificandas animas ; ergo et sacerdotium novse legis, et hoc sacrificium. prout per sa- cerdotes offertur, est similiter efficax ad eumdem effectum. Patet consequentia, quia hoc nostrum sacrificium est idem cum illo, et nostrum sacerdotium est qusedam participa- tio sacerdotii Chrisli ; imo quodammodo esl idem cum illo habitudine quadam et reprae- sentatione, quatenus sacerdos Evangelicus in potissimo aclu suo, qui est actus sacrificandi, personam Christi gerit, ipsumque reprsesen- tat; major autem propositio sumitur ex D. Thom., 3 part., q. 22, art. 3, ubi agens de sacerdotio Christi secundum ordinem Melchi-

QILEST. LXXXIII, ART. I. fuisse efficax ad expianda peccatorum remissionem sacrificium Eucha-

sedech , docet peccata, quoad culpam; quod sumil ex Paul. ad Hebr. 9. Quinto, sacramenla novre legis habent vim remittendi peccata; ergo clecuit, ut sacrificium eliam nova3 legis similem vim haberet. Probatur consequentia, tum quia ratio sacrificii, ut sic, perfectior est, quam ralio sacramenti, et ex parte rei oblatse est etiam in lege gratise nobilissima ; tum etiam quia sacrificium propitialorium magis iatrin- sece ac per se videtur ad remissionem pec- catorum ordinatum. Denique, quia in hoc sacrificio expressius reprsesentalur passio Christi, per quam peccata remittuntur. Sexto tandem argumentor : nam Christus Dominus potuit hanc vim conferre huic sacrificio, ut per se notum est; et decuit ac ccnveniens fuit, ut eam daret, luln propter dignitatem tanti sacrificii, et infinitatem suorum meri- torum ; tum propter hominum fragilitalem et indigentiam; tum denique ad ostensionem suse benignitatis et liberalitatis, ut omnibus modis nobis peccata remittat, non solum re- cipiendo, sed eliam offerendo Christum ip- sum, a quo est omnis gratia et peccatorum remissio.

4. Secunda opinio. — Secunda sententia extreme contraria est, hoc sacrificium nullo modo posse primam gratiam, vel remissio- nem culpee mortalis conferre. Ita sentit Cano, lib. 12 de Locis, cap. 23, ad 9; Cordub., lib. 2, quaest. 3, notab. 4 ; Lindanus, lib. 4 Pa- noplise, cap. 51 et 53; Aiala, de Traditione, parl. 3, considerat. 5. Funclamentum eorum est, quia hoc sacrificium non habet effectum, nisi in homine jam justo, ut Conc. Trid. et alii Patres supra citati magis significant; ergo non potest hoc sacrificium primam gratiam conferre, saltem per se, et ex dicta institu- tione, quia non potest conferre effectum, quem supponere necessario debet, ut possit operari. sicut de sacramentis vivorum supra dicebamus. Dico aulem, per se et ex directa institutione; nam, utrum saltem per accidens id possit, pendet ex alia quasstione tractanda in seclione sequente, an possit hoc sacrifi- cium, gratise augmentum virtute sua con- ferre.

5. Hse duse opiniones, ut mihi quidem vi- detur, vel errarunt, vel indistincte et obscure locutee sunt, quia non satis distinxerunt duos operandi modos supra positos, qui in hoc sacrificio reperiuntur, quos prae oculis ha- bere oportet, ad ejus effectus declarandos.

6. Primam gratiam et mortalium etiam

risticum impetrare valet. — Dico ergo primo, negari non posse, quin sacrificium hoc vim habeat ad obtinendam a Deo remissionem peccatorum, etiam mortalium, et quoad cul- pam, et consequenter graliae prima? infusio- nem. Auctores pro hac sententia referam in quarta assertione; neque existimo, auctores citalos in secunda opinione eam negare, sed locutos esse de effectu ex opere operato juxta sequenlem assertionem, quia revera in alio sensu magis universali negari non posset sine errore, ut convincunt testimonia et rationes adductse in prima sententia. Neque enim illis omnibus verisimiliter accommodari potest responsio Cani dicentis, peccata in illis locis significare pcenas peccatorum , juxta illud secundi Machab. 12 : Sancta et salubris co- gitatio est pro defunctis exorare, ut a pecca- tis solvantur, id est, a pcenis seu reatibus peccatorum; nam licet hsec significatio in- terdum usitata sit, tamen si recle testimonia adducta ponderentur, plus docent; nam di- mitiere crimina, et ingentia peccata, plus est quam remiltere p^ccatorum poenas. Item , offerre hoc sacrificium pro redemptione ani- marum, plus est quam offerre pro remissione pcenarum. Item Conc. Trident. diserte dicit, sacrificium hoc offerri, pro vivorum peccatis, pcenis, etc. Item ibidem ait, per oblationem incruentam uberrime percipi fruclum obla- tionis cruentas; et si solum quoad remissio- nem poena? perciperetur, non esset uberrima, sed valde imperfecla et diminuta participa- tio. Denique evidenter constat ex usu Eccle- sia3 , non solum offerri hoc sacrificium pro obtinenda remissione pcenas, sed etiam pro justificatione peccatoris; ergo ipsamet justi- ficatio potest aliquo modo esse effectus hujus sacrificii ; nam imprudenter offertur sacrifi- cium pro re obtinenda quam nullo modo prasstare posset. Ratio autem hujus conclu- sionis constabit , explicando modum hujus effectus.

7. Ad remittenda peccata vel infundendam primam gratiam hoc sacrificium per se et di- recte institutum non est. — Dico secundo, hoc sacrificium non conferre per se, et ex directa institutione sua, gratiam primam vel remissionem peccati mortalis ex opere ope- rato. Dico, per se, quia, an possit per acci- dens, pendet ex dicendis sect. seq., et ideo ibi melius dicetur. De hac autem conclusione vix quicquam in propriis terminis reperietur in antiquis Theologis Scholaslicis, nedum in

DISPUTAT. LXXIX, SECT. III.

sanctis Patribus; hoc autem suo silentio satis docent, nunquam agnovisse in hoc sacrificio hujusmodi causalilatis genus circa hunc ef- feclum, nam, et alio modo explicant hunc effectum, ut videbimus, et alios effectus de- clarant per modum operis operati, non vero hunc. Unde Ruard., art. 16, qui qurrstionem hanc distinctius attigit, negat se audere con- trariam opinionem defendere; et idem tenent auctores supra citati in secunda opinione, et quos in sequentibus citabimus. Ratio unica est, quia hic effectus non potest colligi ex sola rei natura, etiam supposita substantiali in- stitutione hujus sacrificii, sed necessaria est peculiaris lex et promissio Ghristi; htec au- tem lex vel promissio affirmari non potest ullo probabili fundamento ; ergo non est te- mere asserenda, nam divina et supernatu- ralia mysteria, quae ex Dei voluntate pendent, non sunt sine auctoritate sufficieute , vel ratione admodum cogeute, seu principiis re- velatis valde consentanea , pro libito affir- manda. Major propositio in prima sectione in discursu simili sufficienter probata est. Unde inefficacia sunl argumenta , quse ad contrariam opinionem suadendam sumi pos- sunt vel ex infinitate hujus sacrificii, aut ex parte rei oblatee, aut ex parte principalis offerentis, aut ex perfectione legis gratiae, et sacrificii ejus propitiatorii, quia hsec omnia non ostendunt, hunc effectum sequi intrinsece

necesse intelligi de remissione ex opere ope- ralo; salis enim esse posset alius modus im- pctralionis, ut dicemus. Denique posset ex- poni , effundi sanguinem in remissionem peccatorum, quia cum effundetur in ora fi- deliurn, eis graliam donat, ut August. supra citatus significat; et eodern modo potest dlci consecrari, el mystice mactari Christus in remissionem peccatorum, quia immolatur, ut sit fidelibus in alimoniam vitae, et consequen- ter, in remissionem peccatorum, si illa indi- guerint. Quse ultima interpretatio potest accommodari multis Patrum locutionibus, si verba, et intentio eorum recte perpendantur. 8. Quia contritionis motum impetrare va- let hoc sacrificium, peccatorum remissio ali- qualiter ei tribuitur. — Secundo, ubicumque Concilia vel Palres loquuntur de hoc effectu, nunquam significant, illum dari per sacrifi- cium sine sufficiente dispositione et contri- tione; sed indicant, hanc ipsam dispositionem posse per hoc sacrificium impetrari; hunc enim sensum habent illa verba Concil. Trid. plane inlelleeta ^Hujus quippe oblatione pla- catus Dominus, gratiam et donum pcenitentise concedens, crimina et peccata etiam ingentia dimittit; et forlasse ideo in proxime preece- dentibus verbis dixit, per hoc sacrificium fieri, ut misericordiam consequamur, et gra- tiam inveniamus in auxilio opportuno, utique ad veram conversionem cordis, et poeniten-

ex tali sacrificio; sed ad summum ostendunt tiam concipiendam ; nunquam ergo indicavit

nonnullam congruentiam, quee esset quidem, Concilium, sacrificium hoc dare remissionem

si talis fieret lex vel promissio; sed oportet peccati mortalis immediate absque contri-

prius iilam oslendere, quod fieri non polest. tione perfecta. Unde licet gratis admittamus,

Et omnia illa argumenta inefficacia ostendun- priora verba intelligi de contritione imper-

tur in sacrificio crucis, quod eliam fuit infi- fecta(quod etiam gratis dicitur, quia, licet

nitum, et tamen non habuit hunc effeclum ex attritio, secundum quid et cum addito, ali-

opere operato; est ergo necessaria promissio quando dicatur contritio imperfecta , tamen

seu divina lex et inslitutio. Quod autem hsec nulla sit, ostendo , discurrenclo per omnia principia, quibus constare posset. Primo, quia in sacra Scriptura nullum est hujus promis- sionis indicium ; comedentibus enim et biben- tibus carnem et sanguinem Christi , vita aelerna promittitur, non autem iis, pro qui- bus hoc sacrificium offerlur. Verbum autem illud consecrationis calicis, scilicet : Qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum, nihil probal, lum quia posset exponi suffi- cienter de effusione cruenta; tum etiam quia, licet exponatur de mystica, posset exponi de remissione peccatorum, quoad poenam, vel etiam quoad culpas veniales; tum etiam quia, licet exponatur de culpis mortalibus, non est

absolute, contritio fere semper sumitur pro contritione perfecta), esto, inquam, id conce- damus, Concilium tamen non dicit, illam con- tritionem sufficere ad primam gratiam vel remissionem peccati per hoc sacrificium im- mediate recipiendam , sed ad inveniendam misericordiam et gratiam in auxilio oppor- tuno; nam, si prior contritio fuerit perfecta, inveniemus auxilium el gratiam, ad perseve- randum, vel crescendum in operibus justi- tiee; hoc enim est auxilium opportunum, seu conveniens tali dispositioni; si autem prior contritio fuerit imperfecta, inveniemus auxi- Hum et gratiam ad perfectum donum poenf- tentiee obtinendum. Denique quod Concilium ibi non loquatur definite de effectu ex opere

QILEST. LXXXIII, ART. I.

operato, constat, lum quia absolute de fruc- tibus passionisChristi dicit, per hanc incruen- tam oblalionern uberrime percipi; quod ita generatim non esset propiie dictum de effectu ex opere operato, ut patet ex dictis praece- denle sectione; tum etiam quia eodem modo dicit, offerri pro fidelium vivorum peccatis, et aliis necessitalibus ; conslat autem non sub- venire hoc sacrificiumomnibus necessitatibus ex opere operato.

9. Inconvenientia orta ex opinione oppo- sita. — Tertio possunl ex opposito inferri multa incommoda, quae non obscure inclicant esse hoc alienum a sensu Ecclesiee. Primum est, quia suppositis fundamentis supra jactis de essentia hujus sacri6cii, sequitur, sacer- dotem consecrantem in peccato mortali justi- ficari per solam consecrationem,dummodo in ea actualiler non peccet, et attrilus sit ; hoc au- tem inauditum est in Ecclesia; imo sequitur, licite posse sacerdotem accedere ad sacrifican- dum pro se cum attrilione cognita, quia ac- cedit ad remedium per se inslitutum ad tol- iendum peccatum, per quod statim justifica- bitur; et sic jam justificatus poterit eliam licite sumere sacramentum cum eadem attri- tione facla contritione per informationem gratiae. Secundum est, quia sequitur, aliquem existentem in peccato mortali, qui prius at- tritionem habuit, ipso nihil amplius de sua salute vel emendatione cogitante, justificari, solum, quia alius pro eo Missam offert, quod etiam est valde absurdum. Tertium est, esse optimum remedium ad consequendam pec- cati remissionem sine contritione, petere ab alio sacrificium , seu eleemosynam dare ut pro me Missam faciat; ita, ut, si quis sciens et videns se non esse contritum, sed tantum atlritum, hoc remedio utatur, hoc ipso, quod alter pro illo sacrum faciat, juslificabitur. Nam hic non erit necessarium , attritionem esse existimatam contritionem , tum quia di- citur sacrificium per se habere hunc effectum ; tum etiam quia hic non intervenit obligatio implendi aliud prseceplum, ut ad excusan- dam transgressionem ejus necessaria sit talis exislimatio contritionis, quia non est prae- ceplum existendi in gratia, vel habendi con- tritionem, ut licite possit aliquis petere, pro se offerri sacrificium ; ergo si cum allritione cognita id faciat, licile faciet, etiam si id faciat intentione obiinendi gratiam in eo statu sine rffeliori dispositione , quia ha3c intentio non erit mala, si verum est sacrificium de se ha- bere lalem efficaciam ; ergo , si alter sacri-

ficium offerat, ipse consequetur effectum; hoc autem remedii genus adversus stutum peccati, hoc modo intellectum, alienum est a sensu omnium fidelium , et ad bonos eorum mores parum certe conducens; datur enim illis occasio, ut in agenda pcenitentia, vera- que cordis conlritione procuranda, desidiosi sint. Quartum,quia sequitur, eadem facililate dici posse, quotiescumque homo, quipeccavit mortaliter, audit Missam cum sola attritione, justificari; nam suo modo offert sacrificium, el quantum est ex modo talis oblationis, con- sequi potest effectum ex opere operato hujus sacrificii, et alioqui non ponit obicem, quia ad hoc satis esse dicitur, quod sit attritus. Quod si respondeas, oblationem illius non esse sacrificalem , seu sacramentalem , sed privatam tantum, seu spiritualem, hoc non constat, quia jam supra oslendimus, hoc offerendi genus non esse mere spirituale et internum, sed esse aliquo modo sacramen- tale, non quatenus immediate exercetur a privata persona , sed qualenus fit a sacer- clote, ut offerente oblationes omnium, qui cum ipso offerunt, et specialiter concurrunt, quo- rum personas specialiter gerit; et ideo ipsi per illum specialiter offerunt, et effectum ex opere operalo participant; ergo omnes etiam consequentur hunc effectum , si atlriti sint, nec poterit sufficiens ratio reddi ad hoc ne- gandum, si aliud admittitur.

10. Occurritur evasioni. — Quintum et magnum inconveniens est, quia peccator se- mel justificatus hoc remedio sacrificii non indigebit alio ad remissionem peccatorum obtinendam, quod est contra fidem ; nam inde sequitur, confessionem non esse simpliciter necessariam ad salutem homini, post baptis- mum susceptum, mortaliter peccanti, quod est hfereticum. Dicetur fortasse, quamvis sa- crificium habet hunc effectum, tamen simul cum attritione postulare votum confessionis, semperque manere obligationem illud im- plendi, atque ita semper confessionem esse necessariam, non obstante praedicta efficacia sacrificii. Sed, licet hoc ita necessario dicen- dum sit in praedicta sententia , ne fidei sit contraria, tamen revera non dicitur constan- ter, seu consequenter, quia, quando aliquod remedium est per se inslitutum ad aliquem effectum, et ad illum est sufficiens, non est necessarium aliud remedium, nec votum il- lius ; sed hoc sacrificium dicitur per se insti- tutum ad hunc effectum ; ergo est sufficiens ad illum, quia virtute sua, et ratione suae in-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. III. 725

stitutionis, et non ratione alterius, illum eon- nunt ergo, non esse aliud remedium, quod fert; ergo, cum hoc non recte consonat, di- per se etexdirecla institulione Christi habere cere, quod simul indigeat alio remedio, vel possit hunc effectum ex opere operato; narn

voto illius. Responderi polest, non esse su-

perfluam , sed superabundantem gratiam ,

quod ad eumdem finem duo sint remedia per

se instiluta, sicut inter homines ad obtinen-

dam remissionem injuriae factas, duplex via

teneri solet, scilicet velsubmissionis et poeni-

tentiee, vel offerendi magnum aliquod donum.

Sed contra, nam licet demus, duo remedia, si

sint, non propterea esse superflua, tamen, si

singula per se sufficiunt, neutrum potest esse

necessarium ; et ideo , si unum ut necessa-

rium preescribitur, aliud merito supervaca-

neum censetur. Unde non est simile, quod

adducitur, nam homines ad remissionem

injuria3 non requirunt ut necessariam veram

poenitentiam de injuria illata, sed interdum est ad ostendenduin inefficacia esse funda

exlernis donis contenti sunt, quia magis uti- menta, quibus prima opinio nitebatur. Nam

si sacrificium hoc possit prreslare, sufficeret sacrificium prius pro se offerre cum altri- tione, et postea Eucharistiani suscipere.

41. Sextum inconveniens est, quia eadem facilitate posset aliquis dicere etiam hoc sa- crificium, oblatum pro catechumeno attrito, justificare illum, in voto saltem baplismi. Video responderi posse, non esse parem ra- tionem, quia baptismus, sicut est janua ad alia sacramenta, ita et ad hoc sacrificium; et ideo nullus est capax hujus effectus ex opere operato, nisi per characterem baptismalem. Sed, licet hoc verum sit de proprio ac vero effectu ex opere operato, ut infra dicemus, nihilominus tamen argumentum factum utile

litatem propriam. quam aliorum emendatio- nem quaerunt; Chrislus autem pcenitentiam et confessionem requirit, tanquam omnino necessariam; et ideo nullum aliud remedium instituit, tanquam per se sufficiens. Et con- firmatur ac declaratur in sacramenlis vivo- rum : quando enim faciunt hominem exattrito contritum, ideo requirunt votum confessionis,

etiam pro catechumeno potest offerri hoc sa- crificium, ut Deus illi remittat peccatum, et gratiam conferat, et consequenter ad hoc ha- bet aliquam efficaciam, alias non recte offer- retur; ergo ex hujusmodi morlo offerendi et causandi non potest inferri efficacia talis ef- fectus ex opere operato, neque impetratio infallibilis , etiam si sacrificium oblatum in

quia non per se, sed per accidens id prse- ratione sacrificii infinitum sit. Ac simile ar-

stant; nam si per se, et ex instilutione sua, gumentum est : nam hoc sacrificium offerri

id haberent, non indigerent adminiculo alte- potest pro baptizato peccatore non attrito, ut

rius; nam ad suos proprios ac per se effectus ei gratia et remissio peccatorum conferantur;

ipsa per se sufficientia sunt; idem ergo ha- non posset autem sic licite offerri, si imme-

beret hoc sacrificium, si per se esset ad hunc diate ex opere operato esset talis gratia con-

effectum institutum ; et hoc non parum con- firmantverbaConc. Trid. dicenlis, sess. 7, in principio, omnem gratiam amissam per sa- cramenta reparari; nam illa cloctrinalis pro- positio eequivalet exclusivae, scilicet, per sola sacramenta, quia de sacrificio, ut sic, nun- quam quid siinile dictum esl; tum etiam quia si aliqua gratia amissa per aliud remedium repararetur, jam non omnis gratia amissa per sacramenta restauraretur ; vel, si illud aliud remedium non operatur, nisi in ordine ad aliquod sacramentum, jam non est per se in-

ferenda ; nam, sicut illicitum est, dare sacra- mentum homini indisposito ad effectum ejus, ita esset illicitum applicare sacrificium ho- mini indisposito ad effectum ejus ex opere operato; ergo, cum illa applicatio licita sit, et in Ecclesia usitata, signum est posse ad aliquid aliud fieri, quam ut conferat effectum ex opere operato; ergo ex illa, ut sic, nun- quam licet inferre hujusmodi effectum, nisi aliquid aliud adjungatur , uncle constare possit.

12. Illatio ex inconvenientibus. — Ex his

stitutum ad talem effectum. Et confirmatur ergo omnibus satis colligitur, ex Christi pro-

tandem,quia omnes fere Theologi (et insinuat etiam Conc. Trident.) ex verbis Pauli : Probet autem seipswn homo, colligunt, ex divino prte- cepto confessionem esse prsemitlendam com- munioni, si homo habeat conscientiam pec- cati mortalis; ut non tantum dispositionem operantis, secl etiam remedium eX opere ope- rato ad talem probationem adhibeat; suppo-

niissione, aut institulione non posse colligi hujusmodi effectum, neque esse in Ecclesia sufficiens aliquod indicium talis institutionis ; et poiius esse multa, quae satis indicant, nul- lam fuisse de hoc effectu Christi promissio- nem. Hujus autem rei congruentia reddi po- test, quia licel de potentia absoluta Christus hoc facere potuerit, non tamen fuit necessa-

QILEST. LXXXIII, ART. I.

rium, neque expediens juxta ordinatum pro- videntiae modum ; quae autem a Deo sunt, ordinata sunt. Instituit enim Chrislus Domi- nus ad remedium peccati originalis, et morta- lis, duo medicamenta, quse per se voluit esse ad hujusmodi effectum sufficientia et neces- saria; et ideo non fuit conveniens, remedium aliud ab his distinctum ad eumdem effectum per se instituere. Quod autem illud remedium magis in sacramento quam in sacrificio po- situm fuerit, non sine sufficiente ratione fac- tum etiam est, tum quia sacramentum per se primo ordinatur ad sanctificationem susci- pientis, el ideo elevatum est ad conferendam sanctificationem gratiee omnibus modis; sa- crificium vero ex se ordinatur ad colendum Deum, et consequenter ad impetrandum ali- quid ab illo, vel ad satisfaciendum illi pro pcena debita, et ideo non oportuit sacrificium elevari ad extraneum effectum, quasi alie- num, et sacramentorum proprium; nam Deus unamquamque rem elevat ad operandum conveniente modo in suo ordine et ratione; tum eliam quia sacramentum, vel in recep- tione consistit, vel per eam applicatur ad agendum, et ideo per illam aliqualiter homo disponitur, et saluti suse cooperatur; at vero sacrificium de se, et per solam extrinsecam denominationem applicari potest, et ideo non erat proportionatum instrumentum ad hujus- modi effectum. Nam propter hanc fortasse causam, etiam ipsum sacrificium crucis, quod ad sanctificationem hominum quoad suffi- cientiam fuit potissimum, noluit Christus, ut per se solum esset efficax, vel acl minimum gradum sanctificationis conferendum , nisi per sacramenta, vel alia opera, applicaretur. 13. Non contrito homini remissionem pec- catorum non impetrat hoc sacrificium imme- diate. — Dico tertio : hoc sacrificium non potest valere etiam per modum impetrationis ad conferendam vel obtinendam immediate gratiam aut remissionem peccati homini exis- tenii in peccato mortali, et per solam altri- tionem disposito. Dico, immediate, id est, sine media contritione aut confessione, ita ut, perseverante sola atlritione , ei infundatur gratia absque ullo sacramento realiter sus- cepto. Hujusmodi enim effectus est contra, vel prseter legem ordinariam a Deo statutam ; et ideo inordinatum esset, illum postulare; nam, quia Deus statuit, neminem justificare, nisi per baptismum vel absolutionem, in re suscepta, vel in voto per contritionem, inor- dinatum esset, a Deo petere, ut parvulo det

gratiam sine baptismo, vel adulto sine con- tritione aut sacramento, sicut esset etiam in- ordinatum petere, ut det alicui characterem Ordinis sine sacramento Ordinis, et sic de aliis, quee sine speciali miraculo et exceptione ab universali lege fieri non possunt; ergo nec sacrificium potest licite offerri ad hoc obti- nendum a Deo, neque cum tali oratione con- jungi; ergo impetratio non provocabit Deum ad misericordiam , sed potius ad iram; talis ergo impetralio huic sacrificio non convenit. Dices, interdum posse a Deo postulari ali- quid prseter legem ordinariam, alias nun- quam liceret a Deo miraculum petere. Res- pondetur, illud ipsum esse prseter ordinariam legem, ex aliquo extraordinario dono seu mo- tione Spirilus Sancli; nos autem hic loquimur secundum legem ordinariam, ac propriam hu- jus sacrificii institutionem. Si autem interdum Spiritus Sanctus speciali instinctu et dono moveret hominem ad id petendum,etpropter eum finem sacrificium offerendum, jam tunc ipse etiam daret virtutem impetrandi; tamen hujusmodi motio seu instinctus.Spiritus Sancli non facile credendus est, quia vix esse potest utile, nedum necessarium, ut sanclificetur homo per solam attritionem sine ullo sacra- mento.

14. Sacrificium hoc, impetrala dispositione necessaria , yratiam primam impetrare valet. — Dico quarto, hoc sacrificium posse nobis impetrare gratiam primam et remissionem peccati mortalis, impetrando nobis sufficien- tem dispositionem ad hujusmodi effectum. Hsec conclusio sequitur evidenter ex preece- dentibus, a sufficiente enumeratione partium; nam hoc sacrificium potest offerri ad hunc effectum, juxta primam conclusionem; et non ex opere operato, juxta secundam ; ergo per modum impetrationis, quia non est alius mo- dus causandi practer hos ; non autem impe- trando immediate, juxta tertiam conclusio- nem ; ergo saltem mediate, media scilicet sufficienle dispositione, cum non sit possibile aliud remedium, quod a nobis possit ratione aliqua excogitari; et hoc esse videtur, quod dixit Concilium Trident. : Hujus quippe obla- tione placatus Dominus, gratiam et donum pcenitentidd concedens, crimina et ingentia peccata dimittit. Et hic est sensus omnium Patrum , quos inter confirmandam primam sententiam citavimus, ut patet tum ex eorum verbis; tum ex omnibus, quse dicta sunt. Est etiam hsec dotrina communis Scholasticorum. D. Thom.. in 4, d. 12, q. 2, qusest. 2, ad 4,

DISPUTAT. LXXIX, SECT. III.

dicit, Eucharistiam. in quantum est sacra- mentum, habere effectum in omni vivenle, in quo requirit, vitam prseexislere; sed in quantum est sacrificium , hahere effectum eliam in aliis, pro quibus offertur, in quibus non prreexigit vitam spiritualeni in actu, sed in potenlia tantum. Et ideo sieos, inquit, dis- positos inveniat, eis gratiam obtinet, et per consequens peccata mortalia in eis delet, non sicut causa proxima, sed in quanlum gratiam contritionis eis impetrat. Idem sentit Duran- dus, ibid., qua?st. 4; Major, quaest. 1; Soto, dist. 13, quast. 2, art. 1; nec aliud sensit Petrus Soto, dicta lect. 7; nec Gabriel supra, et lect. 26 et 27, et latius in 83; Albertus Pighius, Controvers.5; etGasp. Cassal.,lib. 2 de Sacrific. Miss.; et Canis., in Catech., cap. de Euch., qusest. 6. Idem Turrian., lib. \ pro Canonib. Apost., cap. 24; Ruard., Can. et Cordub., locis citatis.

15. Quorundam placitum. — Sed superest explicandum, qualis sit hsec impetratio, an scilicet sit infallibilis, et ideo dici possit ex opere operato, vel non sit ita certa. In utram- que enim partem graves rationes et conjec- turse occurrunt. Quod enim hsec impetralio incerta sit, censent Durancl., Cano et Cord. Et probatur prirno, quia ita experimur non stalim converti peccatorem, pro cujus con- versione sacrificium Missse offerimus; imo nec specialiter moveri ad pcenitenliam agendam. Secundo, quia contritio est dispositio libera, pendens ex hominis voluntate; ergo ex hac parte non potest infallibiliter impetrari, quia ad summum impetrari potest divinum auxi- linm, quod, aut est excitans, aut adjuvans, seu concomitans. Hoc posterius est, quod im- mediate influit in ipsum actum contritionis ; unde , cum non determinet voluntatem ad unum (alias tolleret Iibertatem), non potest esse efficax in actu secundo, nisi concurrente simul libera cooperatione voluntalis; et ideo non potest in se infallibiliter impetrari, sed adsummum, veluti in actu primo, quatenus intelligilur Deus esse paratus ad concurren- dum, voluntate nostra cooperante; quod non satis est, ut ipsa actualis contritio sit infalli- bilis, quod nunc inlendimus; auxilium autem excitans prseveniens, etiam si admittamus semper impetrari per sacrificium (quod satis incertum est, ut dixi), tamen ratione illius non est infallibilis conversio. Dices, hoc esse ve- rum generaliter loquendo de hujusmodi auxi- lio; esse tamen quoddam particulare auxilium accommodatum et efficax, quo posito, infalli-

bililer sequetur conversio, et hoc posse per sacrificium infallibililer obtineri. Sed contra; nam, ut alibi ostendendum est, nullum est tale auxiliurn efficaxex intrinseca perfectione seu molione talis auxilii, sed solum ex pra?- scientia Dei condilionata, qua scit Deus, quid unaquseque voluntas operatura sit, hoc vel illo modo excitala el mola; at vero, nec per orationem, nec per sacrificium, videiur posse impetrari infallibiliter hsec gratise opportu- nitas, seu efficacia, quse pendet ex divina prsescientia ; sed ad summum talis, vel talis molio , quae inlerdum habebit effectum in uno et non in alio ; et eodem tempore, pro quo utrique impetratur per sacrificium , et simililer in uno et eodem pro diversis tem- poribus acciclere potest.

16. Aliorum sententia. — Aliorum vero sententia est, hunc effectum esse infallibilem aliqua ratione ex vi alicujus promissionis. Et primum explicare oportet, hoc esse possibile, advertendo, hanc pronnssionem non esse existimandam ita absolulam, ut non pendeat aliquo modo ex hominis dispositione, ac coo- peratione; hoc enim commune est fere omni- bus effectibus gratiae; nam si sint habituales, pendent ex actuali dispositione, vel saltem requirunt, ut non ponatur obex; si sint ac- tuales, et perfecte humani, requirunt consen- sum liberum, et animi attentionem sufficien- tem ; si vero tantum sint motiones gratias excitantis vel praevenienlis, saltem requirunt opportunitatem homini accommodatam ; nam si homo sit aclu dormiens, nec tunc esl dis- positus ad recipiendam Dei motionem , nec eliam excitandus statim est e somno, ut illu- minetur, at vero est prophetico modo illumi- nandus ; et idem ast, si ita sit intentus aliis rebus, ut moraliter non possit de sua conver- sione cogitare. Et hoc ad summum probat experientia supra adducta, quod non omnes sentiunt in se hujusmodi motionem ; est enim hoc verum de tempore, quo homo non est dispositus ; vel potius inde solum inferri po- test, nobis non esse notum tempus, pro quo datur hoc auxilium, ralione sacrificii, quia fortasse expectat Deus opportunum tempus juxta copacitatem nostram, et suee sapientiae dispositionem; et ideo a nobis ignoratur, quodnam illud sit. Quod ergo hoc modo pos- sit impetrari hoc auxilium, non videtur du- bium, nec contrarium potest experientia con- stare. Unde multa ex his auxiliis numerantur inter effectus sacramentorum ex opere ope- rato, quos necesse est, aliquo modo esse in-

QUiEST. LXXXIII, ART. I.

fallibiles; ergo eodem modo potuit Christus promittere ratione hujus sacrificii aliquod auxilium, quo peccator ad poenitentiam ex- citetur, si ipse non ponat obicem, et sit ca- pax et in opportunitate debila ad tale auxi- lium suscipiendum. Neque enim necesse est, ut effectus censeatur infallibilis, quod statim eodem momento detur, quo sacrificium offer- tur; sed opportuno tempore, ad quod maxime ordinari debet intentio offerentis, de quo la- tius diximus, agentes de effeclibus sacramen- torum. Atque hoc eodem discursu ostendi potest, non solum auxilium sufficiens , sed eliam efficax, posse hoc modo impetrari in- fallibiliter, quia sine dubio potest licite , et sancte ab offerente postulari et intendi, quod scilicet Deus peccatorem moveat, eo Iempore et modo, quem Deus ipse scit opportunum futurum , ut ille convertatur. Potuit etiam Christus hoc promittere; quid enim repugnat, cum totum hoc pertineat ad opus gratiae, et sub meritum Christi ceciderit? Solum supe- rest probandum , ita fecisse; potest autem verisimiliter probari ex illis verbis Concil. Trid., sess. 22, cap. 2 : Per ipsumque fieri, ut gratiam inveniamus in auxilio opportuno; et ex illis : Donum pxnitentise concedente, etc; nam auxilium opportunum idem videtur esse, quod auxilium efficax. Donum autem pceni- tentiaeestauxilium adjuvans in actu secundo, seu perfecta contiitio , qua etiam ingentia peccata remittuntur. Loquens autem absolute Concilium , et requirens ex parte hominis aliquam dispositionem, videtur loqui de im- petratione infallibili. Et confirmatur, nam hic effectus gratiee est valde necessarius homini- bus ; ergo oportuit, ut certa et infallibili lege posset a Deo obtineri per,aliquod remedium legis gratise a Christo institutum; sed nullum est aliud prseter hoc sacrificium ; nam per nullum sacramentorum datur, ut de tractatis hactenus constat, et de reliquis certius est.

17. Per sacrificiwn hoc auxilium etiam, efficax impetrari potest. — Impetratio talis oblationi sacrificii infallibililer non respon- det. — Haec res mihi videtur obscura et in- certa; tamen imprimis verisimilius videtur posse interdum per hoc sacrificium impetrari, non solum tiuxilium sufficiens, sed etiam effi- cax, atque adeo contritionem ipsam. Hoc, ut minimum, suadent verbaConcil. Trid. ; sumi- tur etiam ex verbis D. Thom. supra citatis, et ex aliis auctoribus. Et ralio facta id etiam convincit, quia hic effectus impetrabilis est (ut sic dicam), etpro eo impetrando potest

hoc sacrificium sancte offerri; ergo impetra- bitur aliquando. Secundo vero existimo pro- bnbilius, non posse hunc effectum vocari in- fallibilem. Primo quidem, quia effectus proprii sacramenti et sacrificii, prout inf;illibiles sunt, non dantur juxta prsescienliam Dei respectu futurorum, sed juxta dispositionem ejus, cui sacramentum applicatur, vel pro quo offertur sacrificium ; alias dicere quis posset, sacra- mentum dare gratiam ei, qui bene usurus est illa, non autem ei, qui male usurus est, etiam si csetera sint paria. At vero, quod auxilium sit efficax, non semper est juxta dispositio- nem ejus, pro quo offertur sacrificium; nam fieri polest, ul sit minus efficax in melius dis- posito. Qua fere ratione supra dicebamus, auxilium efficax ad perseverandum non esse effectum ex opere operato sacramenti Eu- charistiee. Item , nullum est sufficiens funda- mentum, ut asseramus, Christum promisisse' hujusmodi effectum , aut absolute, aut sub aliqua certa conditione, quse vel a nobis ex- plicari, vel aliqua certa lege comprehendi possit. Denique nulla est congruentia ad hu- jusmodi promissionem suadendam, quia ad. spem peccatorum erigendam, satis est, quod intelligant, se posse impelrare hoc donum per hoc sacrificium, si cum timore et tremore accedant. Addo etiam, si pro se ipsis orent, vel offerant, et impedimentum non apponant, impetrationem fore infallibilem , saltem ex promissione orationi facta. Aliunde vero, ne nimium confidant, sed timeant, expedit, ut intelligant, effectum hunc non esse infallibi- lem, quatenus ex oratione, vel oblatione alle- rius provenire potest. Aceedit, quod supra in simili dicebam, ex aliis rationibus, vel causis universalioribus divinse providentiae fieri posse, ut seepe non expediat, hoc donum concedere alicui personas, etiam si speciale impeclimentum ex parte ejus non intercedat. Quin potius addo, non esse infallibilem impe- trationem alicujus auxilii specialis, seu ex- traordinariee motionis , fundatam in aliqua speciali promissione, nam Conc. Trident. non de hoc loquitur, ut supra ostendi. Et nunc acldi potest aliud argumentum , quia Conci- lium non fundat doctrinam suam in promis- sione , sed tantum in natura et dignitate sacrificii; loquitur ergo de communi impe- tratione, quae non semper infallibilis est; et sunt prseterea aliae conjecturte, quia effectus infallibilis requirit certam aliquam dispositio- nem, qua posita, datur, et sine illa non da- tur; hic autem non ita est; nam hic effectus

DISPUTAT. LXXIX, SECT. IV.

interdum impetratur homini obstinalissimo in peccatis, non aulem minus peccatori. Item gralia auxilians certa lege promissa, et quasi sacramentalis, seinper promillitur ut annexa alicui gratiae sanctificanti, ut patet in omni- bus sacramentis; hoc autem auxilium ut im- petretur, nec pra?supponit gratiam sanclifi- cantem, nec illam secum necessario affert, ut ex dictis constat. Item effectus infallibilis est determinatus, et in numero, et in perfec- tione; hic autem non est hujusmocli, secl im- pelrari potest, interdum uni, interdum mul- tis, interdum majus, interclum minus, juxta intentionem vel petitionem offerentium, etiam siex parte eorum, pro quibus fit oblatio, non sit disparitas. Non est ergo hic effectus ex opere operato proprie , sed tantum per mo- dum impetrationis.

18. Fundamenta aliarum opinionum ex dictis expedita sunt; nam omnia juvant et confirmant nostram sententiam, etjuxta illam commode explicantur, quod preesertim de fundamentis primse sentenliee magis patebit ex sectione sequenti.

SECTIO IV.

Utrum sacrificiuru Eucharistiae per se conferat ex opere operato augmentum gratiae, et interdum, saltem per accidens, primam gratiam.

I. Opinio quorumdam. — Petrus et Domini- cus Soto a calumnia vendicantur . — Consec- tarium ex hac opinione. — Prima sententia esse polest , hoc sacrificium, oblatum pro homine justo, conferre illi vi sua aliquod augmentum gratiee habitualis, non ratione alicujus meritorii actus, qui in illo excitetur; hoc enim, nec contingit, nec ullo fundamento affirmari potest; sed immediate. Hsec opinio tribuitur Petro Soto, lect. 7 de Eucharist., et Domin. Soto, in 4, dist. 13, qusest. 2, art. 1. Sed hi auctores, licet obscure loquantur, nun- quam tamen hunc sensum satis declarant. Potest autem fundari omnibus conjecturis supra adductis. Primo, quia sacramentum Eucharislise confert per se augmentum gratise; ergo et sacrificium Eucharistise. Patet con- sequentia, quia in suo esse, est tam perfec- tum, et in ratione sacrificii est magis intentum, quam in ratione sacramenti, ut supra dixi. Secundo, quia hoc sacrificium est infinitum in ratione sacrificii, quia in eo Christus sacri- ficat; ergo sicut in illo applicatur satisfactio Christi quoad remissionem pcenee. ila et me- ritum Ghristi quoacl aliquam gratiee infusio-

nem; cur enim tanto sacrificio tribuendum est id quod est imperfectum, non autem id quod perfectius est? Aut cur in remissione poenae habet infallibilem impelrationem, non autem in gratiae augmento? cum valor ejus ad utrumque sufficiat superabundanter; maxime quia de ratione sacrificii est habere vim ad impetrandam gratiam; ergo nobilius sacrifi- cium majorem habet vim; ergo infinitum sa- crificium, infinitam vim; ergo infallibilem impetrationem. Tertio , quia non est verisi- mile, sacrificium hoc, ut fuil in nocle coense a Christo oblatum pro Apostolis, non contulisse illis ex opere operato aliquam gratiam, cum fuerit infinitee efficacic ; ergo idem modo cen- senclum est de nostro sacrificio. Juxta hanc autem opinionem consequenter dicendum vi- detur, hoc sacrificium, quamvis per se non sit institulumad dandam primam gratiam et re- missionem peccati mortalis , per accidens tamen posse hunc effectum dare, interveniente bona fide, ac remoto obice per attritionem; nam juxta communem opinionem Theologo- rum, quicquid confert augmentum gratise ex opere operato, conferre etiam potest, saltem per accidens, primam gratiam et remissionem peccati, ut patet in sacramento Eucharistise, et in omnibus sacramentis vivorum; ergo iclem erit in hoc sacrificio.

2. Eucharistix sacrificium ex opere operato non auget gratiam. — Ratio conclusionis. — Congruentise. — Dico primo, sacrificium hoc non conferre gratiee augmentum ex opere operato. Haec conclusio colligitur ex omnibus auctoribus supra citatis; el Soto etiam in i, d. 11, quaest. 2, art. 5, absolute negat, posse hoc sacrificium dare gratiam, nisiper modum merili. Sumitur etiam eodem modo ex tota antiquitate, quo doctrina tradita in seclione prsecedenti, quia nimirum nulla mentio talis ex opere operato in antiquis Doctoribus inve- nitur, neque Christi promissio aut lex con- fingenda est sine sufficiente fundamento. Et declaratur breviter : nam dupliciter potest intelligi hic effectus. Primo, de immediato augmento gratbe habitualis, sine aliquo actu merilorio ejus, cui augetur. Secundo, de hoc augmento, mediante actu, ita tamen ul ipse actus detur ex opere operato, ratione sacrifi- cii. Primus modus est certe improbabilis, non solum quoad efficaciam ex opere operato, sed etiam quoad quamcumque impetrationem, alias posset hoc sacrificium offerri pro par- vulo baptizato, ut ei gratia augeatur. Patet sequela, quia ad hunc effectura non est neces-

QUjEST. LXXXIII, ART. I.

sarius actus ejus qui recepturus est effectum, sed lantum offerentis, ut supponimus ; ergo parvulus ex hoc capite capax est hujus effec- tus;etalioqui ratione baptismi etiam estcapax effectuum exopere operalo, sialiunde non re- pugnet; ergo ex parte offereutis polest etiam fieri oblatio, et habebit effectum. Gonsequens autem est inauditum in Ecclesia; et revera esset valde lemerarium, sacrificium pro par- vulo offerre hac inlentione. Et idem argu- menlum fieri potest de homine dormiente, pro illo tempore, quo dormit, et de phrene- tico, amente et similibus. Neque enim conse- quenter dici polest, requiri aliquem aclum per modum dispositionis necessariae, quamvis gratire augmentum non detnr tantum ob meritum illius, sed ob sacrificium; quoties- cumque enim augmentum gratise habilualis datur ex opere operato, non requirit actualem dispositionem in suscipienle, sed solum, quod sit in gratia, ut supra oslensum est de Eu- charisliee sacramento, et de caeteris sacra- mentis vivorum; et ideo confirmatio vel Eu- charistia data parvulo augetejus graliam sine actu ejus; idem ergo faceret hoc sacrificium applicatum parvulo, si ex se esset operativum talis effectus; cum ergo ex omnium consensu constet hoc sacrificium non posse ita operari in parvulo baptizalo, signum est, hoc sacrifi- cium non esse operativum, neque impetrati- vum talis effectus. Ratio aulem a priori hujus veritatis est, quia Christus non instituit ad hunc finemhoc sacrificium, n; queeipromisithujus- rnodi effectum. Hujus autem rei congruentia reddi polest ex his, quee D. Thomas supra cita- tus tradit, quia Eucharistia, ut sacramentum, ordinata est ad dandum augmentum gratise, et nutriendam charilatem, et ideo, ut est sacri- ficium, ad alium effectum, nimirum ad satis- factionem peccalorum , ordinata est. Neque etiam oportuit ad eumdem finem plures cau- sas instituere , nec diversarum causarum effectus confundere; nam sicut conveniens fuit, ad effectus necessarios gratia? conve- nientia media inslituere, ita non oportuit ad eumdem effectum sine causa multiplicare. Quod preeterea in hunc modum declaralur : nam augmentum gratise ex opere operato dupliciter dari solet. Primo propter se, ad nutritionem charitatis, et hoc modo datur per Eucharistiam, ut sacramentum, non vero ut sacrificium, ob rationem praidictam, quam magis in solutionibus argumentorum expli- cabo. Secundo modo datur augmentum gratiee propter aliquem specialem finem seu effec-

tum; ut per Ordinem, ad digne ministranduin; per matrimonium, ad sustinenda illius status onera, et sic de aliis. Per hoc aulem sacrifi- cium non datur propter aliquem specialem finem aut ministerium; nullus enim cum aliquo fundamento assignan potest; nam remissio vel satisfactio pro pcena, ad quam per se videtur ordinari hocsacrificium, non requirit speciale augmentum gratise; impetratio autem aliorum effectuum, ad quam eliam institutum est hoc sacrificium, non requirit augmentum gratiae in eo, pro quo offertur, quia nec impe- tratio debet in illa fundari, sed in valore ipsius sacrificii, nec ad impetrandos alios inferiores effeclus supponi debuit impetratio altioris et nobilioris effectus, qualis est impetratio aug- menli gratiae habitualis sine merito recipien- tis et sine applicatione alicujus sacramenli. Atque hoc confirmari potest ex aliis adductis in secunda conclusione, prsecedenti sectione; nam heec duo valde sunt inter se connexa et similia.

3. Corollarium. — Atque hinc consequen- ter fit, si hoc sacrificium non confert hujus- modi augmentum ex opere operato, neque per illud impetrari posse, neque omnino de- bere a Deu peti, secundum legem ordinariam loquendo, quia esset petere effectum gratiee prseter ordinarium modum a Deo statulum et absque ulla causa sufficiente illius, id est, sine meritooperantis, et sine ulla causa, quaepossit ex opere operato illud conferre. Ex eisdem etiam principiis supra positis facile excludi potestalius modus augendi gratiam ex opere operato, medio actu meritorio ipsius recipien- tis, quia talis actus non polest esse effectus ex opere operato hujus sacrificii; ergo neque effectus gratiae ab illo proveniens potest huic sacrificio altribui ex opere operato. Antece- dens piobari potest eisdem rationibus et con- jecturis, quibus in praecedente sectione usi sumus; est enim fere eadem ratio. Quocirca loquendo de raodo impetrationis, verissimum quidem est, posse per hoc sacrificium alleri impetrari auxilium, vel sufficiens, vel efficax ad efficiendum actum, quo in gratia crescat; nam si hoc potest impetrari homini peccatori, cur non magis juslo? Qui effectus non videtur ita infallibilis, ut censendus sit ex opere ope- rato. Unde nec omnino definitus est, sed multiplex esse potest et varius, vel juxta in- tentionem offerentis, vel juxta dispositionem et indigentiam ejus, pro quo fit oblalio, vel certejuxta dispositionem divinae providentiee. Quod ita explicari potest : nam auxilia gratise,

DISP11TAT. LXXIX, SECT. IV.

quae per sacramenta dantur ex opere operato, tendunt ad certos et determinatos fines, et dantur juxta dispositionem suscipientis, ut in confirmatione ad confitendam fidem, etc. At vero hoc sacrificium potest impetrare auxi- lium ad omnes fines et ad omnes aclus, et ad vincendam quamcumque tentationem, et in majori vel minori gradu, etiamsi dispositio inaequalis sit; ideo verisimilius est, hoc auxi- lium non esse ad unuin determinatum, neque etiam tam universaliter promissum infallibi- liter ex vi institutionis , nec in promissione fundari, sed in valore ipsius sacrificii, deter- minari autem ex intenlione offerentis, ad- juncta misericordia Dei, qui interdum non concedit quod petitur, ut aliud donel, quod opportunius est, magisque expedit ei, pro quo fit oblatio. Nullo ergo modo augmentum gra- tia3 potest vere sic proprie dici effectus hujus sacrificii ex opere operato.

4. Necper accidens per sacrificium Eucha- ristise prima gratia potest dari. — Dico se- cundo : per hoc sacrificium non potest con- ferri prima gratia aut remitti mortale pecca- tum , etiam per accidens. Probatur opposito fundamento praecedentis opinionis; nam, quod non potest per se conferre ex opere operato augmentum gratia?, non potest etiam per ac- cidens dare primam gratiam. Sed hoc sacri- ficium non potest per se dare augmentum graliee. Ergo nec primam gratiam per acci- dens; ergo nec remissionem peccali mortalis, quee non fitsine primsegralise infusione. Acce- dit, quod in hoc sacrificio, respectu ejus, pro quo offertur, vix potest re ipsa distingui talis effectus per accidens, aut per se actus; unde, si per se fieri non potest, ut ostensum est, nec per accidens poterit. Anlecedens declaralur, quia tunc gralia prima dicitur dari per acci- dens, quando per se requirit contritionem, et ratione ignorantiie seu bome fidei datur cum sola attritione, existimata contritione; hic vero non habet locum heec ignorantia, neque est necessaria talis existimatio contritionis, ul supra dicebam, quia hic non intervenit ali- quod preeceptum, cujus transgressio excu- sanda sit per hujusmodi ignorantiam vel existimationem, quia non tenetur homo prius conteri, quam pro se faciat sacrificium offerri; ergo si hoc sacrificium potest aliquando dare primam gratiam homini attrito , hoc etiam poterit, etiamsi atlritio cognita sit, quod est per se facere, et non per accidens. Si ergo per se non potest, nec per accidens potest.

5. Ad positas in initio rationes responsio, —

Ad primum ergo argumentum in principio positum negatur consequentia ; est enim di- versa ratio de Eucharistia, ut sacramenlo, et ut sacrificio. Primuni ob generalem ratio- nem proscedenle sectione insinuatam, quod sacramentum ex generali ralione sua adsanc- tificationem fidelium ordinatur; sacrificium vero ad cultum Dei. Deinde, quia Eucharislia, ut sacramenlum, datur in alimentum spiri- tuale, ut in ipsa etiam exteriori sumptione significatur; ut sacrificium autem ordinatur ad Dei cultum et ad impetrandum a Deo veniam peccatorum vel gratiam, media nostra cooperalione et dispositione. Nec refert, quod hoc mysterium primario instiiulum sit sub ratione sacrificii, quia inde solum fit, non esse primario institutum ad efficiendum in nobis aIiquicl,sedadcolendum, et placandumDeum, etad memoriam passionis Chrisli recolendam, et ideo non est necesse, ut proscipuus effectus ejus ex opere operato sit ei promissus, ut sacrificium est, sed quatenus sumitur ut sa- cramentum. Ad secundum responsum jam est, ex sacrificii infinitate nihil posse colligi, ut constat ex ipso sacrificio crucis, sed totam rem pendere ex inslilutione et promissione Christi; cur autem huic sacrificio non fuerit promissus hic effectus, sicut sacramentis, jam plures congruentias et rationes sunt a nobis datee, quamvis voluntas Christi pro ratione sufficiat. Sunt enim hrec remedia et causse sa- lutis nostrte diversarum rationum, et singulse in suo ordine habent suam propriam perfec- tionem et excellentiam; et ideo necesse non esl, ut, quod uni convenit, conveniat etiam alteri, eliamsiabsoluteperfectumsit; maxime, quia cum Eucharistia sub una ratione habeat promissionem gratiee adjunctam, necesse non est, ul sub altera etiam ratione, scilicet, sa- crificii, illam habeat, sed sub ea ralione habet alium modum operandi magis universalem , quem non oportuit quoad omnia esse infalli- bilem ex vi alicujus promissionis, sed solum per modum impelrationis. Neque obstat gra- datio in argumento facla; concedo enim, sa- crificium hoc habere infinitam dignitatem, ob quam Deo placeat; nihilominus tamen tota heec infinitas sine speciali lege aut promis- sione non sufficit ad infallibilem impetralio- nem , quia non infert necessitatem divinee volunlati, nec intrinsece includit voluntatem Christi efficacem circa talem effectum , ut supra declaratum est. Ad tertium responde- tur, quoad effectum ex opere operalo, idem dicendum esse de sacrificio a Christo oblato

QILEST. LXXXHI, ART. I.

in ccena, quia ejusdem rationis sunt,et quan- tum credi potest, ejusdem efficacise etvirtutis ex vi institulionis, sicut baptismus a Christo per seipsum datus, vel per ministros; solum est differentia, quod illa oblatio facta in coena fintinfinitimeritietsalisfactionis; nuncautem, prout in Missa fit, non est de novo meritoria vel satisfactoria , propter diversum slatum Christi offerentis, ut superius dixi; sed hoc non refert ad effectum ex opere operato, de quo nunc agimus; nam etiam sacrificium cru- cis fuit infinite merilorium et satisfactorium, et tamen non habet effectum ullum ex opere operato, proprie loquendo.

SECTIO V.

Utrum sacrificium Missas remittat peccata venialia ex opere operato.

\ . Per modum impetralionis venialia delere valet hoc sacrificium. — In hac re unum pos- sumus ex superioribus tanquam certum su- mere, scilicet, hoc sacrificium habere circa remissionem venialium, ut minimum, totam efficaciam, quam habet ad remissionem mor- talium, ut a forliori ex dictis colligere licet; nam, si hoc sacrificium ob suam infinitam dignilatem potens est ad impetrandum pecca- lori auxilium, quo convertalur, multo magis erit potens acl impetrandam justo remissio- nem venialium peccalorum. Item , quia hoc sacrificium sancteofferturpropterhuncfinem; ergo habet aliquam efficaciam ad illum; ergo sallem impetrativam. Tandem, id constat ex doctrina Sanclorum, qui citantur, deConsec, dist. 2, cap. Utrum sub figura, cap. Iteratur, cap. Quid sit sanguis. Ubi dicitur hoc sacrifi- cium quotidie offerri, quia quotidie pecca- mus, scilicet venialiter, nimirum, ut horum peccatorum veniam consequamur. Et Concil. Trident. cum simpliciter et indefinite dicit, sess. 22, c. 2, hoc sacrificium offerri pro fide- lium vivorum peccatis, sine dubio venialia includit. Unde paulo superius quasi exagge- rando et augendo dicit, per hoc sacrificium remitiipeccata ingenlia, supponens sine dubio multo magis remitti leviora. Unde etiam c. 1 dixerat, per hoc sacrificium applicari virtu- tem passionis Christi, in remissionem eorum, quee a nobis quotidie commitluntur, peccalo- rum; hrec autem maxime sunt venialia pec- cata. ltaque in hoc nnlla est dubilandi ratio.

2. Difficultatis punctus. — Aliquorum opi- nio. — Illud vero inquirendum superest, an ex promissione Christi aliquid amplius habeat

hoc sacrificium circa remissionem venialium, quam mortalium. Et imprimis est dubium, an immediale et per se, illa deleat ex opere ope- rato, ita ut sacrificium Misste pro me oblatum, me etiam nihil cogitante et sciente, remittat omnes veniales culpas absque ullo actu meo, quo illas formaliter vel virtute detester, sed solum , quod obicem actualis vel virtualis complacentias non ponam. Partem igitur affir- mantem docuit Cano; nam in hocsensu dicere videtur, hoc sacrificium delere venialia pec- cata ex opere operato, quam dicit esse certissimam sententiam communi Ecclesiae consensione , et Patrum ac Scholasticorum auctoritate probatam; neminem tamen in par- ticulari refert, neque in antiquis Scriptoribus id ego invenio ita expresse declaratum, quan- quam recentiores supra cifati, prassertim Soto etCordub., id sentire videantur. Fundamenta sunt : primum, quia hoc sacrificium potissi- mum videtur institutum, ut pro vivis mem- bris Chrisliofferatur,juxtadoctrinam August. et D. Thom., disputat. praeced., sect. 2, cita- tam; ergo maxime est institutum ad auferenda venialia peccata; hsec enim sola possunt in membris vivis et per charitatem Christo an- nexis. Secundum, quia ad convenientem pro- videntiam spectat, ut gravioribus rnorbis acriores medicinee adhibeantur, pro leviori- bus autem leviora remedia sufficiant; ergo sufficiet hoc remedium oblationis sacrificii, quod leve dicitur, non quia in se non sit gravissimum atque dignissimum , sed quia respectu ejus, pro quo offertur, nullurn est gravamen, cum nullam pcenitentiam, vel dis- positionem, in illo requirat. Tertium, quia sacrainentalia, ut aqua benedicta, delent ve- nialia prsedicto modo ; ergo multo magis hoc sacrificium. Has raliones affert Cano, quae habent suam probabilitatis speciem ; tamen revera non sufficiunt ad eam sententiam sua- dendam, nedum ad illum certitudinis gradum, quem ille significat; nam duse primse proce- dunt per principia valde universalia et com- muniis; unde non efficaciler inferunt deler- minate hoc remedium esse ad hunc effectum institutum hoc peculiari modo. Tertia vero assumit anlecedens, et incertum, et fortasse falsum, quia forte sacramentalia non delent venialia sine actu proprio ipsius homiuis, ut dicetur in tomo sequente;et non efficaciter infert; alioqui idem inferri posset de quolibet opere, quod melius sit usu sacramentalium; in his ergo, quaa ex institutione pendent, in- validum estargumentum a simili. Verum est,

DISPUTAT. LXXIX

pra?dictos auctores non satis explicare hanc remissionem venialium fieri per sacrificium sine actu ipsius hominis, sed solum aiunt per se fieri ex vi sacrifieii.

3. Sine peccatoris physica mutatione potest Deus illi veniale peccatum remittere. — Secunda opinio negat, sacrificium hoc re- mitlere culpas veniales ex opere operato immediate et per se. Qua3 opinio tribui solet Durando, dist. 12, cpieest. 4, ubi tamen nihil expresse dicit. Indicat lamen Soto, dist. 11, qua?st. 2, art. 5; affirmat enim hoc sacrifi- cium remittere pcenas ex culpis morlalibus, aut venialibus reliclas, non tamen culpas. At- que idem sentiunt Lindan., lib. 4 Panoplire, cap. 51, et seqq.; Alberl. Pighius, lib. 2 de Eccl. Hierar., cap. 5 et 6; Aiala, de Tradit., 3part., consid. 5; Cajet.,opusc. de Celebrat. Missas, quaest. 2; Soto utitur hac ratione : per hoc sacrificium non datur gratia ; ergo nec remittuntur venialia peccata. Qua3 collectio videtur valde inefficax, quia, ut D. Thom. inferius docet, ad remissionem peccati ve- nialis per se non requiritur infusio gratia3. Sed potest in hunc modum declarari, quia, licet remissio pcena3 fieri possit per solam extrinsecam condonationem, non tamen re- missio eulpa3, etiam venialis, sine infusione alicujus doni habitualis, vel actualis, quo tollatur illa macula, quam veniale peccatum reliquit, et habet rationem habilualis culpa3 ; non enim potest fieri homo ex malo bunus, aut ex peccatore non peccator, sine aliqua sui mutatione, vel actuali vel habituali ; sed hoc sacrificium per se non efficit in homine habitualem mutationem ; nullum enim habi- tuale donum infundit ; ergo non potest per se immediate delere peccatum veniale. Quas ratio adeo efficax aliquibus videtur, ut etiam de potentia absoluta putent id repugnare. Sed immerito, neque enim repugnat, Deum remitlere veniale peccatum sine infusione habitualis gratise, et sine actu peccatoris, atque adeo sine physica mutatione illius, quia cum veniale peccatum non relinquat pro- priam maculam, qua3 privationem alicujus doni includat, sed solum consistat in deor- dinatione quadam , qua3 moraliter manere censetur per habitudinem ad actum prasce- dentem, potest etiam Deus illam tollere per moralem condonationem, absque aliqua mu- tatione physica facta in peccatore. Et quidem, si aliqua mutatio esset necessaria, illa omnino esse deberet actualis , per actum scilicet peccatoris, aliquo modo contrarium peccato

SECT. V. 733

veniali; neque habitualis sufficeret; nullum enim habituale donum, seu augmentum gra- tise habitualis, repugnat formaliler vemali peccato; possunt enim esse simul ex nalura rei ; ergo talis physica mulalio per se non sufficit ad lollendum veniale peccatum; ergo, si mutalio est necessaria, illa debet esse actualis; etenim oportebit talem esse, qua3 repugnantiam formalem includat cum veniali culpa , alias sine causa dicitur necessaria. Constat autem, actualem mutationem neces- sariam non esse, sed cum infusione tantum gratias habitualis, vel augmenti ejus posse remitti venialem culpam, ut etiam in supe- rioribus visum est; nulla ergo physica mutalio simpliciter est necessaria ad hoc negotium, sed moraliter transigi potest per liberalcm condonationem Dei; sic igitur fieri potest, ut hujus sacrificii oblatione placatus Deus con- donet venialia peccata immediate, ac sine infusione alicujus doni.

4. Id vero de facto non agit, nec per hoc sacrificium ex opere operato fit. — Impetrare hoc sacrificium potest venialium remissionem, non tamen infallibiliter semper impetrat. — Sed quanquam hoc possibile sit, tamen, quod de facto icl fiat, mihi est valde dubium, quia ille modus remittendi venialem culpam (quam suppono esse distinctam a reatu pcenas, alias nulla esset qua^stio), per solam extrinsecam condonationem , licet de poteutia absoluta possibilis sit, tamen non videtur ita expe- cliens, et consentaneus rebus ipsis, vel (ut ita dicam) proportionatus naturis rerum. Nam ha3C culpa revera aliquo modo maculat ani- mani; et minuil animi puritatem, et perfec- lionem sanctitatis et amicitiie aliquo modo, et icleo ut remittatur modo proportionato , oportet, ut anima aliquo modo perficialur per actum aliquem virtutis, repugnantem ali- quo modo culpas veniali, vel per aliquod augmentum sanclitatis, et amicitias divinas, quas etiam virtute includit repugnantiam cum peccato veniali. Denique nullo sufficiente medio constat, promissam esse huic sacrifi- cio remissionem venialis peccati pradicto modo faciendam, et alioqui non est admo- dum consentanea rebus ipsis, et ideo proba- bile satis mihi videtur. non ita fieri. Tunc vero restabat ullerius inquirendum, an hoc sacrificium remittat venialia peccata, saltem mediante aliquo actu ipsius peccatoris, ita tamen, ut tota remissio fiat ex opere operato; nam quod per modum impetrationis id con- ferre possit, certissime constat ex dictis de

734 QtLEST

peccato mortali. adjunclis his, qme in prin- cipio hujus sectionis notavimus; sed an illa impetratio sit infallibilis, eodem modo hic traclari potest, quo de peccato mortali; nam eeedem sunt rationes dubitandi, eademque indicia m utramque partem. Et ideo eadem resolutio mihi sumenda videtur, scilicet. hanc impetrationem non esse prorsus infalli- bilem, quamvis verisimile sit, frequentius quam iu peccato mortali , ac fere semper habere effectum , quia et culpa levior est, et, cum subjectum supponatur gratum, magis est dispositum, et dignum, ut ei hoc benefi- eium impetretur. In quo etiam potest discri- men constitui inter eos, qui ad hoc sacrificium concurrunt ut offerenles, et eos, pro quibus tantum offertur, neque alium concursum vel habitudinem habent ad hoc sacrificium; nam de his posterioribus maxime procedunt omnia quee diximus, et rationes factse. De offerenlibus autem, si pro se offerant, hac intentione formali , vel virtuali, ut a Deo obtineant remissionem suorum peccatorum, verisimile mihi est, si sint in gratia, infalli- biliter consequi remissionem omnium culpa- rum venialium, non solum quia impetratio pro se ipsa ex se est certior et infallibilior, si ex parle impetrantis non sit impedimentum; sed etiam quia hujusmodi offerens non om- nino caret actuali dispositione aliquo modo repugnante affectui venialis culpa?. Nam im- priinis, qui prredicta intentione offert, vult et desiderat carere venialibus culpis, et, dum offert propter hunc finem , aliquo modo ostendit voluntatern suam esse effieacem, et aliquid prrestat de se sufficiens ad oblinen- dam a Deo remissionem venialium peccak;- rum ; est ergo verisimile, illam semper consequi, non ex speciali promissione facta sacrificio, et ideo non proprie ex opere ope- rato , sed veluti ex natura rei, supposita institutione talis sacrificii, et voluntate ac modo offerendi illud.

SECTIO VI.

Utrum hoc sacrificium conferat ex opere operato remissioneni pcense.

1 . Eucharistiae sacrificium ex opere ope- rato aliquid temporalis poenas rernittit. — Dicendum imprimis est, hoc sacrificium re- mittere aliquam poenam temporalem ex opere operato. Haec estsententia omnium auctorum, quos citavi in preecedentibus sectionibus, et expresse D. Thom. supra, queest. 79, art. 5,

LXXXIII, ART. I.

ubi dicit, hoc sacrificium habere vim satis- factivam ex directa institutione sua. Sequi- turque haec assertio ex dictis in prsecedentibus a sufficiente enumeratione; nam hoc sacri- ficium aliquid confert ex opere operato, ut in prima sectione statuimus. Illud autem esse debet aliquod spiriluale commodum; nam de temporali ut sic, id dici non potest, ut paulo inferius breviter explicabo ; hoc autem spirituale commodum non est positi- vum (ut sic dicam), id est, per collationem alicujus boni habitualis , vel actualis , ut ostensum est; ergo debet esse in ablatione alicujus mali ; et non culpse, ut etiam est ostensum; ergo pceuse ex culpa relictse, quod intendimus. Deinde est hic effectus maxime accommodatus providentiae, quam Christus de hominibus habuit, quia nullum sacramentum est per se primo institutum ad hunc effectum ; nam, licet per baptismum tollatur pcena , tamen, et illud est quasi consequenter, qua- tenus est annexa culp<B, et non est illa pcena debita peccatis post baptismum commissis, de qua sola nunc agimus; supponimus enim ex supra dictis, sacrificium hoc non posse ha- bere proprium effectum ex opere operalo, nisi in baptizatis. Rursus sacramentum pceniten- tiee per se quidem aufert poenam eeternam, non tamen omnem lemporalem, sed commutat Eeternam in temporalem, majorem vel mino- rem juxta dispositionem suscipientis; unde, si interdum nullam posnam relinquit, id est quia perfecte remittit culpam propter per- fectam disposilionem , non quia direcle sit institutum ad tollendum reatum pcense; ha- bet tamen vim remittendi etiam pcenam tem- poralem per sacramentalem satisfactionem ; tamen id totum efficit, quatenus habet quan- dam annexionem cum culpa, et ad plenum et perfectnm judicium de ilia pertinet, vindicare et curare illam. Reliqua etiam sacramenla suos proprios ac distinctos fines habent, prseter remissionem pcenee; decuit ergo ali- quod remedium directe ac per se esse insti- tutum ad hunc effeclum. Praeterea fuit ad hoc accommodatum sacrificium; nam hic effectus non pertinet ad intrinsecam sanctitatem vel bonitatem hominis , propter quod conve- nienter fieri polest per solam extrinsecam condonationem ac denominationem absque intrinseca hominis mutatione; sacrificium autem accommodatum est ad hujusmodi effectum , quia non solum operatur in offe- rentibus, sed etiam in his, pro quibus offer-

tur, et pro eis offerri potest, ipsis nihil

DISPUTAT. LXXIX, SECT. VI.

operantibus . aut recipientibns. Et confir- motnr, nam hac de causa polest unus homo satisfacere pro alio, potestque mihi rcmitli poena per satisfaclionem alienam, me nihil sciente; gratia vero aliena non ita potost mihi applicari.

2. Congruenlia pro conclusione. — Pra?,- terea afferri potest alia congruentia , quia Christus Dominus per sacrificium cruentuin, secundum actum externum ejus, potissime operatus est nostram redemptionem per mo- dum satisfactionis pro pcena, el hoc videtur fuisse maxime proprium illius sacrificii; nam meritum et recompensatio injuriae Deo illalae, per actus interiores polissimum facta fuerunt. Crucis vero dolores ad salisfaciendum pro pcenis fuerunt maxime accommodati; per hoc aulem sacrificium incruentum, quamvis omnesfructus illius sacrificii applicari possint aliquo modo, tamen secundum propriam cau- salitatem ex opere operalo convenientissime applicatur fructus ille, qui est proprius illius sacrificii secundum visibilem et exteriorem passionem ejus, ut, quod in illo fuerit quoad sufficientiam, in hoc sit secunclum efficaciam; hac igitur ratione merito institutum creditur hoc sacrificium ad applicandam Christi satis- faclionem pro poena ex opere operato. Acce- dit praeterea, quod hoc pertinet ad con- summatam rationem sacrificiii propitiatorii, qualem esse oportuit ac decuit in hoc sa- crificio ; dupliciter enim potest sacrificium propitiari pro peccatis, primo impetrando, secundo , operando seu satisfaciendo; hoc ergo sacrificium, prout offertur in Christi persona , utramque rationem et perfectio- nem participare debet ; et priori quidem modo est propitiatorium pro culpa, ut dictum est, et pro pcena etiam , ut statim dicam ; posteriori aulem modo non decuit esse pro- pitiatorium pro culpa, propler rationes supra allatas, et ideo debuit, saltem pro pcena esse illo modo propitiatorium; et eodem sensu di- cendum est satisfactorium, non quia per illud de novo Christus salisfaciat, sed quia applicet nobis aliquam satisfactionem suee passionis, ut aliqua pcena nobis remittatur. Atque hinc etiam fit, ut sicut hoc sacrificium semper est impetratorium , ob dignitatem Christi offe- rentis, ita etiam semper sit satisfactorium independenter a sanctitate ministri proxime offerentis , ob applicationem satisfactionis Christi ex opere operato. Tandem ex modo quo hic effectus obtinetur, et ex personis etiam, in quibus fit, recte colligitur propriis-

sime csse ex opere operato; nam, ut sacrili- cium hoc conferat hunc effectum , non est neceasaria specialis petitio, sed hoc ipso, quod sacrificium pro aliquo offertur, simpli- citer applicatur illi hic effectus sine alia spe- ciali inlentione oblinendi illum; deindedalur hic effectus etiam anirnabus defunctorum, non omnium, sed baptizalorum; signum ergo est, hunc effectum dari ex opere operalo.

3. Sed contra ; nam Concil. Trident., imita- tum antiquos Palres, nihil specialiter dicit de modo operandi hunc effectum, sed eodem generali modo de eo, et caeteris loquitur; ergo non est, cur magis clicamus, hunc esse ex opere operalo, quam alios, nec de illo po- terit specialior Christi promissio ostendi, quam de reliquis. Respondetur, proplerea non esse veritatem hanc de fide certam, sed tamen esse communem Theologorum senten- tiam, a qua discedere, magna esset temeritas, preesertim cum fundata videatur in communi sensu Ecclesise, et urgentibus rationibus ac conjecturis. Concil. ergo Trident., ut supra dixi, generatim locutum est, quia noluit rem non omnino certam , tanquam cle fide sta- tuere ; nobis autem cum Theologis licet, generales sermones ad singulos effectus, juxta uniuscujusque exigenliam et rationem, appli- care; ex qualitate autem et modo hujus effectus, et ex aliis signis et ralionibus ad- ductis, intelligimus-', in hoc effectu esse spe- cialem modum conferendi illum.

4. Impetrare potest hoc sacrificium remis- sionem temporalis pcenx. — Impetrare etiam potest vires ad opera pcenitentix prxstanda. — Dico secundo : prseter effectum ex opere operato, etiam potest conferre hoc sacrificium per modum impelrationis ad alicujus pcense remissionem. Declaratur, quia, licet per hoc sacrificium remiltatur pcena ex opere ope- rato, non tamen semper tota, sed pro unius- cujusque devotione, ut dixit D. Thom., dict. quaest. 79, art. 5. Unde fit, ut si aliquis reatus pcenae maneat post effectum ex opere operato, ad illius etiam veniam obtinendam possit hoc sacrificium conferre per modum impetrationis, quia cum hocsacrificium sit de se sufficiens ad quodlibet bonum impetran- dum, etiam si ex speciali Christi promissione unum conferat ex opere operato, non amittit vim ad impetrandum aliud distinctum ; ita ergo in prtesenti accidit. Sed ulterius obser- vare oportet, hoc dupliciler intelligi posse : primo, ut remissio pcenee immediate impe- tretur, id est, nullo actu hominis mediante.

QIMEST. LXXXIII, ART. I.

Et, si hic modus verus est, in hoc conveniet cum effectu ex opere operato, qui eliam immediate fit per modum solutionis ex satis- factionibus Christi, ut probant omnia adducta in prsecedenti assertione, et plane sentit D. Thom. citato loco, conslituens in hoc diffe- rentiam inter Eucharistiam ut sacramenlum, et sacrificium, quod, ut sacramentum, non renhtlit immediate poenam , sed ut sacrifi- cium ; solum ergo erit differentia , quod quando remissio est ex opere operato, est infallibilis in persona grata; quae vero est per impetrationem, non est infallibilis, etiam in juslo. Item illa fundalur in speciali lege et promissione; hsec vero non, sed in ipsa na- tura et dignitate talis sacrificii , adjuncta speciali petitione , et intentione offerentis , quae ad remissionem ex opere operato ne- cessaria non est. Alio tamen modo intelligi potest, quod haec remissio fiat solum mediate, quatenus hoc sacrificium nobis impetrat spi- rituales vires ad agenda opera pcenitentiee , quibus Deo satisfaciamus. Ex his autem duo- bus modis hic posterior indubitatus mihi videtur, ut a fortiori probari potest ex omni- bus dictis de remissione culpae; nam si hoc sacrificium impetrat auxilium gratiae ad effi- ciendos actus, per quos culpae remittantur, multo magis impetrabit ad satisfaciendum pro pcenis. Item, quia est in hoc genere im- petrandi veluti universalis causa, per quam omnes fructus passionis Ghristi percipi pos- sunt ; unus autem ex his fructibus est, quod- libet opus, quo Deo satisfaciamus.

5. Dubium. — Occurritur fugae. — Impe- trare potest hoc sacrificium pcenx remissionem immediate per ipsum donandam. — Prior autem modus valde dubius est, et generalem dubitationem continet, an talis modus remit- tendi pcenam per gratuitam, et liberalem re- missionem, absque alio medio seu opere salisfactorio ex opere operantis, vel ex opere operato, possit rationabiliter a Deo peti, et impetrari, quse tractanda nobis latius est in sequenti tomo, in materia de satisfactione et de suffragiis. Nunc pars affirmans videtur fieri probabilis his conjecturis. Prima, quia Ecclesia orat et petit a Deo remissionem ha- rum poenarum , non solum pro vivis , sed etiam pro defunctis ; ergo signum est, non petere solum remissionem mediatam (ut sic dicam), id est, actum, per quem nos satisfa- ciamus, ut nobis fiat remissio, quia in ani- mabus purgatorii nulla esse potest satisfactio per proprium actum earum; ergo petitur

immediata et liberalis remissio pcenae; et ad impetrandum quod pelitur, adjungitur ora- tioni sacrificium, et in hunc finem offertur; ergo potest hoc modo impetrare remissionem pcense.Dices, hujusmodi orationem esse satis- factoriam, ejusque satisfactionem posse appli- cari defunctis, atque ita non postulari a Deo, ut sine ulla satisfactione remitlat pcenam, sed ut acceptet ipsiusmet orationis satisfac- tionem in remissionem pcenae, vel certe ut ef- fectus sacrificii, vel aliorum bonorum operum satisfactio, pro anima purgatorii acceptetur. Sed imprimis haec fuga non habet locum in oratione, qua solum petitur a Deo venia, seu liberatio animse existentis in purgatorio; nam illa oratio non habet (ut sic dicam) seipsam pro objeclo; prius enim quam intelligamus illam orationem esse satisfactoriam , intelli- gimus aliquid per illam peti; non ergo pe- titur, ut satisfactio ejus applicetur, sed absolute, ut venia condonetur. Deinde, quid dicelur de orationibus, quibus beati orant pro animabus purgatorii , quibus liberatio- nem earum impetrant, cum tamen eorum oratio satisfactoria non sit? Idem argumen- tum fieri potest de orationibus, quae in per- sona Ecclesise ab ejus ministris fiunt, quse, ut sic, magis sunt impetratoriae, quam satisfac- toriee. Preeterea est moralis conjectura non conternnenda ; nam haec remissio pcenae per se non confert sanclitatem, vel virtutem animse, sed (ut ita dicam) ad quoddam com- modum naturse perlinet, unde quodammodo dici potest temporale beneficium, seu extrin- secum ; sed alia beneficia extrinseca et tem- poralia immediate impetrari possunt; ergo et hoc. Unde facile solvitur objectio, si quis dicat, non esse petendum a Deo effectum gratiae, nisi per niedia consentanea et pro- portionata , quia ideo dicebamus supra, non esse petendam remissionem peccati mortalis, nisi per contritionem, vel sacramentum, ne- que augmentum gratiae, nisi per actum meritorium, vel per sacramentum; ergo si- militer non est hic petenda remissio pcenae, nisi per satisfactionem , vel propriam, vel alienam, applicatam ex opere operantis, vel ex opere operato. Responderi enim potest primo, non esse eamdem rationem de hoc be- neficio extrinseco, et de intrinseca sanctitate, ad quam oportet, ut homo aliquo modo cooperetur, vel agendo , vel recipiendo . juxta capacitatem suam. Unde secundo dici potest, ipsammet orationem esse unum ex mediis ordinatis a Deo ad applicandam satis-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. VII.

faclionem Christi ad hunc effectum ; quamvis enim postuletur a Deo remissio hujus poense liberalis et gratuita respectu nostri, seniper tanien intelligitur, ut fiat cum justa recorn- pensalione, respectu Christi, applicando sa- tisfaclionem ejus. Est ergo pia et prbbabilis ha3c opinio, qua supposita consequenler di- cendum est, posse hoc modo remissionem pcenre per hoc sacrificium impetrari; quid- quid enim per oralionem impetrabile est, potest per hoc sacrificium impelrari; semper enim offerri polest, ut quaslibet justa oralio exaudiatur, dabitque illi efficaciam, atque impetrandi virlutem.

SECTIO VII.

Utrurn sacrificium Missoe ad bona temporalia conferat, et quo modo.

1. Utriusque difficultatis ratio. — Hac- tenus dictum est de spiritualibus bonis; su- perest, ut de temporalibus pauca adjiciamus. De his enim etiam dubitari potest, an per hoc sacrificium ex opere operato conferantur, quia bona hfec non sunt extra latitudinem eo- rum effectuum, quse per Christum ex opere operato conferuntur; nam salus corporis per sacramentum extremas unctionis ex opere operato confertur; et aliunde sacrificium hoc etiam pro his bonis obtinendis offerri potest. Ergo poterit illa conferre ex opere operato. In contrarium vero est, quia hsec bona per se considerata non sunttalia, qua3 digna sint in- fallibiliter obtineri a Deo, sed ad summum ut necessaria vel utilia ad aliquod spirituale bonum ; ergo nec priori modo fiunt ex opere operato perhoc sacrificium, propter rationem dictam; neque etiam posteriori, quia nullum spirituale bonum datur ex opere operato per hoc sacrificium, ad quod necessaria sint hsec bona temporaiia; solum enim datur ex opere operato remissio pcense, ad quam nil referre possunt temporalia bona.

2. Bonorum corporalium consecutio sacrifi- cii essepotest effectus. — In hac re dicendum imprimis est, heec bona temporalia posse ali- quo modo esse effectus hujus sacrificii. Hoc certissimum est; nam omne bonum, pro quo obtinenclo hoc sacrificium offertur, potest ali- quo modo esse effectus illius, ut ssepe diclum est, quia alias inutiliter et imprudenter offer- relur in eum finem ; sed Ecclesia ssepe con- suevit offerre hoc sacrificium pro temporali- bus beneficiis obtinendis; ergo possunt heec bona esse effectus hujus sacrificii. Minor pa-

XXI.

tet, tum ex antiquis lilurgiis, et ex ritu Missae, quaa nunc servat Romana Ecclesia, ubi inter alia offerimus, pro nostra et totius mundi sa- lute; quo modo eliam Tertullian., lib. ad Scapul., dixit, pro salule offerri; Eusebius aulem, lib. 4 de Vit. Constant., cap. 45, dixit, offerripro communi pace; Chrysost., hom. 67 in Joan., 18 et 21 in Acta, pro terrx fructibus; et pro aliis necessitalibus, ut significat Au- gusl., bb. 22 de Civit., c. 28; et clarius tra- didit Trid., sess. 22, c. et can. 3; aliaque ad hanc rem comprobandam adduximns, dispu- talione prascedenti, tractando de personis, pro quibus offerri polest hoc sacrificium.

3. Impetrative tantum bona temporalia per hoc possumus consequi sacrificium. — Secundo dicendum est, sacrificium hoc non prasstare ha3c beneficia ex opere operato, sed per modum tantum impetrationis. Priorem partem convincit, ut existimo, ralio dubitandi in principio posita posteriori loco, cui ad~ jungi possunt omnia adducta sect. 3, 4 et 5, nam hoc a fortiori probaut; neque auctorem aliquem hactenus legi, qui effectum hunc per modum operis operati declaraverit. Pos- terior ergo pars sequitur a sufficiente partium enumeratione. Cujus ratio est, quia impetra- tio orationis se extendit ad bona temporalia, ut D. Thom. docet, 2. 2, quasst. 83, art. 15 et i6; ergo etiam impetratio hujus sacrificii; nam omnis justa oratio potest hoc sacrificio juvari.

4. Satisfit objectioni. — Unde facile solvi- tur objectio, si quis dicat, cum Christus, qui est res infinita, in hoc sacrificio offeratur, in- decens videri, illud ordinare ad res caducas et temporales obtinendas. Respondetur enim non esse indecens, tum quia non primario, sed secundario ad hoc ordinatur, cum prima- rio sit propter cultum Dei; tum etiam quia ordinatur ut causa ad effectum suum ; sic au- tem res nobilior potest ad minus nobilem or- dinari; causa namque esse non debet effectu ignobilior; tum denique, quia hasc bona non propter se, sed quatenus ad pietatem utilia sunt, expeluntur; unde fit, ut tota hasc impe- tratio, vel formaliter, vel virtule, in Dei glo- riam, quam Christus maxime intendit, refe- ralur, quod significavit Paul., 1 ad Timot.; nam, cum prascepisset, fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro Regibus, et om- nibus, qui in sublimilate sunt, ut quietam et tranquillam vitam agamus; quibus verbis (ut supra cum Chrysost. et aliis exposuimus) Ec-

QILF.ST. LXXXIII, ART. I.

clesiasticum ritum offerendi hoc sacrificinm, et pro quibus personis, et pro qua re offeren- dum sit, declarat; subdit deinde : Ut quielam et tranquillam vitam agamus, in omni pietate et caslitate; hoc enim bonum et acceptum est coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homi- nes vult salvos fieri et in agnitionem veritatis venire ; explicat ergo, haec bona ad pietatem ordinari, prout per hoc sacrificium expetun- tur et obtinentur, sub qua consideralione dici possunt spiritualia habitudine et rela- tione; unde ita impetrari possunt, sicut alia spiritualia auxilia, quae non ex opere operato, sed per modum impetrationis per hoc sacrifi- cium comparantur; idem ergo de his tempo- ralibus donis dicendum est.

SECTIO VIII.

Utrum hoc sacrificium habeat aliquem effectum ex opere operato in omnibus offerentibus ipsum.

1 . OfferentiumVioc sacrificium varius ordo. — Diximus de omnibus effectibus hujus sa- crificii, et de modis, quibus per illud confe- runtur; nunc sequitur declarandum, quibus personis tribuat hujusmodi fructum. Suntau- tem hoc loco diligenter distinguendae duae personae, seu duae rationes, aut habitudines personarum ad hoc sacrificium, scilicet, offe- rentis, et ejus pro quo offertur; nam hee duae rationes interdum personaliter separantur; potest enim aliquis esse offerens, et nullo modo pro se offerre, sed totum fructum sa- crificii alteri applicare; et e converso potest aliquis nullo modo offerre, et lamen pro ipso sacrificium offerri; quare, licet contingat in eadem persona jjtramque conjungi, rationes tamen ipsae distinctae manent; et ideo sigilla- tim videndum est, quid singulis sub propriis ralionibus respondeat. In praesenti ergo non inquirimus, cui detur fructus sacrificii; hoc enim pendet ex dicendis sectione sequenti; sed inquirimus, cujus oblationi respondeat talis fructus, sive illi dandus sit, sive alteri. Intelligitur autem quaestio de effectu ex opere operato; nam de impetratione non est du- bium, quin omuis offerens, eo modo quo of- fert, possit impetrare, quantum est ex parte oblationis suae, quia de se est actio dignissima et apta ad impetrandurn; distinguendi ergo sunt varii offerentes juxta supra tractata disputatione praecedenti. Et possunt nunc ad quatuor capita revocari. Primus offerens est Chrisius Dominus. Secundus dici potest Ec- clesia, cujus nomine etiam offertur, sub qua

aliquo modo comprehenduntur omnia mem- bra ejns. Terlius offerens est sacerdos, qui ut minister, et in persona Chrisli offert. In quarto denique ordine sunt omnes alii, qui specialiter concurrunt cum sacerdote ad sa- crificium offerendum, et de singulis breviter est dicendum.

2. Circa primam qusestiunculam, Scoti opi- nio improbatur . — Christi oblationi, ut pri- marius offerens est, distinctus fructus ab eo, qui sacerdoti ministro, non respondet. — Primo igilur de Christo Domino, Scotus, Quodlibeto 20, significat, oblationi hujus sacrificii, ut a Christo est, respondere quemdam peculiarem fructum ex opere operato; et aliqui addunt, ipsummet Christum propria et peculiari in- tentione applicare fructum illum, cui vult. Heec tamen, aut vera non sunt, aut majori in- digent explicatione. Haec enim Christi oblatio dupliciter considerari potest. Primo, ut est eadem omnino cum oblatione sacerdotis, qui non offert, nisi ut est ipse Christus sequiva- lenter seu repraesentative; et hoc modo ve- rum est dictum illud; tamen fructus respon- dens huic Christi oblationi"non est distinctus a fructu, qui respondet oblationi sacerdotis, ut sic, sicut neque oblatio distincta est; nec sacerdos et Christus sub hac consideratione sunt duo, sed unum, ad eum modum, quo Aristoteles dixit, imaginem et rem repraesen- tatam esse unum terminum unius animi mo- tus. Item in ministerio sacramentorum non est alius effectus, qui respondet sacerdoti mi- nistranti, etChristo perillum operanti, quam- vis Christus sit, qui baptizat, qui absolvit, etc. Sic ergo in praesenti idem est fructus oblatio- nis, ut est a Christo, et ut est a sacerdote, de quo infra dicam. Hic autem fruclus non ap- plicatur per intentionem Christi proxime et immediate, sed per intentionem ministri, cui ipse hoc commisit, ut infra dicemus. Ali- ter potest oblatio Christi considerari, ut est in ccelo actualis ac personalis per proprium actum internum ipsius Christi, quomodo dis- tincta est ab oblatione, quee fit per sacerdo- tem ; et hoc modo, quamvis illa actio impe- trativa sit, sicut et Christi oratio existentis in ccelo, non tamen illi respondet aliquis fructus ex opere operato. Nullus enim Theologorum hoc docuit; imo vix faciunt mentionem hujus modi offerendi, nec Scotum existimo illud sensisse. Ratio autem est, quia illa oblatio Christi, neque nunc est de novo satisfactiva, quia nonestGhristus in statu satisfaciendi, ut ssepe dictum est, neque etiam est applicativa

ex opere operato prsecedenlis satisfaclionis Chrisli, quia secundum legem ordinariam Chrislus non applicat ex opere operato fruc- tum passionis sua3, nisi per sensibilia signa, qualia sunt sacramenta, et saerificium sensi- bile in persona ejus oblaturn ; oinitto privile- gium Martyrii, et si quod aliud est hujus- modi. Item, quia alias pari ratione dici pos- set, oblationem inlernam, qua Christus in coelo, vel in Eucharistia existens, offert et re- praeseatat Deo passionem suam, esse applica- tivam ex opere operato merrtorum et satis- factionum Christi, et pro ejus arbitrio huic, vel illi applrcari, prout ipse vult; consequens autem est absurdum et ridiculum; nam, post- quam Christus pro nobis plene meruit et sa- tisfecit, applicationem illius fructus reliquit, ut ex opere operantis fieret per actus et dis- positiones ipsius hominis divina gratia pree- venti et adjuti, ex opere autem operato per Ecclesiam et ministros suos, juxta illud : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Ideo enim sa- cerdotes instituit, cum maxima potestate li- gandi, solvendi, offerendi, etc. Nullus ergo specialis fructus ex opere operato respondet huic oblationi, ut est a Christo, qui distinctus sit a fructu, qui respondet cseterrs offerenti- bus, et sacerdoti, et ministro ejus.

3. Circa secundam qusestionem aliquo- rum placitum. — Fideles non offerentes per proprium actum, quibus nec per sacerdotis intentionem hujus sacrificii fructus applica- tur, nihil ex opere operato consequuntur . — Objectio. — Solutio. — Secundo, de Ecclesra et membris ejus quatenus sunt offerentes re- motissimi, solum in habitu, et extrinseca de- nomrnatione, ut supra declaravi, multi recen- tiores censent, illis omnibus et srngulis eorum respondere aliquam partem fructus ex opere operato, id est, consequi ex opere operato remissionem alicujus poense per omnia et sin- gula sacrificia, hoc solo, quod dicunturofferre quatenus sunt membra Ecclesiae offerentis per sacerdotes, etiamsi neque ipsi ullum ac- tum habeant circa sacrificium, nec sacerdcs speciali rntentione eis applicet sacrificii fruc- tum. Ralio esse potest, quia oblatio hujus sa- crificii est fructuosa ex opere operato; ergo omnis offerens, eo modo, quo offert, est par- ticeps hujus fructus, magis tamen vel minus pro ratione et modo offerendr; sed isti omnes aliquo mudo offerunt, cum omnes sint offe- rentes; ergo omnes participant fructum ex opere operato. Atque haec opinio sic exposita

DISPUTAT. LXXIX, SECT. VIII. 739

solet tribui Scoto, loco citato, et eam indicant Sotus et alii infra cilandi. Sed licet haec sen- tentia speciem quamdam pietatis prre seferat, mihi tamen, nec vera, neque admodum veri- similis videtur. Primum enim auclores citati neque illam expresse declarant, nec videntur in eo sensu locuti, sed in alio tractando sec- tione sequente. Deinde non habet solidum fundamentum, quia sola denominatio offeren- tium per quamdam remotam et extrinsecam habiludinem, non videtur esse satis ad per- cipiendum fructum ex opere operato. Unde argumentor ratione, quia fructus passionis Christr non applicatur ex opere operato, nisi vel per propriam aliquam actionem, vel re- ceptionem sensibilem, vel per specialem ap- plicationem alterius; sed in praesenti non datur hic fructus per specialem applicatio- nem allerius, ut supponitur; neque etiam hi sic offerentes aliquid recipiunt, per quod ers talis fructus applrcetur, ut per se notum est. Neque etiam aliquid agunt, quia tantum ha- bitu, vel extrinsece denomrnantur offerentes; unde iila denominatio non fundatur in aliquo actu hominis, qui per se pertinet ad cultum Dei, ut valere possit ad meritum vel satisfactio- nem sic offerentis. Dices : quod sacerdos offe- rat nomine Ecclesise, sufficrt, ut illa oblatio sit impetrativa speciali modo, adeo ut, quam- vrs sacerdos sit iniquus, nihilominus illa actio suam vim impetrandi retineat; ergo hcc etiam satis est, ut illa oblatio sit satisfactiva independenler a sanctitate ministri; et con- sequenter, ut illa satisfactio sit ex opere ope- rato; ergo illa satisfactio distribuenda erit inter Ecclesise membra, et unicuique sua portiuncula eveniet. Respondetur : si argu- mentum quidquam valet, non probat cle ap- plicatione satisfactionis Christi ex opere ope- rato, de qua nos loquimur, sed probat de nova quadam satisfactione, quee in illo opere reperitur, ratione sanctitatis totius Ecclesise, quam nullus hactenus posuit in hujusmodi actione. Quapropter non existimo esse eam- dem ratronem de impetratione, et de satis- factione; nam ad impetrandum sufficit sanc- titas habitualis totius Ecclesree, ad quam respiciens Deus, quando nomine illius fit ora- tio, vel oblatio, ratione illius inclinatur ad concedendum id quod petitur, in quo consistit impetrationis ratio, et ideo ad rllam sufficit illa habrtudo, vel denominatio extrinseca, quamvis ipsa Ecclesia per se ipsam speciali- ter non oret. Sicut, quando a Deo petimus, ut nos exaudiat propter merita alicujus Sancti,

QILEST. LXXXIII, ART. I.

illa revera concurruntad impetrandum nobis, quia Deus ad illa respicit, elhm si Sanclus ille non oret pro nobis, et sicut in lege ve- teri orabant fideles : Propter Abraham servum tuum, etc, quando fortasse Abraham pro eis non orabat, saltem illa oratione speciali, quia satis erat, quod sanclitas ejus repraesentare- turDeo, ad inclinandum ipsum; sic ergo nunc, quia sacerdos orans in persona Ecclesiae, illius sanctitatem Deo reprsesentat, etiam si ipse sanclus non sit; ad satisfaciendum autem de novo non sufficit ha?c repreesentatio, sed ne- cessaria est realis actio, vel passio alicujus personae gratse Deo; de qua differentia inter impetrationem et salisfactionem plura infra dicturi sumus. Nullus ergo fructus satisfac- lionis respondet ex opere operato his offeren- tibus. Si quis autem contendat illum modum offerendi sufficere ad aliquem fructum ex opere operato, de illo philosophari debet, ad illumque applicari omnia, quae nos in quarto membro dicemus.

4. Sacerdoti offerenti fructus portio ex opere operato hujus sacrificii respondet. — Tertio, quod pertinet ad oblationem sacer- dotis, ut sic, certum est, illi, prout offert in persona Christi, respondere ex opere operato aliquem proprium fructum hujus sacrificii, ut D. Thomas sentit supra, quaest. 79, art. 5 et 7, et reliqui Theologi citati et citandi. Ratio est, quia hoc sacrificium habet effectum ex opere operato, ut ostensum est; ergo maxime res- pondet illi, ut est actio ministri a Ghrislo de- putati, et per quem Christus ipse operatur. Secundo ita fit in actionibus omnium sacra- mentorum ; ergo et in oblatione hujus sacrifi- cii; nam bsec etiam est instrumentalis actio ad fructum Christi applicandum. Tertio, quia hic est effectus sacrificii, ut sic; sed oblatio sacerdolis, ut fit ab eo reprtesentante perso- nam Christi, est proprie actuale sacrificium, seu sacrificalio ipsa ; ergo illi maxime respon- det fructus ex opere operato, quia ut sic obla- tio est proprie sacrificalis, in suo genere infi- nita, semperque munda et gr^ta Deo. Tandem sub hac ratione heec oblatio est maxime im- petrativa; ergo sub eadem est operativa ex opere operato; nam eadem est ratio utrius- que modi causandi, idemque est omnino sa- crificium, quod utramque vim habet.

5. Concurrentes ad hoc sacrificium fideles fructum aliquem ex opere operato partici- pant. — Quarto de cseteris privatis offerenti- bus, qui proprium aliquem ooncursum ha- bent ad oblationem sacrificii cum sacerdote,

seu per ipsum, dicendum censeo, omnibus ac singulis respondere proprium aliquem fruc- tum ex opere operato. Ita ut, si constituamus hominem assislentem, vel ministranlem sa- crificio Missse, cui sacerdos intentione sua speciali nullum fructum sacrificii ex opere operato applicet, de hujusmodi homine pie ac probabiliter credimus, consequi proprium fructum suum ex opere operato. Quod vide- tur sensisse Cajetan., tom.2 Opusc, tract. 3, qutest. 2; Sylvest., verb. Missa 1, q. 9, et aiii infra referendi; et D. Thom. nonnihil fa- vet, dicta queest. 79, art. 5, ubi ait, oblatio- nem hujus sacrificii esse satisfactoriam illis pro quibus offertur, vel etiam offerentibus. Sic etiam recte exponuntur illa verba can. Missae : Pro quibus tibi offerimus, vel, qui tibi offerunt, ubi aperte sermo est de offeren- tibus, distinctis ab ipso sacerdote, ut patet ex antecedentibus verbis : Et omnium circum.- stantium , quorum tibi fides cognita est, et nota devotio, pro quibus tibi offerimus, vel, qui tibi offerunt. Neque sine causa illa duo me,mbra distinguuntur, sed (ut videtur) quia illae duee habitudines seu rationes proprie sumptee per se singulae sufficiunt ad perci- piendum aliquem fructum sacrificii ex opere operato. Accedit preeterea ralio in secundo puncto tacta, quia oblatio hujus sacrificii est fructuosa ex opere operato; ergo rationi con- sentaneum est, ut omnes, qui ad illam vere concurrunt per proprium actum, seu concur- sum moralem, participent hujusmodi fruclum talis oblationis. Secundo amplius ita explica- tur. quia ex hujusmodi conGursu plurium of- ferentium cum ministro resultat quasi unum morale offerens cum majori devotione, reve- rentia et dignitate; ergo respondet illi major fructus ex opere operato, ceeteris paribus; nam juxta doctrinam D. Thomee supra, hic fructus definitur juxta devotionem offeren- tium ; ergo hac ratione respondet singulis offerentibus, ut tales sunt, aliqua pars illius fructus, juxta uniuscujusquedevotionem. Ter- tio, sicut usus sacramenti consistit in recep- tione, ita ratio sacrificii in oblatione; sed om- nes qui recipiunt sacramentum, participant fructum ejus; ergo similiter omnes offerentes per proprium aliquem concursum, vel actio- nem, participant fructum sacrificii. Tandem Christus potuit hoc modo instituere hujus sa- crificii efficacitatem, et est valde consentanea dignilali ejus, et hominibus conveniens, ut saltem spe fructus, unusquisque devote of- ferre studeat juxta capacitatem suam. Ergo

DISPUTAT. LXXIX, SECT. VIII.

oredendum est, ita instituisse. Et confirma- oblationibus. — Prima

tur; nam inconveniens esset, quod audiens

Missani non plus fructus accipiat ex opere

operato ex Missa, quam ille, qui non audit, si

sacerdotis applicalio erga utrumque aequalis

est; et alioquin in hujusmodi effectu, nullum

est inconveniens, nec aliquod contra illum

objici potest, quod difficultatem ingeral; cur

ergo negandus est?

6. Sacerdoti offerenti duplex fructus ex opere operato sacrificii respondet. — Qualis uterque. — Etiam utprivato offerenti duplex sacerdoti ex opere operato respondet fructus. — Atque ex hac resolutione praeeedenti puncto adjuncta, infero, sacerdoti, offerenti sacrificium Missa3,duplieem fructum exopere operato respondere; nam sacerdos ibi clupli- cem induit personam, Chrisli, scilicet, et pro- priam, et sub utraque ratione offert; ergo sub ulraque illi fructus respondent; nam, quate- nus offert in persona Christi, ut minister pu- blicus, respondet illius oblationi fructus ex opere operato , explicatus in praecedente puncto. Propter hoc autem publicum ministe- rium, quod gerit, non exuit rationem per- sonse privatee, sub qua etiam concurrit; nam ut Paul. ait, etiam ipse indiget, ut pro se offerat, neque in hoc esse debet pejoris con- ditionis, quam reliqui privati offerentes. Unde, si sit sacerdos injustus, ejus oblationi respon- det prior fructus, nihilque ex illo minuitur ; ipse tamen privatur illo peculiari fructu , quem haberet, si ut privata persona sancte offerret ; et ideo quamvis hic offerat ratione stipendii recepti, nullam injuriam facit ei, pro quo offert, quia jam ihi applicat totum fructum, qui respondet sacrificio, ut est a ministro publico ; sub hac enim ratione sti- pendium accipit, scilicet, ut publicus minister Christi. Et hinc etiam fit conjectura, diver- sum esse fruclum, qui respondel sacerdoti, ut privato offerenti, quia non est verisimile, ipsuui privari omni fructu ex opere operato; dat ergo alteri fructum communem (ut sic dicam) ; ipse verofruitursuopeculiari fructu, respondente suae privatae oblationi ac devo- tioni; neque aliquis unquam dixifc, teneri sa- cerdotem ad applicandum hunc proprium fructum danti stipendium; imo Scotus signi- ficat, id fieri non posse, de quo postea dicam. Et juxta hunc duplicem fructum intelligi ac conciliari possunt varia dicta Doctorum, quae postea commemorabimus.

7. Differentix aliquot inter fructum publico ministerio sacrificii respondentem , et privatis

Sed qureres, qi:o- modo inter se differant hi duo effectus, sive in una sacerdotis persona, sive in illa et aliis considerentur. Respondetur, plures inlerce- dere differentias nolatu dignas. Prima est, quod fructus, qui respondet oblationi sacri- ficii, ut in persona Christi a sacerdote offer- tur, non est principaliter propter ipsum, sed propter populum, seu alios, pro quibus potest sacrificium offerri, quia tunc sacerdos gerit personam publicam, et est intercessor inter Deum et populum ; at vero alius privatus fructus prsccipue estpropter singulos offeren- tes, quia non offerunt, ut publici ministri, sed ut privatte personee, et ideo illis datum est, ut sua privata oblatione aliquid ex sacri- ficio haurire possint; hinc ulterius certum est, priorem fructum posse aliis applicari, et quoad hoc commissum esse ipsi sacerdoti tanquam ministro; de posteriori autem fructu res est dubia, quia ex institutione id non se- quitur, sed aliunde investigandum est, ut videbimus.

8. Secunda. — Discrimen inter sacramenti et sacrificii effectus. — Secunda differentia est, quia prior fructus de se est indifferens, et quasi universalis, et ideo soli sacerdoti Christi ministro potestas est data, ut huic vel illi applicet illum. In quo etiam est obiler no- tanda differentia inter sacramenta et sacrifi- cium ; nam sacramenta per se ordinantur ad sanctificationem recipientium, et ideo, sicut per receptionem applicantur ad operandum, ita per eamdem receptionem determinantur ad agendum in hac persona et in alia ; et ideo hoc jam non pendet ab intentione, vel appli- catione ministri, sed lantum remote, in quan- tum necesse est, ut velit huic dare sacra- mentum ; et hoc ipsum explicalur in formis sacramentorum : Baptizo te, Absolvo te, etc. Ratio autem sacrificii consistit in oblatione facta Deo; unde intrinsece determinat, cui sit offerendum, non tamen pro quo sit offeren- dum, et ideo necesse est, ut aliunde determi- netur. Quamdiu igitur consideratur oblatio, ut est a Christo per sacerdotem ipsum reprae- sentantem, adhuc est indifferens, et univer- salis, tam ex parte ejus, cui fit oblatio, quia ei pro quibuscumque offerri potest; quam ex parte rei oblatse, ob eamdem rationem ; tum etiam ex parte offerentis, qui etiam est pu- blicus et communis; tum denique ex parte eorum, pro quibus offerri potest, quia de se ad nullum est determinata ; fructus ergo, qui oblationi sic conceptee respondet, indifferens

QU^ST. LXXXIII, ART. I.

est, donec per aliquem huic potius, quam illi applicetur, quod in nullius potestate dici po- test esse positum , prseterquam ipsius mi- nistri. Nec vero dici potest determinari ex se ad ipsum sacerdotem offerentem, sicut de- terminatur effectus sacramenti ad suscipien- tem , quia , ut diximus, hic fructus non est principaliter propter ipsum, sed propter alios, inter quos et Deum ipse est mediator. Item, quia in eo non concurrit ipse, ut talis per- sona, sed ut repreesentans personam Christi; non ergo limitatur ad ipsum, sed communis est et indifferens. Et quoad hoc recte intelli- gitur differentia, quam D. Thom. supra posuit inter sacramentum, et sacrificium, quod illud operalur tantum in suscipiente, sacrificium vero etiam in aliis, pro quibus offerri potest; hoc enim maxime verum est, quoad hunc fructum. At vero alius posterior fructus, qui privatis offerentibus respondet, ex se et absque alia applicatione est uniuscujusque offerentis, quia hic fructus principaliter est propter ipsum, qui in ea oblatione non gerit personam publicam, sed propriam et priva- tam, et ideo ut sibi prosit sua oblatio, non est necessaria intentio sacerdotis pro tali per- sona specialiter offerentis , sed solum quod ipsa cum sacerdote el per sacerdotem offerat, et quod sacerdos, ut publicus minister, no- mine ejus offerat, ut superius declaratum est. Quin polius hinc fit, ut hujusmodi offerens excludi nullo modo possit a participatione hujus fructus , etiam si sacerdos velit , aut tentet eum excludere, dummodo ille maneat offerens, et non excludatur a concursu seu communicatione in tali sacrificio. Adde etiam, ad obtinendum hujusmodi fructum, non esse necessariam in tali offerente specialem in- tentionem consequendi illum ; sufficit enim intentio offerendi seu concurrendi ad sacrifi- cium, ministrando, vel audiendo Missam, vel alio simili modo, quia per hoc satis determi- natur talis fruclus ad talem offerentem, nisi fortasse ipse velit illum alteri applicare, de quo postea dicam.

9. Tertia ex D. Thom. — Tertia differentia est, quia ad priorem fructum non est neces- saria sanctitas sacerdotis, ut docet D. Thom. supra, queest. 82, art. 6, et in 4, dist. 45, queest. 2, art. 4, queestiunc. 3; et Soto, dist. 13, art. 1, etomnes. Et hoc confirmari potest ex multis, quse referuntur \ , queest. 1 , c. Non nocet, c. Intra Cath., et de Consecr., dist. 5, c. Utrum sub figura. Ratio etiam est ex dictis manifesta , quia sacerdos , quoad hoc , non

gerit personam suam, sed Christi, et ideo, sicut hac ratione oblatio est grata et munda, ita etiam est effieax, quia non applicat meri- tum ejus, sed Christi. Accedit congruentia, quia, cum hic fructus non sit propter perso- nam sacerdotis u-t talis est, sed propter Eccle- siam, ideo non debuit pendere ex sanctitate ejus. Hac enim de causa institutum est, quod sacramenta seque per malos ministros, ac per bonos, perficerenturetsanctificarent alios. Et confirmatur, quia alias Missa sacerdotis pec- catoris oblata pro anima purgatorii nihil illi prodesset. Item sequeretur, sacerdotem re- cepto stipeudio sacriticantem in peccalo mor- tali non satisfacere suee obligationi, sed teneri iterum in gratia satisfacere, quee sunt ab- surda. Dices : ergo etiam si sacerdos sit haere- ticus, et ab Ecclesia preecisus, sacrificiumque offerat, illi, quantum esl ex se, respondebit praedictus effectus, et si alicui per talem sa- cerdotem applicetur, ei proderit, si non ha- beat obicem. Respondeo, concedendo totum, quia revera ita est, neque habet majus incon- veniens, quam sit in fructu sacramenti. At vero alter fructus , qui respondet privato offerenti, requirit in illo gratiam et sanctita- tem, ut eo frui possit. Quod quidem duplici ex capite provenire potest : primo ex incapa- citr.te subjecti, quasi passive considerati, quia nimirum is, qui est in peccato mortali, est incapax omnis fructus passionis Chrisli ex opere operato, et hoc rnodo est res clara et mihi certa , ut infra latius dicam. Secundo potest hoc provenire ex indispositione offe- rentis, ut sic, quod est difficilius, quia licet priori ratione hujusrnodi offerens sit incapax perceptionis talis fructus in eo statu, nihilo- minus intelligi posset, illius oblationi respon- dere suum fructum, quia, cum ille sit ex opere operato, non videlur pendere ex sanc- titate sic offerentis, quia non fundatur in merito ejus; ergo erit illa oblatio semper de se frucluosa, ita ut, quamvis tunc sit mortifi- cata (ut sicdicam), postea, ablato obice, possit reviviscere; vel, si tunc alteri applicarelur, seu donaretur ille fructus, in quo non esset obex, in illo haberet effectum. Sed, quan- quam ob hanc rationem res videatur dubia, tamen, cum in hac oblatione privata persona non operetur ut minister Christi, sed solum concurrat ut privata persona, verisimile sa- tis est, requiri sanctitatem ejus, ut tali obla- tioni respondeat proprius fructus ex opere operato, quia, licet talis fructus non fundetur in merito ejus, et ideo non requiratur gratia,

DISPUTAT. LXXIX

ut principium merendi, nihilominus requiri potest, ut dispositio necessaria in tali offe- rente. Et confirmatur, nam, ut sacramenti susceptio sit fructuosa ex opere operato, re- quirit sanctitatem in suscipiente. Ergo et hsec oblalio in offerenle. Item hic fructus primario est propler hujusmodi offerenlem ; ergo me- rito ah eo exigitur dispositio condigna sacri- ficio, ut sit ei oblatio talis fructuosa, et ideo etiam, ut statim dicam, quo dispositio fuerit melior, eo hic fructus erit major. Tandem, quod dicebatur de reviviscentia talis fructus, si semel non acquiritur, frivolum est, sine fundamento, vel aliqua necessitate dictum. Quod vero dicebatur, posse talem fructum donari alteri, incertum est, etiam in privato offerente sancto et justo, et ideo simpliciter loquendo, verius videtur, absolute talem obla- tionem esse infructuosam ex opere operato, quotiescumque extra gratiam fit.

10. Quartaex D. Thom. — Rejicitur Scoti, et Gabriel. opinio. — Alex. P. locus exponi- tur. — Quarta differentia similis preeeedenti est, quod prior fructus respondens sacrificio secundum se non est major vel minor, prop- ter majorem vel minorem sanctitatem mi- nistri, ut sumitur ex D. Thom., dicta qusest. 82, art. 6; Soto, Corduba, et aliis. Quanquam Scot., in 4, dist. 13, qusest. 2, ad tertium, et Gabriel, lect. 26 in can., oppositum sentiant, qui consequenter loquuntur, quoniam eodem modo opinati sunt de ministris sacramento- rum. Nos autern contraria ratione utimur, quia effectus sacramenti ex opere operato non augetur, nec minuitur ob ministri sanctita- tem majorem vel minorem ; ergo nec effectus sacrificii. Patet consequentia, quia etiamdatur ex opere operato, et in eo non consideratur dignitas personae, sed officium ministerii ; nam in tantum operatur, in quantum est Christi minister. Item quia, si hic effectus augeretur ob majorem sanctitatem ministri, ergo minueretur ob minorem; ergo omnino tolleretur ob carentiam sanctitatis ministri ; ergo e converso , si non pendet effeclus ex sanctitate ministri, neque etiam variabitur ob quantitatem ejus. Denique rationes factas in pifecedente differentia, hoc etiam probant. Unde quando Alexander Papa, in c. Ipsi sa- cerclotes, 1 , quaest. 1 , dicit, sacerdotes, quo sanctiores sunt, eo magis prodesse fidelibus per sua sacrificia, intelligendus est quoad impetrationem, et meritum de congruo ex opere operantis, non vero quoad effectum ex opere operato, ut supra D. Thom. exponit,

SECT. IX.

et in 4, dist. 13, quaest. 1, art. 5, ubi Bonav., Paludanus, et c;eleri idem tradunt. At \ ero fructus poslerior, qui respondel privatis offe- renlibus, eo major est, quo ipsi meliori affectu et dispositione offerunt. Ila sumitur ex D. Thom., dicta qusest. 79, art. 5 et 7, et in hac quaest. 83, art. 4, ad 8. Et probatur contraria ratione sumpta ex praecedente differentia; nam, ut sacrificium sit hoc modo fructuosum, necessaria est bona dispositio offerentis; ergo quo haec dispositio fuerit melior, eo erit sa- crificium fructuosius, quoad hunc effectum. Patet consequentia , tum ex regula topica , sicut simpliciter ad simpliciter, ita magis ad magis; tum a simili ex sacramentis, in quibus melior dispositio conducit ad meliorem effec- tum ex opere operato; tum ex conjecturis superius adductis de sacramentis; est enim hic moclus instilutionis convenientior, quia in hoc modo offerencli unusquisque offert ut pri- vata persona, juxta propriam devotionem; et ita respondet illi proprius et particularis fructus; ergo conveniens fuit, ut, quo quis devotius offert, eo majorem fructum accipiat, nam et talis oblatio Deo acceplior est, et hoc modo excitantur omnes ad devotius et reli- giosius offerendum. Quaeres, in quo ponenda sit heec major devotio, vel dispositio melior. Respondetur, ex multis principiis posse de- sumi. Primo ex majori sanctitate , ceeteris paribus, ex meliori actu interiori, aut propter ferventiorem affectum, prsesertim charitatis, ut D. Thom. dixit, aut quia ex meliori mo- tivo, magisque ad Dei cultum pertinentem fit oblatio. Denique in actione etiam exteriori potest reperiri differentia ; nam quo aliquis magis concurrit, seu ministrat in sacrificio, eo etiam censetur devotius offerre, quod sem- per intelligendum est, caeteris paribus; nam, ut absolule fiat comparalio, omnia pensanda sunt, ut illa censeatur dignior oblatio, quse, pensatis omnibus circumstantiis, moraliter fuerit majoris valoris apud Deum.

SECTIO IX.

Utrum hoc sacrificiura habeat effectum ex opere operato in his, pro quibus offertur, non ponentibus obicem.

1 . Cui a sacerdote fructus sacrificii ex opere operato applicatur, non ponenti obicem, infallibiliter confertur. — Hhbc qusestio trac- tari polest de fructu respondente ipsi sacri- ficio secundum se, ut est a ministro in per- sona Christi offerente ; vel de fructu ; qui

QUiEST. LXXXIIl, ART. I.

respondet unicuique privato offerenti. Circa primnm, unum est certum ex dictis, nonnulla vero hic dubitari possunt. Cerlum (inquam) est sacrificium hoc dare suum effeclum ex opere operato, ei, pro quo a sacerdote offer- tur, et lalis fructus applicatur, etiam si ille, pro quo fit obiatio, nullo modo offerat, dum- modo obicis impedimentum non ponat. Hsec assertio est communis omnium, et fere pro- bata in sectione praecedente. Potest tamen adhuc in hunc modum explicari , quia hic effectus, cum fit ex opere operato, alicui in- fallibiliter dandus est, si non ponat obicem ; nam hsec est de ratione effectus ex opere ope- rato; sed ille , cui dandus est hic effectus , non est determinalus a Christo institutione sua, neque nunc determinatus per volunta- tem ejus, ut existentis in coelo; ergo non po- test esse alius, nisi ille, quem sacerdos offe- rens sua intentione determinaverit, seu pro quo obtulerit, aut cui hunc effectum appli- cuerit; haec enim omnia in idem recidunt. Consequentia tenet a sufficiente partium enu- meratione. Minor sic declaratur, quia variis modis intelligi potest facta institutio. Primus est, ut hic fructus necessario maneat in mi- nistro offerenle, et hoc modo facta non est, ut constat ex usu Ecclesiee, qui est, ut pro aliis offeratur; et ex communi ratione sacri- ficii publici, seu oblati a sacerdote, ut pu- blico ministro Christi, cujus officium est, ut pro peccatoribus offerat; et ex aliis prasce- dente sectione adductis. Secundus modus in- stitutionis intelligi posset, quod hic fructus sit totius Ecclesiae, et distribuatur inter mem- bra ejus, juxta capacitatem vel indigentiam uniuscujusque, ex se, et ex vi institutionis, absque ulla nova applicatione. Quod videntur sensisse Pra?positus, et alii antiqui, qui, ut D. Thom. et alii Theologi referunt in 4, dist. 45, dixerunt, hoc sacrificium non magis prodesse his, pro quibus offertur, quam cse- teris; hoc tamen est contra communem Ec- clesiae sensum, et ideo hsec opinio a D. Thom. et cpeteris Theologis rejecta est; omnes enim pro certo habemus, hoc sacrificium magis prodesse ei, pro quospecialiter offertur, quod tamen esse non posset, si distributio effectus ex vi institutionis esset determinata, inde- pendenter ab applicatione offerentis. Et con- firmatur, nam alias sequitur sacerdotem offe- rendo unum sacrificium pro mullis , eeque satisfacere singulis , ac si pro uno tantum offerret, quia non propterea majorem vel mi- norem fructum acciperet. Tertius modas in-

stitutionis intelligi posset, quod Christushanc applicationem suae voluntati et intentioni re- servaverit, ut videntur aliqui sensisse, qui, ut, refert Scotus, Quodlib. 20, dixerunt applicationem sacerdotis non valere, nisi con- cordet cum Christi voluntate et intentione, quod est dicere, temere et fruslra fieri, quia non potest sacerdoti constare de tali volun- tate, ut ei concordet; et si Christi voluntas adest, ac necessaria est, illa sufficiet, quid- quid sacerdos faciat ; frustra ergo et temere applicat alicui sacrificium; hoc vero est con- tra sensum et traditionem Ecclesiae. Quare non debuit hoc pendere ex nova Christi vo- luntate hominibus incognita, sed aliqua certa lex circa hoc statui debuit, ut possent homi- nes humano more sacrificium offerre et applicare, sicut factum etiam est in sacra- mentorum effeclibus; solum ergo superest quartus modus institutionis, conveniens, ra- tionabilis, et Ecciesias usui consentaneus, sci- licet, quodhic effectus detur ilii, cui sacerdos offerens, tanquam dispensator mysteriorum Dei, illum applicuerit. Unde hoc ipsum jus applicandi, quasi debitum erat officio sacer- dotis , quod est, intercedere inter Deum et homines, et consequenter offerre etiam Deo sacrificium pro hominibus. Quocirca, sicut in sacramentis requiritur intentio ministri, ut sacramentum fiat ab homine humano modo, ita in sacrificio requiritur iutentio sacerdotis applicantis fructum sacrificii, ut sic oblatio pro uno homine fiat per alium hominem hu- mano modo. Ut autem haec oblatio infallibi- liter habeat effectum, semper intelligitur con- ditio, dummodo is, pro quo fit oblatio, non ponat obicem ; nam hoc semper necessarium est ad quemlibet effectum ex opere operato. 2. Primum qutesitum. — Opinio Scoti et Gabrielis improbatur. — Sed circa hoc in- quiripotest primo, si intentio ministri iniqua sit, et contra justitiam vel obedientiam , nihilominus sit efficax ut detur effectus ; v. gr., tenetur sacerdos ex juslitia applicare sacrificium Petro, ratione stipendii accepti, et nihilominus applicat illud Paulo; baec ap- plicatio iniqua est, quia contra justiliam; quaerimus ergo, an nihilominus detur effectus Paulo, vel potius Petro. Similiter jubet mihi superior, vel Episcopus, vel Summus Pon- lifex, ut sacrificium offeram pro tali defuncto; ego autem pro me offero; quseritur, cui prosit sacrificium. Quidam generatim docent, in hujusmodi casibus sacrificium operari non juxta voluntatem ministri, sed juxta obliga-

DISPUTAT. LXXIX

tionem, id est, in eo, pro quo tenetur offerre, non pro quo offert. Ila significat Scotus , Quodlib. 20, et Gabr., lect. 20 in canon. Quamvis dubitando dicant, fere ita esse. R;itio imprimis esse potest, quia Christus non applicat fructum suum per injuriosam actio- nem. Sed hrec ratio frivola est, quia licet Christus nolit injuriosam aclionem, permittit tamen illam, et illa existeule bene ulilur, et per eam inlerdum magna et supernaturalia beneficia confert, non ipsi pcccanti, sed aliis. Ut videre licel in aclionibus sacramentorum ; nam licet minister conferal sacramenlum per actionem injustam, vel quantumvis iniquam, Deus per illam sanctificat hominem, si non ponat obicem, de qua re certam et immuta- bilem legem statuit; sic ergo in prrcsenti, potuit generalem legem statuere, ut sacrifi- cium operetur in eo, cui a sacerdote appli- catur, sive sacerdos alias bene agat, sive inique. Videtur autem expediens, ita factum esse, ut Ecclesia aliquid certum et stabile haberet in hoc negotio.

3. Placitum Ledesm.se et Cordubx refellitur.

— Sacerdotis voluntas fructum sacrifcii ap- plicat quoquoversus per iniquitatem deflectal.

— Alii nihilominus distinctione utuntur;nam obligatio sacerdotis ad offerendum pro aliquo potest oriri ex propria voluntate. seu privato contractu, ut quia propria voluntate promisit, vel stipendium accepit; vel oriri potest ex volunlate superioris. Quandoestpriorismodi, dicunt proesentem voluntatem praevalere obli- gationi, quia cum illa obligatio orta sit ex voluntate, per posteriorem retractatur prior voluntas, quia, licet illa voluntas mala sit, tamen hoc ipso quod est posterior et abso- lula, est efficacior; et ideo licet ille male faciat, alteri applicando sacrificium, tamen factum tenet. Quando vero obligatio est posterioris rationis, dicunt, voluntatem supe- rioris seu Ecclesise vincere sacerdotis volun- talem propriam; est enim efficacior, et ideo non potest, aiunt, per sacerdolis voluntatem retractari aut irritari. Unde concludunt, non obstante tali voluntate sacerdotis fructum sa- crificii applicari ei, cui superior vel Ecclesia vult. Ita fere Ledesma in 4, 2 part., q. 4 0, art. 14, circa finem, et Cord., lect. 1, q. 3, opin. 0, qui existimat, hoc pra?cipue locum habere in religiosis, quia nihil habent pro- prium, et ideo, si superior applicat eorurn sacrificia, applicata manent, etiam si ipsi nolint. Sed heec dislinctio, neque in antiquis Doctoribus reperitur,. neque habet solidum

, SECT. IX. 745

fundamenlum, quia sicut in administrntione sacramentorum sacerdos opcratur ut minis- ter Chrisli, ila el in oblatione hujus sacrificii; sicut ergo in ndministratione sacramcnti in- lentio esl propria et personalis, ita et in oblalione et applicatione hujus sacrificii, in qua sacerdos etiam se gerit, uthabens imme- diate a Chrislo potestatem et vices ejus, propler quod intentio sacerdotis et Christi una esse censetur; ergo quoad hoc intentio sacerdotis non subditur intentioni Ecclesias, vel alterius hominis, quantumvis superioris, ita ut per illain irritari possit, quamvis subdi possit, quoad obligalionem faciendi, vel non faciendi. Quod eodem exemplo sacramento- rum declarari potest; nam si superior praeci- piat, ut non baptizet, vel baptizet hunc et non illum, vel ut non absolvat (dummodo jurisdictionem non auferat), nihilominus, si subditus faciat, faclum tenet, nec potuit su- perior ejus intentionem seu voluntatem irri- tare. Idem ergo est in preesenti, quoad volun- tatem oflerendi, vel applicandi sacrificium alicui; utriusque enim ratio est eadem, sci- licet, quia tunc operatur sacerdos tanquam is, qui Christi vices gerit. Et confirmatur primo, quia etiam hicactus convenit sacerdoti ex vi potestatis et characteris sacerdotalis, ut patet ex forma orclinationis ejus : Accipite potestatem offerendi sacripxiwn pro vivis et defunctis. Rursus, hic actus non requirit ju- risdictionem, sed solam ordinationem, ut per se constat; ergo non potest irritari per soiam prohibilionemsuperioris; hocenim generatim verum est in omnibus aliis actibus alicujus Ordinis, qui jurisdictionem non requirunt. Confirmatur secunclo; nam, sisacerdos tenea- tur hodie Missam ob stipendium pro aliquo offerre, et non faciat, sed pro alio, tenetur vel restiluere slipendium, vel altera die munus suum implere, ut est omnium sententia et praxis infra tractanda ; ergo signum est, prse- valuisse voluntatem sacerdotis, quamvis ini- quam, et sacrificium de facto non fuisse ap- plicatum ei, ad quem erat obligatio; alias in re ipsa non esset facta inaequalitas, neque in- juria, neque sacerdos amplius obligatus per- mansisset, et hoc totum secunda opinio supra citata concedit. Idem autem est in parocho, si ex officio, vel statuto Ecclesise, teneatur pro suis ovibus sacrificare, et sacrificet qui- dem, non tamen pro illis, sed pro aliis ; quia revera tenetur postea resarcire damnum , suamque obligationem, quae extincta non fuit, explere. Et idem censeo de religioso; nam si

746 QU/EST. LXXXIII, ART. I.

in simili casu inobediens sit, tenelur postea ex eadem obedientia, superioris voluntatem explere, nisi fortasse constet, occasionem vel rationem talis praecepti omnino jam cessasse. Unde nihil refert, quod religiosus nihil pro- prium habeat, quia saltem non est privatus intrinseco dominio suorum actuum, quod est per libertatem, ratione cujus potest absolute velle conlrarium ejus quod superior vult; et quia alias tunc operatur ut Ghrisli minister per polestatem ab eo datam , ideo non potest illa volunlas a superiori irritari. Imo addo, etiam in satisfactionibus propriis, quas unus- quisque potest sua voluntate alleri applicare, vel donare, religiosum non ita se abdicasse earum dominio, ut possit superior ipso invito vel inscio, eas, cui voluerit, applicare vel do- nare, quia paupertas religiosa ad hujusmodi res spirituales non extenditur, quamvis obe- dientia extendi possit ad obligandum religio- sum, ut eas applicet cui superior prseceperit. Potest enim hoc praeceptum interdum esse rationabile et juslum.

4. Secundum qusesitum. — Vulgaris par- titio fructus sacrificiia sacerdote applicabilis . — Nonomnia Ecclesixmembra fructus aliquid ex opere operato singulorum sacrificiorum sortiuntur, nec tale quid sacerdotes omnibus applicare tenentur divino jure. — Secundo inquiri circa idem potest, utrum omnis sa- cerdos, quoties sacrificat, teneatur aliquam partem hujus fructus ex opere operato offerre pro tota Ecclesia, utinter omnia membra ejus distribuatur juxta proportionem Deo cogni- tam , fundatam fortasse in singulorum de- votione et dispositione. Ratio dubitandi esse potest, quia fere omnes auctores dicunt, omnibus baptizatis habentibus reatum pcenas, et non ponentibus obicem, obvenire partem aliquam hujus fruclus ex opere operato, ex omnibus sacrificiis , quae in Ecclesia fiunt. Unde orta est illa vulgaris divisio triplicis fructus hujus sacrificii, prout a sacerdote applicari polest. Primus dicilur specialissi- mus, et videtur esse ille, quem diximus res- pondere sacerdoti, ut privatae personee. Se- cundus dicitur specialis, et videtur esse ille, quem sacerdos applicare debet ei, pro quo specialiter offerre lenetur. Tertius dicitur ge- neralis, vel generalissimus, et hic est, quem omnia Ecciesiee membra participant; ergo tenetur sacerdos hanc partem eis applicare. Illam vero divisionem primus omnium vide- tur invenisse Scotus, d. Quodlib. 20, quem secutus est Gabr., d. lect. 26, et postea re-

centiores, Corduba et Ledesm. supra, etSoto, dist. 13, qurest. 2, art. 2. Ejus lamen divi- sionis nullum aliud fundamentum afferunt, quoad hoc terlium membrum, nisi quia juxta usum Ecclesise, omne sacrificium offerri debet pro tota Ecclesia, et omnibus membris ejus. Item, quia congruum et charitati consonum est, ut omnes de communi sacrificio et fructu ejus participent; sed non participant , ut offe- rentes, sicut supra diximus : ergo necesse est, ut pro eis offeratur. Sed hae rationes recte quidem procedunt de impetratione sacrificii; tamen de fructu ex opere operato nihil om- nino urgent. Probabilius ergo existimo, neque esse talem obligationem in sacerdote, neque de facto ita accidere, ut omnia Ecclesiee membra fructum aliquem ex opere operato recipiant peromnia sacrificia. Probatur, quia vel illa obligatio , vel applicatio, fundatur in ipsamet institutione, et Christi voluntate, vel in ordinatione Eeclesiee; neutrum autem dici potest cum fundamento probabili. Primum declaratur aliter distinguendo; nam , vel sensus esl, Christum Dominum imposuisse divinum prseceplum omnibus sacerdotibus applicandi hoc modo fructum sacrificii, quoad aliquam partem ejus, et hoc est frivolum et gratis confictum; ubi est enim hoc praecep- tum? aut quo Scripturee testimonio, quave Patrum traditione, vel Ecclesise declaratione constat? aut qusenam suntsigna, vei conjec- turae illius? cum totum id, quod in Ecclesia fieri videmus,velfactumlegimus,et sitab ipsa Ecclesia institutum, et sufficienter per solam impetrationem salvetur. Addo, interdum Ec- clesiam contrarium statuere circa aliquas personas, ut statim dicam, quod non faceret, si derogaret divino praecepto. Alius sensus esse potest, Christum Dominum sua auctori- tate et voluntate applicuisse hanc partem universae Ecclesise independenter a voluntate ministri, quamvis reliquam partem hujus fructus ei applicandam commiserit. At hoc eisdem rationibus refutandum est, quia non est minus voluntarium, unde qua facilitate dicitur, rejicitur. Eo vel maxime, quod non est a Christo institutum, ut omne sacrificiuin necessario offerri debeat pro tota Ecclesia, quia neque ex vi institutionis sequitur, neque aliunde ostendi potest divinum jus, sed solum Ecclesia? ordinatio; unde ipsa etiam Ecclesia interdum excludit aliquos a participalione omnis fructus hujus sacrificii. Etdeindein- quirendum esset, quse vel quanta sit pars hujus fructus, quae sic est implicata. Item, an

DISPUTAT. LXXIX, SECT. IX.

sit major, quando sunt plura membra capacia illius, et minor, quando paueiora, vel,si sem- per est aequalis, quo plura sunt hujusmodi Eeclesiae membra , eo minus singulis obve- niat, cseleris paribus, quia illa portio non est infinita, quia non applicat tolam Christi satis- faclionem, neque est fructus quoad sufficien- tiam, sed quoad efficaeiam, secundum quam non potest esse aliquid infinitum. Est ergo finita ; ergo divisa inler plures, eaeteris pari- bus, erit minor in singulis, quod nec prsedicti auctores admittere volunt.

5. Item nec Ecclesiastico. — Distributio effectus hujus sacrificii in specialissimum, speciale, et generalissimum, de impetratione intelligenda. — Secundum, scilicet, quocl, nec prfficepto Ecclesiee sit talis obligatio , eisdem fere rationibus cum proportione ap- plicatis ostendi polest, quia nullibi est scrip- tum tale prseceptum Ecclesiasticum, nec ex can. Missae colligi potest; ibi enim solum ora- tur pro omnibus in persona Ecclesiae, et simi- liter generaliter offertur pro omn.bus quoad impetrationem. Et idem sumipotest ex Conc. Cabil. II, can. 39, et habetur de Consecrat., dist. 1 , cap. Visum nobis est, ut in omnibus Missarum solemnibus defunctorum spiritibus loco competenti Dominus deprecetur ; sicut enim nulla dies excipitur, qua non pro viven- tibus, et pro quibuslibet necessitatibus Domi- nus deprecetur, ita nimirum nulla dies excipi debet, quin pro animabus fidelium preces Do- mino in Missarum solemnibus fundantur. Ex quibus verbis potest sumi nova conjectura, quia non omnibus animabus purgatorii appli- catur ex omnibus sacrificiis aliqua pars fruc- tus ex opere operato; alias facillimo negotio omnes a purgatorio liberarentur. Imo etiam de vivis idem fieri potest argumentum , prae- sertim de his, qui in slatu gratise perdurant aliquamdiu; nam vix poterunt habere aliquem reatum pcenoe, si per omnes Missas aliquam remissionem pcense recipiunt. Denique, ut Ecclesia posset hoc praecipere, deberet desi- gnare, quanta, vel quota pars effectus esset sic applicanda pro universa Ecclesia : hoc aulem neque fecit, neque facile fingi potest. Nulla ergo est talis obligatio in sacerdotibus, sed in eorum voluntate positum est, ut totum hunc fructum applicent, vel per specialem, vel per generalem intentionem, prout eis li- buerit, vel licuerit. Non est enim in hoc ali- quod universale prseceptum posilum, sed unusquisque operari debet juxta suam pro- priam et peculiarem obligationem , vel, si

nullam liabuerint, juxta prudens et honestum arbilrium. Igitur praedicta divisio, ut in ea locum habeat aliquo modo ille fructus gene- ralissimus, intelligenda est, vel de sola impe- tratione, vel in communi et abslracte de fructu, sive in rigore ex opere operato, sive per modum impetrationis eveniat, nec for- lasse Scot. et Gabr. aliud intenderunt, ut ex fundamentis et discursu eorum colligi potest; occasionem lamen errandi dederunt, quia in- terdum vocant hunc fructum ex opere ope- rato, quia illa impelratio non fundatur in merito sacerdolis offerentis, sed in sanctitate Ecclesise, et dignitate ipsiusmet sacrificii.

6. Tertium quxsitum. — Quorumdam opi- nio. — Si ante oblatum sacrificium, ipsius fructus non applicetur, nil post applicare juvabit. — Objectioni respondetur. — Tertio inquiri potest, quid, si sacerdos nulli applicet hunc fructum, vel ei applicet, qui non indiget , vel non est capax. Soto, Cord. et alii, censent in eis casibus et similibus, seu quotiescumque applicatio non habet effectum, reponi in the- sauro Ecclesise, vel, ut melius ioquamur, ma- nere in thesauro EcclesiEe, quia fructus ille mm est de novo comparalus, et a Deo accep- tatus, sed est pars aliqua infiniti fructus pas- sionis Christi, qui jam tolus est in thesauro Ecclesise, et in acceptatione divina, et ideo quando efficaciter non applicatur, manet qui- dem in thesauro Ecclesiae, nihil tamen illi thesauro additur ex vi talis sacrificii, quod spectat ad fructum satisfactionis, de quo modo agimus, quia in illo sacrificio, ut in persona Christi fit, nulla est nova satisfactio, ut srepe dixi. Sicut, quando baptismus, vel aliucl sacramentum privatur suo effectu, nihil novi reponitur in thesauro Ecclesiae, sed solum impeditur, ne ex thesauro meritorum Christi aliquid conferatur suscipienti sacra- mentum. Nisi quis fortasse velit distingnere thesaurum Ecclesise a merito et satisfactione Christi quoad sufficienliam, quatenus constat solum ex satisfactionibus Sanctorum, el aliis, quse speciali titulo jam sunt acquisitae ipsi Ecclesiee, inter quas annumeret hanc parlem satisfactionis respondentem sacrificio ex opere operato; nam hoc ipso, quod Ecclesia per suum ministrum obtulit illud sacrificium, videtur acquisivisse speciale jus ad illam satisfactionem, atque hac ratione dici posset, quando non applicatur alicui, specialiter re- poni in thesauro Ecclesise. Quod probabililer consideratum est; parum tamen refert, hoc vel illo modo loqui, nam res eadem est, nimi-

QU/EST. LXXXIH, ART. I.

runi, facta hypothesi, quod per nullam inten- tionem ministri formalem vel virtualem ille fructus applicetur, sacrificium carere actuali effeclu, quia non est sufficienter applieatum ad operandum. Addo tamen rarissime acci- dere posse casum, in quo sacerdos nulli ap- plicet hunc fructum. Nam ad hoc sufficit in- tentio formalis , vel virtualis; nam si ad conficiendum sacramentum, vel offerendum ipsum sacrificium Deo, sufficit virtualis in- tenlio, multo magis sufficiet ad applicandum fructum ejus. Haec autem virtualis intentio vix deesse potest; nam omnis sacerdos, quando alteri non applicat sacrificium, saltem habet virlualem intentionem fruendi fructu illius. Applicat ergo sibi ipsi, vel, si aliquo titulo obligatus sit ad offerendum pro alio, etiam habet unusquisque intentionem virtua- lem implendi obligationem suam; et similiter in eo casu, quo applicatur sacrificium ei, qui non indiget, vel non est capax fructus illius, unusquisque habet inlentionem, ut, vel ad se redeat, vel animabus purgatorii, aut aliis indigenlibus,applicetur; ilaque, si sacerdotes mediocriter sint instructi, et aliquam diligen- liam in sacrificando et offerendo adhibeant, vix eis praedictus casus eveniet. Quia vero impossibilis non est, slatuamus ita accidisse: numquid poterit postea sacerdos applicare praeteritum sacrificium? Non enitn defuere, qui ita senserint, fortasse, quia sacerdos, offerendo sacrificium, acquisivit jus, el fecit quodammodo suam illam satisfactionem , et ideo videtur semper manerein potestate illius applicare illam. Sed hoc difficile creditu est ; alias posset sacerdos etiam ex instituto, et directa intentione suspendere hunc effeclum, et reservare illum, ut alio lempore fiat arbi- trio suo, et consequenter, si ipse est in pec- calo, potest fructum seu applicationem ejus suspendere, donec sit in gralia, ut possit, si velit, sibi applicare, et idem posset respectu allerius. Item, qui non habet stipendium, posset dicere sacrum, et reservare applica- tionem,et poslea accepto slipendio satisfacere applicando sacrificium, prius oblatum, ei qui postea stipendium dedit; heec autem et si- milia sunt inaudita in Ecclesia, et valde ab- surda, ut latius traclat Cordub., lib. 5 de Indulgentiis, q. 42. Dicendum ergo est, quod sicut sacramentum solum est in potestate mi- nistri pro tempore et momento , quo confi- citur, et tunc habet effectum, qui non potest a ministro suspendi, ita sacrificium est sub potestate et intentione ministri, quamdiu of-

fertur, et tunc debet applicari, et habere ef- fectum, qui non debet suspendi arbilrio, vel incuria ministri; et ideo si hac de causa semel careat effectu, jam non est in polestate mi- nistri, applicare illud, quia non est institutum, ut operetur, nisi dum fit seu existit suo modo, et ideo sacerdos nullum acquisivit jus, ut ap- plicet ad operandum s^crificium jam praeteri- tum. Dices : quantum ad deprecationem po- test aliquis applicare praeterita sacrificia ; ergo, et quantum ad satisfactionem ex opere operato. Respondetur, negando consequen- tiam ; nam quoad impetrationem ita potest applicari sacrificium , sicut prseterita bona opera ; manent enim in acceptatione divina , et ut sic possunt iterum atque iterum Deo repreesentari, ut propter illa nos exaudiat; et idem est de sacrificio,quia hic effectus neque habet definilam quantitatem, nec certum lempus, nec specialem promissionem . aut institutionem, quaeomnia secussunt in effectu ex opere operato. Unde addo, quando appli- catio fit ad impetrandum , non proprie fieri ad novum effectum in eoordine,nisiquatenus per novam orationem et petitionem novus ef- feclus impetratur, et id quod in sacrificio vel bono opere praiterito quodammodo jam erat in virtute et quoad sufficientiam applicatur ad efficaciam mediante oratione. Non est ergo simile de impetratione, et effectu ex opere operato.

7. Consectarium. — Cordub. refutatur opi- nio. — Ex dictis colligo, si sacerdos applicet sacrificium, referendo intentionem suam ad inlentionem alierius hoc modo : Applico hanc Missam, cui Petrus applicuerit, tunc, si alius tempore oblalionis conditionem impleverit et sacrificium applicuerit, validam esse et suf- ficientem applicationem; si autem contingat, alterum non applicuisse alicui sacrificium, tunc carere effectu suo. Quia cum applicatio sacerdotis fuerit quasi condilionata, et non invenerit conditionem impletam, omnino in- efficax redditur; sicut in conficiendo sacra- mento per intentionem conditionatam, si con- ditio non est posita in re, quando materia et forma consummantur, nihil fit, quia talis in- lentio nihil ponit in esse, et ideo inefficax redditur. Ila ergo est in praesenti propter eamdem rationem, quanquam Cordub., lib. 1, queest. 4, dub. 5, oppositum senliat, di- cens, jam Deo esse prsesentem futuram vo- luntalem alterius, et ideo fructum sacrificii slatim applicari illi, cui Deus praevidet ab alio fore applicandum. Quod si Deus prsevi-

DISPUTAT. LXXIX

deat nullam futuram applicationem alterius, tunc ait sacrificium fruslrari suoeffeclu; sed certe primum illud non fuit ab illo satis ani- madversum, alioqui pari ratione dicere pos- set, sacramentum datum sub condilione de futuro, Si Petrus consenserit, statim esse va- lidum, si Deus praividet, Petrum consensu- rum, quia jam respectu Dei intentio condi- tionala transit in absolutam. Ilem deberet idem dicere de hac applicatione : Offero sacri- ficium pro eo, cuicrastina die applicuero, vel pro eo, qui daturus est mihi eleemosynam, et de similibus, quee sunt preeler usum Ecclesiee, magnosque abusus parere possunt, si intro- ducantur. Deus ergo, sicut nec punit, nec preemio afficit, nec ita confert effectus sacra- mentorum aut sacrificii, ex his quee praevidet futura, sed juxta pra\sentem hominis inten- tionem et dispositionem ; et ideo, si intentio, utnuncest in homine, estconditionata, etiam, quando conditio non est posita, absolute et secundum se est inefficax, et suspendit effec- tum, donec conditio reipsa impleatur, ideo- que nihil operatur, quicquid Deus prsevideat. 8. Dubiwn. — Scoti et Gabriel. opinio. — Superest dicendum de alia parte queestionis, scilicel, de privatis offerentibus, an, si pro aliis offerant fructum suum, illis prosit; nam Scot. et Gabriel supra, agentes de illo fructu sacerdotis, quem vocanl specialissimum, ne- gant posse applicari aliis. Non videntur au- tem loqui de potestate simpliciter, sed ut licite, vel non licite fiat, nec loquuntur uni- versaliter, sedcumlimitatione, scilicet, quan- do ipsemet sacerdos indiget tali fructu, quia esset contra ordinem charitatis alteri appli- care; hsec enim ratio, ad summum probat, tunc non posse fieri licite; non vero, quod simpliciter non posset, aut quod factum non teneret ; interdum enim potest homo peccare donando quod suum est, et quod nihilominus donatio sit valida. Unde etiam illa ratio nullo modo procedit in his, qui non indigent, quia tunc nihil facient contra ordinem charitatis. Heec autem doclrina, si vera est, eadem ra- tione applicanda est ceeteris privatis offeren- tibus , quia , ut sic, sacerdos se habet ut privalus offerens, sicut supra diximus. Quan- quam (ut verum fatear, et Ledesma prius intellexil) auctores preedicti solum loqui vi- dentur de fructu ex opere operantis ; tamen in i!lo etiam procedit eadem ralio in aliis pri- vatis offerentibus, quse in sacerdote, ut per se constat. Quocumque autem modo illa doc- trina intelligatur, sive de fructu ex opere

SECT. IX.

operalo, sive ex opere operantis, non recte probatur illa ratione Scoti. Quia hic fructus, de quo agimus, non est remissio alicujus culp.e, neque gradus aliquis sanctilalis, gra- tise aut glorisc ; sed est satisfactio vel remis- sio alicujus poense; in hujusmodi aulem malis poenee non est conlra charitatem propriam, quod aliquid cedat juri suo, privando se tali commodo, ut alleri benefacial. Et hoc confir- mat usus omnium piorum; applicant enim satisfacliones suas pro animabus purgalorii, non quia exisliment, se illis non indigere; esset enim heec arrogans cogitatio; sed quia vel sperant aliis modis sibi interim provideri posse, vel quia volunt aliis benefacere, eliam si aliquid amplius ipsi patiantur, vel certe, quia in hoc ipso charitatis opere magis me- rentur, et hoc bonum existimant merito, et satisfactioni esse preeferendum. Aliis igitur absolute videtur posse privalos offerentes hunc fruclum aliis donare, quia in hoc non peccant, ut declaratum est, et alioqui facultas eis non deest. Nam suo modo sunt domini illius satisfactionis; nam licet ex opere ope- rato detur, tamen revera fit tam propria, sicut illa, quee est ex opere operantis. Sicut ergo heec libere polest alteri clari, ita et illa.

9. Dices fortasse, solis sacerdotibus, quate- nus operantur ut ministri Christi, datam esse potestatem applicandi aliis fructum oblationis suse, quia solum ministri Christi ut sic consti- tuti sunt dispensatores mysteriorum Dei, et ideo per solos illos potest conferri effectu-s ex opere operato. Sed contra, nam , cum Chri- stus concesserit singulis fidelibus fructum aliquem ex opere operato, ratione oblationis eorum, ut ab ipsis est, unde constat negasse illis potestatem applicandi aliis lalem fruc- tum? Quanquam enim demus talem fructum respectu alterius non esse ex opere operato, esse tamen poterit per modum communica- tionis spiritualium bonorum ; nam hi duo modi diversi sunt; quando enim applicatio est simpliciter ex opere operato, non oportet, ut applicans sit in gratia, sicut antea de sa- cerdote, ut sic, diximus ; quando vero applica- tio est solum per modum communicationis, oportet, ul iste, qui applicat, sit in gratia; nam oportet, ut prius sibi jus acquirere pos- sit, quod in alium transferat; ut autem ac- quirat tale jus, oportet, ut sit in statu gratiee. Et in hunc modum explicata heec opinio est probabilis.

10. Privati offerentes portionem ex opere operato hujus sacrificii sibi correspondentem

QILEST. LXXXIII, ART. I.

aliis applicare non valent. — Nihilominus censeo, contrarium esse probabilius, scilicet, non posse hujusmodi offerentes aliis appli- care huncfructum, quia in universum censeo omnem effectum ex opere operato esse pro- prium et personale beneficium, et quasi pri- vilegium personae concessum , quod non potest ipsa in alium transferre; sicut de in- dulgentia dicit D. Thom. in 4, dist. 20, art. 5, qusest. 3, ad 2, eum, cui coneeditur, non posse fructum illius in alium transferre, nisi speciali facultate in ipsamet indulgentia con- cedalur; idem ergo est de effectu ex opere operato, qui specialiler concessus est in favo- rem talis personae; et hoc constat induclione in effectibus sacramentorum ; datur enim per baptismum remissio totius pcenae. neque est in potestate baptizati, aliqua parte ejus seip- sum privare, ut eum alteri applicet, ut supra tacfum est. Idemque est in satisfactione sa- cramentali, quae in confessione imponitur, ut suo loco dicemus. Idem ergo dicere debemus de hoc effectu sacrificii, quatenus personalis est, -quia nulla est specialis ratio ad exceptio- nem faciendam, nec sufficiente aliqua aucto- ritate constare potest.

SECTIO X.

Quae sint necessaria in eo , pro quo sacriiiciurn offertur, ut in eo habeat effectum ex opere operato.

1 . Quilibet non baptizatus incapax est effectus hujas sacrificii ex opere operato. — Quid in offerentibus necessarium sit , jam supra diximus. In eo ergo, pro quo sacrifi- cium offertur, quatuor desiderari possunt, ut effectum ex opere operato consequatur, ca- pacitas, status, dispositio, indigentia, et de singulis pauca dicenda sunt.

2. Occurrilur scrupulo. — Primo igitur requiritur capacitas, quam baptismus con- fert; nam sine charactere baptismali nullus est capax hujus effectus, ut sentit D. Thom., qusest. 79, art. 7, ad 2; cum August., de Anima et ejus origine, lib. 1, c. 9 ; et idem sumitur es Chrysost. , hom. 3 ad Philip., ubi dicit hoc sacrificium non posse offerri pro catechumeno defuncto, quod verum esse non potest, nisi quoad effectum ex opere operato ; nam quoad impetrationem eliam pro illo offerri potest. Et hoc sensu omnes Theologi censent, baptismum, sicut est janua ad alia sacramenta, ita etiam esse ad hoc sa- crificium, scilicet, quoad effectum ex opere

operalo. Et hacetiam rationespecialiter offert Ecclesia pro fidelibus , per quos, baptizatos intelligit; nam illi sunt proprie fideles in foro Ecclesiee, qui per baptismum fidem professi sunt; et hoc sensu inlelliguntur illa verba Canonis : Memento Domine famulorum famu- larumque tuarum, qui nos prsecesserunt cum signo fidei; ita enim solet baptismus signum vel sigillum fidei appellari. Item sicul hoc sa- crificium visibile est, ita visibili Ecclesiae est datum, ut pro se, suisque membris illud offe- rat, eisque ex opere operato prosit; sed per baptismum constituimur membra hujus Ec- clesioe visibilis; illi ergo tantum, qui baptizat-i sunt, sunt capaces hujus effectus ex opere operato. Item, illi soli possunt esse parlicipes hujus mensae; prius enim generari debent, quam nutriri, et reconciliari prius quam ad convivium amicorum admitti; ergo illi etiam soli sunt capaces fructus ex opere operato , ut sacrificium est. Patet consequentia, quia eadem mensa est altare ; unde ad eosdem or- dinatur sub utraque ratione. Neque est veri- simile, Christum pluribus promisisse effectum sacrificii quam sacramenti. Neque aliqua probabili ratione vel auctoritate potest in hoc differentia constitui. Eo vel maxime, quod juxta antiquissimamEcclesiae consuetudinem, catechumeni non permittunlur adesse myste- riis , ex quo incipit fieri oblatio sacrificii ; semper ergoexistimati sunt incapaces effectus hujus sacrificii ex opere operato; alias cur prohiberenlur adesse, et cum aliis offerre? Alque hinc facile solvitur objectio, si quis dicat, catechumenum esse posse membrum vivum Christi, et capacem remissionis pcense. Respondetur enim, hoc non satis esse, ut eam possit consequi ex opere operato per hoc sa- crificium, quia hoc remedium speciale datum est Ecclesiee pro his, qui in Christo sunt re- generati, sicut et caetera omnia, quae habere possunt effectum ex opere operato.

3. Solus viator hujus fructus ex opere ope- rato capax est. — Dubium. — Secundo re- quiritur status vialoris, nam , si jam sit in termino ultimo beatitudinis, vel damnationis, vel non indiget, vel frui non potest hoc fructu sacrificii, ut ex disput. 77 constat. Difficultas vero est de statu quasi medio, scilicet, ani- marum purgatorii. Multi enim negant hoc sacrificium habere infallibiliter effectum in his animabus, ut Soto, dist. 13, qusest. 2, art. 1 ; Cano, lib. 12 de Locis, 13, ad 9; Cor- dub., lib. 1, qusest. 3, opin. 4. Hinc aulem necessario sequitur illum effectum non esse

DISPUTAT. LXXIX, SECT. X ex opere operato, quia talis effeclus est ii

fallibilis in eo, qui non ponit obicem ; sed in anirnabus purgalorii non potest esse obex ; ergo ex hoc capite non polest in eis impediri effoctus ; ergo si deficere interdum polest, solum est, quia non est ex opere operato. R.itio vero reddi potest, quia illee animaejam non sunt membra Ecclesiee visibilis; ergo nec sunt in statu, in quo possit ex opere operalo prodesse sacrificium visibile, sicut nec visi- bilia sacramenta eis ulilia esse possunt. Se- cundo, illne animee non sunt in statu satisfa- ciendi, sed satis paliendi ; ergo neque ulla salisfactio eis jam prodesse potest, sallem ex certa lege et promissione. Terlio, propter hanc causam alia suffragia Ecclesiee, et indul- gentiee non applicantur eis infallibiliter, sed per modum suffragii (ut aiunt), ut Deus de congruo acceptet et applicet illa, quod signi- ficat August., libro de Cura pro mort. agen- da, cap. 1, et in Enchir., cap. 19. Ergo idem erit in preesente; nam est eadem ratio, et quotiescumque Sancti loquuntur de oblatione hujus sacrificii pro defunctis, explicant illam per modum deprecationis et suffragii.

4. In purgatorio animg, detentx sunt ca- paces fructus ex opere operato hujus sacrifi- cii , ulpote quse aliqualiter sint viatrices . — Nihilominus contraria sententia, sicut magis pia, ita et probabilior est ; itaque cum dici- mus, statum viatoris requiri ad hunc effec- tum , comprehendimus statum purgatorii; nam quatenus, qui illic sunt, ad ullimum ter- minum nondum pervenerunt, aliqua saltem ex parte viatores sunt, maxime quoad remis- sionem poenarum, vel etiam culparum venia- lium obtinendam. Est autem heec opinio ex- pressa D. Thom. in 4, dist. 45, queest. 2, art. 3, ad 3; significat eam Albert. Mag., art. 2, ad 6; Durand., dist. 12, queest. 4; multi re- centiores, Petrus Soto, lect. 7 de Eucharist.; Lindan., lib. 4 Panopl., cap. 51; Ruard., art. 16; Hosius , in Confess., cap. 41; Aiala, de Tradit., part. 3 , Bellarm., lib. 2 de Purg., cap. 8, qui generatim de suffragiis censet, infallibiliter applicari; quod etiam tenent Co- varruv., in cap. Alma mater, part. 1, § 5, num. 11; et Navarr., in cap. in Levit., nota- bil. 22. Ex hoc autem necessario consequitur, idem a fortiori dicendum esse de hoc sacrifi- cio; nam, ut Concil. Trident. dicit, sess. 25, c. 1 , inter suffragia sacrificium Misste maxime prodest defunctis; ergo, si alia prosunt in- fallibiliter , hoc multo magis ; vel quamvis aliis operibus hoc negetur, non esset negan-

dum huic sacrificio,propterexcellentiam ejus. Accedit, quod Trident., sess. 22, can. 1 , eo- dem modo dicit, sacrificium hoc offerri pro vivis et defunctis; et eodem modo loquuntur Cyril. Hierosol., Catech. 5 mystag.; et Chry- sost., hom. 68 ad Populum. Multumque favet dictum ejusdem Chrysost., hom. 3 ad Philip- penses, quod sumi eliam polest ex August., lib. 1 de Origine animee, cap. 9, hoc sacrifi- cium non posse offerri pro catechumenis defunctis, sicut polest pro baplizatis; nam, ut supra dicebam, hoc necessario intelligen- dum est quoad effectum ex opere operato; ergo operatur hoc modo in baptizatis jam de- functis; nam per modum impetrationis eliam in catechumenis operari potest. Preeterea in forma sacerdotii eequaliter dicitur : Accipe potestatem offerendi sacrificium pro vivis et defunctis. Ergo verisimile est, hanc potesta- tem esse eeque efficacem circa utrosque. Ex his ergo omnibus sufficiens habemus funda- mentum, ut credamus, Christum ita insli- tuisse hujus sacrificii efficaciam; in quo tola hsec res posita est, quia sine tali inslitutione certum est, non posse sacrificium per se ha- bere hanc efficacitatem. Neque item est du- bium, quin ex institutione Christi potuerit illam habere. Neque etiam est ulla ratio, ob quam animae purgatorii fuerint ab hoc effectu excludendee, ut patebit facile ex responsio- nibus argumentorum.

5. Ad primum enim respondetur, quod illee animee eo modo, quo viatrices sunt, pertinent ad Ecclesiam militantem, nondum enim trium- phant. Unde aliquo modo possunt ligari vel absolvi, et cum eis habemus quandam spiri- tualium bonorum communicationem ; hoc ergo satis est, ut sint capaces effectus hujus sacri- ficii ex opere operato ; quod excellentiam legis gratiee non parum commendat; habet enim remedia, quibus non solum viventibus, sed etiam fidelibus defunctis indigentibus efficaciter subveniri possit. Unde non esl si- milis ratio de sacramentis. Primo quidem propter diversum finem ; sacramenta enim ordinata sunt ad gratiam conferendam, sa- crificium autem ad poenas peccatorum tollen- das ; at vero animee purgalorii non sunt ca- paces augmenti gratiee, absolviautem possunt a reatu poenee.Deinde ratione modi efficiendi, seu applicandi effectum ; nam sacramentum applicatur per aliquam actionem circa cor- pus, et ideo non operatur, nisi in anima unita corpori; sacrificium vero operatur solum per quandam extrinsecain ordinationem seu rela-

QU.F.ST. LXXXIII, ART. I.

tioriem , quse terminari potest ad animam etiam a corpore separatam.

6. Ad secundum negatur consequentia, nam, licet animse illae non sint in statu, in quo possint per se satisfacere, sunt tamen in stalu, in quo possunt frui aliorum satisfactio- nibus, praesertim Christi.

7. Ad tertium jam dictum est, antecedens esse dubium, et consequentiam invalidam.

8. Tertio requiritur disposilio; de qua non omnes eodem modo sentiunt; nam qui exisli- mant, poenam debitam ex prioribus peccatis remissis posse in statu peccati mortalis re- mitti, consequenter dicunt, id posse fieri per oblationem hujus sacrificii. Unde fit, juxta opinionemhanc, nullam dispositionem requiri ad hunc effectum in eo, pro quo sacrificium offertur; nam etiam si sit in peccato mortali habituali, consequetur illum ; idem autem erit dicendum, etiam si sit in peccato actuali, quia, si indignitas personse non obest, actuale peccatum non addit specialem repugnantiam. Ita sentit in generali Navarrus cum Soto, et aliis in cap. 1 , n. 45, de Pcenit., dist. 6, et in speciali de hoc sacrificio, lib. de Orat.. c. 19, n. 73. Nihilominus tamen dicendum est, ut hoc sacrificium efficaciter operetur, postulare in eo, pro quo offertur, gratiam gratum fa- cientem, ut necessariam dispositionem. Ita D. Thom.. qusest. 79, art. 7, ad 2, et omnes discipuli ejus. Generale fundamentum est, quia is, qui est in peccato mortali, non est capax satisfactionis pro pcena temporali; imo nec satispassionis. Quod fundamentum in sequente tomo ex professo tractandum est ; nunc satis est dicere, hsec esse beneficia ami- corum, neque esse rationem ullam, ob quam ad inimicos extendantur.

9. Prseter habitualem gratiam nulla neces- saria dispositio est ad percipiendum fructum Eucharistici sacrificii ex opere operato. — Tria vero supersunt circa hoc declaranda. Primum est, an praeter dispositionem gratiae habilualis requiratur aliqua alia (supposito etiam characlere baptismali) in eo, qui re- cepturus esl hunc effeclum. Respondetur, nullam aliam dispositionem requiri. Proba- tur, quia, vei illa est habitualis, vel actualis. Non primum, ut per se constat, quia cum gratia habituali comprehendimus omnes vir- tutes et dona, quee illam comitantur, praeter quse nihil habiluale ad salutem requiritur. Nec etiam secundum, quia non est necessaria actualis devotio, neque aliquis bonus affectus, quia etiam ad effectum sacramenti, hoc non

est per se necessarium; ergo mullo minus erit ad hunc effectum; imo nec actualis ali- qua consideratio necessaria est; nam etiam si contingat, alium nihil scire, nec cogitare de oblalione sacrificii pro ipso facta, vel etiam si sit dormiens, quando illi applicalur effectus, dabilur illi, si in gratia sit. Sicut etiam conlingit in communicatione satisfac- tionis ex opere operantis; nam, si ego applico alteri salisfactionem meam, ipso nihil sciente, revera Deus illam acceptat, et remitlit alleri poenam. Ratio aulem hujus est sumenda ex modo, quo hic effectus applicatur ; non enim fit per aliquam actionem recipientis; sed so- lum per intentionem, el quasi extrinsecam donationem alterius. Item, quia hsec dispo- sitio, neque est necessaria ex parte sacrificii (nam ille, pro quo fit oblatio, nullo modo ad sacrificium concurrit), neque etiam ex parte ipsius effectus, quia, cum sit sola remissio pcenae, non requirit specialem praeparatio- nem ex partehominis. Dices, saltem requirere consensum ejus, et volunlatem aceeptandi tale beneficium. Respondetur, sufficere vir- tualem et interpretativam , quae nulli deest; unusquisque enim cupit a pcenis liberari, et libenter hoc beneficium remissionis acceptat; sicut enim pcena est veluti intrinsece, seu ex natura sua involuntaria , ita e contrario re- missio pcense voluntaria censetur, saltem vir- tualiter et implicite, et hoc satis est ad hunc effectum. Unde ulterius addo, non requiri etiam carentiam oninis actualis peccati ve- nialis; nam etiam ille, qui actu est peccans venialiter, potest consequi hunc effectum , quia non habel oppositionem cum illo, res- pectu pcense relictae ex alia culpa remissa; non vero respectu pcenee, quse debetur propter culpam ipsam, quee actu committi- tur; nam illa non potest ante culpam re- mitti; et ideo respeclu illius dici potest obex talis culpa, non vero respectu alterius, quia, sicut polest una culpa venialis sine alia tolli, ita mullo magis potest tolli poena relicta ex prioribus peccatis, sine veniali culpa ; secus vero est de peccato mortali actuali, quia hoc secum non compatitur habitualem gratiam. 10. Veniale actuale peccatum non impedit hujus fructus perceptionem quoad pcenam pro aliis debitam. — Secundo inquiri potest, an hic effectus sit major caeteris paribus, in eo, qui melius est per graliam dispositus, vel per majorem devotionem; D. Thom. enim, dicta quaest. 79, art. 5, absolute dicit, hanc obla- tionem esse satisfactoriam illis , pro quibus

DISPUTAT. LXXIX, SECT. X.

offertur, vel etiam offerentibus , secundum quantitatem suae devotionis; et ita etiam sen- tiunt Soto, lib. 8 de Justitia, queest. 2, art. 2; et Sylvest., verba Miss., qurest. 9; et ratio esse potest, quia , si dispositio requiritur ad effectum ergo et melior dispositio con- ducit ad meliorem effeclum. Ita enim supra de offerentibus argumentabamur, et cle sacra- mentis ,- eorumque effectibus eodem modo ratiocinati sumus. Et generale principium est, quia causa perfectius operatur in sub- jeclo melius disposito.

1 1 . Supposita in subjecto capacitate, hujus fructus quantitas ex applicantis intentione est sumenda. — Nihilominus censeo, non esse sumendam ex hoc capite quantitatem seu va- riationem hujus effectus. Ita tenet Gajet. , tom. 3 Opuscul., tract. 3, quaest. 2; et idem sentit Durandus in 2, dist. 45, qua?st. 3, num. 7 et 8; et D. Thom. ibi, qusest. 2, art. 3, qufestiunc. 1 , dicit, suffragium , quod alicui prodest ex applicatione alterius, totum pen- dere ex intentione applicantis, ita ut remoto impedimento , tantum applicetur, quantum ipse vult. Ex quibus verbis (quae verissima sunt) sumenda est in praesenti ratio ; nam hic effectus, respectu ejus, pro quo offertur, ul sic , totus pendet ex intentione sacerdotis applicantis. Ergo tantus est quantum esse vult applicans. Neque in hoc pendet ex dis- positione alterius, nisi quoad hoc solum , ut obex non ponatur. Unde, quoad hoc non est eadem ratio de offerentibus ut sic, quia effectus illis respondens non pendet solum ex intentione alterius, neque extrinsecus (ut sic dicam) ab illa provenit, sed in propria actione et oblatione fundatur, quain melior dispositio facit moraliter meliorcm, et accep- tiorem Deo. Atque eadem ratio differentiae est de effectibus sacramentorum , quia non pendent in actione sua ex intentione alterius; sed veluti naturaliter agunt juxta disposi- tionem suscipientis. Denique non est simile de aliis causis, quse per se agunt juxta dis- positionem passi; nam in pnesenli htec causalitas solum est moralis per modum cujusdam donationis, quse ianta est, quan- lam vult is, qui donat, neque aliud ex parte recipientis requirit, msi capacitalem absque impedimenlo. Unde potest retorqueri argu- menlum ; nam quando dispositio solum re- quiritur, ut removens prohibens , nihil ad effectum refert, quod dispositio sit major vel minor, dummodo quyelibet illarum totum impedimentum auferat; sic autem est in pree-

XXI.

senti; nam quoelibet gratia, etiam minima, aufert totum impedimentum inimicitiae di- vinee, et ad hoc solum necessaria est, ut satis constat ex dictis. Ostendimus enim, actualem dispositionem per se hic non concurrere , quia neque effectus est talis, ut illam postulet, nec modus recipiendi illum, quia non est per aliquem concursum ipsius recipientis; major aulem, vel minor intensio gratise habitualis, etiam est impertinens ad hunc effectum, ut Soto ipse fatetur, quia quicumque est in gra- tia, est capax remissionis pcenae, neque ali- quid amplius ad hoc confert major intensio gratise.

12. Prseterea declaratur res tota in hunc modum, quia effectus, respondens oblationi sacerdotis ut sic, determinatus esl ex insti- tutione, semperque est in se omnino sequalis, quia non habet unde varietur , cum non pendeat ex dispositione sacerdotis, necpue ex illa augeatur vel minuatur, ut supra oslen- sum est. Rursus hic effectus applicatur, ut diximus, per intentionem sacerdotis, quae in hoc est libera, per se loquendo, et potest to- tum effectum applicare, cui voluerit. Unde, si totum applicet Petro, ille consequetur to- tum, etiam si sit minus sanctus, quam reliqui omnes; si vero applicet Petro et Paulo, et velit sequaliter inter eos dividi, ita fiet, etiam si illi sint inaequaliter sancti, quia in hac applicatione sacerdos habet liberam potesta- tem ; ergo effectus sacrificii non variatur ex varia dispojsitione eorum, pro quibus offertur. Quod si interclum velit sacerdos, ut effectus distribuatur inter plures, juxta eorum digni- tatem in genere gratise, tunc ita quidem fiet, non tamen ex vi inoequalis dispositionis, sed ex vi intentionis et voluntatis applicantis. Sicut contingit in applicatione satisfactionis ex opere operantis, quee datur, vel distribui- tur juxta voluntatem applicanlis, dummodo alii sint capaces, id est, non sint in mortali peccato. Quod autem sint magis, vel minus sancti, nihil refert ad hunc effectum, qui per se pendet solum ex donatione alterius. Ad rationes igitur in contrarium jam responsum est; D. Thom. autem, cum disjunctive loqua- tur, posset sufficienter de offerentibus intel- ligi, vel, si de utrisque intelligatur, non oportet, ut eodem modo utrisque conveniat, sed cum proportione; nam in offerentibus prserequiritur talis dispositio ratione obla- tionis. In his vero, pro quibus offertur, solum quatenus necessaria esse potest ad removen- dum impedimentum.

754 QILEST. LXXX1II, ART. I.

13. Qusesitum. — Cui applicatus est talis fructus, dum obicem illi opponebat, obice re- moto nihil illius consequitur. — Tertio in- quiri potest, an hic effectus detur, recedente fictione, quando per obicem fuit impeditus. Navarr. enim supra docet, si hoc sacrificium offeratur pro homine existente in peccato mortali, qui non habeat reatum alterius poe- nee temporalis, quae posset statim remitti (ut ipse putat), poslea, remissa illa culpa mor- tali, remitti ratione sacrificii prseteriti poenam aliquam temporalem, cujus reatus alioqui maneret, post remissam culpam. Sed hanc sententiam existimo falsam. Primo, quia nul- lum habet fundamentum, et alioqui non est rationi consentaneum, ut ei, qui in peccato mortali perdurat. jam sit, quantum est ex parte acceptationis divinee, remissa poena temporalis, tali peccato debita, veltiti sub ea conditione, si aliquando talis culpae veniam consequatur. Secundo, quia supra dixi, sola illa sacramenta habere effectum , recedente fictione , quee iterari non possunt, et ideo habent necessitatem aliquan»; sed hoc sacri- ficium iterari facillime polest, et nulla est necessitas hujusmodi privilegii; ergo non est gratis , et sine fundamento asserendum in favorem hominis qui in suo peccato perdurat. Tertio, quia hoc sacrificium oblatum pro justo tunc non indigente satisfactione non accepta- tur et quasiconservalur illi, ut quando postea indiguerit, recipiat fructum illius, ut jam di- cam; ergo multo minus acceptabitur illo modo respectu peccatoris. Non igitur redit postea hic effectus, sed manet in thesauro Ecclesiee, utsupra declaratum est.

1 4. Quem reatus temporalis poenx non tenet, ei hujus fructus portio non respondet. — Quarto requiritur indigentia ad hunc effectum sacrificii ex opere operato, id est, ut is, pro quo offertur, habeat aliquem reatum poense temporalis relictum ex culpa remissa ; nam, si culpa nondum est remissa , ut jam dic- tum est, illam impedire remissionem pcenee propter ipsam culpam; si autem est plene facta remissio, quoad totum reatum pcenee, nihil superest per hoc sacrificium agendum. Sicut in naturalibus, ut agens agat positive, necesse est supponat aliquam privationem, et ut agat privative, id est, expellendo, necesse est, ut supponat aliquid formee in subjecto, quia si tota est expulsa, nihil illi superest agendum. Et ob hanc rationem, nihil potuit hoc sacrificium ex opere operato conferre Beatissimae Virgini; et idem est de quocum-

que justo pro eo tempore (si tamen aliquod est) in quo nullum habet realum temporalis pcenae. Sed queeri potest, an in eo casu maneat talis fructus in acceptatione divina applicatus tali justo, ut, quando postea illo indiguerit, eo fruatur. Respondetur, minime ita applicari seu acceptari; non est enim conveniens providentiae modus, ut ante com- missam culpam sit jam veluti satisfactum pro pcena, alias quodammodo posset postea impune peccare, nec culpa postea commissa facerel proprie dignum pcenee, quia inveniret jam solutam. Item, si quis recipiat sacra- mentum pcenitentiee cum tali modo et dispo- sitione, ut de se sufficiat ad tollendum reatum pcenee ut centum, et in tali homine non sit nisi reatus pcenee , ut quinquaginta , non propterea reservatur in posterum ille effec- tus, ut ex peccatis postea committendis ve- luti compleatur. Similiter in satisfactionibus ex opere operantis, si quis justus eo die, quo nihil debet, actus pcenitentite faciat, non re- servatur illi talis satisfactio pro peccatis, quee postea committit; ergo multo minus id fiet in effectu hujus sacrificii. Unde in eo casu dicunt aliqui sacrificium quidem non operari in eo, qui non indiget, neque etiam effectum ejus manere suspensum, aut pror- sus amitti, sed dari aliis qui indigent, ex divina pietate, et mutua hominum charitate. Ila D. Thom. in 4, dist. 45, seu in addit., queest. 71 , art. 1 4, ad 3.

15. Addendum vero est, necessariam esse applicationem seu intentionem offerentis, ita ut ipsemet velit, ut si Petrus, pro quo sacri- ficium offert, illo non indiget, fructus ejus applicetur aliis indigentibus, sive in particu- lari eos designet, sive tantum in communi; nam, si hoc non faciat, et intentio ejus sistat in sola rlla persona, quee non indiget, fructus sacrificii non manet applicatus, et ideo nulla dabitur, sed in thesauro Ecclesiae manebit, juxta principia posita. Quapropter prudens consilium est, semper habere preedictam intentionem; imo hic est optimus modus offerendi pro aliquo sacrificium , secunda intentione, ut vocant.

SECTIO XI.

Utrum effectus hujus sacrificii sit infinitus intensive.

1. Prima opinio. — Haec quo?stio est cele- bris et valde controversa, quamvis sine causa, ut opinor. Sunt ergo duee opposilae sententise

DISPUTAT. LXXIX, SECT. XI.

Prima affirmat, hunc effectnm esse infini- tum intensive. Hanc tenet Cajetanus supra, qua?st. 79, art. 5, ubi hoc sensu rlicit, unam Missam esse valoris infiniti, et ideo ex sui quantitate sufficere ad satisfaciendum pro posnis omnium peccalorum , tam viventium quam mortuorum; idem tenet Cajetanus, tomo 2 Opusc, tract. 3, quaest. 2; Sylvester, verb. Missa 1 , q. 9; Viguerius, in Institut., cap. 16, § 2; Cano, lib. 12 de Locis, cap. 13, ad 10; Euardus, art. 16, §2; inclinat Solo in 4, dist. 11, quoest. 2, art. 5, dist. 14, qutest. 2, art. 2, retractans quod prius do- cuerat, fortasse melius. Fundamentum est, quia hoc sacrificium est infinitum ex parte rei oblatse, et non est minus infinitum ex parte offerentis, quia, licet sacerdos videatur persona finita, tamen non offert in sua, sed in Christi persona, et est veluti requivalehter Christus, qui est principalis offerens ; ergo est tam infiniti valoris, sicut sacrificium crucis, et nihil minus habet, quam illud, ut Chry- sostomus intulit, hom. 2 super ad Timoth. Denique est hoc sacrificium infinitum in re- praesentando et continendo virtutem passio- nis Christi, quia virtus instrumenti tanta est quanta principalis agentis; imo est eadem, cum instrumentum non operetur, nisi in virtute principalis agenlis ; hoc autem sacri- ficium est veluti organum continens in se totam virtutem sacrificii crucis, ut sumitur ex Concilio Tridentino, sessione 22, cap. 1 .

2. Secunda opinio. — Secunda opinio ne- gat , sacrificium hoc habere valorem , vel effectum infinitum intensive. Tenet expresse D. Thomas in 4, dist. 45, qusest. 2, art. 4, qusestiunc. 3, ad 2; Bonaventur. ibi , art. 2, qusest. 3, ad ultimum ; Richard. , art. 2, qua?st. 3; Paludan. , qusest. 2; Durand. , qua3st. 3; Major, quaest. 2; Scotus, Quodl. 20 ; Gabriel, leclio 26 et 27 in canon.; Soto, lib. 9 de Justit., qusesi. 2; Covarr., quialios refert, in cap. Alma mater, 1 part., § 5, num. 5 et sequentibus. Fundamentum horum auctorum fuisse videtur, quia licet res oblata in hoc sacrificio sit infinita , tamen oblatio ipsa, in qua essentia sacrificii consistit, finitaest, et ab offerente finito, qualis est sacerdos, quod videtur etiam insinuasse D. Thom. supra, quaest. 79, art. 5, dicens : In satisfactione magis attenditur affeclus offerentis, quam guantitas oblationis; per quantitatem autem oblationis intelligit quantitatem rei oblatae, et patet exemplo, quodstatim subjungit, dicens : Unde et Dominus dicit Lucse 22, de vidua, quse

obtulit duo sera, quod plus omnibus misit. In eodem igitur sensu addit D. Thom. : Quamvis ergo hvec oblatio ex sui guantitate (id esl, ex parte rei oblatte) sufficiat ad satisfaciendum pro omni poena , lamen fit satisfactoria illis, pro quibus offertur, vel etiam offerentibus , secundum quantitatem sux devotionis, et non pro tota poena; ac si diceret, quia actio offe- rendi finita est, limitalum habere effectum.

3. Distinctio valoris ab effectu. — Ut et rem explicemus, et simul constet, quid sen- tiendum sit de relatis opinionibus, primum omniumdistinguere oportet, in hac oblalione, valorem operis ab effectu. Valor enim signi- ficare videtur dignitatem moralem quam oblatio habet, ut ea sufficere possit ad meri- tum , satisfactionem vel impetrationem , si juxta divinam ordinationein ad aliquid ho- rum referatur; effectus autem est id, quod de facto datur, vel dari potest, juxta Christi institutionem , ob talem oblationem ; loqui- mur enim de effectu ex opere operato. Unde etiam sic consideramus sacrificium, ut est a Christo offerente, et a sacerdote, ut gerente personam ejus; haec enim duo moraliter pro eodem reputantur; si autem consideretur hoc sacrificium, ut est ab Ecclesia, sic etiam po- test in eo considerari valor, saltem ad impe- trandum, et effectus inde proveniens ; ut vero est a privatis personis, sic etiam potest in eo considerari valor ex opere operantis, et effectus illi correspondens.

4. Hujus sacrificii valor, ut a summo sa- cerdote Christo offertur, infinitus est; tamen nullum meritum vel satisfactio, sed impetra- tio sola est in ipso. — Dico ergo primo : hoc sacrificium secundum se, et prout a suo prin- cipali offerente offertur, est infinitum in ra- tione sacrificii, atque adeo infinitum habet valorem, ratione cujus, si castera necessaria concurrerent, posset esse infinite meritorium efc satisfactorium; de facto tamen nulla est in eo satisfactio, nullumve meritum, ut est opus Christi, sed sola impetratio. Hanc conclusio- nem, niaxime quoad priorem partem, probat fundamentum primee sententiae, quia hoc sa- crificium, non solum ex parte rei oblatee, sed etiam ex parte offerentis infinitum est, quod non satis videntur considerasse aliqui ex auctoribus citatis in secunda opinione; nam, licet hoc sacrificium immediate offeratur per os et manus sacerdotis, tamen revera Christus est, qui per illum offert, vel actualiter, ut supra declaravi (quod non parum declarat et exaggerat dignitatem hujus sacrificii), vel

QU£ST. LXXXIII, ART. I.

certe mystice seu repraesentative , quod in rigore etiam satis esset ad infinitatem in ge- nere sacrificii, saltem in ordine ad impetra- tionem. Qiiod ita declaro. quia, quandosacer- dos offert hoc sacrificium, Pater eeternus, intuens donum illud, non sistit in sacerdote, sed in illo respicit personam Filii sui, quem repraesentat , et ideo acceptat illam purissi- mam oblationem, ut summe gratam et accep- tabilem sibi. Ergo sub hac ratione sacrifieium hoc habet infinitatem quamdam in genere sa- crificii, non tantum ex parte rei oblataa, sed etiam ex parte offerentis, non minus, quam habuit sacrifieium, quod Christus per se ob- tulit in coena; nam est prorsus idem et ejus- dem dignitatis. Nam, quod nunc interveniat ministerium sacerdotis , est quidpiam valde materiale, quod non diminuit moralem eesti- mationem seu valorem oblationis. Et confir- matur, nam hac ratione verba consecrationis prolata a sacerdote non sunt minus efficacia ad mysterium perficiendum , quam fuere, a Christo prolata ; quia licet sacerdos non sit realiter Christus, lamen mystice est Christus, in cujus persona loquitur, et vere profert eadem verba, quee Christus protulit; ergo et oblatio, quatenus ab illo est, sub hac ratione est eeque digna , et ejusdem valoris. Atque hinc sequitur (quod in allera parle conclusio- nis dicebatur), oblationem hanc,si csetera ne- cessaria concurrant, ex parte sua sufficere ad infinitum meritum et satisfactionem ; ad- dita enim illa conditionali, est res evidenter consequens ex priori parte, quia ex parte oblationis nihil amplius desiderari potest , quam infinita dignitas et valor. Tamen ex de- fectu illius conditionis fit (quod tertio loco dicebamus), de facto nullam esse novam satis- factionem, vel meritum in hoc sacrificio, ut est a Christo. Nam si consideremus Christum, ut nunc per proprium actum suse voluntatis et inlellectus offerentem simul cum sacer- dote, et per ipsum, sic actio Christi solum ratione status personse est incapax novi me- riti, vel salisfaclionis, quia jam Christus est extra statum merendi, vel satisfaciendi pro nobis, quod est certissimum, neque ab ullo Catholico negari potest; jam enim Christus nostram redeinptionem consummavit. Si vero consideretur illa oblatio praecise , ut est a Christo repreesentato in sacerdote, vel a sa- cerdote, ut repraesentante personam Christi, sic etiam non est meritoria vel satisfactoria oblatio; non quidem ratione status personse Christi, si proprie et in rigore loquamur; dici

enim posset, Christum repraesentari hic a sa- cerdote, ut fuit in statu passibili, quando hoc sacrificium instituit; vel certe repraesentari simpliciler, ut est sacerdos, secundum ordi- nem Melchisedech , abstrahendo ab statu. Ralio ergo propria est, quia ille modus offe- rendi reprsesentative tantum, licet ad impe- trationem possit sufficere, non tamen ad novam satisfactionem vel meritum, propter rationem , quam supra de Ecclesia tetigi , sect. 8. Hsec enim oblatio per solam reprse- sentationem, solum per denominationem ex- trinsecam attribuitur ei, in cujus persona fit, et respectu illius, ut sic, non est actio humana p°r propriam voluntatem, et libertatem ejus, distinctam ab ea, qua in principio, et insti- tuit nomine suo hoc offerri ; et ideo potius est ibi repraasenlatio et commemoratio prioris meriti vel satisfactionis, quam novum meri- tum vel satisfactio; nam hsec non conveniunt, nisi actioni vel passioni humanee, quatenus humana et libera est. Nec refert, quod ut est a sacerdote, sit humana et libera, quia liber- tas est privata et personalis ipsius sacerdo- tis ; unde conducere potest ad ejus meritum vel satisfactionem ex opere operantis, non vero ad satisfactionem novam infinilam, quoe oriri debet ex Christi persona et voluntate. Neque est omnino contemnenda prior ratio, quse in hunc modum explicari potest, quia sacerdos praecise repreesentat Christum, ut summum Pontificem et sacerdotem, non vero ut merentem vel satisfacientem ; htec enim posteriora sunt, et quasi extrinseca ad mu- nus sacerdotale; et ideo oblatio sacerdotis in persona Christi solum id habet, quod preecise est de ratione sacrificii , quia sacrificium et sacerdotium sibi invicem respondent; et ideo etiam habet infinitatem in ratione sacrificii, non tamen in ratione meriti, vel satisfactio- nis. Atque hinc tandem probata fere manet ullima pars assertionis, nimirum,hoc sacrifi- cium esse infinitum in impetrando, ita ut de novo sit in illo infinita vis impetrandi, quoad sufficientiam , quod quidem ex parte rei oblatee per se notum est; ex parte autem personae offerenlis declaratur utroque modo supra posilo. Etenim, si Christus considere- tur ut actu offerens, habet actum de se in- finiti valoris; et alioqui Christus nunc est in statu impetrandi. Ergo de facto est illa actio infinite impetrativa, quanquam in re nun- quam impetret effectum intensive infinitum, quia nunquam ordinatur, nec prudenter or- dinari potest ad talem effectum, et ideo dixi,

DISPUTAT. LXXIX, SECT. XI.

hanc impetrationem esse infinitam quoad sufficientiam, non quoadefficaciam, sicutalias dicitur de merito et satisfactione Ghristi; nam, tam impetrativa est oratio, vel oblatio Christi gloriosi, quam fuit meritoria, vel sa- tisfactoria actio Chrisli vialoris. Si aulem consideretur haec oblatio prtecise, ut est a sa- cerdote repraesentante Chrislum, sic etiam est infinite impetraliva, tum quia nititurpra3- cedentibus Christi meritis, ratione quorum habet vim ad impetrandum quidquid ex jus- titia debetur; tum etiam quia ad impetran- dum sufficit illa habitudo extrinseca, ut supra declaratum est in impetratione Ecclesise oran- tis per ministrum iniquum, et in hac obla- tione sacerclotis in persona Christi, quia Deus non respicil donum, ut a sacerdote, sed ut a Christo oblatum.

5. Effectus ex opere operato hujus sacri- ficii est finitus intensive. — Dico secundo : nihilominus effectus ex opere operato, quem hoc sacrificium potest conferre, est finitus inlensive. Hic est proprius sensus secundee opinionis, et revera est directa ac propria responsio queestionis, quia proprius effectus sacrificii vocatur ille, qui est ex opere ope- rato. Ralio vero non est illa, quam afferebat secunda sententia; illa enim ex dictis in prse- cedenti assertione refutata est. Ratio igitur vera est, quia effectus ex opere operato non pertinet ad sufficientiam, sed ad efficaciam ; quoad effieaciam autem non potest sacrifi- cium esse infinitum, cum nec sacrificium crucis hoc habuerit, quia efficacia respicit effectum in re ipsa dandum; non datur au- tem, nec dari potest effectus infinite inlen- sus. Praeterea est ratio a priori, quia hic effectus non est mensurandus ex infinitale sacrificii , sed ex inslitutione et promissione Christi ; quamvis enim hoc sacrificium in- cruentum, sit infinitum, tamen institutum est (inter alia) ut sit quoddam instrumentum ejusdem Christi ad applicandum nobis satis- factionem sui sacrificii cruenti, ut sumitur ex Concil. Trident. ssepe allegato. Non enim re- pugnat, Christum in propria specie existen- tem uti oblatione sui, vel seipso, ut sacra- mentaliter existente, ad applicandum nobis divitias passionis suse; non potuit autem assumi hoc sacrificium ut instrumentum, nisi ad determinatum et finitum effectum, qui per voluntatem Christi taxari debuit; heec enim in aliud principium revocari non potest; sic enim taxatus etiam est effectus Eucharistise, ut est sacramentum, quamvis, sub ea ratione,

etiam quid infinitum sit. Nec refert, quod talis effectus non sit omnino delerminatus ad eumdem gradum vel terminum respectu om- nium, nam fortasse est major in rnelius dis- posito, saltcm in privatis offerentibus, ut sic; salis enim est, quod in unoquoque habeat praefixum terminum indivisibilem, juxta ta- lem dispositionem; simpliciler tarnen habebit aliquem lerminum maximum, juxta maximam ac perfectissimam dispositionem, sicut etiam contingit in sacramentorum effeclibus.

6. Eucharisticum sacrificium, ut in per- sona Ecclesix offertur, cum in valore ad im- petrandum, tum in effectu finitum est. — Dico terlio : hoc sacrificium, quatenus offertur in persona Ecelesiae, habet effectum et valorem finitum ad impetrandum. In hac conclusione omnes conveniunt, quia hic valor fundatur in sanctitate Ecclesise, ad quam respiciens Deus, tanquam ad sponsam sibi gratam, cujus no- mine hoc sacrificium sibi offertur, gratum illucl habet et acceplum, ut propler illud postulata concedat. Sanctitas aulem Ecclesiae finita est; ergo et hic valor est finitus; quoad hoc enim locum habet, quod D. Thom. dixit, oblationem magis attendi ex conditione offe- rentis, quam ex re oblata. Atque hinc infer- tur primo, hunc valorem posse crescere, et minui, quo in Ecclesia fuerint sanctiores; est enim eadem proportion alis ratio, ut recte vidit Gabriel, lect. 26 in canon., cui sine causa contradixit Soto, clist. '13, quaest. 1, art. 6, in fine. Nullam enim rationem affert, sed laborat in sequivoco, non distinguens inter hunc valorem, et illum, quem habet oblatio, ut est a Christo. Unde infero secundo, hunc valorem melius dici ex opere operantis, ut loquuntur Corduba, Covarr. et alii, quam ex opere operato, ut loquuntur Scotus et Ga- briel. Quamvis enim haec differentia tanlum sit de modo loquendi, tamen est utilis hic modus ad tollendam sequivocationem, et ha- bet fundamentum, quia hic valor fundatur in sanctitate Ecclesiee, et non in speciali Christi promissione, ut ex superioribus satis constat.

7. Sacrificii hujus valor, ut a privato offe- rente dimanat, undiquaque est finitus. — Objectio. — Solutio. — Dico quarto : valor et fructus hujus sacrificii , ut est ex opere operantis, respectu sacerdotis vel cujuscum- que alterius offerentis privati, est infinilus intensive, tum in ratione meriti, quia non meretur, nisi unum aut alterum gradum gra- tiae aut glorise; tum in ratione satisfactionis,

QILEST. LXXXIII, ART. 1.

quia non delet, nisi certam poenam et fini- tam; tum etiam in ratione impetrationis, quia persona sic offerens finita est, ejusque actio est simpliciter finita, etiam in genere moris ; et hoc probat bene ratio secuncUe sententise, et doctrina D. Thom. ibi adducta, qure sumpta est ex Greg., hom. 5 in Evangelia, dicente : Non perpendit Deus in suo sacrificio, quan- tum, sed ex quanto offeratur; et lib. 7 Re- gistri, epist. 426, dicente : Hinc patenter ostenditur, quia non offerens a muneribus, sed munera ab offerente placuerunt, quia in omnipotentis Dei judicio, non quid datur, sed a quo datur, inspicitur. Non est autem sen- sus horum verborum rem oblatam nihil con- ferre, sed illam non sufficere sine offerente, et dignitate ac effectu ejus. Dices, hinc sequi infinitatem rei oblatee sufficere, ut oblatio sit valoris seu meriti infiniti ; nam, si aliquid confert , ergo quo fuerit melior, plus con- feret; ergo infinita conferet infinitatem; hac enim ratione, sola persona offerens, siinfinita sit, sufficit ad infinitatem oblationis, etiam si res oblata non sit infinita. Respondetur hoc argumentum esse vulgare et generale de om- nibus actibus, qui habent objectum infinitum, nam in prsesenti res oblata solum se habet ut objectum seu materia circa quam, respectu oblationis. Probat ergo argumentum infinita- tem quamdam secundum quid, quia nimirum ex parte rei oblatae nulla oblatio potest esse altior aut eminentior; est enim ex illo capite summa, quee esse potest, atque adeo altioris rationis, quam sit omnis oblatio rei finitee; non est autem infinita simpliciter, quia hsec infinilas maxime pendet ex dignitate personas operantis. Unde actio, qua nos offerimus Ghrislum, ex parte nostra finita est, et non adaequat dignitatem objecti sui, ideoque so- lum habet meritum et satisfactionem finitam ex opere operantis. Fundamenta aliarum opinionum non indigent nova responsione; nam ex dictis satis expedita sunt.

SECTIO XII.

Utrum effectus hujus sacrificii sit infinitus extensive; ideoque, oblatum pro multis, tantum valeat singulis, ac si pro solo uno offerretur.

1 . Qusestionis sensus. — Queestio hsec con- fundi solet cum praacedente, est tamen valde diversa ; nam, licet causa aliqua non possit formam producere ultra certum gradum in- tensionis, potest tamen intprdum totam illam formam et eeque intensam in multis subjectis

producere; ut si ignis simul efficiat calorem ut octo in tribus vel quatuor subjectis sibi applicatis, aut si posset idem efficere simul in quacumque multitudine subjectorum, sicut potest successive. Sic igitur sacrificium, quamvis solum possit tres vel quatuor gradus satisfactionis applicare uni et eidem personee, adhuc restat dubitandum , an eosdem seu sequales possit conferre duobus vel tribus, et sic in infinitum, et hanc potestatem vocamus infinitatem extensivam; an vero potius ita sit finitus hic fructus, sicque limitata efficacia sacrificii, ut, si pro pluribus offeratur, prout offerri potest, dividendus necessario sit ille fructus inter ipsos , ideoque quo fuerit pro pluribus oblatum, eo minor fructus ad singu- los perveniat.

2. Prima opinio. — Prima opinio est, hunc effectum integre multiplicari in omnibus et singulis personis, pro quibus hoc sacrificium oftertur, in quocumque numero sint absque ullo termino , nec minui fructum unius ex consortio aliorum; atque hoc sensu esse hoc sacrificium infinitee efficacitatis extensivae. Hanc opinionem tenentCajet., Sylvest., Cano, et citati sectione praecedente; et Cordub., lib. 1, quaest. 3; Petrus Soto, lect. 7 de Eu- char. Hi vero auctores fundant hanc senten- tiam solum in infinitate rei oblatse, seu ipsius sacrificii. Sed si intelligant hanc infinitatem in agendo consequi necessario ad infinitatem in essendo, non est verum, nec solidum fun- damentum, ut facile constat ex dictis sectione preecedente, quia effectus ex opere operato hujus sacrificii (de hoc enim prsecipue loqui- mur) totus pendet ex promissione et institu- lione Christi, et ideo ex illa petenda est etiam quantitas talis effectus. Si autem ex illa infi- nitate solum sumant congruentiam, sub qua fuit expediens, Christum ita instituere et pro- mittere efficaciam hujus sacrificii, est proba- bilis conjectura. Prsesertim, si addamus, hanc esse naturam sacrificii, ut pro pluribus offe- ratur; ergo consentaneum est, ut sacrificium infinitum et summe perfectum, ita possit pro pluribus offerri, ut eam ob causam nihil de- trimenti singuli patiantur. Et confirmatur, nam absurdum est dicere, quo plures conve- niunt ad idem sacrum audiendum, eo magis minui singulorum fructum. Aut, cum paro- chus sacrificium offert pro plebe sua, ex hoc solum, quod contingat plures esse justos et indigentes tali fructu, minorem singulis pro- venire. Ergo verisimilius est, institutionem ita factam esse, ut unicuique promissus sit

integer fructus juxta suam dispositionem , sive plures, sive pauciores concurrant.

3. Secunda opinio. — Varix circa opinio- nem hanc explicandam divisiones. — Secunda opinio est, hunc fructum esse finitum etiam extensive, ideoque applicatum multis, non mulliplicari, sed dividi, alque ideo esse mino- rem in singulis. Ila sentiuntD. Thom.,Scotus, Gabriel, Soto, et fere alii auctores citati sec- tione pra3cedenle opinione secunda. Acldit vero Soto in 4, dist.'l3, quasst. 2, art. 1, quemdam fructum sacrificii provenire fideli- bus ex generali applicatione, seu oblatione sacrificii; alium vero ex speciali intentione et voluntate sacerdolis. De priori ait, veram esse priorem sententiam, quocl talis fructus non minuitur in singulis, etiamsi in infinitum multiplicetur; cleposteriori vero, esse omnino finitum, et, pluribus applicatum, non multi- plicari, sed clividi. Contrario tamen modo distinguit Sylvester, verbo Missa, primo, qusest. 9. Nam si sacrificium (inquit) speciali intentione offeralur pro multis, ita ut sacer- dotis intentio ad unumquemque determinate feratur, tunc omnes accipiunt integrum effec- tum, et singuiis ita proclest, ac si pro uno tantum offerretur. At vero , si intentio (in- quit) solum feratur ad aliquid commune, ut, v. gr., pro collegio, pro plebe, tunc ait, tali oblationi unum tantum adsequatum fructum respondere , illumque inter membra illius communitatis dividi; et consequenter, quo plura fuerint, eo acl singula minorem partem fructus provenire. Aliter dislinguit Scotus, dicto Quodl. 20, in primarium et secunda- rium fructum ; primarium dicit esse, qui speciali intentione sacerdotis applicatur, et hunc dicit esse limitatum, pluribusque appli- catum non multiplicari, sed dividi; secunda- rium autem vocat illum, qui provenit absque speciali applicatione sacerdotis, et quoad hunc non esse limitatum sacrifieium , sed tantum prodesse multis et singulis, ac si unus tantum esset. Quse distinctio videtur eadem cum illa, quam Soto tradit; unde apparet illam ex Scoto sumptam fuisse. Alieeque si- miles distinctiones ab auctoribus in hac ma- teria traduntur, quse nec satis fundatae vi- dentur, nec ad rem explicandam multum deserviunt; ut ergo ex principiis positis ma- teriam hanc facilius et clarius expediamu , prae oculis habenda est distinctio offeren- tium ut sic, et eorum pro quibus fit oblatio. Rursus recolenda est clistinctio fructus ex opere operato, vel per solam impetrationem.

DISPHTAT. LXXIX; SECT. XII. 759

4. Prima conclusio. — Probatur conclusio a posteriori. — A priori. — Dieo ergo primo : quando plurcs offercnles concurrunt cum sa- cerdotc ad iilem numero sacrificium, omnes et singuli, quatenus offerenles sunt, accipiunt integrum frutum, non minorem , quam si unus tantum esset offerens; unde in hoc sensu fructus hujus sacrificii polest quodammodo dici infinitus, vel polius augmentabilis in in- finitum extensive. In hac conclusione habet verum prima sententki, quam a nullo auctore existimo negari. Potest quidem inter eos esse controversia, an isti offerentes, ut sic, reci- piant aiiquem fructum ex opere operato, vel solum ex opere operantis , vel per modum impetrationis. Quod autem hic fructus, qua- liscumque ille sit, fiat praedicto modo , nec minuatur in singulis ex aliorum consortio, a nemine, ut arbitror, negari potest. Et hoc imprimis recle probatur a posteriori illo in- conveniente supra illato, quod alias audientes Missam minorem fructum reciperent, solum ob multitudinem audientium, quod sine dubio est valde absurdum. Secundo probatur a priori; narn supposita institutione, ut a n6bis supra declarata est, hoc videtur necessario consequens, quia quando plures sic offerunt idem sacrificium, non potest in singuhs minui fructus ratione rei oblatne, neque etiam ra- tione oblationis, aut personse proxime, vel remote offerentis; ergo nullo modo. Prima pars antecedentis ita declaratur : nam in lege naturee aut veteri, quando offerebatur agnus in sacrificium, si plures convenirent ad unum et eumdem agnum offerendum, videtur futu- rum fuisse consequens, ut ex parte rei oblatse uniuseujusque oblatio esset minus fructuosa et laudabilis, quam si unusquisque per se totum agnum offerret, quia agnus ille erat res finiti valoris, et ideo quo plures conveniebant acl illum offerendum, eo unusquisque minus offerebat. At vero in prassenti non ita est; nam agnus immaculatus, quem offerimus, est infinitus, et ideo, licet ad illum offerendum multi conveniant, tantum unusquisque offert, ac si solus offerret; unde de merito et satis- factione ex opere operantis, nullum esse potest dubium, quin eadem sint, si csetera.sint paria, id est, si eadem devotione et affectu unus- quisque offerat, sive solus, sive simul cum aliis. Idem ergo erit de effectu ex opere ope- rato, quantum est ex parte rei oblatee. Quin potius, si ulterius res consideretur, in omnibus Missis et sacrificiis nostris, quee vel succes- sive, vel simul offeruutur, eadem res numero

760 QtLEST. LXXXIH, ART. I.

offertur, et nihilominus integer est uniuscu- jusque sacrificii fructus et ab aliis indepen- dens. Secunda pars de oblatkme explicalur in hunc modum, quia oblatio sacrificii ex con- cursu pluriuin offerentium non fit in singulis minus grata et acceptabilis Deo. Ergo ex hac etiam parte non minuitur fructus. Patet ante- cedens, quia, sicut multiplicantur personse offerentes, ita mulliplicantur oblationes quasi partiales, et ex omnibus conflatur quasi una integra oblatio, quse tota moraliter loquendo majoris est valoris et aestimationis, quo ex pluribus oblationibus partialibus constat, caeteris paribus; et illee partiales, seu perso- nales oblationes non minuuntur in se, prop- terea quod cum aliis conjungantur ad unam totalem moraliter componendam; ergo idem est proportionaliter de fructu , nam sicut oblatio illa extensive crescit, ita et fructus ejus; et sicut in unoquoque oblatio eadem est, quando cum aliis conjungitur, quee esset per se sola, ita etiam fructus, nam haec oblatio est veluti proxima dispositio et applicatio talis fruclus. Tertia pars de offerente est per se nota ex dictis, quia si remotus offerens voce- tur Christus, ille est infinitus, et ex parte ejus non minuitur effectus. Si vero ila vocetur sacerdos, ut offerens in persona Ghristi, jam dictum est, eamdem esse rationem de illo, quse est de Christo, quem repreesentatet cujus minister est, prsesertim, quatenus exercet munus offerendi, ut minister publicus, per quem cseteri omnes privati offerunt; et simi- liter si proxime offerentes vocentur ipsaemet privatee personse , neque ex parte illorum potest fructus minui, quia , qua proportione augetur numerus personarum, augetur et dis- positio offerentium ut sic, et dignitas oblatio- nis, et consequenter fructus, qui offerentibus ut sic respondet. Tandem confirmatur hoc et explicatur a simili. Nam si fieri posset, ut plures homines eamdem hostiam consecratam sumerent, singuli reciperent tantum effec- tum sacramentalem, quantum si unusquisque eorum solus eam sumpsisset, quia, licet sit idem numero cibus, tamen ille est infinitus et totus insingulis; sumptiones autem tot sunt quot personee, et dispositio uniuscujusque eadem est, et ideo multiplicantur effectus sine ulla diminutione, quia nulla fingi potest ratio illius; eadem autem est proportio in prassenti, si res attente consideretur.

5. Quxsitum. — Pluribus sacerdotibus eamdem materiam consecrantibus , idemque sacrificium offerentibus, integer singulis res-

pondet effectus. — Primo confirmatur exem- plo. — Confirmatur secundo. — Hic vero potest aliquis inquirere, si contingat, plures sacerdotes consecrare eamdem hostiam et calicem, ut fit in orclinatione sacerdotis, vel in consecratione Episcopi, an tunc multipli- centur effectus sacrificii ex opere operato, non solum qui respondent saeerdotibus , ut privatis personis offerentibus, sed etiam, qui illis respondent, ut sacerdotes sunt. Et ratio dubii esse potest, quia illi offerunt idem nu- mero sacrificium. Nam, licet verba, quee ad consecrandum proferunt, sint diversa, tamen actio consecrandi, et consequenter offerendi, eadem est; ergo etiam effectus est unus tan ■•• tum. In contrarium autem est, quia unus- quisque illorum sacerdotum sacrificat totum Christum, ut totalis minister ejus, et tam in- dependenter ab alio, ac si solus sacrificaret; ergo singulis respondet integer effectus, quia non est ulla ratio, cur in altero illorum mi- nuatur. Nam quod res oblata sit eadem numero, non obstat, cum sit infinita, cumque idem contingat in omnibus sacrificiis. Quod etiam materia remota et sacramentales spe- cies panis et vini sint eeedem numero, nihil refert, quandoquidem valor et substantia hujus oblationis non est in illis posita, nec ex illis solis variari potest. Denique quod actio transubstantiandi dicitur esse eadem, si in- telligatur de actione ipsa miraculosa et sub- stantiali, est quidem probabile, sed incertum. Nam licet res facta sit eadem, fortasse per tot actiones fit, quot sunt instrumenta totalia , quibus fit. Tamen, id admissum non obstat, quominus effectus muitiplicentur, quia illa actio sequivalet multis, secundum habitudines ad plures offerentes in persona Christi; ita etiam est ab unoquoque , ac si ab illo solo fieret, et per singulorum verba significatur ac fit propria uniuscujusque intentione, quod satis est, ut in ratione oblationis sacramenta- lis et sensibilis, multiplicetur juxta numerum offerentium; ergo idem satis est, ut multipli- cetur effectus. Et confirmatur primo exemplo supra posito de sumentibus eamdem hostiam consecratam; nam, quse estproportio plurium sumentium ad effectus sacramentales , est plurium consecrantium ad effectus sacrifica- les. Confirmatur secundo , nam si utrique respondet unus tantum effectus, inquiro, an applicatio totius effectus pertineat ad aliquem illorum sacerdotum; vel quaedam aliquota pars ad unum, et qusedam ad alium, servata proportione inter numerum partium et nume-

DISPUTAT. LXXIX, SECT. XII.

rum sacerdotum. Primum horum dici non potest, quia non est major ratio de uno, quam de alio, cum uterque sit sequalis potestalis, et uterque consecret, tanquam iramediatus mi- nister Christi. Secundum aulem etiam appa- ret contra ralionem, quia, ut diximus, trac- tando de ministris baptismi et Eucharistiae, illi non sunt ministri partiales, sed unusquis- que agit, ut integer minister, per se sufficiens et independens ab alio; ergo uterque operatur integra et absoluta potestate; ergo eamdem habet in applicatione totius eflectus; ergo unicuique respondet proprius integer effectus, quem applicare potest. Neque impediri potest ex consortio alterius, cum sit omnino per accidens, et unus non minuat oblationem alte- rius. Heec ergo pars videtur probabilior.

6. Quxsito respondetur. — Dubium. — ■ Solutio dubii. — Gravis difficultas. — Diffi- cultatis enodatio. — Posteriorem intentionem esse efficaciorem verisimilius est. — Sed tunc occurrit ulterius inquirendum, quid dicendum sit, sicoutingat, oblationem sacrificii compleri ex partiali operatione duorum sacerdotum, ut. v. gr., si unus consecret hostiam et defi- ciat. aliusque ad complendum sacrificium consecret calicem. Respondetur, in eo casu certum esse , tantum dari unum effectum, quia tantum est unum sacrificium , et una obhitio, et unus integer minister. formaliter ac proprie loquendo, nam illa personarum diversitas solum materialiter concurrit ad unumministrum constituendum. Sed tunc est dubium, ad quam illarum personarum perti- neat applicatio illius fructus ; et quidem, si alter illorum sacerdotum consummavit totum id, quod est essentiale huic sacrificio, alter vero solum supplet ea, quse accidentalia sunt, vel solum ad quamdam extrinsecam perfectio- nem pertinent, non est dubium, quin fructus sacrificii, ejusque dispensatio ad eum perti- neat, qui essentialiter sacrificium consumma- vit, ut in nostra sententia, si alter utramque speciem consecravit, et surnere non potuit, alius vero Missam perfecit; tunc enim sacrifi- cii effectus ab eo, qui consecrationem perfe- cit, applicandus fuit, maxime, cum dictum in superioribus sit, statim post perfectam con- secrationem dari. Major vero difficultas est, quando neuter perfecit totam essentiam sa- crificii , sed alter consecravit hostiam , alter vero calicem. Quoniam autem res tunc est dubia, optime faceret posterior sacerdos refe- rendo intentionem suam ad intentionem prio- ris sacerdotis, neque aliam novam applicatio-

nem f;iciendo, nisi sub hac conditione, si alter fortasse non applicuit; iv.m hoc modo tollilur omne dubium. Iti hujiismodi autem rebus via certa tenenda est et incerta omittenda. Item, quia, pcr se loquendo, intentio offerendi pro hac vel illa pcrsona antecedere debet inchoa- tionem substantialem s crificii, qua3 non est mulanda post consecrationem inchoatam. Ac denique, quia posterior sacerdos solum assu- milur ad supplendum defectum allerius, et consummanclum quod ille inchoavit. Igitur non recte, neque orclinale faceret is posterior sacerdos, si agere vellet contra intenlionem prioris sacerdolis, et applicationem mutare. Non audeo tamen dicere, illum peccaturum mortaliter, tum quia res non est adeo certa, quin possit ille quodammodo jure suo uti, quia vere est minister, et consecrat ultimam speciem; uncle veluti dat essentiam et formam sacrificio, ad eum modum, quo ultima unitas dici solet forma numeri; tum etiam quia ma- teria non videtur adeo gravis, neque practice, et in re ipsa solet esse alicui periculo expo- sita. Nam, si intentio prioris sacerdotis ita fuit efficax et veluti acceptata a Deo, ut per intentionem posterioris sacerdolis retractari non possit, illa prior habebit effeclum, et hsec posterior frustrabitur, quocl non est inconve- niens, per se loquendo, quia nec sacrificio, neque alteri in hoc fit injuria, et illa intentio virtualem includit conditionem, scilicet, quan- tum mihi possibile est; si vero coram Deo prior intentio non est ita efficax, sed retrac- tari potest, tunc posterior habebit effectum, et nulla fiet injuria priori sacerdoti, cum pos- terior utitur potestate ac jure suo. Utrum autem horum verius sit, quaeve intentio coram Deo tunc esset efficacior, incertum mihi est; nam in utramque partem possunt fieri pro- babiles conjecturse, ex his, quae adduximus; nam posterior intentio, ceeteris paribus, hoc ipso, quod posterior est, solet esse preecipua, etefficax acl retractandum priorem; hic autem uterque sacerdos est sequalis potestatis, et aliunde sequaliter concurrunt, singulas spe- cies consecrando. Ergo intentio posterioris sacerdotis vicletur ex hac parte efficax ad retractandam priorem. Aliunde vero apparet prior intentio in hoc casu praecipua , quia etiam prior sacerdos videtur praecipuus in hoc ministerio; nam alter solum assumitur, quasi ad juvandum illum, vel illius defectum supplendum. Item , quia post essentialiter inchoatum sacrificium, fortasse jam non potest mutari, vel retractari talis intentio, etiam in

76$ QUJEST. LXXXIII

eadem persona , quanquam et hoc ipsum nimis incerlum sit; nam cum nondum sit dalus effeclus, non apparet, cur non possit aliquis retractare voluntatem suam , etiam post priorem speciem consecratam. Quod si una et eadem persona hoc polest facere, veri- simileest, posse idem fieri a persona distincta, qucie cum eadem poteslate et eodem jure suc- cedit ad sacrificium consummandum. Qua- propter, omnibus pensatis, verisimiliusappa- ret, posteriorem intentionem esse efficaciorem et habituram effectum.

7. Secunda conclusio. — Optima qusedam ratio. — Satisfactio per hoc sacrificium appli- canda, quoacl intensionem est simpliciter limi- tala. — Magna quasdam diversitas inter sacrarnentwn et sacrificium. — Objectio. — Sohitio. — Dico secundo : effectus sacrificii respondens oblationi sacerdotis, ut sic, quem ipse potest pro aliis offerre, finitus est, et unus tantum. Unde, si pro multis offeratur, sive diversis intentionibus specialibus, sive una tantum communi, ut pro populo vel com- munitate, minuetur fructus in singulis, tan- toque magis, quanto illi plures fuerint, sup- posita uniformi applicatione. Hanc tenent auctores secundee sententiae, et ut existimo, non repugnant Gajetan., Cano, Corduba, et alii supra citati, quia non tractant de hoc effectu sic applicato, sed de illo, qui respon- det offerentibus, ut offerentes sunt. Ut autem hoc probemus , quoniam propria hujus rei ratio pendet ex Christi institulione, illam ex- plicare oportet. Dupliciter enim polest intel- ligi : primo, quocl sacerdotiofferenti data sit a Christo potestas applicandi tot gradus satis- factionis, vel uni personaa tantum, vel pluri- bus in quovis numero pro sua voluntate. Ita tamen, ul omnes illi gradus singulis donentur. Altermodus institutionis intelligi potest, quod uni oblationi sacerdotali unus respondeat adeequatus effectus, v. gr., decem graduum satisfactionis, qui omnes possint, vel uni per- sonse applicari, vel inter multas distribui; non vero, quod omnes possint singulis donari, vel (ut i-t-a dicam) totaliter multiplicari. Asse- rimus ergo, institutionem esse factam hoc posteriori modo et non priori. Quod probalur primo ex usu Ecclesise (in Scriptura enim, aut Patribus, nihil habemus expressum); si enim institutio facta fuisset priori modo, nun- quam deberent sacerdotes uni tantum appli- care sacrificii effectum; cur enim privarent ceeteros tanto fructu, si absque unius detri- mento possent multi alii eequalem fructum

ART. I.

percipere? At vero juxta usum Ecclesise non ita fit, sed quandocumque offertur sacrifi- cium, v. gr., pro anima Petri, ut illi ornnino prosit, quantum ex intentione sacerdolis potest, pro illa tantum et non pro aliis appli- cari solet. Et confirmatur, nam alias sequitur, per se loquendo et ex vi institutionis, posse sacerdotem plura stipendia integra accipere, ratione unius sacrificii, vel (quod idem est) postquam a pluribus stipendium accepit, omnibus satisfacere unico sacrificio, totum illud singulis applicando , quia seque illis prodest, ac si pro singulis tantum offerretur. Consequens autem videtur absurdum et con- tra usum Ecclesia?, ut infra dicam. Dico autem per se loquendo. Nam responderi potest, hoc non licere ratione clubii. Sed hoc per accidens est ratione ignorantiae. Tamen, consiclerando rem ipsam, seu sequalitatem, vel ineequalita- tem, quae in re ipsa fit, nulla est injustitia. Preelerea, ex usu et sensu Ecclesise constat, plura sacrificia oblata pro eadem persona plus illi prodesse quam unum. Ergo etiam pro duabus personis plura sacrificia pro illis oblata, plus illis proderunt quam unum obla- tum pro utraque. Dices, id esse verum , si plures Missae ita offerantur pro pluribus, ut singulse offerantur pro omnibus ; non vero, si sigillatim offerantur, id est, una Missa pro una persona, et alia pro altera, et sic de reli- quis, quia hoc modo oblata una Missa pro duabus personis simul, vel duse Missae pro duabus personis divisim, id est, una pro una et alia pro altera , non magis proderunt eis plures quam una. Sed hoc vaide voluntarium est et gratis dictum, quia moraliter non plus est, eidem personse bis remittere poenam ut quatuor, quam e duabus personis remittere unicuique poenam, etiam ut quatuor; nam ad utrumque requiruntur octo gradus satisfac- tionis, et valde extrinsecum et accidentarium est, quod hi graclus uni et eidem personee applicentur vel inter plures distribuantur; ergo, sicut eidem personae non potest fieri duplex applicatio effectus totalis ejusdem sa- crificii, sed requiritur duplex sacrificium, ita etiam diversis personis non potest idem effec- tus unius sacrificii tolaliter applicari. Prae- terea est optima ratio, quia in hoc effectu satisfactionis non est alia intensio effectus, quam multitudo satisfactionis; sed effectus sacrificii est limitatus intensive, simpliciter loquendo, sicut est limitatus effectus sacra- menti; nam, quoad hoc, eadem est ratio, ut supra ostensum est; alias etiam respectu

DISPHTAT. LXXIX, SECT. XII.

m

ejusdera personse non esset limitatus hic effeetus quoad intensionem seu multiludinem satisfactionis, quod est manifeste falsum; sa- tisfactio ergo applicanda per hoc sacrificium sinipliciter est limitata, quond inlensionem seu magniludinem suam ; ergo est limitata respectu cujuscumque persona;, vel multitu- dinis personarum. Patet consequentia , quia quantitas effectus, ejusdem rationis est, sive uni, sive multis applicetur. Et in hoc est magna differentia in illa proportione, quao a causis agentibus sumebalur; nam, quod eadem causa possit interdum effectum seque intensum in multis subjectis producere, quae non posset intensiorem effectum in eodem subjeclo efficere, hoc ideo est, quia multipli- catio effectus est quantitas valcle diversa a majori intensione; et ideo potest virtus causee ad unam sufficere et non acl aliam; tamen in prsesenti multitudo satisfactionis ejusdem ra- tionis est, sive ad eamdem personam, sive ad diversas comparetur; et icleo, si respeclu unius augeri non potest, nec respectu diver- sarum poterit multiplicari. Eo vel maxime, quod hic effectus responclet oblationi sacrifi- cii; oblatio autem nullo modo in se variatur ex hoc, quod fructus ejus uni vel multis applicetur; nam hoc est quid posterius et extrinsecum oblationi; ergo non est , cur multiplicetur effectus propter solam volunta- tem saeerdotis, volentis uni tantum vel multis effectum tribuere. In quo est etiam magna diversitas inter sacramentum et sacrificium; nam sacramentum non applicatur multis, nisi per realem multiplicationem ; et, si continge- ret, idem numero Eucharistiaj sacramentum dari multis, saltem sumptiones ipsse multipli- carentur, quia in receptione consistunt; et ideo mirum non est, quod multiplicentur effectus; at vero oblatio sacrificii vel multis applicata, quoad fructum, eadem omnino est, solumque extrinseca voluntas applicantis est diversa ; ergo non potest illa sola efficere, ut effectus augeatur. Et revera est per se incre- dibile, gratis et sine ulla causa posuisse Christum in sola Iibertate sacerdotis, ut vel multis, vel paucis, vel uni tantum, omnino eequaliter sua oblatione prodesse posset; nec minus incredibile est, dedisse Christum sa- cerdotibus hanc facultatem, et tanto tempore fuisse tam ipsis quam Ecclesiee incognitam. Vel e converso, incredibile est, illis esse notam, et tamen voluntarie non uti illa;sine causa enim limitarent sacerdotes hunc effectum ad unam vel paucas personas, si possent omni-

bus et singulis toturn applicare; imo, si Chri- stus voluisset, ut posset hoc modo omnibus applicari, melior institutionis rnodus fuisset, hanc virtutem clare ipsi sacrificio secundum se , independenter a voluntate sacerdotis , quam hoc gralis sine causa ponere in ejus arbitrio. Dices, iclem argumentum posse nunc fieri, posita instilutione, prout a nobis expli- catur. Respondetur, non esse simile, quia nunc effectus est in se certus ac limitatus. Unde non potuit ex vi sacrificii esse applica- tus omnibus, quin necessario esset inter illos dividenclus, quod tamen expediens non erat; et ideo oportuit, ut modus applicationis judi- cio et arbitrio ministri relinqueretur; si autem institutio ita facta esset, ut, ex vi ejus, sacri- ficium esset potens prodesse omnibus, dando illis totum aliquem effectum, quamvis sacri- ficium ex se semper hoc faceret, nulla seque- retur divisio effectus vel diminutio ejus in singulis; nulla ergo esset causa, ob quam libera daretur sacerclotibus facultas privandi quos vellent, hoc effectu, vel omnino, vel ex parte. 8. Tertia conclusio. — Corollarium quoddam.

— Duplex verborum Hieron. sensus assigna- tur. — Postrema conclusionis pars explicatur.

— Egregium notabile. — Sola concomitantia in orationibus earum valorem non impedit. — Consectarium quoddam notatu dignum. — Dico tertio : sacrificium hoc ex se habet infi- nitum valorem ad impetrandum; et ideo, quantum est ex parte ejus, oblatum pro mul- tis, non minus prodest singulis, quoad impe- trationem, quam si pro uno tantum esset oblatum, quanquam aliunde fieri possit, ut non singulis seque prosit. Hrec conclusio sumi- tur ex D. Thom. in 4, d. 45, qusest. 2, art. 4, qusestiunc. 2, et ex aliis auctoribus, quos supra in secunda opinione citavi; et in primis constat ex supra dictis, hoc sacrificium secun- dum se esse infiniti valoris et infinite gratum Deo. Deinde etiam constat ex dictis, vim im- petrandi, quee est in hoc sacrificio, non esse fundatam in speciali promissione, sed in in- trinseca dignitate et valore ipsius sacrificii; ergo hsec impetratio est de se infinita, id est, sacrificium de se sufficiens est ad impetran- dum quodlibet beneficium aut beneficiorum multitudinem, etiamsi in perfectione vel nu- mero in infinitum augeatur, quia semper sa- crificium ipsum, ratione rei oblatse et princi- palis offerenlis, majoris valoris existit. Atque hinc aperte sequitur, oblatum pro multis eamdem vim impetrandi habere in singulis,

QILEST. LXXXM, ART. I.

quam haberet pro uno tantum oblatum, quia, cum sit infinitum, eeque potens est ad plura simul et ad singnla. Sicut etiain oblatum pro uno ad oblinendum maximum vel minimum beneficium, tam potens est de se ad impe- trandum unum, sicul ad impetrandum aliud. Solctque ad boc confirmandum adduci Hieron. in capitulo Non mediocriter, de Consecrat., dist. 4, ubi sic scribit : Dum pro cunctis ani- mabus Psalmus , vel Missa dicitur , nihil minus quam si pro uno quolibet ipsorum di- ceretur, accipitur. Sed illa verba non multum probant, ut ibi Glossa animadvertit; possunt enim referri ad offerentem, non ad eas ani- mas, pro qnibus fit oblatio; itaque offerenti eeque proderit, pro uno, vel pro multis offerre, si alioqni ceetera sint paria. Vel certe sensus Hieronymi est, non esse minus utile, sed for- tasse utilius, Psalmum unum attente ac devote dicere pro multis, quam pro singulis Psalmos singulos remisse ac indevote recitare, ut illa verba ejusdem Hieron. explicant : Melior est quinque Psalmorum decantatio, cum cordis puritate, et serenitate, el spirituali hilaritate, quam totius Psalterii modulatio cum anxie- tate cordis et tristitia. Jam vero ut postremam parlem conclusionis explicemus, adverten- dum est, licet sacrificium hoc ex se sit valens ad impetrandum, tamen non applicari ad im- petrandum, nisi ut orationi conjungitur, quia non impelratur nisi quod petitur vel deside- ratur ab alio; et ideo impetratio per se perti- net ad orationem quam sacrificium facit exaudiri, ethoc modo impetrat. Oratio autem, caeteris paribus, efficacior est ad impetran- dum in particulari et speciatim facta, quam si generatim pro multis fiat. Ila enim docuit, contra Wicleph, Concil. Constant., sess. 8, ut latius tractat Waldens., tom. 3 de Sacra- menta, lib. cap. 4 05. Rationem autem attigit Scotus, Quocllib. 20, quia, ut oratio impetret, requirit proportionetn cum re postulata, nam eadem oratio, cseteris paribus, non eeque im- petrabit rem difficilem vel facilem, majorem vel minorem ; et eadem ratione non eeque impetrabit eamdem rem uni et multis, quia hoc ipso res postulata est major, et conse- quenter variatur proportio, si caetera sint paria ex parte orationis. Atque hinc ulterius concluditur, efficaciorem fore oblationem, si pro aliquo specialiter fiat, quam si fiat pro eodem, solum ut est pars alicujus multitudi- nis, pro qua tantum fit immediate oblatio; et hoc est proprium, orationem esse specialem vel generalem ; nam specialis est, quando fit

pro aliquo in seipso; generalis vero, quando fit pro aliquo tantum ut contento in aliquo comtnuni; quod potest contingere, vel ex parte personarum, pro quibus oratur, ut cum oro pro Petro, vel pro Collegio, cujus pars est Petrus; vel ex parte rerum, quee postulantur, ut si peto humilitatem , in parliculari, vel solum petendo virtutem, sub qua humilitas continetur. Unde, ut recte fiat comparatio, fieri debet respectu ejusdem, hoc vel illo modo cadenlis sub oratione; nain, si fiat respectu diversorum , non erit formalis, neque recta comparatio; ut si oratio facta pro salute regni comparetur cum oratione facta pro salute Petri, fieripotest, ut illa sit efficacior ad impe- trandum, quam haec, quia licet videatur ge- neralis , quia hobet communius objectum , tamen respectu sui proximi objecti, specialis est, et alioqui ratione communis boni potest esse gratior et melior ; et ideo respectu ejusdem ut sic esse potest efficacior, quamvis respectu Petri, per se loquendo, non sit ita efficax, sicut illa quse pro eo speciatim fit, etiamsi conlingat, ipsum esse parlem ejusdem regni seu communitatis. Non est autem idem, si simul fiat oralio pro multis, speciatim et in particulari pro singulis orando; nam tunc om- nes illse orationes sunt plures et speciales, et ideo unaquseque habet totam vim impetrandi quam haberet sola; nam sola concomitautia impedire non potest, quia non minuit earum valorem et dignitatem , sicut unum meritum non impedit aliud, si opera concomitanter multiplicentur, et easdem morales circum- stantias habeant. Nec vero ex parte Dei potest esse impedimentum, quia ipse seque potens est et aique paratus ad petitionem nostram exaudiendam , sive illa sola, sive cum alia conjuncta sit. Nec promissio orationi facta limitata est ad unam orationem solam. Ex his ergo colligitur, quid sit de sacrificio dicen- dum ; nam, si applicetur ad multa impe- tranda, quse una generali petitione continen- tur, sicut talis oratio minus efficax est in singulis, ita etiam sacrificium minus tunc impetrabit pro illis, quia proportionatur ora- tioni. Ad quod etiam confert, quod hic effec- lus impetrationis non est semper infallibilis, ut supra dictum est, quia nec funclatur in promissione, neque habet semper conjunctam absolutam Christi voluntatem ; et ideo, ut de facto impetret, multum juvare potest modus petitionis, specialis vel generalis; si vero sit specialis oratio, quamvis hsec multiplicetur, et unum sacrificium ad omnia illa impetrandum

DISPUTAT. LXXIX

offeratur, seque potens erit ad ornnia et ad singula, quia ipsum de se semper est tequc sufficiens, et alioqui ex parte orationis est etiam sequalitas. Hoc autem non obstante, prodesse poterit multiplicatio sacrificiorum ad effeclum impetrationis, quia, cum non sit infallibilis, fieri potest, ut, quod semel non conceditur, postea obtineatur, vel proplcr dispositionem petentium , vel eorum , pro quibus fit oratio , vel propter alias occultas rationes divinse sapientise. Denique propter has etiam causas multum expeclit simul cum impetratione applicare effectum ex opere operato ei, pro quo fit oratio, ut sit purior, magisque dispositus ad obtinendum petitionis effectum.

9. Ad fundamenta aliarum opinionum res- po?isio. — Ad confirmationem respondetur . — Fundamenta aliarum opinionumfere non indi- gentnova responsione. Adfundamentum enim primse opinionis jam responsum est, infinita- tem sacrificii per se quidem conferre ad im- petrationem, non vero ad effectum ex opere operato, nisi media promissione, quam esse oportuit de effectu definito, ut satis explica- tum est. Unde ad naturam et perfectionem sacrificii satis est, quod oblatum a pluribus, omnes aequalem fructum percipiant, et obla- tum pro pluribus, omnibus aeque impetrare potest. Quod vero etiam ex opere operato sequaliter eis prosit, neque est consequens ad naturam sacrificii, neque pertinuit ad conve- nientem institutionem, ut satis explicui. Unde ad confirmationem respondetur, primum in- conveniens ibi illatum non sequi, quia plures audientes sacrum sub ea ratione offerentes sunt; et ideo unus non impedit alium, quo- minus suum integrum fructum accipiat. Se- cundum autem, quod ibi infertur, non est inconveniens; nam hoc ipso, quod plures sunt in populo, pro quo generatim fit oblatio, eis minus specialiter applicatur, fructusque finitus in plures partes dividitur; et ideo mirum non est, quod singuli minus accipiant. In secunda opinione nihil adducilur, quod nova responsione vel refutatione indigeat.

SECT. XII.

ARTICULUS II.

Utrurn convenienter sit determinatuni tempus celebra- tionis (4, dist. 13, queest. 1, art. 2, qusest. 4).

1. Ad secundum sic proceditur. Videtur, quod inconvenienter sit determinatum tempus celebrationis hujus mysterii. Hoc enim sacra-

mentum est reprxsentativum Dominicx passio- nis, ut dictum est (art. pneced.). Sed comme- moratio Dominicss passionis fit in Ecclesia semel in anno. Dicit enim, Augustinus super Psalm. 21 (in praefat. 2, circa princ, tom. 8) : Quoticscumque Pascha celebratur , numquid toties Christus occiditur? sed tamen anniver- saria recordatio reprxsentat quod olim fac- tum, est, et sic nos facit moveri , tanquam videamus in cruce pendentem, Dominum. Ergo hoc sacramentum non debet celebrari, nisi semel in anno.

2. Prxterea,passio Christi commemoratur in Ecclesia, sexta feria ante Pascha, non autem in festo Natalis. Cum ergo hoc sacramentum sit commemorativum Dominicse passionis, vi- detur inconveniens esse, quod in die Natalis ter celebretur hoc sacramentum, in Parasceve autem totaliter intermittatur.

3. Prxterea, in celebratione hujus sacra- menti Ecclesia debet imitari institutionem Christi. Sed Christus consecravit hoc sacra- mentum hora serotina. Ergo videtur, quod hora tali debeat hoc sacramentum celebrari.

4. Prseterea, sicut habelur de Consecrat., dist. \ (cap. Necesse est), Leo Papa scribit Dioscoro Alexandrino Episcopo (epist. 81, cap. 2, circa princ), quod in prima parte diei Missas celebrare licet. Sed dies incipit a media nocte, ut supra dictum est. Ergo vide- tur, quod etiam post mediam noctem licet ce- lebrare.

5. Prxterea, in quadam Dominicali oratione secreta dicitur : Concede nobis, Domine, quse- sumus, hsec frequentare mysteria. Sed major erit frequentia, si etiam pluribus horis in die sacerdos celebret. Ergo videtur , quod non debeat prohiberi sacerdos pluries celebrare in die.

Sed in contrarium est consuetudo , quam servat Ecclesia secundum canonum statuta.

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. prsececk, et qusest. 79, art. 1), in cele- bratione hujus mysterii attenditur reprsesen- tatio Dominicx passionis ei participatio fruc- tus ejus. Et secundum utrumque oportuit determinare tempus aptum celebrationi hujus sacramenti. Quia enim fructu Dominicse pas- sionis quotidie indigemus, propter quotidianos defectus, quotidie in Ecclesia regulariter hoc sacramentum offertur. Unde et Dominus nos petere docet, Luc. \ : Panem nostrum quo- tidianum da nobishodie; quod exponens Au- gust., lib. de Ver bis Domini (in serm. 28, pa- rum a med.), dicit : Si quotidianus est panis,

766 QU/EST. LXXXIII, ART, II.

cur post annum illum sumis, quemadmodum tate seterna.

Grseci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie, ut quotidie tibi prosit. Quia vero Dominica passio celebrata est a tertia hora usque ad nonam, ideo regulariter in illa parte diei solemniter hoc sacramentum in Ecclesia celebratur.

Ad \ ergo dicendum , quod in koc sacra- mento recolitur passio Christi, secundum quod ejus effectus ad fideles derivatur. Sed tem,pore passionis recolitur passio Christi solum secun- dum hoc quod in ipso capite nostro fuit per- fecta. Quod factum est semel; quotidie autem fructum Dominicse passionis fideles percipiunt. Et ideo illa commemoratio fit semel in anno, hoc autem quotidie et propter fructum, et propter jugem memoriam..

Ad 2, dicendum, quod veniente veritate, cessat figura. Hoc autem sacramentum est figura qusedam et exemplum Dominicse passio- nis, sicut dictum est (in corp. art.). Et ideo in die, quo ipsa passio Domini recolitur , prout realiter gesta est, non celebratur consecratio hujus sacramenti; ne tamen Ecclesia ea etiam, die sit sine fructu passionis per hoc sacra- mentum nobis exhibito, corpus Christi con- secratum in clie prsecedenti reservatur sumen- dum in illo die, non autem sanguis, propter periculum, et quia sanguis specialius est imago Dominicse passionis, ut supra dictum est (q. 78, art. 3, ad 2). Nec verum est, quod quidam dicunt, quod per immissionem parti- culse corporis Christi in vinum, convertatur vinum in sanguinem; hoc enim aliter fieri non potest, quam per consecrationem factam sub debita forma verborum. In die autem Nativi- tatis plures Missse celebrantur propter tripli- cem Christi nativitatem. Quarum una est seterna, quse quantum ad nos est occulta. Et ideo una Missa cantatur in nocte, in cujus introitu dicitur : Dominus dixit ad me : Filius meus es tu, ego hodie genui te. Alia autemnon est temporalis, sed spiritualis , qua, scilicet, Christus oritur tanquam lucifer in cordibus nostris, ut dicitur 2 Pet. , et propter hoc cantatur Missa in aurora, in cajus introitu dicitur : Lux fulgebit hodie super nos. Tertia est Christi nativitas temporalis et corporalis, secundum quam visibilis nobis processit ex utero virginali, carne indutus. Et ob hoc can- tatur tertia Missa in clara luce, in cujus in- troitu clicitur : Puer natus est nobis. Licet e converso possit dici, quod nativitas seterna secundum se est in plena luce, et ob hoc in Evangelio tertise Missse fil mentio de nativi-

Secundum autem nativitatem corporalem, ad litteram natus est de nocte, in signum, quod veniebat ad tenebras infirmita- tis nostrse. Unde et in Missa nocturna dicitur Evangelium de corporali Christi nativitate. Sicut etiam et in aliis diebus, in quibus occur- runt plura Dei beneficia, vel recolenda, vel expetenda, plures Missse celebrantur in die, puta una pro festo, et alia pro jejunio, vel pro mortuis.

Ad 3; dicendum, quod, sicut dictum est su- perius (queest. 73, art. 5) Christus voluit ul- timo hoc sacrificium discipulis tradere, ut fortius eorum cordibus imprimeretur. Et ideo post ccenam in fine diei hoc sacramentum con- secravit, et discipulis suis tradidit. A nobis tamen celebratur hora Dominicse passionis, scilicet diebus festis in tertia, quando cruci- fixus est linguis Judseorum, ut dicitur Marci \ 6, et quando Spiritus Sanctus descendit super discipulos, vel diebus profestis in sexta, quando crucifixus est in manibus militum, ut habetur Joan. 4 9, vel diebus jejuniorum in nona, quando voce magna clamans emisit spi- ritum, ut dicitur Matth. 27. Potest tamen tardari, maxime quando sunt Ordines fa- ciendi, et prsecipue in Sabbatho sancto, tum propter prolixitatem officii; tumquia Ordines pertinent ad diem Dominicam,, ut habetur in Decreto, dist. 75, cap. Quod a Patribus. Possunt tamen Missse, celebrari in prima parte diei propter aliquam, necessitatem , ut dicitur de Consecrat., dist. 1, cap. Necesse est, etc.

Ad 4, dicendum, quod regulariter Missa debet celebrari in die, et non in nocte, quia ipse Christus est prxsens in hoc sacramento, qui dicit Joan. 9 : Me oportet operari opera ejus, qui misit me, donec dies est ; venit nox quando nemo potest operari; quamdiu in mundo sum , lux sum muncli. Ita tamen quod principium cliei accipitur non a media nocte, nec etiam ab ortu solis, id est, quando substantia solis apparet super terram, sed quando incipit apparere aurora; tunc enim quodammodo dicitur sol ortus, in quantum claritas radiorum ejus apparet. Unde et Marc. 16 dicitur, quod mulieres venerunt ad monumentum, orto jam sole; cum tamen venerunt, cum adhuc tenebrse essent, ad mo- numentum, ut dicitur Joan. 20. Sic enim hanc contrarietatem solvit Augustin., in lib. de Consensu Evang. (lib. 3, cap. 24, aliquantu- lum a princ, tom. 4). Specialiter tamen in nocte Natalis Domini Missa celebratur, propter

DISRITAT. LXXX, SECT. I.

hoc, quod Dominus in nocte natus est, ut dici- tur de Consecr., dist. , cap. Nocte, etc. Et similiter etiam in Sabbatho sancto circa noctis principium, propter hoc, quod Dominus nocte surrexit, id est, cum adhuc tenebrx essent, ante manifestum solis ortum.

Ad 5, dicendum , quod sicut habetur de Consecr., dist. 1 , ex Decret. Alexandri P., sufficit sacerdoti unam Missam in die una celebrare, quia Christus semel passus est, et totummundum redemit, et valde felix est, qui unarn digne celebrare potest. Quidam tamen pro defunctis unam faciunt, alteram de die, si necesse sit. Qui vero pro pecunia aut adula- tionibus ssecularium, una die prxsumunt plu- res celebrare Missas, non existimo evadere damnationem.Etextra, de Celebratione Miss. dicit Innocentius III, (in decret., tit. 41, c. Consuluisti), quod excepto die Nativitatis Dominicx (nisi causa necessitatis suadeat) sufficit sacerdoti, semel in clie unam Missam solummodo celebrare.

COMMENTARIUS.

D. Thom. in primo articulo brevissime ex- plicuit substantiam sacrificii novae legis; in hoc vero et sequentibus articulis copiosissime tractat de circumstantiis et ceeremoniis ejus- dem sacrificii. Quam materiam in sequentibus disputationibus nos etiam prosequemur; nam quoniam res non est difficilis, et a D. Thom. fuse tractatur, satisque perspicue, nihil fere acl expositionem litterse addere oportebit, sed disputando de rebus ipsis, sentenliam D. Thomse simul explanabimus.

DISPUTATIO LXXX.

DE TEMPORE, IN QUO TENENTUR SACERDOTES VEL EIS LICET, SACRIFICIUM MISS^E OFFERRE.

In superioribus tractavimus omnia, quee ad naluram vel institutionem hujus sacrificii perlinent, quse doctrinam veluti speculativam hujus materise continent; nunc superest trac- tare partem moralem et prsecepta omnia, quae ad hoc sacrificium spectant, quse maxima ex parte ad sacerdotes pertinent, et ideo de illis prius dicemus; in fine vero addemus aliqua de pra^cepto audiendi Missam, quod commune est omnibus fidelibus. Optime vero doclrina haec moralis conjungitur cum declaratione circumstantiarum et ceeremoniarum hujus sa- crificii; nam haec omnia in tantum necessaria

sunt, in quantum aliqua lege observari pru3- cipiuntur; quia igitur D. Thom., in art. 2, de circumstantia temporis disputavit, ideo in hac disputalione simul dicendum erit, an sit aliquod pncceptum obligans ad sacrificandurn aliquo lempore, vel prohibens aliquo tempore sacrificare, ex quibus simul conslabit, quibus temporibus sacrificare liceat.

SECTIO I.

Utrum teneantur sacerdotes aliquando Missam dicere, seu sacrificium offerre.

1 . Sacerdotes tenentur communicare saltem semel in anno tempore Paschatis. — Supponi- mus teneri sacerdotes ad communicandum saltem semel in anno tempore Paschatis, nam in hoc eadem est ratio ipsorum, quse ca3te- rorum fidelium. Unde haec obligatio non ca- dit in eos, quatenus sacerdotes sunt, sed qua- tenus sunt fideles baptizati et adulti; unde hanc obligationem explere possent non sacri- ficando, sed laicorum more communicando. Ulterius ergo inquirimus, an ratione muneris sacerdotalis teneantur sacerdotes offerre ali- quando hoc sacrificium. Et ratio dubitandi esse potest primo, quia nullum extat de hac re praeceptum obligans singulos sacerdotes; aut enim illucl est Ecclesiasticum ; et hoc non, quia nullum de hac re decretum reperitur scriptum; nec potest allegari consuetudo Ec- clesiastica, quse vim habeat legis; nam potius frequenter fit, ut multi sacerdotes longo et diuturno tempore non sncrificent, qui non propterea censentur esse in statu peccati mor- talis. Vel esset hoc praeceptum divinum posi- tivum, et hoc eisdemrationibus refelli potest, nam tale praeceptum nec traditione habetur, utargumentumfactum satis probat, neque ex Scriptura sacra colligitur sufficienler; nam, si quas sunt verba in Scriptura, quas inclicent hoc praeceptum, maxime illa : Nisi manduca- veritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis; vel illa : Hoc facite in meam commemorationem ; sed h<.ec teslimonia, et habent varias ac pro- babiles interpretationes ab hujusmodi prae- cepto et obligatione alienas, ut in superiori- bus saepius tactum est; et licet gralis admit- tamus ibi contineri aliquod preeceptum, non est necesse, ut illucl obliget singulos sacerdo- tes, sed in communi Ecclesiam, ad cujus pro- videntiam spectat, curare, ut in ea sit usus hujus sacrificii; quee cura ad pastores preeci- pue pertinet, non vero ad sacerdotes singulos.

QUiEST. LXXXUI, ART. II.

Vel denique heec obligatio sequitur veluti ex natura rei, id est7 ex munere sacerdotali; et hsec eliam consecutio nulla sufficiente ratione ostencli potest, quia, licet sacerdotibus ex vi sui muneris detur potestas sacrificandi, ta- men ex potestate non oritur necessitas, tum quia potestas ex se latius extenditur, quam necessitas; tum etiam quia hoc est veluti pri- vilegium quodam ipsius sacerdotis, seu quasi dominium, vel jus quoddam; ex vi autem pri- vilegii nemo cogitur uti illo, nec domiuium, seu jus, in, vel ad rem, per se inducit neces- sitatem utendi re propria, sed potest aliquis cedere juri suo. Tandem, etiam datur sacer- doti potestas remittendi peccata , et tamen nunquam tenetur uti illa, etiamsi alias juris- dictionem etiam recipiat, dummodo pastoris officium non suscipiat. Et similiter per gra- dum Magisterii datur alicui facultas expli- candi Scripturam, quod tamen facere non tenetur.

2. Quorumdam placitum. — Propter hoc

multi et graves Thcologi censent, nullum esse

praeceptum obligans sacerdotes sub peccato

mortali ad sacrificandum aliquando. Itaque

quamvis sacerdos nunquam in vila sacrum

faciat, dummodo in Paschate communicet,

per se loquendo, non peccabit mortaliter. Ita

tenet Alex. Alens., 4 part., q. 51, membr. 2;

Bonavent. in 4, disl. 12, part. 2, art. 2, q. 2;

Gabr., lect. 87 in canon.; Richard., in 4, dist.

13r art. 2, quarsl. 2; et ibi Palacius, disp. 2;

et Ledesm., 1, part. 4, quaest. 23, art. 10;

Victoria, in Summ., num. 94; et idem tenuit

Cajet. supra, quasst. 82, art. 12, quamvis ejus

Gommentarius jussu Pii V expunctus fuerit

in Romana impressione. Addunt vero non-

nulli ex dictis auctoribus, nonnullum pecca-

tum esse, saltem veniale, hoc facere. Primo,

quia videtur esse qusedam spiriiualis prodi-

galilas, longo tempore se privare usu tam

perfectte potestatis, et fructu sacrificii. Se-

cundo, quia cum potentia sit propter actum,

inordinatum est, suscipere potestatem conse-

crandi, et postea illa non uli, sed quasi otio-

sam habere. Terlio, quia prseter charitatem

esse videlur privare Ecclesiam maguo illo

fructu, quam ex hoc sacrificio participat, si-

cut, qui reciperet a Deo gratiam gratis datam,

male faceret, nunquam illa utendo, et preeler

charitalem proximorum, in quorum utilita-

tem datur; hsec enim potestas consecrandi

est veluti queedam gratia gratis data prop-

ter Ecclesise utiiitatem. Denique, quia sacer-

dos ex vi sui muneris accipit onus interce-

dendi pro populo apud Deum, et offerendi dona, et sacrificia pro peccatis; peccat ergo saltem venialiter, nunquam exequendo mu- nus et officium suum; nam officium propter ministerium et opus datur, et inordinate re- tinetur, si executioni non mandatur.

3. D. Thom. et aliorum opinio. — Differen- tia inter sacramenta et sacrificia. — Quoniam vero hee posteriores rationes, si quicquam valent, plus probant quam levem obliga- tionem aut venialem culpam, ideo alii aucto- res censent, quemlibet sacerdotem teneri ri- goroso praecepto, et sub peccato mortali, ad sacrificandum aliquando, et aliquoties, non solum in vita, sed etiam in anno, nisi legi- timo aliquo impedimento excusetur. Ita sen- tit D. Thom. supra, qusest. 82, art. 10, et clarius in 3, dist. 13, q. 1, art. 2, queestiunc. 1, ad 2; Durand. ibi, quaest. 2; Soto , qusest. 1, art. 10; Palud., dist. 11, queest. 2; Major, qusest. 5; Anton., 3 part., tit. 13, cap. 16, § 12; Sylvest., verb. Miss. 1, queest. 7; An- gel., n. 44; Navarrus, cap. 25, n. 88; et Pe- trus Soto, quamvis subdubilans, lect. 13 de Eucharisl., circa finem; el idem tenet Gloss. cuin Jurisperitis in c. Dolentes, cle Celebrat. Miss. Favetque huic sententiae decretum illud; nam inter alia peccata quorumdam sacerdo- tum, quae ibi recensentur. uuum est, quod vix quater in anno celebrabant, et pcena iliis suspensionis imponitur, non propter hoc de- lictum solum, sed cum aliis. quae ibi referun- tur. Secundo favet huic sententiaeConcil.Tri- dent., sess. 22, cap. 1, dicens, Christum illis verbis, Hoc facite in meam commemurationem, Apostolis, eorumque in sacerdotio successori- bus, ut offerrent, preeeepisse, uli semper Ca- tholica Ecclesia iutellexit et docuit; et can. 2, anathemate ferit negantes, Christuui illis ver- bis instituisse Apostolos sacerdotes, et ordi- nasse, ut ipsi, aliique sacerdotes, offerrent corpus et sanguinem ipsius. Rursus, sess. 23, cap. 14 de Reformatione, praecipit Episcopis, ut curent, quod sacerdutes, saltem diebus Do- minicis, et festis solemnibus, si autem curam habuerint animarum, tam frequenter, ut suo muneri satisfaciant, Missas celebrent. Quibus verbis non videtur Concil. novam obligatio- nem imponere sacerdotibus, sed solurn Epis- copos monere, ut curent, quod sacerdotes obligationem suam impleant. Et quanquam fortasse, non totum id quod Concil. signifi- cat, sit sacerdolibus in praecepto, tamen

etiam videtur manifestuui, non id totum ad solum consilium pertinere; sed quia non certo

DISPUTAT. LXXX, SECT. I.

constat, quoties, vel quibus diebus haec obli- gatio urgeat, elegit Concil. id quod in dubio sufficit ad obligationem implendara, quamvis fortasse plus aliquid moneat quam sub prae- cisam obligationem cadat. Prseterea, potest in hujus sententise favorem ponderari aucto- ritas Pii V; cum enim Cajet. in hoc com- mentario docuisset transgressionem hujus obligationis tantum esse peccatum veniale, illa doctrina, ejus auctoritate (ut credilur), ab hoc commentario expulsa est; satis ergo sen- tire significavit, esse non solum minus pro- babilem, verum etiam non esse dignam quse passim circumferatur. Praeterea, referunt D. Thom., dicto art. 10, arg. Sed conlra, et alii Scholastici, sententiam Ambrosii, dicentis: Grave est, quod ad mensam tuam mundo corde et manibus innocentibus non venimus ; sed gravius est, si dum peccata metuimus , etiam sacrificium non reddamus. Quse sententia du- pliciter potest inlelligi : primum de peccato veniali, et ita sensus erit, celebrare cum con- scientia venialium peccalorum esse nonnul- lam irreverentiam, et aliquod fortasse pecca- tum, et hoc appellari grave, id est, turpe et indecens (non est enim peccatum mortale); unde cum addit, gravius esse de hac causa omittere, significat, hoc esse posse mortale peccatum, seu esse absolutam obligationem interdum sacrificandi. Alius sensus est, ut intelligatur de peccalo mortali, et hoc sensu esset magis rigorosa sententia; nam revera videtur gravius peccatum, celebrare in mor- tali, quam omittere actum tempore quod obligat, quia ex genere peccatum commissio- nis est gravius, quam omissionis, et in parti- culari videtur illa major irreverentia sacra- menti. Ratione probatur hsec opinio, primo defendendo, hoc esse prseceptum divinum positivum, conlentum illis verbis Christi : Hoc facite, nam quod in illis contineatur prsecep- tum sacrificandi, Concil. Trident. declaravit. Quod vero illud prseceptum, non ad commu- nitatem tantum, sed ad singulos sacerdotes pertineat, magis eliam consentaneum est, et verbis Christi, et verbis Concilii, et mate- rise preecepti. Primum patet, quia Ghristus aeque ad omnes Apostolos et ad singulos dixit : Hoc facite. Secundum patet, quia Concil. de- claravit, Christum locutum fuisse ad Aposto- los ut sacerdotes, et in ipsis ad omnes futuros sacerdotes, et non tantum ad pastores Eccle- sise, vel in communi ad Ecclesiam; sentit ergo praeceptum singulos obligasse. Tertium declaravit optime D. Thom., dict. art. 10, ad

XXI.

\ , ex differentia inter sacramenta et sacrifi- cium; nam sacramenta ordinantur ad usum fidelium; sacrificium vero, ut offeralur Deo ; et ideo ad sacramenta ministranda, solum te- neri eos, qui curam super fideles suscipiunt, etiam si potestatem habeant illa ministrandi; ad sacrificandum aulem teneri omnes ratione Ordinis suscepti, ex prsecepto Christi, quia talis actus non requirit curam animarum, nec jurisdictionem super fideles, sed per se ad omnes pertinet. Secundo modo potest fundari hoc prseceptum in sola natura rei ; nam per- petua omissio talis actus in eo qui habet tale munus, ex proprio objecto, et non tantum propter rationes extrinsecas, est mala et ra- tioni dissona, ut fatentur multi ex auctoribus supra citatis, et raliones supra factne decla- rant; et alioqui materia talis obligationis est gravis; ergo ex genere suo illa omissio est peccatum mortale.

4. Auctori res hxc dubia, et incerta. — Posterior opinio magis pia etsecura. — Hsec res dubia quidem et incerta mihi videtur, quia preeceptum, prsesertim sub peccalo mortali, asserendum non est sine fundamento, quod moraliter convincat; hic autem nullum appa- ret hujusmodi, propter quod non videtur posse negari quin prior opinio probabilis sit, ita ut, qui se illi practice conformarit, a pec- cato mortali excusari possit; unde etiam de viris sanctis interdum legimus ab hujus sa- crificii celebratione abstinuisse, ut Durand. etiam et alii referunt, quanquam hoc non de- bet in exemplum adduci ; nam multa inler- dum operantur Sancti ex speciali Spirilus Sancti motione, preeter communem legem, quse nobis imitanda non sunt. Quocirca pos- terior opinio, et magis pia est, et securior, et in praxiconsulenda, quia revera et est magis consenlanea rationi, et praeterea vix potest sine magno scandalo contrarium fieri, et, ut minimum, existimatur communiter, hujus- modi omissionem diuturnam sacrificii esse signum pravse conscientiae et perditae vitoe; sunt ergo, quoad fieri possit, sacerdotes mo- nendi, ut frequenter celebrent, et suaden- dum, contrarium non esse in conscientia securum.

5. D. Thom. sententia. — Sed quaeres quo- ties teneantur in anno sacrificare ad vitandam culpam. Sylvest., verbo Missa 1, quoest. 7; et Antonin., 3 part., tit. 13, cap. 16, §12, referunt, quosdam jurisperitos asseruisse, teneri sacerdotes, per se loquendo, ad cele- brandum quotidie. Sed hoc non habet fun-

QILEST. LXXXIII, ART. II.

ut statim qusestione sequenle rium semper sit peragendum cum omnibus

illis circumstanliis accidentariis, quibus coena Dominica peracta est, quod quam sit absur- dum, ssepe in superioribus esl ostensum. Ga- tholici ergo quidam (ut supra dicebam) per contrarium extremum asseruerunt, debere sa- cerdotes quotidie Missam celebrare. Alii vero quamvis ad hoc non obligent singulos ralione Ordinis, obligant tamen parochos ratione officii. Sed observandum est, aliud esse loqui de singulis sacerdotibus, aliud de tota Eccle- sia, aut de singulis Ecclesiis, vel cathedrali- bus, vel parochialibus, vel conventualibus. In quibus omnibus considerari polest, quid ex solo jure divino necessarium sil; quid vero Ecclesiastico.

2. Prima conclusio. — Dico ergo primo : stando in solo jure divino nec singulis sacer- dotibus, nec singulis Ecclesiis, nec toti Eccle- sise praeceplum est, neque etiam prohibitum, quotidie sacrificare. In hoc conveniunt omnes Theologi, quia nullibi extat talis determinatio temporis jure divino facta. Item, in die Pa- rasceves omnino omittitur hoc sacrificium in Ecclesia , et idem fiebat olim in Sabbatho sancto, et posset Ecclesia , si rationabilis causa occurreret, idem statuere in alio, vel aliis diebus anni; non est ergo contraria tem- poris determinatio jure divino facta. Preete- rea non fuit necessaria, quia ita sunt res Ec- clesiee ordinatae, ut, seclusa prohibitione Ecclesise speciali, non possit in ea quotidia- num sacrificium deficere, ad quod etiam pas- torum Ecclesiee cura multum deservit, et ad eam ipsi ex officio tenentur, quia est valde necessarium ad spirituale bonum fidelium, tam viventium quam defunctorum, et quia ad debitum divinum cultum, moraliter lo- quendo, necessarium est. Quod vero hic quo- tidianus usus sacrificii non sit etiam prohibi- tus jure divino, eodem fundamento constat, et ex usu Ecclesiee, nam si in aliquo die facta est prohibitio, illa per Ecclesiam introducta est.

3. Secunda conclusio. — Quorumdam pla- citum. — Dico secundo : in singulis Ecclesiis, calhedralibus, parochialibus et conventuali- bus, debet quotidie sacrificium Missae offerri, si conveniens sit, seu mediocris sacerdotum numerus, atque ita fiet, ut in universa Ec- clesia, non solum unum, vel aliud, sed quam plurima sacrificia quolidie offerantur. Ita do- cent communiter Doctores, et insinuatur in c Gum creatura, de Celebrat. Miss. Patet etiam ex Ecclesise consuetudine, quae vim legis

damentum

dicemus. D. Thom. igitur ait, teneri ad cele- brandum in praecipuis festis, et maxime in illis diebus, in quibus fideles communicare consueverunt. Idem fere Sylvest., et Soto, qui expressius addit, esse peccatum mortale sacrificium his diebus omittere sine causa. Sed hoc etiam videtur in his rigidum, neque posse sufficienter probari; el ideo Navar., su- pra, dicit satisfacere sacerdotem huic obliga- tioni, ter vel quater in anno sacrificando. Quod videtur fieri probabile ex dict. c. Dolen- tes, et quia nullo jure, vel ratione sufficiente potesthocjus,seupra3ceptum, strictius decla- rari; imo (ut verum fatear) neque hoc ipsum potest sufficienter fundari per intrinseca principia ; et ideo censeo, moraliler loquendo, consideranda esse principia extrinseca, qua- lia sunt aliorum scandalum, proprium spiri- tuale detrimentum, aut periculum liberius peccandi , omittendo sacrificium , vel (quod gravius est) quod propterea omittatur, ut peccandi licentia non impediatur, et similia; et his omnibus pensatis, prudentis judicio committendum est tempus et modus hujus obligationis; si autem hae rationes extrinseca) non intercedant, vix, credo, accidet casus moralis, in quo sacerdos aliquoties in anno non sacrificet, quod licet raro faciet (ut Na- var. dixit), non peccabit mortaliter; et sibona intentione id faciat, posset etiam a veniali excusari. Neque aliquid certius, magisque determinatum invenio, quod in hac qusestio- ne dici possit.

SEGTIO II.

Utrum sacerdos possit, vel debeat singulis diebus celebrare.

4 . Hsereticorum quorumdam sententia ex- ploditur. — Catholicorum quorumdam opinio. — Aliorum etiam Catholicorum placitum. — Heeretici hujus temporis non probant quoti- diana singulorum sacerdotum sacnficia, quia necesse est, ut majori ex parte privatim fiant; ipsi vero Missas privatas abominantur, et ideo solum unam communem coenam Domi- nicam volunt quotidie fieri in singulis popu- •lis, vel parochiis. Sed heec sententia haeretica est, contra Ecclesife usum, et traditionem, et fundamentis hsereticis nititur, nimirum, quod non liceat Missam privatam dicere, in qua fideles non communicent, quod in supe- rioribus parlim refulatum est, et in sequen- tibus aliquid addemus. Item, quod hoc myste-

DISPUTAT. LXXX, SECT. II.

habet; cujus signum etiam est, quia si absque sufficiente causa omitlatur, non fiet sine gravi scandalo fidelium. Hsec ergo obligatio per se pertiuet acl rectores Ecclesiarum; nam, licet ipsi non teneantur per se quolidie celebrare, tenentur tamen curare, ut non omnino desit in sua Ecclesia sacrificium; hoc est enim unum ex muneribus, propter quod a fidelibus aluntur. Addit tamen Victoria, in Sum., num. 95, si inlerdum hoc praetermit- latur, non esse peccatum morlale. Sed haac licentia non est extendenda; nam res ha3c multum pertinet ad conunune bonum fide- lium, et ideo talis obligatio gravis est, ut bene significavil Soto in 4, dist. 13, q. % art. 1. Quapropter per se loquendo, nonpoterit pras- termitti sine gravi culpa, nisi fortasse ob ur- gentem causam et rationabilem; hsec enim intercedere aliquando potest, sicut in aliis obligationibus positivis. Addunt vero aliqui, in parochialibus Ecclesiis, si sit sufficiens sacer- dotum numerus, dicendas esse duas Missas, unam pro vivis, et aliam pro defunctis, ex dicto capite Gum creatura. Verumtamen ut Soto et Victoria notarunt, non est hrec obli- gatio augenda, et multiplicanda, quia nullum extat sufficiens jus, ex quo colligatur; nam in illo capite Gum creatura , solum dicitur, propter Missam defunctorum non esse omit- tendam conventualem Missam de feria , ne- que e contrario, sed utramque, si commode fieri possit, dicendam esse, non tamen impo- nit absolutam obligationem quotidie sacrifi- candi pro defunctis.

4. Tertia conclusio. — Dico tertio : singuli sacerdotes, nec jure divino, nec Ecclesiastico, tenentur quotidie celebrare, per se loquendo. Hoc etiam est per se manifestum, tum quia nullibi extat tale jus ; tum quia multi sacer- dotes pii et timorati, interdum aliquo, vel aliquibus diebus sacrificium intermiltunt; imo aliqui etiam hoc consulunt ob majorem sacri- ficii reverentiam. Quinpotius, non solum non ex viOrdinis, verum etiam neque ex vi paro- chialis beneficii , est hoc necessarium , tum quia satisfaciet parochus sure obligationi, si curet in sua parochia per alium sacrificium fieri; tum etiam quia, si solus ipse sit, non est cogendus omnino quotidie sacrificare, quia esset nimis rigida et onerosa obligatio; quam- vis teneatur frequenter id praestare; imo et regulariter non omittere absque aliqua causa.

5. Quarta conclusio qux certa est et Theo- logorum communis. — Miraculum quoddam narratur. — Fideles plurimum indigent fructu

hujus sacrificii. — Dico quarlo : per se lo- quendo, et seclusa speciali prohibitione Ec- clesia), non solum est licitum sacerdoti, quo- tidie sacrificare, verum etiam ex se melius est, magisque consulendum. Est conclusio certa et communis Theologorum. Et probalur primo ex consuetudine Ecclesiee, quam et nunc experimur, et in antiquissimis Patribus, et historiis legimus. Andreas enim Aposlolus, ut supra retulimus, de se aiebat Tyranno : Quotidie immolo Deo agnum immaculatum. Hippolytus etiam Martyr, orat. de Consum. mundi, sic introducit Chrislum judicem, ad sacerdotes Evangelicos loquenlem : Venite Pontifices, qui pure mihi sacrificiumdienocte- que obtulistis, ac pretiosum corpus et sangui- nem meum quotidie immolastis ; et Augustin., epist. 23 : Nonne (inquit) semel immolatus est Christus in seipso; et tamen in sacramento, non solum per omnes Paschse solemnitates, sed omni die populis immolatur? Gypr., ep. 54 : Ut sacerdotes (inquit) qui sacrificium Dei quo- tidie celebramus, hostias Deo et victimas prse- paremus. Gregor. etiam, hom. 37 in Evang., memorat sanctum Gassium Narniensem Epi- scopum , cui mos erat, quotidianas Deo hos- tias offerre, ita, ut pene nullus dies vitse ejus abscederet, quo non omnipotenti Deo hostiam placationis immolaret. Quam consue- tudinem, Deum speciali revelatione appro- basse inferius narrat, dicens, nocte quadam cuidam ejus presbytero Dominum per visum astitisse, atque dixisse : Vade, et dic Episcopo : Age quod agis, operare quod operaris, non cesset pes tuus, non cesset manus tua, natali Apostolorum venies ad me, et recipies merce- dem tuam. Et ibidem narrat aliud miraculum, quod cuidam mulieri contigit, quae singulis hebdomadibus sacrificium pro marito offerri faciebat, ejusque a captivitate liberationem miraculose obtinuit. Denique qute adduximus supra ex Patribusdequotidiana communione, a fortiori procedunt de quotidiano sacrificio. De quo videri potest Chrysost., hom. 3 super adEphes. Secundo argumentor ratione, quia quotidie sacrificare non est ex natura sua malum, sed bonum, neque est aliquo jure positivo prohibitum; ubi est enim tale jus? ergo est per se licitum. Major patet; nam id cedit in cultum Dei, quem illi perpetuo debe- mus, et est consentaneum dignitati hujus sa- crificii, quod propterea juge appellatur, Da- niel. %. Est etiam valde utile fidelibus, qui plurimum indigent fructu hujus sacrificii; ergo est hoc per se honestum et licitum. Quin

772 QtLEST. LXXX1II, ART. II.

potius ratio facta concludit quod in ullima sacramentum distribuit

parle assertionis dicebamus, quia licet laicis regulariter non sit consulendum, ut quoticlie communicent, sacerdolibus tamen consulen- dum est, ut quotidie sacrificent; est enim id, per se loquendo, melius, nam munus sacrifi- candi non est privatum, sed publicum, nec prodest soli sacrificanti, sed toti Ecclesiae, et ideo dummodo indignus non sit, et moralem ac humanam diligentiam adhibeat, quamvis sit iniperfeclus, non debet ab hoc sacro mn- nere cessare. Accedit etiam, quia cum sit specialiler ad hoc munusconsecralus,ethabet proprium ac peculiare jus ad offerendum, et habet paratum speciale divinum auxilium, ut sancte conficiat. Per hoc tamen non inten- dimus negare , quominus ex reverenlia et limore, aliquo die interdum hoc munus inter- mittere, possit esse, et bonum , et utile, et alicui fortasse consulenclum , juxta diversas personarum conditiones, et varias Spiritus Sancti divisiones gratiarum.

6. Dubium quoddam. — Consuetudinis cu- jusdam causse aliquot traduntur. — Superest veroexplicandum, an in aliquibus annidiebus prohibitum sit per Ecclesiam , sacerdotem sacrificare. Solet autem de tribus dubitari; nam in reliquis omnibus certum est, nullam esse prohibilionem factam. Primus dies est feria quinta hebdomadse sanctae. Sunt enim , qui existiment eo die non licere singulis sa- cerdotibus Missam dicere, sed solum esse in singulis Ecclesiis Missam solemnem ab Eccle- sise rectore, vel, qui ejus locum teneat, di- cendam, in qua alii sacerdotes cum laicis communicent. Ita lenet Marcel. Franc, in lib. de Horis canon., c. 30, qui pro hac sentenlia neque alium auctorem refert, nee expressam legem seu prohibitionem Ecclesiae. Sola ergo Ecclesiee consuetudine nititur, quam ex eo colligit, quod juxta ordinem Romanum anti- quuin, omnes presbyteri et diaconi uniuscu- jusque Ecclesise de manu sui pastoris com- municant in solemni Missa, ut patet ex ordine Romano, cap. de Gcena Dom., et ex Alcuino, lib. de Divinis officiis, cap. de Ccena Dom. Fuit autem haec consuetudo convenienler in- troducta, primo, propter mrerorem , quem Ecclesia, illo prseserlim die, repraesentare incipit. Secundo, ut officium illius diei sit solemnis et celebris. Tertio et maxime, prop- ter reprsesentationem Ghrisli Domini, qui eo die primam Missarn celebravit, et Apostolos communicavit; in hujus enim facti memoriam solus primarius sacerdos celebrat, et reiiquis

Heec tamen funda- menta debilia valde sunt ad affirmandum praeceptum seu prohibitionem , sine expresso jure, et contra communem sententiam , quae mihi quidem certa videtur, nimirum, per se Ioquendo (id est, secluso scandalo, si alicubi fortasse sit, vel propter pusillorum ignoran- liam , vel propter aliquam consuetudinem) licitum esse cuivis sacerdoli, eo die sacrifi- care, quamvis prudens consilium sit secreto et absque concursu populi, propter aliquas ex congruentiis adductis, et alias, quas statim explicabo, id facere. Ita tenet Soto, dist. 13, quaest. 2, art. 2; et Navar.. in Sum., cap. 5' , n. 88 ; Angles, in Floribus, quaest. 8 de valore Missse, art. ult.; alii vero antiquiores, hoc in dubium non revocarunt. Et probalur, quia circa hoc nulla est scripta lex expresse prohi- bens, ut constat; neque etiam est consuetudo, quae vim legis habeat ; quia, licet multi sacer- dotes eo die non sacrificent, lamen alii plures docti, pii, ac timorati sacrificant, sine ullo scrupulo; ut autem consuetudo obliget, opor- tet ut sit omnium, et non tantum aliquorum. Rursus, qui omiltunt, non id faciunt, quia existiment oppositum esse malum, sed vel ex devotione quadam, vel certe ob nimiam illius diei occupalionem, et alia impedimenta. Exi- stimo enim, hoc ccepisse introduci, quoniam illo die ministri Ecclesiae et templa ipsa occu- pantur, vel propter monumenti fabricam, vel propter omnia praeparanda, quae ad illius temporis officium sunt necessaria ; vel quia magna pars Christiani populi eo die commu- nicat, et necessarium est, sacerdotes in au- diendis confessionibus occupari; verisimile etiam est, hoc introductum esse propter so- lemnitatem, vel repraesenlationem , ut dice- bamus ; id tamen potius factum est consilio ac voluntate Prselatorum, quam rigorosa prohibitione ; nulla est ergo consuetudo , quae talem prohibitionem sufficienter indicet. Tan- dem, nullum est peculiare mysterium, quod eo die ab Ecclesia celebretur, et reprsesen- tetur per cessationem sacrificiorum singulo- rum sacerdotum, sicut fit in feria sexta ; nam inslitutio ipsius mysterii, el Dominica ccena sufficienter repraesentatur in Missa , prresertim solemni, in qua sacramentum populo dispen- satur, neque impeditur hsec reprsesentatio, nec fere minuitur, propterea quod alii sacer- dotes sacrificent, et non communicent in Missa solemni; prsesertim, quia Apostoli, non ut sacerdotes, sed ut laici, communicarunt; nondum enim erant sacerdotes, quando com-

DISPUTAT. LXXX, SECT. II.

municarnnt; prius enim Christus illis sacra- mentum dedit, et postea dixit : Hoc facite; nulla ergo est sufficiens ralio ad hanc prohi- bitioncm faciendam , nedum ut credamus, consuetudine fuisse introductam.

7. Sententia auctoris. — Satisfit objectioni. — Secundus dies est Parasceves seu feria sexta majoris hebdomadaB. Quo die certum est, Ecclesiastico jure esse prohibitum sacer- dotibus, offerre sacrificium, quod jus Innoc. I declaravit, epist. 1 ad Decentium, cap. 4, et habetur in c. Sabbatho, de Consecr., d. 3, ubi a?qualiter sermo est de Sabbatho sancto et de feria sexta , cum tamen non sit de utraque die eadem certitudo, ul statim videbimus; nihilo- minus tamen de feria sexta auctores omnes sine controversia ita docent; et decretum illud vim suam retinet , et omnes, qui scribunt de divinis officiis, referunt hanc esse antiquis- simam traditionem , qua non solum privala sacrificia , sed etiam solemne et publicum omitti consuevit ; ut enim in superioribus diximus, officium illius diei non esl sacrifi- cium. Denique D. Thom. hic, ad 2, rationem affert hujus prohibitionis , scilicet, quia illa die passio Domini ab Ecclesia recolitur, prout realiter gesta est, et ideo non reprtesentatur mystice perconsecrationem hujussacramenti. Alias congruentias adducit Durand., in Ratio- nali, lib. 6, cap. 77. Rogabis obiter, an eodie liceat communicare laicorum more. Marcellus supra dicit, esse prohibilum, nisi tantum ob necessitatem viatici. Fundatur in verbis Innoc, dict. cap. Sabbalho ; ait enim eo die sacramenta penitus non celebrari. Item , quia in officio illius diei solum preecipitur, servari sacramentum pro infirmis. Sed quia alii auctores nihil de hac prohibitione dicunt, et praedictis fundamentis non satis probatur, existimo probabilius, licitum esse, per se lo- quendo, eo die communicare; nam, cum hoc sit per se bonum, et prohibitio non probetur, non est cur tanquam malum damnetur. Ete- nim Innocentius eo capite manifesle loquitur solum de sacrificio ; nam celebrare sacra- menta, non est proprie ministrare Eucha- ristiam, sed conficere. Quod autem jubeatnr servari Eucharistia pro infirmis , etiam si id gratis demus, non ideo est, quia illis solis li- cite possit dispensari; sed quia illa fuit causa maxime necessaria servandi sacramentum. Addo tamen ex Amalario, lib. 1 de Ecclesiast. offic, cap. 11, non solum pro infirmis, sed etiam pro his omnibus, qui sequente die communicare volent, debet sacramentum in

die Ccena) Domini reservari. Durand. vero, lib. 6, cap. 75, dicit, servari pro infirmis, et religiosis (forlasse non tantum slatu, sedactu et pietale), qui communicare voluerint; unde in ordine Roin. antiquo, in officio cliei Paras- ceves, in fine ejusdicitur : Et communicent cum silentio. ElGregor. Magn., inlib. Sacrament., ut Painel. refert in liturgiis Latinis, dicit : Communicet sacerdos et omnis plebs. Olim ergo non solum non erat prohibitio, verum potius opposita consuetudo. Dices, per non usum inlroductam esse prohibitionem. Res- pondeo, falsum id esse, tum quia sola negatio actus invalidissima est ad introducendam legem ; tum etiam quia ille non usus, solum introductusest, quia omnes fere communicant feria quinta, et quctidiana communio jam abiit in dissuetudinem , ideoque nullus jam communicat feria sexta. Ad quod etiam con- fert, quod regulariter non potest commode fieri.

8. Opinio satisprobabilis et practice secura. — Terlius dies est Sabbathi sancti, de quo major est dubitatio, quia in dicto cap.Sabba- tho, eisdem prorsus verbis dicitur, in illo die sacramenta penitus non celebrari, sicut in feria sexta. Propter quod Navar., cap. 25, n. 88, et Marcellus, supra, simpliciter docent, esse peccatum mortalej in illo Sabbalho aliam Missam dicere, preeter unam publicam, et so- lemnem in singulis Ecclesiis, quia illud anti- quum jus, nec contrario jure abrogatum est, neque etiam consuetudine, nisi solum quoad publicum officium ; ergo quoad reliqua vim suam retinet; nam a jure antiquo non licet recedere, nisi quatenus, vel alio jure, vel consueludine abrogatum est. Et confirmatur, nam in Missa illius diei nullus ponitur introi- tus pro Missis privatis; ergo signum est, sup- poni, non esse dicendas; neque enim sine introitu dicendas sunt. Unde in vigilia Pente- costes , qua3 solemne officium habet simile officio Sabbathi sancti, assignatur peculiaris introitus pro Missis privatis, quia eo clie di- cendae sunt; ergo e contrario, quia in Sabbatho sancto non suntdicendse, ideonon assignatur. Nihilominus alii existimant, non esse pecca- tum mortale, eo die privatim celebrare, pree- sertim ab ea hora, in qua jam incipit, vel incipere potest solemne et paschale officium; censent enim, hoc ipso, quod antiqua prohibitio abrogata estquoad sclemne officium, cessasse eliam pro eodem tempore quoad omnia sacri- ficia, et ideo per se licere, secluso scandalo. Ita opinatur Soto, clist. 13, qusest. 2, art. 2,

QILEST. LXXXHI, ART. II.

quem alii moderni scriptores, et multi viri docti ac timorati sequuntur, etiam in praxi et usu, quia non est major ratio de Missa pu- blica quam de privata, vel quia jam consue- tudo ad utramque extenditur, vel certe, quia ex vi prioris consuetudinis cessavit ratio illius prohibitionis , non tantum in particu- lari, sed etiam in generali; quando autem hoc modo cessat finis et ratio legis, cessat etiam obligatio, ut ex materia de legibus constat; assumptum declaratur; nam olim per totum diem Sabbathi Ecclesia reprsesen- tabat requiem Christi in sepulchro, et solitu- dinem suam, et erat quasi in moerore posita, Christi resurrectionem expetens; et ideo toto illo die, usque ad mediam noctem, et initium Dominicae diei, ab oblatione sacrificii cessa- bat; postea vero anticipavit tempus illud, et ab illa hora, in qua officium Sabbathi sancti celebrat, incipit jam cum gaudio et alacritate recolere Christi resurrectionem, ideoque jam ab illa hora cessavit etiam ratio, ob quam po- terat sacrificium prohiberi; revocata ergo priori consuetudine, censetur etiam revocata generaliter prohibitio sacrificandi. Est ergo haec opinio satis probabilis, et practice secu- ra; non tamen consulerem usum illius, nisi in aliquo casu cum causa vel occasione rationa- bili, et scandalum omne diligenter vitando.

SECTIO III.

An, et quomodo liceat eodein die plures Missas facere.

\ . Primo certum est, communi ac ordina- rio jure non licere sacerdotibus, nisi tantum semel in die sacrificare; hoc autem jus non est naturale, etiam supposita institutione sa- crificii, quia non sequitur intrinsece ex illa; neque est divinum, quia neque in Scriptura habetur, neque traditione constat, esse a Christo latum , sicut de usu communionis supra diximus; nam hic est eadem et major ratio; sed est praeceptum Ecclesiasticum, quod primum latum est ab Alexand. II, in cap. Sufficit, de Consecratione, dist. 1 : Suf- ficit sacerdoti (inquit) unam Missam in die una celebrare, quia Christus semel passus est, et totum mundum redemit; non modica res est, unam Missa?n facere, et valde felix est, qui unam digne celebrare potest. Quod vero ver- bum illud, sufficit, in vi praecepti intelligen- dum sit, ita ut hoc solum liceat, verba se- quentia declarant : Qui vero pro pecuniis, aut adulationibus secularium, una die prsesumat

plures facere Missas , non sestimo evadere damnationem. Hoc autem praeceptum in eo- dem sensu confirmarunt Innocent. III in cap. Consuluisti, et Honorius III in cap. De refe- rente, de Celebr. Miss., ubi Honorius addit, hoc esse inlelligendum de quocumque sacer- doie, quacumque dignitate praefulgeat. Deni- que Ecclesiastica consuetudo praeceptum hoc satis confirmavit. Ex quibus decretis duplex ratio hujus praecepli sumitur. Una est mys- tica, scilicet, ad repraesentandam sufficien- tiam unici sacrificii cruenti Christi Domini. Secunda est moralis, nimirum, quia, suppo- sita hominum fragilitate, et cura ac sollicitu- dine humanarum rerum, vix possunt homines digne se ad unum sacrificium praeparare, et ideo, ut majori cum reverentia sacrificent, merito eis praescribitur , ut semel tantum uno die sacrificent, ut etiam hic D. Thom., ad 5, docuit, et in hoc conveniunt omnes Doctores.

2. Exceptiones aliquse hujus prsecepti. — Telesph. — Prima exceptio. — Secundo no- tandae sunt aliquae exceptiones hujus prae- cepti. Prima habelur in dicto capitulo Con- suluisti, quae est de die Nativitatis, in qua licitum est sacerdotibus, tres Missas dicere, ex decreto Telesphori Papae, in ep. decretali, cap. 2, in c. Nocte sancta, de Cons., dist. 1, ut citat Glossa in dicto c. Consuluisti; tamen ibi Telesphorus nihil dicit de numero Missa- rum, sed tantum dicit, ea nocte licere Missam facere ante diem; et hymnum, Gloria in ex- celsis , decantare, quia illum eadem nocte Angeli cecinerunt. Neque de hoc numero scriptum aliquod decretum invenio; imo neque Innocentius illum ponit, sed absolute dicit, excepto Nativitatis die. Unde videtur id supponere ex consuetudine Ecclesiae, cujus rei causas et mysteria explicat D. Thom. hic, in solut. ad 2, scilicet, ut per tres Missas tri- plex Christi generatio indicetur, scilicet, aelerna acdivina, temporalis ethumana, et spiritualis, qua oritur tanquam Lucifer in cordibus nostris. Glossa vero, in dict. c. Con- suluisti, dicit, per has tres Missas significari tres status hominum, ante legem, sub lege et post legem , seu in lege gratiae. Hic vero oc- currebat dubium de hora, in qua licitum est, has tres Missas dicere, sed hoc tractabitur commodius section. sequent.

3. Secunda exceptio. — Secunda exceptio fit in dict. cap. Sufficit, his verbis : Quidam tam,en pro defunctis unam faciunt, et alteram de die, si necesse fuerit. Ex quo colligit Glossa

DISPUTAT. LXXX, SECT. III.

in dict. cap. Consuluisti, si quis prius de die celebravit, et poslea conlingat aliquem mori, posse etiam pro illo celebrare; imo inferius addit, verbum, Sufficit, non conlinere ex- pressam prohibitionem, et ideo simpliciler posse celebrari unam Missam de die, et aliam pro defunctis. Sed de priori casu particulari dicemus statim ; secundum autem generale diclum, in quo significatur, hoc esse absolule licitum absque alia causa, est contra omnes Doctores, et piane falsum, et contra menlem Alexandri; qui, ut notavimus, satis explicuit hoc esse praeceptum, comminando damnatio- nem transgressoribus; et addendo illa verba, si necesse fuerit, satis etiam declaravit, hoc simpliciter non licere, sed in casu necessi- tatis; quanta vero debeat esse hsec necessitas, declarabitur statim.

4. Tertia exceptio. — Primus casus. — Se- cundus. — Tertius. — Quartus. — Quintus. — Sextus. — Septimus. — Octavus. — No- nus. — Tertia enim exceptio generaliter fit ab Innocentio his verbis : Nisi causa necessi- tatis suadeat ; ubi Glossa hoc extendit ad causam honestatis vel utilitatis, et in parti- culari hoc explicat in aliquibus casibus. Pri- mus est supra commemoratus de morte ali- cujus superveniente , postquam sacerdos semel sacrificavit, quem aliqui ita intelligunt et limitant, scilicet, si oporteat, statim sepe- liri defunctum, et juxta consuetudinem de- beat Missa praecedere seu cantari. Paludan. vero hoc ampliat, quoties post factam Missam de die occurrat causa rationabilis dicendi pro defunctis, ut si parochianus petat anniversa- rium. Secundus casus illius Glossse est, si, dicta Missa, superveniat aliqua magna per- sona, quas velit Missam audire. Quem casum alii auctores admittunt et intelligunt habere locum , etiam in diebus profestis; nam in diebus festis, pro quibuscumque peregrinis existimant licere. Tertius casus addi solet, si occurrat necessitas communicandi infirmum. Quartus, si necessarium sit ad benedicendas nuptias, ne id fiat sine sacro. Quintus, si eo- dem die occurrat duplex officium, v. gr., unum de festo, et aliud de vigilia vel roga- tionibus; et hunc significavit D. Thom. hic, ad 2, ubi post exceptionem noctis Nativitatis subdit : Sicut etiam in aliis diebus, in quibus occurrunt plura Dei beneficia, vel recolenda, vel expetenda, plures Missse celebrantur in die, puta, una pro festo, et alia projejunio vel pro mortuis. Sextus casus est, quando sacerdos habet duas Ecclesias parochiales,

et non potest commode haberc coadjutorem, et iu utraque est populus, qui auditurus est Missam. Alque hos casus numerat Paludan. in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 4, quem imilatur Antonin., 3 part., tit. 13, cap. 6, § 4 et 5 ; ac fere Soto, dist. 13, qusest. 2, art. 2; Turre- crem., dict. c. Sufficit; et Durand. in Ratio- nali, lib. 4, cap. 1; et Navarr., in Sum., in c. 25, n. 87. Seplimum casum addunt Syl- vest., verb. Miss. 1 , qusest. 7; et Angel., § 46; Victoria, n. 96; scilicet, si sit consueludo in Ecclesia, ut duo fiant sacra a duobus sacer- dotibus, et contingat alterum aegrotare, nam tunc aiunt posse alium supplere, et cluas di- cere. Denique alii addunt casum octavum, scilicet, si propter paupertatem Ecclesise vel sacerdotis, judicio prudentium id censeatur necessarium. Nonum addit Durand., lib. 2 de Ritibus Ecclesiast., cap. 7, ex Leone P., ep. 81 ad Dioscor., scilicet, si ob solemnem fes- tivitatem tam numerosus est populi conven- tus, ut una basilica eum simul capere non possit; nam tunc sacrificii oblatio iteratur ab uno sacerdote, si alii desint, ne hi tantum, qui primi advenerunt, ad sacrificium recipi videantur, et cseteri excludi. Imo refert ex Slrab., de Rebus Eccles., cap. 21, eumdem Leonem una die septies et novies hac de causa Missarum solemnia celebrasse.

5. Satisfit objectioni. — Objectio. — So- lutio. — Tres Missas aliquando dicere licet.

— Qiidesitum. — Responsio. — Aliud dubium.

— Dubii solutio. — Alteri dubio satisfit. — Ut autem de hujusmodi casibus aliquod pos- simus practicum ac morale ferre judicium, supponendum est, nullum sacerdotem posse ullam Missam dicere, nisi sit jejunus, utsupra late dictum est, de communione hujus sacra- menti, quod de sacrificante adeo verum est, ut is, qui vinum vel aquam, quse ad purifi- candum calicem infundi solent, acceperit, non possit aliam Missam dicere, ut praescri- bit Innocent. III in c. Ex parte, de Celebrat. Missarum. Secundo observare oportet, dupli- ciler posse sacerdotem bis sacrificare : primo ex directa, et preeconcepta intentione, nimi- rum, quia, cum unam Missarn dicit, habet animum dicendi aliam. Secundo ex subse- quente tantum voluntate ob repente natam occasionem , vel novam rationem considera- tam post dictam primam Missam. Hoc igitur posteriori modo, moraliter loquendo, non po- test casus accidere, in quo post unam Missam liceat aliam dicere, quia quandocumque sa- cerdos celebrat absque animo iterum cele-

QIJjEST. LXXXHI, ART. II.

brandi, sumit calicis purificationem ; non ergo potest iterum celebrare. Hinc ergo excludun- tur nonnulli ex praedictis casibus ; nam pri- mus locum non habet ; supponit enim casu accidisse occasionem pro mortuo sacrificandi. Dices, potuisse prrevideri periculum mortis futurae, et ob eam causam non esse sump- tum vinum perfusionis. Sed contra ; nam, si prrevisa fuit occasio, non debuit prius sacrificari, sed expectari tempus, in quo illi necessitati satisfaciat; et idem argumentum fieri potest in quolibet casu simili,quia quan- documque potest sacerdos, differendo paulu- lum sacrificandi lempus, una Missa occurrere pluribus necessitatibus, non est, cur illi de- mus licentiam bis sacrificandi. Sed dicetur, occurrere posse necessitatem non differendi sacrificium, expectando nihilominus, an in- firmus moriatur, nec ne; ergo licebit tunc slatim sacrificare ad satisfaciendum populo, verbi gratia, volenti audire Missam, vel ob aliam similem causam, et nihilominus prre- cavere a sumplione ablutionis, ut subveniat necessitati proximi, si forte paulo post mo- riatur. Sed imprimis hujusmodi casus cum tot circumstantiis vix potest moraliter occur- rere, et quamvis illum admittamus, jam tunc non est sola una necessitatis causa, prout in illo casu dicebatur, sed duplex, una ad non differendum, alia ad iterum sacrificandum; et fortasse sola occasio mortis alicujus per- sonse non est sufficiens causa ad Missam ite- randam , quia neque propter solemnitatem et pompam sepulturee; illa enim per se non est causa gravis, cum seepe fieri soleat post prandium, et sine sacro; neque etiam propter suffragium, quia id fieri poterit subsequente die, nec necesse est, ut quam citissime fiat, alioqui etiam liceret tribus et quatuor sacri- ficiis, eodem die, mortuo succurrere, ne toti- dem diebus suffragia differantur. Atque idem discursus fieri potest in secundo casu; in quo adhuc levior causa ponitur, quae revera per se non sufficit ad iterandum sacrificium, ut cum Turrecrem. notavil Durand. supra, quia illa non est vera necessitas. Quod enim in- conveniens est, si Episcopus, vel alia persona nobilis Missam non audiat, quia nullus adest sacerdos, qui jure possit illam dicere? Et idem fere est de tertio et quarto casu. Quo- circa hsec tot casuum enumeratio solum est arbitrio horum auctorum multiplicata, quia fortasse ob sacerdotum penuriam existima- batur, prohibitionem hanc bis in eodem die sacrificandi non tam rigorose obligare. Si au-

tem consideremus verba legis, quee causam necessariam postulant, et prsesentem consue- tudinem et moralem praxim , quatuor primi casus vix possunt venire in usum. Quintus vero aliquando habebit locum, ut, v. gr., si sitdies Paschae solemnis, vel similis festivitas, et in eo oporteat dicere Missam pro defunc- tis; tunc si unus tantum sit sacerdos, erit suf- ficiens ratio, ut rursus Missam diei post Mis- sam defunctorum dicat, quia nullus esse po- test casus necessitatis moralis, in quo magis hoc liceat, quam in prsedicto, et tamen Alex. P. dicit, in casu necessitatis licere, unam Missam diei dicere, et aliam de defunctis; et ita etiam posset, quoad hanc partem, exponi D. Thom. ibi citatus, quanquam, ut Sot. no- tat, D. Thom. ibi non loquitur de pluribus Missis dicendis ab eodem sacerdote, sed so- lemniter a Clero vel Conventu. Sextus autem casus de pluribus parochiis est proprius, ac fere solus in usu. Solum addo, in eo casu non tantum duas, sed etiam tres Missas dici posse, si eadem sit proportionalis necessitas, quod tamen dicti auctores sine causa generaliter negant, dicentes, bisMissamdicere, interdum licere, ter vero nunquam, cujus rei nullam rationem adducunt, cum tamen jura indiffe- renter loquantur de pluralitate. Quocirca, non solum in hoc casu, sed etiam in quocumque, si eadem gravis causa, vel necessitas occurrat ad tertiam Missam dicendam, quse ad secun- dam, aeque licebit, quia lex et exceptio est eadem ; solum ergo poterit esse differentia, quia non tam facile occurret necessitas di- cendi tertiam Missam, sicut secundam. Sed quaeri potest, an hic sextus casus extenden- dus sit ad dies artificiales vel limitandus ad festos. Videtur enim in his tantum occurrere vera necessitas. Auctores in hoc nihil dicunt; mihi tamen videtur, si in utraque parochia sit sufficiens populi mullitudo, non esse hoc limitandum ad dies festos et ad necessitatem preecepti audiendi Missam, quia satis est gra- vis causa, quod populus non privetur suo sacrificio, et opportunitate audiendi Missam. Videtur ergo hoc licitum in quocumque die. Erit autem optimum consilium, servare con- suetudinem, quee in his rebus magnam vim habet. Aliud vero dubium circa hunc casum interrogatum est de sacerdote habente plures parochias, si feria quinta coenre Domini in singulis sacramentum in mon-amento repo- nat, quo modo in feria sexta utrumque con- sumet ; et est ratio dubii, quia in feria sextf non consecrat sanguinem, sed sumit vinur

cum particula hostiae consecratae in illo im- missa; unde fil, ut non maneat jejunus ad consumendum sacramentum in alia paro- chia : quid ergo faciet? Quidam dicunt, posse tunc secundo communicare post vini corruptionem , ne vel alteram parochiam privet Missa seu officio illius diei, et solem- nitate monumenti , vel Ecclesiasticas caere- monias praetermittat. Sed haec licentia est contra commune jus , el nulla auctoritate vel consuetudine nititur, et ideo nullo modo probanda est. Debet ergo sacerdos, si solus sit, et adjutorem non habeat, eo die solum in una parochia principaliori monumentum eri- gere, et officium illius diei perficere, neque propterea alia Ecclesia patietur grave aliquod incommodum ; nam facile possunt eo die om- nes parochiani ad unam Ecclesiam principa- liorem convenire. Sed quid, si prius non prae- vidit sacerdos impedimentum, et in utroque loco sacramentum reposuit in monumento, et postea visa difficultate, perplexus est? Res- pondetur, si nondum peregit officium in al- tera parochia, posset non sumere vinum in priori officio, neque illud in calicem mittere, sed solam particulam hostiae, quia illa ceere- monia non est adeo essenlialis. Si autem jam sumpsit vinum, in altera parochia non pera- gat officium, sed recondat sacramentum in sacrario. Septimus autem casus mihi videlur insufficiens, quia causa illa valde levis est. Octavus autem reprobatus vicletur ab Alexan- dro, dum specialiter hoc prohibet fieri propter lucrum. Nonus autem mihi videtur per se valde probabilis. Quamvis Leo P. non Ioqua- tur aperte de eodem sacerdote.

SECTIO IV.

Qua hora licitum sit Missae sacrificium offerre.

1 . Initium diei naturalis quod sit. — Sup- ponendum est, diern naturalem, in quo semel tantum sacrifica.re licet, juxta dicta in praece- denle sectione, a media nocte usque ad me- diam noctem computandum esse, ut constat ex Ecclesiae consuetudine et ex praeoepto je- junii, ut supra tractando de usu communionis tactum est. Deinde sumendum est ut certum ex eadem consuetudine Ecclesiee, et ex juri- bus infra citandis, non omnes partes hujus diei naturalis esse indifferentes , seu libere permissas ad sacrificandum, quia ex se ac regulariter loquendo, neque noclurno, neque etiam toto vespertino tempore licitum est

DISPLITAT. LXXX, SECT. IV. 777

Missam clicere, et ideo oportet imprimis duos terminos designare intra hoc tempus nalura- lis diei , intra quos debeant Missae inchoari vel finiri. Deinde declarandum erit, an intra illos terminos sint aliquae horee specialiler depulatae ad Missam dicendam.

2. Prirna conclusio. — Dico primo : initium aurorae est lerminus, ante quem regulariter non licet Missam inchoari. Ita D. Thom. hic, ad 4, et in 4, dist. 13, qusest. 1, art. 2, et ibi reliqui doctores, Alexand. Alens., 4 part., q. 36, memb. 2; D. Antonin., 3 part., tit. 13, cap. 6, § 4; Gabriel, lect. 14 in canon.; et omnes Summistae, verb. Missa ; el patet ex consuetudine Ecclesiao, et ex regulis Missalis. Rntio vero mystica redditur, quia in hoc sa- crificio offertur Christus, qui est candor lucis aeternae, et de se dicit, Joan. 9 : Me oportet operari opera ejus, qui misit me, donec dies est. Item, quia hoc sacrificium est legis gra- tiee, in qua divina claritas illustrius communi- catur. Litteralis autem seu humana ratio esse videtur, quia ante illud tempus communiter loquendo, non sunt homines convenienter dispositi ad hujusmodi religionis opus, quod publice et cum debita reverentia fieri debet, et fortasse etiam hoc factum est, ne ex noc- turnis conventiculis ad Missam dicendam su- perstitionis occasio sumeretur.

3. Qusesitum. — Responsio. — Sed quaeri potest primo, an, sicut ante illum terminum sacrificare non licet, ita ab illo liceat. Et ratio dubitandi sumi potest ex Telesphoro P., in ep. Decretali, c. 2, ubi dicit, Missas non esse celebrandas ante horam tertiam diei, quia et illa hora Dominus crucifixus est, et ad Apos- tolos Spiritus Sanclus descendisse legilur, c. Nocte sancta, de Gonsecr., dist. 1 . At vero hora tertia longe distat ab initio aurorae per quatuor horas vel circa. Respondetur nihilo- minus ab illo puncto cliei licitum esse Missam dicere. Ita D. Thom. et reliqui Doctores , et sufficienter id probat Eeclesiae consuetudo ; imo sequitur plane ex praecedenti assertione; sine causa enim assignaretur aurora, ut ter- minus, ante quem non licet sacrificare, nisi ab illo liceret. Ratio vero est, moralis quidern seu litteralis , quia totum illud matutinum tempus est aptissimum ad hujusmodi minis- lerium ; est etiam tempus lucis, et ideo etiam mystica ratione aptum est, ut in eo Christus, qui lux vera est, offeratur. Decretum autem illud Telesphor. exponi imprimis potest de Missis diei solemnibus, seu conventualibus, de quibus est peculiaris ratio, ut infra dicam.

QILEST. LXXXHI, ART. II.

Deinde si generatim intelligatur, dicendum est, per contrariam consuetudinem esse re- vocatum, et fortasse olim Missae tardius in- choabantur, quia et minor erat numerus sacerdotum, qui poterant paucioribus horis Missas absolvere; erat eliam major fidelium devotio, ut quacumque diei hora, intermissis etiam privatis operibus seu laboribus, ad Missam audiendamconvenirent; faciliusetiam jejunabant, tardiusque prandebant; et ita li- cet Missae tardius inchoarentur, poterant fa- cilius ante prandium absolvi; nunc autem et sacerdotum numerus major est, et aliae cir- cumstantiae magna ex parte sunt immutatae; et ideo mirum non est, quod tempus etiam dicendi Missam fuerit anticipatum. Quod si ad repraesentationem passionis Ghristi atten- damus, non deerit congruentia, quia Ghristus summo mane oblatus est Pilato et Gentibus ; et ideo ex tunc quodammodo morti tradi in- cepit.

4. Aliud quaesitum. — Qu&sito satisfit. — Secundo inquiri potest, quid nomine auroraa intelligendum sit. D. Thom. et auctores om- nes docent, non esse per auroram intelligen- dum ortum solis, id est, ascensum corporis solaris supra nostrum horizontem, sed initium crepusculi diei, seu primam lucis irradialio- nern. Hinc Gab. sup., cum Scolo in 4, d. 13, quaest. 2, dicunt, licitum esse inchoare Mis- sam una hora, et quarta parte alterius ante ortum solis. Sed nimia est ad rem moralem malhematica haec inensura ; non enim possunt res morales tam indivisibiliter praescribi , praesertim, quia crepusculum diei non sem- per est aequale; non erit ergo peccatum, hora et dimidia ante ortum solis sacrificare; imo addit Paludan. supra, qusest. 2, et clarius Victor., in Sum., num. 97, posse licite in- choari Missam dimidia hora anle crepuscu- lum, ita ut finis Missae sit sub initium cre- pusculi, plus minusve. Et hoc est in praxi servandum.

5. Quscsitum. — Responsio. — Sententia auctoris. — Sententia satis probabilis et se- cura. — Tertio inquiri potest , an sit ali- qua exceptio ab hac generali reguia. Prima et certa est de nocte Nativitalis,. qua3 est in- dubitata quoad primam Missam; quee in- choanda quidem non est ante mediam noc- tem , quia antea non incipit dies Natalis Domini; neque ante illam horam natus est Ghristus, ut in superiori tomo ostendi; ab illa tamen hora, completo Matutino, dici potest juxta Ecclesise consuetudinem. Tamen de se-

cunda et tertia est dubium ; nam fere omnes censent, privilegium illud esse limitatum ad primam Missam, et ideo non licere caeteras anticipare ante certam horam. Ita Sylvest., Angel.,Tab., Armil., verb. Missa; Navarr. in Summa, cap. 25, num. 87; et D. Thom. hic, ad 4, in singulari dicit : In nocte Natalis Do- mini Missa celebratur; non dicit : Missae. Hujus autem sententiae nullum in jure funda- mentum reperire potui; nam in dicto c. Nocte sancta, nec de prima Missa, nec de Missa in singulari sermo est, sed absolute dicitur : Nocte sancta Nativitatis Domini Salvatoris Missas celebrent presbyteri; cur ergo limita- bimus hoc privilegium ad primam potius, quam ad ceeteras Missas? Praesertim, quia slatim subditur , reliquis vero temporibus non esse Missas ante diem celebrandas; ergo non solum una Missa illius festivitatis , sed absolute tempus illius noctis excipitur, ut in eo possint Missae celebrari. Accedit, quod Platina, in vita Teleph., sic inquit : Statuit, ut in Natali Jesu Christi nocte tres Missx ce- lebrentur; prima in dimidio noctis, quando Christus in Bethleem nascitur; secunda, il- lucescente aurora, quando a pastoribus agni- tusest; terlia, eadem hora diei, qua nobis dies redem/ptionis et veritatis illuxit. Quae distri- butio ab ipso Platina accommodata videtur; nam in decreto Pontificis non continetur. Unde solum fuisse videtur ab eo statutum, ut tempore nocturno possint illee tres Missae inchoari. Quod autem necessario debeant in- terrumpi, et post finitam primam Missam expectari lux diei, ut secunda inchoetur, hoc non legitur ab eo statutum ; nec videtur posse colligi ex illo mysterio, seu repraesentatione pastorum; nam unde constat, eos non ve- nisse ad Christum adorandum ante lucem diei? Ex textu enim Evangelico colligi non potest; nam, Lucee 2, dicitur Angelus appa- ruisse pastoribus custodientibus vigilias noc- tis super gregem suum; et statim subditur, eos festinantes ivisse ad videndum verbum sibi revelatum. Deinde, neque ex officio illius secundae Missae colligi potest , non posse dici lempore noctis; nam introitus ejus sic incipit : Lux fulgebit hodie super nos; quas verba pro- priissime videntur posse dici tempore noctur- no; quin potius etiam de tertia Missa ait D. Thom. hic, ad 2, posse ad generationem aeter- nam accommodari, quia in ea Evangelium dicitur de aeterna generatione, et hac ratione poterit dici in nocte, quia illa generatio, quantum ad nos, est oeculta, et in divina ca-

DISPUTAT. LXXX, SECT. IV.

ligine; vel, si referatur ad nativilalem tem- poralem, quia introitus incipit : Puer natus est nobis, etc., etiam illa noctu perfecta est; ergo hac ratione non repugnabit, etiam ler- tiam Missam noctu dicere. Denique esse polest congruentia, quia tota illa nox propter Ghristi claritatem dies ab Ecclesia reputala est; et ideo facultatem nobis fecit, Missam ea nocte dicendi; ergo non est, cur limitemus hoc pri- vilegium, sed ex quo tempore possunt ea nocte tres Missne inchoari, censendum est jam absolute illud esse tempus legitimum ad sa- crificandum , et consequenter, finita prima Missa, posse inchoari secundam sine respeclu ad lucem aurorse. In hac re verum esse censeo ex primaria institulione hujus cseremonise, intentionem Ecclesise fuisse, ut prima Missa dicatur post mediam noctem; secunda in au- rora ; tertia in plena luce, ut hic D. Thom. dicit, ad 2. Unde solum in prima Missa dici- tur : Communicantes, et noctem sacratissimam celebrantes ; in secunda autem et tertia , et diem sacratissimum celebrantes , dicitur; et ita est in Missis solemnibus observandum, ad quas pra?cipue respicit inslitulio, et horarum distributio. Nihilominus tamen in Missis pri- vatis existimo, hoc non esse sub prfecepto necessarium, sed quovis tempore, in quo prima Missa legitime absolvilur, posse in- choari secundam, et consequenter tertiam Missam, quia neque ex jure potest aliud prse- ceptum satis ostendi, ut declaratum est, neque ex consuetudine; nam potius regulari- ter ita fit sine scrupulo; neque ex ratione, quia jam tempus illud designatum est, ut legitimum ad sacrificandum ; et non est res admodum gravis vel necessaria , in Missis privatis servari illam temporum distributio- nem, quod fere in aliis horis vel officiis eccle- siaticis semper ita servatur. Item, si quis fortasse non posset Missam festivitatis ea nocte dicere, posset pro sua devotione dicere Missam de beata Virgine, eamque posset noctu dicere; et similiter, qui non possetdicere tres Missas, sed tantum unam, posset pro devotione sua dicere tertiam, omissis prima et secunda , eamque noctu dicere posset, quia privilegium non est limitatum ad officium primse Missse ; ergo eadem ratione, qui dixerit primam Mis- sam, poterit consequenter dicere secundam et tertiam, quamvis nox duret, quia etiam non est privilegium limitatum ad unam tan- tumMissam. Undenon refert, quod in secunda et tertia Missa dicatur : Et diem sac7*atissi- mum celebrantes ; tum quia a tempore noctis

computatur totus ille dies naturalis; tum etiam quia verba non semper referuntur ad tempus, in quo dicuntur, sed ad tempus, pro quo repraesentando et commemorando dicun- tur; sicut (et est optima confirmatio totius sententiae) in prima etiam Missa dicitur : Et noctem sacratissimam celebrantes; et nihilo- minus, quoad Missas privatas non est necesse, semper eam Missam noclu dicere, sed absque ullo peccato dici potest in plena luce; ergo similiter fieri polest e converso. Est ergo hsec sententia satis probabilis et secura.

6. Secunda exceptio. — Secunda exceptio essepotestdenocteresurreclionis, inquajuxta antiquam consuetudinem Missa noctu dice^ batur, quoniam Dominus noctu resurrexit; imo ait hic D. Thom., ad 4, illam Missam dici solitam circa noctis principium, ex cap. So- lent, de Consecr., dist. 1, et cap. Quod a Pa- tribus, dist. 75, quod intelligendum est, quantum ad prophetias, et alias cseremonias, quee illa nocte fiebant anle Missam; nam Missa ipsa uon inchoabatur ante dimidiam noctem, quia neque Ghristus Dominus antea resurrexit. Nunc vero jam illa consuetudo cessavit; diciturque illa Missa in Sabbatho sancto paulo ante meridiem. Quapropter non censeo, jam esse licitum illa nocte facere sa- crum ante consuetum tempus aurorre, quia jam consuetudo cessavit; quod maxime ve- rum est de Missis privatis; nam Missse so- lemnes in aliquibus locis adhuc consueverunt cantari nocte illa ; curandum vero est, ut id semper sit circa initium aurorse, maxime ob motum proprium Pii V statim citandum.

7. Tertia exceptio. — Privilegium tantum operatur, quantum sonat. — Nolabile. — Tertia exceptio generalis nulla est, sed ex privilegio aliquibus concessum est, ut una vel duabus horis ante auroram celebrare possint; quse privilegia semper sunt intelli- genda secundum anticipalionem totius tem- poris in privilegio concessi, ad totum tempus illud, in quo sine privilegio potest Missa le- gilime dici. Itaque, si privilegium concedit unius horae anticipationem, poterit Missa in- choari tribus horis ante ortum solis, cum sine privilegio possit inchoari duabus horis ante solem. Et ratio est clara , quia privilegium tantum operatur quantum sonat. Haec autem privilegia non sunt generalia, aut in jure con- tenta, sed vel personalia , vel regularia (ut sit dicam), et ideo non cadunt sub scientiam, sed unusquisque scire debet, quo privilegio uti sibi liceat. Non omittam autem advertere,

QILEST. LXXXIH, ART. II.

Episcopumhoc frui privilegio, quod, dum iter agit, polest Missam ante auroram dicere, vel alteri concedere, ut eam sibi dicat, quod no- tavit Glossa in cap. ult. de Privil., in sexto, quamvis id nullo jure probet; nam in illo textu solum eis conceditur privilegium, ut possint deferre secum altare viaticum, et in eo celebrare, ac facere celebrare in quocum- que loco non interdicto ; Glossa vero extendit privilegium, etiam ad tempus, quia ratio vi- detur esse eadem; estque illa Glossa commu- niter recepta , et fortasse hoc non est tam ex privilegio quam ex ordinaria Episcopi potestate. Nam omnes citati auctores dicunt, posse Episcopum dispensare in hac prohibi- tione, et facultatem concedere celebrandi ante praedictum tempus aurorae; ergo multo ma- gis poterit Episcopus iler agens, vel secum dispensare, vel cum alio, qui sibi ministrat; quod vero Episcopus eam potestatem dispen- sandi habeat, omnes supponunt, vel quia ordinario jure id sibi competit, cum non sit specialiter reservatum ; vel certe, quia haec lex, sicut esl consuetudine introducta, ita eadem consuetudine est hoc modo intellecta seu declarata.

8. Secunda conclusio. — Dico secundo : tempus legitimum, intra quod debent Missee absolvi vel inchoari, est ante meridianum tempus, ita ut ante meridiem debeant, per se loquendo, Missae inchoari, ut legitime dican- tur. Haec est magis recepta sententia, ma- gisque secura; quam tenet Gabriel , lect. 14 in canon.; Major in 4, dist. 13, queest. 4; Soto, ibi, qusest. 2, art. 2, el lib. 10 de Justitia, qusest. 5, art. 4; Joaimes Andreas, in cap. 1 de Celebr. Miss., et alii, quos refert; et sequitur Marcell., lib. de Horis canon. , cap. 41; et Durand., lib. 2 de Ritib. Eccles., cap. 7. Et potest confirmari ex Rubricis Missalis, ubi dicitur, Missas privalas dicendas esse ab aurora usque ad meridiem; et Goncil. Trident., sess. 22, cap. de Observandis in ritu hujus sacrificii, praecipil, ne sacerdotes aliis quam statutis horis celebrent ; sed praedictum tempus est jam statutum in Missali ; ergo non licet illud praoterire. Est etiam hoc jam consuetudine introductum, quae fortasse ex hominum fragililate incepit; tamen propter reverentiam sacrificii intro- ducta est, et in ea fundatur; pertinet enim ad reverentiam hujus sacramenti, ut ante prandium conficiatur, ut, tam qui celebrat quam qui assistit, decentius ac devoiius id agat ; est autem jam communis consuetudo.

ut prandium ultra meridiem non differatur; et ideo merito introductum est, et consuetu- dine receplum, ut etiam sacrificia in meridie plus minusve absolvantur.

9. Consuetudo hsc vim prxcepti induxit. — Quod aulem haec consuetudo vim praecepti induxerit, praeter aclducta omnia, constat ex communi sensu populi Ghristiani; generatur enim grave scandalum, si aliter fiat sine pri- vilegio, aut gravi causa. Colligi etiam potest ex privilegiis, quae interdum Pontifices con- cedunt dicendi sacrum, una vel duabus horis post meridiem ; item ex eo quod Episcopi graviter puniunt eos sacerdotes, qui post meridiem Missam dicunt, in obsequium quo- rumdam magnatuin, qui usque ad illud lem- pus, sacrum audire differunt; et ante paucos annos, quia in Regis Catholici cura multi abu- tebantur hujusmodi privilegiis, ea Sixtus V per nuncium suum revocavit. Est ergo hoc, per se loquendo. sub praecepto; quanquam non desint auclores graves, qui dicant, licere Missam clicere per totam horam nonam diei, usque ad tertiam horam post meridiem. Ita Navarr.. in Summa, cap. 25, num. 85, et lib. de Orat., cap. 24, num. 22, in quam senten- tiam inclinant Scot. et Durand. in 4, dist. 13, quaest. 2, etSumma Angelica, et Rosel., verbo Missa, num. 46, et alii, quos refert Durand. supra. Sed revera id non clare dicunt, nec generaliter. Fundamenlum Navarr. est, quia hoc licuit olim in Ecclesia, et hora nona erat aptissima , quia in illa passus esl Cbristus ; et contraria consueludo non videtur causa devotionis aut religionis introducta , sed propter humanam commoditatem, et ideo non videtur induxisse obligationem. Sed, ne- que constat, hoc aliquando generaliter li- cuisse, saltem a multis annis; nam, ut supra retuli, Telesph. Papa dixit, hora tertia esse Missas celebrandas, quia illa passus est Christus; et jam est declaratum, quamvis fortasse illa consuetudo inceperit occasione humanae fragilitatis et commoditatis, tamen ralionem ejus praecipuam esse reverentiam sacrificii.

10. Sententia auctoris. — Quocirca non existimo, sententiam hanc posse tuto et in praxi servari, regulariler, et absque alia causa. In aliquo autem raro casu, ut, v. gr., si festum sit solemne, et Missa publica efc concio non finiantur usque ad unam, vel duas horas post meridiem, tunc posset Missa pri- vata inchoari post finitum solemne officium, maxime, ne aliqua pars populi Missa prive-

DISPUTAT. LXXX

lur, juxta doctrinam Leonis Papae, dicl. epist. 81 ad Dioscor., cap. 2. Idemque per- rnilti potest, si ralione itineris occurrat necessitas celebrandi in die festo paulo posl meridiem, dummodo unius horae tempus non excedatur, quod significavit Soto supra; et favet consuetudo; imo et regula Missalis, in qua non sine causa additur illa particula, communiter. Ac denique, quia res morales, quando non sunt per legem omnino decla- ratae ac limilatae, non possunt inclivisibiliter definiri; praesertim, quia haec res non est tam gravis, vel necessaria ad honestatem, ul, intercedente rationabili causa, non possit praedicto modo ampliari.

\ 1 . Qupesito satisftt. — Sed queeres primo, an a praedicta regula facienda sit aliqua exceplio. Respondeo : ex privilegio certum est, posse fieri, et de facto fieri aliquibus re- ligiosis et aliis personis. llem existimo, posse Episcopum in hoc dispensare ex rationabili causa, quia non videlur esse major ratio de temporis anticipalione , quam de poslposi- tione. In neutro autem casu exislimo posse Episcopum concedere privilegium generale; hoc enim proprium est summi Pontificis propter supremam potestatem; sed potest tantum in particulari casu dispensare ex ra- tionabili causa occurrente. At vero jure ordi- nario nulla videtur esse exceptio facienda , de qua certo constet, juxta praesentem Ecclesiae consuetudinem. Dici enim solet communiter, in diebus jejunii, praesertim quatuor temporum, et in Sabbatho sancto posse Missam dici post horam nonam diei, id est, in quarta el postrema diei parte, quae ab hora terlia pomeridiana incipit, quia ita olim fiebat, ut colligitur ex cap. Solent, de Gonsecr., dist. 1, et cap. Quod a Patribus, et cap. ult., dist. 75, et notat hicD. Thom., ad 3; at vero licitum est, antiquam consuetuclinem renovare. Atque ita sentit Navarr., praeser- tim de Missis solemnibus , lib. de Orat. , cap. 3, num. 42. Sed existimo jam illos ritus fuisse omnino abrogatos, et ideo non licere, etiam illis diebus, Missae sacrificium, etiam si ordinationes sint faciendae, vel officium Sabbathi sancti sit dicendum, vespertina hora illud inchoare, quia oportet esse in Ecclesia aliquid certum et stabile in hujus- modi rilibus, ne liceat uniuscujusque arbi- trio res novas introduci, et ideo postquam

PECT. IV.

prior ritus abrogatus est, et alius intro- ductus, hic est servandus; nec licitum est unicuique sua auctoritate priorem revocare.

Praesertim, quia Pius V speciali quodam motu proprio vetuit omnes nocturnas, vel matu- tinas Missas, etiam in Sabbatho sancto; et Concil. etiam Trident. , loc. sup. cit. , huic favet sententiae.

12. Alteri qusesito satisfit. — Hora nona usuali diei crucifixus est Dominus. — Conci- liantur Joan. et Marc. — Per Missam solem- nem quid intelligatur. — Ultimo inquiri potest, an inter hos duos terminos a nobis designatos sint aliquae horae certius determi- natae, in quibus Missae dicendae sint. Respon- detur, pro Missis peculiaribus nullas esse horas praefixas , sed in quacumque parte illius temporis indifferenler dici posse. Ita sentiunt omnes Theologi in 4, disl. 13; Alensis, 4 part., quaest. 36; Gabriel, lect. 14 in canon.; Antonin., 3 part., tit. 13, cap. 6; et omnes Summistae, verbo Missa; Navarr., lib. de Orat. , cap. 21, num. 31 et seq., et in Summa, cap. 25, num. 85; Turrecrem., in dict. cap. Nocte sancta. At vero de Missis solemnibus iidem auctores, cum D. Thom. hic, ad tertium, dicunt, solemnem Missam cele- brandam esse ea hora, qua Christus pro nobis passus est; Evangelistae aulem vario modo narranthoram passionis Christi, nam Marcus dicit, crucifixum esse hora tertia ; Joannes, hora sexta ; et omnes narrant hora nona ex- pirasse. Quo factum est, ut praedictae tres horae ad solemnes Missas dicendas designatae sint, quanquam non eodem modo, ut jam dicam. Est enim observandum ex iis, quae in praecedente tomo late tractavimus de hora passionis Christi, has horas non esse ex his usualibus, quae naturalem diem in viginti- quatuor partes divisum componunt, sed signi- ficare tria tempora diei, ad orationem vel sacras actiones deputata, et unumquodque horum tres horas usuales complecti, illamque horam seu tempus, quod tertia dicitur, regu- lariler incipere hora nona usuali tolius diei, quae solet esse tertia hora ab aurora, seu ab ortu solis. Olim ergo consuetudo Ecclesiae te- nuit, ut in diebus festis Missa solemnis fieret hora terlia , id est, ab hora nona usuali diei usque ad meridiem, quia illa hora crucifixus est Dominus non tantum linguis Judaeorum, ut communiter dicitur, sed et re ipsa, ut veritas Evangelii Marci requirit, quia saltem in fine illius lemporis crucifixus est, in quo instabat hora sexla ; et ideo idem tempus, quasi hora sexta appellatum est a Joanne. Haec autem Ecclesiae consuetudo constat ex decreloTelesph., dict. epist. decretali, cap. 2?

782 QU,EST

et ex Coneil. Aarelian. III, cap. II, ubi alia ratio litteralis hujus staluli redditur, scilicet, ut possint sacerdotes , citius expedito ante- meridiano officio, eommodius ad vesperti- num convenire. Colligitur eliam ex Augustin., prout refertur in cap. Et hoc, de Consecr., dist. 4, et apud Burchard., lib. 2, cap. 74; ubi alia ratio redditur, scilicet, quia expedit, ut populus ante officium sacrum peractum ad cibum non accedat, quod fiet commodius et suavius, si mature circa meridiem totum di- vinum officium , et sacra concio, quee illi adjungi solet, absolvantur; colligitur etiam praedicta consuetudo ex Greg., hom. 37 in Evangelia, in illis verbis, quae de S. Cassio scribit : Quibus auditis Episcopus se in ora- tione cum magna cordis contritione prostra- vit , et cui oblaturus sacrificia ad horam tertiam venerat, hoc pro extensx orationis magnitudine horam nonam usque protelavit. Hinc etiam in cap. Non liceat, dist. 44, hora tertia sacra dicitur, ante quam non oportet clericos vel laicos inire convivia, quia nimi- rum ad officium Missee solemne deputata erat. Denique hoc ipsum constat ex omnibus antiquis scriptoribus de rebus et officiis Ecclesiasticis , Walfrido Strabone, cap. 22; Amalario, lib. 3, cap. 72, et lib. 4, cap. 40; Durando, lib. 4 Rational. ; Alcuin., lib. de Divinis officiis. Et adhuc haec consuetudo fere in Ecclesia retinetur, quse revera est etiam humanis usibus valde accommodata. Neque solum, quoad horam seu tempus diei, sed etiam, quoad horam Ecclesiasticam (ut sic dicam) hoc servatur, nam in diebus festis prius canitur Tertia in choro, et statim Missa solemnis inchoatur. Et vero in diebus pro- festis dicebatur Missa solemnis hora sexta, id est, in meridie, ut hic D. Thom. et alii aucto- res citatis locis referunt; nam circa hoc nullum speciale decretum invenio; insinuatur vero ab Ambros. loco statim citando. Haec vero consuetudo jam non servatur in Eccle- sia, nisi quoad horam tantum Ecclesiasticam, quia, scilicet, in diebus profestis prius reci- tatur seu canitur Sexta in choro , et statim Missa solemnis inchoatur; quoad diurnum vero tempus eodem tempore dicitur Missa so- lemnis in diebus profeslis, quo in festis ; imo malurius dici solet in diebus profestis, quia minor solet esse populi conventus, et ideo existimatur humanis usibus magis accommo- datum; et mystica ratio, quae sumi solet ex eo, quod Christus est crucifixus hora sexta, revera non est solida, quia, ut dixi, Christum

LXXXIII, ART. III.

fuisse crucifixum hora qUasi sexta, apud Joannem , et esse crucifixum in fine horse tertiae, apud Marcum, non sunt duo, sed unum et idem. Tandem referunt dicti aucto- res horam nonam fuisse deputatam, ut in diebus jejunii Missa eo tempore diceretur, id est, hora terlia usuali pomeridiana. Ita colli- gitur ex cap. Solent, de Consecr., dist. 4, et ex Ambros., serm. 8 in Psal. 418, circa illa verba : Media nocte surgebam ad confitendum tibi : Indictum (inquit) estjejunium, cave, ne negligas, et si te fames quotidianum cogit ad prandium, ut intemperantia declinet jeju- nium, tamen ccelesti magis te servato convivio, non epulse paratse extorqueant, ut cmlestibus sis vacuus sacramentis, differ aliquantulum, non longe finis est diei; significat ergo, fuisse consuetudinem dicendi Missam, et dandi com- munionem in diebus jejunii, circa finem diei; de aliis vero communibus diebus subdit : Ple- rique sunt ejusmodi dies, ut statim meridia- nis horis (hoc est hora sexta) adveniendum sit in Ecclesiam , canendi hymni, celebranda oblatio. Haec autem consuetudo etiam cessa- vit, solumque servatur, quoad Ecclesiasticam horam, quia his diebus consuevit prius hora Nona in choro recitari , et deinde Missa can- tari; quoad tempus vero ipsum diei, cessavit illa consuetudo, quia jam etiam prandium dierum jejunii ad id meridianum tempus, et adhuc amplius anticipatum est; unde con- sequens etiam fuit, ut tempus celebrandi Missam anticiparetur. In his ergo omnibus jam nihil videtur esse sub prseeeplo , nisi quod solemnis Missa consueto tempore fiat pro populi commoditate, quamvis anticipari, vel postponi aliquanlulum possit ex causa rationabili. Per Missam autem solemnem semper intelligimus Missam illam, quse Missa diei dicitur; non enim hic omnis Missa, quee cum cantu dicitur, solemnis appellalur; haec enim, juxta varias consuetudines et devo- tiones, fere indifferenter toto matutino tem- pore dici potest, sicut Missa privata. Ita enim habet consuetudo, neque aliqua Ecclesiastica constitutio in contrarium obstat.

ARTICULUS III,

Utriim oporteat hoc sacramentum celebrari in domo et vasis sacris (4, dist. 13, qusest. 1, art. 2, quaest. 5, et dist. 23, quaest. 2, art. 2, ad 9).

4. Ad tertium sic proceditur. Videtur, quod non oporteat hoc sacramentum celebrari in

QU^ST. LXXXIIT, ART. III.

domo et vasis sacris. Hoc enim sacramentum est reprxsentativum Dominicx passionis. Sed Christus non est passus in domo, sed extra portam civitatis, secundum illud Hebr. ult. : Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extraportam. passus est. Ergo vide- tur, quod hoc sacramentum non debeat cele- brari in domo, sed magis sub dio.

2. Prxterea , in celebratione hujus sacra- menti debet Ecclesia imitari morem Christi et Apostolorum.. Sed domus , in qua primo Christus hoc sacramentum confecit, non fuit consecrata, sed fuit quoddam commune cazna- culum,, a quodam patrefamilias prxparatum, ut habetur Lucse 22. Legitur etiam. Actor. 2, quod Apostoli erant perdurantes unanimiter in templo, et frangentes circa domos panem, et sumebant cibum cum exultatione. Ergo nec modo oportet domos esse consecratas, in quibus hoc sacramentum celebratur.

3. Prxterea, nihil frustra in Ecclesia fieri debet, qux Spiritu Sancto gubernatur . Sed frustra videtur adhiberi consecratio Ecclesix vel altaris, et hujusmodi rebus inanimatis, quxnon sunt susceptivx gratix vel spiritualis virtutis. Inconvenienter igitur hujusmodi con- secrationes in Ecclesia fiunt.

4. Prseterea , solum divina opera debent recoli cum quadam solemnitate , secundum illud Psalm. 91 : In operibus m-anuum tuarum exultabo. Sed Ecclesia, vel altare , opere humano consecrantur, sicut et calix, el minis- tri, et alia hujusmodi. Sed horum consecra- tiones non recoluntur celebriter in Ecclesia. Ergo neque consecratio Ecclesise vel altaris, cum solemnitate recoli debet.

5. Prseterea, veritas debet respondere figu- rx. Sed in veteri Testamento , quod gerebat figuram novi, non fiebat altare de lapidibus sectis. Dicitur enim Exod. 20 : Altare de terra facietis mihi; quod si altare lapideum feceris mihi, non sedificabis illud de sectis lapidibus. Exod. etiam 22, mandatur fieri altare de lignis Sethim vestitis sere vel etiam auro, ut habetur Exodi 35. Ergo videtur inconvenien- ter observari in Ecclesia, quod altare fiat solum de lapide.

6. Prseterea, calix cum patina reprsesentat sepulchrum Christi, quod fuit excisum in petra, ut in Evangeliis habetur; ergo calix debet de petra fieri et non solum de argento, vel auro, vel stanno.

7. Prseterea, sicut aurum. pretiosius esl inter materias vasorum, ita panni serici pretiosio- res sunt inter alios pannos. Ergo sicut calix

fit de auro, ita pallse altaris debent de serico fieri, et non solum depanno lineo,

8. Prxterea , dispensatio sacramentorum et ordinatio eorumdem ad ministros Ecclesix pertinet, sicut dispensatio rerum tempora- lium subjacet ordinationi principum ssecu- larium, unde Apostolus dicit, \ Cor. 4 : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Sed si circa dispensationem. rerum temporalium aliquid fiat contra statuta principum , habetur irri- tum. Ergo sihsec, quse dicta sunt, convenienter sunt statuta per Prselatos Ecclesise, videtur, quod sine his corpus Christi confici non possit. Et sic videtur sequi, quod verba Christi non sint sufficientia ad hoc sacramentum confi- ciendum, quod est inconveniens . Non ergo videtur conveniens fuisse , quod hsec circa celebrationem hujus sacramenti statueren- tur.

Sed contra est, quod ea, quse per Ecclesiam statuuntur, ab ipso Christo ordinantur , qui dicit, Matth. 18 : Ubicumque fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum.

Respondeo dicendum, quod in his, quse cir- cumstant hoc sacramentum , duo consideran- tur. Quorum unum pertinet ad reprsesentatio- nem eorum, quse circa Dominicam passionem sunt acta. Aliud autem pertinet ad reveren- tiam hujus sacramenti , in quo Christus se- cundum veritatem continetur , et non solum in figura. Unde et consecrationes adhibentur his rebus, quse veniunt in usum hujus sacra- menti, tum propter sacramenti reverentiam , tum ad reprsesentandum effectum sacramenti (Alias : Snnctitatis), qui ex passione Christi provenit, secundum illud Hebr. ult. : Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem popu- lum, etc.

Ad \ ergo dicendum, quod regulariter hoc sacramentum celebrari debet in domo, per quam significatur Ecclesia, secundum illud 1 ad Timoth. 3 : Ut scias, quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quse est Ecclesia Dei vivi. Extra Ecclesiam enim non est locus veri sacrificii, ut August. dicit (in lib. Sentent., quae ex August. decerptse sunt, c. 15, tom. 3, in fine). Et quia Ecclesia non erat concludenda sub finibus gentis Judaicx, sed erat in universo mundo fundanda, ideo passio Christi non est celebrata intra civitatem Judseorum, sed sub dio, ut sic totus mundus se haberet ad passio- nem Christi, ut domus. Et tamen, ut dicitur de Consecr., dist. \ , cap. Concedimus (in med.

QU/EST. LXXXIII, ART. III.

illius), in itinere positis, si Ecclesia defuerit, sub dio seu in tentorio, si tabula altaris con- secrata, cxteraque sacra mysteria ad id offi- cium pertinentia , ibi affuerint, Missarum solemnia celebrari concedimus.

Ad 2, dicendum, quod domus, in qua hoc sacramentum celebratur, Ecclesiam significat et Ecclesia nominatur; convenienter tamen consecratur , tum ad reprxsentandam sanctifi- cationem,, quam Ecclesia consecuta est per passionem Christi; tum etiam ad significan- dam sanctitatem, qux requiritur in his, qui hoc sacramentum suscipere debent. Per altare autem significatur ipse Christus, de quo dicit Apostol., Hebr. ult. : Per ipsum offerimus hostiam laudis Deo. Unde et consecratio alta- ris significat sanctitatem Christi, de qua dici- tur, Luc. \ : Quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. Unde de Consecr., d. \ , dicitur (cap. Altaria, in 2) : Altaria placuit, non solum unctione chrismatis, sed et sacerdo- tali benedictione sacrari. Et ideo regulariter non licet celebrare hoc sacramentum, nisi in domibus consecratis. Unde sicut habetur de Consecr., dist. \ , nullus presbyter Missam celebrare prxsumat , nisi in consecratis ab Episcopo locis. Propter quodetiam, quia pa- gani non sunt de Ecclesia, nec alii infideles, ideo eadem dist. legitur : Ecclesiam, in qua mortuorum cadavera infideliwn sepeliuntur, sanctificare non licet; sed, si apta videtur ad consecrandum , inde evulsis corporibus et rasis parietibus vel tignis ejus loci, rexdi- ficetur; sed si hxc consecrata prius fuerit, Missas in ea celebrare licet; tamen si fideles fuerunt, qui in ea sepulti sunt. Propter necessitatem tamen potest hoc sacramentum peragi in domibus non consecratis vel violatis, sed tamen de consensu Episcopi. Unde in eadem dist. legitur (deConsecr., dist. ) : Missarum solemnia, non ubique, sed in locis ab Episcopo consecratis, vel ubi ipse permiserit, celebranda esse censemus. Non tamen sine altari portatili per Episcopum consecrato. Unde in eadem dist. legitur (cap. 30) : Concedimus, siEcclesix fuerint incensx vel combustx, in capellis cum tabula consecrata, Missas iterum celebrari. Quia enim sanctitas Christi fons est totius Ecclesiasticx sanctitatis, ideo in necessitate sufficit, ad peragendum hoc sacramentum , altare sanctificatum. Propter quod etiam nunquam Ecclesia sine altari consecratur ; tamen sine Ecclesia quandoque consecratur altare cum reliquiis Sanctorum, quorum vita abscondita est cum Christo in Deo. Unde in

eadem dist. legitur (cap. 26) : Placuit, ut altaria, in quibus nullum corpus aut reliquise Martyris conditse probantur, ab Episcopis, qui eisdem locis prsesunt, si fieri potest, everlan- tur.

Ad 3, dicendum, quod Ecclesia et altare et alia hujusmodi inanimata consecrantur, non quia sint gratix susceptiva, sed quia ex con- secratione adipiscuntur quamdam spiritualem, virtutem, per quam apta redduntur divino cultui; ut scilicet homines devotionem quam- dam exinde percipiant , ut sint paratiores ad divina, nisi hoc propter irreverentiam impediatur. Unde 2 Machab. 3 , dicitur : Vere Dei virtus quxdam est in loco, nam ipse, qui habet in ccelis habitationem , visitator et adjutor est loci illius. Et inde est, quod hujusmodi ante consecrationem emundantur et exorcizantur, ut exinde virtus inimici pel- latur. Et eadem ratione Ecclesix, quse san- guinis effusione, aut cujuscumque semine, polluts?, fuerinty reconciliantur, quia per pec~ catum ibi commissum apparet ibi aliqua ope- ratio inimici. Propter quod etiam in eadem dist. legitur (cap. 21 ) : Ecclesias Arriano- rum ubicumque inveneritis, Catholicas eas divinis precibus et operibus absque ulla mo- ra consecrate. Unde et quidam probabiliter dicunt, quod per ingressum Ecclesix conse- cratx, homo consequitur remissionem peccato- rurn venialium, sicut et per aspersionem aquse benedictse, inducentes quod in Psalm. 48 dici- tur : Benedixisti Domine terram tuam, remi- sisti iniquitatem plebis tuse. Et ideo propter virtutem, quse ex consecratione Ecclesix ac- quiritur, consecratio Ecclesix non iteratur. Unde in eadem dist. exConcil. Niceno legitur: Ecclesiis semel Deo consecratis, non debet iterum consecratio adhiberi , nisi ab igne exustx sunt , aut sanguinis effusione , aut cujuscumque semine pollutx fuerint, quia sicut infans a qualicumque sacerdote in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti semel bap- tizatus non debet iterum baptizari, ita nec locus Deo dicatus, est iterum consecrandus, nisi propter eas causas, quas superius nomi- navimus , si tamen fidem Sanctx Trinitatis tenuerunt, qui consecraverunt, alioquin, qui sunt extra Ecclesiam consecrare non possunt. Sed sicut in eadem distinctione legitur, Eccle- six vel altaria, qux ambigua sunt de conse- cratione , consecrentur . Propter hoc etiam, quod aliquam. spiritualem virtutem adipiscun- tur per consecrationem , in eadem distinc- tione statutum legitur (de Gonsecr.. dist. 1,

DISPUTAT. LXXXI, SECT. I.

cap. 38) : Ligna Ecclesise dedicata non debent ad aliud opus jungi , nisi ad aliam Eccle- siam, vel igni comburenda, vel ad profectum in Monasterio fratribus, in laicorum autem opera non debent admitti. Et ibidem legi- tur (cap. 39) : Altaris palla, cathedra, can- delabrum, et velum, si fuerint vetustate con- sumpta, incendio dentur; cineres quoque eorum in baptisterio inferantur, aut in fossis pavi- mentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur.

Ad 4, dicendum , quod quia consecratio altaris reprsesentat sanctitatem Christi, con- secratio vero domus sanctitatem totius Eccle- sise, ideo convenientius recolitur cum sancti- tate et solemnitate consecratio Ecclesise vel altaris , quam aliorum , qux consecrantur . Propter quod etiam octo cliebus solemnitas dedicationis agitur, ad significandam beatam resurrectionem Christi et membrorum Eccle- sise. Nec est opus solius hominis consecratio Ecclesise et altaris, cum habeat spiritualem virtutem. Unde de Consecr., dist. eadem, dici- tur : Solemnitates dedicationum Ecclesiarum per singulos annos solemniter sunt celebrandse. Quod autem octo diebus enccenia sint cele- branda, in lib. Reg., perfecta dedicatione templi, reperies, scilicet, 3 Reg. 8.

Ad 5, dicendum, quod, sicut legitur de Consecr., dist. 1 (cap. 31) : Altaria, si non fuerint lapidea, chrismatis unctione non con- secrentur. Quod quidem competit significa- tioni hujus sacramenti, tum quia altare signi- ficat Christum; dicitur autem 1 Cor. 10 : Petra autem erat Christus; tum etiam quia corpus Christi in sepulchro lapideo fuit recon- ditum. Competit etiam, quoad usum sacra- menti. Lapis enim et solidus est, et de facili potest inveniri ubique, quod non erat necessa- rium in veteri lege, ubi fiebat in uno loco altare. Quod autem mandatur altare fieri de terra vel de lapidibus insectis, fuit ad idolo- latriam removendam.

Ad 6, dicendum est, quod, sicut in dist. eadem dicitur , cap. Vasa, quondam sacer- dotes non aureis, sed ligneis calicibus uteban- tur. Zepherin. autem, XIV Papa, patenis vitreis Missam celebrari constituit; deinde Urbanus omnia fecit argentea. Postmodum autem statutum est, ut calix Domini cum patina, sive ex auro omnino, sive ex argento fiat, vel saltem stanneus calix habeatur. De sere autem, aut ex aurichalco non fiat, quia hoc vini virtute seruginem parit, pariterque vomitum provocat. Nullus autem in ligneo seu

XXI.

vitreo calice prsesumat Missam cantare, quia, scilicet, lignum porosum est et sanguis conse- cratus in eo remaneret ; vitrum autem, fragile est et posset fractionis periculum imminere; et eadem ratio est de lapide. Et ideo propter reverentiam sacramenti statutum est, ut ex prsedictis materiis calix fiat.

Adl, dicendum, quod ubi potuit sine peri- culo fieri, Ecclesia statuit circa hoc sacra- mentum id, quod expressius reprsesentat pas- sionem Christi. Non erat autem tantum periculum circa corpus, quod ponitur in cor- porali, sicut circa sanguinem, qui continetur in calice. Et ideo, licet calix nonfiat de petra, corporale tamen fit de panno lineo, quo corpus Christi fuit involutum. Unde in ep. Sylvestri P., ineadem dist., legitur : Consulto omnium statuimus, ut sacrificium altaris non in se- rico panno aut intincto, quisquam celebrare Missam prsesumat, sed in panno lineo ab Epi- scopo consecrato, sicut corpus Christi in syn- done linea et munda sepultum fuit. Competit etiam pannus lineus propter sui munditiam, ad significandam consCientise puritatem, et propter multiplicem laborem., quo talis pannus prseparatur , ad significandam Christi passio- nem.

Ad 8, dicendum, quod dispensatio sacra- mentorum pertinet ad ministros Ecclesise, sed consecratio eorum est ab ipso Deo. Et ideo ministri Ecclesise non habent aliquid statuere circa formam consecrationis, sed circa usum sacramenti et modum celebrandi. Et ideo, si sacerdos verba consecrationis proferat super materia debita, cum intentione consecrandi, absque omnibus prsedictis, scilicet, domo, et altari , calice et corporali consecratis , et cssteris hujusmodi per Ecclesiam institutis , consecrat quidem in reiveritate corpus Christi, peccat tamen graviter, ritum Ecclesise non servans.

DISPUTATIO LXXXI.

DE LOCO ET VASIS SACRIS, IN QUIBUS SACRIFICIUM MISS^: CELEBRANDUM EST.

Disput. 9 de sacrificio Missse. — Post cir- cumstantiam temporis tractat D. Thom. de circumstantia loci. Possumus autem triplicem locum hujus sacrificii, seu sacramenti distin- guere, communem scilicet, proprium, et pro- priissimum, fere philosophorum more. Com- munem appello templum , intra quod fit sacrificium ; proprium , altare , quod intra

QILEST. LXXXIII, ART. III.

templum collocatur et peculiariter ad sacrifi- cium peragendum dedicatur; propriissimum vero appello vas ipsum , quod corpus vel sangninem Christi continet. De his ergo omni- bus sigillalim dicemus; simulque de aliis vasis et rebus sacris, quee ad hoc minislerium remotius deserviunt, et sunt veluti instru- menta hujus sacrificii, vel ornamenla illius loci, in quo sacrificium peragitur; nam haec omnia inter se connexa sunt, et fere eamdem doctrinam requirunt, et illa omnia D. Thom. atligit in preesenti articulo.

SECTIO I.

Utrurn oportuerit in Ecclesia Christi templa et loca sacra dicari ad sacriflcium et alia religionis opera peragenda.

1 . Persecutores templorum Christi ad duo capita revocantur. — Eustachii error. — Qui templa Christianorum perseculi sunt, ad duo capita revocantur, ut docte Bellarminus nota- vit, lib. 3 de Cultu Sanctorum, c. 1. Quidam enim tanquam manifesli hostes Christi, quia religionem Christianam odio habebant, Chris- tianorum etiam templa clestruere conati sunt, utDiocletianus,apudEusebium, lib. 4Histor., c. 2, et alii similes, et cum his non est nobis modo discrepatio; quamvis enim impie age- rent , tamen ex falso principio necessariam consecutionem inferebant; si enim religio mala est et evertenda, templa etiarn et loca ad actus talis religionis exercendos dicata simul destrui necesse est; hac enim ratione etiam nos Genlium templa aversamur, et, quantum in nobis est, destruimus, ut mone- murDeuter. 7 et 12; recte tractat Augustin., serm. 6 de Verbis Domini, circa finem; et similiter, quia Judaica religio cessavit, ideo etiam Judaicum templum eversum est; quam- vis seepius Judaei illud instaurare conati fue- rint, saepe sunt divina providentia et ccelesti- bus signis impediti, ul in historiis Ecclesiasticis vulgare est. Igitur contra hujusmodi nostro- rum templorum eversores non aliter dispu- tandum est, quam nostram religionem defen- denclo, seu veritatem ejus et credibilitatem demonstrando, quod fit in materia de fide. Alii ergo fuerunt hostes templorum Christi sub nomine Christiano; profitebafttur enim se in Christum credere etChristianam religio- nem defendere; ei tamen contrariam esse putabant templorum erectionem, ideoque illa destruere conati sunt. Hujus erroris primus

auclor videtur fuisse Eustach., Constant. et Sylvestri tempore, ut significat Nicephor., lib. 9 Historiee, c. 16; clarius Socrates, lib. 2, cap. 13; idemque sensisse Messalianos constat ex August.,serm.contra ArrianosetDonatist., et epist. 80 ad Bonifacium; et Damascen., lib. de Heeres.; et de Manicheeis idem significat August., 20 contra Faust., cap. 3 et 4. Atque eodem in errore versati sunt fere omnes posteriores heeretici, Petrobrusiani, Albigen- ses, Waldenses, Wiclefistee, Lutherani, et re- liqui fere omnes, ut videre licet in Prateolo, sub eorum nominibus, et aliis , qui contra heereticos scripserunt. Sed hi omnes non eodem modo, neque ex eodem fundamento, templa detestantur. Quidam enim simpliciter templum rejiciunt quoad omnem usum reli- gionis, quia Deus spiritus est, eumque in spi- ritu et veritate oportet adorare, Joan. 4; non ergo in loco corporeo ac determinato Deus colendus est ; non enim in manu factis lem- plis habitat, aut manibus humanis colitur, ut dicitur Act. 7 et 1 7. Alii vero, quia sacrificium novselegis negant,templum solum formaliter, quatenus templum est, rejiciunt; nam, teste August., 8 de Civit., c. 27, el 1. 1 contra Maxi- minum, aliquantulumaprincipio,templum, ut sic, ad sacrificium offerendum destinatur; et ideo. si in Ecclesia non est sacrificium, neque templum, uttemplum, esse potesl; non negant tamen hi heeretici posse in Ecclesia esse loca publica destinata, in quibus fideles ad oran- dum vel ad verbum Dei audiendum conve- niant. Quibus videtur favere Hieronym., in epist. 53 ad Riparium, dicens, Julian. Apos- tatam Ecclesias Christianorum, aut evertisse, aut in templa convertisse; significat ergo Ecclesias Christianorum non fuisse templa. Unde etiam Optat., lib. 6 contra Parmenian. Qui nostrum (inquit) intravit templum? Ad- jungit denique verba Joan., Apoc. 21 : Et templum non vidi in ea; quee de Ecclesia mi- lilante clicta putant, quia de eadem statim dicit : Ambulabunt Gentes in lurnine ejus, etc, quee verba de militante Ecclesia dicta fuerunt ab Isaia, cap. 60. Alii denique non tam tem- pla quam eorum ornatum, benedictionem vel consecrationem impugnant, de quibus postee videbimus.

2. Prima conclusio. — Dico tamen primo, et sanclum et necessarium esse de.'tinari ir Ecclesia publica loca, in quibus singularitei colatur Deus, et plebs Christiana ad religio- nis opera perficienda conveniat. Conclusio est de fide, ut constat ex usu Ecclesiee, et anti-

DISPLlTAT. LXXXI, SECT. I.

quissima traditione. Qua3 primum fundari po- test in Scriptura sacra , 1 ad Cor. 1 1 : Con- venientibus vobis in unum , jam non est Dominicam coenam, manducare; et infra : Numquid clomos non habetis ad manducandum et bibendum, aut Ecclesiam Dei contemnitis? Ibi enim Ecclesia, non fidelium congregatio- nem, sed locum illum seu templum, in quo fideles ad Christi corpus manducandum conve- niebant, significat, utChrys., Ambros. et reli- qui auctores Greeci etLatini intelligunt; con- stat enim non potuisse fideles convenire in unum, nisi in aliquo certo loco; ille autem locus non erat domus privata alicujus; nam illum locum a privalis domibus distinguit, et Ecclesiam illum appellat, cum dicit : Num- quid domos non habetis ad manducandum? et: Quiesurit, domi mmiducet; et cap. 14 est lo- cus expressus : Mulieres in Ecclesiis taceant; si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent. Hinc Basil., in Reg. Brevior., Reg. 310, ex priori loco colligit, non esse Eu- charistiam in communi domo celebrandam, sed in Ecclesia; neque communes epulas in Ecclesia esse manducandas, sed in privata domo. Similiter Hesych., lib. 2 in Levit., c. 8, ex hoc ioco colligit, Eucharistiam esse cele- brandam in Ecclesia, id est, in loco sancto. Atque hanc esse significationem hujus vocis valde usitatam, constat ex antiquis Patribus el decretis; nam licet, Ecclesia, primseva si- gnificatione congregationem hominum signi- ficet, ut est commune apud Grsecos, et notat Cyril., Catech. 18, et patet ex illo Act. 19: Erat Ecclesia confusa, tamen inde translata est vox ad significandum locum continentem animatam Ecclesiam, ut ex preedicto loco Pauli notavit August., lib. 3 in Levit., q. 57, quse significatio etiam in Testamento veteri reperitur, Judith 6 : Et per totam noctem intra Ecclesiam oraverunt. Unde est etiam illud Tertull., 1. de Idololatria, c. 7 : Jngemens Christianum ab idolis in Ecclesiam venire , de adversaria officina in domum Dei venire; ubi, quam prius Ecclesiam, postea domum Dei appellat; et in sequentibus docet, in illa domo Eucharistiam sumi et distribui; et ibi Pamel. multa alia loca congerit tum ejusdem Tertulliani, tum etiam aliorum Patrum; et apud Clem., lib. 6 Const., c. 61 et 63, est op- timus locus; ibi enim et illa voce, Ecclesia, in utraque significatione soepe utitur, et formam ac modum Ecclesiastici templi describit. Athanas. etiam, in Apologia ad Conslantium, longum habet sermonem de Ecclesiis, de

usu carum, et de magnitudine, quam requi- runt multitudini populi accommodatam.

3. Secundo ostenditur hxc veritas. — Se- cundo ostendi haec veritas potest ex antiqua traditione sumpla ex sacris Conciliis. SS. Pa- tribus, et de Ecclesiasticis historiis; quse om- nia persequi longum esset. Unde, quia res est vulgaris et carens fere difficultate, pauca breviler attingam. Igitur in sexta Synodo, can. 74 Trullano : Non oportet (dicitur) in Dominicis locis vel Ecclesiis agapas facere, aut intus in sede comedere et accubitus ster- nere; et in Concil. Laod., cap. 28, eadem est prohibitio, et vocantur domicilia divina et Ecclesise. In cap. autem Non oportet, dist. 42, idem canon refertur sub nomine Basilica-

rum ; et in cap. Si quis objecerit, 1 , qusest. 3, vocantur Ecclesise corporales, et vendi et emi prohibentur, propter locorum sanctitatem; et eodem nomine appellantur in Conc. Aurel. I, can. 19, ethabetur in c. Omnes Basilicse, 16, qusest. 7. Unde Hieron., in Epitaphio Nepo- tiani, seu epist. 3, et August., lib. 1 de Civit., cap. 4, Basilicas Christi, eas appellant, quas August. cum templis Gentilium confert, ni- miumque excellere declarat; et de Eccles. dogm., c. 73, eas nominibus martyrum inter- dum dicit esse nominatas, quia, vel Deo in honorem martyrum dicabantur, vel in eis re- liquiee martyrum recondebantur. Unde mar- tyria interdum appellantur, ut constat ex lsidor., Iib. 15 Origin., c. 4; et ex Augustin., 22 de Civit., c. 8; et Euseb., lib. 4 de Vita Constant., cap. 40; et Chrys., hom. 11 in 1 Thessalon.; et ex Niceph., lib. 8 Histor., c. 50, ubi refert, templum, Hierosolymis a Constan- tino eedificatum in Calvarias loco, magnum Martyrium fuisse appellatum; frequentius ta- men dicuntur domus Dei, more Scripturarum, Matt. 21, Marcill, Luc. 19, Joan. 2, et ila appellatur in Concil. Gangrensi, cap. 5, ubi damnatur contrarius error, quia nimirum soli Deo proprie consecrantur, ut ssepe repetit August., locis supra citatis, et 20 cont. Faust., c. 21; et attigitLeo Mag., serm. 7 de Nativit. Unde Hilar., Psal. 120, agens de Ecclesia, in- quit : Consuetudo nostra, vel domum Dei so- lita est nuncupare, vel templum. Unde etiam solet appellari Dominicum, Grsece, xvpixxbv, id. est, domus seu templum Domino dicatum, sicut dies* Dominica sic appellata est, quia specialiter est Domino consecrata, ut August. notat, serm. 15 de Verbis Apost. Quanquam enim aliqui disputent, an idem sit Dominicum, quod Ecclesia vel templum, tamen non est ne-

QUjEST. lxxxiii, ART. III.

cesse de nominibus disputare, quia res est eadem, licet elyraologia nominum sit diversa, ut patet ex citatis Concil., et Clement., lib. 2 Const., cap. 63, juxta translationem Caroli Buvii ; nam Turr. ibid. . c. 59, Ecclesiam vertit. Optime vero Euseb., orat. de laudibus Con- stanlini : Templa (inquit) quse erant Deo con- secrata, Domini nomen obtinuerunt, etc. Et Ruffin., lib. 1 Histor., c. 3, narrans historiam de Episcopo illo, qui in Nicena Synodo sim- plici fidei propositione philosophum acriter prius contra fidem disputantein ad fidem con- vertit, ad illum dixisse commemorat : Hsec si vera esse credis, o Philosophe, surge, se- quere me ad Dominicum, et hujus fidei signa- culum suscipe. Ex his igitur et aliis multis, quae in sequentibus necessario attingemus, imo ex his, quee nunc etiam oculis conspici- mus, evidenter constat, hanc fuisse perpe- luam Ecclesiae traditionem.

4. Tertio ostenditur ratione. — Tertio est evidens ratio, quia hujusmodi religio dicandi templa divino cultui non est mala, sed sancta, el valde consentanea rectse rationi etiam na- turali; et in lege gratise non est specialiter prohibita, neque est minus necessaria, quam in quolibet alio hominum statu; ergo merito in Ecclesia retineri debuit. Major constat im- primis ex usu omnium nalionum; unaquseque enim eo modo, quo Deum agnovit, illi tem- plum dicare studuit, sed prsecipue id constat, quia Deus ipse in lege veteri templum sibi eedificari praecepit, ex quo argumentura su- mebanl Manichsei, illum non fuisse verum Deum, ut auctor est Augustin., lib. contra Adimant. Manich., c. 10. Quibus ipse recte respondet, cumdem Deum, qui templum illud facere preeceperat in lege veteri, iliius hono- rem in Evangelio defendisse, domum suam, et, domum oralionis illud appellando, Joan. 2; nec solum templum, sed eliam alise syna- gogse a Judaeis erigebantur. De qua re lauda- tur Centurio, Luc.7, utnolavit Ambros., ser. 89, dicens : Commendatur a Domino, qui sedi- ficavit synagogam: quanto magis commen- dandus est , qui sedificavit Ecclesiam ? Est ergo hoc ex se pietatis et religionis opus. Nec naturalis ratio in hoc invenit inordinationem aliquam, sed potius maximam decentiam et moralem necessitatem, ut statim amplius declarabimus. Minor propositio quoad par- tem negativam per se nota est; ubi enim ex- tat talis prohibilio? neque enim scripta est, neque tradita; quin potius ex. traditione con- stat evidenter contrarium, ut vidimus. Quoad

partem autem positivam constabit facile, dis- currendo per omnes utilitales seu fines, prop- ter quos potuerunt sacra templa quovis tem- pore erigi; illi enim omnes excellentiori modo in lege nova reperientur.

5. Secunda conclusio. — Conclusio sigilla- tim probatur. — Templi habitudo ad sacrifi- ciutn. — Sacrificium est primarius Dei cul- tus. — Dico ergo secundo : praecipuus finis, propter quem templa eriguntur in Christi Ec- clesia, est, ut in eis Dco sacrificium offera- tur; consequenter vero etiam fiunt ul in eis alia eliam sacramenta ministrentur, et ut ibi ad orationem fideles conveniant, et ad sacras conciones, el lectiones; et ut reliquise Marty- rum et aliorum Sanctorum in eis custodian- tur, et ut ipsi Sancti in eis honorentur; ac de- nique, ut fideles oranes in eis sepeliantur. Tota hsec conclusio certa fide constat, suffi- cienterque approbari potest ex usu Ecclesiae. Tamen sigillatim probatur, breviter discur- rendo per partes singulas : et prior quidem de sacrificio probari imprimis potest ex om- nibus, quae de veritate sacrificii Eucharistiae adduximus; ideo enim ante legem gratiee templum Dei sedificabatur, quia sensibilia sa- crificia erant Deo offerenda ; et ideo oportebat sacrum aliquem locum ad illud sacrum mi- nisterium esse deputatum, ut maxime constat de Hierosolyinitano templo ; sed in lege nova est etiam verum ac sensibile sacrificium , quod ubique inter gentes Deo offerendura est; ergo propter hunc finem necessarium fuit in Ecclesia Christi lempla eedificari. Unde Cy- prian., lib. de Eleemosyna : In Dominicum, inquit, sine sacrificio venis? Et infra affere- mus varia decreta, in quibus non solum dici- tur, hujusraodiloca sacra exstrui propter sa- crificium; verum etiam non posse ordinarie sacrificium extra illa offerri. Prseterea tem- plum dicit quamdam habitudinem ad sacrifi- cium ; ob eam enim causam, sicut sacrificium soli Deo offertur, ita et templum illi soli pro- prie dicatur, ut ex August. supra dictum est, qui idem habet epist. 49, q. 3, et lib. cont. serm. Arrianor., cap. 20; sed Ecclesiee Chri- stianorum eriguntur, ut sint vera templa Deo dicata ; ergo eriguntur, ut in eis sacrificium offeratur. Minor constat ex. modo loquencli Sanctorum omnium, qui eo nomine nostras Ecclesias appeliant, utsupra ex Hilar. notavi; et idem habet Ambros., lib. 2 de Offic, c. 2; et c. 28, vocat templum Dei et aulam Do- mini. Augustin., citatis locis, et 8 de Civit., c. 27, de Christianis loquens, dicit, non eri-

DISPUTAT. LXXXI, SECT. I.

gere templa Martyribus, sed Deo, quia non sacrificant Martyribus, sed unum, inquit, Deo illic offertur sacrificium Ghristianorum. Idem, serm. 262 et 255 de Temp. Et eodem modo loquitur Hieron. in c. 7 Jerem.; et Sal- vian., lib. 4 de Provid. : Ecclesia (inquit) potius templum; Euseb., lib. 3 de Vita Con- stantini, cap. 29, 30 et 63; et Nicephor., lib. Histor., cap. 39, de Philippo et Bartholom. refert, in Syriae et Asiae civitatibus templa construxisse, et c. 40, 41 et 42, idem refert de Thoma, Andrea et Mattheo in suis regio- nibus. Chrysost., hom. 18 in Acta, hortatur fideles ad templa Christo exslruenda. Idem, homil. quod Christus sit Deus, et eodem modo loquitur, hom. 51 in Matth.; et Basil., Psalm. 114; et Nazianzenus, orat. 11 in Gorgoniam sororem; et Gregor. Nyssen., orat. penul. in Theod. Martyrem. Ultimo, altare non erigitur nisi propter sacrificium, ut supra ex dictis patet; sed templa Christianorum erigunlur, ut in eis sint altaria; non enim fiunt in Ecclesia Christi Ecclesiee sine altari, ut in sequenlibus latius videbimus : ergo. Denique, quod hic sit primarius finis templorum, ex eo facile constat, quod sacrificium etiam estprimarius cultus Dei, templa vero ad Dei cultum pree- cipue ordinantur. Atque hinc etiam facile sua- detur, deservire etiam ad alia sacrarnenla ministranda, quia eorum etiam ministerium est maxime sacrum ; unde etiam oportet, ut in sacroloco fiatetad cultum Dei destinato. Unde in verbis illis, quse supra ex Buffino retuli- mus : Surge, sequere me ad Dominicum, et hujus fidei signaculum suscipe, clare suppo- nitur, baptismum solitum esse in Ecclesiis celebrari. Unde etiam erant in templis desi- gnata loca, quse baptisteria dicebantur, ut supra vidimus, agentes de baptismo, et late Durand., lib. 1 , cap. 19. Similiter Tertul., Na- zianz., et alii Patres citati, imo et Paulus, 1 ad Cor. 1 1 , dicunt solitos fuisse fideles, in Eccle- siam convenire ad Eucharistiam sumendam; imo unus ex praecipuis et maxime necessa- riis usibus nostrorum templorum est, ut in his Dominicum corpus servetur pro infirmis et aliis necessitatibus, et ut ibi a fidelibus adoretur, quae utilitas est propria legis gra- tiee; de qua re multa dicta sunt supra, trac- tando de permanentia Eucharistiae. Est autem eadem ratio de caeteris sacramentis, quee, vel solemni ritu dantur, vel commode in templis ministrari possunt, quod maxime dico prop- ter sacramentum extremee unctionis, quod cum non detur, nisi graviter eegrotantibus,

non potest in Ecclesia ministrari, ministratur tamen ex Ecclesia ; nam ibi oleum benedic- tum servatur, ut sit illius sacramenti mate- ria, ut constatex Concil. Meldensi, apud Bur- chard., lib. 4, c. 57, et Ivonem, part. 1, c. 268. Sacramentum autem matrimonii, quam- vis privatim extra Ecclesiam fiat, tamen so- lemnis ejus benedictio in templo datur, ut suo loco dicemus; et similiter sacramentum poe- nitentiee propriissime ministralur in Ecclesia, quamvis, quia magis privatim fit, possit etiam extra Ecclesiam ministrari. Tertia uti- litas templorum est, propter communem ora- tionem, juxta illa verba Matth. 21 , sumpta ex Isaia, c. 56 : Domus mea domus orationis vo- cabitur; quod de templo Hierosolymitano dictum est, quia factum fuit, ut esset oratio- nis locus, 3 Beg. 8, 2 Paral. 6. Sed non mi- nus indigent fideles Christiani usu orationis, tum privatee, tum publicee; ergo fuit valde conveniens, etiam ob hanc causam, Ecclesias erigi. Quod ab initio fuit Christianis in usu; tamen prius fuere angustiores, quando et ipsa Ecclesia minus propagata erat, et lunc loca illa oratoria dicebautur; postea vero in am- pliores Ecclesias commutatee sunt, ut sumitur ex Euseb., lib. 8 Hist., cap 1; etNiceph., lib. 7, cap. 2; quas etiam antiqui Patres domos orationis vocant : Origen., homil. 2 in Exod. ; Buff., lib. 2 Hist., cap. 33 ; Augustin., 22 de Givit., c. 8, qui oratorii meminit epist. 109. Nec refert, quod oratio ad Deum quovis in loco fundi possit, ut significatur Joan. 4, vel intra cubiculum, ut dicitur Matth. 6, quia, licet hoc verum sit, tamen locus sacer ad oran- dum specialiter consecratus, multum juvare potest ad devotius orandum, ut notavit Chry- sost., homil. 3 de Incomprehensibili Dei natura, et Basil., lib. 2 de Baptismo, in c. 8, et quaest. 40 ex fusius disputatis. Quod pro- venire potest, vel ex natura rei, quia vel Io- cus ipse, et sacer ejus ornatus, vel aliorum exemplum, excitat ac movet hominem ad ma- jorem reverentiam, et devotionem, vel ex speciali Dei promissione, qui orationem in templo factam peculiariter exaudit, utconstat 3 Beg. 9. Propter quam cansam specialiler Deus in templo habitare censetur, quia ibi specialiter operatur, qua ratione saepe Apos- tolus nos vocat templa Spiritus Sancti, 1 ad Cor. 3 et 6, quia singulari modo in nobis ope- ratur; et simili modo August., lib. ad Sim- plic, queest. 4, dixit, Davidem orasse ante Arcam, quia ibi sacratior et commendatior preesentia Domini erat. Accedit, quod preeter

790 QILEST

orationes privatas, oportet esse in Ecclesia publicas orationes, quee nomine lotius Eccle- sia3 ab ejus ministris fiant; et ideo oportuit esse sacra et publica loca ad hujusmodi ora- tiones deputala, quee non potuerunt esse ap- tiora, quam templa ipsa, in quibus Deus, ut Deus, peculiariter adest, ut diximus, et Chri- stus, etiam secundum humanitatem, realiter preesens est. Et ideo antiquissimum fuit in Ecclesia, esse in templis peculiarem locum ad hujusmodi orationem deputatum, qui cho- rus dicitur, de quo legi potest Durand., dict. lib. 1, c. 16. Quarta utilitas erat ad conciones audiendas, de qua Tertullian., in Apolog., c. 39, dicit, fideles convenire in Ecclesia, primo ad orationem, deinde ad lectionem et exhor- tationem. Alii vero Patres fere semper con- jungunt utrumque usum templi, scilicet, sa- crificandi, seu participandi divina mysteria, et audiendi conciones seu lectiones sacras, ut colligere licet ex Justin., Apol. 2, circa finem, et ex Euseb., lib. 2 Hist.. cap. 17, ubi dicit, Christianos in initio Ecclesias construxisse ad mysteria celebranda, et sacros libros legen- dos. Ratio etiam est manifesta , nam concio sacra fieri debet in conventu publico, ubi po- pulus conveniat; neque enim singuli privatim aut sigillatim doceri possunt, aut moneri, ne- que id fieri semper expedit, neque sufficit ad populi institutionem, exhortationem, et cor- rectionem; ergo etiam est valde expediens, ut sit aliquis certus locus ad hoc ministerium deputatus, tum quia, licet interdum possit verbum divinum in plateis et sub dio prtedi- cari, non tamen id semper fieri potest, neque omnibus auditoribus est accommodatum ac decens; undenullomodo expediebalEcclesiee, semper ita fieri; tum etiam quia, si ad alia publica munera, ut ad judicia peragenda, ad docendum, et similia, publica eriguntur aedi- ficia, cur non multo magis ad sacras concio- nes habendas? ergo ad hoc munus conve- nientissime deputantur Ecclesiee, seu templa, tum, ne oporteat. loca sine necessitate multi- plicari; tum quia conciones sacree aptissime et utilissime divinis officiis interponuntur; tum denique, ut iocus sacer sit tali actioni sacrae proportionatus. Quod confirmat Christi et Apostolorum exemplum, qui quando com- mode poterant, in templo, et synagogis pree- dicabant, Matt. 16, Joan. 18, Act. 5 et 13. Quinta utilitas de sepultura, et honore Sanc- torum, sufficienter tractata est in primo tomo hujus tertiee partis, disputando de adoratione Sanctorum, et reliquiarum veneratione. Vi-

LXXXIII, ART. 111.

deantur ibi dicta, res enim est facilis, et com- munis apud antiquos Patres, et Concilia, in quibus Ecclesise hac ratione Martyria vocan- tur, ut supra diximus; vocantur etiam Basi- licx Martyrum et Apostolorum,, ut patet ex Concil. Gangrensi, can. 20; CabiL, can. ult.; et ex Hieronymo, lib. contra Vigilantium; et Augustin., 1 de Civit., c. 1, qui, c. 26, memo- rias Martyrum vocat, et 20 contra Faust., c. 1 1 . Imo in Concil. Carthag. V, can. 1 4, sta- tuit, ne alicui Martyri dedicetur Ecclesia, nisi in eo fuerint ejusdem Martyris reliquiee, aut traditio de habitatione, possessione, vel pas- sione ejus; quod si ibi fuerint, fidelissima ha- beantur.

6. Notabile quoddam. — Simpliciter soli Deo templa erigi dicuntur. — Est autem ob- servandum imprimis , in antiquis Patribus frequentius fieri sermonem de Martyribus , quia ipsomet aclu martyrii quodammodo ca- nonizantur, et ideo statim in veneratione pu- blica habebantur; tamen eadem est ratio de aliis Sanctis , quando de eorum beatitudine satis Ecclesiee constat. Unde Greg. , lib. 2 Dialog., cap. 8, meminit duarum Ecclesia- rum, quas in honorem S. Joannis, et S. Mar- tini, S. Benedictus dicavit. Omitto innume- ras Ecclesias in honorem Beatissimse Virginis structas, et Bonifacium IV Romae quamdam Ecclesiam in honorem omnium Sanctorum dicasse. Deinde observandum est, memorias Martyrum frequentius dici solitas, ubi Mar- tyrum reliquiee jacebant, vel martyria acci- derant, quee etiam confessiones Martyrum dici solent, preesertim in historiis Pontificum apud Damasum et alios; et hoc sensu vetuit Concil. Carthag. dicari Martyrum monumenta absque reliquiis, vel certe aliqua historia seu traditione, ne populus decipiatur falsis traditionibus et superstitionibus ; non tamen prohibitum est, nominibus Sanctorum ali- quas Ecclesias inscribere, ut vel hac memo- ria ipsi honorentur, vel ut excitentur fideles ad eorum patrocinium in eis locis specialiter impetrandum; atque ita servat usus Eccle- siee, ac propterea etiam in hujusmodi templis imagines affiguntur eorum Sanctorum, ad quorum honorem peculiariter deputata sunt; atque ita constat, hujusmodi usum templo- rum esse decentissimum, et Ecclesiee utilissi- mum, quia non eo modo dicantur Sanctis templa, quo ipsi Deo. Nam, quatenus sunt loca sacrificiorum, soli Deo eriguntur; et quis heec est primaria institutio, et quee maxime sub nomine templi indicatur, ideo simpliciter

DISPUTAT. LXXXI

soli Deo templa erigi dicenda sunt; qualenus vero monumentn esse possunt, in quibus vel Sanctorum reliquiaa, vel eorum saltem im;igi- nes, vel memorioe relineantur, secundario dicuntur dicari Sanctis, vel proprius Deo in Sanctorum honorem. Undc August., 22 de Civit., c. 10 : Nos, inquit, Martyribus nostris non tenvpla, sicut diis, sed memorias sicut ho- minibus mortuis, quorum spiritus apud Deum vivunt, fabricamus ; non ergo hac in re di- vino honori derogatur, sed totum potius in augmentum illius cedil; et est consentaneum honori debito Sanclis, tum quia reliquiaj eo- rum, quas res valde sacree sunt, in locis sa- cris recondi debenl; tum etiam quia cum me- moria et veneratio Sanctorum religiosa sit, merito in sacris ac religiosis locis conserva- tur; ac denique, quia frequenter ad Deum per Sanctos accedimus, et acl eos orationes fundimus, ut pro nobis orent, decet etiam, ut in sacris concionibus eorum gesta et laudes saepe praedicentur. Et ideo merito loca, ad orationes et conciones sacras destinata, Sanc- tis nuncupantur. Alque hic templorum usus est magis proprius et peculiaris legis gratise, quia ante Christi adventum nondum Sancti homines in beatitudine regnabant; cle sanctis autem Angelis obscurior erat notitia.

7. Sextus templorum usus. — Sextus usus templorum est, ut in eis fidelium corpora se- peliantur, de quo Ambros., lib. 2 de Offic, cap. 18 : Nemo potest accusare, quod tem- plum Dei sedificatum esl, nemo potest indi- gnari, quia humandis fidelium reliquiis spatia

SECT. I.

laxata sunt. Unde de S. Joanne Evang. refe- runt Abdias Babyl., et Hieron.; super epist. adGalal., cum esset mortivicinus, se inEccle- siam deferri fecisse, vivumque in monumen- tum , quod sibi parari fecerat, ingressum, ibidem obiisse. Verum est, olim in reveren- tiam templorum cautum fuisse, ne intra tem- plorum ambitum fidelium corpora sepeliren- tur, sed in atrio aut ccemelerio, ut constat ex cap. Preecipiendum, de Consecr., d. 2, ex Concil. Nannetensi, c. 6, ei ex Concil. Bra- char., apud Burch., lib. 3 Decr., c. 157. At hoc universali consuetudine Ecclesia?. jam non servatur, neque antiquitus generatim obser- vatum videtur; nam in Concil. Mog., cap. 52, sic dicitur : Nullus mortuus intra Ecclesiam sepeliatur, nisi Episcopi, aut Abbates, aut digni presbyteri, aut fideles laici; quod ver- bum exponensGIos., in c. Nullus, 13, q. 2, per fideles laicos, intelligit eos, qui ita in fide preestant, ut miracula faciant. Sed nimis vio-

lcnta est et voluntaria expositio; melius ergo inlclliguntur fideles baptizati, quos verisi- mile est in fide viva discessisse, ut colligitur ex cap. Ecclesiam, 1 et 2, de Consec, dist. I . Unde August., lib. de Cura pro morluis agenda, cap. ult., et Gregor., lib. 4 de Dial., c. 50, commemorat utilitales quee fidelibus proveniunt ex eo quod in sacris eedibus se- peliantur, nimirum, quod altaris sacrificio, et viventium fidelium orationibus ac eleemo- synis frequentius juvantur ; est ergo hic usus etiam convenientissimus. Et accedit pree- terea, quocl ha3c corpora fidelium propter spem gloriosae resurrectionis, et quia cre- duntur fuisse Spiritus Sancti templa, et in eo statu decessisse, speciali honore digna sunt, meritoque in locis sacris reconduntur. Quod vero intra Ecclesiam, vel in ejus vestibulo seu atrio aut ccemeterio sepeliantur, nihil re- fert; utrumque enim potest, vel in religiosa pietate, vel in Christiana humilitate fundari, de qua re legi possunt plura apud Durandum, dicto lib. 1, cap. 23.

8. Ad fundamenta contrarii erroris res- pondetur, ad priorem partem : quamvis Deus spiritus sit ubique preesens, et loco non in- clusus, homines tamen colentes Deum cor- porei sunt, et corpore ac spiritu adorare de- bent Deum; neque adorare Deum in spiritu et veritale, excludit actiones externas, sed requirit, ut illee ex interiori affectu, et spi- ritu procedant, ideoque, quamvis heec adora- tio non necessario limitetur ad certum ac definitum locum, ut Christus in citatis verbis Joan. 4 significavit, et exposuit Alhanasius, queest. 70 ad Antioch., requirit tamen ali- quem locum ; et non est contra spiritum, et veritatem divinee adorationis, ut sint aliqua loca adhoc ministerium specialiter designata, ut cum majori decentia et reverentia ibi cola- tur Deus, quia neque ideo tollilur, quin aliis etiam Iocis possit unusquisque Deum colere privatim, suo arbitrio ac devotione, neque etiam existimamus, ut Gentiles, Deum in loco aliquo corporeo seu templo includi, ut non sit ubique preesens.

9. Est in Ecclesia Christi verum sacrificium sensibile. — Ad aliam partem jam satis osten- sum est, in Ecclesia Christi esse verum sacri- ficium visibile, et ideo in ea esse posse ac debere templum, ut sic, seu quatenus dicit habitudinem ad sacrificium. Ad Patres autem ibi citatos respondetur, ibi loqui de templis Gentilium, quae deputata erant ad offerenda falsa et cruenta sacrificia, non vero Deo, sed

792 QILEST.

idolis. In hac enim significatione erat tunc vulgatum nomen templi inter Gentiles , et ideo; juxta eorum sensum et intelligentiam loquendo, negabant interdum Patres, Ghri- stianos habere templa vel aras, scilicet, ad similia sacrificia deputata; tamen proprius ac sincerius de templo loquendo, jam satis ostendimus, eosdem Patres, Ecclesias Chri- stianorum frequenter templa appellare. Locus autem Apoc. ibi citatus : Et templum non vidi in ea, evidenter intelligitur de Ecclesia triumphante, ut August. notavit, lib. 20 de Civit., cap. 17, et ibi omnes expositores, Anselm., Beda, Rupert., etc; nam status illius Ecclesia? dicitur futurus post diem judi- cii, ut patet ex discursu cap. 20 et 21, et de illa Ecclesia subditur : Quod nihil coinquina- tum introibit in eam. Nec refert, quod Joannes imitetur verba Isaiee, quia, et probabile est, ut ibi notat Hieronym., illa etiam intelligi de Ecclesia triumphante; et quamvis ab Isaia dicta fuerint de Ecclesia militante, potuit Joannes, vel per sensum analogicum, vel per quamdam imitationem, eis uti ad loquendum de Ecclesia triumphante. In ea ergo dicit non futurum templum, quia jam tunc non erunt sacrificia, nec sacramenla, etsimilia.

SECTIO II.

Utrum decens ac utile sit Ecclesias solemni ritu dicari, benedici aut consecrari.

1 . Multi ex hsereticis citatis in hoc potissi- mum damnant Ecclesipe consuetudinem in templis erigendis, quod ad ea consecranda et benedicenda variis utatur cseremoniis; et quod speciali solemnitate et celebritate uta- tur eo die, quo templum aliquod perficitur, seu dicatur Deo; nam primum dicunl esse superstitiosum et Gentilicum, secundum vero esse Judaicum. Sed isti, pravo contradicendi spiritu ducti, sine fundamento loquuntur; et ea damnant, quee neque a Deo prohibita sunt, neque rectte rationi repugnant.

2. Perpetua Ecclesise consuetudo Ecclesias dedicandi. — Ratio consuetudinis redditur. — Primo ergo, quod attinet ad Ecclesise seu templi dedicationem, certum est, fuisse per- petuam Ecclesiee consuetudinem , ut magna pompa et celebritale fiat; imo de aliquibus insignioribus templis observatum esse, ut eorum dedicationes annuis festivitalibus re- colantur, ac celebrentur; sicut nunc Ecclesia Romana celebrat festa dedicationum templo- rum S. Marise Majoris, Lateranensis Ecclesiee,

LXXXIIl, ART. III.

et SS. Apostolorum Petri et Pauli ; Ecclesia Hierosolymitana celebrat quotannis dedica- tionem Templi, Dei genitrici a Constantino dicati, teste Niceph., lib. 8 Hist., cap. 50; et Ecclesia Toletana sui templi dedicationem ce- lebrat; et idem servant alise insignes Eccle- sise; et in Breviario ac Missali Romano pro- pria officia hujus celebritatis designantur; et apud Augustin. legimus varias conciones, in hujusmodi festo dedicationis habitas, serm. 251 de Tempore et seq.; et apud Bernard. sex conciones de dedicatione Ecclesiee; et Chrysost., tom. 3, orationem etiam habet de enceeniis, seu dedicatione templi; etNazianz., orat. 23 : De encseniis (inquitj honorandis lex vetus est, eaque prxclare constituta; et Gau- dent. traclatum habet de dedicatione, in quo refert convenisse multos Episcopos Brixise ad cujusdam Ecclesias dedicationem ; et quid si- mile refert Sozomen., lib. 4, c. 13; et similia multa passim leguntur in antiquis historiis, ut apud Euseb., lib. 9, cap. 10, lib. 10, c. 3 et 4, et alia multa congerit Durand., dicto lib. 1, cap. 24. Ratio autem hujus consuetu- dinis sumitur tum ex virtute Religionis; tum ex naturali hominis conditione; cum enim templum ad Dei cultum ordinetur, ipsamet ratio Religionis postulat, ut quando aliquod templum divino cultui dicatur, id magna vo- luntate et alacritate fiat; et quia templum est ad publicum et communem usum religiosum totius Ecclesise seu populi , ideo rationabile etiam est, ut totius populi voluntate, et quasi communi consensu dedicetur; sed ad hunc finem ordinatur hsec celebritas, et publica solemnitas, quse in dedicatione templi fit; est ergo religiosa, atque laudabilis. Et confirma- tur, nain quid quseso est reprehensione di- gnum in hujusmodi opere? Forte dicent, quod Judeei quidquam simile faciebant in sui tem- pli dedicatione. Sed contra, quia sancti Pa- tres hoc exemplo consuetudinem Ecclesiee confirmant, ut patet in Felice IV, epistola ad omnes Episcopos; Isidoro, lib. 1 de Eccl. offic, c 35; quia neque in Judseis id erat re- prehensibile , sed valde religiosum ; neque Ecclesia male facit, sed honeste et sancte, eos in hoc Religionis opere imitando, quia illud non erat opus cseremoniale aut figurativum, sed morale; natura enim et ratione instigante id faciebant, tum ut gratias Deo agerent pro beneficio suscepto; habere enim templum ad Deum colendum accommodatum, singulare Dei beneficium est; tum etiam ut propensum animum ostenderent ad divinum cultum. Ac

DISPUTAT. LXXXI, SECT. II.

denique, ut a Deo impetrarent gratiam ad eum digne colendum et deprecandum in hu- jusmodi templo, et alia beneficia ab ipso ohti- nenda, ut colligere licet ex 2 Paral. 7, et aliis similibus locis; sed haec omnia intendit Ecclesia in preedicta celebritate; est ergo res sancta et honesta; neque ostendi potest ali- quod divinum proeceptum aut illius vesti- gium, cui talis ritus seu consuetudo repugnet. 3. Secunda conclusio. — Consecrationis usus antiquissimus . — Objectio. — Dico secundo : etiam est sancta ac decens Ecclesise consue- tudo consecrandi et benedicendi Ecclesias, ad sacrificium Eucharistiae offerendum destina- tas. Hoc etiam est de fide certum, sufficien- terque probatur Ecclesiee auctoritate; quae fere ab initio , preesertim a lemporibus Syl- vestri, usa est hujusmodi Ecclesiarum conse- cratione. De qua multa congerit Gratian., de Consecr., dist. \ , specialiter in cap. Ecclesiis, quod etiam habetur, 16, quasst. 7, et refert can. Concilii Niceni, Ecclesias semel conse- cratas non debere ilerum consecr iri. Additur vero in Concil. Meldensi, cap. 8, prout ibi- dem refertur, c. Ecclesise, et in Concil. Car- thagin. V, can. 6, quotiescumque de consecra- tione Ecclesise dubitatum faerit, sine ulla trepidatione esse consecrandam ; et Concil. Bracharens. II, can. 6, pra^cipit, ut Episco- pus non consecraret Ecclesiam, nisi pro Sanc- torum patrocinio obtinendo condita sit. De qua consecratione dixisse videtur Clemens Papa : Ecclesias per congrua et utilia facite loca, quse- divinis precibus sacrare oportet; et de eadem consecratione est integra epistola ad omnes Episcopos, Felicis IV. Gelasius etiaml, epist. \ ad universos Episcopos, c. 7, praecipit , ut Basilicas noviter institutas, non petitis ex more prseceptionibus, dedicare non audeant; cap. autem 27, id declarans, ait, consecrationes Ecclesiarum absque prxcepto Sedis Apostolicx faciendas non esse. Quod ha- betur de Consecr., dist. 1, cap. De locurum, et per nonnulla subsequentia capita confirma- tur; sed, ut Glossa ibi notat, vel hoc jam re- vocatum est, aut intelligendum videtur in aliquo extraordinario casu, nimirum, quando Ecclesia de novo consecratur in honorem ali- cujus Sancti, seu fidelis defuncti, non prius canonizati, aut, si de novo erigitur in Eccle- siam Episcopalem ; ita enim significatur in prsedicta epistola, preeserlim quoad priorem casum; vel certe intelligitur, quando Ecclesia erigitur in locis exemptis , ut ait Sylvest., verbo Ecclesia 2, n. 2, ex c. Auctoritate, de

Privileg., in 6; extra hos autem casus, certum est, posse Ecclesiam ab Episcopo consecrari, ut constat ex c. Aqua , extra de Consecr. Ecclesiee vel altaris, et in c. Perlectis, et c. Nemo, et cap. Nullus, de Consecr., dist. 2. Addunt etiam Pontifices, dicendam esse Mis- sam , quando Ecclesia consecratur, ut palet ex Evarist. Papa, cap. Omnes, de Consecr. dist. 1, et apud Burch., lib. 3, cap. 27, et ex Vigilio Papa, epist. 1 ad Eleut., cap. 4, et habetur in c. De fabrica, de Consecr., dist. 1 . Unde Glossa in cap. Omnes Basilicae, de Consecr., dist. 1 , in dubium revocat, an Missa sit de substantia consecrationis. Et aliqui existimant, ita esse. Addunt vero non esse de substantia, ut dicatur ab Episcopo conse- crante, sed satis esse, si ab alio presbytero dicatur. Sed tamen certum est, non esse de substantia, ut docet D. Antonin., 3 p., tract. 2, c. 6, in princip.; Sylvest., verbo Conse- crat.; et Turrecr., in dict. c. Omnes Basilicee; quia, neque in ullo textu, neque in ordine Roman. preecipitur, ut substantialis; et quia, quicquid est de substantia consecrationis, fit ab Episcopo, ut a ministro consecrante; ergo, si Missa dicta ab ipsomet Episcopo, non est de substantia, absolute et simpliciter non est de substantia consecrationis. De hac pree- terea consecratione Ecelesiarum multa scri- bit Evodius Ticinensis, epist. ad Maximum Episcop.; et Hier., in c. 43Ezech. : Indignatio Dei commovetur, quando in consecratis Deo indignus habitator est; et Augustin., lib. 4 contra Cresconium., cap. 40 : Felicianus (in- quit) positus in civitate, Deo omnipotenti pa- rietes consecratos, Ecclesiam venerandam, quasi quadam obsessione credidit retinendam. Denique Walfr. Strabo, de Rebus Eccl., c. 0, ex superstitionibus Paganorum argumenturn sumit; nam, si illi suis falsis diis, decepto- riisque cseremoniis sua templa sacrabant, multo magis nos templa nostra et altaria, nostrse religionis indicia, Deo salvatori nostro per illibata et vera sacramenta dedicare cure- mus, ut cum nostree devolionis officiis divinee Majestati placeamus, et ipse nos semper in- visere et mansionem sibi in nobis facere di- gnetur, qui per Prophetam dicit : Pavete ad sanctuarium meum, Levit. 27. Satis ergo ex his constat, hunc consecrationis usum esse antiquissimum et universali consuetudine Ecclesise receptum. Ratio autem , ob quam hujusmodi ritus est per sese decens et ho- nestus, est, quoniam locus esse debet pro- portionatus ministerio et actioni , ad quani

QUiEST. LXXXIH, ART. III.

deputatur. Sed templum dedicatur ad sacro- sanctum ministerium; ergo decens est, ut etiam locus ipse suo modo sacrelur, el sanc- tificetur. Dices, templum cum sit inanima- tum, non esse capax sanctificationis, et con- sequenter, nec consecrationis; ideoque sola voluntate, seu extrinseca deputatione posse Ecclesiam ad praedictum ministerium desti- nari. Sed, ut recte dixit Aug., lib. 2 de Pec- catorum meritis et remiss., c. 26, non unius modi est sanctificatio ; nam non solum homo, sed etiam panes et cibi sanctificari dicuntur per verbum Dei et orationem, 1 ad Tim. 4; et de teniplo Salomonis dicit Deus, 3 Reg. 9 : Sanctificavi domum hanc. Sic igitur templum nostrum, quamvis inanimatum sit, sanctifi- cari et consecrari potest; non quod per eam eonsecrationem illi imprimi credatur aliqua sanctitas , ut realis qualitas inhoerens, sed quod per eam segregetur a communibus et profanis usibus , et ad sacros destinetur, et per sacra signa, et Ecclesiee deprecationem specialiter custodiatur a deemonum infesta- tione, et divino favore protegalur. Unde, licet interdum possit oratorium per simplicem vo- luntatem, et Ecclesia per simplicem benedic- tionem ad haec sacra ministeria destinari, tamen ad ampliorem reverentiam hominum conciliandam, et ad expressius significandum excellenliam divinee Majestatis, cui templum dicatur, expedit interdum etiam pluribus si- gnis, et ceeremonhs consecrari. Tandem heec actio non est per se mala , nam et in lege veteri fuit usus illius, Exod. 14, et Nura. 7; imo et in lege naturee fuit quoddam illius vestigium , ut patet in Jacob, Genes. 28 et 35, quod est signum etiam esse consentaneurn rationi naturali. Et non est specialiter in lege nova prohibitum, quia non continet caeremo- niam aliquam propriam legis veteris, seu venturum Messiam significanlem ; sed conti- net tantura moralem ceeremoniam, ordinatam ad excitandos animos in divinum cultum ; merito ergo in Ecclesia observatur.

4. Tertia conclusio. — Dico tertio : tem- plorum consecratio non tantum per se decens est, sed etiam hominibus utilis. Ita docet D. Thom. hic, ad 3, ac propterea dixit recte Bernardus, serm. 1 in Dedic. Ecclesiee : Do- mus ista per manus Pontificum dedicata est Domino; propter nos sine dubio factum est, non solum, qui prsesentes sumus, sed et qui- cumque usque in finem sseculi Domino sunt in hoc loco militaturi; in nobis proinde spiritua- liter impleri necesse est, quse in parietibus

visibilibus prsecesserunt ; si vultis scire, hsec utique sunt, aspersio , inscriptio , inunctio, illuminatio , benedictio. Hsec utique in hac visibili domo fecere Pontifices; hxc et Chri- stus assistens Pontifex futurorum bonorum invisibiliter quotidie operatur in nobis. Ac deinde late prosequitur harum ceeremonia- rum significationes et utilitates. Potest autem heec utilitas dupliciter explicari. Primo, so- lum quasi ex natura rei; et hoc modo mul- tum deservit hujusmodi consecratio, ul animi hominum ad majorem reverentiam exciten- tur; est enim homo sensibilis, ideoque plu- rimum sensibilibus signis movetur. Heec au- tem templi consecratio homini indicat et sanctitatem sacramentorum, quee in Ecclesia ministrantur, et sanctitalem , quee ad illa ministranda et recipienda requiritur. Nam, si in loco ipso, in quo perficienda sunt, sanc- tificationem illi proportionatam preerequi- runt, mullo magis in homine propriam sanc- titatem postulabunt. Et preelerea significat sanctitatem, quarn Ghristus per sacramenta Ecclesiee suee confert, ut D. Thom. hic docet, ad 2. Hanc igitur ob causam templum conse- craturn ex se homines excitat ad majorem reverentiam et devotionem.

5. Secundo potest explicari ex speciali efficacia , quam templum acquirit, ratione consecrationis, ut hic D. Thom., ad 3, indicat, et latius Cajetan. exponit. Quee virtus preeci- pue censetur extendi vel ad coercendos dee- mones, ne adeo infensi sint hominibus in loco consecrato orantibus; quod sumi potest ex Gregor., 3 Dialog., c. 30; vel ad remittenda venialia peccata;et consequenter ad majorem aliquam hominis sanctificationem ; vel ad con- ferenda aliqua gratiee auxilia, ut Bernard. significat, dicto serm. 1 de Dedic. Ecclesise. Sed, ut late supra tractavi, disp. 15, sect. 4, heec omnia intelligenda sunt, solum per mo- dum impetrationis, fundatee in sanctitate Ec- clesiee, in cujus persona orationes funduntur; sicut enim Salomon, 3 Regum 8, Deum de- precabatur : Respice ad orationem servi tui, et ad preces ejus, Domine Deus meus, ut sint oculi tui aperti super domum hanc nocte ac die , ita Ecclesia orationibus suis, quas in Ecclesiee consecratione interponit, a Deo im- petral preedicta beneficia, cujus deprecationis exemplum optimum est apud Ambros., lib. de Exhortat. Virg., circa finem. Ceetera, quee de hac utilitate desiderari possunt, m pree- dicta disputatione et sectione videantur. Qui- bus autem ceereraoniis fiat consecratio, et

DISPUTAT. LXXXI, SECT. III.

quomodo solemnis consecratio templi a sim- plici benedictione differat, ex lib. Pontificali seu ordine Romano petendnm est; de signi- ficatione aulem singularum eseremoniarum legi potest Hugo de S. Victore, lib. 2 de Sa- cramentis, part. 5, cap. 2 et 3 ; etDurand., in Rationali, lib. 1, cap. 6 et 7; et D. Anto- ninus, 3 part., tit. 12, cap. 6; Turrecremala, in cap. Omnes Basilicae, de Cons., dist. 1, et alii auctores recentiores supra citati.

SECTIO III.

Utrurn teneatur sacerdos non offerre hoc sacrificium, nisi in loco sacro.

1 . Verba in textu interposita, quomodo in- telligantur. — In hac re unum est certum, nimirum, ordinario et communi jure, non posse licite hoc sacrificium extra Ecclesiam, seu locum sacrum, ad hoc peculiariter depu- tatum, offerri. Ita docet D.Thom. hic, et om- nes Doctores in 4, dist. 23 ; Sylvester, Angel. et alii Summistse, verbo Missa ; Navarr., cap. 25, num. 82; D. Antonin., 3 part., tit. 13, cap. 6. Fundamentum est, quia ita est jure Ecclesiastico statutum et praeceptum, ut con- stat ex Conciliis antiquis, Laodicen., c. 58; Carthag. II, c. 9; et Moguntino, c. 9; et ex Conc. Aquisgran. sub Ludovico Pio, c. 84; et decretis Pontificum , Glemen., epist. 2; Feli- cis, epist. 1 ; et aliis, quse referuntur de Con- secr., dist. 1; et renovantur in Conc. Trid., sess. 22, cap. De observandis in celebratione Missse. Ralio autem hujus prsecepti non est alia, nisi quia ita visum est Ecelesise expe- dire (et sane merito), tum ad debitam reve- rentiam hujus sacramenti , ut cum debito honore tractetur; tum etiam ob majorem fi- delium devotionem. Ex quo infero, trans- gressionem hujus preecepti ex suo genere esse peccatum mortale; quoniam jura sim- pliciter dicunt, hoc non licere, et loquuntur tanquam de re gravi. et maxime necessaria, quse praetermiltenda non est, nisi in summa necessitate, ut dicitur in c. Sicut, de Consec, dist. 1 , et aliter non rite celebrari, ut ibideni additur in cap.Hic ergo; et (quod gravius est) ibidem, in cap. Nullus, prohibetur sacerdos celebrare in locis non sacratis ab Episcopo, sub comminatione depositionis ; verba Syl- vest. sunt : Nullus presbyter Missas celebrare preesumat, nisi in sacratis ab Episcopo locis, gui sui particeps de csetero voluerit esse sa- cerdotii. Et hoc etiam confirmant verba Ba- silii, in Regul. breviorib., reg. 310 : Quem-

admodum ratio non permittit, quod vas ullum commune in sancta introferatur, eodem modo etiam vetat sancta in domo communi celebrari. Quee comparalio plane indicat ohligationem gravem sub mortali ; et idem indicat alia comparatio cum lege veleri, quam subdit, dicens : Cum ex jussuDei in veteri Testamento nihil isto modo fieri permittatur ; et quod in- fra ait : In contumelia haberi sacrificium, si absque necessitate in privata domo fiat. Atque ita sentiunt citati auctores. Quocirca nimis excedere videtur Soto hic, dist. 13, qusest. 2, art. 3, dicens, non esse opus magna necessi- tate, ut in hoc peccatum mortale excusetur, cum tamen in dicto cap. Sicut, dicatur, non licere, nisi summa coegerit necessitas ; libe- rius autem subjungit Soto : Imo vero ubi nul- lus sit contemptus vel scandalum, vix arbitror posse contingere peccatum mortale per cele- brationem extra Ecclesiam. Sed, si hoc verum esset; sequeretur non esse peccatum mortale, celebrare propria auctoritate, in propria ac privata domo seu oratorio, non ex contemptu, sed ex devotione, neque cum scandalo, sed secrete; consequens autem est absurdum, et contra communem sensum totius Ecclesiae. Non est ergo necessarium scandalum vel con- temptus, ut hoc peccatum grave sit, sed suf- ficit, quod sit voluntaria transgressio Eccle- siastici preecepti. Addit vero Sylvest., verbo Missa 1, quaest. 3, § 5, qui celebrant vel ce- lebrare faciunt, nisi in locis a jure concessis, esse ipso facto interdictos ab Ecclesiee in- gressu ; citalque cap. Episcoporum, de Privi- legiis, in 6. Sed ibi non est sermo de omnibus, qui celebrant vel celebrare faciunt propria auctoritate in loco non sacro ; sed de his tan- tum, qui celebrant vel celebrare faciunt in loco interdico per specialem Ecclesiee censu- ram. Itaque illa poena imposita estconlemp- toribus, seu trangressoribus illius eensuree, non vero transgressoribus ejus preecepti, de quo modo disputamus. Unde verba illa, quse in 1II0 textu interponuntur : Nisi quatenus eis a jure conceditur, non intelliguntur genera- liter de quocumque celebrante alicubi, nisi quatenus ei a jure conceditur, sed specialiter de celebrante in loco interdicto, nisiquatenus ei a jure conceditur, id est, nisi in eis casibus vel temporibus, in quibus de jure licitum est in loco interdicto celebrare; dehoc enim erat sermo in praedicto textu,et non de celebrante in quocumque loco.

2. Primum notabile. — Est autem circa hoc preeceptum observandum, primo, juxta jura

QILEST. LXXXIII, ART. III.

antiqua requiri locum seu Ecclesiam conse- cratam, ad offerendum hoc sacrificium, ut ex decrelis citatis constat; jam vero (quoniam Ecclesiarum consecralio rara et difficilis est) usus obtinuit, ut ad sacrificandum jure ordi- nario et communi sufficiat Ecclesia benedicta; qua?, si fundata sit auctoritate Papee vel Epis- copi ad sacramenta ministranda, eisdem jam privilegiisgaudet, quibus Ecclesia consecrata, ut. notant Glossa et Doctores in cap. ultimo, de Consecr. Ecclesise, et ideo in conclusione non solum locutus sum de Ecclesia conse- crata, sed absolute de Ecclesia, vel loco sacro ad hoc ministerium deputato; semper tamen requiritur, ut saltem altare sit consecralum, ut statim declarabimus.

3. Altare se?nper consecrari debet. — Se- cundum, notabile. — Prima exceptio. — Con- cilii verba ponderantur. — Sententia auc- toris. — Secunclo observandum est , hoc praeceptum intelligi ex communi et ordinario jure, ut in conclusione proposui. Nam extra- ordinarie in multis casibus aliter sacrificare licet. Prima itaque exceptio sit, quod ex li- centia Episcopi licet extra Ecclesiam sacrifi- care in privata domo seu oratorio nec conse- crato,necbenedicto. Patet, quia ita explicatur hsec lex in prsedictis decretis, cap. Missarum, de Consecr., d. 1 : In locis ab Episcopo conse- cratis, vel ubi ipse permiserit; et in cap. Hic ergo : In locis, in quibus Episcopus proprius jusserit; cap. In his, de Privilegiis. Unde recte colligunt Doctores , posse Episcopum hanc facultatem dare absque ulla necessitate, quia non est dispensatio in lege, sed est usus pro- prias potestatis et jurisdictionis. Ita fere Syl- vest. , Soto, Navarr., supra. Potest autem Episcopus hanc facultatem dare, vel ex parte loci, designando scilicet locum aliquem, ut in eo possit sacrificium fieri, aut perma- nenter, aut pro una tantum vel altera die; vel ex parle personaa, dando, scilicet, subdito sibi sacerdoti, ut sibi possit ad sacrificandum locum eligere, quod Summa Angel. limitat intra propriam dicecesim; Sylvest. vero hoc ampliat, etiam extra propriam dicecesim, ex cap. In his, de Privilegiis, ex quo revera id non colligitur; nam ibi non dicitur, posse Episcopum facultatem concedere suis sub- ditis sacrificandi , ubicumque terrarum vo- luerint, cum altari portatili ; sed solum de- claratur, hujusmodi privilegium Apostolicum, concessum Mendicantibus, non esse ita inter- pretandum, ut requiratur Preelatorum con- sensus , quia alias privilegium illud nihil

operarelur ; ex qua ratione solum colligitur, Episcopum posse in sua dicecesi concedere hanc facultatem cuilibet sacerdoti habenti alias facultatem sacrificandi; non tamen se- quitur, quod possit illam facultatem conce- dere pro aliena dicecesi. Et sane videtur hoc rationabilius, quia ad unumquemque Episco- pum spectat, in propria dicecesi designare loca , in quibus , vel sacrificium offerri, vel sacramenta rainistrare liceat. Unde privile- gium illud tam amplum concedere, ad Sum- mum Pontificem spectat. Addit vero Navarr. supra, hanc facultatem Episcoporum restric- tam esse in Concil. Trident., in dicta sess. 22, ubi Episcopis prascipit, ne patiantur privatis in domibus, atque omnino extra Ecclesiam et ad divinum tantum cullum dedicata oratoria, ab eisdem Ordinariisdesignanda et visitanda, sanctum hoc sacrificium a ssecularibus, aut regularibus quibuscumque peragi. Nam ex his verbis plane colligi videtur, prseter Eccle- sias, solum posse nunc Episcopos designare privata oratoria ad religiosa tantum munera deputata, ut in eis etiam sacrificari liceat. Quaa sententia vera mihi videtur, si solum intelligatur de facultate, quam nunc potest dare Episcopus ex absoluta potestate, absque ulla necessitate, sed solum ex quadam gratia et liberalitale, habita semper ratione decen- tise loci, et reverentiae debitae sacramento ; nam, si recte intentio Concilii et verba ejus ponderenlur, hujusmodi licentiam et faculta- tem coarctare voluit. Unde non posset nunc Episcopus liberam facultatem concedere ali- cui sacerdoti faciendi sacrum, ubi voluerit, cum altari portatili , etiam inlra propriam dicecesira; nec posset sine causa, vel neces- sitate dare facultatem dicendi Missam in ali- quo loco honesto et bene prseparato, non lamen deputato ad religiosum tantum minis- terium, sed convertendo statim in communes usus ; nam utrumque horura derogaret decreto Concilii prohibentis universaliter et sine ex- ceptione, dicere Missam extra Ecclesiam, aut oratorium, ad divinum cultum dedicata, et perEpiscopum approbata.Nihilominus tamen non existimo, ablatam esse ab Episcopo po- testatem concedendi licentiam in casu neces- sitatis, ut in aiiquo honesto loco fiat sacrum, quamvis lalis locus non sit ad divinum tan- tum cultum cleputatus,quia; ut statim dicam, jure ordinario potest hoc fieri, vel concedi in casu necessitatis ; Concilium autem non abs- tulit hoc commune jus, neque de casu ne- cessitatis quidquam loculum est; sed absolute

DISPUTAT. LXXXT, SECT. III.

de communi modo celebrandi. Item , quia facultas hasc est per modum dispensationis ; Concilium aulem non abstulit ab Episcopo potestatem rationabiliter dispensandi, quam babet in hujusmodi rebus, maxime cum re- vera sit moraliter necessaria, quia multi casus occurrunt, in quibus et fieri potest sine irre- verentia sacramenti, et fieri etiam oportet. Tandem usus hoc confirmat, quia ita fit sine ullo scrupulo.

4. Tertia exceptio. — Super mare et flumen celebrari non potest. — Objectio. — Solutio. — Tertia exceptio est de casu necessitatis. Nam in eo licitum est, Missam dicere extra Ecclesiam et oratorium: imo et extra domum, in quocumque terrse loco decente. Ita decla- ratur de Consecr., dist. 1, cap. 1, et cap. Concedimus, et ita notat D. Thom. hic, ad 1; Alens., 4 part., qusest. 36, memb. 1; Palud., Soto, et alii, in quarto, dist. 13; Sylvest., Navarr., et alii supra citati. Ratio non est alia, nisi quia hsec gratia est jure communi concessa. Verum quidem est, illa duo capita non multum urgere, quia non sunt alicujus Pontificis vel Concilii generalis. Primum enim solius Gratiani est. Secundum autem est Concil. Triburiensis provincialis. Nihilominus tamen illud jus consuetudine probatum est et receptum ; et per se est rationi conforme, quia necessitas (ut aiunt) caret lege; praeser- tim, cum simul possit servari reverentia sa- crificio debita. Et ideo dixi, iu decente loco; et addidi, debere esse terree locum, quia su- per mare aut flumen celebrari non polest, etiam titulo necessitatis, propter periculum effusionis sanguinis , ut prsedicti auctores notant. Qui etiam addunt, non esse prseter- mittendam Episcopi facultatem, si commode peti potest; si autem non potest, tunc suffi- cere necessitatem solam. Unde etiam infe- runt, in bello posse celebrari in tentorio vel sub dio, si alia necessaria habeantur, quia tunc sufficiens urget necessitas. Quoniam vero talis necessitas prsevisa semper est, ratio postulat, ut in hujusmodi eventu Epis- copi seu superioris voluntas et licenlia prse- veniatur , et ita docent prsedicti auctores. Addit deinde D. Thom. hic, etiam ratione itineris, posse Missam sub dio fieri, si Eccle- sia desit , quia ita conceditur in dicto cap. Concedimus, quod semper intelligitur, dum- modo altare portalile, et alia necessaria ha- beantur. Dices : in c. ult. de Privilegiis, in 6, conceditur Episcopis speciale privilegium, ut in itinere possint extra Ecclesiam celebrare,

cum altari portatili; ergo non licet omnibus ordinario jure. Respondetur , privilegium Episcoporum esse , ut absque necessilate propter solam commoditatem possint id fa- cere, quando et ubi voluerint; aliis vero hoc non conceditur, sed solum in casu necessi- tatis, qualis est, si in multis diebus itineris non occurrat Ecclesia, vel alius locus aptus ad celebrandum. Atque ita sumitur ex Palu- dano, Sylveslro et aliis supra. Idemque erit dicendum in alio casu ordinario, cujus Soto meminit, scilicet, quando magna multitudo confluit ad templum seu heremitorium, quod illam capere non potest ; nam tunc est suffi- ciens causa erigendi ailare in loco commodo, in quo possit universus populus Missam vi- dere; quamvis enim juxta probabilem sen- tentiam supra tractatam, possit tunc sacerdos (supponimus enim unum tantum adesse) bis aut ter Missam dicere, ut omnes successive possint Missam audire, tamen illud aliud re- medium facilius est, et minora habet incom- moda, atque est etiam universalius. Nam sa?pe evenire potest, ut tam parvum sit templum, tantaque hominum multitudo, ut non possit omnibus satisfieri, etiam si ssepius Missa ite- retur, quod tamen faciendum non est; est enim indecens et inusitatum. Denique excep- tio hsec, seu facultas ita dicendi sacrum in casu necessitatis, non est revocata per Conc. Trident., ut etiam in praedictis casibus Navar. notat, et satis ex dictis constat.

5. Quarta exceptio. — Privilegia Societati concessa. — Quarta exceptio esse potest ex aliquo privilegio, quale habent Preedicatores, et Minores , celebrandi in quocumque loco honesto, cum altari portatili, ut constat ex c. In his, de Privilegiis, eodemque privilegio fruuntur multi alii religiosi; hsec tamen pri- vilegia revocata fuerunt per Concil. Trident., loco supra citato. Unde illis uti non licebit, nisi quatenus post illud renovata fuerint. Est autem in his privilegiis valdeconsiderandum, an dirigantur ad personas tantum religioso- rum , vel ad loca ipsorum. Nam, si priori modo concessa sint, non possunt ad alios extendi; si autem posteriori modo sint con- cessa, secus erit, quia privilegii verba tantum valent, quantum sonant; ut, v. gr., post Concil. Trident. concessum est Societati pri- vilegium, ut presbyteri ejus in missionibus uti possint altari portatili, ubique gentium , ibique Eucharistiam ministrare; hac ergo facultate ita illi uti possunt, ut tamen aliis sacerdotibus, etiam si socii itineris ejus sint,

798 QUJEST. lxxxih, ART. III.

non liceat in hujusmodi altari alicubi ereclo, sit consummatum

ex tali privilegio Missam dicere. Est autem aliud priviiegium eidem religioni concessum, ut in suis domibus in privato oralorio, a Pro- vinciali approbato, possint Misste dici sine alia Episcopi approbatione, non obstante Concil. Trident.; in hujusmodi igitur loco sacrum facere poterunt, non tantum religiosi ipsi Societatis, sed etiam quilibet alii sacer- dotes, quia privilegium, ut ex verbis ejus constat, non dirigitur ad solas personas sacri- ficantes, sed ad locum seu ad Provincialem, cui communicatur illa Episcopi facultas ap- probandi absolute locum illum ad sacrum faciendum.

SECTIO IV.

Utrum liceat celebrare in Ecclesia violata, et quid in hoc servandum sit.

1 . Sex modis Ecclesia violatur. — Objectio.

— Solutio. — Qusesitum. — Responsio. —

Hasc qusestio tangitur a D. Thom. hic, ad 2

et 3, et a Doctoribus in 4, dist. 13; Paludan.,

qusest. 2, art. 3; Soto, qusest. 2, art. 3, ad 2;

Sylvest., verbo Consecr., 2; Navarr., c. 25,

n. 85, et cap. 27, n. 250. Et breviter suppo-

nendum est prius, sex modis Ecclesiam vio-

lari. Primo, per homicidium voluntarium et

injuriosum, ex cap. Proposuisti, de Consecra-

tione Ecclesise, et c. Si motum, de Consecr.,

dist. 1 , in quo sermo est de homicidio, quod

per contentiones et rixas contingit. Unde , si

homicidium sit casuale, non violatur Ecclesia.

Item, nec per homicidium factum ex amentia,

quia heec involuntaria sunt. Item, nec per

homicidium secutumex pura defensione, quia

hoc injuriosum non est. Addo, nec per homi-

cidium, cujus causa etiam injuriosa extra

Ecclesiam data est, etiam si mors in Ecclesia

contingat, ut si vulnus est extra Ecclesiam

datum, et postea homo in Ecclesia moritur;

nam tunc revera non homicidium, sed sola

mors in Ecclesia contingit. Addit etiam Glos.,

in c. unico de Consecr. Eccles., in 6, sufficere

homicidium ad hujusmodi violationem , etsi

fiat sine effusionesanguinispersuffocationem,

quia illud est verum homicidium. Si autem

in Ecclesia fit percussio mortifera, donec mo-

riatur homo, non est violata Ecclesia, quan-

tum est ex hoc capite; secus ralione effusionis

sanguinis, de qua statim ; et, ut clarius intel-

ligalur, si sermo sit de percussione, quso de

se non vulnerat, nec effundit sanguinem, et

sufficiens est ad occidendum hominem ob ni-

miam contusionem ; quia , donec homicidium

non incurritur violatio; imo existimo, tunc necessarium esse, ut mors ipsa in Ecclesia contingat, quia alias revera non fit homicidium inEcclesia.Unde, sijudex suspenderet aliquem in Ecclesia , violaret illam. Dices, illucl homicidium non esse inju- riosum. Respondetur primum, esse posse in- juriosum ipsi reo ; quia licet fortasse dignus sit illo supplicio, tamen habet jus, ut illo loco vim non patiatur; deinde, esto , non fieret injuria ei, qui interficitur, fit tamen injuria loco sacro, et hoc satis est , ut, si quis inter- ficiat seipsum in Ecclesia, polluat illam, quia licet sibi proprie non faciat injuriam. facit tamen Deo et Ecclesise. Sed quid, si judex suspendat hominem super Ecclesiae tectum, vel ex parietibus Ecclesiee, extra illam. Res- pondetur, non violari Ecclesiam, quia homi- cidium non fit intra illam , ut notant Sylvest. et Navar. cum aliis, quia canones solum lo- quuntur de homicidio intra Ecclesiam perpe- trato. Sed quid, si tale homicidium sit verum martyrium? videtur enim, non posse pollui Ecclesiam sacro cruore Martyris. Responde- tur, non pollui sanguine Martyris, ut ab ipso fluit; pollui tamen sacrilega actione, et inter- fectione, quia illud est verum homicidium.

2. Objectio. — Solutio. — Regula generalis. — Secundo violatur Ecclesia per injuriosam sanguinis effusionem, ex cap. Si Ecclesia, de Cons. Eccles., et c. Ecclesiis, de Cons., d. 1, ubi non dicitur expresse, oportere illam effu- sionem esse injuriosam, aut voluntariam; ita tamen ab omnibus Doctoribus intelligitur, ut patet ex citatis supra,etex Sylvest., verb. Interdictum 4, qusest. 3. Unde eodem modo explicandus est iste casus, quo preecedens , quoad omnes circumstantias ibi notatas, sci- licet, de effusione non casuali, aut naturali, aut medicinali licita, autquse est in propriam defensionem. Sed de illa effusione, quse joco contingit, potest dubitari. Respondetur, hanc debere inter casuales computari; alias non erit jocosa ; maxime si sit in parva quantitate, quse non sufficit ad Ecclesiae violationem, ut Sylvester notat cum Panormitano, et aliis, quia effusio sanguinis copiosum fluxum signi- ficat, ut notavit Gloss. in cap. Cum illorum, verb. Effusionem sanguinis, de Sententia ex- communicat.; et in simili oplime Hieronym., Malach. 3, et refertur in cap. Revertimini, 16', quaest. 1 . Quod si contingat, per actionem jocosam, magnam copiam sanguinis effundi, attendenda est ratio voluntarii; nam si om- nino involuntarie accidat, non violat ; si vero

DTSPUTAT. LXXXI

ita sit imprudens, et periculosa aclio, ut mo- raliter censeatureffeetusin causa volunlarius, tunc Ecclesia violabitur, quia jam actio est injuriosa. lmoadduntaliqui, quomodocumque actio fuerit injuriosa Eeclesiee, si ex ea se- quatur effusio sanguinis copiosa, violari Ec- clesiam, etiam si contingat esse mere casua- lem, ut si actio jocosa erat turpis, qualis esset reprsesentatio tragcediae inhonestae ac pro- fanse, in qua casu contingeret lalis effusio. Sed hoc nimis incertum est, quia talis actio, nec ratione sui violat Ecclesiam, quia nullo jure cavetur; nec ratione effectus subsecuti, cum sit omnino casualis, et injuriam Ecclesise non augeat, de quolatius in simili dicetur, in materia de irregularitate. Sed, an violetur Ecclesia propter vulnus in ea inflictum, quando sanguis intra eam non effluit, sed homo prius egreditur, vel, si effluit, non cadit in terram, sed in vas recipitur, vel si e con- trario contingat, vulnus esse leve, sufficien- tem tamen copiam sanguinis effundi?Denique quid, si aliquis suum proprium sanguinem fundat? Respondelur, si vulnus mortiferum sit, vel grave, violari Ecclesiam, etiam si intra eam non effundatur sanguis, ut omnes docent; nam in dict. cap. Proposuisti , de Consecrat. Eccles., propter vulnera dicitur violari Ecclesia , nulla facta mentione effu- sionis sanguinis; et quia effusio, quantum ex parte actionis injuriosse, jam est facta ; secus vero esset, si actio in Ecclesia facta esset in- juriosa, non tamen vulneris inflictiva , ut est alapa ; per illam enim non violatur Ecclesia , quia nnllo modo ibi intervenit vulnus , aut sanguinis effusio. Quod autem sanguis effusus Ecclesisepavimentum vel parietem non attin- gat, sed in vase recipiatur, nil refert, quia non violatur Ecclesia propter contactum san- guinis, sed propter violentam effusionem in illa faclam. Unde etiam nil refert, quod san- guinis effusor sit extra Ecclesiam , ut si jaclo lapide perculial alium in Ecclesia existentem. Satis enim est, quod vulneratio, seu effusio in Ecclesia fiat; secus vero esset, si e contra- rio, qui existit intra Ecclesiam sagitla vulne- raret alium, extra Ecclesiam existentem; tunc enim non violaretur Ecclesia ; nam licel actio

SECT. III.

vulnerativa et effusiva sanguinis in Ecclesia inchoetur, tamen ipsa vulneratio seu effusio extra Ecclesiam fit. Et eadem ratione, quam- vis sententia sanguinis in Ecclesia detur, non violatur Ecclesia, si executio extra illam fiat. De effusione autem proprii sanguinis eadem ratio est, quse de alieni; nam, si fiat per

justam et honestam vulneralionem , seu fla- gellationem, non violat Ecclesiam, ut per se constat; si autem fial per illicitam mutilatio- nem, aut alterius vulneris inflictionem, vio- labit Ecclesiam, quia licel respeclu sui ipsius actio injuriosa proprie non sit , lamen est iniqua, et injuriosa Deo, et Ecclesise. In ultimo autem casu, scilicet, quando percussio levis est, aut vulnus modicum. sanguis vero effusus est copiosus, Vicloria, inSum., n. 99, absolule senlit, non violari tunc Ecclesiam; et fortasse regula generalis esse polest, quod, nisi per- cussio gravis sit, ita ut ad peccatum mortale sufficial, etiam si contingat copiam sanguinis effundi, non violatur Ecclesia, quia tunc illa effusio est veluti materialis et casualis. Quo- tiescumque vero cum percussione gravi, quse ad peccatum mortale sufficit, conjungitur co- piosa sanguinis effusio, tunc ad Ecclesiae vio- lationem sufficit.

3. Dubium. — Prima opinio. — Secunda opinio. — Tertia opinio. — Generalis regula assignatur. — Egregia comparatio. — Alia regula. — Tertio violatur Ecclesia perhumani seminis effusionem. ut habetur in citatis juri- bus, quod omnes auctores intelligunt impri- mis de effusione voluntaria, quia alia non est humana, nec injuriosa Ecclesiae, qualis est pollulio nocturna ; vel etiam si in vigilia, in- voluntarie tamen accidat. Requimmt eliam omnes auctores, ut fiat in sufficiente quanti- tate; nam unius vel alterius guttse effusio ad. violationem non sufficeret, tum propter vim verbi, effusionis, ut supra notavimus; tum etiam quia illa modica effusio, quamvis ex parte interioris voluntatis sit peccatum mor- lale intemperantise, tamen in ratione exle- rioris injurise loci sacri iion est res adeo gra- vis, neque injuria (ut ita dicam) consummata. Prseterea necessarium est, ut talis effusio fiat intra Ecclesiam; nec erit satis, si fiat in locis Ecclesiae adhaerentibus, ut in cubiculis Eccle- sias conjunclis, vel in turri, vel supra tectum, vel in spelunca sub pavimento Ecclesise, sicut dictum esl de homicidio, vel effusione san- guinis; est enim eadem ratio, ut notavit Soto in 4, dist. 32, art. 3; Cordub., in Sum., q. 4 2. Prseterea ad hujusmodi violationem omnes censenl sufficere effusionem seminis copio- sam, voluntariam , publicam , ac illicitam quocumque genere turpitudinis, sive sit per pollutionem, sive per quamcumque illicitam copulam, in quocumque genere personarum, fidelium vel infidelium, quia jura absolute et simpliciter loquuntur. Difficultas autem su-

QUjEST. lxxxiii, ART. III.

perest, an per copulam de se licitam, scilicet conjugalem, in Ecclesia factam , polluatur Ecclesia. Aliqui enim absolute affirmant, quia jura citataabsolute loquunturde effusione se- minis. Itam, quia- talis copula, quamvis non sit injusta, neque ex objecto intemperans, tamen hoc ipso, quod fit in Ecclesia, est sacri- lega et peccatum mortale. Ita tenet Paludan. in 4, dist. 18, quaest. art. 4; Soto, dist. 32, arl. 3; Cajet., in Surn., verb. Matrim. peccata, n. 6; et Sum. Angel., Consecr. 2, quaest. 7; Navarr., cap. 16, n. 33, et cap. 27, n. 253, qui alios citat. Idem Victor., in Sum., n. 90; Gloss. recepta in c. unico deConsecr. Eccles., in 6. Secunda opinio absolute, et in univer- sum negat Ecclesiam violari per copulam con- jugalem. Ita tenet Gloss. in cap. Ecclesiis, de Consecr., dist. 1, et significat Soto, dist. 13, qusest. 2, art. 3, ad 2 ; addit tamen, forsan ita esse, quia peenee sunt restringendse. Unde significat, ita esse pie interpretanda praecitata decreta, maxime, quia in cap. Si motum, de Consecr., dist. 1, solum fit mentio adulterii, sicut etiam in cap. Significasti, de Adulteriis. Unde in quadam lege hujus regni, parlit. 1 , tit. 10, 1. ult., per adulterium et fornicatio- nesii dicitur pollui Ecclesia. In dicto autem cap. Ecclesiis , solum dicitur, Ecclesias esse purgandas, cujuscumque semine pollutee fue- rint. Non explicatur autem, cujus semine pol- luantur ; ergo recte exponi potest, pollui ini- qua seu pollula seminis effusione , quia per actum de se honestum et licitum non est cur polluatur Ecclesia; et ita erit distributio tan- tum accommoda, non vero absoluta , id est, ut intelligatur, non de semine, quomodocum- que et a quocumque effuso, sed de illo, quod tam inique effunditur, ut Ecclesiam polluat. Et confirmatur, nam usus matrimonii in Ec- clesia non videtur res adeo turpis, ut secluso contemptu sit peccatum mortale, quia non est specialiter prohibitus aliquo jure positivo; considerata vero sola ratione naturali, cum ille actus non sit malus, sed honestus, non videtur adeo gravis irreverentia loci sacri, quod in illo fiat, secluso contemptu et scan- dalo. Unde Soto, dicta dist. 32, dicit, si con- cubitus sit occullus, forte non esse peccatum mortale, quia tuncnon violatur Ecclesia, quia non violatur nisi publico actu, ut statim di- cetur, ob idque (inquit) injuria non est adeo atrox censenda. In quo discursu significat, quando conjugalis copula est publica, esse peccatum mortale, quia violat Ecclesiam. Quod (ut verum fatear) non videtur recte

animadversum, quia actio non fit peccami- nosa , quia polluit Ecclesiam , sed potius , quia ipsa est turpis et repugnans Ecclesiae sanctitati, ideo ex institutione Ecclesise illi adjuncta est veluli censura seu interdictio talis loci; si ergo copula conjugalis occulla, in Ecclesia facta, non est peccatum mortale, etiam publica non erit peccatum mortale, se- cluso scandalo; dicitur enim publica, nonquia fit coram omnibus ; id enim per se est turpe et contra honestatem; sed quia omnibus nota est ex publica cohabitatione in Ecclesia, et in eodem thoro; quo sensu illa circumstantia est impertinens ad honestatem, vel turpitu- dinem, secluso scandalo; ergo nec etiam pu- blica copula polluet locum sacrum, quia, ut polluere possit,debet supponi peccatum mor- tale. Tertia opinio distinctione utilur; nam quando conjuges ex justa causa coguntur in Ecclesia habitare et dormire , praesertim longo tempore, tunc censet, non violari Ec- clesiam per copulam conjugalem, secus vero esse, si absque legitima causa ibi conjungan- tur. Fundamentum esse potest. quia quando fit hoc posteriori modo, talis usus matrimonii est illicitus et sacrilegus, contra reverentiam loco sacro debitam ; priori autem modo est licitus, quia non sunt obligandi homines ad rem adeo difficilem, qualis est diuturna con- tinentia in ea occasione, et veluti tentatione, solum propter quamdam extrinsecam decen- tiam loci sacri; tum etiam quia non sunt con- jiciendi in periculum mortale illicitae pollu- tionis; et ideo, quando solum hac de causa conjunguntur ad vitandum tale periculum , potius in hoc videntur locum sacrum reve- reri, quam illi injuriam facere. Et hanc opi- nionem sic expositam tenet Richard. in 4, dist. 32, art. 3, queest. 1 ; Major, quaest. 1 ; Sylvest., verb. Consecrat. 2, q. 5, et verb. Debitum , qu&est. 3 ; Castro, lib. 1 de Lege poenit., cap. 7, documen. 2; Covar., in 4 lib. Decret., part. 2, cap. 7, § 2, n. 3; et Vict., in Sum., n. 276, dicit, hanc opinionem esse pro- babilem, et securam practice. Et revera ita est, unde, formaliter potius, quam materia- liter, eam explicando, haec videtur generalis regula assignanda, per copulam conjugalem illicite, et injuriose factam in Ecclesia , pollui Ecclesiam, quia tunc eadem est ratio de tali effusione seminis, et de caeteris, nam licet non sit contra justitiam, tamen respectu cir- cumstantiee loci est intemperans, atque etiam sacrilega. Unde, cum jura, quae de hujusmodi effusione loquuntur, quamvis interdum nomi-

DlSPllTAT. LXXXI, SECT. IV.

nent unam vel aliam speciem illicilse effusio- nis, tamen generalim loquendo, utnimirum, comprehendant voluntariam et illicitam effu- sionetn seminis, necessario etiam dicendum est, complecti etiam copulam conjugalcm, pncdicto modo factam. At vero, quandocum- que conjuges excusantur a peccato mortali in hujusinodi copula, verisimilius est non pollui tunc Ecclesiam, etiam si publica sit, quantum moraliter de tali aclu publice conslare potest, quia in prtcdiclis decretis nullum est verbum, ex quo possit contrarium elici, ut satis decla- ratum est; et alioqui nulla est ratio, cur ex tali actu licilo, qui cum reverentia et limore Dei fieri potest, Ecclesia polluatur. Item, ef- fusio sanguinis, siex justacausa fiat, ut, v. gr., ad defensionem vitee corporalis, non polluit Ecclesiam ; ergo neque effusio seminis ho- nesta, et honeste facta ex justa causa, v. gr., in defensionem vitse spiritualis, seu ad vitan- dum periculum incontinentise, polluet Eccle- siam. Quando aulem talis copula licite, vel illicite fiat inEcdesia, ad materiam de matri- monio spectat; nuncautembreviter possumus hac regula uti : quotiescumque moraliter, et juxta humanam fragilitatem vilari potest, aut in alio loco fieri, peccatum mortale erit, intra Ecclesiam illam perpetrare; non vero quando humana necessitas, vel fragilitas compellit. Unde, si conjuges non coguntur dormire intra Ecclesiam , quia , licet fortasse cogantur in ea habitare, tamen possuntin cubiculis adjunctis dormire, tunc graviter peccabunt in Ecclesia coeundo. Ilem, si justa ex causa in Ecclesia dormiant, tamen brevi tempore, una scilicet, vel alia nocte, ut, v. gr., si voti causa in Ec- clesia maneant, graviter peccabunt coeundo, quia facili negotio possunt se continere, et separare quoad thorum, ita ut morale peri- culum pollutionis, et similis intemperantiae evitent, et in hujusmodi casibus, non solum peccat, qui petit debitum, sed etiam, qui reddit, quia alter non habet jus petendi lali tempore et loco. At vero, si justa ex causa cogantur habilare longo tempore in Ecclesia , in qua nullus sit locus adjunctus, in quo dor- mire possint, praHer ipsum templum, v. gr., propter obsidionem, vel propter aliquod cri- men, vel quid sinule , tunc copula conjugalis in Ecclesia non erit peccatum mortale, prop- ter rationes supra factas. Unde addo, etiam si non uterque conjunx, sed alter tantum in Ecclesia perpetuo manere cogatur, ita ut extra illam nullo modo possit petere aut reddere debitum, non videri peccatum mortale, si

XXI.

allero conjuge illuc volunlarie accedente, ac- tum matrimonii consumment, quia etiam tunc inlercedit niorale periculurn incontinentias; neque est verisimile, Ecclesiam obligare cum tanto rigore ad vilanduui illum actum in Ec- clesia; neque etiam ex sola ratione naturali in hoc apparet irreverenlia, prsesertim gravis.

4. Secundum dubium. — Vera et communis sententia. — Ecclesia nonjudicat de occultis. — Quaesitum. — Hesponsio. — Secundo du- bitari solet circa hunc casum, an per occul- tam pollutionem, vel fornicationem, aut si- milem actum polluatur Ecclesia, an vero requiratur, crimen esse publicum, et quo- modo. Vera et communis sententia est, per crimen occultum, Ecclesiam non violari. Ita tenet Sylvest., verb. Consecratio 2, quaest. 5, et verb. Missa 1, quEest. 5, et verb. Confessio 3, quaest. 18, qui refert alios; Navarr., c. 27, num. 251 ; Soto, dist. 13, qusest. 2, art. 3, ad 2, etdist. 32, art. 3; Paludan., in 4, dist. 18, queest. 8, art. 4, et affert exemplum, nam, sicut solemnis pcenitentia nunquam pro oc- culto crimine imponenda est, Ita neque Ec- clesia est reconcilianda propter occultum crimen, quia reconciliatio semper fit cum so- lemnitate. Eamdem opinionem tenet Greg. Lopez, dicta 1. 20, lit. 10, partit. 1, et Jaco- bus de Graffiis, 1. 2, q. 7, n. 25, qui omnes adducunt c. Significasti , de Adulteriis. ubi ideo censetur Ecclesia polluta per adulte- rium, quia adultera publice delictum con- fessa est. Ralio vero est, quia Ecclesia non judicat de occultis. Neque esset conveniens cuncta delicta prodere, reconciliando Eccle- siam. Item, quia sequerentur magna incom- moda, si sacerdos, v. gr., ob occultam pollu- tionem, quse sibi in Ecclesia contingit, deberet abstinere a celebrando in tali Ecclesia, et si- milia. Quocirca doctrina hsec de occulto, vel publico delicto. licet specialiter tradatur in hoc casu de effusione seminis, quia frequen- lius in illo accidere potest, non tamen limi- tanda est ad solum illud, sed extendenda etiam ad effusionem sanguinis, et ad omnem alium casum, qui possit esse occultus, quia est eadem omnino ratio, et ita sentiunt auc- tores citati. Sed quaeres, quee publica notitia delicti, aut facti necessaria sit. Respondent fere omnes citati auctores, necessariam esse, aut facti evidenliam, aut quod juridice proba- tum sit delictum per juridicam confessionem vel sufficientem probationem. Unde, quamvis duo vel tres sciant delictum, si taceant, non est polluta Ecclesia, quia adhuc est delictum

802 QtLEST

absolute occultum,respectu populi. Evidentia autem facti non est ita intelligenda, utnecesse sit, factum ipsum videri publice abomnibus; id enim, nec necessarium est, nec sa?pe mo- raliter possibile; satis ergo est, quod juxta negotii, seu facti qualitatem sufficiens notitia illius communiler in plebe, aut in parochia habeatur. Unde ait Soto, si publice constet, virum et foeminam in Ecclesia cohabitare in eodem thoro, id satis esse ad evidentiam il- lius facti, et ut Ecclesia polluta censeatur. Et Navarr. addit, quamvis ob delictum factum coram duobus Ecclesia non sit polluta, quam- diu illi lacent, tamen, si post aliquod tempus illi publice prodant delictum, ex tunc inci- pere Ecclesiam esse pollutam, ex quo delic- tum incipit esse publicum ; sufficit ergo publica notilia , vel sufficiens testimonium morale, vel talia indicia, quae testibus sequi- valeant, et moralem certitudinem efficere possint. Addi vero ulterius probabiliter po- tesl, post decretum Conc. Constantiens. res- tringentis censuras, ut neminem obligent ad se abstinendum usque ad juridicam denun- ciationem, nisi in casu publicse percussionis clerici; addi (inquam) potest, etiam in prse- senti casu non sufficere quamcumque noti- tiam delicti , donec per sentenliam judicis declaratum sit, Ecclesiam illam esse pollu- tam, sicut Ecclesia nunc non est interdicta, ut obligemur abstinere et interdictum ser- vare, donec per judicis sententiam censura inlerdicti publice denunciata sit. Ratio est, quia verba decreti sunt, ut nemo teneatur abstinere a quibuscumque divinis, prretextu cujuscumque sententiae aut censuree, a jure vel ab homine generaliter promulgataa, donec in particulari seu nominatim declaretur; in- terdictum autem est censura qusedam; hsec vero pollutio Ecclesife est quoddani interdic- tum, ut significat Paludan. supra, et Sylvest., verb. Interdictum 4, qusest. 3, et quasi sen- tentia queedam jure lata; ergo merito censeri potest comprehensa sub illo decreto Concil. Constanliens., et ita docuit Salmanticse, ante plures annos, gravis quidamTheologusDomi- nicanse familia3; et est probabile; plenior au- tem hujus rei resolutio usque ad materiam de interdicto differatur. Videtur enim res valde incerta. Nam hsec Ecclesise pollutio impro- priissime inter censuras numeratur; non est enim proprie interdictum, ut plane colligilur ex cap. Is qui juncto, § Is vero. de Sentent. excommun., in 6, ut inferius clarius adnota- bimus.

LXXXIII, ART. III.

5. Auctoris sententia. — Argumentum a paritate rationis non semper sufftcit. — Quarto violatur Ecelesia, si in ea fidelis ex- communicatus sepeliatur, ut tradunt omnes citati ex c. Consuluisti, de Consecr. Ecclesiae vel altaris, ubi de coemeteriis sermo est. Est autem eadem vel major ratio de Ecclesia, cum ipsa sit principalis in hoc negotio; coe- meterium autem sit, quasi accessorium, cap. unico de Consecr. Ecclesiee, in 6. Solum est adnotandum ex Vict.,in Sum., dub. 99, nunc post decretum Conc. Constant. supra lactum, necessarium esse, ut hujusmodi excommuni- catus sit nominatim excommunicatus, aut manifestus percussor clerici, quia hos tantum tenemur vitare, et ita etiam hos tantum tene- mur in loco sacro non sepelire. Denique reli- qui omnes jam censentur ut occulti excommu- nicati. Ex hoc tamen casu inferunt a simili Doctores, idem dicendum esse , Ecclesiam scilicet violari, si ab Episcopo excommunicato consecretur vel benedicatur. Ita docent Pa- lud. et Sylvest. supra, cum Abbate, et Hos- tiensi, in dicto cap. Consuluisti, qui nullo jure id ppobant; sed tantum argumento a simili ex eodem cap. Consuluisti; nam, si sepultura corporis excommunicati (inquiunt) polluit ip- sum locum , multo magis consecratio ipsa transiens per os excommunicati eumdem lo- cum polluet. Itaque consecratio, vel bene- dictio facta ab Episcopo excommunicato et tenet, et rata est, quia substantialiter juris- dictionem non requirit, sed potestatem ordi- nis, quam non aufert excommunicatio; manet ergo talis Ecclesia consecrata vel benedicta ; dicitur tamen ab his auctoribus simul manere polluta, seu quasi suspensa, ne munus suum loci sacri exercere possit; sicut, qui excom- municatus ordinatur, ordinatus quidem ma- net, suspensus tamen relinquitur, ne ordines exercere possit. Ego autem (ut verum fatear) quamvis non inveniam auctores contradicen- tes huic sententise, illi assentiri non possum, quia in hujusmodi legibus poenalibus et odio- sis, argumentum a simili est inefficacissimum. Unde, quod de irregularilate in jure cautum est, scilicet non incurri, nisi in jure sit ex- pressa , verum esse existimo de quacumque censura, aut poena ipso jure incurrenda, quia, si in jure lata non est, quomodo ipso jure in- curretur? Sed in prsesente casu non est lata hsec censura ipso jure ; ergo neque etiam in- curritur ipso jure; nam licet jus voluerit, Ecclesiam pollui per sepulturam excommuni- cati, non tamen voluit idem fieri per actio-

DISPUTAT. LXXX!

nem excommunicati. Neque argumentum a paritate rationis sufficit, quia eslo conceda- mus esse parem ralionem, potuit Ecclesia uti ea ratione in uno casu, et non in alio, ne aut casus multiplicaret , aut omnes impunitos relinqueret. Vel negari potest , esse parem rationem, quia injuria, quae fit Ecclesiae per sepulluram hominis exeommunicati, est, vel m;ijor, vel permanentior , quia corpus, ab Ecclesia praecisum, quasi in custodiam com- mittitur loco sacro. Adde, si licet argumen- tari a paritate ralionis, fortius argumentum in contrarium sumi ex cap. A nobis, de Sa- cram. non iterand., ubi dicitur, non pollui altare, vel Ecclesiam ex eo quod schisma- ticus, vel excommunicatus in ea celebret; ergo pari ratione non polluelur ex eo, quod excommunicatus eam consecret. Item, si ar- gumentum a simili esset efficax, sicut Eccle- sia polluitur, quia in ea excommunicatus sepelitur, etiam polluetur, si sacerdos ex- communicatus aliquem solemniter in Eccle- sia sepeliat; quocl tamen sine dubio falsum esl; est ergo illud argumentandi genus inva- lidum. Tandem, si metaphysice hoc velimus expendere, quando Ecclesia ab excommuni- cato consecratur, nihil fit in Ecclesia conse- crata, ut sic, quo possit pollui, quia pollutio Ecclesiae supponit consecrationem ejus; talis autem consecratio non supponit, sed facit Ecclesiam consecratam, et circa illam conse- cratam nihil amplius consecratur; non est ergo , cur polluatur, vel suspendatur, quo- minus exercere possit munus loci sacri ; haec

SECT. IV.

ergo senlentia mihi videtur verior propter vim rationum, etiam si auctoritate destituta sit.

6. Quintus casus in quo violatur Ecclesia. — Notatu dignum. — Accessorium sequitur prin- cipale, non vero e contrario. — Sylvestri quse- situm. — Qusesito satisfit. — In quibus locis hi casus locum non habeant. — Quinto viola- tur Ecclesia, quando aliquis paganus seu in- fidelis in ea sepelitur, vel sepultus jacet, ex cap. Ecclesiam 'I et 2, de Consecrat., dist. 1; nomine autem pagani et infidelis comprehen- duntur etiam pueri, qui ante baptismum mo- riuntur.Sunt enim infideles, saltem negative. Addunt vero Sylvest. et alii, hoc procedere, quando hujusmodi infidelis, in seipso (ut sic dicam) sepelitur; secus vero esse, si sepelia- tur in alio, ut si mulier fidelis praegnans in Ecclesia sepeliatur, quia tunc fcetus non re- putatur ut persona per se distincta , sed ut pars matris. Hoc autem accidere potest, si

puer, vel antea, vel simul cum matre moria- tur; nam, si vivere creclatur, aperienda est mater, ut baptizetur infans, ut in superioribus diclum est. Quodsiex negligentia, vel malitia non ita fit, sed contingat matrem mortuam habentem in utero filium vivum ita sepeliri, ralione homicidii pollueretur Ecclesia , si , dum mater sepelitur, infans in ipsa Ecclesia occidatur, quia quoad hoc non reputatur fi- lius ut pars matris, ideo illud est verum ho- micidium, sicutetiam patet a simili in abortu; si vero extra Ecclesiam permittitur prius mori, vel etiam intra uterum interficeretur, et postea mater sepeliretur in Ecclesia, non pollueretur hoc titulo, quia puer tunc per se non sepelitur, sed per accidens fertur cum matre. Atque hi quinque casus a nobis enu- merati locum habent, non solum in Ecclesiis consecralis, sed etiam simpliciler benedictis, ut colligitur ex dictis duobus capitibus Ec- clesiam , et ex cap. Gonsuluisti, et cap. Si Ecclesia, de Consecr. Eccles., vel altaris. Nec solum in Ecclesiis, sed etiam in ccemeteriis locum habent, quae eodem modo benedicun- tur, sicut Ecclesia, ut constat ex cap. unico de Consecr. Eccles., in 6, ubi etiam additur, violata Ecclesia consequenter violari ccemete- rium illi annexum, quamvis e converso, vio- lato ccemeterio, non violetur Ecclesia, quia accessorium sequitur principale, non vero e contrario; unde necesse est, ccemeterium esse contiguum Ecclesiee; nam si sit remotum, non censetur illi annexum , et ideo non violabitur, quamvis violetur Ecclesia, ut in eodem cap. dicitur; et similiter, si duo sunt ccemeteria distincta , etiam si ita sint conjuncta, ut pa- riete tantum interjecto dividantur, et com- munem habeant portam, per quam sit transi- tus ab uno ad aliud,nihilominus, violato uno, non censetur aliud violari, quia non censetur alteri annexum, sed utrumque Ecclesiae. Quaerit autem Sylvester, verbo Ccemeterium, quid sit dicendum, si contingat pollutionem fieri in ipsa porta intermedia ; et refert quos- dam asserentes, tunc pollui ccemeterium illud, cui propinquior est pars illa, in qua accidit pollutio. Sed hoc est difficile ad judicandum, et non est sufficiens responsio ; quid enim di- cetur, si totum januee spatium polluatur, vel pars aeque distans? Dici vero potest, cum spatium illud januae commune sit utrique cce- meterio, dimidiam partem ejus ad unum sibi contiguum pertinere, aliam vero ad aliud, ideoque si pollutio in altera parte tantum contingat, illud ccemeterium pollui, quod ei

QU^ST. LXXXIII, ART. III.

contiguum est; si autem in utraque parte fiat, utrumque pollui. Si autem paries etja- nua tota censeatur pertinere ad unum < ceme- terium, et non ad aliud, quia, v. gr., in illius solo facta est, tunc illud tantum coemeterium polluitur, ad quod janua illa pertinet. Et eo- dem modo judicandum est de Ecclesia, si pollutio contingat in porta Ecclesiae. Nam, si sit in parte interiori, quam contingunt et claudunt januee Ecclesiae, tunc polluilur Ec- clesia; secus vero, si contingat in exleriori parte, quia tunc censetur totum id fieri exlra Ecclesiam. Denique hi casus non habent lo- cum in oratoriis, vel similihus locis, quse nec consecrata sunt, nec benedieta, quia jura ci- tata tantum loquunlur de Ecclesiis. Ecclesite autem nomine solum significatur templum consecratum aut benedictum.

7. Sextus casus. — Sextuscasus est, quando parieles Ecclesiee comburuntur, vel ita des- truuntur, ut eam inlegre resedificari oporteat; tunc enim iterum consecranda est, quia con- secratio perditur, destructa re, in qua fun- datur; oportet tamen, ut parietes simul ruant; nam,si paulatim et successive destruantur ac reparentur, non perdilur consecratio, quia semper censelur manere idem numero lem- plum ; quod intelligendum est , dummodo pars non consecrata, qxise additur, non sit major, quia tunc id, quod est majus, censetur ad se trahere quod minus est; secus vero est, si tectum ruat, et parietes integri maneant, quia tunc consecratio non amittitur, qui.i po- tissimum circa parietes versatur, ubi linitio et cruces fiunt; atque hsec colliguntur ex cap. Ligneis, de Conseeratione Ecclesise, et ex cap. Ecclesiis, de Consecr., dist. 1, et tractat late Sylvest., verbo Consecrat. 2, quaesl. 4. Hic tamen casus non habet locum in Ecclesia, vel coemeterio.benedicto, ut significat supra Sylvest., quia tantum benedicitur ipsum so- lum, quod semper idem manet ; consecratio autem fit in parietibus. Unde hic casus non proprie perlinet ad Ecclesiae consecratse pol- lutionem, sed ad destruclionem potius ipsius consecrationis ; et ideo in eo non reconciliatur Ecclesia, quae inslaurata est, sed iterum con- secratur, ut dicitur in praedictis juribus, quse solum de Ecclesia consecrata loquuntur.

8. Conclusio. — His posilis, in proposita quaeslione dicendum est, ex suo genere, ac per se loquendo, peccatum mortale esse, in Ecclesia violata Missam dicere, antequam pu- rificetur.Ita docent omnes Doctores in 4, dist. 18, queest. 8; Sylvest., verbo Consecratio 2;

Navarr., cap. 25, num. 83, et cap. 26, num. 250. Ralio vero est facilis, si intelligatur, quid si haec pollulio Ecclesise; nihil enim est aliud, quam censura queedam, seu prohibitio jure Ecclesiastico introducta, ut nec sacrum, aut alia divina officia fiant in hujusmodi Ec- clesia, quando aliquod ex prtedictis delictis, seu impedinientis intervenit, ut constat ex citatis decretis. Hoc autem preeeeptum est justum et grave, pertinetque ad reverentiam Ecclesiarum; ergo obligat sub mortali. Addit vero hic S. Thom. de licentia Episcopi posse fieri sacrum in Ecclesia violata ante reconci- lialionem, quia si Epsscopus potest dare li- centiam, in loco non consecrato sacrificandi, ergo et in loco nondum reconciliato. Item, quia in cap. Missarum, absolute dicitur, Mis- sam posse dici ubi Episcopus permiserit ; et in c. Hic ergo, de Consec, dist. 1, ubi Epis- copus jusserit. Ergo sub hac generali regula comprehenditur etiam Ecclesia polluta , si Episcopus in ea jusserit, vel permiserit cele- brari. Addit vero Soto (et videlur quidem verum), ut hoc juste fiat, requiri gravem cau- sam , quia est dispensatio quaedam in lege Ecclesiastica et gravi. Et tanta posset esse necessitas, ut, si non posset accersiri Episco- pus, etiam sine facultate ejus id liceat, quia Ecclesiasticum preeceptum non obligat cum tanto rigore. Atque his modis excusantur, qui in regionibus septentrionalibus sacrificanl in locis, in quibus sepulti sunt heeretici, quia, vel necessitate cogunlur, quia alibi commode sacrificare non possunt; vel etiam Episcopi videntes et consenlientes facultatem praebere censentur.

9. Quxsitum. — Responsio. — Sed quseret aliquis primo, an sit aliqua pcena, vel cen- sura imposita ei, quiinEcclesia violata contra canones Ecclesiae sacrificat. Respondetur : primo certum est, ratione hujus delicli non incurri proxime et immediate irregularitatem aliquam, ut docent omnes citati auctores, Pa- lud., Soto, Navarr., Sylvest., verbo Consecr. 2, qusest. 9, et est expresse declaratum in c. Is qui, de Senlent. excomm., in 6, et ibidem ratio redditur, quia non est in jure expres- sum. Dices : licet non sit expressum sub spe- cifica ratione, lamen est expressum sub gene- rali ratione interdicti; nam (ut ibidem dicitur, § Is vero qui) qui celebrat in loco interdicto, irreoularis fit. Sed Ecclesia violata est inter- dicta : ergo. Respondetur, hocessemanifestum argumentum, hoc impedimentum violationis Ecclesiae non esse interdictum, nec censuram

DISPUTAT. LXXXI, SECT. V.

aliquam, sed esse aliud genus impedimenti, seu inhabilitatis illius loci. Addit vero Sylvest. siipra, cum quibusdam Jurisperilis, eum, qui celebrat in Ecclesia violala, manere ipso jure suspensum, et consequenter, si iterum post talem suspensionem celebret, aut similes ac- lus Ordinis exerceat, fieri irregularem, juxta dictum cap. Isqui. Hanc autem suspensionem colliguntex cap. Episeoporum, de Privilegiis, in 6. Sed ex illo texlu non colligitur talis pcena, ut in seclione preecedente in simili casu annotavi; nam ibi solurn imponitur ea poena celebranti in loco interdicto ; sed locus violatus, et proprie et in rigore loquendo, non est interdictus, ut ex d. cap. Is qui, mani- feste probatum est; ergo, qui in illo celebrat. non incurrit pcenam illam; quapropter, ne- que immediate, nec mediate, fit irregularis, eliam si semel aut seepius in eodem loco violato celebrel, ullatius dicemus, agenles de censuris.

4 0. Secundo queeret aliquis : quid faciet sa- cerdos, si, dum celebrat, Ecclesia violatur? De hoc legi possunt auctores supra citati , praesertim Soto, dist. 1, quaest. 2, art. 3 et 4; Jacob. de Graffiis, lib. % cap. 47, num. 10 ; et breviter dicitur : si violatio contingat post canonem inceptum, absolvere debet Missam absque inlerruplione , quia jam censetur quasi substantialiter inchoatum sacrificium, et ideo interrumpi non debet propter Eccle- siasticum loci impedimentum superveniens; si aulem nondum canonem inchoavit, debet cessare, donec Ecclesia reconciliata sit. Quod si Ecclesia sit tantum benedicta, ipse potest statim eam reconciliare, juxta cap. Si Eccle- sia, de Consecrat. Ecclesiee vel altaris, per aspersionem aquse benedictse, et alias breves et faciles cserernonias, prout habentur in eee- remoniali Ecclesiastico ; si autem illam recon- ciliare non possit, exui debet vestibus sacris et sacnficium omittere. Quod maxime neces- sarium erit, quando Ecclesia, qiue violatur, est consecrata, quia non potest a simplici sa- cerdole reconciliari, sed tantum ab Episcopo proprio, vel ab alio Episcopo, ex licentia ejus; simplici enim sacerdoti icl committi non potest, nisi per summum Pontificem, sicut neque Ecclesite consecralio. Ita colligitur ex cap. Aqua, et cap. Proposuisti, de Consecrat. Ecclesiee vel altaris,ut notant reliqui auctores supra citati.

SECTIO V.

Utrum requiratur altare consecratum , ut possit licite Missa celebrari.

4 . EtymoJogia nominis altare, ostendilur. — Postquam diclum est de communi loco et re- moto, dicendum sequitur de propinquiori, quod est altare, de quo frequens mentio est apud antiquos Patres, ut patet ex can. 3 et 30 Apost., et ex Dionys., cap. 3 Ecclesiast. Hierarch., et aliis Patribus supra citatis, et inferius citandis, quia altare majorem con- nexionem habet cum sacrificio, quam tem- plum , Ecclesia, aut tabernaculum ; et ideo, ut notavit Strabo, de Rebus Eccles., cap. 1, antiquius est illis; Abraham enim, Isaac, et alii Patriarchee, Deo altare erexerunt, prius- quam tabernaculum , vel templum aadifica- tum fuerit, quia ad sacrificandum Deo ne- cessarium eis fuit aliquem certum locum eligere, in quo hostiam immolarent, qui altaris nomine significatur. De cujus etymo- logia multa scribunlur ab auctoribus. Bre- viler tamen illa deductio nobis placet, quod altare ab ara dictum sit, ut altare sit, quasi alta ara; locus enim sacrificii in altum erigi solet, tum propter reverentiam; tum propter significationem ; tum propter sacrificandi commoditatem ; ara vero dicta est, vel a pre- cationibus, quae conjunguntur sacrificiiis, quia Graeci precationes aras vocant; vel ab ardore, quia ibi incensae victimae ardere so- lebant, ex Strabone, supra, cap. 6, et Isidor., lib. 45 Originum, cap. 4. In Ecclesia autem Catholica, ut Greg. Nazianz. notavit, orat. 4, a purissimo et incruento sacrificio ara nomi- natur, quee etiam altare dicitur, ad Hebr. 1 3 : Habenms altare , de quo edere non habent potestatem , nisi qui tabernaculo deserviunt. Ad quod allusit Chrislus, Matlh. 5, dicens : Si offers munus tuum ante altare, etc. Nam verba illa non tantum ad preesentes, qui tunc aderant, sed ad nos etiam clirigebantur, qui super Christi altare obiaturi eramus; et eodem modo intelliguntur optime verba Pauli, 1 ad Cor. 9 : Qui altari deserviunt , de altari vivere debent; quod altare statim mensam appellat, cap. 14 : Non potestis mensx Domini participes esse, et mensse dx- moniorum; nam eadem ara, qute altare est ad offerendum Deo sacrificium, mensa est, in qua cibus vitse fidelibus proponitur. Unde Optatus Milevit., lib. 6 contra Parmenian., altare vocat sedem corporis et sanguinis

QILEST. LXXXIII, ART. III.

Christi. Augustin. autera , 20 contra Faust., cap. 21, dicit esse locum , in quo corpus Christi offertur; et serm. 11 de Sanctis, cor- pus Christi dicit esse in altari, et altare esse formam corporis Christi. Quod etiam dixit Ambros., lib. 4 de Sacram., cap. 2, et lib. 5, cap. 2, adducens illud Ps. 42 : Introibo ad altare Dei, ad Deum qui Ixtificat juventutem meam. Unde Iren., lib. 4, cap. 2, probat Apostolos veros fuisse sacerdotes, quia altari serviebant. De quo insignis etiam fit mentio apud Greg. Nazianz., orat. 11; Ambros. , epist. 33; Augustin., epist. 50; et Chrys., lib. 6 de Sacerdotio, ethom. 41 in 1 ad Cor.; Hieron., epist. 3, quee est epitaph. Nepotiani : Subversse Ecclesise., ad altaria Christi stabu- lati equi, Martyrum effossx reliquix. Quibus verbis nostri potius, quam sui temporis cala- mitatemdeplorare visusest. IdemqueHieron., lib. contra Vigilantium, dicit, tumulos Marty- rum esse Christi altaria, quia nimirum, sub altaribus, in quibus Missse dicuntur, corpora Sanctorum collocari solebant.

2. Altare duplex. — Ex his ergo satis constat, necessarium esse altare ad hoc mysterium Eucharistise conficiendum et offe- rendum ; quod ex communi etiam ratione sacrificii satis constat; nam ad offerendum sacrificium, necessarium est altare; sed hoc mysterium est verum sacrificium; ergo ad illud conficiendum necessarium est altare. Quale vero , vel quotuplex illud sit, expli- candum superest. Principio igitur, claritatis gratia , distinguendum est duplex altare. Unum dicitur fixum, aliud portatile; altare fixum est, tota illa mensa, in qua integrum Missee mysterium fit, quia in altari interdum totus integer superior lapis, qui propriissime vocatur Mensa altaris, consecratus est, et supersedificatus aliis lapidibus, quibus totum altare erigitur et constat; et de hoc altari frequentius loquuntur Patres, ubicumque altaris mentionem faciunt; interdurn vero altare fixum non habet superiorem lapidem consecratum , aut certe nullum est altare fixum, sed solum ligneae, et facile mutabiles mensse; et tunc necessarium est altare por- tatile, quod aram vulgo appellant. De quo plura statim.

3. Secunda conclusio. — Notatu dignum. — Dicendum ergo secundo est , ad offcren- dum Missee sacrificium, necessarium omnino est altare lapideum consecratum; sive illud fixum sit, sive portatile; hoc enim, per se loquendo, non refert. In hac conclusione

multa continentur : primum est, materia, ex qua altare erigi seu confici debeat, scilicet, quod sit lapidea ; ita enim statutum est in Concil. Hippon., cap. 6, ut Gratian. refert, cap. Altaria, de Cons., dist. 1, vel in Concil. Epaunensi, cap. 26 et 27, ut referunt Burch., lib. 3, cap. 25; et Ivo, part. 3, cap. 20. Et inter Evaristi Papae decreta quoddam simile refertur, scilicet: Altaria, si lapidea nonfue- rint, ad celebranda divina officia non conse- crentur. Est ergo heec consuetudo in Ecclesia antiquissima , quam multi existimant, a temporibus Sylvestri incepisse. Nam antea propter tyrannorum persecutionem, quoniam fideles vix habere poterant certa loca, in qui- bus sacrificarent, sed in cavernis, cryptis, et aliis occultis locis, prout poterant, rem divi- nam faciebant, ideo altaribus ligneis uteban- tur, quse facile de loco in locum transferri possent ; postea vero concessa Ecclesiae pace per Constantinum, statutum est, atque usu receptum, ut altare lapideum sit. Quamvis antiquissimum altare ligneum, quo Apostoli et Pontifices usi fuerant propter eorum reve- rentiam jussu Sylvestri conservatum sit, ut in eo solus Pontifex certis temporibus sacri- ficet; reliqua autem omnia lapidea sunt. Ad quod videtur allusisse Chrysostom., hom. 20 in posteriorem ad Cor., de altari scribens : Lapis quidem est natura, sanctum autem fit, quoniam corpus accipit Christi; et Greg. Nyssen., orat. de sancte baptismate, dicens : Altare hoc sanctum, cui assistimus, lapis est natura communis, sed Dei cultui dedicatum, atque consecratum; et Augustin., serm. 255 de Tempore : Consecrationem altaris hodie celebramus, etjuste ac merito gaudentes cele- bramus festivitatem , in qua benedictus , vel unctus est lapis. Rationem autem hujus con- suetudinis tradidit D.Thom., ad 5, tum mysti- cam, tum litteralem; mystica est, quia altare repreesentat, vel Christum, de quo scriptum est : Petra autem erat Christus; vel sepul- chrum Christi, quod lapideum fuit. Olim vero altare ligneum significabat crucem, qure fuit altare, in quo Chrislus sacrificium cruentum obtulit ; sed illa materia mutata est propter commoditatem usus; unde ratio litteralis est, quia materia lapidea, et vulgaris est, facile- que haberi potest, et est firmior ac durabi- lior, qualem oportebat esse, ut immutabilem consecrationem acciperet. Solum est obser- vandum, in altari fixo non oportere, ut totum altaris aedificium lapideum sit; potest enim esse Iigneum, vel terreum, quantum ad omnes

remotiores partes. Solum ergo requinlur, ut superior mensa lapidea sit : illa enim sola consecralur. ln universum autem loquendo, sufficit, ut ara lapidea sit, dummoclo alia ne- cessaria habeantur, ut dicemus ; oporlet ta- men, ut sit tantfe longiludinis et latitudinis, ut capere possit pedem calicis, et hostiam seu patenam, ut possint post consecrationem supra illam collocari. Non oportet autem scrupulose in hoc laborare, ut calix et patena seu hostia , quoad omnes partes suas super lapidem constitui possint; satis enim est, ut quoad majorem partem supra illum collocari valeaut, dummodo firma sint, et sine periculo cadendi, quee omnia sunt assumpta ex com- muni Doctorum sentenlia in 4, dist. 13, ubi specialiter videndi sunt Paludan. , qusest. 2, art. 4; Soto, art. 3; et Aiens., 4 part., q. 38, membr. 3, alias qmest. 10, membr. 5, art. 2; Sylvest., verbo Altare; Navarr., cap. 25, num. 83.

4. Secundo explicatur, in conclusione po- sita, forma, seu quasi forma hujus altaris, quEe est consecratio; non enim agimus de forma materiali et physica, qnalis in pra3- senti esse posset figura ; hsec enim nulla certa requiritur ex al quo Ecclesiae decreto, sed communi usu esse solet quadrata, seu qua- drangularis figura , quod observandum est, tum propter consuetudinem ; tum etiam quia est aptior ad usum altaris; agimus ergo de forma veluti spirituali, quee in consecratione consistit; quam etiam esse antiquissimam in Ecclesia, constat ex Dionys., de Ecclesiast. Hier., cap. 4; et ex Martiali, epist. 1 ad Bur- degal.; et Augustin., serm. 255 de Temp.; et Hieron., Ezech. 43, et aliorum Patrum, qui hujus consecrationis meminerunt. De hac au- tem consecratione sic legimus. ex Evaristo P., apud Burch., lib. 3, cap. 27, et ex Concilio Agath., cap. 14, apud Gratianum, cap. Alta- ria 2, de Consecr., dist. 1 : Altaria placuit, non solum unctione chrismatis , sed etiam sacerdotali benedictione sacrari. In quibus verbis ponuntur requisita ad consecratio- nem; primum est unctio chrismatis , de qua S. Cyprian., serm. de Unctione chrismatis : Altarium lapides oleo delibuti spiritualem sigwficant sacris mysteriis inesse pinguedi- nem; et Augustin., dicto serm. 255 cle Temp. : Celebramus (inquit) festivitatem, in qua bene- dictus, vel unctus est lapis, ut quod in altari visibiliter colitur, in nobis invisibiliter com- pleatur; et Rabanus, lib. de Instit. Cleric, cap. 45 ; Aliare, inquit, post aspersionem

DISPUTAT. LXXXI, SECT. V. 807

aqux, chrismate perungitur ad imitationem Patriarchx Jacob; et infra : Chrismatis lini- turunguento, ut demonstretur, quod omnis sanctificatio constat in Spiritu Sancto. Ex , quorum Patrum sententiis plures rationes hujus cseremoniee colligi possunt. Secundo requiritur beneclictio, quae parlim fit asper- sione aquee benedicUe, ut Raban. supra indicat; partim signo crucis, ut Augustin. meminit, serm. 19 de Sanctis; partim, aliis orationibus. et ritibus, qure in Pontificali traduntur, de quibus videri potest Guliel. Durand., lib. 1 Rational., cap. 7.

5. Quxsitum. — Quxsito satisfit. — Quxsi- tum aliud. — Quxsito satisfit. — Tertio addi- tur,hanc benedictionem debere esse sacerdo- talem; quod intelligendum est, quasi per an- tonomasiam, de Episcopali, quia nullus alius praeter Episcopum potest hanc consecratio- nem efficere, ut constat exHormisda, in cap. Nullus presbyter, de Consec, dist. 1. Unde Damas. Papa, in epist. 4 decret., negat posse Chorepiscopos altare erigere , ungere aut sacrare; quod intelligendum est ordinaria polestate; Papa enim recte potest commiltere hanc polestatem simplici sacerdoti, ordinarie autem non facit; solum invenio hoc esse con- cessum presbyteris societatis Jesu, pro locis remotissimis infidelium, in quibus Episcopi Catholici non adsunt , in Bulla Pauli III, anni 1549. Observandum vero in hoc est, hanc altaris consecrationem tamdiu durare quamdiu lapis consecratus integer manet ; si autem frangatur, consecrationem amittit, de qua re multa scribunt Sylvest., verbo Allare, quEest. 8 el sequentib.; Palud., Navarr., et alii locis supra citat.; et Ivo, epist. 32 et 128; qui omnes docent, oportere fractionem esse notabilem, ut consecratio amittatur; ita ut in neutra parte confracti lapidis possint com- mode calix et hoslia collocari; nam, si altera pars maneat in quantitate sufficienle, illa consecrata manebit, quia hfec consecratio non requirit certam figuram in materia con- secrata, sed tanlum sufficientem magnitudi- nem, ut dictum est. Sed quseri polest, utrum absque fractione possit inlerdum altaris con- secratio amitti. Et ratio dubii est , quia in cap. 1, c Quod in dubiis, cap. Ligneis, de Consecr. Eccl. vel altaris, sub disjunctione dicitur, si altare molum, vel confractum fue- rit, iterum esse consecrandum ; et loquuntur de altari fixo, et de lapide illo, cui consecratio adhibetur;. ergo, quamvis ille non fragantur, si removeatur ab inferiori structura altaris,

808 QU^EST. LXXXIII, ART. III.

amittit consecrationem ; et ita explieatur Sylvest., verbo Altare

cap. Si motum, de Gonsec, dist. 1, ubi di- citur : Si motum fuerit altare, denuo conse- .cretur Ecclesia, scilicet quantum ad altare; non enim propter solam altaris remotionem, tota Ecclesia ilerum consecranda est, ut in dict. cap. 1 declaratur; quamvis illa correc- tio potius, quam declaratio alterius canonis videatur. Aliqui interpretantur hsecjura, ut non intelligantur de sola motione locali, sed de mutatione quoad formam. Sed est violenta expositio, quia, ut dixi, in hujusmodi lapide non requiritur aliqua determinata forma seu figura prseter convenientem magnitudinem , quae non amittitur, nisi per fraclionem; ergo in eo sensu motio lapidis, nihil aliud esset, quam fractio. Goncedendum ergo est!, lapi- dem illum amittere consecrationem , non tantum per fractionem , neque etiam per solam molionem localem, sed per separatio- nem a reliqua structura altaris. Itaque , si fingamus, totam altaris structuram cum suo lapide superiori, integram et eamdem reli- nendo compositionem, ab uno in alium locum Ecclesise mutare, existimo non amittere con- secrationem, quia, ut argumenlum probat, non pendet a sola preesentia locali, nec tunc removetur seu dissipatur altare. Si tamen ipsa altaris structura dissolvatur, et superior lapis ab inferioribus separetur, tunc amittit consecrationem, juxta supra dicta jura, unde intelligitur consecrationem hujusmodi altaris preecipue inesse in conjunctione superioris mensee cum structura inferiori, ut Gloss. in dict. cap. 1 notavit; et ita tenet Palud., dist. 13, quaest. 2, arl. 4, conolus. 2; Sylvest., Navarr., et alii supra citati. Sed quid erit di- cendum de allari portatili, quod ab uno loco in aliud traflsfertur, et non amittit consecra- tionem? Respondet Palud. supra, hsec altaria non consecrari, nisi affixa alicui tabulse, vel capsulse lignese, in qua sunt veluti in proprio loco, et propria structura, quod etiam affir- mat Astens., lib. 4 Summ., tit. 14, art. 4. Unde addit Palud. quod, si ab ea capsula removeantur, amittent consecrationem; non tamen, si intra illam ab uno in alium locum transferantur, et ita etiam in hoc altari sal- vatur proportionaliter decisio illorum cano- num; et hanc opinionem sequitur Durand., dict. lib. 1, cap. 25, citatque Ivonem , epist. 32 et 128. Quae opinio est securior; nullum tamen jus invenio, in quo fundetur, cum tamen tola hsec res ex jure positivo pendeat. Unde contrariam sententiam tenet

19; et in re idem tenet Ang., § 2, quamvis quibusdam dis- tinctionibus utalur minime necessariis; et idem fere sentit Tabien., § 5, qui addit, idem esse de altari fixo, quando mensa prius per se consecratur, et completa consecratione, superponilur structura?. Quocirca facile dici posset, priora decreta intelligi solum de altari fixo, etimmobili, quando ut sic consecratur , id est, ut fixum et immobile sit; et ideo mi- rum non est, quod per remotionem consecra- tionem amitlat. At vero altare portatile sub alia ratione consecratur, scilicet, ut mobile sit, et ideo non est eadem de illo ralio; nam certe illud ornamentum ligneum , quo hujus- modi lapis circumdari solet, non videtur adeo essentiale huic consecrationi; nam interdum videntur hujusmodi lapides sine illo conse- crari. Sed ulterius circa hoc inquiri solet, an sit de essentia hujus consecrationis, ut in altari seu lapide consecrato reliquiae Sancto- rum ponantur. Ita enim statutum fuisse legi- mus in can. Placuit, de Consec, dist. 1, ex Concil. Carth. V, cap. 14; et Concil. African., cap. 50; et in VII Synodo, cap. 7. Propter quas decreta aliqui jurisperiti in dict. c Placuit, censent hoc esse necessarium, sal- tem in consecratione altaris fixi; Durand. vero in Rationali, lib. 1, cap. 7, num. 23, addit requiri reliquias, vel corpus Christi. ltaque censet , cum desunt reliquiae, par- ticulam hostise consecrataa debere recondi in allari consecrando. Sed hoc indecens mihi videtur, et improbabile, ut respondisse fer- tur Innoc. Pap., et docent Turrecrem. cum aliis in dict. can. Placuit; et Abb., in cap. 1, de Cons. Ecclesiae vel altaris. Existimo ergo reliquias non esse de essentia hujus conse- crationis , ut ex usu constat; et fortasse nunquam fuisse; nam illud cap. Placuit, aliam expositionem habere potest, quam supra tradidimus; et, quamvis demus illud tunc praeceptum, non tamen inde fit, fuisse de substantia consecrationis ; prseceptum autem jam cessavit, vel quia cessavit ratio et occasio ejus, quae fuit ad resistendum hae- reticis, honorem debitum reliquiis Sanctorum oppugnantibus; tum etiarn quia in tanta tem- plorum et altarium multitudine, jam id commode impleri non potest.

6. Casusnotandus. — In tertia parte conclu- sionis declaratur necessitas altaris consecrati, quse tanta est, ut absque mortali peccato noi possit hoc sacrificium celebrari in allari noi consecrato, ut docent omnes citati auctores,

et constat aperte ex juribus supra citalis. Additur vero in ultima part3 conclusionis , sufficere altare fixum, vel portalile; alleru- trum enim horum ita necessarium est, ut nulli omnino liceat, etiam ex privilegio, aliter conficere hoc sacramentum; nam Episcopus non potest in hoc dispensare, ut constat ex perpetua Ecclesiae consuetudine. Summus autem Pontifex, licet ex gravi causa dispen- sare possit (est enim hoc jus Ecclesiasticum), nunquam tamen legitur id fecisse; nec vide- tur moraliter esse posse necessarium, aut conveniens. Et vero , si altare consecratum sit, non refert, quod sit fixum vel portatile. Nam quodcumque sufficit, quantum est ex parte altaris; quod dico, quia ex parte loci, seu templi aut domus, in qua est altare, re- quiritur sua propria benedictio vel conse- cratio, ut dictum est. Et in hoc est aliqua differentia inter haec duo altaria, quia altare fixum , nunquam est consecratum . nisi sit intra Ecclesiam consecratam, aut benedic- tam; et ideo, regulariter loquendo, ubicum- que est hujusmocli altare, fieri polest sacrifi- cium. Quanquam fingi potest casus, in quo altare consecratum sit, et tamen templum , vel sit pollutum, vel certe non consecratum vel benedictum, ut si combustum fuit vel destructum, altari integro manente, et postea resedificetur, et non benedicatur; tunc enim in illo altari non posset fieri sacrum absque speciali privilegio , vel licentia Episcopi. Altare vero portalile, quia facile transfertur de loco in locum, facile polest in loco bene- dicto, et non benedicto collocari; et ideo de illo dici solet, non posse aliquem eo uti ad sacrificandum, nisi ex privilegio; quod intel- ligendum est, quantum ad absolutam et ge- neralem facultatem utendi illo , in quolibet decente loco, ut supra dictum est, ut colli- gitur ex cap. In bis, de Privileg., et cap. ult., eodem tit., in 6. In Ecclesia autem benedicta quilibet absque privilegio potest sacrum fa- cere cum solo altari portatili, ut constat ex usu , et ex cap. Concedimus, de Gonsecr., dist. 1 . Ultimo loco tractari hic poterat de situ altaris, quem in Ecclesia habere debet , an scilicet oporteat illud ad Orientem res- picere, necne. Sed quoniam haec qusestio de oratione versus Orientem vulgaris est, aliis locis tractari solet. Dicendum est tamen bre- viter, in hac re nihil esse simpliciter ne- cessarium ex preecepto. Fuil quidem antiqua Ecclesiee consuetudo, ut in templis seu Eccle- siis altare majus seu principale ad plagam

DISPUTAT. LXXXl, SECT. VI. 809

orientalem respiceret, ut fideles, ad eum con- versi , Orientem versus orarent, ut refert Walfridus Strab.,de Rebus Ecclesiast., c. 4; et constat ex aliis stalim citandis, et ex com- muni usu Romame Ecclesiae, et ex antiquis Patribus, Glemen., epist. 2, et ex aliis, qui meminerunt consuetudinis orandi ad Orien- tem , ut Justin., qufest. 118 ad Orthodoxos ; Athan., quaest. 14 ad Antioch.; Greg. Nyss., orat. 5; Basil., lib. de Spir. S., cap. 27;

Epiphan., hseres. 19; Orig., homil. 4 de Fide, cap. 13; Tertull., lib. cont. Valent., cap. 3, et in Apolog., cap. 16; Augustin., lib. 2 de Serni. Domini in monle, cap. 9; Germ., in Theo. rerum Eccles.; Paulin., epist. 12; et D.Thom., 2. 2, quaest. 84, art. 3,ad3. Verum- tamen heec consueludo, nec tam universalis fuit, quin contrarium alicubi factum fuerit, ut de Ecclesia Antiochena referunt Niceph., lib. 12, cap. 34, et Socrates, lib. 1, cap. 21, nec modo pertinet ad necessitatem prsecepti, sed ad decenliam quamdam, ut D. Thom. supra dicit, et ideo non oportet semper ser- vari, sed quando commode potest. Unde de reliquis altaribus particularibus constat, in- differenter posse versus quamcumque mundi plagam erigi, utpatet ex usu omniurn Eccle- siarum. Idemque fere est de his, quse consti- tuuntur in privatis oratoriis. Cur autem in veteri lege altare tabernaculi seu templi ver- sus occidenlem conslilutum fuerit, legi potest in Anastas. Niss. , lib. Qutestionum sacrse Scripturas, queest. 48, et D. Thom.,1. 2, quaest. 102, art. 4, ad 5.

SECTIO VI.

Quomodo oruari debeant templuin et altare, in quibus sacrificiuni est offerendum.

1 . Tractare hoc loco possumus, aut de licito et decente ornalu, aut de necessario simplici- ter ad sacrificium offerendum, de necessario, inquam, ex prsecepto Ecclesiee; nam ex sola rei natura, aut ex substantia ipsius sacra- menti seu sacrificii, nulla oritur necessitas alicujus ornatus; agimus autem nunc non de ornatu pertinente ad ministros altaris , qui consistit in vestibus sacris, nec de vasis sa- cris, eorumque ornatu , de quibus omnibus postea dicturi sumus, sed solum de ornatu, seu apparatu ipsius templi vel altaris.

2. Prima conclusio. — Dico ergo primo : ut fieri possit sacrificium, necessarium est, altare esse preeparatum aliquibus rebus seu orna- mentis ad sacrificium necessariis, preeter quee

QU,EST. LXXXIII, ART. III.

nullus alius ornaius templi est simpliciter necessarius. Prior pars declaratur breviter; nam imprimis necessariumest, ut superaltare seu aram consecratam extendatur linteum aliquod , quo operiatur superior pars seu superficies altaris, utconstat ex usu Hcclesiee; solet enim altare mappa seu syndone munda cooperiri. Deinde requiritur palla linea, super quam immediate exlendatur corporale; ita ut ante corporale ad minus duee pallae, seu toballiae sint extensse super allare. vel una saltem plicata; illa enim duabus sequivalet, nec refert, quod in aliqua parte continua sit. De his fit menlio in eap. Altaris palla , de Consecr., d. 1, et in cap. Nemo, ubi dicitur, non esse mortuum obvolvendum palla, quas fuit in altari; et infra dicitur : Pallas et vela sanctuarii, si sordidata fuerint ministerio, diaconi cwn humilibus ministris inira sanc- tuarium lavent; et infra : Syndonem non foris abluant. Sed in his decretis non satis decla- ratur, quae sint, vel quol istse pallse, neque an ab ipso corporali dislinctee sint; in c. autem Si per negligentiam, de Consec, d. 2, preeter corporale (quod ibi vocatur linteum altaris), numerantur alia tria lintea. Sic enim dicitur : Si aliquid de sanguine stillaverit super lin- teum altaris, et ad aliud stilla pervenit, qua- tuor diebus poeniteat ; si usque ad tertium, novem diebus poeniteat; si usque ad quartum, viginti diebus poeniteat. Unde probabile est, prseler oblongam mappam, quse totum altare cooperit, supponi duas alias pallas corporali, quod videntur observare, qui has res divinas diligentius tractant. Consuetudo autem tenet, ut duae pallee sufficiant ac necessarise sint; et ita docent auctores communiter, ut videre licet in Sylvest., verb. Missa I, quaest. 'I , cum Paludan.. Innocent., et Direct. Curat., contra Summam Angel., quse dicit, unam pallam sufficere. De his autem pallis nihil dicendum occurrit, nisi quod esse debent ex materia linea , ut colligitur ex citatis juribus; non tamen est necesse illas esse benedictas, quia neque aliquo jure cavetur, neque consuetu- dine observatur. Quod autem altare his pallis cooperiatur, antiquissimum est in Ecclesia; nam ejus facit mentionem Clemens, epist. 2. Et Optatus, lib. 6 : Quis fidelium (inquit) nes- cit, in peragendis mysteriis ipsa ligna lintea- mine cooperiri? inter ipsasacramenta, velamen tangi potuit, non lignum; et Burchard., lib. 3, cap. 97, refert ex Concilio Rhemensi, haec verba : Altaria, in quibus corpus Dominicum consecratur , sanguisque ejus hauritur, cum

omni veneratione honoranda sunt, et mundissi- mis linteis ac pallis cooperienda. Ad hoc eliam alluclit Isidorus, epist. ad Gudifredum, in cap. Perlectis, dist. 25, ubi dicit, ad diaconum pertinere, componere mensam Domini atque vestire; et infra dicit, pertinere ad Arcbidia- conum ordinationem vestiendi altaris a Levi- tis. Unde in Concilio Toletan. XIII, in c. Qui- cumque, 26, queest. 5, graviter prsecipitur, ne ullus ministrorum Ecclesiae altare divinum vestibus sacris exuere praesumat; ubi vestis altaris vocari videtur mappa illa, qua totum allare cooperitur; et illa exui non debet, nisi in feria quinta hebdomadae sanctse, ob spe- cialem significationem Christi nudati a vesti- mentis suis, ut notant Alcuinus, de Divinis officiis, et alii ; et juxta hsec explicari potest, quod ait Innocent., lib. 2 de Myst. Miss., cap. 56, ubi ait, duplicem esse pallam, unam quam diaconus super altare totam extendit, alteram, quam super calicem plicatam impo- nit; pars extensa signat fidem, pars plicata signat intellectum. Forte enim hae duae pallee intelliguntur prceter mappam , qua totum altare semper vestitum est. Sed fortasse hsec verba alium habent veriorem sensuni, ut in- fra dicam.

3. Cor^poralis sacri benedictio quamdiu du- ret. — Secundo, prseter pallas non benedictas requiritur corporale benedictum, quod debct esse lineum et ab Episcopo consecratum, ut statuitur in cap. Consulto, deConsecr., d. 1, ex Eusebio Papa et Sylvestro, prohibentibus, ne sacrificium altaris fiat in serico panno aut tincto, sed in puro linteo ab Episcopo conse- crato , terreno scilicet lino procreato atque contexto, sicut corpus Domini nostri Jesu Christi in syndone linea munda sepultum fuit. Et hanc esse receptain Ecclesise consuetudi- nem docuit Beda super Marcum, cap. 44, et lib. 6 in Lucam, cap. 7; et Burchard.. lib. 3, cap. 98, refert simile decretum ex Concil. Rhemen., c. 3; et in cap. Sacratas, dist. 24, appellatur palla sacra, quia est veluti pallium seu indumeutum Christi in altari. Communi- ter tamen appellatur corporale, quia syndo- nem repraesentat, qua corpus Christi iuvolu- tum fuit, ut notavit Isidor. Pelusiota, epist. 123; vel quia in eo corpus Domini superponi- tur, ut notavit Alcuinus, lib. de Divinis officiis, cap. de Celebrat. Missee; et Durandus, lib. 4 Ralion., cap. 29; et Germ., in Theor. rerum ecclesiasticarum; et Amalar., lib. 3 de Ecclesiast. officiis, c. 10; et Rabanus, lib. 3 de Inslitut. Cleric, cap. 33 ; qui alia etiam

DISPUTAT. LXXXI

mysteria et morales significationes in hac Ecclesiae consuetudine considerant ac decla- rant, quas hic etiarn attigit D. Thom., ad 7, et in opusc. 58. Materia igitur hujus lintei linea esse debel; imo additur in citalo decreto Concilii Rhemensis, quod in eo allerius gene- ris materia pretiosior aut vilior non miscea- tur. Sed hoc intelligendum est, quoad interio- rem partem ejus, in qua corpus Domini et calix collocatur; et ideo in Missali Romano dicit in medio non debere serico ornari; in ora autem seu extremitate non est prohibi- tum, quod auro vel serico ornetur. Forma autem hujus lintei estconsecratio Episcopalis, quee cum fiat per simplicern benediclionem absque chrismatis unctione, simplicibus sa- cerdotibus interdum committitur, et multi superiores religionum habent in hoc speciale privilegium. Durat autem hsec benedictio, quamdiu corporale integrum manet; per rup- tionem autem seu divisionem amittitur, dum- modo notabilis sit, sicut dictum est de ara, et notavit Sylvest., verbo Corporalia, q. 2. Atque hinc concluditur esse peccatum mortale ex suo genere, Missam dicere sine hujusmodi corporali, quia prseceptum hoc et hsec consue- tudo Ecclesiee est valde gravis, mullumque pertinet ad hujus sacramenti reverentiam, ut colligitur es D.Thom.hic, ad octavum. Et hoc est mullo certius in hac sacra palla quam in ceeteris non benedictis; in quibus unam tan- tum adhibere et alteram omillere ob necessi- tatem, secluso contemptu aut scandalo, for- tasse non esset peccatum mortale, quia res neque est tam constans, neque tam gravis. Utramque vero omittere grave peccatum esset, quia est contra universalem et indubitatam consuetudinem Ecclesias, et est major inde- centia et irreverentia. An vero in hujusmodi rebus possit interdum excusari peccatum, dicemus disputatione sequenle, de vestibus sacris tractando.

4. Auctoris circa hoc sententia. — Tandem circa hoc prseceptum advertehdum est, olim unicum tantum fuisse corporale oblongum , super quod corpus et sanguis Christi colloca- bantur, et residua parte ejus cooperiebantur; et hoc tantum est de substantia et rigore hujus preecepti; et ubi fuerit in usu, observari po- test; jam vero usus obtinuit, ut in duas partes divisum sit, quarum altera major est, et altare seu aram cooperit, et hostiam ac calicem in se recipit, et hsee retinuit corporaiis nomen, et de ea sine dubitalione procedunt omnia, quee diximus; alia vero pars minor est, qua

SECT. VI.

calix cooperitur, et vulgo filiola vocari solet, de qua Soto, dist. 13, quaesl. 2, art. 3, dicit, non esse de essentia ornamenlorum altaris, et ideo non esse tanlum scrupulum, quod sit serica vel aurea. Ego tamen existimo, quam- vis absolute non sit necessaria, supposito tamen, quod corporale non sufficit ad coope- riendum calicem , eodem preecepto esse ne- cessariam, quia hoc pertinet ad integrum munus corporalium; quo fit, ut talis filiola ad hoc munus assumpta debeat esse benedicta, sicut corporale, quia est veluti queedam pars ejus; et ita servat usus Ecclesiee ; et hinc con- cluditur, debere esse lineam, quia nulla alia materia esl capax illius benedictionis; et preelerea propter eamdem causam, scilicet, quia est pars corporalis. Et fortasse de hac duplici parte loquitur Innocent., dicto lib. 2 de MysteriisMissee, cap. 56. Sic enim scribit : Diaconus corporales pallas super altare dispo- nit, quae significant linteamina, quibus invo- lutum fuit corpus Jesu; pars autem, qux plicata ponitur super calicem, signat suda- rium, quod fuerat super caput ejus; et infra : Duplex estpalla, qux dicitur corporale, una quam diaconus super altare totam extendit, altera quam super calicem plicatam imponit. Nam Romee , pars illa , quam nos hijuela vocamus, fieri consuevit ex parte corpora- lis plicata et convenienter composita. Unde ad ulrumque corporale applicat Innocent. explicatum preeceptum Euseb., in dict. cap. Consulto. Atque ita vult, etiam partem illam, quse calici superponitur, debere esse lineam et benedictam; ita ergo observandum est, saltem quoad interiorem partem, quee calicem tangit; exterior enim serica esse potest vel auro elaborala.

5. Aniiquissima qusedam Ecclesise consue- tudo. — Tertio requiritur ad sacrificium, ut in altari sit lumen seu lucerna aliqua ardens, sine qua Missam dicere, omnes docent esse peccatum mortale. Paludan., Durandus, Soto et alii, dist. 13; Sylvester, Navarrus et alii, locis cilatis, qui afferunt caput ultimum de Celebratione Missarum, ubi inter excessus graves cujusdam presbyteri ponitur, quod sine igne sacrificabat; consuetudo etiam Ec- clesiae hoc preeceptum sufficienter ostendit, quam esse antiquissimam colligimus ex Conc. Carthag. IV, can. 6, ubi de acolytho, quando ordinatur, dicitur, ut ab archidiacono accipiat ceroferarium cum cereo, ut sciat, se ad ac- cendenda Ecclesiee luminaria mancipari; et Isidor., lib. 4 Etymolog., c. de Clericis, expli-

QILEST. LXXXIll, ART. III.

cat, acolythum solitum esse portare cereum, quando Evangelium legitur aul sacrificium offertur. Tunc enim, ait, accenduntur lumi- naria ab eis et deportantur, non ad fugandas tenebras, cum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum leetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux oslendatur, de qua in Evangelio legitur : Erat lux vera, quse illuminat omnem hominem venientem in hunc mundxim. Similiter Hieron., contra Vigi- lantium, dicit , in Ecclesia Catholica solere accendicereosinmeridie, quando Evangelium canitur; et epist. 20 ad Marcellam, mysticam rationem declarat : Ut accenso lumine, sponsi spectetur adventus. Augustin., serm. 215 de Tempore, fideles hortatur, ut oblationes, quae in altari consecrantur, offerant, et cereolos aut oleum ; significans solere accendi, quando sacrificium offertur; et serm. 155, figuram affert, quod in altari a Salomone dedicato jugiter quotidianus ignis ardebat; et signifi- calionem moralem deelarat : Ut Christus ignem charitatis accendere el nutrire in nobis dignetur. Denique fuit Ecclesiee anliquissima consuetudo accendi luminaria, praesertim ad honorem Christi Domini et ad realem preesen- tiam ejus significandam, quia est lux vera, et ideo maxime accendi solent in templis, ubi corpus Christi Domini servatur; ergo majori ratione accendi debent tempore sacrificii. De illa vero consuetudine legi possunt mulla apud Durandum, lib. 1 de Ritibus Ecclesise, cap. 8. Ex qua vero materia constare debeat hujusmodi lumen, auctores non declarant, et in dicto cap. final., de Celebrat. Miss., soluin damnatur ille presbyter, quia sine igne sacri- ficabat. Respondetur tamen, Eeclesiae consue- tudinem esse, ut cerea candela accensa sit; et hoc est servandum; nam licet ex oleo soleant etiam in Ecclesia lucernas accendi, et regula- riter hujusmodi sint, qute coram divino sa- cramento ardent, dum in sacrario conserva- tur, et tempore etiam sacrificii soleant etiam hujusmodi luminaria accendi, tamen, quod sola lucerna ex oleo tempore Missae accensa sit, nunquam fieri solet; neque existimo licere, pra?sertim sine necessitate; in illa vero, quando candela cerea haberi nou posset, non damnarem peccati mortalis eum, qui, sine scandalo et contemptu, sed ex devotione, cum sola hujusmodi lucerna Missam diceret , quamvis ego non consulerem; inferior autem materia nullo modo adhibenda est, ut ex sevo vel simili; est enim valde indecens et ab Ecclesise usu prorsus aliena. De numero autem

Iucernarum dicendum est, unam in rigore prsecepti sufficere, minus vero decere, ut notavit Jacobus de Graffis, lib. 2, c. 42, n. 1 Unde communiter duae saltem adhibentur et adhibendae sunl; quod si plures addantur, ad majorem ornatum et reverentiam pertinebunt. Solum cavendum esl, quod Concil. Trident. admonuit, sess. 22, in decreto de observandis in Celebratione Missae, ne certus aliquis nu- merus candelarum ex aliquo superstitioso cultu adhibeatur.

6. In re morali a communi sententia non est recedendum. — Quarto requirunt auctores omnes, ut in altari sit liber Missalis, qui suffi- cienter contineat ea, quae in Missa dicenda sunt, saltem integrum canonem. Ita docent Sylvest., verbo Missa 1; Navarr., cap. 25, num. 84 et 85, cum Anlonino, et aliis, quos referunt; nullum tamen afferunt decretum, in quo specialiter hoc pra^ceptum sit. Unde id solum videntur colligere ex eo quod hujus- modi liber videtur instrumentum necessarium ad Missam dicendam, juxta ritum, quem Ec- clesia servat. Sed conlra hanc ralionem objici potest, quia haec necessitas suppleri potest memoria sacerdotis dicentis Missam; ergo, si sacerdos totumMissse officium et canonem op- time memoria retineat, non peccabit, Missam dicendo sine Missali, maxime si illo careat. et nullum sequatur scandalum. Et confirmatur, nam dicti auctores significant, sufficere, ut liber contineatcanonem Missae; sentiunt ergo, reliquam partem officii posse suppler: memo- ria sacerdotis; cur ergo non polerit idem fieri, quoad canonem? Maxime quia multi sacerdo- tes,etiamsi librum prresentem habeant, cano- nem in eo non le^unt, sed memoria recitant, in quo nihil peccant; ergo illa libri prsesentia valde malerialis est. Et alioqui non est spe- cialiter pra^cepta, neque habet aliquam spiri- tualem significationem. nec per se requiritur ad specialem ornatum altaris; non est ergo, cur dicamus, hoc esse simpliciter necessarium sub peccato. Nihilominus non est recedendum a communi sententia in re morali, quam con- firmat Ecclesise usus. Ratio vero est, quia memoria facilc labi polest; et ideo non debet sacerdos se exponere periculo aliquid omit- tendi, praesertim ex canone, nam, ut infra dicemus , praeceptum est, illum inlegre di- cendi, quod fortasse non ita est, vel saltem non ita obligat in aliis orationibus vel leclio- nibus, qua3 in Missa dicuntur; et ideo magis requiritur, ut liber Missalis saltem canonem contineat; nec refert, quod memoriter dici

D1SPUTAT. LXXXI. SECT. VI.

possit praesente Missali, quia tunc minus est periculi; et si quid erroris vel perturbationis conligerit, facile suppleri polest aut emen- dari, quod non ita esset, si omnino liber non haberetur. Denique leges attendunt id quod communiler conlingit; rarissimum autem est, ut aliquis dicere possit Missam sine libro; et ideo lex illa simpliciterlata censetur, quamvis in uno aut allero posset minor esse necessitas; hoc ergo simpliciter asserendum videtur. An vero in aliquo casu, ubi liber deest, et sacer- dos esset ita instruclus et de sua memoria confidens, ut moraliter non dubitaret, posse se omnia integre diceresine libro, an,inquam, in eo casu esset peccatum id facere, aliorum judicio relinquo; nam ego propter multorum aucloritatem licentiam dare non audeo , et aliunde sufficienter rationem peccati non in- venio.

7. Necessarium est ut altare cruce saltem sit ornatum. — Crucis usus antiquissimus. — Quinto addere possumus, necessarium esse, ut altare cruce saltem ornatum sit, de quo auctores nihil dicunt, neque antiquum decre- tum. Solum in regulis Missalis, et in caeremo- niis, et ritibus Missee, vel praecipitur, vel supponitur, crucem esse in altari; et ila ser- vant communiter omnes timorati, et sui mu- neris studiosi sacerdotes; non exislimo autem hanc esse obligationem peccati mortalis, ne multiplicemus praecepta, quee non satis con- stant, et quia res non videtur adeo gravis, secluso contemptu; videtur ergo ila obligare, sicut alise caeremoniee vel ritus Missae. Offe- rebat autem se hic occasio defendendi hanc caeremoniam, et crucis venerationem ab im- pugnationibus hsereticorum; sed quia, quan- tum institutum scholasticum postulat, hoc salis egimus in 4 tomo hujus tertiee partis, ideo ab ea dispulatione nunc supersedendum est; addendo solum hujusmodi crucis usum adeo esse antiquum in Ecclesia, ut in Goncil. Aurelianensi vetitum sit, Ecclesiam aedificari, in qua Episcopus non prius crucem figat, ut habetur in c. Nemo, de Consecr., d. 1, et apud Burch., lib. 3, cap. 6, etlvonem, lib. 2, cap. 6. Unde esl illud Ambros., serm. 56 : Sine cruce Ecclesia stare non potest.

8. Ultimapars conclusionis, nimirum, prae- ter haec, quee dicta sunt, nullum alium templi ornatum esse ad sacrificandum necessarium, non aliter probatur, nisi quia nullum Eccle- siasticum jus, aut consuetudo illum praescri- bit; neque etiam ex sola rei natura oslendi potest, ut per se manifestum est. Loquor au-

tem de proprio, et (ut ita dicam) positivo ornatu ; nain debila templi, altaris, et orna- menlorum ejus munditia, quse ad decenliam et reverenliam necessaria est ex natura rei, non est dubium, quin cadore possit sub pree- ccpto; nam si nimia esset immunditia, revera posset esse peccatum. Unde Innocent. III, in cap. 2 de Custodia Ecclesiae vel altaris, prae- cipit, ut oratoria, vasa, corporalia, et vesti- menta sacra, munda et nitida conserventur, el graviter reprehendit clericos, qui Ecclesias dimittunt incultas, aut qui in eis admitlunt supelleclilia profana , sine urgente necessi- tate; erit ergo nonnullum peccatum, non ser- vare debilam munditiam in hujusmodi rebus, prsesertim ad sacrificium eis utendo, tum quia est contra praeceptum Ecclesiaslicum, ut notat Paludan., dist. 13, quaest. 2, art. 6, conclus. 3; lum etiam quia est contra jus nalurale quod res sacree indecenter tracten- tur, ut addit Cajetan. in Sum., verbo Missae celebratio, ubi dicit, esse hoc crimen intole- rabile; significans esse peccatum mortale ex suo genere; quod etiam sentit Sylvest., verb. Missa 1 , qusest. 2, dicens, esse peccatum mor- tale, quando vestimenta sunt enormiter im- munda ; quod maxime videtur verum de cor- poralibus, quae proxime corpus Domini attingunt; communiter lamen, quando im- munditia non est nimis enormis , et non ,fit cum scandalo, neque ex contemptu, sed ex necessitate, non erit peccatum mortale, sed, adsummum, veniale.

9. Secunda conclusio. — Dico secundo : quamvis major templorum ornatus simplici- ter necessarius non sit, illum tamen adhibere cum debita decentia malum non est, sed po- tius, per se loquendo, ad pielatem spectat. Hanc conclusionem pono contra hujus tem- poris haerelicos, qui ornatum templorum, eorumque magnificentiam et amplitudinem damnant, et ut superstitiosam, rejiciunt; contra quos disputat lale Bellarm., lib. 3 de Cultu Sanctorum; cap. 6; et nonnulla congerit Durand., lib. 1 de Ritibus Ecclesiast., c. 4. Nobis vero sufficit ipsius Dei exemplum, qui veleris tabernaculi et templi amplitudinem, ejusque ingentem ornatum, ac divitias pro- bavit, Num. 7, 3 Reg. 8; nam, ut ait Felix IV, epist. 1 : Si Judxi, qui umbrse legis deservie- bant, hoc faciebant, multo magis quibus veri- tas perfecta est , et gratia et veritas per Jesum Christum data est, templa Domino sedi- ficare, etprout melius possumus omare, eaque divinis precibus et sanctis unclionibus cum

814 QILEST. LXXXIII, ART. III

suis altaribus et vasis, vestibus quoque et re- liquis ad divinum cultum explendum utensi- libus, devote el solemniter sacrare debemus. Atque ha?c fuit consuetudo Ecclesiee ab eo tempore, quo principes caiholici pii in ea esse cceperunt, id est, a lemporibus Constan- tini, ut constat ex ejus edicto, et ex Damaso in vita Sylvestr., et Eusebio in vita Constan- tini; idemque fecerunt sanctissimi Pontifices, Sylvester, Damasus, et alii ; et Leo I, serm. 3 Quadragesimse, testatur suo temporeChristia- nos solitos fuisse diebus festis n.ajori cultu templa ornare. Idemque docenl omnes Patres antiqui, quos prsedicti auctores citant. Ratio etiam est evidens; nam cum heec templa, et altaria Deo ipsi dicentur, ad religionem et pietatem spectat , ut honorifice tractentur ; pertinet etiam hoc ad reverentiam sacrificii, et ceeterorum sacramentorum ; excitat etiam animos fidelium ad devolionem, et prseser- tim adjuvat simpliciores, ut de rebus sacris aliquid excellens et reverentia dignum conci- piant; et ex se nulla est in tali actu inordi- nalio, nullave superstitio, quia totum fit ad reverentiam conciliandam Deo, et rebus sa- cris. Dico autem, ex se, quia ex circumstan- tiis extrinsecis potest interdum hujusmodi opus, aut vitiari, aut certe minus expedire; meliusque esse, in alia pietatis opera hujus- modi sumptus expendere, ut, v. gr., si urgeat necessitas subveniendi pauperibus; aut si ad ornandum,vel construendum templum, aliena surripiantur; vel,si ultraloci opportunitatem, vel proportionem, templi magnitudo aut or- natus augeatur; vel denique si rebus inde- centibus, vel minus aptis templum ornetur. Sed hsec per accidens sunt; his enim modis cujuslibet virlutis externus actus vitiari po- tesl. Et juxta heec facile explicantur nonnulla Patrum dicta, quibus hseretici abutuntur, in quibus videntur hujusmodi templorum orna- tum, vel reprehendere, vel despicere; tamen revera non ita est ; sed loquuntur de tem- pore, quo urget necessitas subveniendi pau- peribus, et ha?c cura negligitur, propter or- namenta templorum non adeo necessaria, ut videre licet, 12, qusest. 2, c. Aurum, et c. Gloria, ex Ambros., 2 Offic, c. 29; etHieron., epist. 2 ad Nepotian.; et ex eodem Hieron., epist. 8 ad Demelriadem, 12 ad Gaud.; et August., serm. 23 ad fratres in eremo; Isidoro Pelusiota, epist. 174. etaliis;quod Bellarmin. late exponit citato loco. Hic vero dubitaudum occurrebat, an possint templa imaginibus, figuris, et reliquiis Sanctorum ornari; sed de

his disputavimus satis in 1 lomo, ad queest.25 D. Thomae.

SECTIO VII.

Utrum hoc sacrificium debeat iu vasis sacris offerri.

1 . Prima conclusio. — Dico primo, hoc sa- crificium offerri non posse sine calice et patena ad hoc sacrum ministerium deputatis. Ita habetur in c. Vasa, de Cons., d. 1 , ex Concil. Tribur., cap. 18. Et quidem usus calicis ne- cessarius fuit, quia vinum non polerat, nisi in aliquo vase simili consecrari , ut notavit Paschas., lib. de Corp. et sanguin. Domini, cap. 20. Unde et Christus Dominus calice ad hoc sacrificium offerendum usus est. Unde Optatus, lib. 6, calices vocat Christi sangui- nis portatores, de quorum veneratione legi possunt Clemens, epist. 2; et Hieron., epist. 29 ad Marcellam; et August., lib. 3 contra Crescon., cap. 29; et Greg., lib. Dialog., c. 7; et German., in Theoria rerum Ecclesiast. Pa- tena autem, quse ad recipiendum Christi cor- pus deservit, non erat ita necessaria simpli- citer ad hoc ministerium , sacrificandi vel conficiendi hoc sacramentum ; poterat enim et rnanibus teneri, et super corporale imme- diate collocari; Ecclesia tamen ab initio usa est patenis in hoc ministerio, ut constat ex vitis Pontificum, Sylvestri, Damasi, et ex an- tiquis decretis , quse statim citabimus ; imo * hunc usum miraculo confirmatum esse , re- fert Gregor. Turonens., in Hist. Martyr., cap. 85. Fundatus autem est hic usus fortasse in Christi exemplo; creditur enim in catino, seu patena panem consecrasse, suisque disci- pulis dedisse; nam, licet hoc Evangelistae non referant, tamen per se est verisimile, quia, ut Joannes refert, in mensa illa erat catinum, et id erat commodius, saltem ne micas panis consecrati e manibus super mensam laberen- tur. Et heec etiam ratio movit Ecclesiam ad patense usum, super quam hostia consecrata ponitur, quando fit fractio, ut, si quse parti- culae decidant, in illa recipiantur, et facilius inveniri possint, ut consumantur. Accedit etiam ratio mystica ; nam calix significare dicitur sepulchrum Domini, patena vero la- pidem sepulchro superpositum; utrumque ergo est ex praecepto necessarium ad hoc sa- crificium conficiendum.

2. Quse.situm. — Responsio. — Qualis esse debeat figura patense, et calicis. — Dico se- cundo, tam calicem quam patenam, debere esse ex debita materia confecta et conse-

crata. Materia horum lignea; postea vero Zepliir. Papa, uti coepit vasis vilreis; postea vero Urbanus ea fecit argentea , ut refertnr in c. Vasa, de Cons., dist. 1, ex Concil. Tribur., cap. 48, ubi so- lum prohibentur sacerdotes , ne in ligneis vasculis ullo modo conficere prtesumant. In Concilio aulem Rhem., ut ibidem refertur, c. Ut calix, preeceptum fuit, ut calix Domini cum patena , si non ex auro, omnino ex ar- genlo fiat. Additur vero : Si quis autem tam pauper est, saltem vel stanneum calicem ha- beat. Unde videlur, hoc non permilti sine aliqua causa vel ratione paupertatis; tamen simpliciter potest ex hac materia fieri absque peccato, ut hic D. Thom., ad 6, significat. Et ibidem prohibentur alise materise, scilicet, aes, et aurichalcum, quia vini virtute seruginem recipiunt, et ad vomitum provocant; vitrum, quia fragile est; lignum vero, quia est poro- sum; in qua prohibitione solum fit mentio calicis, tamen ad patenam etiam extenditur; nam per modum unius comprehenduntur sub nomine uniuspartis; maxime, quia haec prohb- bitio sub priori praecepto affirmalivo com- prehensa erat, et ita ibi intelligitur prohibita omnis alia materia, tam in calice, quam in palena, quamvis ibi speciatim nominata non sit, ut de lapidea hic docet D.Thom.; et est eadem ratio de ferrea, et similibus; quamvis de plumbea possit aliquis dubitare; nam ali- quibus in locis videtur esse usus calicis plumbei, fortasse, quia existimatum est, plumbum ejusdem esse rationis cum stanno. Et ita existimavit Aslens., in Summa. Con- trarium vero tenet Sylvest., cum aliis, verb. Calix. Quod censeo verius, quia revera plum- bum non est stannum; et eadem incommoda, quse aurichalcum, habere videtur; est ergo praeceptum, ut haec vasa sint argentea , aut aurea, vel stannea; et frequentius observa- tur, quod sint argentea, et ita semper curan- dum est; nam stannea non sunt tam decen- tia, aurea vero rariora et difficiliora sunt, quamvis eliam sint in Ecclesia antiquissima, ut constat ex vita et donationibus Constan- tini, et ex gestis Sylvestri, Damasi, et alio- rum Pontificum; et ex citato loco August., lib. 3 contra Cresc, c. 29, et in Ps. 113 : Sed et nos (inquit) pleraque inslrumenta et vasa ex auro et argento habemus in usum cele- brandorum sacramentorum , qux, ipso mi- nisterio consecrata, sancta dicuntur. Et ex Optato Milevitano , lib. 6, ubi conqueritur, Donatistas eripuisse Ecclesise pretiosa vasa

DISPUTAT. LXXXI, SECT. V». 815

vasorum ohm fuit saciamentorum. Ac denique ex Theophyl., in

cap. 14 Marci , ubi exponens verba illa : Pauperes semper habetis vobiscum., pie salis scribit : Audis, quomodo Christus prxfert sui curam pauperibus; Christi autem corpus pro- prie, quod in disco aureo, et sanguis qui in poculo; qui igitur abstulerit discum pretio- sum, et cogit, ut corpus Chrisli in viliori po- natur, prxtexens scilicet pauperes, intelligat cujus partis sit. Solum qua?ri polest, an opor- teat, totum calicem esse argenleum, aut stan- neum, vel sufficiat, superiorem cuppam esse argenteam, v. gr., quamvissit ex aurichalco, vel ex alia materia ex prohibitis ad conficien- dum calicem. Circa hoc nihil invenio ab auc- toribus scriptum ; scio autem in usu alicubi reperiri calices, in quibus sola cuppa est ex legitima materia; et probabile esl, hoc suffi- cere, tum quia rationes illius decreti supra allegati non aliud requirunt; tum quia illa solum pars est, quse proxime deservit ad. usum sacramenli; tum denique, quia proba- bile est, solam cuppam calicis essentialiter requiri ad consecrationem ejus, ut statim di- cam. Nihilominus consulendum est, ut totus integer calix fiat ex praedictis materiis. De forma autem physica seu figura horum vaso- rum nihil etiam reperio scriptum , et ideo solum dicendum est, servandam esse Eccle- sise consuetudinem, juxta quam patena solet esse orbicularis; et olim videtur fuisse majo- ris magnitudinis, et ponderis triginta libia- rum, ut constat ex Damaso, in vitis Pontifi- cum ; quamvis fortasse illse patenae non haberent eumdem usum, quem nunc habent; vix enim fieri potuisset; nunc ergo patenae, quae sunt in usu, minores sunt; neque eam magnitudinem excedere debent, quse ad usum Missse, et cseremoniarum ejus sufficiat. Figura autem circularis ex se non est simpliciter ne- cessaria, quia, etiam si esset, v. gr., quadrata patena, posset esse satis apta ad usum sacri- ficii; nihilominus tamen omnino servanda est Ecclesiae consuetudo. Atque idem dicendum est de figura calicis, in quo solet esse non- nulla major varietas, quae accidenlalis est; nam in ea figura, quae ad hunc usum, prout in Ecclesia fit, et ad caeremonias ejus, omnes habent eamdem proportionem, et in hoc ser- vanda est identitas talis figurae ; solent au- tem calices picturis et imaginibus ornari, quod antiquissimum est in Ecclesia, ut colli- gitur ex Terlullian., lib. de Pudicit., et ex aliis, prout attigimus in dicto loco de adora- tione, in primo tomo.

816 QU,EST

3. Forma spiritualis vasorum est consecra- tio. — Privilegium Pauli III , presbyteris Societatis Jesu in locis remotissimis conces- sum. — Quxsitum. — Responsio. — Objectio. — Alia autem forma spiritualis seu Eccle- siastica horum vasorum est consecratio; opor- tet enim, illa esse consecrata, non tantum per contactum corporiset sanguinis Domini, prout aliquis posset ex verbis Augustini supra cita- tis colligere, sed consecralione caeremoniali et Episcopali, quee fit per unclionem cbrisma- tis, et specialem benedictionem, prout habe- tur in Pontificali, quee consecratio antecedere debet alium usum et contactum corporis et sanguinis Domini , et ante illam sanctificatio- nem, quam ex illo censentur accipere hujus- modi vasa. De hac consecratione fit mentio in c. Unico, de Sacra unctione, § ult., et ideo Sixt. P., epist. 2, prohibet, sacra vasa tangi a laicis, quia nimirum consecrata sunl; ut habetur c. In sancta, de Cons., dist. I, et in c. Sacratas, et c. Non liceat, c. Non oportet, dist. 23, et ideo in c. ult., de Gelebr. Missa- rum, deponitur sacerdos, qui sine sacro calice consecraverit. A quo autem possit hsec conse- cratio fieri, tractant Sylvest. etalii Summistae, verb. Calix, et verbo Benedictio. Certum vero est, a solo Episcopo posse fieri, et non com- mitti alteri, etiam ex privilegio; nam, licet benedicliones simplices committi soleant, non tamen illse, quae fiunt cum unctione chrisma- tis; quse, sicut sanctiores esse censentur, ita etiam sunt magis propriae Episcoporum ; hu- jusmodi autem est hsec calicis et patenae con- secratio, eadem vel majori ratione qua con- secratio altaris. Solum reperio privilegium Pauli II, in quo id concedit presbyleris So- cietatis, in locis remotissimis, sicut supra dictum est de consecralione altaris. Unde, quae diximus de consecratione altaris , hic applicari possunt, preesertim, quod hasc con- secratio durat, quamdiu hsec vasa integra manent; amittitur vero, si notabililer divi- dantur, seu frangantur, ita ut eam formam et quantitatem amittant, quae ad convenien- tem eorum usum necessaria est. Solet vero specialiter inquiri , quando hsec vasa sunt deaurata , et usu aurum tollitur, iterumque deaurantur, an consecrationem amittant, ite- rumque consecranda sint? Respondetur, si interior pars calicis, et illa superficies pa- tenee, in qua corpus Domini collocatur, denuo deaurentur, iterum esse vasa consecranda, tum quia haec consecratio preecipue fit, prop- ter contactum corporis et sanguinis Domini ;

LXXXIII, ART. III.

sed id, in quo proxime fit contactus, non est consecratum; ergo consecrandum est; tum etiam quia licet sensus non discernat aurum ab argento, tamen revera per illam deaura- tionem fit veluti quoddam vasculum aureum subtilissimum intra aliud argenteum, in quo proxime effunditur sanguis Domini. Et idem est probabiliter in palena ; ergo oportel, ut consecrentur. Dices : ergo quando deauratio amittitur, per hoc solum amittitur consecra- tio; quod tamen est falsum, et contra usum. Respondetur,negandoconsequenliam,quando materia illa, quae manet, est capax consecra- tionis, ut est argentea vel stannea, quia totus calix deauratus per modum unius consecra- lur; et ideo, quamvis aurum amittatur, ar- genteus caiix consecratus manet; sicut, quando calix est pure argenleus, etiam si contingat, illam exteriorem superficiem pau- latim usu consumi, semper tamen calix manet consecratus, quia licet inunctio vel consecra- tio versetur circa superficiem, tamen simpli- ciler totum consecratur; quando vero postea nova deauratio superadditur, requiritur nova consecratio, quiaid, quod additur, nullo modo consecratum erat. Nec dici potest, manere consecratum ex sola adjunctione ad aliud , sicut supra dicebamus de minima parte ad- jecta Ecclesiae consecratae, vel, sicut dicitur de parte communis aquse addila magnae quan- titati aquae benedictae, quia consecratum , quando principalius est, trahit ad se non con- secratum; hoc (inquam) hic dici non potest; nam licet in dicto casu pars argentea videa- tur principalior quoad magnitudinem ma- teriae, tamen , quoad usum, id, quod per deaurationem additur, principalius est, non solum, quia estnobilior materia, sed maxime, quia in ea fit contactus corporis et sanguinis Domini, et quia est veluli forma respectu al- terius.

4. Alii qusesito satisfit. — Opinio Paludani securior. — Calix tornatilis, etiam si partes separentur, non indiget nova consecratione. — Rursus inquiri potest specialiter circa cali- cem, an amittat consecrationem suam per separationem cuppae a pede calicis; nam ali- qui auctores absolule affirmant, ut Paludan., dist. 13, quaest. 2, art. 5, conclus. 2, quod probat, tum a simili, quia altare, si removea- tur a fundamento, vel separetur a tabula , amittit consecrationem; tum etiam quia nec pes sine scypho, nec scyphus sine pede, con- secrari potest, quia non est calix. Unde etiam de calice tornatili, si absque fractione artifi-

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VII. 817

et postea iterum compo- merito potest, an fuerint consecrati, seu be-

ciose dissolvatur nalur, dicit indigcre nova consecratione ; et idem tenet Sylvest., verb. Calix, adhibens limitationem, quod si calix ita sit artificiose inslitutus, quod et scyphus per se solus sit sufficiens ad usum sacrificii, et ita esset se- paratim a pede consecratus, quainvis etiam possit pedi conjungi, et ab illo separari, tunc non amittit consecrationem propter separa- tionem. Quas limitatio non erat necessaria, tuin quia est res clara ; tum quia ille modus calicis non est in usu, nec de illo est quseslio. Opinio ergo Paludani securior est, et in his calicibus, qui habent pedem fixum, et non possunt partes, nisi per fractionem separari, servanda videtur, quia tunc simpliciter amit- titur figura illius vasis, quod totum consecra- tum fuit per modum unius , et praesertim , quia, ut intelligo, ita habet usus, qui est opti- mus legum interpres; de calice autem torna- tili exislimo non indigere nova consecratione, etiam si partes separentur, et iterum conjun- gantur. Atque ila censent hoc tempore plures Theologi doctissimi ; et usu ipso cernimus ita fieri sine ullo scrupulo. Et ratio reddi potest, quia sola cuppa est per se necessaria, ut re- cipiat sanguinem Christi; pes vero solum requiritur ad illam sustentandam, quod pos- set fieri, etiam si non esset ita conjuncta, ut unum proprie componerent ; et ideo potest consecralio in solam cuppam cadere , et in eadem conservari ; cum autem cuppa non est affixa pedi, videtur hac intentione consecrari, quia nimis esset onerosum, tolies consecrare calicem, quoties dissolveretur, alioqui fruslra fieret tornatilis.

5. Aliud quxsitum. — Sententia auctoris. — Gregor. III. — Tertio obiter inquiri po- test, an alia vasa, in quibus recipitur corpus et sanguis Christi, debeant etiam esse conse- crata, quod dubium nunc non habet locum in calicibus, quia jam nulli sunt, qui deserviant, nisi ad munus sacrificandi; habuit autem su- periori tempore, quando sacramentum hoc sub ulraque specie fidelibus dabatur; tunc enim, ut notavit Claudius de Sainctes, repet. 10 de Eucharistia, praeter calices sacerdota- les, erant alii, qui tantum deserviebant ad usum populi; neque in eis consecrabatur sanguis, sed infundebatur ex alio, in quo sa- crabatur; et hi fortasse sunt, qui dicuntur in antiquis historiis et gestis Pontificum, calices minores, seu ministeriales, quos adhuc in nonnullis Ecclesiis servari lestatur Lindanus, lib. 4 Panopl., cap. 56. De his ergo inquiri

XXI.

nedicti ; et idem nunc inquiri potest de aurea fislula, per quam summus Pontifex, cum so- lemniter socrificat, sanguinem consecratum attrahit et sumil; rnagis autem practica quaes- tio est de arcula seu pyxide, in qua corpus Christi servatur, cujus usum antiquissimum esse supra ostendimus, cum de duratione corporis Christi sub speciebus consecratis, et de servanda Eucharistia disputavimus; de illa ergo inquiri potest, an consecrari vel be- nedici debeat, prius quam Eucharistia in ea recondatur. In qua dubitatione Soto, dist. 23, quaest. 'I, art. 3, negat, requiri, pyxidem esse consecratam. Clarius Paludan., quaest. 4, art. 4, negat, requiri esse consecratam aut bene- dictam, quod sequitur Sylvester, Eucharist. 3, queest. 4. Fundamentum est, quia in jure hoc non praecipitur, sedsolum quod custodia- tur honorifice Eucharistia in loco mundo et securo, c. Sane, de Celebr. Missae, et c. 1 de Custodia Eucharistiae. At vero Durandus, lib. 1 de Ritibus Eccles., cap. 16, simpliciter et sine disputatione affirmat, pyxidem prius be- nedici et consecrari debere, neminem citans, nec decretum aliquod ostendens, quo id cautum sit; addit tamen, formulam benedi- cendi pyxidem in ordine Romano legi, ex quo non potest sumi argumentum admodum effi- cax, quod hoc necessarium sit, sed tantum, quod deceat; nam ibidem ponuntur formulae ad benedicenda vasa reliquiarum, etad bene- dicendas mappas, et alia vasa et ornamenta altaris,qua3 tamen non semper benedicuntur, neque id censetur esse praeceptum. Addo vero, in regulis Missalis, de ingressu sacerdo- tis ad altare, expresse dici formulas conse- crari debere in patena, vel super corporale, vel in calice, vel in alio vase mundo conse- crato collocari. Quamvis igitur haec sententia certa non sit, quia non satis constat de hoc praecepto, et inter doctos et limoratos viros contrarium sine scrupulo fit, mihi tamen hoc videtur securius et consulendum, ac per se valde conveniens, rationi consentaneum, ac verisimile. Potestquehis conjecturis suaderi : nam si corporale et patena benedicuntur, seu consecrantur, quia immediate recipiunt, et contingunt corpus Christi, cur non etiam pyxis? Dices, illa non benedici solum propter contactum, sed quia in eis conficitur corpus Christi. Sed conlra hoc in primis est, quia hostia non consecratur in corporali, vel pa- tena, sed in manibus sacerdotis; quin potius frequenlius formulae consecrantur in pyxide,

818 QILEST

quam super corporale, vel patenam, quam- vis omnibus modis fieri possit. Deinde sanc- tiorne est confectio corporis Christi quam ipsummet corpus jam consecratum ac pree- sens perseverans, ut propter conficiendum sacramentumsintnecessaria vasa consecrala, non autem propter custodiendum? Praslerea, illi calices minisleriales, qui olim erant in usu, videntur fuisse consecrati sicut ceeteri, nam eodem modo sacri censentur, et nomi- nantur in historiis; imo inlerdum videtur facta in eis consecratio sanguinis, ita ut plu- res calices consecrarentur in altari, quod prohibetGregoriusIII, epistola adBonifacium, non quia calices illi consecrati non essent, sed propter exemplum Christi, qui in uno tantum calice consecravit. Tandem D. Thom. supra, queest.82, art. 3, absolute dicit, prop- ter reverentiam hujus sacramenti a nulla re contingi nisi consecrata. Unde et corporale (inquit) et calix consecrantur, et similiter manus sacerdolis ad tangendum hoc sacra- mentum. Denique esl alia conjectura, quia si- cut patena debet esse argentea, vel ut mini- mum stannea, ita etiam vasculum hoc, in quo Christi corpus conservatur, ut probat usus omnium piorum; ergo signum est, quando decreta Ecclesiastica preescribunt, ut heec vasa sacra ex his materiis fiant, sub illis com- prehendere omnia, quee ad corpus Christi continendum spectant; ergo idem erit, quoad benedictionem seu consecrationem. Hee qui- dem rationes sunt apparentes, non tamen concludunt, alioqui nimium probarent, nimi- rum, hujusmodi vasculum debere consecrari, et chrismate inungi, quod tamen necessarium non esse, cerlum est, quia in Pontificali Ro- mano tantum ponitur simplex benedictio illius, et illa censetur sufficiens. Unde etiam conslat, quando ibidem ponitur consecratio calicis et palenee, non comprehendi hoc vas- culum; alias non oportuisset postea specia- lem ejus benediclionem tradere. Quocirca nullo etiam sufficiente fundamento dici polest esse ab Ecclesia determinatam aliquam ma- teriam, ex qua hujusmodi custodia confici debeat, quia, quod de calice aut patena prae- scribitur, nullo sufficiente fundamento ad illam extenditur, et de illa nullum reperitur speciale jus; ergo nullum est in hoc preecep- tum Ecclesiasticum, sed ex natura rei id ser- vandum est quod deceat reverentiam tanti sacramenti. Hac igitur de causa frequentius est argenteum hoc vasculum, quod est anti- quissimum in Ecclesia, ut constat ex gestis

LXXXIII, ART. III.

Pontificum, in Sylvestro, Symmacho, et aliis, et ex Basilio, et aliis, quos in superioribus adduximus agentes de custodia Eucharistiee ; cum autem hoc non sit preeceptum, si ob pau- perlatem vel aliam causam rationabilem fiat ex inferiori maleria, non erit peccalum, dummodo tale sit, ut in eo fideliter, et sine ulla irreverentia servari possit corpus Do- mini, juxta ea, quee tradit Innocent., incap.1 de Custodia Eucharistiav, potest autem intra hujusmodi pyxidem poni corpus Christi in alio vasculo ex linteo aliquo confecto, quod maxime fieri deceret, quando pyxis non esset argentea; et lunc omnino observandum vide- tur, ut illud internum vasculum sit ex mate- ria linea, non ex alio panno aut serico ; est enim hoc magis consentaneum usui , et de- cretis Ecclesiee, et ideo omnino est servan- dum; quoad consecrationem vero seu bene- dictionem, optimum erit consilium, ut ea adhibeatur, quae in Pontificali continetur.

6. Ultimo loco hic desiderari potest, ut de aliis vasis, quee altari deserviunt, aliquid di- camus, ut sunt scyphi, ampullee, phyalee, et alia hujusmodi. Sed de his nihil specialiter occurrit dicendum, quod ad moralem doctri- nam pertineat; videri autem possunt ex anti- quis, Damasus in Pontificali; ex modernis vero Onuphrius, in lib. de Preecipuis urbis Romae Basilicis, et in lib. de Interpretalione vocum Ecclesiasticarum ; et Durand., dict. lib. I de Ritibus Eccles., per varia capita.

SEGTIO VIII.

Qui cultus aut veneratio prsedictis locis seu vasis sacris debeatur.

\ . Hsereticorum objectiones dissolvuntur . — Externa veneratio duplex. — Heec queestio fere a nobis est explicata in his quee de ve- neratione imaginum et reliquiarum, in primo lomo hujus tertiee partis diximus, quee iterum breviter attigimus supra de adoratione sacra- menti Eucharistise disputantes; hic vero co- gimur nonnulla dicere, tum ut ea, quee sunt hujus loci propria , et quee magna ex parte jure positivo sunt introducta, et ad moralem usum harum rerum pertinent, declaremus; tum etiam, ut doctrinam ibi datam circa hu- jusmodi rerum adorationem amplius confir- memus, et nonnullas objectiones denuo obor- tas clarius expediamus. Heeretici ergo multis titulis et nominibus negant, hujusmodi res venerandas esse aliquo cultu religioso. Pri- mum, quia in universum negant, creaturam

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

aliquam posse pie ac religiose adorari, quia in hoc derogalur cultui soli Deo debito. Secundo quia multo magis negant, res inanimatas esse adorandas, quia sunt incapaces honoris, et servitutis, quia neque intelligunt, neque excellentiam aut dominium habere possunt; adoratio vero est quidam honor el genus quoddam servitutis, quee exhibetur rei, quae adoratur. Tertio specialiter, quia negant ve- ritatem sacrificii Eucharistiar, unde conse- quenter aiunt, hsec omnia quse ad illius ministerium ordinantur, non religionem con- tinere, sed superstitionem; unde necessario fit, non posse, nisi superstitiose coli. Alia eo- rum fundamenta et Patrum testimonia, qui- bus abutuntur, omitto , quia praedictis locis salis tractata sunt. Catholici vero nonnulli , licet ab hsereticis simpliciter differant, quia absolute concedunt, has res esse venerandas seu adorandas, ila tamen hoc explicant, ut verbis potius, quam re, id confiteri videan- tur. Dicunt enim externam actionem adora- tionis circa hujusmodi res sacras versari de- bere; pie namque calicem vel patenam, aut altare deosculamur, et coram templo caput aperimus; intentionem tamen interiorem ho- noris et cultus nullo modo debere ordinari ad hujusmodi res, sed ad solum Deum, prop- ter quem preedictos actus externos circa hu- jusmodi res exercemus. Fundamentum eorum est secundo loco tactum, quia non potest ra- tionabiliter intentio cultus referri ad hujus- modi res inanimes, cum honorem sibi exhi- biturn non percipiant, et icleo in VII Sy- nodo, act. 6, tomo 4, circa finem, dicitur, hujusmodi res non esse adorandas in spiritu et veritate, quia nimirum interior intentio, qua3 spiritualis est, et a qua sumitur veritas et subslantia cultus, non est ad talia refe- renda. Ex quo inferunt, hujusmodi res non esse adorabiles (si actum interiorem respicia- mus) nisi medio actu perfectse latriee qua Deus ipse propter se adoratur, quia tota actio exterioris adorationis, quae circa hujusmodi res exercetur, oritur ex sola intentione ado- randi Deum in tali re propter summam ejus excellentiam; haec autem est absoluta et per- fecta latria secundum se sumpta, quamvis, prout versatur circa hujusmodi res sacras, deficiat a perfectione latriee, quia intentio cultus non refertur ad illas, et hoc modo con- ciliant duo dicta VII Synodi, scilicet, quod hee res adorantur eaclem adoratione, qua Deus, et tamen non adorantur perfecta latria, neque spiritu et veritate. Ut rem hanc dis-

tinctius explicemus, duplicem externam ve- neralionem harum rerurn declarare oportet, et de eis sigillatim dicere. Alteram vocare possumus negativam, quia in negatione con- sistit, et circa eam versantur praeeepta quee- dam negativa, quibus actiones injuriosas, vel minus decentes circa hujusmodi res facere prohibemur. Altera est positiva, quse con- sistit in aliqua positiva actione, quam jube- mur, vel consulimur facere in harum rerum venerationem.

2. Circa priorem venerationem. — Prima conclusio. — Girca priorem partem dicendum est primo, jure ipso naturali prohiberi nos facere quidquid in injuriam vel irreveren- tiam harum rerum cedere potest, quod perti- net ad quemdam earum honorem ac reveren- tiam. Heec conclusio est certissima, quain nullus, quantumvis infidelis, negarepotest, si semel admittat verilatem ac sanctitatem mys- terii ac sacrificii Eucharistiee; nam inde ne- cessario sequitur, has res, quse proxime ad ejus ministeriumordinantur, debereita sancle tractari, ut saltem nihil injuriosum ac inde- cens circa eas fiat. Deinde explicatur induc- tione et exemplis : nam primo hac ratione templa vel altaria evertere, vel contumeliis afficere, intrinsece malum est. Unde merito conquerebatur Elias, 3 Reg. 19 : Domine, altaria tua destruxerunt , non quia actio illa proprio et positivo jure illius legis esset prohi- bita, sed quia eo ipso, quod altare erectum erat in cultumlegitimum veri Dei, per se ma- lum est illud contemnere, atque destruere ; at vero altare nostrum non minus est erectum in legitimum cultum veri Dei, quam illud. Imo in altiorem et excellentiorem cultum. Unde Optatus Melevitanus } lib. 6 contra Parmen. : Quid est (inquit) tam sacrilegum quam alta- ria Dei, in quibus et vos aliquando obtulistis, frangere, tradere, removere? et in Goncil. Aquensi seu Aquisgranens. III, sub Pipino, c. 17, ita sumitur a contrario argumentum : Si Abraham pro eo, quod Dei altaria erexit, cultumque ejus veneratus est, tot a Deo prae- rogativis donatur, dubium non est, quin al- tarium sanclorum eversores, et sacrarum re- rum, quibus in eisdem altaribus famulandum est Deo, subreptores damnentur; et cap. 25 : Si Moyses ob gratiarum actionem etpopuli li- berationem hostiumque suorum internecionem Domino altare erexit, cavendum illis est, qui altaria Domini obruendo dehonorant, et deho- norando obruunt, ne quando se adversus hos- tes suos proripiunt, se ipsos eisdem triumphum

QtLEST. LXXXIII, ART. III.

exhibeant; et infra de eisdem dicit , adventu et benedictione Dei se indignos usquequaque fore. Simili modo conqueritur Deus per Eze- chielem, cap. 23, de his, qui templa violant : Hoc fecerunt mihi, polluerunt sanctuarium meum in die illa.El infra : Cum ingrederentur sanctuarium meum in die illa ut polluerent illud, etiam fecerunt in medio domus meas, etc. Hinc templorum eversores et contemptores gravissime a Deo punitos legimus in Eccle- siasticis historiis ; Theod. , lib. 3, cap. 1 2 et 1 3, et Gassiod., lib. 6 Tripartitae, c. 32, referunt, Julianum Prrefectum ad sacram mensam mi- sisse lolium, et furiosse audaeise pcenas per- solvisse, nam statim gravi morbo correptus putrescentibus intestinis inleriit. Nicephor. etiam, lib. 10, cap. 29, ejusdem divinoe ani- madversionis aliam causam refert, non dis- similem, dicens : Causa morbi erat, quod sacris vasis, quse terrse illiserat , pro sedili usus fuerat; et ejusdem divinae ultionis me- minit Chrysost., hom. 4 in Matth., dicens , quaestorem regium , qui jussu Apostatse Ju- liani ornamenta et sacra vasa templorum di- ripiebat, per medium diruptum expirasse, et Juliani avunculum a vermibus corrosum interiisse.

3. Secundo ex hoc principio reprehendilur a Christo Domino omnis negotiatio in templo, Matth. 21, dicente : Domus mea, domus ora- tionis est, etc. Ubi id non prohibuit, quia esset specialiter vetitum positivo jure illius legis, sed ex ipsa naturali ratione, quia id erat contra sanctitatem illius loci. Undc in VI Synodo, can. 79 Trull., sic scribitur : Non oportet intra sanctos ambitus cauponariam officinam, vel, qux fiunt per aromata, species proponere, vel alias venditiones facere, suam venerationem Ecclesiis servantes; et statim adducit exemplum Christi Domini, et excom- municare jubet aliter facientes. Unde colli- gunt Doctores, non esse licitum aliquid vel venale in Eeclesiis, vel coemeteriis earum exponere, nisi fortasse in usum ipsius Eccle- sice. De quo videri potest Anton., 3 part., tit. 1,cap. 16, §2; Cajetan., in Summa, verbo Immunitas Ecelesiastica, qui dicit, si una vel altera venditio quasi per transitum fiat, posse aliquo modo a peccato excusari; si au- tem fiat permanenter, quia nimirum in eo loco ponilur quasi officina ad vendendum, non posse' excusari a peccato; tamen in coe- meterio videri veniale, quia non videlur no- tabilis irreverentia, unde facili negotio tole- ratur a Pastoribus Ecclesiee; tamen intra

templum esse peccatum mortale, quia est gravis irreverentia contra divinum jus, ut significant illa gravissima verba Christi : Vos autem fecistis eam speluncam latronum., Matt. 21 , et illa Joan. 2 : Nolite facere domumPatris mei domum negotiationis. Addit vero Cajet., hoc tunc maxime esse peccatum mortale, quando per se, et ex instituto eligitur ille lo- cus sacer ad hujusmodi negotiationem; nam tunc proprie domus Dei fit domus negotiatio- nis. At vero si tantum ex accidente id con- tingat fieri ad breve tempus, ut, v. gr., si propter vitandam injuriam temporis aliquis venditor cum mensa sua intra Ecclesiam se recipiat, vel, si is, qui per plateas ahquid vendendo incedit, Ecclesiam ingrediatur si- militer res suas venditioni exponendo, nam in his et similibus casibus censet excusari a peccato mortali. Quee tota doctrina mihi non displicet; quanquam prudentia opus est ad conservandas circumstantias, et ponde- randum, an irreverentia , quee hic et nunc fit Ecclesise , gravis moraliter existimetur ; ut, v. gr., tam indecens esse polest res, quse venditur, ut semel tantum seu per transitum illa in Ecclesia vendere, peccatum mortale censeatur, et quemdam Ecclesiae contemptum continere, et sic de aliis. Quod autem de ven- ditione dictum est, intelligendum est de aliis aclionibus externis ac seecularibus, ut sunt saecularia judicia, praesertim in causis tempo- ralibus et maxime in criminalibus. Item con- ventusseu concilia publica ssecularia, seditio- nes, et alia hujusmodi, quEe licet jure etiam humano prohibeantur variis decretis de im- munitale Ecelesiarum, c. 1, c. Cum Eccle- sia, et c. Decet, eodem tit., in 6, tamen non ideo mala sunt, quia ibi prohibita, sed potius ideo prohibentur, quia mala sunt, et contra reverentiam loci sacri, ut ibidem signifiVatur. De qua re legi potest etiam Navar., lib. de Oratione, c. 5. Hinc etiam convivia seu agape in Ecclesia prohibenlur a Paulo, 1 ad Cor. 1 1 , quod postea multa Ecclesiaslica decreta con- firmarunt, VI Synod., can. 74; Concilium Al- tisiodor., c. 2; Africanum, c. 27; Carthag., c. 45; Laodicens., c. 26; Aquisgr. I, c. 59 et 80, c. Nullus, c. Non oportet, dist. 42; quod in- telligendum est, nisi ex necessitate aliqua id fiat, vel ob piam causam cum debitis et ho- nestis circumstanliis. Unde fit, idem a fortiori dicendum esse de aliis aclionibus humanis, quee locum sacrum minus decent, ut sunt hos- pilari ibi, dormire, etc, quomodo in VI Synodo, can. 74, prohibetur accubitus in Ec-

DISPUTAT. LXXXl, SECT. VIII.

clesia sternere, et c. 88, ne quis intra tedem sacratn quotlvis jumentuiu introducat; de quibus pro qualitate materise judicandum est, quando loco sacro irreverentia irrogetur. Omitlo actiones alias, quee per se pravee sunt et inhonestce, multoque magis sanclitati illius loci sunt conlrariae, ut sunt oliosa3 et diuturnae confabulationes, nedum inhonestie, furta, et aliae injuriosae actiones, de quibus graviter loquitur Goncil. Trident., sess. 22, c. de Observandis in Celebr. Missee ; et Concil. Coloniens., tit. de Metropolit., c. 25; et prius multis Ecclesiasticis decrelis id cautum fue- rat, ut patet etiam ex citatis. et ex c. Gantan- tes, dist. 92, cap. Nullus, de Cons., dist. 5, et c. Cum decorem, de Vita et honest. cler. De qua re legi potest Chrysosl., hom. speciali,de non contenmenda Ecclesia, et bom. 89 in 1 ad Cor., et hom. 74 in Matth., in Imperfecto. Quod autem diclum est de Ecclesia, vel al- tari, appiicari facile potest ad vasa sacra et res similes, quse constringere, aut acl profa- nos usus convertere, per se et natura sua malum est.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo, speciali jure positivo et Ecclesiastico qusedam esse prohibita fieri circa hujusmodi res sacras ob reverenliam earum, qure si fiant, sacrile- gium erit, saltem contra jus positivum. Pro- batur ac declaratur variis exemplis : primo huc spectat iinmunitas Ecclesiarum quoad hoc, ut, qui ad illas confugiunt, per vim ex- trahi non possint, ut statuit 17, quaest. 4, per multa capita, cap. Definivit,cap. Id constitui- mus, cap. Si quis contumax, cap. Reum. Item cap. Inter alia, extra, de lmmunit. Ec- cles.; cap. autem ultimo ejusdem tituli decla- ratur, hoc privilegio non gaudere , qui spe talis immunitatis in Ecclesia delinquunt; et in cap. Ecclesise, eodem titulo, declaratur, hac immunitate gaudere omnes Ecclesias, in qui- bus divina mysteria celebrantur, etiam si consecratse non sint ; quod intelligo, etiam si non sint benedictae, dummodo auctoritate Episcopi ad hoc sint destinatse; nam verba textus generalia sunt, et similiter ratio, quee illis verbis continetur, quia divinis obsequiis dedicata, nullis est temerariis ausibus profa- nanda. De hac autem immunitate plura dis- putare non tam nostri negotii est, quam juris- peritorum, et fortasse in secunda secundae agentes de virtute religionis, plura dicemus, ne hic prolixiores simus. Interim videri pos- suntSylvester, inSumm., verbo Immunitas 1, a principio ; et Navarrus, cap. 25, num. 17;

et Covarr., lib. 2 Variarum, cap. 20; et Re- mig. de Gonni., in Tractal. de Immunit. Ec- cles. Solum annolabo breviter, hoc jus con- cessum esse Ecclesiis ad imitationem veleris lempli ac tabernaculi, ut sumilur ex 21 Exod., et 3 Reg., cap. 1 et 2, et non esse no- vum, sed anliquum in Ecclesia, ut sumilur ex citatis decret., et ex Niceph., lib. 14 Hist., cap. 32; Socrat., lib. 7, cap. 33, et ex 13 Tripart., cap. 4; et insinuatur ab Ambros., epist. 33, in verbis illis : Nec altaria tenebo, vitam obsecrans; et ad idem videtur alludere Greg. Nazianz., orat. 20, dicens : Ad sacram mensam confugit, etc. Nam quia potissimum conceditur Ecclesise hoc privilegium ratione altaris, in quo Deo sacrificium offertur, ideo de altari specialiter mentionem faciunt. Unde etiam fit, hanc immunitalem maxime conve- nire ipsi altari, majusque sacrilegium esse, si ab ipsomet altari homo divellatur et extra- hatur, quanquam non solum altare, sed tota Ecclesia , et porticus Ecclesiae, et ccemeteria hoc privilegio gaudeant. Secundo in honorem peculiarem altaris prohibitum fuit olim laicis, non solum fceminis, sed etiam viris, altaria ingredi; et quidem de fceminis legimus in Goncil. Aquisgranens., cap. 82, quod non oporteat fceminas ad altare ingredi; quod eisdem verbis statutum fuerat in Concilio Laocl., cap. 43, quamvis in cap. 19 ejusdem Concilii generalius dicatur, solis ministris altaris licere ad altare ingredi, etibidem com- municare. Hoc autem ita explicatur in Conc. Agat., c. 66, quod non oporteat ministros in- sacratos in sacrarium (quod Grxci Diaconium appellant) ingredi, cap. Non oportet, d. 23. In cap. autem 69 Trullan., solo excepto im- peratore omnes laici ab ingressu altaris ar- centur. Quid autem noniine altaris his locis intelligatur, non est facile ad explicandum ; aliqui sacrarium explicant, quod secretarium seu diaconium videlur appellatum in dict. Conc. Agalh., quod nunc idem esse videtur quod sacellum majus, quod Sancta Sancto- rum appellatur, apud Euseb., lib. 10 Hist., cap. 4, cum dicitur, in templo a Paulino ex- tructo altare, tanquam Sancta Sanctorum, situm fuisse in medio Sanctuarii, quod can- cellis ex ligno fabricatis circumdatum erat, quo eo a multitudine accedi non posset. Et eodem fere modo loquitur German., inTheor. rerum Eccles., dicens : Intra cancellos esse Sancta Sanctorum solis sacerdotibus pervia; et eodem modo appellatur in Conc. Turon. II, cap. 4; et habetur in cap. 1 de Vita et honest.

822 QIWST

cleric. Ibidem vero additur : Ad orandum et communicandum, sicut mos est, pateant Sancta Sanctorum, videnturexplicari priora decreta, scilicet prohibitum fuisse laicis ingredi ad Sancta Sanctorum ad ministrandum , vel etiam ad assistendum divinis officiis, multo- que magis ad sedendum et confabulandum. Haec autem decreta, maxima ex parte, in dissuetudinem vel prorsus abusum abierunt. Unde non videtur hoc in rigore cadere sub obligationem, neque in transgressione hujus antiquee legis committi aliquod peccatum, se- cluso contemptu et scandalo, quanquam con- suetudinem honestam uniuscujusque Ecclesiee servare oporteat, curandumque sit, ut anti- quorum canonum termini, quoad fieri possit, custodiantur, vel saltem, ut aliqua ex parte eorum religionem plebs fidelis imitetur.

5. Tertium exemplum. — Notatu digna. — Privilegium quoddam Societatis Jesu. — Ter- tium exemplum sit, quod propter hanc vene- rationem prohibitum est laicis, et maxime foeminis, tangere altaria (scilicet quoad lapi- dem consecralum), vasa sacra similiter con- secrata, et vestimenta seu ornamenta bene- dicta, preesertim corporalia. Ita preecipitur dist. 23, per mulla capita, praesertim cap. Sacratas, ubi sacree fceminae, vel monachee prohibentur tangere sacra vasa , vel sacras pallas. In cap. autem Non oportel 1 , ex Con- cilio Laodicens., cap. 21, dicitur, non opor- tere, etiam subdiaconos contingere vasa Do- minica. In cap. autem Non oportet 2, ex Concilio Agathensi, cap. 66, solum hoc pro- hibetur ministris insacratis, seu non sacratis. In cap. autem Non liceat 1, ex Concilio Brach. I, cap. 28, dicitur, hoc licere subdia- cono, non tamen cuilibet ex lectoribus. ln cap. autem Non liceat 2, ex Concilio Martini Papee, cap. 41 , dicitur, hoc licere subdiacono, et acolytho, in secretario, non vero ceeteris. Similia multa habentur de Consecr., dist. 1, prsesertim cap. In sancta, et cap. Vestimenta, ex quibus omnibus licet colligere, non semper fuisse circa hoc idem jus, neque eamdem ubi- que consuetudinem. Unde neque hoc tempore videntur esse in usu omnia, quee in antiquis canonibus praescribuntur. Ut ergo explice- mus, quid in re tam gravi servandum sit, oportet breviter per singula discurrere. Pri- mum igitur ornamenta omnia altaris , etiam si benedicta sint (etidem est de omnibus ves- tibus sacris), quae non attingunt immediate corpus Christi, nec chrismate consecrantur, possunt sine scrupulo tangi a laicis, etiam

LXXXIII, ART. III.

fceminis , quamvis de his oppositum teneat Sylvest., verbo Missa 1, queest. 2, § 2, quia ita habet consuetudo, etquia jura citata pree- sertim loquuntur de vasis sacris; solum in capit. Vestimenta, loquitur Stephanus Papa generaliter de vestimentis Ecclesiasticis, quas (inquit) neque ab aliis debent contingi, aut ferri, nisi a sacris hominibus. Quee verba aut preeceptum non continent, quia illud verbum, non debent, non videtur in rigore significare obligationem, sed decenliarn quandam, aut non intelliguntur de quolibet tactu, sed de illo , qui ordinatur ad profanum et commu- nem usum, ut ex antecedentibus, et conse- quentibus verbis potest non obscure colligi; vel certe si admittamus ibi praeceptum, di- cendum est, in desuetudinem abiisse quoad hanc partem. Deinde addendum est, tangere calicem consecratum, immediate et nuda manu , nonnullum peccatum esse laicis, et idem est dicendum de ara consecrata. Hoc patet ex citatis decretis, et exusu,quanquam Soto, dist. 13, queest. 2, art. 3, ad 3, dicat, secluso contemptu, forte hoc non esse pecca- tum etiam veniale, vel esse levissimum. Sed licet, secluso contemptu, recte hoc excusetur a peccato mortali, quia non apparet materia gravis, tamen a peccato veniali, si absque ralionabili cnusa, et morali necessitate fiat, excusari non potest. Et confirmatur; nam Pontifices concedunt privilegia aliquibus re- ligiosis, utlaici eorum possint calices tangere, ut constat ex privilegiis Minorum ; ergo si- gnum est, hoc per se non licere omnibus. Tertio, quando vasa sacra continent corpus et sanguinem Domini, non possunt licite con- tingi, nisi a sacerdote, vel ad summum, a diacono. Ita notat Paludanus, dist. 13, queest. 1, art. 4, conc. 2, et ita potest exponi dictum caput Non oportet 1 ; et oppositum temere ac sine causa facere, vix posset a peccato mortali excusari, quia videtur certe res gra- vis. At vero, quando calix est vacuus, potest a subdiacono, non solum tangi, sed etiam portari , ministrando ; ideo enim haec vasa tangit, quando ordinatur; et ita intelligitur recte dictum caput Non licet, primum ; quod tamen extenditur ad acolythum, in dicto cap. Non licet 2, quia etiam ille potest aliquo modo contingere calicem in ministerio sacro , ut colligitur etiam ex Sylvestro P., cum Concilio Rom., cap. 9, et habetur in cap. Nullius 1, dist. 24. Extra sacrum autem ministerium, quilibet minister sacer, id est, quocumque minori gradu ordinatus, non peccabit, con-

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

tingendo hsec vasa, ut colligitur cx dicto cap. Non oporlet, et ex usu, qui videtur hoc etiam extendere ad ordinatos tantum in prima ton- sura, quanquam nostra Socielas privilegium habeat, ut nostri laici possint tangere calices, si modo primam habeant tonsuram, quod est signum, hoc non simpliciter licere omnibus. 6. Opinio Cajet. probabilis est. — Quarlo addendum est, idem esse dicendum de cor- poralibus, quee in hoc calici aequiparantur in omnibus citatis juribus, recteque intelliguntur per sacratas pallas, in dicto cap. Sacratas. Unde ad hanc venerationem spectat, quod de modo lavandi corporalia statuitur in cap. Nemo 2, de Consecr., 1, ubi statuitur, vasa, in quibus lavantur, debere esse ad hoc tan- tum munus destinata ; deinde, ut a diacono laventur ; ac denique, ut lotio ipsa foras non mittatur, sed in piscinam sacram, ne forte pulvis Dominici corporis male decidat; quae omnia servanda sunt, saltem in prima lotione; hoc enim nulla consuetudine abrogatum est, neque rationabililer abrogari potest, ut Syl- vest. ait, verb. Corporalia, queest. 4, et verb. Benedictio, qusest. 7. Quod si in secunda vel tertia lotione hoc idem servetur, optimum erit. Idemque intelligendum est de purifiea- torio; nam licet benedictum non sit, tamen valde propinque attingit sanguinem Domini, et interdum fortasse aliqua? reliquiae corporis vel sanguinis illi adjunguntur; de aliis vero pallis aut ornamentis altaris, etiam si bene- dicta sint, non est similis ratio, et ideo sine scrupulo possunt lavari, etiam a foeminis et prima lotione. De ccrporalibus item post primam lotionem, multi probabiliter tenent, posse sine scrupulo secundo lavari vel refici a fceminis, prsesertim virginibus Deo sacris. Quod tenet Cajet., verb. Mulierum peccata, in fine, quia hsec tangere ex causa rationabili non est peccatum; hic autem solum intervenit quidam contactus ; et intervenit causa ratio- nabilis, scilicet, ut corporalia mundiora sint et politiora ; ergo in hoc nullum est peccatum; nam ad summum, posset esse veniale ; hoc autem interveniente preedicta causa facile excusatur. Addit etiam Sylvest., verb. Bene- dictio, qusest. 7, et verb. Corporalia, queest. 1, citans Paludanum, excusari etiam consue- tudine. Verum est, interdum hoc concedi ex privilegio monachis laicis et monialibus , ut constat ex compendio Minorum ; tamen hoc interdum fit propter majorem certitudinem; nihilominus tamen opinio Cajet. est probabilis, et practice servari potest. Denique ex his

constat , multo magis prohibitum esse, uti hujusmodi rebus sacris ad communes seu profanos usus, ut, v. gr., si quis uteretur ca- Iice in communi mensa, vel palla benedicta, ut communi linteolo, aut sacra veste ad pro- fanam reprsesentalionem , vel ludum ; hoc enim multo magis prohibitum est in capitibus citatis, et prae se fert contemptum quemdam hujusmodirerum, et ideo vix potest a peecato mortali excusari , ut Soto notat. Ad quod etiam confirmandum valet cap. Quae semel, 18, quaest. 3, ubi quse semel monasterio dedi- cata fuerunt, prohibentur ultra fieri saecularia babitacula. Et simile quid colligitur ex cap. Xenodochiis, de Belig. domibus. Imo (quod mirabilius est) in dicto cap. Nemo 2, de Con- secr., dist. 1, prohibetur, ne mortuus obvol- vatur palla, quae fuit in altari, aut quae data est in mensam Domini ; et ita Sylvester, verb. Benedictio 1 , quaest. 7, absolute dicit, non esse mortuos praetextu pietatis sacris vesti- bus induendos. Et loquitur eliam de sacerdo- tibus; nam subdit, quando sacerdotes vel Episcopi hujusmodi vestibussepeliuntur, illas non debere esse benedictas, vel, si sint, et nihilominus ita fiat, consuetudine excusari. Certum tamen est, si de usu sit sermo, solere Pontifices et sacerdotes vestibus benedictis indutos sepeliri, eamque consuetudinem lici- tam esse, et religioni ac pietati satis consen- taneam ; nam actus sepeliendi defunctum, actus pietatis seu misericordiae est, et circa personam sacram potest esse actus religionis; ergo uti vestibus sacris ad hunc actum, non est convertere illas ad usus profanos, sed ad actum pietatis et religionis; ergo in hoc nihil est indecens, minusve expediens. Iiem, nam, ut statim dicemus, quando hujusmodi vestes jam sunt attritae, religiose comburuntur; ergo majori rationepossunt (ut ita dicam) cum per- sona sacra sepeliri, et illam simul decenter ornare.Unde legimus apud Damasum in Pon- tificali, cap. 28, et apud Platinam etalios, in Euthychiano , Euthychianum ordinasse , ut Martyres sine dalmatica seu collobio purpu- reo non sepelirentur. Neque existimo hoc esse contra jus commune, ut necessarium sit, consuetudine excusari ; nam dictum cap. Nemo, primum exponi posset de palla, quae est corporale, de qua inferius subditur a solis diaconis esse lavandam, et de corporali ve- rissimum est, non debere in hujusmodi usum converti, propter reverentiam debitam sacra- mento, quod immediate in se recepit, ac teti- git. Secundo potest exponi de laicis defunctis,

824 QUdEST

ut Glossa, ibi interpretatur, citans cap. Nullus, 13, qua?st. 2, ubi nihil de hac re dicitur; ta- men cum verba texlus indefinita sint, satis commode hoc modo exponuntur, et ad eas personas accommodantur, quibus convenien- ter applicari possunt. Tandem ibi non est sermo de vestibus sacerdotalibus, quibus cor- pora defunctorum sacerdotum indui solent, sed est sermo de palla seu mappa altaris, de quibus facile concedi potest, non debere in hunc usum converti, ut in eis corpora defunc- torum , etiam sacerdotum , obvolvantur (ita enim textus loquitur),quodproprie significat, uti hujusmodi pallis tanquam syndone qua- dam ad nuditatem corporis defuncti imme- diate cooperiendam , quod non est in usu, etiam circa corpora sacerdotum , nec decet fieri sine magna necessitate, ut per se mani- festum est.

7. Dubium de vasis argenteis. — Responsio. — Ultimo pertinet ad hoc genus venerationis id, quod antiquis etiam decretis statutum est, ut hujusmodi res sacrse ad profanos usus seu communes amplius non revertantur, non so- lum quamdiu consecrationem retinent, de quo jam dictum est, sed etiam postquam illam amiserunt per dissolutionem, vel scissionem, aut fractionem. Hoc notavit hic D. Thom., ad 3; Paludan., Soto, et alii, dist. 13; Sylvester, verb. Benedictio; et sumitur ex dist. 1, de Consecr., ubi in cap. Ligna, prsecipitur, ne ligna Ecclesix dirutze ad aliud opus suman- tur, nisi ad aliam Ecclesiam, vel ad profec- tum in monasterio fratrum, nonvero in usum laicorum, sed igni potius esse comburenda; ubi Glossa notat, etiam in conventu Religio- sorum non debere assumi ad fabricam co- quinae, vel alterius loci similis, sed ad capi- tulum , seu dormitorium , vel alia similia honesta loca. Rursus in cap. Altaris, sic dici- tur : Altaris palla, cathedra, candelabrum et velum, si fuerint vetustate consumpta, in- cendio dentur, quia non licet ea, qux in sa- crario fuerint, male tractari; cineres quoque eorum in baptisterium inferantur, etc. Et hoc ipsum intelligendum est de vestibus sacer- dotalibus, et de aliis ornamentis vel rebus sacris, praesertim de benedictis, et quae im- mediate attingunt altaris ministerium , vel Ecclesiee ornatum. Solum videtur esse du- bium de vasiis argenteis ; nam , postquam confracta sunt, vendi possunt, et consequen- ter materia eorum converti in communes usus. Respondetur imprimis, non posse vendi, nisi in certis casibus, quos attigit Ambr.,

LXXXIII, ART. III.

2 Offic, cap. 28, et de his tractant Summistee, verbo Alienatio, et alibi latius dicendum est. Deinde cum illi casus semper ex necessitate orianlur, et ad pietalem perlineant, talis usus non est a religione alienus, eo vel maxime, quod, ut possint hujusmodi res ad alios com- munes usus deservire, debent iterum ferro et igne quodammodo transmutari , et ideo moraliter loquendo jam videnlur esse om- nino aliae; et ideo nullum est incommodum, quod postea aliis usibus deserviant.

8. Qusesilum. -*- Quzesito satisfit. — Sed quaeres, an a contrario ex his rebus, quse profanis usibus deservierunt , possint res sacrae confici. Aliqui enim existimant, hoc esse prohibitum, et Minores habent privile- gium quo eis concessit Sixtus IV, utsecura conscientia possint convertere vestes et pan- nos profanos in paramenta et alios Ecclesias- ticos usus; ergo tale privilegium supponit, hoc jure communi non licere. Sed in univer- sum hoc dici non potest; nam constat, spolia domus profanse dirutse posse sanctissime dedicari ad templum vel monasterium asdifi- candum. Item ex veste pretiosa potest fieri casula, ut constat ex piorum usu. Unde quo- tiescumque res profana mutat figuram seu artificialem formam, non est dubium, quin hoc possit fieri. Difficultas vero nonnulla esse posset, retenta etiam eadem figura, an possint res profanse ad usus sacros dedicari. Sed in hoc etiam dicendum est, si secundum illam figuram aplse sint ad aliquem usum sacrum, id posse fieri, per se loquendo, si alioqui non interveniat scandalum , vel specialis aliqua indecentia , quia hoc nullibi est prohibitum, et per priorem usum non contrahunt aliquam maculam, et si quam videntur moraliter habere quadam extrinseca denominatione, per bene- dictionem veldeclarationem ad usum sacrum purgantur; sic enim constat, communes do- mos in templa esse conversas; Marcellus enim Papa domum Lucinee consecravit, Urbanus domum Ceecilise; nec solum vulgares domos; sed templa idolorum in Ecclesias conversa sunt, ut constat de celebri Romana Ecclesia, quse Rotunda dicitur, quse Pantheon prius dicebatur, quam Bonifacius IV in honorem omnium Sanctorum consecravit; et idem con- stat de aliis innumeris, quse longum esset referre. Idem ergo fieri potest in paramentis et aliis hujusmodi rebus.

9. Vera latria solum divinse naturx compe- tit. — Circa posteriorem partem hujus sec- tionis, inprimisstatuo, simpliciter etabsolute

DISPUTAT. LXXXI

concedendum esse, hujusmodi res sacras ali- qua convenienti adoratione et honore prose- quendas esse. Ilaque quamvis ha3C pbligalio non semper urgeat, quia est per modum affir- mativi prsecepti, tamen non est dubium, quin suum locum habeat, vel semper, quoad speci- ficationem , id est, quod si hujusmodi res tractandfe sunt, honorifice tractentur, vel opportunis temporibus, quoadexercitium. Sic autem explicata hsec veritas probatur aperte ex VII Synodo, act. 7, in definitione fidei, qufe est veluti conclusio rerum omnium, quae in prascedeutibus actionibus disputata et adducta fuerant; definitur autem ibi, sacris

SECT. VIII.

imaginibus salutationem et honorariam ado- ralionem adhibendam esse, non secundum fidem nostram veram latriam, quee solum divinae naturee competit. Et deinde hanc honorariam adorationem explicat Goncilium, per comparalionem ad librum Evangeliorum, luminaria et alias res sacras : Adquas (inquit) reverenter accedimus, quemadmodum veteri- bus pie in consuetudinem hoc adductum est. Sicut ergo ex hoc loco et ex multis aliis, quae in tom. 1 adducta sunt, de fide certum est, imagines absolule et simpliciter adorandas esse. ita idem est omnino certum de hujus- niodi rebus sacris. Quod ex eodem Concil. confirmatur, act. 6, torn. 5, ubi Epiphan. nomine totius Concilii dicit : Qusecumque Deo offeruntur aut consecrantur, sivedivina fuerit venerandx crucis figura, sive sacer Evangelii codex, sive venerandse imagines, sive sacra vasa, ea complectimur et veneramur , ut qui spem. habeamus sanctificationis ab ipsis red- dendse, et ob id illis adorationem honorificam exhibemus; et infra afferuntur optima verba Gregor. Nazianz. : Prsesepe adora; nam, quse Deo oblatasunt, ejus participationeet contrec- tatione sancta fiunt. Et tandem adducitur illud Psalm. 98 : Adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum, est; ubi per scabellum intel- ligitur arca Testamenti, juxta illud 1 Paral. 28 : Paravi domum, ubi requiesceret arca Domini et scabellum pedum Dei nostri; et ratio illius metaphorse colligitur ex 2 Reg. 6, ubi dicitur Deus sedere in Cherubin super arca; erat enim super arca, inter duo Cherubin, propitialorium tanquam sedes Dei, et ideo dicilur arca scabellum pedum ejus; quod si, ut alii volunt, per scabellum intelligatur tem- plum, etiam sic confirmatur quod intendi- mus; nam inter res sacras, de quibus agimus, templa computamus. Unde Hieron., in ep. 18 ad Marcellam : Venerabantur (inquit) Judsei

Sancta sanctorum, quia ibi erant Cherubin et propitiatorium et arca Testamenti; ergo mullo magis nos venerabitnur templa nostra, in quibus Christus Dominus praesens adest; et eadem ratio est de aliis rebus sacris. Unde ponderanda eliam est illa ralio : Quoniam sanctum est , quam etiam leligit Nazianz. dicens, has res fieri sanctas, per conjunctio- nem ad Deum, seu, quia ejus cultui dicatae sunt, qui modus loquendi est frequens in Scripturis, Exod. 3 : Locus, in quo stas, terra sancta est; et hoc modo dies festi dicuntur sancti, Exod. 12, et alibi seepe; et vesles sa- cerdotales vocantur sanclse, Exod. 28. Sic igitur ha3 res, de quibus agimus, sanctre sunt; si ergo scabellum peduin Domini adorandum dicilur, quoniam sanctum est, eadem ratione omnes istee res sanctse adorandae erunt. Hinc Chrysost., hom. 20 in 2 epist. ad Corinth., hortatur fideles, ut honorem debitum prse- stent altari, quod corpus Christi recipit, et Ambros., epist. 14, dicit, fideles solitos esse osculari altaria, venerationis causa, sicut so- lemus reliquias vel imagines oscuhiri; quod eliam inter sacrificandum solemus osculari, ut notat Amal., lib. 3 deEccles. offic, cap. 4, propter quod altare reverendum appellatur ab Euseb. Emis., hom. 4 de Pascha, sanctum a Paulino, epist. 1 1 ad Severum, sacrosanctum ab Ambros., lib. de Iis qui initiantur, c. 28, divinum a Dionysio, cap. 3 de Eccles. Hier., et a Concil. Toletan. XII, c. 5 ; denique voca- tur sedes corporis et sanguinis Christi, ab Optato Milevit., lib. 6 contra Parmen., ubi immane sacrilegium Donatistarum deplorat, quod altare Dei radere, frangere et removere ausi fuerant. Unde eleganter Gregor.' Nyss., orat. de Sancto baptismate : Mensa (inquit) sanctum altare immaculatum est, quod non amplius ab omnibus, sed a solis sacerdotibus, iisque venerantibus contrectatur. Similia fere de templis habet Chrysost., hom. 30 in 2 ad Cor. : Nonne videtis, quod vestibula templi hujus exosculantur, illi quidem flectentes, alii autem manu contingentes, et ori manum ad- moventes? Et de cseteris vasis sacris, idem Chrysostom., homil. 3 ad Ephes., et 81 ad Populum, et August., concio. 2 in 11 Psalm. Et de libro Evangeliorum, esse venerandum docet VIII Synod., can. 3, nam verba Evan- gelica continet , quse adoranda esse dicit Anastas. Papa, epist. 1, cap. 1 , et in cap. Apostolica, de Consecration., dist. 1, et hinc manavit illa vetus consuetudo osculandi librum, postquam Evangelium in Missa lec-

QILEST. LXXXIII, ART. III.

tum est, ut notarunt Jonas Aurel., lib. 2 de Cultu imaginum.; Ruper., lib. de Divinis officiis, cap. I ; Hugo de S. Viclore, lib. 2 de Officiis Eccles., c. 21 ; et ratione constat ha3C veritas ex dictis, quia cuilibet rei sanctse et consecratse debetur aliqua veneratio; hse autem res sunt aliquo modo sanctee. Et con- firmatur primo ex his, quse de venera- tione negativa (ut sic dicam) dicta sunt; nam illa cura, quam homo adhibere debet, ne pro- fanas actiones circa hujusmodi res exerceat, procedit ex debita eestimatione sanctitatis harum rerum; ergo ex eadem procedit debita veneratioharum rerum, quando contrectandaa sunt vel aliqua actio circa illas est exercenda. Confirmatur secundo, quia irreverentia circa hujusmodi res est peccatum sacrilegii; ergo e contrario eis debita est gloriosa veneralio. Antecedens certum est secundum communem omnium Theologorum , ut latius tractatur in 2. 2, qusest. 99, art. 3, ubi et conclusionem hanc docetD. Thom., ettotamhancdoctrinam confirmat, quee magis exsequentibus patebit. 10. Secunda conclusio. — Opinio Durandi ab omnibus damnata. — Differentix inter adorationem et orationem. — Secundo dicen- dum est, non solum exteriorem actum honoris vel adorationis exercendum esse circa hujus- modi res sacras, verum etiam internam men- tis intentionem ad hujusmodi res esse diri- gendam. Hanc assertionem existimo aeque certam esse ac preecedentem ; nam ex illa evidenter sequitur; nam VII Synodus loco citato dicit, hujusmodi rebus deberi honora- riam adorationem; actio vero exterior circa aliquam rem exercita, si non procedat ex in- tentione et voluntate honorandi illam, non est honoraria, quia revera non est verus honor, sed apparens et fictus. Unde si talis res loqui posset, recte diceret illud Isa. 29 : Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Dicetur fortasse, in ipsomet actu inte- riori distinguendam esse duplicem rationem seu voluntatem : una est exercendi actionem exteriorem honoris, v. gr., osculandi vel si- mile; alia est formaliter honorandi. Quando ergo veneramur has res sacras , volumus quidem actus ipsos exterioris honoris circa illas exercere, ethocsatis est, ut illas venerari dicamur, quamvis formaliter non intendamus eas colere aut eis nos subjicere, sed Deo tan- tum, ad cujus cultum ordinantur. Sed hoc et rationi et verbis citati Concilii repugnat. Primum patet, quia actio exterior totam suam moralem et studiosam rationem accipit ab

interiori; ergo si interior voluntas, qua ego volo osculari calicem, nullo modo est voluntas honorandi calicem ipsum, sed tantum exer- cendi circa illum eum actum externum in honorem Dei, non polest dici illa actio exte- rior honoraria respectu calicis, sed solum deosculatio voluntaria, quee de se indifferens est ad honorandum vel non honorandum, nisi per intentionem interiorem deterrninetur. Propter quodmerilo dixit Leontius, relatus in VII Synodo, act. 4 : In omni salutatione et adoratione intentio ipsa requiritur et specta- tur. Secundo declaratur exemplo, nam aliler se gerit, qui ad honorandum Deum, vel se coram illo humiliandum, terram osculatur, et qui calicem vel aliam rem similem religionis ergo veneratur; uterque enim directa volun- tate intendit exteriorem actum deosculationis exercere circa terram vel calicem, ut per se constat, et tamen qui priori modo osculatur terram, nulla ratione dici potest terram ado- rare aut colere , quia nullo modo intendit, illum actum exercere in honorem vel cultum terree; ergo, ut prior vere dicatur calicem adorare, necesse est, ut non solum velit actum exteriorem illum quasi materialiter exercere, sed etiam, ut formaliter velit honorare talem rem, alioqui nulla erit inter eos actus diffe- rentia, nec magis dicetur quis adorare ima- ginem aut calicem , quam terram, quando deosculatur eam, quod est plus quam falsum et absurdum , et contra mentem Concilii et sensum omnium fidelium. Unde argumentor tertio; nam tota ratio cultus et intenlio co- lendi pendet ex existimatione ; sed longe diversa existimatione pertractamus aut deos- culamur hujusmodi ressacras, quam res aliaS communes, vel, quam terram, cum deoseu- lamur eam; de illis enim habemus hanc existimationem , quod aliquo modo sanctre sint, eaque ratione debent sancte ethonorifice tractari; ergo ex hac existimatione secundum rectam rationem sequi debet intentio exer- cendi hos actus externos circa hujusmodi res, non solum animocolendi Deum,sed etiam animo et intentione colendi seu honorifice tractandi res ipsas propter Deum, seu (quod perinde est) propter sanctitatem, quam habent ex eo quod cultui divino dedicatse sunt. Quarto argumentor ex variis locis preedictee VII Synodi, in qua saepe hujusmodi res sacree eequiparantur quoad venerationem et adora- tionem imaginibus, ut supra visum est, etpatet etiam ex act. 4, ubi ex lib. S. Maximi legi- tur : Salutantes sancta Evangelia, venerandas

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

N'27

cruces et imagines; et subdit Constantin., Episc. Cypr. : Verbum, salutarunt, sumpsit pro adorarunt. Tharas autem inferius subdit, verbum illud accipiendum esse reverenda acceptione , nam latria reservatur Deo ; et postea totum Concil. animadvertit, imagines sacris rebus et vestibus in honore sequiparari. Ac tandem adducitur dictum Basilii : Omne, quod in nomine Domini factum est, veneran- dum etsanctum est. Quin potius etiam hseretici, qui conciliabulo Constant. prasentes fuerant, videnlur admisisse adorationem hujusmodi rerum sacrarum , quando consecratse aut benedictse sunt, quamvis deimaginibus illam negarenl. Unde act. 6, tom. 4, in princip., referuntur hsec verba illius conciliabuli : Imaginis appellatio , neque precationem sa- cram ullam habet , qua sanctificari possit , quibus significatur, quod si aliquo modo esset consecrata aut benedicta, posset adorari. Ad quod respondet Epiphan. sufficere imaginis reprsesentationem absque alia precatione, quod in tom. etiam 3, saepius dixerat. Unde inter alia dicit : Typus salutiferx crucis sine sacra precatione et sine dedicatione, apud nos honorabilis existit; satisfacit enim nobis figu- ra, qua tunc sanctificalionem accipit, cum a nobis fuerit adorata. Igilur adoratio harum rerum consecratarum certior habebatur, etiam apud haereticos; re tamen vera eequiparatur adorationi imaginum, ut Concil. definit, scili- cet,quoad modumet rationem adorandi, quod etiam confirmari potest ex VIII Synodo gene- rali, can. 3 : Sacram imaginem Domini nostri Jesu Christi et omnium Salvatoris, sequo honore cum libro sanctorum Evangeliorum adorari decernimus; sed imagines adorandas sunt ex intentione et animo adorandi, non tantum prototypa, sed etiam imagines ipsas; ergo et hujusmodi res sacrse, de quibus agimus. Minor probari potest applicando rationes tac- tas, etpraeterea ex variislocisejusdemConcil., nam imprimis Basil., act. 1, in sua confess., sic inquit : Honorifice veneror venerandas imagines, suscipio et amplector honoremque debitum eisexhibeo. ApertiusTheodor., insua confess. : Sanctorum imagines suscipio non ut Deos, verum mentis mese affectum, quo in illos affectus sum, hoc modo indicans; Adrian., in epist. relata act. 2 : Ex animi (inquit) deside- rio eas veneramur ; et infer. post epist. Adrian . ait Thar. : Imaginum picturas secundum priscam Patrum nostrorum traditionem reci- pimus, ethas desiderio adoramus, ut in nomine Christi, Deiparx et Sanctorum factas, sed

apertis verbis testamur, nos latriam et fidem nostram duntaxat in unum Deum verum re- ferre et reponere; et infra ait Euth. : Vene- randas imagines ex toto corde cum debito honore et salutari adoratione suscipio , juxta Patrum traditionem. Epiphan. infra : Recto corde adhxreo, venerorque et adoro; et simili modo loquuntur alii Patres. Sed inter alia nolandum est illud verbum Elite : Perfecte eas adorans; nam si adoratio heec tantum esset in externo actu, et non ex animo et intentione, revera non esset perfecta adoratio; imo ut supra dicebam, neque esset vera adoratio; sicut, qui exterius colit idolum metu mortis, si id non faciat animo adorandi, non est sim- pliciter ac vere adorator idoli, et ideo non est perfecta idololatria, neque incurritpoenasEc- clesiasticascontra fideles ad idololatriam apo- stalantes, quamvis alioqui mortaliter peccet, exterius fidem abnegando; vera ergo et per- fecta adoratio intentionem et animum requirit colendi illam rem , quce adorari dicitur. Et hoc etiam declarat verbum ejusdem Concil., quo hujusmodi adorationem honorificam ap- pellare solet, et imagines ipsas honorabiles, ut supra tactum est; unde in act. 7, in epist. totiusSynodiad omnes Eccles., dicitur : Hono- rabiliter adoramus et salutamus ; idem enim significant hrec duo verba ; etConcil.Trident., sess. 25.indecreto de Invoc. etvenerat., etc, definit, Sanctorum reliquiis venerationem , atque honorem deberi, et eas aUaque sacra monumenta a fidelibus utiliter honorari; et simililer de imaginibus ait, eis debitum honorem et venerationem impertiendam; verus autem honor neque intelligi potest sine volun- tate honorandi, propter quod dici solet, hono- rem esse in honorante, quia vis ejus non est posita in exteriori signo vel actione, quae ssepe est extra honorantem, sed in interiori existimatione et intentione; sine hac ergo nullus est verus honor, neque esset circa imagines. Propter quod in eodem Goncil., act. 6, in fine, in demonstrationedeimaginum utilitate, quasi ad hanc radicem respiciendo dicitur : Nos dignas habemus imagines honore, salutatione et veneratione , debitamque illis adorationem dare debemus ; et infra damnan- tur dicentes , imagines retinendas esse solum ad memoriam , non vero ad salutationem. Unde confirmatur ulterius, quia si inlentio adorantis nullo modo fertur ad imaginem (et idem est de qualibel re sacra, ut dixi), sequi- tur adorationem non fieri ad imaginem, sed juxta imaginem vel occasione imaginis, quod

QILEST. LXXXIII, ART. III.

esl incidere re ipsa in opinionem Durand.,ab omnibus damnalam , dicenlis imaginem non proprie, sed abusive adorari; non enim alia ratione illam vocavit abusivam adorationem imaginis, nisi quia, licet fiat coram ipsa vel ju.xta ipsam, lamen animus adoranlis, ut sic, longe est ab ipsa. Quod etiam parum, vel nihil differt ab alia opinione asserentium, heec tantum deservire, ut signa excitantia memo- riam Dei vel Sanctorum, quia ad prsesenliam talium rerum coluntur. Quod tandem recle explicatur ex differentia inter adoralionem et orationem, nam oratio, licet fiat coram ima- gine vel juxta imaginem, non tamen fit ad imaginem, quia imago cum non possit perci- pere verba aut desiderium orantis, non est capax orationis; unde oratio directe et ex inlrinseca ratione sua dirigitur ad personam intelligentem, ut sic. At vero adoralio non solum fit coram imagine, sed etiam ad imagi- nem ipsam, ut Concilia loquuntur; ergo ex intentioneadorantisdirigitur externa adoratio ad venerandam ipsam imaginem, et non tan- tum ad venerandum prototypum in illa, seu coram illa, alias nulla esset differentia inter illam et orationem. Ex his tandem sumitur ratio a priori hujus veritatis, quia de ratione adorationis non est, ut res, quse proxime adoratur ut materiale objectum adoralionis, percipiat honorem sibi exhibitum per adora- tionem, quia adoratio non ad hoc ordinatur, ut res adorata percipiat mentem adoranlis, sicut oratio; sed ad hoc solum, ut adorans conve- niente modo contrectet rem illam, quam ve- neratur, juxta existimationem quam de illa habet; vel ad hoc, ut eamdem existimatio- nem, quam habet de tali re, suis actionibus externis manifestet , non necessario ipsi rei? quse adoratur, sed aliis, et praeserlim ei, propter quem adoratur; hoc autem totum convenientissime potest habere locum circa res etiam inanimatas, quee alioqui sacrse vel sanctse sunt, et ideo cultu aliquo dignse.

1 1 . Tertia conclusio. — Res inanimatx non sunt capaces honoris propter seipsas. — Tertio, juxta doclrinam supra datam de imaginibus et de adoratione Eucharistise , dicendum est, adorationem harum rerum sa- crarum, quamvis pertineat ad eamdem vir- tutem, qua Deus ipse colitur, tamen in eo ordine esse respectivam et imperfectam , comparatam ad latriam absolutam, quee ipsi Deo secundum se debetur. Heec conclusio constat, primo ex doctrina , praediclis locis tradita. Secundo colligitur ex variis locis

pra?dicta3 VII Synodi; nam, act. 6, tom. 5, § Papx, quanta insania, inter alia dicit Epiphan. : Habemus item et alia plurima con- secrata vasa; hxc, quia in nomine tuo facta sunt, et consecrata, exosculamur ; et idem di- citur de imaginibus; et saepissime in eodem Concil., praisertim act. 6, tom. 4, non longe a principio, ait Epiphan., imaginis honorem in primum exemplar reverti; et ibid. sumit argumentum a contrario; nam , qui typum alicujus contumelia afficit , in eum , quem typus repra^sentat, injurius esl;et ad hoc cilanturBasil.,Chrys.,et alii, inferius, tom. 5, et ab Adrian. P., iti episl., act. 2, et ad idem refertur Anastas., Episc. Theopoleos, act. 4, etCyril. Hieros., et Simon Stylita, act. 5; et deinde in act. 7, in definitione fidei, et post illam in acclamalionibus Patrum eodem modo explicatur tola hsec adoratio, scilicet, per respectum ad alium, ut notavit etiam Photius, Patriar. Constant., inlib. de VII Synodis, circa septimam, ubi inter alia inquit : Omnibus perspicuum est, honorem imaginibus habitum ad eos transire, quos illx referunt; et infra dicit, imaginem adorandam, atque colendam ad honorem et venerationem illius, quem ipsa refert, et subdit : Cum adoratio atque honor adhibeatur eodem modo, quo in aliis sacris notis et formis sanctissimx latrix utimur, neque enim in illis consistimus, honoremque et adorationem concludimus , neque ad alios diversos ac varios fines distrahimur, sed per diversum et singularem ipsorum cultum et adorationem, qux cernitur, sacra continenti- que ac minime divisa ratione, animos nostros ad invisibilem illam, singularemque atque unicam divinitatem dirigimus; et infra subdit : Sic et Sanctorum templa et sepulchra, reli- quias fideliter adoramus; et infra : Et si quid hic in mysticis et sanctis nostris sacrificiis simile est per munus et gratiam in illis exhi- bitam , prxcipuum auctorem et principem causam agnoscimus ac commendamus. Est igitur quoad hoc eadem ratio de his rebus sacris, quae de imaginibus ; sicut ergo adoratio imaginum est respectiva, ita etiam heec. Ratio vero est supra tacta in principio sectionis, quia res inanimalee non sunt capaces honoris et adorationis propter seipsas, quia non sunt capaces proprise excellentiae aut intrinsecse sanctitatis, sed tantum per quamdam deno- minationem seu relationem extrinsecam, ut superius etiam in his rebus, de quibus agi- mus, declaratum est; ergo neque etiam sunt propter se capaces adorationis , sed tantum

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

propter aliud ; talis enim est adoralio, qualis excellentia vel sanctitas; est ergo legitima adoratio harum rerum , respectiva lantum. Prreterea , quod ha3C adoratio pertineat ad eamdem virtutem, qua colitur Deus, proba- tur, quia tota ratio adorandi has res, est divina excellentia, ad cujus cultum et sacri- ficium, templa, altare, vasa sacra et omnia similia ordinantur; ergo eadem virtus, quee inclinat ad colendum Deum, inclinat ad ve- nerandumhascomnia propter Deum. Tandem, quod haec adoratio sit minor quam latria . srepe traditur in praedicto Concil. , act. 2, post epistol. Adriani; act. 4, seepissime, prse- sertim in confessione fidei totius Goncil., qua3 in fine habetur; ac tandem act. 7, in ipsa definitione fidei. Et ratione patet, quia ado- ratio propter rationem extrinsecam multo minor est, quam propter intrinsecam excel- lentiam, ut per se manifeste patet; sed per- fecta latria illa est, qure datur Deo propter intrinsecam et summam excellentiam ; hse autem res sacras solum adorantur propter excellentiam extrinsecam Dei; ergo earum adoratio minor est, quam latria. Unde etiam intelligitur, quomodo hee res dicantur in praa- dicto Concil. non adorari in spiritu et veritate; non enim ideo hoc dicitur, quia adorentur in solo corporeetfalsilate,alioqui, utdicebamus, ficle tantum et specie tenus adorarenlur , quomodo videntur exponere, qui dicunt, ideo non adorari in spiritu et veritale, quia, licet corporalis actio adorationis circa illas exer- ceatur, tamen intentio adorantis ad illas nullo modo refertur; dicuntur ergo non adorari in spiritu et veritate, quia animus adorantis eis non subjicitur, tanquam serviens propter seipsas, sed tanquam serviens Deo in ipsis, vel tanquam serviens ipsis propter Deum; utrumque enim recte dici et fieri polest, nam, licet humana natura, quas dignior est insensi- bilibus rebus, illis subjici non debeat, in eis sistendo, seu propler seipsas, tamen propler rem excellentiorem rationabiliter polest eis subjici aut servire, convenientem honorem eis tribuendo, et tunc non dicitur eis servire in spiritu et veritate, sed illi propter quem has res veneratur et honorifice tractat. Unde Germ., Patriarch. Constant., in epist. relata in VII Synodo, act. 4 : Hscc, inquil, imaginum apparatus ratio est, non quod nos adoratio- nem in spiritu et veritate, incomprehensibili et investigabili deitati decentem, in manu fac- tas imagines , aut in opera hominum arte facta, aut sane in ea, quse subsunt Deo, sive

visibilia sint, sive invisibilia, transferre stu- deamus, verum, ut dilectionem nostram, quam juste in sanctos Dei servos habemus, per istum modum exhibeamus, etper honorationem illo- rum in eum , qui per illos glorificatus est , quique illos glorificavit in confessione omni- potentise sux, Christum scilicet, glorificatio- nem et cultum referimus. Quin potius ex his verbis et ex multis aliis ejusclem Concilii intelligitur, non solum res inanimatas, verum etiam nec Sanctos ipsos esse adorandos in spiritu et veritate; nemo autem negabit, quando Sancti adorantur, intentionem hono- ris et cultus ad eos immediate dirigi; ergo non negatur adoratio in spiritu et veritate, quia posita sit in actu externo sine intentione cultus, sed quia non tendit in rem adoratam, tanquam ultimum terminum adorationis, in quo mens fidem suam et spem collocat. Deni- que adoratio in spiritu et veritate, idem est, quod adoratio latrire perfectaa et absolutaB, et ideo action. 6, tom. 4, § Ex his, Epiphanius veros adoratores vocat, qui in spiritu et veri- tate Deum colunt, et propterea non cessant imagines amplecti et venerari, et in § se- quente ait, nos supernis honoribus magnifi- care Sanctos; sinceram autem et inviolatam fidem et cultum in spiritu et veritate soli Deo offerre, minime vero creaturis illis, quse sunt sub ccelo.

12. Difficultas. — Ex his satis responsum est ad fundamentum seu rationes dubitandi tactas in principio sectionis. Una vero subori- tur difficultas, quas, licet in citatis locis tacta sit, tamen, ut multis amplius satisfaciamus et varias locutiones prsedictaa VII Synod. exactius declaremus, pressius hic est urgenda et examinanda. Difficultas ergo est, quia sequitur ex dictis nos dividere et multipli- care adorationes; nam unam dicimus tribuen- dam esse Deo, quam absolutam et perfectam latriam vocamus; aliam vero rebus sacris, quam vocamus respectivam vel secundariam atque imperfectam latriam; consequens autem videtur falsum et contra prreclictum Concil., in quo saepissime dicitur, ideo adorationem hanc legitimam esse, quia per eam non divi- ditur imperium, neque honor, quia tota illa adoralio tendit in Deum et ab illius adoralione non dividitur. Unde sunt illse frequentes locu- tiones : Imagini honor exhibitus ad ipsum prototypum refertur; et illa : Adorantes, non ad ea, quse oculis reprsesentantur, respicimus, sed ad ea, quse per res significantur . Unde est etiam illud Adriani, in sua ep., act. 2 : Non

Q[LE3T. LXXXIIl, ART. III.

in coloribus et tabulis honorem constituentes, sed eorum prsedicantes gloriam, quorum ap- pellationes imagines referunt; et ibid. ex Greg. Niss. refertur, animum adorantis re- duci debere ad contemplationem primi exem- plaris; et Chrysost. dicens : Quando imago imperatoris in civitatem infertur, populus non imaginem honore prosequitur, sed veluti prse- sentiam regiam suscipit; et hoc modo dicitur ibidem, quod hsec veneratio per recordalio- nem exhibetur; et similia habentur in actione terlia in epist. Orientalium, circa finem, quam legati Pontificis postea laudant, dicentes, in omnibus consentire cum Epistola Adriani. Similia leguntur in act. 4, in epist. Nili ad Olympiodorum, et citantur Chrysostom., et Athanas., et Basilius, prsesertim lib. de Spi- ritu Sancto, cap. 17, dicens, adorationem imperatoris et imaginis ejus, esse unam, quia sicut est unum imperium, ita imaginis honor ad primum veluti fontem dirigitur; et similia leguntur in epist. Germ., et in his, qure ex Leontio. eadem act. 4, referuntur. Ubi spe- cialiter notari possunt illa verba : Non illi honorantes, sed Patrem desiderantes ac vene- rantes, quse in reliquiis dicuntur. Eadem fere habentur in epist. Gregorii ad Germ., eadem act. 4, et 5 in disputatione Leontii cum Judeeo, et in dictis Joannis Thessalonicensis , et in act. 6, tom. 2, ac denique act. 7, in ipsa fidei definitione dicitur : Imaginis honor in proto- typum, resultat, et qui adorat imaginem, in ea adorat quoque descriptum argumentum. Nec refert, quod in his locis fere semper sit sermo de imaginibus, quia, ut ostendimus, irnagi- num et harum sacrarum rerum adorationes sequiparantur, eademque est utriusque ratio. Et confirmatur primo, quia imago Dei, vel res sacra, nunquam legitime adorari potest, quin in ipsa adoretur Deus, ut constat ex omnibus citatis testimoniis ; sed quotiescum- que adoratur Deus, illa est perfecta et abso- luta latria; ergo alia secundaria latria est conficta, quia nunquam hse res possunt ado- rari, nisi adoratione, quse procedat ex per- fecta latria interiori. Et confirmo secundo; nam, si prseter hunc modum adorandi potest esse alius, interrogo, de quo loquatur VII Synodus in sua definitione , nam cum illa unica sit, et simplici eorumdem verborum tenore tradatur, non potest de duplici, sed de uno tantum adorationis genere intelligi. Rursus, cum illa definitio sit veluti conclusio omnium, quae in eodem Concilio disputata fuerant et adducta, necesse est et illam intel-

ligi modo consueto locutionibus omnibns Sanctorum adductis in superioribus actioni- bus, et e converso omnia, quse prius allegata fuerunt, intelligi juxta sensum illius definitio- nis. Aut ergo illa definitio intelligitur de adoratione secundaria et respectiva , aut de absoluta et primaria. Primum dici non potest, tum quia in superioribus actionibus saepius declaratum fuerat, exPatrum sententiis, ima- gines adorari eadem adoratione, qua exem- plaria; illa autem adoratio est perfecta et absoluta; tum etiam quia in eadem definitione subditur talis ratio hujus adorationis : Ima- ginis enim honor in prototypum resultat, et qui imaginem adorat, in ea adorat quoque descriptum argumentum. At vero, quando in imagine Dei adoratur Deus, illa est perfecta et absoluta latria ; ergo, juxta mentem Concil. sermo est de tali adoratione, et per eam dici- tur imago adorari. Tum denique, quia Concil. Trident., sess. 25, loco citato, ita videtur, tam rem ipsam, quam VII Synod. definilionem explicare, dicens, imaginibus debitum hono- rem et venerationem impertiendam esse, non quod credatur inesse aliqua in iis divinitas vel virtus , propter quam sint colendse, vel quod ab eis sit aliquid petendum, sed quoniam honos, qui eis exhibetur, refertur ad proto- typa, qux illa reprsesentant, ita ut per ima- gines, quas osculamur, et coram quibus caput aperimus et procumbimus, Christum adore- mus; et Sanctos , quorum illx similitudines gerunt, veneremur, id quod Conciliorum, prx- sertim vero II Nicense Synodi decretis contra imaginum oppugnatores est sancitum. Constat autem hanc adorationem, quam his verbis Concilium explicuit , esse absolutam et per- fectam; ergo de illa locutum est etiam Concil. Nicen. Erga illa secundaria adoratio et res- pectiva,nonhabetfundamentuminhisConcil., neque asserenda est.

13. Ad principalem difficultatem responde- tur, in nulla opinione negari posse, quin adoratio imaginis etexemplaris, reliquiarum, et Sanctorum, quorum sunt reliquise, rerum sacrarum, quee ad cultum Dei deputantur, et ipsius Dei , aliquo modo una sit, et aliquo modo duplex. Una quidem propter omnia adducta in difficultate proposita , et quia , ut Aristoteles dixit , ubi est unum propter aliud, ibi est unum tantum; constat autem in preesente unum propter aliud adorari, verbi gratia, vasa vel templa sacra propter Deum. Duse autem, quia in illo Concil. ssepe dicitur , imagines , verbi gratia , honorifice

DISPUTAT. LXXXl, SECT

esse adorandas , latriam autem seu divi- nam venerationem eis non esse exhibendam, ut patet ex act. 6, tom. 2, parum a principio, et siepe alias. Unde in act. 4, hfec verba refe- runtur ex Anastas., Episc. Theopoleos : Nemo offendatur in adorationis vocabulo, siquidem et homines et sanctos Angelos adoramus, non autem quod eis latriam, hoc est, cultum divi- num exhibeamus. Et adducit illud Deuler. 6 : Deum tuum adorabis et illi soli latriam pns- stabis (ut ipse legit), ponderans exclusivam dictionem additam esse in verbo latriam, non in verbo adorabis. Unde concludit : Quam ob rem adorare licet; quid enim aliud est, quam honoris alicui exhibiti veluti emphasis adora- tio? latria vero nequaquam, etc. Nec refert, quod hoc loco sermo est de adoratione Dei et Sanclorum, quas certum est duas esse; tum quia in eodem Concilio saepe comparatur ado- ratio imaginum adorationi Sanctorum, et adoratio Sanctorum dicitur aliquo modo esse una cum adoratione Dei, quia adoratio Sanc- torum ad Dei honorem refertur, et in Sanctis adoratur Deus, ut palet ex locis supra adduc- tis; tum etiam quia eodem modo distinguun- tur in eodem Goncilio, adoratio imaginis et latria, ut patet ex Tharasio, post epistolam Adriani, in act. 2, et in act. 6, in fine, in de- monstratione de imaginum ulilitate, ubi sic dicitur : Quapropter non indignas habebimus imagines honore, salutatione et veneratione, debitamque adorationem illis dare debemus • sive igitur placebit, salutationem sive adora- tionem appellare, idem profecto erit, modo sciamus excludi latriam. Hsec enim est alia a simplici adoratione, ut saepe alibi est osten- sum. Si ergo est alia et alia, necesse est ali- quo modo esse duas. Variisergo modis potest intelligi, quod sit una, et duplex hsec adora- tio. Primo, quod sit una realiter seu physice, duplex autem moraliter, in hoc sensu, quod res sacra, et Deus unomet actu externo ado- rantur, et hoc modo dicitur adoratio una phy- sice, seu realiter ; tamen, quia illa exterior adoratio respectu Dei fit ex intentione cultus ejus, respectu vero calicis vel alterius rei sa- cra3, non ita fit ex intentione cultus ejus, sed solius Dei, qui in illa vel per illam rem ado- ratur, ideo moraliter iliamet actio est latria respectu Dei, non vero respectu calicis. Hsec tamen expositio satis rejecta est ex superio- ribus. Est enim contra mentem Concilii, et contra rationem; nam licet juxta illam recte intelligatur, quomodo illa actio sit latria res- pectu Dei, non autem respectu calicis, non

VIII. 831

tamen salvatur, quod respectu calicis sit vera adoratio, qua seclusa intentione, nullus verus honor alicui deferri polest; non ergo erit ibi duplex adoralio moralis in una actione reali, sed polius unamet actio, respectu unius erit adoralio, et non respectu alterius, sicut dixi- mus supra de osculatione lerree in honorem Dei ; illa enim est adoratio respectu Dei, non vero respectu terra?, quia non ea intentione fit. Secundo ergo modo potest e converso dici hsec adoratio duplex actu reali ac physico, una vero moraliter seu radicaliter in uno ha- bitu, aut ralione formali communi, aut fine ; quo modo dilectio Dei et proximi dici potest una charitas, quamvis non admittamus, Deum et proximum uno actu diligi ; quia una Dei bonitasest ratiodiligendi Deum et proximum, et ita est utriusque una charitas habitualis, et una dilectio, propter relationem ad eam- dem personam, propter quam cseterae dili- guntur. Et simile exemplum est in intentione finis et electione medii propter finem ; nam esto, physice et realiter non sint unus actus inlentio et electio, nihilominus ille censetur esse unus motus moraliter unus ratione unius termini ultimi, qui est ratio tendendi in reliqua. et ratione etiam unius principii, seu unius habitus et inclinationis. Et haec expositio in rigore posset sufficere ad unita- tem requisitam inter adorationem Dei, et rerum sacrarum, vel imaginum ejus, etc, ut talis adoratio sancta sit, et conformis rationi, quandoquidem tota tendit formaliter in Dei honorem , quatenus ipse est ratio , propter quam coetera omnia adorantur ; unde non di- viditur imperium, sed unitur potius in una Dei majestate, quae est ratio adorandi castera, et in una radice inclinante ad Dei cultum, ex qua provenit , ut etiam in veneratione ha- beantur omnia, quse ad Dei cultum spectant; sicut non dividitur charitas seu amicitia ex eo quod diligatur proximus propter Deum, sed unitur potius in Deo; physica enim illa distinctio actuum parum ad rem moralem re- fert, nec dividit animum ejus vel intentionem aut sestimationeni , quando omnia in unum tendunt; et hoc revera est, quod preecipue intendit Concilium.

\ 4. Concilii intentio. — Sententia auctoris. — Idem actus potest habere duplex materiale objectum. — Alia auctoris sententia. — Opi- nio Durandi. — Modus adorandi possibilis et licitus. — Ulterius vero addo, hanc adoratio- nem non tantum habitu esse unam, sed etiarn actu reali et physico, quamvis semper sit ali-

832 QILEST

quo modo duplex. Et quidem, si solum esset sermo de actu exteriori, nulla esset difficul- tas; nam constat eodem actu exteriori posse simul Deum et imaginem seu rem sacram coli, qui habebit duplicem rationem adoratio- nis, si a duplici actu interiori procedat, ut fa- cile fieri potest. Sed non loquimur tantum de actu externo, sed etiam de interno, in quo etiam est verum quod diximus. Quod ut ex- plicemus, duo extrema cavenda sunt. Pri- mumestdicentium has adorationes in actibus internis semper esse physice et realiter dis- tinctas, solum que habere unitatem moralem seu radicalem juxta superiorem interpretatio- nem, et hoc sentit Gab., in 3, dist. 9, cujus sententia nobis non placet, quia nullam inve- nimus repugnantiam, ut hoc fieri possit inter- dum uno actu interno, quo posito melius ex- plicantur plures Gonciliorum locutiones supra adductee, ut statim etiam dicetur. Aliud ex- tremum est, has adorationes semper et ne- cessario debere fieri per unum ac eumdem actum interiorem, ita ut non possit recte ac honeste adorari imago Dei, vel calix, v. gr., nisi per interiorem actum apprehendatur Deus, ut adorandus cum calice, seu ut ado- randus in calice et per calicem; calix autem ut coadorandus etiam suo modo propter Deum. Gujus ratio reddi potest, quia non po- test honeste adorari calix, quin Deus sit ratio adorandi illum; non polest autem Deus esse ratio adorandi, quin etiam simul sit res ado- rata, quia in voluntate quidquid est ratio vo- lendi est etiam objectum volitum ut quod, ut multi existimant; et hoc significatur in locu- tionibus adductis ex VII Synodo, cum dicitur totum hunc honorem referri in Deum, qui in talibus rebus adoratur. Sed hoc etiam extre- mum est falsum, ut ostendam; media itaque via tenenda est. Exislimo ergo hunc modum adorandi rem sacram et Deum per unum actum, quo utrumque adorelur ut objectum quod, esse possibilem et honeslum ac licitum. In quo recedo a priori extrema sententia, et hoc late probavi , tractando de imaginibus, et reliquiis in 4 tom. Est autem eadem ratio in rebus sacris, de quibus nunc agimus. Et patet breviter, quia hoc modo probabilius est, Deum et proximum posse amari uno actu, et similiter finem et medium. Ilem idem actus potest habere duplex materiale objectum, unum primarium, et aliud secundarium, ut eadem visio esse potest Dei et creaturarum in Deo; ergo et in praesenti similiter. Tandem ex re ipsa declaratur; nam Deus et res sacrae in

LXXXllI, ART. III.

ratione objecti adorabilis possunt apprehendi cum mutuo quodam respectu; nam et res sa- cra colitur propter Deum, et Deus colitur in re sacra, seu per rem sacram; ergo totum hoc polest mente concipi per modum unius objecti, et voluntas potest in utrumque ten- dere unico simplici motu propter mutuam habitudinem, quam hse res inter se habent. Vel aliter, quia Deus et res sacra adorantur propter excellentiam Dei, potest utraque illa res apprehendi, ut informata unica excellen- tia Dei, et voluntas unico motu tendere in utramque per modum unius adsequati objecti materialis adorabilis; est ergo hic modus ado- rationis possibilis. Quod autem licitus sit, per se notum est ex dictis, quia utraque illa res adoratur illo actu, prout secundum rectam rationem adorabilis est. Item, quia si duobus actibus illo modo adorarentur. licite fieret; ergo et uno actu; nam hoc nihil variat honestatem moralem. Tandem, quia de hoc modo adora- tionis videntur loqui Patres, cum dicunt, ado- rando has res vel imagines in eis adorari exemplaria seu personas, propter quas colun- tur. Et tunc ille actus adorationis interioris, quamvis realitcr unicam habeat speciem, ta- men moraliler, vel secundum dislinctionem rationis et inadaequatos conceptus, dici potest duplex adoratio; nam ille actus, ut lermina- tur ad Deum propter se, est latria absoluta et perfecta ; prout vero terminatur ad rem sa- cram propter Deum est adoratio respectiva, est latria secundum quid; sicut, quando uno actu diligitur Deus propter se et proximus propter Deum, ille actus, prout terminatur ad Deum, est dilectio absoluta et super omnia ; ut terminatur vero ad proximum, est respec- tiva, et non super omnia, sed infra Deum; et hoc modo facile conciliantur, et intelliguntur omnia dicta illius Concilii. Ex hoc vero ulte- rius sequitur (ut existimo) evidenter posse hoc genus adorationis fieri diversis actibus, imo et re ipsa posse interdum separari hos adorandi modos, in quo reeedo a posteriori extrema sentenlia. Declaralur autem et pro- batur. Nam primo manifestum est, interdum posse absolulam Dei adorationem fieri sine respectiva adoratione aliarum rerum sacra- rum, non solum quando per se consideratur Deus sine ullo concursu, vel occasione harum rerum sensibilium, sed etiam quando ex illis excitatur animus ad adorandum Deum, eo modo, quo Durand. sentit, adorari exemplar ad praesentiam imaginis, non adorata proprie ac per se ipsa imagine; vel etiam eo modo,

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

quo dicebat opinio supra recitata, exteriorem actionem adorationis fieri coram imagine vel resacra, totam vero mentis intenlionem ad Deum, seu exemplar dirigi; nam licet pr.c- diclas sententia^ in hoc falsae sint quod negant, imagines, vel res sacras esse adorabiles alio vero ac proprio modo adorationis, tamen ille modus, quem ponunt adorandi Deum vel exemplar, non est impossibilis, nec falsus, nec illicitus, quia cum exercitium adorationis vo- lunlarium sit et iiberum, potest homo suo ar- bitrio prsescindere unam rem ab alia , seu unum objectum materiale ab alio, et ita diri- gere mentis intentionem ad adorandum unum prsecise, non coadorato alio, etiam si fortasse occasio sumpta sit ab alio objecto sensibili, quod memoriam excitavit. Et declaratur exemplo; nam, licet Eucharistise sacramen- tum, ut constat ex Christo et speciebus, unico actu et animi motu adorabile sit, ita ut spe- cies simul cum Christo coadorentur, nihilo- minus potest homo mente prsescindere, et Christum ibi sub speciebus latentem conside- rare, eumque solum ac praecise adorare, non coadoratis speciebus ex intentione sua, quam- vis exterior aclio in praesentia specierum exerceatur; nam in hoc nulla est repugnantia et totum pendet ex hominis libertate. Est ergo hic modus possibilis. Quod autem licitus sit, probatur, quia neque est malus ratione ejus quod in eo omittitur, neque etiam ra- tione ejus quod per eum fit; ergo per se non habet ullam malitiam; et alioqui habet bonum et honeslum objectum. Ergo per se bonus est. Assumptum declaratur et probatur, quia in eo actu omittitur propria ac per se coadora- tio imaginis vel rei sacrse ; hsec autem omissio non semper mala est, quia non omittitur ex aliquo errore, propterea, scilicet, quod mala existimetur, sed solum quia animus omnino appellatur ad superioris rei considerationem et reverentiam, quod licite facere potest, quia nullam habet obligationem exercendi semper adorationem circa rem sensibilem, etiam si sacra sit, et ex illa sumat occasionem ado- randi Deum;quia hoc prpeceptum, vel nullum est, quod absolute obliget ad exercitium actus, sed solum ad specificationem, si homo velit illum exercere; vel si est aliquod, illud est affirmativum, et non obligat pro semper ; ergo ratione illius omissionis seu praacisionis, non est actus malus ; aliunde vero per illum actum colitur Deus adoratione absoluta et perfecta, illi debita propter ejus excellentiam, ut pro- ponitur; ergo ille actus, ratione ejus quod per

XXI.

eum fit, non est malus, sed potius ex objecto bonus, neque intrinsece includit aliquam cir- cumstantiam, quae inficiat.

15. Differentia inter imagines et res sa- cras. — Proprius usus rerum sacrarum quis. — Notatu diynum. — Simili discursu pro- bari potest adorationem respectivam harum rerum sacrarum esse separabilem ab adora- tione absoluta latriae ipsius Dei, talemque adorationem sic exercitam esse licitam. Et primum quidem, scilicet, hoc esse possibile, probatur primo ipso usu et experientia ; fre- quentissime enim tractamus has res sacras religiosa veneratione , non exercendo pro- prium et absolutum actum Iatriee circa Deum ipsum vel Christum ; tunc ergo exercemus solam adorationem respectivam, quam VII Synodus vocavit simplicem adorationem a la- tria distinctam. Antecedens videtur adeo evi- dens experientia, ut a nemine negari possit; sed declaralur amplius, quia absoluta Dei adoratio esse non potest sine actuali conside- ratione absoluta ipsiusDei et excellentiee ejus; saepe autem veneramur has res sine tali ac- tuali memoria et consideratione Dei , sed so- lum, vel confuse apprehendendo has res, ut sacras et religiosas, vel ad summum conside- rando illas utcultui divino dicatas, in quo non consideralur Deus ut per se adorabilis est, sed solum, ut extrinsece facitadorabilem rem suo cultui dicatam, seu (quod idem est) ut est ratio adorandi illam. Declaratur eliam heec experientia in hunc modum : nam longe aliter veneramur calicem vacuum, vel plenum Chri- sti sanguine; quando enim hoc posteriori modo illum apprehendimus, statim exerce- mus actum perfectse latriae, quo tendimus in ipsum Christum, ut objectum primarium, et absolute adoratum, crelera vero ipsi coado- rantur; quando vero apprehendimus calicem vacuum, non excitamur ad talem adorationis modum, sed solum ad reverenter traclandam rem illam, quia ut sacram et religiosam illam apprehendimus; ergo signum est, in hoc pos- teriori genere adorationis, communiter lo- quendo, non exerceri perfectam et absolutam latriam circa Deum vel Christum, sed solum respectivam circa res. sacras. In quo est obiter notanda differentia inter imagines et res sa- cras; nam licet in hoc conveniant, quod etiam imagines sunt adorabiles sola adoratione res- pectiva, ut alias diximus, tamen si imago proprium imaginis officium exerceat, nun- quam adoratur, quin prototypon in ea prima- rio et absolute adoretur, quia proprium offi-

cium imaginis, est referre suum exemplar. Unde si interdum sola imago honoratur, ut materiale objectum, quod adoratur. potius sumitur ut res quaedam sacra, quam formali- ter, et in actu exercilo, ut imago, et quia prior usus imaginis proprior est et frequentior, ideo prior modus adorandi imaginem fre- quentior etiam est; munus autem et proprius usus rerum sacrarum, de quibus modo agi- mus, non est referre, aut repraesentare Deum ad cujus cultum ordinantur, sed solum de- servire, aut esse inslrumenta ad aliquod mi- nisterium divini cultus, vel ad illud esse con- secrata, seu benedicta, et ideo frequentior modus venerandi has res est solum per res- pectivam aclorationem absque formali et pro- pria tendentia mentis et intentionis in Deum secundum se; et haec est valde notanda diffe- rentia ad intelligenda varia dicta de adora- tione imaginum, et harum rerum sacrarum, et ad reddendam rationem hujus experien- tiae, quae, ut opinor, negari non potest, et sufficiens est ad probandum quod intendi- mus. Sed praelerea probatur ratione sumpta ex generali principio, quod in voluntate, non semper ratio volendi est volita ut quod, for- maliter et proprie, sed solum virtualiter, quatenus est ratio volendi aliud, quod patet exemplis; nam primo in intelleclu assensus scienlificus conclusionis non versatur circa principia tanquam objectum quod, seucui in- tellectus assentilur; imo nec semper requi- rit talem actualem assensum principiorum, quamvis semper nitatur ipsis principiis, lan- quam rationi assentiendi ; et qui credit arti- culum fidei, ul revelatum a Deo, non semper actu credit, Deum esse primam veritatem, tanquam objectum creditum ut quod, quam- vis iili veritati nitatur, ut rationi assentiendi. Deinde in voluntate, quamvis proximus ame- lur propter Deum, non quoties amatur proxi- mus illo amore respectivo, necesse est amari formaliter Deum, ut objectum quod diligitur ; et idem est in electione medii propter finem, qua3 non semper requirit actualem intentio- nem, quae formaliter tendat in finem ut ob- jectum volilum ut quod.

16. Ratio qusedam generalis. — Ratio au- tem generalis est, quia non est necessaria connexio inter objecta dicto modo volita ; nam ut una res sit ratio volendi vel colendi aliam, satis est, quod intellectus apprehendat res- pectum unius ad aliam, et judicet, hanc rem, quaa ad aliam habet respectum, esse amabi- lem vel honorabilem ratione illius termini,

QtLEST. LXXXllI, ART. III.

quem respicit; quo posito judicio, potest vo- luntas immediate acpraecise ferri in objectum illud sub ea ratione respectiva;hoc enim nul- lam repugnantiam involvit, ut per se notum videtur, et pendet ex libero exercitio actuum voluntatis ; ergo potest ila fieri, ut in preece- dente puncto argumentabamur. Imo suppo- sita tali apprehensione et judicio, hic modus operandi est magis connaturalis voluntati; nam si ego non desidero hunc finem, ut per se amabilem, sed mediurn, ut utile ad talem finem, et amabile propter illum, non est cur voluntas excitetur ad tendendum in finem, ut in objectum quod, amando illum propter se, sed solum in medium, amando illud propter finem ; sic ergo in praesenti potest inteliectus non considerare actu Deum, ut summe ex- cellentem, et per se adorabilem, sed solum apprehendere hanc rem sacram ut divino cultui dicatam, et ea ratione judicare, eam esse reverenter tractandam ; ergo potest vo- luntas id praecise velle, non intendendo actu absolutam latriam et cultum Dei secundum se. Est ergo sine dubio hic modus adorandi possibilis.

17. Probatur primo. — Secundo. — Modus loquendi falsus rejicitur. — Adoratio quid. — Emphasis quid. — Quod autem licitus sit, eisdem fere argumentis probari potest : primo quidem ex communi usu omnium piorum, et religiosorum hominum, qui, ut ostendi- mus , frequentius hoc modo venerantur has res, et certi moraliter sunt, in hoc se nihil peccare,sed potiusbeneagere. Secundo, quia sive consideremus id, quod ibi fit, sive id, quod omittitur, nulla est deordinatio ; et alio- qui objectum taiis actus est per se consenta- neum rectae rationi; ergo actus hinc habet honestatem, et ex nullo capite habet mali- tiam. Assumptum declaratur; nam ibi omit- titur absoluta adoratio latriae Dei, a quo ha- bent hae res sacrae, quod adorabiles sint; heec autem omissio non est mala, quia praeceptum adorandi Deum hoc modo non semper obligat. Neque eliam eo tempore occurrit specialis aliqua ratio, propter quam tunc semper et specialiler obliget. Rursus ibi exercetur ado- ratio respectiva praecise; haec autem est com- mensurata objecto, nam tale objectum mate- riale propter talem rationem secundum rec- tamrationem adorabile seu honorabile est, ut VII Synodus locis adductis saepe loquitur, et ideo act. 3, in epist. Orientalium, approban- tibus Legatis Pontificis, absolute et generali- ter dicitur, adorare imagines licitum esse,

DISPUTAT. LXXXI, SECT. VIII.

sed prototypi causa. Idem autern est, ut srepe dixi, de rebus sacris. Quotiescumque ergo propter debitam rationem, etcum debita exi- stimatione honoranlur, licita est adoratio, quamvis in ea prsecise sislalur. Unde argu- mentor ultimo, quia hrec adoralio respectiva, seu minor quam perfecta lalria, aliquando est licita et sancta, ut evidenter docet dicta VII Synodus multis in locis, quorum aliqua designavimus ; el quando conjunctim fit cum latria perfecta respectu Dei, est licita, ut in preecedente modo declaratur; ea ergo etiam si fit praecise ac separatim, eril licita; patet consequentia , quia ex hoc non adjungitur illi aliqua mala circumstantia, neque aliquid omit- titur, quod simpliciter sit ad honestatem necessarium. Dicet fortasse aliquis, his ratio- nibus recte probari, illum modum reverenter tractandi has res sacras, cum prsedicta exi- stimatione absque actuali exercilio perfectee latriae, esse quidem possibilem et licitum, non tamen mereri nomen adorationis, quee debe- ret esse emphasis honoris, ut dicitur in VII Synodo, lococitalo; ibienim non est emphasis honoris, sed solum qusedam existimatio, et prudens discretio inter res ipsas. Sed hoc est revocare rem totam ad qusestionem de nomine, et modus ille loquendi est falsus et praeter communem modum loquendi, etiam usitalum in prsedicta VII Synodo; nam illa revera non est tantum existimatio, sed ex diversa existi- matione procedit diversa operatio, quee non potest non esse adoratio, quamvis secundaria et respectiva, quia est veneratio quaedam, et significatio honoris et religiosse existimatio- nis, ut in eadem VII Synodo seepe dicitur, et in illis eisdem verbis, cum dicitur adoratio emphasis honoris , quia emphasis nil aliud est, quam significatio recondita, et minus ex- plicata; quamvis, etiam si per emphasin ho- noris intelligeremus excellentem aliquem ho- norem , posset hoc attribui huic adorationi respectivae rerum sacrarum, etiam praecise sumptae, quia quatenus in divina excellentia nititur, religiosa est, et altioris ordinis ab omni alio honore, quamvis in illo ordine secunda- rium et infimum locum teneat; ille igitur modus tractandi has res sacras cum venera- tione et reverentia, modus quidam adoratio- nis est ; unde recte Tharasius in VII Synodo, act. 4, non longe a fine, paulo post illa verba Anastasii, quod adoratio est emphasis honoris, ex eis ita infert : Omnes, qui sacras imagines se venerari confitentur, adorationem autem recusant, a sancto Patre, tanquam hypocritie

redarguuntur. Idem ergo nosdicimus deado- ratione et veneratione rerum sacrarum.

18. Constafc igitur, respectivam istarum re- rum adorationem posse licite fieri solam ac separatam a perfecta et absoluta latria. Tunc autem dicitur illa adoratio esse una cum ado- rationeipsius Dei, velhabitu,ut dixi, velquia, quantum est ex se, potest conjungi in unum cum adoralione Dei, quamvis contingat per accidens actualiter separari ex liberlate ope- rantis, vel certe, quia illemet actus virtute conlinet adoralionem Dei, quatenus propter illum fit, et in illius excellentia fundatur, quamvis in ipsum non tendat, ut in objectum formaliter adoratum; sicut, qui diligit proxi- mum propter Deum, dici potest, ibi diligere Deum, non formaliter, sed virtute, propter quod dicitur ad Rom. 13 : Qui diligit proxi- mum, legem implevit; et eodem modo in elec- tione medii dicitur intendi finis, ut loqui- tur D. Thom., 1. 2, qusest. 12, art. 4. Quin potius, etiam honor Sanctis exhibitus dicitur ssepe in praedicta Synodo tendere in Deum, ut loquitur expresse Leontius, dicta actione quarta, dicens : Honor, qui Sanctis impendi- tur, inipsum recurrit, et, qui Martyrem colit, Deum ipsum colit, et, qui Matrem illius ado- rat, ipsi honorem assignat, et similia, quae etiam leguntur ibidem in epistolis Germ. ad Joann. et ad Thom., et actione quinta, in dis- putatione Leontii cum Judeeo, et actione ter- tia, in epist. Orientalium, circa finem; et ta- men certum est, quando Sancti adorantur formaliter, expresse nonadorari Deum, ut ob- jectum, quod adoratur, sed solos Sanctos ip- sos; imo neque proxime adorari propter Deum. ut propter immediatam rationem ado- randi, sed propter intrinsecam sanctitatem eorum; nam, ut recte dixit Adrianus ibidem, actione 2, in sua epist., circa finem : Decet Sanctos honor et veneratio propter justitiam eorum. Nihilominus tamen, quia totus hic ho- nor Sanctorum cedit in Dei honorem, et in Deo radicaliter fundatur, ideo, quando Sancti honorantur, dicitur Deus honorari in illis; ergo multo magis cultus harum rerum sacra- rum, qui immediate fundatur in Deo, ut in ratione adorandi, dicetur esse virlualis honor et cultus ipsiusmet Dei.

19. Adoratio Dei et rerum sacrarum quo- modo una, quomodo et sit duplex. — Ex his ergo satis constat, quomodo sit una adoratio harum rerum sacrarum et Dei, et quomodo etiam sit duplex, diversa consideratione et ratione, per quod sufficienter responsum est

836 QU^EST

ad principalem difficultalem , supra tactam. Et hinc etiam exponuntur facile omnes locu- tiones ibi adductae; nam in eis interdum sermo est de adoralione imaginum, ut exer- cent imaginum officium, atque adeo, ul in eis adoratur prototypon, ut objectum quod; in- terdum vero loquuntur de adoratione respec- tiva ; et hoc modo est in universum verum, has res non adorari, nisi ut relatas ad aliud, nec respiciendo ad ipsas ut sic, seu ad na- turas earum, sed respiciendo ad excellentiam alterius, saltem ut ad rationem adorandi, et hoc est, quod primo ac principaliter intendi- tur in illo Concil., quia hoc est, quod per se honestat hanc adorationem. Unde ad primam confirmationem plana est etiam responsio, quia in his rebus dupliciter potest adorari Deus, scilicet, vel imphcite, et, ut objectum quo tantum , vel explicite et ut objectum quod, et uterque modus sufficit ad honestam adoralionem, et de utroque loquitur Conci- hum in diversis locis; prior vero ratio per se perlinet, et requiritur ad propriam adoratio- nem harum rerum, quatenus ad illas termi- natur, quia illas non sunt adorabiles, nisi ratione alterius; quod vero simul cum illis adoretur aliud, ut objectum adoratum ut quod, formahter non pertinet ad adorationem ea- rum , sed concomitanter fieri potest ex per- fecla apprehensione et motione adorantis.

20. Ad secundam confirmationem responsio. — Hinc ad secundam confirmationem in pri- mis dici potest, VII Synodum, in definitione fidei, cum docet, vel imagines, vel has res sa- cras esse aclorabiles formaliter, loqui de ado- ratione respectiva et secundaria, tum quia eam expresse a latria distinguit; tum etiam quia heec est adoratio per se debita his rebus, et quod aliquid aliud attingatur , est quasi accidentarium; et eodem modo intelligi potest Concil. Trident., cum dicit, his rebus esse de- bitum honorem, et venerationem impertien- dam. Neque huic expositioni obstat, quod eadem Concilia subjungunt, honorem his re- bus seu imaginibus exhibitum ad prototypa referri, et heec eadem prototypa in imagini- bus adorari, quia hoc totum verificari potest de prototypo, ut est ratio adorandi imaginem, ut jam declaratum est ; sicut honor Sanctorum dicitur referri in Deum, et Deum adorari in Sanctis; nam, quod prototypon adoretur in imagine, ut objectum quod, quando forma- liler utimur imagine, ut imagine, licet sit verum, non est tamen de fide certum, neque existimo, ibi esse definitum. Unde dicitur se-

LXXXMI, ART. III.

cundo, Concilia haec, solum id definire, quod per se pertinet ad fidem et ad defendendam legitimam adorationem harum rerum a ca- lumniis heereticorum ; hoc autem in duobus vel tribus consistit. Primum est, quod res vere ac proprie et sub aliqua honesta inten- tione adorantur. Secundum est , quod non adorantur ratione sui, sed ratione alterius; unde fit tertio, ut totus honor harum rerum ad aliud referatur, quod in ipsis aliquo modo adoratur, et haec tantum sunt omnino certa ; reliqua vero relinquunt Concilia disputationi Theologicse, scilicet, an res illa, quae est ratio adorandi aliam , simul cum illa , et in illa adoretur, ut quod, vel tantum ut quo; et quando adoralur ut quod, an fiat uno aclu interiori, vel duobus ; et an ila semper fiat, vel solum aliquando; insinuant tamen prse- dicta Concilia, in illa ratione et explicatione, quam subdunt post definitionem suam, quo- tiescumque adorantur imagines, ut sunt ima- gines, in eis adorari exemplaria, etiam ut res primario adoratas; non tamen inde sequitur, idem atque eodem modo fieri, quandocumque adorantur res sacrse aut ipssemet imagines, quatenus quaedam res sacree sunt, ut in superioribus explicatum reliquimus. Ex illis ergo definitionibus nihil colligi potest diver- sum a doctrina tradita.

DISPUTATIO LXXXII.

DE PR.EPARATIONE AD MISSAM NECESSARIA. DE VESTIBUS SACRIS.

ET

1 . Postquam dictum est de tempore et loco, quae magis extrinsecus circumstant ac- tionem sacrificandi , explicandae sequuntur alise circumstantiae vel cseremoniee, quse magis intrinsece ipsimet actioni sacrificandi adjunguntur. Sed prius quam ad ha^c acce- damus, explicare oportet , quomodo sacer- dos parare se debeat, ut convenienter dispo- situs ad altare Dei sacrificaturus accedat. Potest autem haec dispositio requiri, aut ex parte animi , aut ex parte corporis, et de utraque aliquid sumendum est ex dictis su- perioribus, de dispositione ad communionem sacramenli Eucharistiaa necessaria; aliquid vero addendum est tanquam hujus loci pro- prium. Quia ergo sacerdos sacrificaturus, communicaturus etiam est, ante omnia ne- cesse est, ut sine conscientia peccati morlalis accedat; ita ut, si talem conscientiam prius habeat, confessionem prsemittat , si potest.

DISPTJTAT. LXXXII, SECT. I.

vel, si non potest, saltem contritionem habeat cum proposito confilendi cum primum possit, juxta tractata in superioribus. Prseter hanc aulem dispositionem nulla alia spiritualis prneparatio occurrit, qure simpliciter neces- saria sit ex prasceplo, praler voluntatem, et inlentionem rile et honeste sacrificandi, quia neque ex sola rei natura aliquid aliud colligi potest, neque invenitur aliquod speciale prte- ceptum positivum, quod aliquid hujusmodi praescribat, ita ut ejus transgressio peccatum sit; nonnulla enim, quae in Missali designan- tur, solum pertinent ad quandam directioncm et consilium, quod observare, optimum qui- dem erit; nihil tamen peccabunt, si omittan- tur, secluso contemptu, maxime, si aliqua alia preeparatio pra3mittatur,queejuxtaunius- cujusque consuetudinem, magis eum possit ad devotionem juvare; hoc enim servare debent sacerdotes omnes, ut sacrificium hoc, debita religione et pietate, celebrare possint, ut recte docetS.Germ., in Theoria rerum Ecclesiasti- carum, cujus rei illustre exemplum legi po- test apud Dionys., epist. ad Demoph. Addit vero Innocent., lib. 1 de hoc myst., cap. 47, celebrantem debere quosdam Psalmos et ora- tiones prsemittere; sed, ut dixi, de hoc non invenio expressum preeceptum , sed consi- lium; solum potest quoad hanc partem super- esse qusestio de preemittenda recitatione di- vini officii, quam statim tractabimus. Rursus ex eodem principio, quod sacerdos sacrifica- turus , communicaturus etiam est, quod ad corpus pertinet, necesse est, ut jejunus acce- dat, in quo servanda sunt, quae superius de communione annotavimus, et quee addidimus disput. 80, quod sacerdos, bis sacrificaturus eodem die, non debet etiam calicis purifica- tionem accipere in priori Missa; nihil enim aliud speciale hic occurrit addendum, quia neque majus, neque minus jejunium requiri- tur ad sacrificandum quam ad simpliciter communicandum, neque specialis aliqua poena ipso jure imposita est sacerdoli non jejuno sa- crificanti, quamvis deponi interdum, vel ex- communicari preecipiatur, in Goncil. Brac. II, can. 10, Tolet. VIII, can. 2, c. Nihil, 7, q. 1. Deinde necessaria est ea dispositio corporis, quee excludat omne periculum irreverentiee, vel relinquendi inchoatum sacrificium; etideo in c. Gommuniler, 14 dist., et 2, quaest. 7, per totam, excluduntur ab hoc munere sacri- ficandi omnes illi, qui caducum morbum, aut capitis vertiginem, aut similem segritudinem patiuntur; et idem est de eo, qui patitur pe-

riculum vomilus, aut aliquid hujusmodi, quia tunc injuria fierct lanto mysterio, cum lali disposilione sacrificando. Unde in illis juri- bus cavetur, ut qui tali morbo caduco labo- rant, non solum , ul prius curentur, sed eliam, ut, postquam convaluerint , prius quam ad altare accedant, per annum proben- tur. Quod servata proportione in aliis eegri- tudinibus observandum est, in quibus lale periculum intercedit; ubi vero nullum peri- culum est, sed horror quidam, ut in lepra et similibus, non omnino prohibetur hoc mi- nisterium , sed solum , ut non publice, sed occulte fiat, ut supra diximus, de commu- nione agentes. Quocirca necessarium etiam est, ut decens munditia corporalis adhibea- tur, quantum recta ratio dictat; et ideo juxta Missalis regulas sacerdos celebraturus manus corporaliter lavat; nam licet id etiam fiat in significationem spiritualis munditiee quam ha- bere debet, ut notat Innocentius, lib. 1 de hoc myst., cap. 46, tamen hoc etiam fit prop- ter ipsam corporalem munditiam , et omitti facile non debet, quamvis non videatur illa sufficiens materia rigorosi prtecepti. Igitur nulla alia corporalis dispositio necessaria est, preeter eam , quee in sacris vestibus posita est; de quibus erit altera pars hujus disputa- tionis.

SECTIO I.

Utrum teneatur sacerdos praemittere divinum officium ante Missam.

1 . Sententia quxdam valde communis. — In hac dubitatione est sententia valde com- inunis, esse peccatum morlale dicere Missam ante recitatum saltem Matutinum officium. Ita tenet Vervecensis, a Sylvest. cilatus ; tri- buitur etiam Palud. in 4, dist. 13, queest. 2, art. 2, concl. 2, ubi solum dicit, non debere Missam dici , nisi post dictum Matutinum ; idem vero inferius subdit de Prima, quod est signum ipsum non intellexisse, hanc esse obligationem sub peccato mortali. Clarius te- nuit hoc Antonin., 2 part., tit. 13, c. 4, § 1; Gabriel, lectione 13 in can.; Angel., verb. Missa, n. 42; et Armilla, verbo Horee cano- nicee, num. 18; et Summistee frequentius, his verbis. Idem tenet Navar., lib. de Oratione, cap. 3. num. 70, ubi potius videtur dicere, contrarium in rigore juris esse verum, quam- vis non auderem (inquit) id consulere, neque facere sine gravi causa. In capite autem 21 , num. 30, illud dictum declarat de hora prima ;

838 QU.EST

de Matutina autem dicit, se sequi opinionem communiorem, limitando illam, ne procedat, quando aliqua justa causa id fieret. Eamdem opinionem tenet Marcel., referens plures ca- nonistas, lib. de Horis canonicis, cap. 42. Fundantur hi auctores in consuetudine Eccle- siae, quam satis ostendunt tot graves aucto- res, et ex usu constat. Certum est autem consuetudinem habere vim legis, et conse- quenter in re gravi obligare submortali; quod autem talis sit hsec res, de qua agimus, pro- batur, quia gravitas materise judicio pruden- tum pensanda est; sed communiter sapientes in hac materia judicant, rem hanc esse gra- vem. Item, quia ex institutione Ecclesiae, Matutinum est officium nocturnum; Missa vero diurnum ; ergo inversio hujus ordinis ex se est culpabilis, et contra rationem; ergo adjuncta consuetudine Ecclesiae , erit gravis transgressio. Accedit, quodinMissali Romano prius traditur regula, ut Missa dicatur Matu- tino saltem absoluto, et postea inter defectus Missse numeratur, si celebrans non dixit Ma- tutinum cum Laudibus ; non videntur autem ibi numerari, nisi graves defectus.

2. Secunda opinio. — Secunda sententia est, esse quidem obligationem aliquam preemit- tendi Matutinum ante Missam, quando com- mode potest, et nulla est rationabilis causa invertendi hunc ordinem ; nihilominus, si id fiat, etiam sine legitima causa, non esse pec- catum mortale, sed veniale, quia nullum est sufficiens fundamentum ad asserendum, in ea transgressione, aut inversione ordinis esse majorem gravitatem, quia neque de prsecepto satis constat, neque res est adeo gravis. Unde, si ex aliqua rationabili causa id fiat, juxta hanc opinionem nulla erit culpa, etiam venialis; erit autem sufficiens causa, si instat hora dicendi Missam, et populus, vel aliqua persona gravisexpectat, vel commodum tem- pus ad Missam dicendam elabitur, vel alia similis. Ita tenet Soto, lib. 10 de Instit., q. 5, art. 4, et in 4, distinct. 13, queest. 2, art. 2; et in idem inclinat Sylvest., verb. Missa 1, quaest. 6, quamvis subdubitans; antiquiores vero de hoc nihil dicunt; in eo autem huic sententise favent, quod agentes de obligatio- nibus sacerdotum, et de peccatis, quee in ce- lebratione Missee committi possunt, nunquam hujus meminerunt.

3. Prima responsio. — Ut veritatem expli- cemus, distinguamus, inter privatam officii recitationem, quse secreto a particulari per- sona, quse Missam dictura est, vel privatam

LXXXIII, ART. III.

vel solemnem, et publicam recitationem offi- cii, quse fit in choro ante Missam solemnem. 4. Dico primo : nullum est prteceptum obli- gans sub peccato mortali singulos sacerdotes ad recitandum Matutinum prius quam sacri- ficium Missae offerant, sive privatim, sive solemniter Missam cantando. Probatur, quia certum est, tale pra3ceptum, neque a Christo, neque ab Ecclesia , esse unquam expresse traditum. Quod vero nec consuetudine sit in- troductum, ita declaratur; nam tribus modis possumus hos duos actus considerare. Primo, quatenus unusquisque eorum postulat certum ac definitum tempus, ut recte fiat; fieri enim potest, ut ad dicendam Missam ante Matuti- num, vel illa nimium anteponatur, vel hoc nimis postponatur, et inde aliqua culpa con- trahatur. Secl heec consideratio nihil ad prse- sentem considerationem refert, quia, si ali- quod peccatum in hoc intervenit, est valde per accidens ad inversionem ejus ordinis, de quo agimus; nam, si sacerdos peccat, noctu Missam inchoando, solum propter anticipa- tionem, nihil minus peccabit, sive dixerit Matutinum, sive non. Addo, ex hoc preeciso titulo,nunquampeccari mortaliter, si utraque actio intra legitimum tempus fiat, id est, si Missa a summo mane usque ad meridiem ; Matutinum vero ante lapsum totum natura- lem diem, pro quo currit obligatio, dicatur. Secundo possunt illse duae actiones conside- rari, ita ut una sit veluti dispositio, et ve- luti prseparatio ad aliam. scilicet, recitatio Matutini ad Missam ; et quidem, si sub hac ratione esset latum preeceptum, materia ejus esset satis gravis, et transgressio ejus per se esset peccatum mortale; nam hac ratione est peccatum mortale dicere Missam, non ser- vato jejunio, quia illa observatio preecepta est tanquam gravis qusedam dispositio; et simi- liter est peccatum mortale, dicere Missam sine vestibus sacris, quia hoc etiam preecep- tum est ad corporis conveniens ornamentum seu dispositionem ; ergo si recitatio Matutini esset prsecepta ut dispositio prsevia , esset sine dubio materia gravis ejus transgressio. Nullo autem sufficiente , imo nec probabili fundamento ostendi potest, hoc esse sub hac ratione praeceptum, neque auctores supra ci- tati ita prseceptum hoc explicant, quia nec ex sola consuetudine id sumi potest, sed ad summum, solere lalem ordinem inter duas illas actiones servari, quod potest fieri sine eo quod una earum intelligatur esse dispo- sitio ad alteram, sicut inler ipsas horas cano-

DISPUTAT. LXXXH

nicas una prius est dicenda quam alia, non quia sit disposilio ad illam, sed ratione ordi- nis. Et quidem Navarr. supra dicit, recitalio- nem Matulinee et Primee disponere hominem ad Missam devotius et reverentius dicendam, et in ultimo loco ait, Ecclesiam, dum ad Mis- sam, majorem attentionem et praeparationem requirit, quam ad aliud Ecclesiasticum offi- cium, per hoc satis significare, ut horee, sal- tem nocturnee, sint quaedam preeparatio ad Missam, quia nullam aliam preeparationem praefixit Ecclesia faciendam. Sed hoc leve in- dicium est ad prseceptum sub hac ratione constituendum , quia , licet demus, hanc re- citationem per se conducere ad majorem devotionem , tamen Ecclesia non preecipit quidquid ad dicendam Missam cum majori devolione potest conducere, neque hanc pree- paralionem unquam specialiter designavit; nam licet in Missali de hoc admoneantur sa- cerdotes, tamen ibi nullum est verbum prae- ceptivum; et ex modo, quo illa regula propo- nitur, constat, nihil ibi novum statui, sed solum declarari, et proponi, quod fieri solet, et expedit; imo ibidem clarius admonentur sacerdotes, ut prius aliquantulum vacent ora- tioni, et tamen illud non intelligitur esse prae- ceptum, sed consilium. Tandem recitatio di- vini officii per se non est instituta , ut sit dispositio, vel preeparatio ad Missam , sed propter se preecipitur ad publicam orationem in Ecclesia faciendam; non est ergo, cur sine majori fundamento dicamus , esse sub hac ratione preeceptam, quia, iicet aliquid ad hoc conferat, tamen aliis etiam modis potest ani- mus convenienter praeparari. Et confirmatur tandem, nam, si heec recitatio esset pree- cepta ut necessaria dispositio, non liceret, ob solam eegritudinem, vel aiiam similem or- dinariam causam , dicere Missam sine tali preeparatione; sicut non licet dicere, non servato jejunio, etiam si quis ob aegritudinem non possit jejunus ad Missam accedere. Est autem certum apud omnes, quod, si quis ob capitis debilitatem, vel similem causam, ab obligatione recitandi officium excusetur, nihilominus posse Missam dicere : ergo, etc. Tertio modo possunt illae duee actiones consi- derari, soium quoad ordinem, id est, quod oporteat in ordine et successione temporis unam aliam preecedere, non solum ob causa- iitatem, sed ex praecisa ratione ordinis, sicut ordinantur horee canonicee inter se. Et neque sub hac ratione intervenit hic tale praecep- tum. Primo quidem , quia nulia potest hic

SECT. I.

ostendi consuetudo, quee vim preecepti ha- beat; nam, ut consuetudo inducat preecep- tum, non solum est considerandum, quid fiat, sed eliam , qua ratione vel animo fiat; in preesenti ergo verum est, reguiariler solere dici Matutinum ante Missam ; tamen hoc non fit, ut servetur ordo inter illa duo, sed ut sin- gula suis temporibus accommodate fiant; ex quo per accidens consequitur, ut frequentius Matutinum dicatur ante Missam; ex hac ergo consuetudine non polest colligi, ordinem ipsum esse preeceptum, cum non fuerit per se inten- tus. Quod autem consuetudo heec talis sit, patet primo ex ipsa rei natura , supposita institutione , quia unum officium nocturnum est, aliud diurnum. Secundo, quia, ut Soto ait, divinum officium non habet ordinem per se cum sacrificio Missee, neque ex ullo prin- cipio constare potest, consuetudinem eo animo esse introductam, ut ille jam ordo sit per se. Tertio, quia consuetudo sub ea apprehensione et ratione non est recepta ; nam plures viri docti et timorati illam negant sub tali ra- tione, ut Sylvester etiam notavit ; quaprop- ter non sufficit plurium Doctorum auctoritas ad talem consuetudinem sub tali ratione per- suadendam , quia neque ab eis sufficienter probata est, neque etiam modus ejus satis videtur ab iilis perspectus, et examinatus. Quare hic uti possumus testimonio ejusdem Navarri, in c. Placuit, dist. 6, num. 186, di- cenlis, non esse credendum multis auctori- bus asserentibusaliquam consuetudinem, nisi ab eis probetur. Secundo licet daremus, illam consuetudinem esse introductam direcle ra- tione ordinis, nihiiominus ejus transgressio per se non esset peccatum mortale, quia ordo ille non est res magni momenti; neque enim ad cultum Dei multum spectat, neque ad re- verentiam sacramenti , neque ad aliquem alium gravem finem, qui ad Dei, vel proximi charitatem pertineat. Preesertim, cum solum agamus de officio et sacrificio privatim factis, ex quorum mutatione quoad ordinem, per se non sequitur scandalum, neque aliud grave incommodum. Nam quod Navarrus ait, hanc opinionem preebere occasionem valde inde- vote et indecenter recitandi Matutinum in- terdiu , etiam post prandium et meridiem , hoc, inquam, non ita est; nam opinio heec nullam preebet hujusmodi occasionem ; si au- tem aliquis ex malitia sua illam sumat, erit scandalum passivum, non activum; alias idem dici posset de ceeteris horis, quee matutino tempore dicendee sunt. Adde, illam etiam se-

rotinam recitationem Matutini temptu , non esse peccatum mortale ; ergo mullo minus transgressio hujus ordinis erit peccatum mortale propter illam occasionem. Tandem magis per se est ordo praescriptus inter Matutinum et caeteras horas canonicas, quam inter Matutinum et Missam ; sed reci- tare atias horas ante Matutinum, non est pec- catum mortale ex objeeto, ut omnes docent, quia illa inversio prsecise sumpta est materia levis. Major patet, quia horse canonicae sunt ejusdem rationis, et componunt unum offi- cium inter se, non autem cum Missa.

5. Primum consectarium. — Ex his vero dua- bus ultimisrationibus sequitur, siadmittamus consuetudinem sub hac posteriori ratione, esse peccatum veniale, illam transgredi sine legitima causa. Si vero eam negamus sub prsedicta ratione, ut mihi quidem probabilius videtur, dicendum consequenter est , ex vi talis ordinis, aut immutationis ejus, nec pec- catum veniale esse, dicere Missam ante Ma- tutinum, etiam sine legitima causa, quia in hoc, neque contra, neque preeter prseceptum fit ex hoc prsecise capite; aliunde vero non excusabitur quis a culpa veniali, quia, sci- licet, irrationabiliter, et sine causa nimium postponit Matutinum officium.

6. Secundum consectarium. — Tertium. — Quartum. — Ultimum. — Secundo sequitur, multo certius esse, si ex rationabili causa hoc fiat, nullum esse peccatum, etiam veniale, ut fere omnes docent, eliam auctores primse opi- nionis, quamvisfortasse illi graviorem causam requirerent; ego vero existimo mediocrem suf- ficere, illam scilicet, quse satis esset ad diffe- rendam Matutini recitationem toto illo tempore absque culpa veniali, vel aliam similem, ut supra exemplis insinuatum est. Et confir- matur : nam etiam inverlere ordinem inter illas horas canonicas, si ex aliqua causa ratio- nabili fiat, excusatur etiam a veniali culpa. Tandem interdum dici potest Missa non dicto Matutino, ex causa, quee excuset ab illo di- cendo,nonsolum ante, sed etiam postMissam; ergo multo magis poterit hoc excusare mo- ralis impotentia dicendi illud ante Missam , quamvis postea dicendiHii sit. Unde infero tertio, licet contingat, male fecisse sacer- dotem, nimium differendo Matutinum offi- cium, tamen, si post illam negligentiam occurreret occasio dicendi Missam, nec possit commode expectare, donec Matutinum recitet, tunc sine nova culpa posse dicere Missam prius, et poslea recitare Matutinum, quia

QTJyEST. LXXXHI , ART. III.

secluso con- jam lunc sufficiens causa ad illam majorem dilationem est, ne amittat opportunitatem dicendi Missam. Quarto colligitur, multo mi- nus peccare sacerdotem , si celebret , non dicta Prima, quod quidem de peccato mor- tali non est dubium, ut docent etiam Sylv., Soto , et Navarr., d. cap. 25, num. 79, quamvis nonnulli Summistae videantur con- trarium docere, ut Navarr. aliis locis refert, sed sine fundamento, ut a fortiori patet ex dictis. De peccato autem veniali aliqui dubi- tant; sed nihil est quod timeatur, per se loquendo , id est , si divinum officium suo tempore persolvatur, quia de alio ordine nullum est pra3ceptum, nec consuetudo, ne- que est res tanti momenti. Ultimo infero, si e contrario totum officium , etiam Completo- rium, recitetur, et Missse postea dicantur, per se loquendo nullum esse peccatum, id est, si alias divinum officium ex legitima causa anteponatur, quia, hoc stante , in reliquo nulla est indecentia vel irreverentia, quod postea fiat sacrificium. Nec refert, quod juxta communem consuetudinem non soleat ita fieri, quia heec consuetudo non est per se propter ordinem, sed quia aliunde, quasi ex natura rei, consequitur, ut moraliter et fre- quenter ita fiat, et hoc bene declarat, quod de priori consuetudine prius dicebamus.

7. Ultima conclusio. — Ultimo dicendum est, si loquamur de publica recitatione, seu cantu divini officii in choro, etiam hoc modo non habere per se ordinem cum Missa; nihilominus tamen regulariter non posse pu- blicam et solemnem dici Missam diei ante recitatum in choro Matutinum, imo neque anle Primam, sine gravi culpa. Prior pars constat ex dictis, quia officium Missse est offi- cium distinctum ab horis canonicis, tam in choro, quam extra chorum, et tam in Missa el officio solemni, quam in privatis. Ergo nulla est ratio, cur ordo per se requiratur inter ipsa. Altera pars probatur, quia in hoc officio publico multo magis necessarium est, ut horas canonicae dicantur suis definitis temporibus, quse notabiliter postponere, vel anteponere contra receptam Ecclesise con- suetudinem, grave peccatum est, nisi aliqua rationabilis causa excusaret, quia ad com- mune bonum, et bonum regimen Ecclesiae spectat, ut hic publicus cultus Dei, statutis temporibus et debito ordine fiat; idemque in superioribus dixi de solemni et publica diei Missa. Si autem Missa diceretur ante Matuti- num in hoc publico officio, non posset non

DISPUTAT. LXXXU, SECT. II

immutari nolabiliter hic ordo, et tempus prajscriptum acl Missam vel Matutinum; ergo ex hac partc esset culpa gravis; et ita sen- tiunt communiter auctores, et sine dubio generaret grave scandalum, si aliter fieret, quod est signum, hanc existimari commu- niter rem gravem. Sed intelligendum hoc est de his Ecclesiis, in quibus est obligatio, et recepta consuetudo dicendi in choro publi- cum officium; nam, ubi non est talis obli- galio, nihil velat dicere Missam solemnem absque praevia recilatione officii in choro, quia, ut dixi, inter hsec non est ordo per se, et ideo, cessante unius obligatione, potest aliud ministerium solum suo tempore fieri. De his etiam Ecclesiis, in quibus est heec obli- gatio, hoc intelligendum est, regulariter, ac moraliter; in aliquo enim raro casu posset id fieri sine culpa , duabus servatis conditio- nibus. scilicet, quod vitetur scandalum, vel aliqua gravis et publica causa intercedat.

SECTIO II.

Utruni convenienter sit in Ecclesia institutum, ut sacerdos ad hoc sacrificium oiferendum vestibus sacris induatur.

1 . Hxreticorum quorumdam sacra vesti- menta rejicientium error. — Hseretici , dicli Waldenses seu Pauperes de Lugduno, quos novi hasretic; imitati sunt, usum sacrorum vestimentorum rejiciunt, tum quia Christus Dominus absque veslimentorum apparatu, sed communibus vestibus utens, hoc sacri- ficium instituit et obtulit; tum etiam quia omnes Ecclesise benedictiones, vel consecra- tiones putant esse superstitiosas, et nullius momenti, aut efficacice. Quidam vero eorum, quamvis dicant, harum vestium usum non esse malum, dicunt tamen esse indifferen- tem, neque potuisse ab Ecclesia institui seu praecipi, ut necessarium ad recte et sine pec- cato hoc munus exercendum, de quo dicemus sectione sequente.

2. Prima conclusio. — Probatur. — Dicen- dum ergo primo, potuisse Ecclesiam insti- tuere peculiares vestes, quibus sacerdotes utantur in sacris ministeriis, distinctas ab illis, quibus communiter induuntur, quibus- que uti non liceai, extra sacrum ministerium, convcnienterque fecisse Ecclesiam , utendo hac potestate. Utrumque horum probatur primo ex antiquissimo usu Ecclesiae; ccepit enim horum vestimentorum usus fere a tem- poribus Apostolorum. Nam Anacl. Pap., suc-

cessor Glcm., et III vel V a Petro, harum vestium mentionem facit in epist. 1 decret. : Episcopus (inquil) ministros secum habeat sacris indutos vestimentis; Slephan. autem 1 , cpist. 1 , sic scribit : Vestimenta Ecclesia- stica, quibus Domino ministratur, cultusque divinus omni cum honorificentia, et honestate a sacerdotibus reliquisque Ecclesise ministris, celebratur, et sacra debent esse et honesta, quibus aliis in usibus, cum Deo ejusque ser- vitio consecrata et dedicata sint, nemo debet frui, quam in Ecclesiasticis , et Deo dignis officiis, quse neque ab aliis debent contingi, nisi a sacratis hominibus ; et habetur in can. Vestimenta, de Gonsec, dist. 1; et ejusdem decreti meminit Damasus, in Pontificali , cap. 24, et omnes antiqui auctores, qui de rebus Ecclesiast. scribunt; refert etiamBeda, lib. 4 Hist., cap. 29 , et Joan. Diaconus, lib. 2 Vitse Gregorii , cap. 57, Greg. Papam, inler alia dona , misisse in Angliam vestimenta sacerdotalia et clericalia; et idem Beda ibidem refert, Carolum Magnum Ecclesias ornasse vasis ac vestibus sacris, ita ut neque jani- toribus liceret co^nuni habitu in Ecclesia ministrare; et Theodor., lib. 3 Hist., cap. 27, meminit cujusdam vestis sacrse, quam Con- stant. Macario Episcopo misit. Hieron. etiam, lib. \ cont. Pelag., scribit, Episcopos, pres- byteros, et omnem clerum in sacrificii admi- nistratione candidis vestibus uti solere; et epist. 3adHeliodor., refert Nepotianum morti vicinum avunculo dixisse : Hanc tunicam, qua uteb\r in ministerio Christi, mitte dilec- tissimo mihi setate Patri, fratri, collegse, etc. Ubi Marian. Victorius, vestem illam casulam vel planetam fuisse , interpretatur. Iclem Hier., in cap. 54 Ezech. : Religio (inquit) divina alterum habitum habet in ministerio, alterum in usu vitaque communi. Similiter Chryst., hom. 83 in Matth., vestium sacra- rum mentionem facit, et in Liturgia ponit orationes, quas dicit sacerdos, cum sacras vestes induit. Denique in Concil. Later. sub Innoc. III, cap. 9, et habetur in cap. 2 de Custodia Eucharistise, dicuntur hrec vesti- menta, sacra, et nitida ac muncla conservari preecipiuntur. Et Concil. Trident., sess. 22, cap. 5, harum vestium usus probatur, et na- turee hominum conformis esse dicitur. Se- cundo potest heec veritas confirmari exemplo veteris Testamenti, in quo Deus propria et sancta vestimenta instituit, quibus sacerdotes et ministri Dei in templo, et sacrificiis Do- mini uterentur, ut constat Exod. 28; ergo

842 QILEST. LXXXIII

multo magis (ut rectecolligit Ivo Carnolensis, epist. 124) in lege nova oportuit sacerdotes uti sacris vestimentis ad divinum cultum et ministerium, et prresertim ad consecrandum corpus et sanguinem Domini. Quin potius vestimenta illa vetera fuisse typos et figuras nostrorum sacerdotalium vestimentorum, de- clarant late graves et antiqui auctores, qui de eis scribunt, ut statim referemus. Est autem differentia inter veterem et novam legem, quia in illa, sicutDeus ipse immediate instituit ritus omnes , et speciales caeremo- nias, ita etiam singula vestimenta sacerdo- talia ipse preescripsit; in nova autem lege, quae est lex libertatis et spiritus, per se so- lum instituit ea, quae sunt de substantia sacrificii, et sacramentorum, potestatem vero instituendi et determinandi reliqua Ecclesiae commisit; illi ergo data est potestas insti- tuendi, seu designandi hujusmodi vestimenta; quae cum non sit frustra data, sed in Eccle- sise aedificationem , convenientissimus fuit usus ejus, quem in Ecclesia esse conspici- mus. Et confirmari etiam hoc potest ex usu omnium gentium ; nam eo modo, quo templa et sacrificia habuere, vestibus etiam peculia- ribns et suo modo sacris seu religiosis, ad id muneris utebantur, ut licet colligere ex Plinio, lib. 19, cap. 1, et ex illo Virgilii , lib. 12 iEneidos : Puraque in veste sacerdos. Tertio accedit naturalis, seu litteralis ratio, quse, Exod. 28, insinuatur illis verbis : Facies- que vestem sacram Aaron fratri tuo in glo- riam et decorem. Pertinetenim ad splendorem et decorem cujusvis sacri ministerii, et prae- sertim tanti sacrificii, ut non fiat tantum veste vulgari et communi, sed ut ipso exteriori apparatu, et sacris indumentis, indicetur, actionem illam non esse communem etvulga- rem, sed sacram. Etenim , si absque sacris indumentis, communi modo et vulgari fieret, vilesceret quodammodo, prsesertim apud ho- mines rudes et sensibiles, qui non facile dis- linguunt pretiosum a vili; igitur ad decorem, et debitum honorem hujus sacrificii conve- niens fuit hsec institutio. Quarto accedit etiam ratio mystica ; nam haec sacra indumenta non tantum ad ornatum, sed etiam ad significa- tionem instituta sunt, quae interdum moralis est. Sunt enim hsec ornamenta (ait Ivo Gar- notensis, serm. de Rebus Eccl.), virlutum insignia quibus, tanquam scripturis, utentes admonentur, quid debeant appetere, quid vitare; etlnnoc, lib. 1 de hoc myst., c. 64 : Jsta (inquit) sunt arma, quae Pontifex debet

ART. III.

induere, contra spirituales nequitias pugna- turus. Et infra : Attendat ergo sacerdos stu- diose, ut signum sine significato non ferat, et vestem sine virtute non portet, etc. Ac deni- que Hier., dicto cap. 44 Ezech., ait, his ves- tibus significari, debere sacerdotes munda conscientia, et virtutum vestibus ornata, Do- mini sacramenta tractare. Inlerdum verohaec significatio est mystica seu tropologica ; verbi gratia, alba vestis significat illam, qua He- rodes Christum illusit, etc.

3. Secunda conclusio. — Sacerdotum sacri- ficantium vestes prsecipux sex sunt. — Dico secundo, usum horum vestimentorum, prout de facto est in Ecclesia, esse convenientissi- mum, ac decentissimum. Ut hoc declaremus, supponendum est primo, sex esse vestes praecipuas, pro sacerdotibus sacrificantibus institutas, scilicet, amictum, albam, cingu- lum , manipulum, stolam seu orarium, et casulam seu planetam, quae omnes nume- rantur in Concil. Rhem., cap. 4, apud Burch., lib. 2, cap. 50. Ex quibus omnibus recte compositis resultat gravis quidam ac decens ornatus sacerdotis ad sacrificandum acce- dentis, quod in hujusmodi vestimentis pri- mum omnium considerari debuit; nam hoc est veluti primum fundamentum et litteralis ratio horum indumentorum. Sed ultra hoc habent haec omnia optimas et sacras signifi- cationes, tum in ordine ad mores, tum in ordine ad Christi passionem, quas late expo- nunt Innocentius III, lib. 1 de hoc mysterio ; Rupertus, lib. 1 de Divin. offic., a cap. 18; Alcuin., lib. de Divin. offic. , cap. de Vest. sacris; Hugo de S. Vict., lib. 2 de Sacram., part. 4, et alii. Ex quibus, quae ad mores pertinent, illse videntur esse propriae, quae in orationibus illis indicantur, quas Ecclesia di- cendas instituit a sacerdote, quando singulis vestibus prsedictis induitur. Primum ergo indumentumesta/Btc£ws,cujus meminit etiam Innocentius III, in epistoh decretali ad Pa- triarcham Constant.; per quem significatur fiducia seu spes, qua debet sacerdos accedere ad offerendum Deo tantum sacrificium. Unde orat : Impone, Domine, capiti meo galeam sa- lutis, etc. Galea enim salutis metaphorice spem significat , ut ex Paulo sumitur ad Eph. 6, et clarius 1 ad Thessal. 5 : Induti loricam fidei et charitatis, et galeam spem salutis; sub spe autem fides subintelligitur, quia ipsa est sperandarum substantia rerum. Addit etiam Hugo Vict., lib. 2 de Sacram., part. 4, quia amictus per humeros ponitur,

DISPUTAT. LXXXll, SECT. II.

8i3

operum fortitudinem signari. Alba, de qua mentio etiam fit in dict. epist. Innoc. III, et in Concil. Carth., cap. 41, munditiam cor- dis, atque adeo totam hominis justitiam in- dicat, et ideo orat sacerdos : Dealba me, Domine, et munda cor meum, etc. Ac propter- ea etiam totum hominem vestit, et usque ad talos extenditur, in quo perseveranlia etiam usque ad finem significari dicilur, ut Alcuin. el alii supra citati nolant. Cingulum carnis continentiam et eastitatem indicat; cingit enim lumbos, astringit et mortificat, ut ait Hier., Psal. 1 32, undeinoratione aitsacerdos : Prsecinge me, Dornine, cingulo puritatis, etc, unde Innoc, lib. 1, cap. 15 : Circa lumbos debet accingi, ut restringat concupiscentiam, juxta id quod Veritas ait : Sint lumbi vestri prsecincti. Addit etiam Alcuin.,percingulum, quo alba restringitur, ne supra pedes de- fluat, et gressum impediat, significari pru- dentiam et discretionem , sine qua , quae videntur esse virtutes, facile in vitia trans- eunt. Manipulum cordis compunctionem, veramque pcenitentiam indicat, quam sacer- dos ad altare deferre debet, unde orat : Merear, Domine, portare manipulum fletus et doloris, etc Quod recte declarari potest ex eo quod Beda, in Martyrol., 14 kalend. Augusti, refert, S. Arsenium propter copiam et affluentiam lacrymarum , quas perpetuo effundebat, mappulam, seu sudarium semper ad manum habuisse, quo fletum abstergeret; hanc ergo mappulam significat manipulum, quod in sinistro brachio collocatur, ut dextera manus expedita sit ad reliquas actiones prae- standas. Unde Stephan. Heduens. , lib. de Sacram. altar., c 10 : Mappula , qua solent siccari stillicidia oculorum, excitat nos ad vigilandum. Addit Amal., lib. 2 de Eccl. offic, cap. 24, in manu sinistra portari, ut ostendatur in temporali vita tsedium nos pati superflui amoris et carnalis dilectionis, et esse veluti sudarium , quo detergamus sordes , etc Stola in antiquis Patribus et Concil. orarium appellatur, ut patet ex Concil. Brach. I, cap. 27, ubi diaconi preeci- piuntur deferre orarium super scapulas ; et in Concil. Brach. III, can. 3, dicitur, sacer- dotem utroque humero orario ambiri; ut, qui imperturbatus praecipitur consistere inter prospera et cliversa, virtutum semper orna- mento utrobique circumseptus appareat; et infra praecipitur sacerdoti, ut sacrificium oblaturus, aut sacramentum corporis et san- guinis Domini nostri Jesu Christi sumpturus,

non aliter accedat, quam orario utroque hu- mero circumseptus; ita ut de uno eodemque orario cervicem pariter et ulrumque hume- rum premens, signum in suopectore pra?paret crucis. Et in Concil. Laod., cap. 22 et 23, et habetur in c Non oportet, dist. 13, prohi- bentur subdiaconi orario uti ; solum enim diaconis conceditur, dequibus dicitur, Concil. Tolet. IV, cap. 39 : Unum orarium oportet levitam gestare in sinistro humero , propter quocl orat, id est, prxdicat. Dexteram autem partem oportet habere liberam, ut expeditus ad ministerium sacerdotale discurrat. Unde Alcuin. supra, etBab., lib. 1 de Institut. Cle- ricorum, cap. 19, putant orarium esse dic- tum, quod oraloribus seu preedicatoribus Evangelii concedatur. In Concil. item Aurel., can. 22, prohibentur monachi habere in mo- nasterio orarium; quamvis Glossa in cap. Monacho, 27, qusest. 1 , per orarium ibi mu- lierum ornamentum significari dicat, nescio tamen quo fundamento; nullo enim alio loco illa significatio reperitur, et recte intelligi potest, prohiberi monachis usum orarii in suis domibus , scilicet extra sacra ministe- ria. Solum obstare potest, quia in cap. Ut presbyt., 17, quasst. 4, ex Concil. Tribur., prsecipitur presbyteris , ut nunquam ince- dant, nisi stola , aut orario induti. Sed ibi non videtur orarium sumi prosacra stola, de qua nunc agimus, sed pro sacerdotali veste honesta et talari, ut sumitur etiam in Concil. Magun., sub Carolo, cap. 28, ubi monentur presbyteri, ut sine intermissione utantur ora- riis,propter differentiamsacerdotii dignitatis- Et eodem modo in c. 27 Trul., et habetur in cap. Nullus, 21 , quaest. 4, clerici admonen- tur, ut stolis induti incedant. Itaque" stola sacra, de qua nunc agimus, proprie significat suave jugum Christi. Unde in ordinatione sacerdotis, cum ei stola imponitur, dicitur : Accipe jugum Domini ; et quia per obedien- tiam ad Christum restituendus est homo in eum statum, quem per inobedientiam amisit, ideo sacerdos, quando sibi stolam imponit, orat : Redde mihi, Domine, stolam immortali- tatis, quam perdidi, etc

4. Jugum Christi duplex, crucis scilicet et amoris. — Ultimum indumentum est casula seu planeta, quse ex omnium sententia cha- ritatem significat, quse cunctis virtutibus supereminet, easque protegit et illustrat, et quia undique integra est, unitatem fidei de- signat, ait Innocent., lib. 1 de Myst. Miss., cap. 58; et Rupert., lib. 1 de Divinis officiis,

844 QUiEST

cap. 12. Tamen ut constat ex oratione, quee dicitur, cum casula induitur, etiam illa jugum Dornini significat; sic enim orat sacerdos : Domine, qui dixisti Apostolis tuis : Jugum nieum suave est, et onus meum leve, fac, ut istud portare sic valeam, quod tuam, gratiam consequar. Sed diversa fortasse ratione ; nam stola significat jugum Christi, planeta jugum amoris; illa patientiam et fortitudinem, quee ad jugum illud ferendum necessaria est, heec vero suavitatem et dulcedinem jugi hujus, quse ex charitate provenit, significat ; et heec de morali significatione. Si ad Christum Do- minum heec referantur, amictus significare censetur, vel linteum illud, quo Judeei Chri- sti faciem velabant, dicentes : Prophetiza quis est, qui te percussit, ut putat Gab., lect. 11 in can.; vel certe significat ipsam Christi humanitatem, qua divinitas velata est, sicut caput sacerdotis amictu tegitur, ut ait Bona- ventura, in expositione mysteriorum Missee; Rupertus , et Innocent. supra. Alba dicitur significare divinitatis splendorem, a S. Ger- man. in Theor. rerum Ecclesiasl., vel gloriam Dominicee resurrectionis, a Stephano Heduen- si, loco citato, vel certe vestem albam, qua Herodes Chrislum illusit, ut ait Gab. supra, et Duran. in Rational., lib. 5, cap. 3. Cingu- lum (ait German. supra) est ad indicandum decorem ac fortitudinem, quam Christus Do- minus induit et prsecinxit se. Alii vero di- cunt, significare funes, seu vincula, quibus Christus in horto primum ligatus est, vel certe flagella, quse Christi corpus ambierunt. Manipulus (ait Bonavent. supra) significat humanitatem Christi in hac vila, vel pugnam ejus pro justitia.Stola obedientiam repreesen- tat, qua Christus crucem sustinuit, ut aiunt Rupert., Innocentius, et aliisupra, vel, ut Bonav. ait, designat Christi passionem, quam debet sacerdos in pectore et corde semper ferre. Casula, apud sanctum Germ. supra, in- dicat vestem coccineam seu purpuream, qua Christus ob militum irrisionem indutus est, vel, ut alii volunt, designat tunicam Christi inconsutilem , qua Christus exutus est, ut crucifigeretur ; nam etiam extensio manuum sacerdotis extra casularn extensionem Christi in cruce denotare dicitur. Heec ergo et multa alia rnysteria in preedictis vestimentis decla- rant auctores citati, ex quibus satis constat, institutionem hanc religiosam esse, et huic sacro mysterio valde convenientem.Dixi heec sex indumenta esse preecipua et propria hu- jus mysterii, de quo nunc agimus; nam pree-

LXXXIIl, ART. III.

ter heec sunt in Ecclesia aliee vestes sacree, quee vel" non sunt propriee sacerdotum, vel non sunt ad sacrificium peragendum neces- sariee, ut sunt superpellicium , quod inter vestimenta sacra numerari polest, quia licet non benedicatur, lamen ad munera clericalia depulatum est, et sacram significalionem ha- bere potest; indicat enim vitee innocentiam et puritatem; eo tamen omnes clerici ad sacra ministeria uli possunt; ad sacrificandum vero necessarium non est, quamvis si commode indui potest ante sex vesles supra numeratas, congruum sit ita fieri, ut in Missali admone- tur. Aliud indumentum est dalmatica , cujus usus antiquissimus est in Ecclesia ; nam, ut supra visum est, a temporibus Eutychiani mentio illius reperitur. Et Cyprian., ut in ejus gestis refertur, martyrium subditurus, dal- matica se expoliavit; et August. in lib. QQ. veteris el novi Testamenti, queest. 46, dicit, levitas uti solere dalmaticis ; quod a tempo- ribus Sylvestri initium sumpsit, ut ex gestis ejus constat, et ex Conc. Roin. sub Sylvest., can. 6; prius enim Episcopi tantum dalma- ticis ulebantur; imo aliquando id etiam Epis- copis non licuit absque summi Ponlificis li- centia, ut colligere licet ex Gregorio, lib. 7, epist. 111; nunc autem illis tam diaconi, quam subdiaconi utuntur. Ad Missam autem dicen- dam soli Episcopi interdum eis utuntur sub casula in solemni et Pontificali Missa, qui etiam utuntur sandaliis, chirolhecis, annulis, mitra , baculo , et aliis insignibus , quee ad nostrum institutum nunc non spectant; de illisque latissime tractat Durand., lib. 2 de Ritib. Eccl., cap. 9, ex quo nonnulla ex his, quee diximus, mutuati sumus.

5. Secundo observandum. — Secundo est observandum circa materiam horum vesti- mentorum nihil reperiri expresse preescri- ptum in Ecclesiasticis decretis, et ideo consu- lendus est usus, ex quo, et ex modo loquendi antiquorum de his vestimentis, colligitur, amictum et albam ex linea materia confici debere. Unde Raban., de Instit. Cleric, cap. 15, et Alcuin. supra, dicunt, amictum cor- respondere superhumerali , seu ephod Bad, quo sacerdotes seu levitee veteri tabernaculo et templo utebantur, quod lineum erat, ut ex Aug. colligitur, lib. 7 q. in Judicum , q. 41, et ex Hieron., lib. 1 contra Jovin., aliquan- tulum a principio, et epist. 128 ad Fabiolam, de veste sacerdotali,epist. 130 ad Marcellam, qui in hoc distinguunt ephod Pontificale a sacerdotali seu levitico, quod illud ex qua-

DISPUTAT. LXXXIl, SECT. II.

tuor rebus contextum erat, hoc vero eral lineum; cui nosler ainictus respondere dici- tur; et quidem, si usus ejus altenle conside- retur, haec est ad ijlum aplissima materia. Alba enim linea esse debet, ut constat ex Rabano supra, et ex Innoc, lib. 1 de hoc mysterio, cap. 36, et ex Ruperlo, lib. 1 de Divinis officiis, cap. 20. Unde correspondere censetur vesti sacerdotum veterum, qua3 po- deris dicla est, et linea erat, ut constat ex Hieronymo, dicta ep. '128; unde et Isidorus, lib. 19 Etymol., cap. 21 : Poderis (inquit) est tunica sacerdotalis linea usque ad pedes descendens ; imo hinc videtur hsec vestis alba dicta; imo et vulgo camisia vocari solet, ut Isidorus notat, quae omnia denotant ipsam futuram lineam, et hsec materia apta est, tam ad usum, quam ad significationem hujus ves- tis. Circa alia vero quatuor indumenta nihil invenio de illorum materia a veteribus indi- catum, et ideo certum est posse esse vel li- neam, vel laneam, vel sericam, vel quacum- que alia simili materia, dummodo in tantum servetur, quod apta sit ad tegendum huma- num corpus, tanquam ejus indumentum seu vestimentum: nam cum hsec instituta sint, tanquam vestimenta sacerdotalia, oportet, ut saltem constent ex materia ad usum apta. Nullus autem color certus ac determinatus est de essentia talis materise, quamvis ex congruitate quadarn ordinatum sit, ut haec indumenta certis quibusdam temporibus seu festivitatibus certi etiam coloris existant, ut ex Missali constat, ubi nec proprium etiam preeceptum traditur, sed regula tantum di- rectiva.

6. Tertio observandum. — De duratione benedictionis sacrarum vestium quid sentien- dum. — Tertio observandum est, circa for- mam horum vestimentorum duplicem dis- tingui posse , unam artificialem , alteram moralem seu sacram. Prior consistit in fi- gura, de qua nihil aliud dicendum occurrit, nisi in hoc servandam omnino esse Ecclesias- ticam formam ; nam sicut in aliis rebus arti- ficialibus, ut sic, essentialis forma est ipsa figura, ita in his vestimentis. Quapropter, si illa notabiliter varietur vel destruatur, non erunt vestimenta sacerdotalia, quae ut essent determinata, necessarium fuit, ut determina- tam formam haberent, quam, tam ad usum, quam ad significationem , aptam esse opor- teat; hujusmodi autem esse hanc Ecclesiasti- cam formam,satis ex dictis constat. Posterior autem forma est benedictio, quse ex institu-

tione Ecclesiae necessaria est in praedictis sex veslinientis, ut constat ex cap. Vestimenta, de Consecr., distin. 1 , et ex usu, et ex Ponti- ficali Romano; de hac autem benedictione idern judicium est, quod de aliis ornamenlis allaris, de quibus supra dictum est. Pertinet enim ad essentiam ejus, ut juxta ritum Ec- clesiae fiat, qui habelur in Pontificali, et quod fiat a legitimo ministro, qui est Episcopus vel simplex sacerdos habens privilegium ad hoc, ul supra diclum est, et late Sylvesler, verb. Benedictio, quasst. 4, qui addit, quaest. 9, vestes ab Episcopo schismatico benedictas, iterum esse benedicendas, quod nullo jure probat, et mihi valde incertum est; sed de hoc alibi latius. Similiter de duratione hujus benedictionis eodem modo loquendum est, sicut de aliis rebus sacris supra diximus ; nam si ita dissolvantur, ut figura amittatur, vel inepta sint ad usum sacrum, amittitur benediclio, arg. c. Quod in dubiis, de Consec. Eccles. vel altaris. Unde si manica albee om- nino separetur, perditur benedictio ; unde liceat postea assuatur, iterum benedicenda est; secus vero erit, si, priusquam figura vel forma destruatur, vestis ipsa reficiatur pau- latim et assuatur, quia tunc semper vestis censetur manere eadem, et quamvis aliqua pars addatur non benedicta, nihilominus tota vestis semper censetur manere benedicta, et accessorium sequi reliquum quod principale est, sicut supra dictum est de templis; et ita in prfesenti docent Paludan., dist. 13, quaest. 2, et 24, qusest. 3; Sylvest. supra, cum Gloss., dicto, cap. Quod in dubiis; qui etiam addunt, si cingulum omnino frangatur, ita ut neulra ejus pars per se sufficiat ad cingendum, amit- tere benedictionem, et ideo non posse in usum veuire, etiam si reficiatur; secus vero esse, si post ruptionem altera pars est sufficiens ; nam in illa manet benedictio, sicut supra dictum est de altari; si vero antequam om- nino dividatur, reficiatur, vel etiam modo aliquo conneclatur, sufficiet ad usum, quia nondum formam amisit, nec benedictionem. Rursus dicunt praedicti auctores, posse sto- lam deservire loco cinguli, quia habet suffi- cientem formam ad illum usum,neccingulum determinat sibi aliquam aliam specialem figuram ; et eadem ratione potest stola in manipulum commutari, quia sunt ejusdem figurae, et major vel minor longitudo non refert, si usum non impediat; quapropter etiam manipulus posset loco stolse apponi, ut ait Paludanus, si sufficientem contingat ha-

QILEST. LXXXIII, ART. III.

bere longitudinem. Denique. si hae vestes duplices sint, id est, ex duplici parle inte- riori et exteriori constantes, singulee partes benedictae manent, etiam si inter se separen- tur, quia utraque per se est integra casula, vel stola, etc; constat enim sufficiente ma- teria , et habet integram formam, et ideo ita benedicuntur, ac si essent plures casulee vel stolee, quee simul possunt una benedictione benedici. Ultimode reverentiaet veneratione, qua hae vestes tractandae sunt, idem judicium est, quod de aliis rebus sacris, tam quoad aclus negativos, quam quoad positivos, ut in seclione ultima disputationis preecedentis sa- tis declaravimus.

SECTIO III.

Utrum teneatur sacerdos sub preecepto non facere sacruni sine vestibus sacris.

1 . Doctorum concors sententia. — In hac re pauca dicenda occurrunt, suppositis his, quae supradiximus de loco, et vasis sacris ; eadem enim doctrina, proportione servata, hic ap- plicanda est. Primo ergo omnes Doctores con- veniunt, sex vestimenta supra numerata esse simpliciter necessaria necessitate preecepti Ecclesiastici ad hoc sacrificium celebrandum, ita ut, si non solum omnia, sed aliquod eo- rum voluntarie omittatur, peccatum mortale sit. Ita Paludanus, Soto, et omnes, in 4, dist. 13; Sylvester, verbo Missa 1, et ibi alii Sum- mistae; Navarr., cap. 25, num. 84. Qui ad hoc praeceptum probandum solum afferunt cap. Ecclesiast., dist. 23, ubi preecipitur sa- cerdoti , sub poena excommunicationis , ut cum sacrificat , stola utatur , quod caput sumptum est ex Conc. Brach. III, cap. 3, cujus verba supra citavimus, ex quo sumi potest argumentum a simili vel a paritate ra- tionis, ad ceetera vestimenta ; sed tamen ar- gumentum videtur inefficax ad probandum preeceptum, et preeterea in illo textu est spe- cialis difficultas, quia eodem modo preecipi- tur sacerdoti usus stolee ad communicandum, sicutadsacrificandum; diximus autem supra, illud preeceptum non obligare sub mortali in ordine ad communionem; ergo neque in or- dine ad sacrificium inde colligitur sufficien- ter preeceptum. Quocirca fundamentum hujus preecepti maxime sumendum est ab univer- sali consuetudine et observantia Ecclesiee, quae hunc ritum observat, tanquam necessa- rium, et maxime perlinentem ad reverentiam hujus sacramenti, et hoc modo potest etiam induci preedictum decretum; nam illa lex re-

tenta est quoad usum stolee et aliorum vesti- mentorum in sacrificio, non vero extra illud. Et confirmari polest, quia eadem est ratio de his vestibus sacris, et de aliis ornamentis altaris , quee ex praecepto necessaria esse diximus. Colligitur denique hoc preeceptum ex cap. Vestimenta, de Cons., dist. 1 .

2. Secunda conclusio. — Dubium primum. — Secundo dicendum est, necessarium etiam ex praecepto esse, ut hae vestes sint bene- dictee. Ita docent citati auctores, et reliqui omnes. Fundamentum est idem, scilicet, quia haec est consuetudoEcclesiae. Addit vero Sco- tus in 4, distinct. 13, quaest. 2, in quibusdam locis consuetudinem obtinuisse, ut non opor- teat cingulum benedici, et ideo licitum vi- deri, uti cingulo non benedicto; et consentit Richardus ibid., art. 3, quaest. 4. Sed haec sententia, ut notavit Navarrus supra, non videtur tuta, quia in Ponlificali Romano eo- dem modo assignatur benedictio pro cingulo, sicut pro aliis vestimentis ; et quantum mihi constare potest, eadem est in hoc consuetudo de cingulo, quae^de aliis. Dubitari vero solet primo, an hoc praeceptum tam rigorose obli- get, ut neque propter mortis periculum liceat sinehisvestibus sacrificare; nam Cajet., 1. 2, quaest. 69, art. 4, ita affirmare videtur. Quod durum visum estNavarr., loco supra citato. Sed nihilominus illa sententia. moraliter in- tellecta, vera est, de qua satis diximus in su- perioribus, agentes de materia remota hujus sacrificii. Est autem intelligenda de omnibus vestimentis simul, ita ut Missa dicatur solis communibus et usualibus vestimentis, quod fieri non potest sine scandalo, et sine peri- culo magnae irreverentiee. Praetermittere au- tem in casu necessitatis unum vel alterum ex his vestimentis, preesertim ex minoribus, ut stolam vel cingulum, viri graves censent non esse peccatum mortale.

3. Dubium secundum. — Regula in omni- bus pryeceptis servanda. — Dubium. — Quse- sito satisfit. — Secundo dubitari solet, an interdum possit excusari a mortali hujusmodi transgressio. Respondetur dupliciter posse intelligi hujusmodi lapsum excusari a culpa mortali : primo ex levitate materiee ; et hoc modo non potest proprie hic intercedere talis excusatio, quia omnes auctores docent, omissionem cujuscumque vestis ex sex pree- dictis esse sufficientem materiam peccati mortalis; non potest autem esse minor ma- teria, quam sit omissio unius vestis, amic- tus aut cinguli, verbi gratia. Nisi quis dicat,

DISPUTAT. LXXXII, SECT. III.

posse aliquem uti veste non benedicta, et illam esse minorem materiam; sed revera non est, juxla communem etiam sentenlinm, quia vestis non benedicta perinde existimatur ac vestis non sacra. *\Iiter posset dici parva materia, si quis uterelur omnibus veslimentis benedictis, tamen immundis ac nimium la- ceris. Sed imprimis hoc non est contra prse- ceptum, de quo agimus, quia ille revera uti- tur omnibus vestibus prseceptis jure positivo; sed erit contra praeceptum naturale sancte et reverenter tractandi res sacras ; in quo fateor ssepissime posse peccari venialiler, quamvis Sylvest., verbo Missa 1, qusest. 2, § 3, dicat, esse peccatum mortale, si vesles (inquit) sint enormiter immundse, quia est contra praecep- tum Ecclesiasticum, latum in cap. 2 de Cus- todia Eucharistiae; sed ibi magis est sermo cum ministris vel pastoribus Ecclesise, ad quos pertinet cura et custodia rerum sacra- rum, quam cum sacerdotibus, qui eis utuntur vestibus, quibus possunt, seu quas in Eccle- sia inveniunt, et ideo gravitas hujus culpee magis ex ipsa rei natura, quam ex jure posi- tivo prudenter dijudicanda est. Ex alio capite polest excusari hsec culpa a mortali lapsu, vel etiam omnino a ratione culpse, ex defectu voluntarii; et hoc modo dicunt omnes, si hoc accidat ex oblivione quadam naturali , vel negligentia, excusari a culpa, prsesertim mor- tali. Ita dicit specialiter Soto, dist. 13, quaest. 2, art. 3, ad 8, etcap. 4. Et videtur indicare, in hoc esse aliquid speciale, quia heec obliga- tio est de jure positivo; et eodem fere modo loquitur Vict., in Sum., num. 98; Cajetan., verbo Missae celebratio. Sed ego in hoc nihil invenio speciale, quia non est major ratio de hoc praecepto positivo, quam de aliis, quia pro ratione inadvertentiae, vel negligentiae eritmajor et minor excusatio; si ergo inad- vertentia sit prorsus naturalis, quia vel illud non venit in mentem, vel bona fide exislima- tum est, non oportuisse majorem aliquam diligentiam adhibere, etc, excusabit ab omni culpa; si vero negligentia fuerit culpabilis, leviter tamen et absque advertentia et volun- tate, excusabit a peccato mortali, quamvis non a veniali. Si vero sit crassa et supina, non excusabit a mortali, ut Cajet. etiam fa- tetur. Et ratio est, quia non lollit sufficiens voluntarium, et alioqui preeceplum est vali- dum; et haec est regula servanda in omnibus preeceptis ; etideo dixi formaliter nullam esse differentiam , quamvis fortasse materialiter contingat in hac materia facilius accidere na-

luralem inadvertentiam aut negligentiam rni- nus culpabilem, quia, regulariler loquendo, bona fide proceditur, accedendo ad locum, ubi solent esse omnia veslimenta sacra et benedicla. Terlio dubitari solet, an in hoc aliqua obligatio occurrat circa vestes usuales, quibus accedere debet sacerdos indutus, ut sacris vestibus superinduatur. Et primum de calceis solet inquiri, an sit peccatum, nudis pedibus facere sacrum, ita ut oporteat acce- dere calceatum. De qua re nullum jus scrip- tum reperio ; tamen consuetudo hsec esse videtur, quod sacerdos ad altare sine calceis, sandaliis, vel hujusmodi non accedat; et ita servandum esse, sentit Sylvester esse prae- ceptum, citans Directorium ; et idem signifi- cant Scotus et Richardus supra citati , qui advertunt , non oporlere , calceos esse be- nediclos , quod certissimum est. Nam haec consuetudo non videtur introducta propter aliquam sacram significationem seu caeremo- niam, sedproptermajorem honestatem ac de- centiam; secus autem est de sandaliis, quibus Episcopi utuntur, ut constat ex Pontificali, et ex Bernardo, epistola 42 ; Innocent. III, in epistola ad patriarcham Constantinopolitan.; et ex Gregorio,inc. Pervenit, dist. 93, ex lib. 7, ep. 28, ubi significatur, inferioribus cleri- cis non licere uti sandaliis seu compagis, quanquam, ut Alcuin. supra refert, olim sa- cerdotes sandaliis etiam uterentur, quamvis diversis ab illis, quibus Episcopi utuntur, in quibus varia mysteria et significationes, tam ipse Alcuinus, quam alii scriptores de rebus Ecclesiasticis considerant. Sed jam usus ille sandaliorum in sacerdotibus cessavit; usus aulem calceorum, ut dixi, non ad cseremo- niam, sedaddecenliampertinet. Ulterius vero inquiri solet, an e contrario necessarium sit, caput sacerdotis sacrificantis nudum seu discoopertum esse, ita ut nullum peccatum sit, cooperto capite celebrare. Respondetur, circa hoc reperiri prohibitionem injure, cap. Nullus, de Consecrat., dist. 1, ubi tam Epis- copus, quam presbyter aut diaconus, ad solemnia Missarum celebranda , prohibetur inlroire cum baculo, aut velato capite altari Dei assistere, et qui temere prsesumpserit, communione privari jubetur; et est decretum illud Zachariee Papae, in Synodo Rom., c. 13. Unde per se loquendo, hoc fieri non polest sine peccato absque dispensatione, quse in ceeremoniali Romano exigi videlur. Nihilomi- nus tamen, si gravis infirmilas aut necessitas id exigeret, nec posset tam facile dispensatio

848 QU£ST

postulari, id fieri posset sine gravi culpa, ut notat Sylvester, verbo Missa \ , quscst. 2, § \ ; et favet cilatus texlus in verbis illis : Qui te- mere prsesumpserit ; et hoc maxime verum est, quando talis necessitas et celebrandi modus non est continuus, sed solum semel aut iterum occurrit; et tunc eliam observan- dum est, ut secreto sacrum fiat ad tollendum scandalum. De reliquis vero corporis indu- mentis nihil invenio esse specialiter prsecep- tum, sed id est observandum, quod in Mis- sali admonetur, scilicet, ut sacerdos accedat decenter vestitus,ita ut superior vestis talum pedis attingat, quantum commode fieri possit. Ultimo occurrebat hic dicendum de usu alio- rum vestimentorum sacrorum, ut de his, qui- bus uti debent diaconus vel subdiaconus in Missa solemni, et similibus. Sed in hoc nihil speciale occurrit dicendum, sed solum ser- vandam esse Ecclesise consuetudinem, et si aliquid contingat omitti, cavendum esse scan- dalum vel contemptum; nam ex aliquo ho- rum capilum facile poterit peccatum mortale committi; alias vero fere semper erit veniale, nisi materia sit admodum gravis, et quse nimiam aliquam irreverentiam includere vi- deatur.

ARTICULUS IV.

Utrum convenienter ordinentur, quae circa hoc sacra- mentum dicuntur (4, dist. 1, queest. 1, art. 5, q. 1, ad 2. Et dist. 8, in expos. lit., et dist. 13, in expos. lit., princ, et d. 15, queest. 4, art. 3, qusest. 1, corp. Et 1 Tim. 2, lect. 1, col. 1, in priuc).

'I. Ad quartum sic proceditur. Videtur, quod inconvenienter ordinentur ea, quse circa hoc sacramentum dicuntur. Hoc enim, sacra- mentumverbis Chrisli consecratur , ut Ambros. dicit in lib. de Sacramentis. Non ergo debent aliqua alia in hoc sacramento dici, quam verba Christi.

2. Prseterea, verba et facta Christi nobisper Evangelium innotescunt. Sed qusedam dicun- tur circa consecrationem hujus sacramenti, quse in Evangeliis non ponuntur; non enim legitur in Evangelio, quod Christus in conse- cratione hujus sacramenti oculos ad ccelum levaverit; similiter etiam in Evangeliis dici- tur : Accipite et comedite, nec ponitur, omnes; cumin celebratione hujus sacramenti dicatur : Elevatis oculis in coelum; et iterum : A ccipite et manducate ex hoc omnes. Inconvenienter ergo hujusmodi verba dicuntur in celebratione hujus sacramenti.

3. Prseterea, omnia sacramenta ordinantur

LXXXIII. ART. IV.

ad salutem omnium fidelium. Sed in celebra- tione aliorum sacramentorum, non fit commu- nis oratio pro salute fidelium defunctorum. Ergo inconvenienter fit in hoc sacramento.

4. Prseterea, baptismus dicitur specialiter fidei sacramentum. Ea ergo, quse pertinent ad instructionem fidei, magis debent circa bap- tismum tradi , quam circa hoc sacramentum , sicut doctrina Apostolica et Evangelica.

5. Prseterea, in omni sacramento exigitur devotio fidelium. Non ergo magis in hoc sa- cramento, quam in aliis deberet excitari devotio fidelium per laudes divinas et per admonitiones , puta, cum dicitur : Sursum corda.

6. Prxterea, minister hujus sacramenti est sacerdos, ut dictum est (qusest. 82, art. ). Omnia ergo, qux in hoc sacramento dicuntur, a sacerdote dici deberent, et non qusedam, a ministris, qusedam a choro.

7. Prseterea, hoc sacramentum per certitu- dinem operatur virtus divina. Superflue ergo sacerdos petit hujus sacramenti perfectionem, cum dicit : Quam oblationem tu, Deus, in om- nibus, etc.

8. Prseterea, sacrificium novse legis multo est excellentius , quam sacrificium antiquorum patrum. Inconvenienter ergo sacerdos petit, quod hoc sacrificium habeatur, sicut sacrifi- cium Abel, Abrahse et Melchisedech.

9. Prseterea, corpus Christi, sicut non inci- pit esse inhoc sacramento per loci mutationem, ut supra dictum est (qusest. 75, art. 2), ita etiam nec esse desinit; inconvenienter ergo sacerdos petit : Jube hsec perferri per manus sancti Angeli tui in sublime altare tuum.

Sed contra est, quod dicitur de Consecrat., dist. \ : Jacobus frater Domini secundum car- nem, cui primum credita est Hierosolymitana Ecclesia, et Basilius, Csesariensis Episcopus, addiderunt Missx celebrationem. Ex quorum auctoritate patet, convenienter singula circa hoc dici.

Respondeo dicendum, quod quia in hoc sa- cramento totum mysterium nostrse salutis comprehenditur , ideo prse cseteris sacramentis cum majori solemnitate agitur. Et quia scrip- tum est, Eccles. 4 : Custodi pedem tuum, in- grediens domum Domini, et Ecclesiast. 18 : Ante orationem prsepara animam tuam, ideo ante celebrationem hujus mysterii primo qui- dem prsemittitur prxparatio qusedam ad digne agenda ea, quse sequuntur . Cujus prseparatio- nis prima pars est laus divina , quse fit in introitu, secundum illud Psalm. 49 : Sacrifi-

QUiEST. LXXXIII, ART. IV.

cium laudis honorificabit me, et illic iter, quo ostendam illi salutare Dei. Et sumitur hoc ut pluries de Psalmis, vel saltem cum Psalmis cantatur, quia, ut Dionysius dicit in 3 cap. Eccles. Hier. : Psalmi comprehendunt per modum laudis, quidquid in sacra Scriptura continetur. Secunda pars continet commemo- rationem prsesentis miserise, dum misericordia petitur, dicendo : Kyrie eleison; ter quidem pro persona Patris, ter autem pro persona Filii, cum dicitur : Christe eleison, et ter pro persona Spiritus Sancti, cum subditur : Kyrie eleison, contra triplicem miseriam, ignorantise, culpse et poense; vel ad significandum, quod omnes personse sunt in se invicem. Tertia autem pars commemorat coelestem gloriam, ad quam ten- ditnus post prsesentem vitam et miseriam, dicendo : Gloria in excelsis Deo, quse cantatur in festis, in quibus commemoratur ccelestis gloria. Intermittitur autem in officiis luctuo- sis, quse ad commemorationem miserise perti- nent. Quarta autem pars continet orationem, quam sacerdos pro populo facit , ut digni habeantur tantis mysteriis. Secundo autem prsemittitur instruciio fidelis populi, quia hoc sacramentum est mysterium fidei , ut supra habitum est (quaest. 78, art. 3). Qux quidem instructio dispositive quidem fitper doctrinam Prophetarum et Apostolorum, quse in Ecclesia legitur per lectores et subdiaconos. Post quam lectionem cantatur a choro Graduale, quod significat profectum vitse, et, Alleluia, quod significat spiritualem exultationem, vel Trac- tus, in officiis luctuosis, qui significat spiri- tualem gemitum. Hsec enim consequi debent in populo ex prsedicta doctrina. Perfecte autem populus instruitur per doctrinam Christi in Evangelio contentam, quse a summis ministris legitur, scilicet a diaconibus. Etquia Christo credimus tanquam divinse veritati secundum illud Joan. 8 : Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? lecto Evangelio, symbolum fidei cantatur, in quo populus ostendit, se per fidem Christi doctrinse assentiri. Cantatur au- tem hoc symbolum in festis, de quibus fit aliqua mentio in symbolo, sicut in festis Christi et beatse Virginis et Apostolorum (qui hanc fidem fundarunt) , et aliis hujusmodi. Sic igitur populo prseparato et instructo, consequenter acceditur ad celebrationem mysterii , quod quidem et offertur utsacrificium, et consecra- tur et sumitur, ut sacramentum. Unde primo peragitur oblatio, secundo consecratio mate- rise oblatse. Tertio ejusdem perceptio.

Circa oblationem vero duo aguntur, scilicet

XXI.

lauspopuli in cantu offertorii (per quod signi- ficatur Iselitia offerentium), et oratio sacerdo- tis, qui petit, ut oblatio populi si.t Deo accepta. Unde et \ Paral. 29, dixit David : Ego in simplicitate corclis mei Isetus obtuli universa hsec, et populum tuum, qui hic receptus est, vidi cum ingenti gaudio tibi offerre donaria; et postea orat, dicens : Domine Deus custodi hanc voluntatem. Deinde circa consecratio- nem, quse supernaturali virtute agitur, primo excitatur populus ad devotionem inprsefatione, unde et monetur sursum corda habere ad Dominum. Etideo, finita prsefatione, populus devote laudat divinitatem Christi, cum Ange- lis, dicens : Sanctus, Sanctus, Sanctus, et humanitalem,, cum pueris dicens : Benedictus, qui venit. Deinde sacerdos secreto commemorat primo quidem pro quibus hoc sacrificium offertur, scilicet, pro universa Ecclesia, et pro his, qui in sublimitate constituti sunt, \ Tim. 2, et specialiter quosdam, qui offerunt, vel pro quibus offertur. Secundo commemorat Sanctos, quorum patrocinia implorat pro prse- dictis, cum dicit: Communicantes etmemoriam venerantes, etc. Tertio, petitionem concludit, cum dicit : Hsec oblatio sit illis, pro quibus offertur, salutaris. Deinde accedit ad ipsam consecrationem, in qua primo petit consecra- tionis effectum, cum dicit : Quam oblationem tu Deus, etc. Secundo consecrationem peragit per verba Salvatoris, cum dicit : Qui pri- die, etc. Tertio, excusat prsesumptionem per obedientiam ad mandatum Christi, cum dicit : Unde et memores. Quarto petit, hoc sacrificium peractum, esse Deo acceptum, cum dicit : Supra quse propitio, etc. Quinto petit hujus sacrificii et sacramenti effectum. Primo qui- dem, quantum ad ipsos sumentes, cum dicit : Supplices te rogamus. Secundo, quantum ad mortuos, qui jam sumere non possunt, cum dicit : Memento etiam Domine, etc. Tertio specialiter quantum ad ipsos sacerdotes offe- rentes, cum dicit : Nobis quoque peccatoribus. Deinde agitur de perceptione sacramenti , et primo prseparatur populus ad percipiendum. Primo quidem per orationem communem totius populi (quse est oratio Dominica, in quapeti- mus, panem quotidianwn nobis dari), et etiam privatam, quam specialiter sacerdos pro po- pulo offert, cum dicit : Libera nos qusesumus Domine, etc. Secundo prseparatur populus per pacem, quse datur, dicendo : Agnus Dei. Est enim hoc sacramentum unitatis et pacis, ut supra dictum est (queest. 79, art. 1, et q. 73, art. 4). In Missis tamen defunctorum in qui-

QtLEST. LXXXIU, ART. IV.

bus sacrificium offertur, non pro pace prx- senti, sed pro requie mortuorum, pax inter- mittitur. Deinde sequitur perceptio sacra- menti, primo percipiente sacerdote , et post- modum aliis dante, quia , ut Dionys. dicit, 3 cap. Eccles. Hierar. (non multum procul a fine) : Ille, qui aliis divina tradit, primo debet ipse particeps esse. Ultimo autem tota Missx celebratio in gratiarum actione terminatur, populo exultante pro sumptione mysterii (quod significat cantus post communionem) , et sacer- dote per orationem gratias offerente, sicut et Christus celebrata ccena cum discipulis hym- num dixit, ut dicitur Matth. 26.

Ad 1 ergo dicendum, quod consecratio solis verbis Christi conficitur. Alia vero necesse est addere ad prxparationem populi sumentis , sicut dictum est (in corp. initio).

Ad 2, dicendum, quod, sicut dicitur Joan. ult., multa sunt a Domino facta vel dicta, quse Evangelistx non scripserunt. Inter quse fuit hoc, quod Dominus in ccena oculos levavit in ccelum, quod tamen Ecclesia ex traditione Apostolorum habuit. Rationabile enim vide- tur, ut, qui in suscitatione Lazari, ut habetur Joan. 4 4) et in oratione, quam pro discipulis fecit, Joan. l,oculos levavit ad Patrem, in hujus sacramenti institutione multo magis hoc fecerit, tanquam in re potiori. Quod autem dicitur : Manducate, et non : Comedite, non differtquantum ad sensum, nec multum refert, quod dicatur in prxsenti, cum verba illa non sint de forma, ut supra dictum est (q. 78, art. 4 , ad 4 et 4 arg.). Quod autem additur, omnes, intelligitur in verbis Evangelii , licet non exprimatur, quia ipse dixerat, Joan. 6 : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis , non habebitis vitam in vobis.

Ad 3, dicendum, quod Eucharistia est sa- cramentum totius Ecclesiasticx unitatis. Et ideo specialiter in hoc sacramento magis, quam in aliis, debet fieri meniio de omnibus, qux pertinent ad salutem totius Ecclesix.

Ad 4, dicendum, quod instructio fidei est duplex. Una, quse fit noviter imbuendis, scili- cet, catechumenis , et talis instructio fit per (alias circa) baptismum. Alia autem est in- structio, qua instruitur fidelis populus, qui communicat huic mysterio, et talis instructio fit in hoc sacramento. Et tamen ab hac in- structione non repelluntur etiam catechumeni et infideles. Unde dicitur, de Consecratione, dist. 4 (cap. 64) : Episcopus nullum prohibeat ingredi in Ecclesiam et audire verbum Dei, sive gentilem, sive hxreticum, sive Judxum,

usque ad Missam catechumenorum , in qua, scilicet, continetur instructio fidei.

Ad 5, dicendum, quod in hoc sacramento et major devotio requiritur, qudm in aliis sacra- mentis (propter hoc, quod in hoc sacramento totus Christus continetur), et etiam commu- nior, quia in hoc sacramento requiritur devo- tio totius populi Christi, pro quo sacrificium offertur, et non solum percipientium sacra- mentum, sicut in aliis sacramentis. Et ideo, ut Cyprian. dicit (in lib. de Orat. Dom. non multum remote ante finem), sacerdos prxfa- tione prxmissa parat fratrummentes , dicendo : Sursum corda, ut , dum respondet plebs : Habemus ad Dominum, admoneatur nihil aliud se, quam Deum, cogitare debere.

Ad 6, dicendum, quod in hoc sacramento sicut dictum est (in solut. ad 3 argum., in isto art.), tanguntur ea, qux pertinent ad totam Ecclesiam. Et ideo quxdam dicuntur a choro, qux pertinent ad populum. Quorum quxdam chorus totaliter prosequitur , qux, scilicet, toti populo inspirantur. Quxdam vero populus prosequitur , sacerdote inchoante, qui perso- nam Dei gerit, in signum, quod talia perve- nerunt ad populum ex revelatione divina, sicut fides et gloria ccelestis. Et ideo sacerdos inchoat symbolum fidei, et Gloria in excelsis Deo. Quxdam vero dicuntur per ministros, sicut doctrina veteris et novi Testamenti, in signum, quod per ministros a Deo missos est doctrina hxc populis annunciata. Quxdam vero sacerdos solus prosequitur, qux scilicet, ad proprium officium sacerdotis pertinent, ut scilicet, dona et preces offerat pro populo, sicut dicitur, Hebr. 5. In his tamen quxdam dicit publice, scilicet, qux pertinent, et ad sacerdotem, et ad populum, sicut sunt ora~ tiones communes; quxdam vero pertinent ad solum sacerdotem, sicut oblatio et conse- cratio, et ideo, qux circa hxc sunt dicenda, occulte a sacerdote dicuntur. ln utriusque tamen excitat attentionem populi , dicendo : Dominus vobiscum, et expectat assensum di- centium : Amen. Et ideo etiam in his, qux secrete dicuntur, publice prxmittit : Dominus vobiscum, et subjungit : Per omnia sxcula sxculorum. Vel secrete aliqua sacerdos dicit, in signum, quod circa Christi passionem, dis- cipuli non nisi occulte confitebantur Christum.

Ad 1, dicendum, quod efficacia verborum sacramentalium impediri potest per intentio- nem sacerdotis. Nec tamen est inconveniens, quod a Deo petamus, id, quod certissime sci- mus ipsum facturum, sicut Christus, Joan. 4 7,

DISPUTAT. LXXX1I1, SECT. I.

petit suam clarificationem. Non tamen videtur ibi sacerdos orare, ut consecratio impleatur, sed ut nobis fiat fructuosa. Unde signanter dicit : Ut nobis corpus et sanguis fiat. Et hoc significant verba, quse prsemittit , dicens : Hanc oblationem facere digneris benedictam, secundum A ugustinum, id est, per quam bene- dicamur, scilicet, per gratiam; adscriptam, id est, per quam in ccelo adscribamur; ratam., id est, per quam in visceribus Christi trajicia- mur; rationabilem, id est, per quam a bestiali sensu exuamur; acceptabilem , ut, qui nobis ipsis displicemus, per hanc acceptabiles ejus unico Filio simus (de Consecrat., dist. 2, c. 72).

Ad 8, dicendum, quod licet hoc sacramen- tum ex se ipso prseferatur omnibus antiquis sacrificiis, tamen sacrificia antiquorum fue- runt Deo acceptissima ex eorum devotione. Petit ergo sacerdos, ut sic hoc sacrificium acceptetur a Deo ex devotione offerentium, sicut illa accepta fuerunt Deo.

Ad 9, dicendum, quod sacerdos non petit, neque quod species sacramentales deferantur in ccelum, neque corpus Christi verum, quod ibi esse non desinit, sed petit pro hoc corpore mystico (quod, scilicet, in hoc sacramento significatur) , ut, scilicet, orationes sacerdotis et populi Angelus assistens divinis mysteriis reprsesentet, secundum illud Apoc. 8 : Ascen- dit fumus incensorum de oblationibus Sancto- rum de manu Angeli. Sublime autem altare Dei dicitur, vel ipsa Ecclesia triumphans, in quam transferri petimus; vel ipse Deus, cujus participationem petimus; de hoc enim altari dicitur Exodi 20 : Non ascendes ad altare meum per gradus, id est, in Trinitate gradus non facies. Vel per Angelum intelligitur ipse Christus, qui est magni consilii Angelus, qui corpus suum mysticum Deo Patri conjungit et Ecelesise triumphanti. Et propter hoc etiam Missa nominatur, quia per Angelum sacerdos preces ad Deum mittit, sicut populus per sacerdotem, vel quia Christus est hostia nobis missa a Deo. Unde et in fine Missse diaconus in festivis diebus populum licentiat, dicens : Ite Missa est, scilicet, hostia ad Deum per Angelum, ut scilicet sit Deo accepta.

DISPUTATIO LXXXIII.

DE RITIBUS MISS,E? QILE IN VERBIS CONSISTUNT.

Hseretici canonem Missse damnant. — Hac- tenus diximus de his, quse Missam antece-

dunt, seu illi extrinsecus adjacent, aut ad illam proeparant ; nunc dicendum sequitur de his, qua3 in ipsa Missa fiunt, quae possunt in verba et facta distingui, prout a D. Thom. in hocet in art. sequent. dislinguuntur.Verha appellantur orationes omnes, quas sacerdos inter sacrificandum profert, vel publice, vel secrete; item lectiones, benedictiones, et si- milia ; facta vero appellamus, genuflexiones, manuum elevationes, et alia signa vel gestus, de quibus dicemus disputatione sequente; hic enim solum dicendum est de his, quee in Missa recitantur.

SECTIO I.

Utrum conveniens fuerit, praeter verba consecrationis, aliqua alia adjungi, quae in Missae sacrificio dice- rentur.

1 . Hseretici, qui alias cseremonias rejiciunt, multo magis has, quee in variis orationibus ac deprecationibus consistunt, et prsesertim damnant canonem Missse, quem erroribus re- fertum esse dicunt. Unde ipsi existimant, nihil addendum esse his, quae Christus in coena fecit, et ita ipsi celebrare dicuntur cce- nam Dominicam, legendo solum historiam Evangelicam de illa ccena; et panem aut vi- num consecrando, distribuendo ac sumendo; specialiter etiam invehuntur in quosdam pe- culiares ritus, quos Ecclesia servat in his, quee in Missa dicuntur, scilicet, quod non uti- tur lingua vulgari, quod non omnia alte pro- feruntur, sed quaedam submisse, et similia, quse postea dicemus.

2. Prima conclusio de fide certa. — Sacri- ficium Eucharisticum est sacrificium laudis et gratiarum actionis. — Pauli testimonium expenditur, 1 ad Timoth. 2. — Cassiani ex- positio rejicitur. — Principio vero statuen- dum est, saucte et religiose potuisse Eccle- siam in celebratione hujus sacrificii prseter verba, quse sunt de substantia jllius, adjun- gere qusedam alia, partim antecedentia, par- tim subsequentia, quse vel ad Dei laudes et gratiarum actiones, vel ad populum instruen- dum in fide, vel ad devotionem excitandam, vel ejus petitiones, et vota Deo preesentanda, pertineant. Hsec est veritas certa de fide,quse satis probatur traditione et usu Ecclesise. Potest autem imprimis in hunc modum ra- tione declarari; nam, si in hujusmodi verbis omnibus, quee huic sacrificio adjunguntur, nihil est superstitiosum, id est, vel falsitatem continens, vel aliquid indecens divinam ma-

852 QU/EST

jestatem et reverentiam, usus talium verbo- rum per se consideratus religiosus est et sanctus; quod autem huec verba conjungan- tur cum actuali et substantiali oblatione sa- crificii Eucharistici, ita ut totum id fiat per modum unius moralis actionis sacrse, nihil eliam habet indecens, aut indecorum; ergo optime potuit Ecclesia hujusmodi ritum insti- tuere. Consequentia certa est ex principio supra posito, et significato a Paulo, \ ad Cor. 1 1 , dicente : Csetera autem, cum venero, dis- ponam, et declarato a Conc. Trid., sess. 21, cap. 2, scilicet, dedisse Christum Ecclesia? potestatem, ut in sacramentorum dispensa- tione, salva illorum substantia, ea statueret, vel mutaret, quse suscipientium utilitati, vel ipsorum venerationi magis expedire judica- ret. Quamvis enim Concilium de sacramentis loquatur, sub illis sacrificium comprehendit, ut in superioribus dictum est, tum quia ea- dem est omnium ratio; tum etiam quia unum ex sacramentis ipsa actione sacrificandi con- ficitur, et ideo idem Concilium, sess. 22, cap. 4, 6, et a canone 5, usque ad 9, definit, recte fecisse Ecclesiam hunc ritum instituendo; supponit ergo Ecclesiee datam esse hanc po- testalem. Et confirmatur ex ipso usu : quan- quam enim quidam vocent hanc divinam instilutionem, non est tamen existimandum, Christum immediate per seipsum ita haee in- stituisse, sicuti substantiam sacrificii; constat enim id esse falsum, ex dictis supra, disp. 74, sect. 3, et quee ibi citavimus; sed intelligen- dum est, hanc institutionem manasse a Chri- sto mediate, quatenus ipse dedit potestatem Apostolis eam faciendi, et fortasse, quia etiam dedit praeceptum generale ordinandi ea, quae ad convenientem usum hujus mys- terii expedirent, quamvis modum et deter- minationem eorum eis reliquerit. Vel denique, quia credendum est, ipsummet Christum per Spiritum Sanctum Apostolis, et Ecclesiae in- spirasse ea, quee ad hunc ritum pertinent, ut videbimus. Major propositio, prout in hoc discursu sumpta est, cum tantum sit condi- tionalis, per se nota ex terminis est, suppo- sitis aliis principiis fidei; nam Deo gralias agere pro beneficiis acceplis, ex objecto reli- giosum et sanctum est, et similiter orare Deum, instituere populum in rebus fidei, et similia ; ergo si in his rebus seu verbis nihil falsum, vel superslitiosum miscetur, ex se honestus et sanctus erit eorum usus; igitur solum superest, ut videamus, an in hoc ritu Ecclesise, hujusmodi conditio servetur, quod

LXXXIII, ART. IV.

statim prrestabimus. Prius enim oportet alte- ram propositionem assumptam declarare et confirmare, nimirum, si aliunde nihil est ir- religiosum in hujusmodi verborum ritu, ne- que etiam reprehendiposse ex eo solum, quod cum substantia Eucharistici sacrificii conjun- gatur, et ad hoc ordinetur, ut illud sacrifi- cium cum major decentia et reverentia Dei, nostraque majori utilitate fiat. Nam primo unde potest in hoc malitia ostendi? nam ex sola natura rei hoc nullam habet inordinatio- nem, cum totus ille ritus religiosus esse sup- ponatur, et consequenter maximam conve- nientiam habeat cum hoc sacrificio; est enim hoc sacrificium laudis, et gratiarum actionis, et ipsum per se est maximum Dei beneficium; optime ergo cum illo conjungitur gratiarum aclio. Est item sacrificium impetratorium, et de se potens ad praestandam nostris petitio- nibus efficaciam ; optime ergo cum illo con- junguntur petitiones et oraliones, non solum pro offerentibus, sed etiam pro aliis, tam vi- vis, quam defunctis, quia omnibus hoc sacri- ficium prodesse potest. Est denique sacrifi- cium hoc mysterium fidei, novique testamenti confirmatio, et ideo aptissime cum illo con- jungitur instructio Christiani populi, circa res fidei, seu ejusdem fidei professio; in his ergo ex natura rei nulla est inordinatio. Neque enim ex speciali prohibitione, vel divina, vel Ecclesiastica ; nulla enim talis ostendi potest, neque scripta, neque tradita, neque fuisset Ecclesise conveniens; quid enim utilitalis in ea potest excogitari? Unde e contrario possu- rnus positive argumentari, quia hujusmodi ritus orandi, etc, in hoc sacrificio, inspirante Spiritu Sancto, ab ipsis Aposlolis inchoalus est, et postea a Pontificibus, et Conciliis auc- tus et confirmatus; est ergo sanctus et reli- giosus. Antecedens patet primo ex illo Pauli, 1 ad Timoth. 2 : Obsecro primo omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes et gra- tiarum actiones pro omnibus hominibus, etc. Circa quem locum primo est observandum, dupliciter posse exponi : primo, ut illa qua- tuor verba, et praesertim tria priora, tanquam synonyma accipiantur, ita ut illa repetitio solum facla sit ad exaggerationem, et vehe- mentiam orationis, ut Theod. ibi significavit, et sumi potest ex similibus verbis Pauli ad Philippenses 4 : Nihil solliciti sitis , sed in om,ni oratione et obsecratione cum gratiarum aclione petitiones vestrse innotescant apud Deum; et ad Ephes. 6 : Per omnem oratio- nem et obsecrationem orantes; quee expositio

DISPUTAT.

probabilis est. Nihilominus tamen estsecunda expositio, sicut illee voces, tam Latinee quam Greecee, diversee sunt, ila et per illas aliquid diversum significari, quod varie ab auctori- bus exponitur; quidam aiunt, obsecralionem esse, quando petimus liberari a malis; ora- tionem, cum aliquid Deo vovemus ; postula- tionem vero, cum pro aliis petimus; ita Cas- sian., coll. 9, cap. 11, 12 et 13. Sed hoc non placet D. Thom., neque habet fundamentum, ut ex dicendis patebit. Alii obsecrationem exponunt etiam esse supplicationem, quee fit, ut liberemur a malis; nam vox Greeca Si-nvig hoc proprie significat; orationem vero esse bonorum petitionem , Greece itpoo-ev/Ji, postu- lationes vero esse interpellationem, seu que- rimoniam, qua apud Deum conquerimur de his, qui nos injuria afficiunt, vel ad malum impellunt; nam vox Greeca, evrsv^ia-, hoc etiam proprie significat. Ita fere Chrysost., Theoph., OEcum., Theod. Aliter D. Thom., 2. 2, qusest. 83, art. 17, heec quatuor distin- guit; nam per orationem dicit significari, ele- vationem mentis in Deum, quee ad petilio- nem necessaria est; per postulationes vero, petitionem cujuscumque rei seu beneficii, prout nomen ipsum sonat ; obsecrationem vero esse orationem aliquam, quam Deo proponimus, ad obtinendum ab illo aliquid, ut cum Ecclesia orat : Per nalivitatem tuarn, etc; gratiarum actio per se nota satis est; ait vero D. Thom. adjungi petitioni, ut rationem ex parle nostra ad obtinendum a Deo aliquod beneficium ; et heec accommodat D. Thom. ad quatuor Missee partes, cum Glossa ordinaria, 1 ad Timoth. 2. Sed illa Glossa plane loquitur juxta mentem Aug., qui epist. 59 ad Paulin., illa quatuor accom- modat ad quatuor Missee partes, ut videbimus; tamen, quid illa significent, obscurissime exponit ; videtur tamen per obsecrationem intelligere petitiones, qua3 absque ulla obla- tionefiunt; per orationes vero petitiones, quee fiunt cum aliquo voto seu oblatione, juxta vim Greccee vocis; nam, su^, votum signifi- cat ; unde, Tvpoasv^n, id est, oratio, quee ad votum, seu cum voto vel oblatione fit; pos- tulationes autem seu interpellationes non ex- ponit August. quid sinl, sed solum ait : Tunc fiunt, cum populus a sacerdote benedicitur. Tunc enim antistites velut advocati susceptos suos per manus impositionem misericordis- simse offerunt potestati ; indicare ergo vide- tur, interpellationem esse, quando post peti- tionemfactam, ad aliquod votumDeo oblatum

LXXXIII, SECT. I. 853

ad petitionem obtinendam, vehementius ora- tioni insistitur, et familiarius cum Deoagitur ad impetrnndum quod postulatum est. Sunt preeler has alise horum verborum interpre- tationes, sed ad rem preesentem hse suffi- ciunt.

3. Secundo observandum. — Secundo ob- servandum est, heec omnia, quee Paulus eo loco fideles obsecrat, optime posse ad singu- lorum privatas orationes accommodari; om- nibus enim incumbit, pro omnibus orare, pro regibus, principibus et universo mundo , quod facereunusquisque polest, et simpliciler orando seu petendo, et orationes aliquas in- terponendo, vel vota offerendo, vel orationi vehementius instando , vel gratias agendo, ut, quod postulat, consequatur. Alio tamen modo possunt illa verba referri ad publicas orationes, eas preesertim, quce nomine totius Ecclesiee fiunt, dum Missae sacrificium offer- tur, et hoc modo intellectus hic locus maxime confert ad rem, de qua agimus, confirman- dam ; ex illo enim habemus ritum saltem in communi, et quoad has orationis partes, esse a temporibus Apostolorum inchoatum. Est autem hic sensus consentaneus Paulo, qui non singulis loquitur, sed simpliciter obse- cratTimolh. tanquam Episcopum et Ecclesiee pastorem, ut in ejus Ecclesia illa omnia fiant, scilicet, in quotidiano sacrificio, et communi oratione, atque ita interpretantur hunc locum sancti Patres. Chrysost., hom. 6, inquit : Quasi communis quidam totius orbis pater sacerdos est; dignum igitur est, ut omnium curam agat, omnibusque provideat, sicut et Deus cujus ministerio servit, et fungitur vice; idcirco ait : Obsecratio igitur, etc. ; et infra dicit, hoc esse faciendum in obsequio quoti- diano perpetuoque divino religionis ritu; et inferius hoc apertius declarans, dicit, ex eo loco colligi, sacramentorum tempore etiam pro gentilibus oportere offerre seu orare, quia reges tunc gentiles adhuc erant. Quam expositionem sequuntur Theoph., OEcumen., et alii Greeci, et insinuatur a Prospero, lib. 1 de Vocat. Gent., cap. 4, qui hunc locum ex- ponunt de communi Ecclesise oratione; et idem significat Ambros., lib. 6 de Sacram., cap. ult.; et Tertullian., inlib. adScap., cap. 2, dum alludens ad hunc locum, dicit : Sacri- ficamus pro salute imperatoris. Latius et dis- tinctius Aug., dicta epist. 59, ubi quatuor illa, quee Paulus numerat, quatuor partibus Missee accommodat, et obsecrationes fieri di- cit in celebratione sacramenlorum, antequam

QtLEST. LXXXIII, ART. IV.

illud , quod est in Domini mensa , incipiat benedici ; orationes, cum benedicitur et sanc- tificatur, et ad distribuendum comminuitur, quia, scilicet, tunc fit oblatio ; quam partem (ait) fere omnis Ecclesia Dominica oratione concludit ; unde in reliqua parte, usque ad consumptionem sacramenti sentit, fieri pos- tulationes seu interpellationes. Unde subjun- git : Quibus peractis, et participato sacra- mento gratiarum actio cuncta concludit. Quae distributio est probabilis, et placet D. Thomse loco supra citato. Fortasse tamen non minus probabiliter dici potest, illa omnia fieri in mysterio Missse promiscue , nunc petendo, nunc obsecrando, nunc iterum atque iterum gratias agendo ; nam ante consecrationem etiam reperimus non tantum obsecrationes, sed etiam petiliones varias in collectis , et laudes Dei in introitu et aiiis versiculis, et praesertim in illo hymno Ecclesiastico Gloria in excelsis, et in praefatione. Videtur enim Ecclesia in hoc imitata divinum Spiritum, quo ipsa regitur; solet enim Spiritus Sanctus hominem orantem, et aliquanto tempore cum Deocolloquentem etfamiliariusagentem, nunc ad suorum peccatorum confessionem, nunc ad divinas laudes, nunc ad aliquid petendum, vel obsecrandum movere ; postea vero ad graliarum actionem redire, et iterum ad pec- catorum contritionem, prout ipse vult, et in- spirat. Ita ergo in hoc sacro mysterio Ecclesia fecisse videtur, et ex illa varietate gratissi- mum Missae officium composuisse. Utcumque vero exponamus, constat ex Paulo, adjunctis Sanctorum expositionibus, hunc morem con- jungendi hunc ritum orandi cum substantia sa- crificii, esse antiquissimum et probatissimum in Ecclesia.Id quod etiam constatexLiturgiis Greecis et Latinis, quae partim tom. 4 Biblio- thecae Sanct. referuntur, latius vero Pamel. congessit ; preesertim vero ex liturgiis Ja- cobi, Basili et Chrysostomi, quorum testimo- nio utiturVlSynodus. Item constat antiquitas hujus ritus ex Dionysio, cap. 3 de Ecclesias- tica Hierarc; Clement., lib. 2 Const. Apost., cap. 54, et lib. 8, cap. 5; Justino, Apolog. 2 pro Christian. ; Cyrillo Hierosol. Catech. 5 raystag.;Tertul., toto lib. deOrat.; Chrysost., hom. 48 in 2 ad Cor. ; Arnbros. , 4 de Sa- cram., cap. 11, et ex aliis, quos statim com- memorabimus, aliquid in particulari dicendo de singulis partibus hujus ritus; neque contra hanc veritatem, ita generatim sumptam, ali- quid video ab haereticis objici, quod nostra responsione dignum sit.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo : in toto verborum,seu deprecationem ritu, quem nunc Ecclesia in Missa observat, nihil est, quod ab Apostolica doctrina alienum, aut quod ab antiqua traditione originem non du- cat, aut quod ad pietatem et religiosum Dei cultum non pertineat. Ha3c conclusio expres- sis verbis solum definitur a Concilio Triden- tino, quoad canonem Missae; est autem cer- tissima, etiam quoad ea, quae antecedunt, et subsequuntur. Potest autem tripliciter pro- bari :primo, ratione generali desumpta ex dictis in preecedenti conclusione, quia in toto hoc ritu, prout nunc fit, nihil reperitur, quod non pertineatad aliquam ex illis quatuor par- tibus orationis, quas Paulus in praedicto loco ponit,nisi fortasse sacra lectio epistolarum ac Evangeliorum , quae et ad orationem reduci potest, quatenus per eam mens ad divina elevatur, et quamvis sit diversa, ad pietatem pertinet et ad populi instruclionem de divinis rebus ; et antiquissima est, ut colligi potest ex Paulo, 1 ad Cor. 4 4, dicente : Cum conve- nitis, unusquisque vestrum Psalmum habet, et doctrinam habet, apocalypsim habet, lin- guam, habet, interpretationem habet. Et Just. Martyr, quasi exponens haec verba , dicta Apol. 2, inquit : Die solis urbanorum ac rusli- corum coetus fiunt, ubi Apostolorum , Prophe- tarumgue litterse , quoacl fieri potest, praele- guntur ; deinde cessante lectore, et prxpositus verba facit adhortatoria.

5. Secundo probari potest haec veritas, dis- currendo breviter per singulas partes hujus ritus; quod ut distinctius faciamus, distin- guamus prius duplicem Missam, seu duplicem hujus ritus partem. Prior dicitur Missa cate- chumenorum, quee durat a principio Missae usque ad Evangelium , vel symbolum inclu- sive, quia ad eam catechumeni admitteban- tur, et in fine illius dimittebantur ; reliqua vero pars, a prirna oblatione usque ad finem Missae, dici potestMissa fidelium, quia tantum hi, qui fidem per baplismum professi fuerant, illi assistere permittebantur, ut ex August., GyriL, et aliis Patribus supra notavimus, disp. 74, sect. 3, et alia statim afferemus.

6. Quoddam advertendum. — Circa Missam ergo catechumenorum est advertendum , in illius initio praemitti confessionem peccato- rum, et breves quasdam orationes, quae ad majorem sacerdotis, et populi prseparationem pertinent; quod et per se pertinet ad reve- rentiam Deo debitam , et est consentaneum consilio Sapientis, Proverb. 18 : Justus in

DISPUTAT. LXXXIII, SECT. I.

principio accusator est sui, et conferre potest ad aceedendum ad allare cum majori con- scienline puritate. Incipit ergo sacerdos ab illo versiculo Psal.: Introibo ad altare Dei, ut significat Greg. Nazianz., orat. 28, sub fin., et Ambros., lib. 4 de Sacram., c. 2; finito autem toto illo Ps. 42, confessionem genera- lem dicit; cujus auctorem fuisse Damasum Papam, refert Platina in vita ejus; alii vero Pontiano P. id adscribunt, ut Berno, lib. de Officio Missae, cap. 25 ; tamen fere in sensu similis confessio reperitur in principio Missae Jacobi. Unde tolam hanc partem esse anti- quissiinam constat ex Micrologo, lib. de Ec- cles. Observat., c. 23, et Rodulpho, lib. de Canonicisobservantiis, proposit. 23. Secundo sequitur introitus, ita appellatus, vel quia in eo Missa inchoatur, vel certe, quia, dum a choro cantatur, sacerdos ad altare ingredi- tur. Est autem sciendum, Apostolorum tem- pore solitum fuisse, eo tempore, quo fideles ad mysteria peragenda conveniebant, plures Psalmos cantari in laudem Dei, ut ex Litur- giis antiquis constat, ex Dionys., cap. 3 de Eccles. Hierarch., ubi ait, Psalmos com- prehendere, per modum laudis, quidquid in sacra Scriptura continelur. Postea vero loco illorum positus est introitus; quo etiam dici- lur significari adventus Christi in hunc mun- dum, seu antiqua desideria veterum Patrum de advenlu ejus, ut notat Maximus Monach. in exposit. Liturg.,Rupert.,Innocent.,et fere alii, qui de officiis Ecclesiasticis scribunt, ac denique Raban., lib. 1 de Institut. Clericor., cap. 30 : Bene (inquit) iningressu sacerdoiis concrepantibus choris auditur modulatio di~ vinse laudis, ut dominicx celebrationis myste- ria, ministrorum prsecedat consonantia, et corporis et sanguinis Christi venerabile sacra- mentum, antecedat dignse laudis sacrificium. Quando vero inceperit heec consueludo, non satis constat; quidam existimant incepisse a temporibusCcelestiniPapa3;nam, ut Alcuinus, et alii scriptores de rebus Ecclesiasticis refe- runt, Goelestinus instituit Psalterium in Missse initio recitari seu cantari; quod ita exponit Amalar., lib. 3 de Eccles. officiis, c. 5, insti- tuisse videlicet, ut antiphonaa ex omnibus Psal. sumerentur, quse in Missee initio dice- rentur. Tamen, quod hoc fuerit in usu, etiam ante Coelestinum , colligi potest ex Cassian., lib. 3 Instit., cap. 11. Ccelestinus ergo for- tasse antiquum usum ad novam formam re- degit; quando vero cceperit hic usus, prout nunc in Ecclesia servatur, non satis constat,

quod non elevat, sed confirmat polius aucto- ritatem ejus; nam signum est, rem esse anti- quissimain.

7. Tertio Kyrie, et Christe eleyson, novies repetit sacerdos, quem usum esse antiquissi- mum constat ex Liturgia S. Jacobi . et ex Vasensi Concil. sub Leone I, can. 3, ubi pras- cipitur ad Matutinum, et ad Missas, et Vespe- ram, Kyrie eleyson dici, quia in sede Aposto- lica et per totas orientales , atque Italise provincias, et dulcis, et nimium salubris con- suetudo intromissa est, ut Kyrie eleyson fre- quentius cum grandi affectu et compunctione dicatur ; et eamclem consuetudinem indicat Augustin., epist. 178, circa finem, ubi et vo- cem interpretatur, scilicet, Domine miserere, et rationem reddit, cur Graeca voce, ubique proferatur. Clarius Greg., ubi tam in Graeca quam in Latina Ecclesia ait esse hunc morem dicendi in Missa Kyrie eleyson, tamen diverso modo, quia inter Grsecos simul sacerdos, et populus hsec dicunt ; inter Latinos vero prius sacerdos incipit, et populus respondet; item Grseci non addunt Christe eleyson, sicut La- tini, qui in Missis etiam quotidianis Kyrie eleyson, et Christe eleyson dicunt, ut in his deprecationis vocibus paulo diutius occupen- tur. Denique D. Thom. hic reddens rationem hujus ritus ait, recte post laudern divinam, quee fit in introitu, sequi commemorationem et recorclationem proprise miseriee, et divinse potentiae et gratiee; hoc aulem fit toties repe- titis illis vocibus ad confessionem Trinitatis, contra triplicem miseriam , ignorantiae, cul- pae, et peense; vel contra novem genera pec- catorum, ut latius Innocent., lib. 2 de hoc mysterio, c. 19, de quo plura apud Durand., in Rationali, lib. 4, c. 12, et alios scriptores de Ecclesiasticis officiis, et Turrecrem., in c. Jacobus, de Consecr., d. 1.

8. Quarto additur hymnus Gloria in excel- sis, quem Angeli inchoarunt, et Ecclesia con- summavit; totusque est plenus divinis laudi- bus, gratiarum actione et deprecatione; coepit autem h.-iec consuetudo a Telesphoro Papa, ut Damasus refert in Pontif., c. 9, et colligi- turex epist. 1 Telesphor., quamvis ibi solum dicatur, ut in Missis noctis Nativitatis hymnus Angelicus decantetur; et inferius additur : Ab Episcopis autem idem Angelicus hymnus pro tempore et loco in Missarum solemniis ce- lebrandus est, atque solemniter recitandus ; ubi (ut existimo) specialiter nominat Episco- pum, quia ad illum maxime spectat, Missas celebrare, non quia ab eo solum dicendus

QU,EST. LXXXIII, ART. IV.

esset ille hymnus, sed etiam a quolibet sacer- dote. Rursus ibi solum fecit mentionem An- gelici hymni, qui continetur illis solis verbis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax homi- nibus bonse voluntalis; reliqua vero non con- stat esse addita a Telesphoro , sed vel ab Hilario, ut censet Alcuinus. de Divin. officiis, c. de Celebrat. Missae, et Hugo Victor.. lib. 2 de Sacrament., vel a Symmacho Papa, ut sentit Berno, de Officio Missse, c. 25. Innocent. vero III, lib. 2 de Myst. Miss., c. 20, potius existimat, totum hymnum fuisse a Telesph. completum, dicens, Symmachum preecepisse, ut die Dominico, et in Natalitiis Martyrum, in Missis decantaretur. Si tamen fides adhibenda est (ut revera est) iis, quse scribit Clemens, lib. 7 Gonstit., cap. 57 et 58, potius dicen- dum est, illum ab Apostolis fuisse composi- tum; nam totus fere ibi recitatur, quanquam in Concil. Tolet. III, c. 12, in communi dica- tur, Ecclesiasticos Doctores illum compo- suisse. Utcumque vero sit, constat, eum mo~ rem, et antiquissimum et sanctissimum esse ; cur autem in Missis pro defunctis, et in diebus luctus, et jejuniorum, et in communibus feriis hymnus hic non dicatur, attigit hic D. Thom., et in 4, dist. 23, quia, scilicet, in hoc hymno commemoratur ccelestis gloria , quse merito reticetur, quando lugetur propria miseria. Quse ratio satisfacit, quoad priorem partem, et sumitur ex c. Hi duo, de Consecr., d. 1 . In capite autem sequente, fit exceptio feriee in ccena Domini, in qua hymnus Angelicus ca- nitur propter sacrificii institutionem eo die factam; quoad posteriorem vero sumi potest ex c. Consilium, de Celebrat. Missarum, sci- licet, ut inter communes dies et solemnitates differentia ostendatur. Propter quam ratio- nem ibidem dicitur, hunc hymnum non esse dicendum iu Missis votivis, etiam Beatae Vir- ginis, quod tamen hodie non est in usu juxla Missale Romanum; nam in Missis votivis Bealse Marias, et Angelorum dicitur, non vero in aliis, nisi ex aliqua gravi causa.

9. Quinto post hymnum Angelicum, salutat sacerdos populum, dicens Dominus vobiscum cujus salutationis exempla habemus in lege veteri, Ruth. 1 , et 2 Paral. 15. Potest vero dici quodammodo propria legis gratiae, in qua post susceptam caruem peculiari modo Deus hominibus dominatur; antea enim dse- mon quodammodo dominatum obtinebat, quod ex Dionysio notavit Anastas. Sinaita, lib. 7 Hexameron, adducens illud Psal. 8 : Domine, Dominus nosler, quam admirabile est nomen

tuum in universa terra! et illud Psal. 117 : Benedictus, qui venit in nomine Domini; et illud Joan. 20 : Dominus meus et Deus meus; et illud Lucse 1 : Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me? et alia multa si- milia; juxta quam considerationem dicere possumus, salutationem hanc etiam fuisse ab Angelo inchoatam, cum Virgini dixit, Domi- nus lecum. Est autem hsec salutatio anliquis- sima, utconstat ex Dionys., c. 3 deEcclesiast. Hierar., ubi, dignissimam illam appellat, sanctam, mysticam, et supramundanam . Ad quam eleganter allusit August., 15 de Civit., cap. 12, dicens : Non omnes cum illo sunt eo modo, quo ei dictum est : Ego semper tecum (Psal. 72), neque ipse cum omnibus eo modo, quo diximus : Dominus vobiscum; quam esse ab Apostolis institutam dicit Concil. Brach. II, cap. 21, ubi hsec salutatio sic legitur, Domi- nus sit vobiscum; tamen in c. Hoc quo, de Cons., d. 1, Sother vel Anacletus Papa, illam proponit, prout est in usu Ecclesia? ; ibique Glossa advertil, Episcopos, prima Missse sa- lutatione,loco hujus solere dicere : Pax vobis, quia ha?c fuit prima vox Christi ad Episcopos post resurrectionern; quod etiam esse in Ecclesia antiquissimum, constat ex Liturgiis Jacobi et Basilii, et ex Cyrillo , lib. 12 in Joan., c. 14; et ex Ambros., lib. de Dignitat. sacerd., cap. 5; et Chrysost., hom. 33 in Matth., et hom. 3 ad Coloss., de quo illud memoriae proditum est, etiam post mortem, cum corpus ejusa Proclo Patriarcha in throno esset collocatum, salutassepopulum, dicendo, Pax vobis (Niceph., lib. 14 Hist., c. 43). Ad preedictam autem sacerdotis salutationem, minister seu populus respondet : Et cum spi- ritu tuo; qui usus etiam est antiquissimus, ut patet ex eisdem Liturgiis et Patribus, et ex Chrysost., hom. 36 in 1 ad Cor., et 18 in 2 ad Gor. : Bene precatur (inquit) sacerdos po- pulo; et bene precatur populus sacerdoti; nam, Cum spiritu tuo, nihil aliud est, quam hoc; et ex Isidor. Pelusiota, epist. 122, et Petro Damiano, epist. 12, quae alias inscribi- tur liber Dominus vobiscum, c. 4 et 13.

10. Sexto. — Sexto subjungit publicam ora- tionem, quee collecta vocari solet, de qua appellatione multa congerit Durand., lib. 2 dc Ritib. Ecclesiast., c. 16; probabilis est illa deductio, quod collecta dicatur, quia nomine totius populi in unum collecti fundatur, vel quod omnium petitiones compendiose colli- gat, ut ait Hug. Victor., lib. 2 de Officiis Eccles., c. 16, unde in c. Convenit, de Cons.,

DISPUTAT. LXXXIII, SECT. I.

dist. 5, ex Concil. Arelat., cap. 30, Collatio- nes, seu Collecliones dicuntur; et apud Cass., lib. 2 Instit., c. 8, legimus : Cum is, qui ora- tionern collecturus est, surrexerit, alii sur- gant, etc, et infra : Qui precem colligit, etc; vel certe collecta vocatur, quod per eam omnium audientium animi ad Deum colligan- tur; unde sacerdos pramittit Oremus, de quo August., epist. 107 ad Vitalem : Ubi audie- ritis sacerdotem Dei ad ejus altare populum hortantem ad orandum, non respondebitis , Amen; et Chrysost., homil. 16 in 2 ad Cor. : Quin precibus viderit quis populum multum sim,ul offerre; communes enim preces a sacer- dote et ab illis fiunt; et omnes unam dicunt orationem. In nonnullis vero collectis, et qui- busdam specialibus diebus luctuosis , et ad pcenitentiamdeputatis, postOremus, anteora- tionem dici solet Flectamus genua, et statim Levate, quam consuetudinem esse valde anti- quam constat ex Basilio, lib. de Spiritu Sanclo, cap. 26, dicente : Quoties genu flecti- mus, et rursus erigimus, re ipsa ostendimus, quod propter peccatum in terram delapsi su- mus, et per benignitatem ejus, qui condidit nos ad coelujn, revocati sumus. Denique se- quitur oratio, quse esse solet, vel una tantum, vel tres, vel quinque, vel ad summum sep- tem. Una quidem necessaria est; et sola in- terdum dicitur propter solemnitatem; tres vero, quinque aut septem.propter varias pe- titiones, aut commemorationes faciendas ; ultra eum vero numerum non solent multi- plicari, ut aliquid sit fixum et certum ; nec licetunicuique in infinitum progredi; nam, ut dici solet, numero Deus impare gaudet; et Hie- ronymus, lib. 1 contra Jovinianum, numerum imparem mundum esse dicit. Et ternarius orationum Trinitati convenit , vel trinae ora- tioni Christi in horto. Quinque vero orationes dicuntur interdum , propter quinque parti- tam Domini passionem, ut ait Innocent., lib. 2 de hoc myst., c 23. Septem autem dici pos- sunt propter septiformem Spiritus Sancti gra- tiam, vel quia oratio Dominica septem peti- tionibusconcluditur, utaitDurand.,inRation., lib. 4, c 15. Concluduntur autem hse oratio- nes illa adjuratione seu obsecratione : Per Dominum nostrum, et ut firma sit spes impe- trandi, juxta illud Joan. 16 : Quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, dabit vo- bis; et quia Christus est unicus mediator, propter cujus meritum omnia nobis donan- tur; de qua re, et de hac Ecclesiee consuetu- dine, plura dixi in 1 tom., agens de Christi

*merito, ad qmest. 19 D. Thom.; unde hac ra- tione in Concilio Carthag. III, cap. 13, praici- pitur, ut, cum altari assistitur, semper ad Palrem dirigatur oralio, ut in Filio seu per Filium concludatur; cum aulem ad Palrem oratio dirigitur, non excluduntur alise per- sonee, sed unitas Deitatis indicatur, ut notavit Fulgent., lib. 2 ad Monym. Interdum aliqua oratio aliter solet concludi pro sensus com- moditate et verborum consecutione ; semper tamen fit aliqua Christi commemoratio, et totius Trinitatis confessio, et divinse gloriae, ac vitae perpetuae commemoratio, in verbis illis : Per omnia seecula sxculorum.

11. Quae verba esse antiquissima, prseter antiquas Liturgias, constat ex Irenseo, lib. 1 contra heeres., c 1, ubi refert, Valentinianos voluisse deliramenta suorum errorum confir- mare ex verbis, quibus nos in gratiarum ac- tionibus utimur, dicentes : In Sdfcula sxculo- rum. Ex quo idem sumpsit Epiphan.; heer. 31 ; significatur autem eeternitas illo dicendi modo, quia omnia ssecula in se concludit, et excedit, et superal, tum perfectione , tum etiam dura- tione, ut sumi potest ex Augustino, in Psal. 71; Hieron. ad Galat. 7; Innocent., lib. 2 de hoc myster., c 26. Finita autem oratione, populus respondet Amen, quae vox Hebreea est, et interdum ad affirmandum adhibetur. Sic Christus ssepe dicit Amen, amen, dico vobis, id est; vere ita est, ut interpretatur Isidor., lib. 6 Etymolog., c 18, ex Origene, tract. 35 in Matth., et Hieron., epist. 137 ad Mar- cellam; et hoc sensu legimus in Liturgiis anti- quis, finitis verbis consecrationis, fideles so- litos esse respondere Amen, quod non potest tunc esse verbum optandi, sed affirmandi et credendi, ita esse. Unde Ambros., lib. de Iis qui initiantur, c 9 : Post consecrationem, cor- pus et sanguis Christi nuncupatur, et dicis, Amen, hoc est, verum est. Interdum vero adhibetur ad consentiendum orationi, idem- que optandum seu petendum ; et hoc sensu adhibetur in fine orationum, ita ut sensus sit, fiat, sicut interpretatur Jul. I, epist. pro Atha- nasio, c 1; Justinus, Apol. 2; Hieronym. supra , et epist. 134 ad Sophron.; et Ber- nard., serm. 7 in ccena Domini. Et hoc modo Deut. 27, populus ad maledictiones respon- det, Amen; et 1 Paral. 16 : Benedictus Domi- nus Deus Israel, ab seterno, usque in seternum, et dicat omnis populus, Amen. Sic etiam Pau- lus, 1 ad Cor. 1 4 : Si benedixeris spiritu, qui supplet locum idiotse, quomodo dicet Amen super tuam benedictionem? ex quo loco con-

QILEST. LXXXIII, ART. IV.

stat, hunc modum respondendi esse antiquis- simum in Ecclesia; quod etiam constat ex Justino supra; et Augustin., quem supra ci- tavi, epist. 106; Hieron., lib. 2 in epist. ad Galatas, in ejus praefatione ; Tertull., lib. de Spectacul., c. 25.

12. Septimo. — Septimo in suo ordine se- quitur lectio alicujus epistolae sumptae, aut ex Testamento veteri, aut ex epistolis canonicis novi Testamenti; qui mos coepit a temporibus Apostolorum, ut constat ex eorum canone 9, et ex Dionysio, et Justino, locis saepe citatis; Clem., lib. 2, c. 61. Et prius quidem, quam scriberetur novum Testamentum , legebantur libri Moysis aut Prophetarum, ut ex eisdem Patribus constat; postea vero legi coeperunt epislolae ab Apostolis scriptae, vel a Clemente, ut constat ex eodem supra, et ex Hieronymo, lib. de Scriptoribus Ecclesiast., in Clemente; qui etiam in Polycarpo scribit, epistolam ejus ad Philipp., usque ad sua tempora in Asise conventu legi solitam, quamvis non constet, hujusmodi lectionem factam esse tempore Missae; sicut, quod Paulus ait ad Coloss. 4 : Cum lecta fuerit apud vos epistolahsec, facite, ut et in Laodicensium Ecclesia legatur; et 1 ad Thess. 5 : Adjuro vosper Dominum, ut legatur epistola hsec omnibus sanctis fratrihus; haec, inquam, non est necesse inlelligi de lectione, quae fit in Missa. Inde non sumilur argumen- tum ad probandum et confirmandum ritum, quem nunc servat Ecclesia. De quo videtur loqui Damasus, cum in 2 ad Hieron. epist. scribit, die Dominica Apostoli epistolam esse legendam ; et idem constat ex Augustino, serm. 236 deTempore, etserm. 10 de Verbis Apostoli; et exAmbros., epist. 33,etidem est frequens apud alios antiquos Patres. Clarius in Concil. Brach. I, can. 20 : Placuit, ut per solemnium dierum vigilias, vel Missas, omnes easdem et non diversas lectiones in Ecclesia legant. Plura de hac lectione, cur scilicet an- tecedat Evangelium, et cur interdum ex novo, interdum ex veteri Testamento sumatur, et alia similia, legi possunt in Innocent., lib. 2 de hoc myst., c. 29; Rupert., lib. 2, c. 24, et aliis scriptoribus de divinis officiis.

13. Octavo. — Octavo, post epistolam ver- sus aliquis seu antiphona interponi solet; quae interdum lugubria sunt, quando animi sunt ad timorem, vel pcenitentiam excitandi; in- terdum vero sunt laetiora, juxta temporum et festivitatum exigentiam; ex his autem versi- culis, primus Graduale vocatur, quia juxta pulpiti gradus cantatur, vel propter alias ra-

tiones mysticas, quae legi possunt in Inno- cent., lib. 2, c. 31 ; et Raban., lib. 1 de Insti- tut. cleric, cap. 36, et aliis; alia vocantur Responsoria, quia uno canente chorus respon- det, ait Isid., lib. 6 Etymol., c. 18, et lib. 1 de Eccles. officiis, cap. 8. Est autem hic ad- vertendum, in Concil. Tolet. IV, cap. 11, sic legi : In quibusdam Hispaniarum Ecclesiis, laudes post Apostolum decantantur, cum ca- nones prsecipiant post Apostolum non laudes, sed Evangelium annunciari; prsesumptio est enim, ut anteponantur ea, guse sequi debent; nam laudes Evangelium sequuntur, propter gloriam Christi, quse per idem Evangelium prsedicatur ; et statim hic ordo servari praeci- pitur. Unde apparet, eo tempore nondum fuisse Graduale institutum , saltem ut post epistolam diceretur, vel si institutum fuit a Gregorio, ut aliqui volunt, nondum in Hispa- nia fuerat illa consuetudo recepta; nam Gre- gor. paulo anle Honorium praecessit, cujus tempore dictum Concilium celebratum est; et alii tamen volunt fuisse a Ccelestino institu- tum, ut patet ex Ruperto, lib. 2 de Divinis officiis, cap. 21. Unde fortasse in illo Concilio non est sermo de Graduali, sed de Alleluia, quod post Graduale cantari solet; et fortasse tunc in Hispania non canebatur, nisi post Evangelium; nam quod ad altarecanatur, an- tiquissimum est; constat ex August., ep. 119, ad Januar., cap. 15 et 16; et Hieron., contra Vigilant.; Gregor., lib. 7, epist. 63; Isidoro, lib. 1 de Eccles. officiis , cap. 13. Et quidem in principio solum cani ccepit primo die Re- surrectionis, ut colligere licet ex Niceph., lib. 12, cap. 34; et Sozomeno, lib. 10 Hist., c. 19; deinde toto tempore Paschali, ut sumitur ex August. supra; postea diebus etiam Domini- cis, ut significant idem August. et Isidor.; jam vero omnibus diebus dicitur, praeterquam in his, qui non sunt gaudii, sed mceroris, ut di- citur in Concil. Tolet. IV, can. 10. Sed quam- vis vox Alleluia interdum taceatur, omni ta- men die cogitanda est, ut Augustin. dixit Ps. 106, quia vox illa nihil aliud quam laudem Dei continet, quae semper in ore saltem cor- dis habenda est, Psalm. 33. Quando vero Al- leluia tacetur, solet nonnunquam Tractus addi in signum gemitus et tristitiae; nonnun- quam vero etiam post Alleluia additur Prosa seu Sequentia, de quibus legi possunt aucto- res supra ssepe citati, etDurand., inRationali, lib. 4, cap. 22; Durand., lib. 2 de Ritib. Ec- cles., c. 21 et 22; et copiose Demochar., lib. de Observandis in Missarum celebr., c. 15.

DISPUTAT. LXXXIIl, SECT. I.

14. Nono. — Nono legitur Evangelium. Quem morem esse antiquissimum eonstat ex Goncil. Valent. Hispan., can. 1, ubi sic dici- tur : Antiquos canones relegentes inter cwtera hoc esse censuimus observandum , ut sacro- sancta Evangelia ante munerum oblationem in Missa catechumenorum in ordine lectionum post Apostolum legantur; et ratio subjungitur, ut verba Christi, et sacerdotis sermones, om- nes audire possint; unde obiter etiam colligi- mus, fuisseetiam consueludinem concionandi post lectum Evangelium; sed et ante illa tem- pora Anastas. Papa, in epist. 1, jubet omnes stare, dum sacrum Evangelium legitur, et attentissime audire, ubi supponit consuetu- dinem legendi Evangelium esse anliquiorem. Tmo in Goncil. Laod. quod antiquius est, can. 46, statuitur, ut in Sabbathis Evangelia cum aliis Scripturis legantur. Hieron. etiam, ad- versus Vigilant : Per totas (inquit) Orientis Ecclesias, quando Evangelium legendum est, accenduntur luminaria, sole rutilante; et Gregor., lib. 4, epist. 44, dicit, hoc officium ad diaconos pertinere; quod etiam constat ex Synodo Rem., can. 4 et 5. Eadem consue- tudo colligitur ex Augustin., serm. 144 de Temp.; Ambros., lib. 1 Offic, c. 8 el 11, et lib. de Helia et jejunio, cap. 20; et alii Patres in concionibus ad plebem, saepe id supponunt. De ritu autem, etmodo, quo legi solet, videri possunt auctores saepe citati; ex quibus licet colligere totum esse, et religione plenum, et valde antiquum; specialiter illud, quod popu- lus, audito Evangelii nomine, respondet Glo- ria tibi Domine, scilicet, quia verbum salutis nobis locutus est, ut ait Innocent., dict. lib. 2, cap. 6.

15. Decimo. — Decimo, post Evangelium, Symbolum recitatur, ut quod audito Evange- lio corde creditur, per symbolum ore confitea- mur; etideo Ambros., de Velan. virg.; Sym- bolum appellat signaculum cordis nostri, quod quotidie recensendum esse, non tantum semel, sed etiam Scepius ait August., lib. 50 Homil., hom. 42 , et tribus libris de Symbolo. In Missa vero non semper dicitur, sed inter- dumomittitur, velpropteraliquodmysterium, vel propter minorem solemnitatem, ut latius Innocent.,lib.2, cap. 52; Durand., in Ration., lib. 4, cap. 25; est autem observandum, ante Concil. Nicenum, solitum fuisse recitari in Ecclesia Symbolum Apostolorum, ut ex Dio- nysio, cap. 3, colligitur; post Concil. autem Nicenum, Marcus, Sylvestri successor, pra> cepit cantari Symbolum Nicenum, ad confuta-

tionem hreresis Arrianse; postea vero Dama- sus statuit, ut diceretur Symbolum Constan- tinopolitanum , in quo, addita illa particula, Filioque, Trinitatis ministerium magis expli- catur; et ita fieri specialiter in Ecclesiis His- panise statutum est in Concil. Tolet. III, can. 2. Et hsec sunt, quae ad Missam catechume- norum pertinent. Ex quibus evidenter con- stat, nihil in eis esse, quod ab haeretici jure carpi possit, cum omnia antiquissima sint, et ad illa quatuor capita revocentur, quae Paulus enumeravit. Quod si aliqua minutiora minus antiqua videantur, ut fortasse aliqui Tractus vel Prosse, tamen in his eadem est religio et pietas, quse in antiquioribus, et sunt con- sentanea Paulo, ad Eph. 5, dicenti : Imple- mini Spiritu Sancto, loquentes vobismet ipsis in Psalmis, et in hymnis, et canticis spiritua- libus, ut egregie notavit Concil. Toletan. IV, cap. 12.

16. Circa alteram partem seu Missam fide- Hum, in primis sufficiens argumentum sumi posset ex dictis de priori Missa catechumeno- rum; nam Missa fidelium propria continet Christianorum mysteria, quse traditione con- stant, ut Basilius dixit, lib. de Spiritu Sancto, c. 27; possumus autem hsec mysteria in tres partesdistinguere; ineam, scilicet, quas cano- nem antecedit, et quee subsequitur, et cano- nem ipsum. In prima igitur parte post populi salutationem jam supra tractatam, Dominus vobiscum, sacerdos omnes ad orandum invi- tat, dicens, Oremus ; quod videtur in alio sensu dici, quam supra explicuimus, quia hic non subsequitur aliqua publica oratio quam sacerdos nomine totius populi publice dicat; invitat ergo populum, ut attendat ad sacrifi- cium, et unusquisque ad offerendum se prae- paret, ut ejus oblatio acceptabilis sit Domino, ut Innoc, lib. 2, c 53, et alii notant. Secundo diciturOffertorium, seu in choro canitur; nam eo tempore sacerdos suscipit oblationes po- puli, et ideo versiculus, qui tunc canitur, Offertorium appellatus est, ut aiunt Innoc, dicto lib. 2, c 53; Raban., lib. 1, can. 33, et alii; et in idem redit, quod ait Isidorus, lib. 6 Etymol., c 19, licet obscurius id deducat. Est autem antiquissima in Ecclesia haac consue- tudo offerendi aliquid in Missa ; nam Pius I, in suis Decretis, mentionem facit harum oblatio- num, et Fabian. Papa, epist. 3, monet, ut Do- minicis diebus omnes aliquid offerant. Item Synod. Gangrens., can. 7 et 8, harum oblatio- num meminit, et Conc Aurelian. I, can. 16, et Augustin., serm. 215 de Temp., et epist. 122;

QU/EST. LXXXIU, ART. IV.

Hieron., epist. 3 ad Heliodor.; Cyprian., lib. de Opereet eleomosyna; Tertullianus, in Apo- loget., cap. 39; et Theodoret., lib. 5 Hist., c. 18, ubi refert illustre exemplum Theodosii offerenlis ad altare, Ambrosio sacrificante. Quod autem tempore hujus oblationis aliquid canatur, non constat semper fuisse observa- tum, nec a quo primum institutum sit. Alii enim Adriano, alii Gregorio, alii Ccelestino id attribuunt; certum est tamen, a quocumque introducta sit haec consuetudo, ad excitandos fidelium animos inductam esse, ut hilari animo offerant, quoniam hilarem datorem di- ligit Deus. Unde etiam in veteri testamenlo legimus, solitos esse Levitas canere, dum im- molabantur victimae, ut notavit Isidor., lib. 1 de Offic. Eccles., cap. 14, et Ecclesiastici 50, et idem sumitur ex 2 Paralip. 29. Tertio sacerdos, dum panem offert, et aquam vino miscet, et calicem etiam offert, quasdam ora- tiones et deprecaliones profert; quibus et oblationem suam ac totius populi ad Deum dirigit, et ab eo postulat, ut ei placita sit, et ut dignis mentibus offeratur. Quem morem esse antiquissimum constat ex citatis Litur- giis Jacobi, Basilii, et Chrysostomi, et ex Dionysio, Clemente et aliis; semper enim, quando panis et vinum in altari ad sacrifican- dum proponitnr, adhibentur orationes et be- nedictiones sacrae, quae sunt veluti praepara- tiones quaedam oblalionis sacrificalis. Unde illa oblatio, prout tuncfil,nonesl sacrificium, ut supra dictum est, sed est tantum quaedam dedicatio materiae sacrificandee per futuram consecrationem, ad quam omnia, quae tunc dicuntur, referenda sunt; quod autem illse orationes tunc secrete dicantur, et in silentio oblatio fiat, fortasselitteralis propria ratioest, ul cum majori reverentia, et devolione inte- riori, omnes Deo offerant oblationem suam; item, ut eo tempore, instante jam Dominicae Passionis repru?sentatione, illam possint ad memoriam revocare. Unde et in illo silentio esse aliquam significationem myslicam initii passionis Christi, quandojam non palam am- bulabat inler Judaeos, docet Innoc, dicl. lib. 2, c. 54, quae ornnia ex sequenlibus erunt evidentiora.

17. Quarto, dum sacerdos manus abluit, profert illa verba Psalm. 25 : Lavabo inter innocentes manus meas; indicans ad futurum sacrificium, non solum a gravioribus culpis, sed etiam a levioribus, esse hominem mun- dandum, quod per ablutionem pedum signi- ficavit etiam Christus, cum Petro dixit : Qui

lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet; unde etiam haec ca?remonia optima est, et an- tiquissima, ut constat ex Dionysio, dicto c. 3; Clemente, lib. 8, c. 11; Cyrillo Hierosolym., Catech. 5 mystag. Nec refert, quod in veteri lege similes abluliones fierent, Exod. 30, nam ut D. Thom. notavit, art. seq., ad 1,nuncnon servatur, tanquam caeremonia illius legis, sed tanquam aliquid per se decens ac conveniens, unde neque eodem modo fit. Quinlo, finito praedicto Psalmo, sacerdos secrete profert quandam orationem ante altare, postulans, ut oblatio a Deo accepletur in memoriam passionis Christi, honorem Sanctorum, et nostram utilitatem; et deinde ad populum conversus, ad idem pelenclum hortalur et populus annuendo, et orando respondet. Ac tandem secundam orationem seu collectam sajjerdos submissa voce pronuncia t, quae prop- terea secreta oratio dicitur, quae omnia esse valde antiqua et mysteriis plena constat ex Clemente, dicto lib. 8, cap. 12, et ex Concil. Laodic, can. 19, ubi dicit, tres oraliones so- lere dici in Missa, primam sub silentio, alias vero altiori voce; nunc vero secunda sub si- lentio dicitur, per quod silenlium inter alia significari censetur Chrislus secreto in horto orans ante passionem suam, vel alia similia, quae legi possunt in D. Thom, hic, ad 6, et Innocent., dicto lib. 2, c 60; Rupert., lib. 2, cap. 4, et aliis.

18. Advertendum. — Sexto post praedicta omnia adjungitur Praefatio, de qua Cypr., Iib. de Expositione orationis Domin., circa finem, quem hic D. Thom., ad 5, adducit : Sacerdos (inquit) ante orationem, Prse.fatione preemissa, prseparat fratrum mentes, dicendo, Sursum corda, ut dum respondet plebs, Ha- bemus ad Dominum , admoneatur nihil aliud se, quam Dominum cogitare debere. Ad eam Praefationem alludit Augustin., lib. de Bono viduitatis, cap. 20, dicens : Illud, quod inter sacra mysteria, cor habere sursum jubemur, ipso adjuvente id valemus, quo jubente admo- nemur, et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum levati cordis non nobis gloriam, glo~ riam quasi nostrarum virium tribuatnus, sed Domino Deo nostro gratias agamus, hoc enim continuo commonemur, quia hoc nostrum est recordari; hsec verba unde sint, et quanta sanctitate commendentur, agnoscis; et ad idem videtur alludere, 10 de Civitat., cap. 4, di- cens : Cum ad illum sursum est, ejus est al- tare cor nostrum. Praefationis etiam sub hoc nomine meminit Chrysost., homih 3 ad Co-

loss.; et Ambros., lib c, 47, ex verbis hujus Praefationis mysterium Trinitatis confirmat, numerum scilicet trium personarum ex triplici Sancti appellatione, unilatem vero Deitatis ex singularitate nomi- nis, Dei sabbaoth; quod argumenlum elegan- tissime urget Athanas., lib. de Humana na- tura sucepta contra Apollinarem, non longe ab initio, et libro de communi essentia Patris et Filii, et Spiritus Sancti, et orat. in illud : Omnia mihi tradita sunt a Patre meo; lamen his locis non satis declarat, an Ecclesia hoc genere laudis utatur, sed suum argumentum sumit ex Isaiae 6, et Apoc. 4, ex quibus locis Ecclesia hanc partem hujus Praefationis mu- tuata est; quod magis significavit Ambros. in illis verbis : ln oblationibus invocatur; et illis : Nos quoque nihil prsetiosius invenimus, quo Deum prsedicare possimus, nisi ut sanc- tum appellemus. Denique vere tota haec Eccle- siastica Prsefatio quoad sensum, parum im- mutatis verbis, reperitur in antiquis liturgiis Jacobi, Basilii, Chrysost., et apud Clem., lib. 8 Const., c. 42 et 4 6; el Cyril. Hierosol, Ca- tech. 5 myst., adeoque est anliquissima. Quod autem aptissima etiam sit ad praeparandas mentes audientium ad futuram consecratio- nem, per se manifestum est, cum corda ad Deum sublevet, et ad Angelorum consortium in divinis laudibus canendis, gratiisque Deo agendis. De cujus longiori expositione videri possunt scriptores saepe citati, de Ecclesiasti- cis officiis, et latissime ac novissime Durand., lib. 2 de Ritib. Eccles., c. 34; nobis enim hoc loco plura addere non videtur necessa- rium, tum quod res per se satis clara sit, tum etiam quod nihil in eo specialiter occurrat ad prsesens instilutum pertinens. Solum ad- verte, prseter communem Prsefationem, esse alias speciales in Ecclesia, in quibus aliqua verba interponuntur communi Prafationi, paucis verbis in ea immutatis, quae novem tantum numerantur a Pelagio Papa, epist. 2, in c. Invenimus, de Consec, dist. 1, scilicet Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, Na- tivitatis, Epiphaniee, de Apostolis, de Trini- tale, de Cruce, de Quadragesima ; decimam vero de Beata Virgine addidisse fertur Urba- nus II, in Concilio Placentiee celebrato, ut Gratianus refert, dist. 70, in ultimis verbis. De auctoribus autem harum Preefalionum non conslat, nam, quod attinet ad communem Preefationem , quamvis aliqui eam tribuant Gelasio, alii vero Sixto I, tamen ex dictis con- stat esse antiquiorem , et ad Apostolorum

DISPUTAT. LXXXITI, SECT. I. 861

3 de Spiritu Sancto, tempora esse referendam , ut notavit Niceph.,

lib. 4 8 Hist., c. 5, et sumi etiam polest ex Justino, Apolog. 2; Cyprian., de Ccena Do- mini; Chrysost., hom. 48 in 2 ad Cor., et 29 in Matth.; Auguslin., lib. 2 de Bono persev., c. 13, de Spirilu etlitt., c. 44, ep. 57, et 120, cap. 29; et ex Concilio Vasensi, sub Leone I, can. 4, ubi praecipitur, in omnibus Missis, Sanctus, Sanctus, Sanctus, eo ordine recitari, quod ad Missas publicas dici debet. De aliis vero peculiaribus Prrefationibus solum dicere possumus, non esse in Missa dicendas, nisi qua3 fuerint ab Ecclesia receptee et probata?, ut cautum etiam est in Concilio Milevitan., cap. 12; et in Concilio African. cap. 70. Et heec sufficiantde hac prima parte Missse fide- lium.

19. De secunda vero parte, quae in canone continetur, specialem statim sectionem insti- tuemus; nunc supponamus, omnia etiam illa, quae in canone continentur, antiquissima etiam esse, et veritatis ac religionis plena. Tertia vero pars, quae post canonem sequitur, brevissima est; unica enim salutatione sacer- dotis ad populum, et responsione, etalia ora- tione seu collecta , et populi dimissione, fere concluditur, quae omnia ex dictis declarata sunt. Itaque, finito sacrificio et canone Missee, primo dicitur versiculus, qui Communio seu Communicanda appellatur; solebant enim fideles, finito sacrificio, communicare, etinte- rim canebatur antiphona cum Psalm. 33 : Benedicam Dominum in omni tempore, ut con- stat ex Glem., lib. 8, c. 13. Ubi Turrian., ex Missa Jacobi, Dionysio, Hezychio, et aliis, no- tal, Psalmum illum ad sacrificium Missee per- tinere, et communionem indicari in illo ver- siculo : Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus; inde ergo postea solum retentum consuetudine est, ut aliquis versiculus eo tempore in Missa recitetur, qui a communione nomen accepit. Secundo sequitur salutatio sa- cerdotis, Dominus vobiscum, supra explicata. Tertio, sequitur oratio seu collecta, quee com- muniter continet gratiarum actionem, et per- ficit numerum ternarium, qui solet perfectio- nem significare. Quod enim supra diximus de numero harum collectarum seu orationum, intelligendum est, totum illum numerum ter in Missa recitari, in principio, medio et fine; eodemque sensu dictum est in Concilio Lao- dicen., supra citato, tres orationes in Missa dici. De qua oratione plura apud Innocent., lib. 6, c. 8 et sequentibus; Durand., lib. 4 Rational., cap. 55 et sequentibus. Quarto re-

862 QU/EST

petita iterum dicta salutatione, Dominus vo- biscum, fit populidimissio. perilla verba, lte Missa est, quod esse antiquissimum constat ex Alcuino, c. de Celebr. Missae, et Amalar., lib. 3 de Eccles. offic, c. 36. De qua re, et de sensu horum verborum, diximussupra, agen- tes de nomine Missae. Antiquitus vero dimis- sio fieri solebat per hasc verba, Ite in pace, ut constat ex citatis liturgiis, et ex Glem., lib. 8, cap. 15. Interdum autem fit aliis modis, scilicet, per Benedicamus Domino, in diebus profestis, vel Requiescant in pace, in Missis defunctorum, de quo legi potest Rupert., lib. 2, c. 20, et Micrologus, de Eccles. observ., c. 46 et 47. Populus respondere solet, Deo gratias, ut gratiarum actio cuncta concludat, sicut August. dixit, epist. 59, qusest. 5; et Dionys., dict. cap. 3 : Participans (inquit) et tradens Thearchicam communionem, in gra- tiarum actionem sacram desinit cum omni Ec- clesia sacra plenitudine, vel aliter : Accepta dataque divina communione in sacram gra- tiarum actionem desinit. Unde Ghrysostom., hom. 32 in Malth. : Gratias egit et hymnum dixit postquam dedit, ut et nos hoc ipsum fa- ciamus. Quinto subjungit sacerdos illam ora- tionem: Placeat tibi sancta Trinitas, prout habetur in Missali. De qua potest legi Durand., in Ration., lib. 4, c. ult., et Demochares, lib. de Missar. Celebr., c. 4 5, in fine, ubi ex Ber- none, cap. 25 de Officio Missse, indicat, hanc orationem dici finitisomnibus, etiam dala be- nedictione, et osculato prius altari ; nunc au- tem non ita fit, sed ante benedictionem prse- mittitur haec oratio, et fortasse ita intelligendi sunt dicti auctores, cum dicunt, finitis omni- bus, scilicet, usque ad populi dimissionem. Sexto sequitur populi benedictio, ad imitatio- nem eorum, quee leguntur, Levit. 9, et Num. 6 : Benedicetis filiis Israel, etc, et ad imita- tionem Christi, qui discessurus ab Apostolis benedictionem illis prius impertivit, Luc 24. Unde hanc consuetudinem et benedictionem commendal Conc Agathens., c 30, in c Con- venit, de Consecr., dist. 5, et c 47, prohibet egredi populum ante benedictionem sacerdo- tis ; idem habetur in Concil. Aurelianen. II, can. 28, et Concil. Arelat. III, apud Burchar., lib. 3, c 29; Ivonem, part. 3, c 34. De hac etiam benedictione loqui videtur Isidor., lib. 4 de Officiis Ecclesiasticis, c 17, cum ait : Benedictionem in populo dari a sacerdotibus, antiqua per Moysen benedictio pandit et com- probat; et clarius Ca?sareus, hom. 5 : Rogo vos fratres charissimi, ut quoties in die

LXXXIll, ART. IV.

Dominico aut aliis festivitatibus Missse fiunt, nullus de Ecclesia discedat, donec divina My- steria compleantur; et infra : Monete eos, qui nec orationem Dominicam dicere, nec bene- dictionem accipere volunt. Observandum au- tem est, Augustin., dict. epist. 59, significare benedictionem hanc sacerdotis antecedere gratiarum actionem; sed fortassse loquilur de benedictione, quae dari solet stalirn post communionem. Septimo, post datam benedic- tionem, sacerdos recitat Evangelium : In principio erat Verbum, nisi aliud, juxta prse- dictum ordinem Missalis, dicendum sit, de qua re nihil invenio scriptum ab antiquis Ddctoribus, quod est signum, consuetudinem hanc non esse valde antiquam; constat tamen esse optimam, et utilissimam ad tanti bene- ficii jugem recordationem, quod scilicet Ver- bum pro nobis caro factum sit, et quod de sinu Patris ad nos descenderit; habet etiam aliam utilitatem, quod bis in Missa Evange- lium recitetur, ut, si contingat, proprium Do- minicee vel ferise Evangelium propter festum omitti, possit in fine Missee recitari; et ita fit, prsetermisso eo die initio Evangelii S. Joan- nis. Denique illud etiam commodi est, ut, si qui fortasse prius Evangelium audire non po- tuerunt, saltem in fine Missae audiant. Ultimo, discedens sacerdos ab altari, seque sacris vestibus exuens, recitat hymnum Trium pue- rorum, juxta decretum Conc Tolet. IV, c 13, ubi prsecipitur decantari canticum illud in omnium Missarum solemnitate. Quod tamen nunc minime observatur, sed secreto tantum praedicto tempore dicitur.

20. Prsecipua quxdam hsereticorum objectio. — Advertendum. — Tertio principaliter os- tendi potest heec veritas salisfaciendo objec- tionibus, quae in contrarium ab haereticis fiunt; nam si in tota hac actione, nihil inor- dinatum aut praeter rationem ostenditur, cum alias ex objecto bona sit, et ad cultum Dei pertineat, ut a nobis probatum est, evidens erit, esse convenienter et sancte institutam. Prima ergo et preecipua objectio hsereticorum est, quia, licet in substantia hujus actionis nihil esse superstitiosum videatur, tamen in modo, praster ralionem est, quod lectiones sacree et orationes, et alia, quse in Missa di- cuntur, Latina et peregrina lingua, et non vulgari dicantur. Nam , si hsec dicuntur ad populum instruendum, vel excitandum, opor- tet in eo idiomate dici , in quo possint ab omnibus intelligi; nam : Si nesciero virtutem vocis, ero, cui loquor, barbarus, et qui lo-

quitur mihi , barbarus, ut Pnulus argumen- tatur, 1 ad Cor. 14, cx quo loco difficilis redditur haee objectio; nam, ut ibidem di- citur : Nisi vos per lingua?n manifestum sermonem dederitis, quomodo scietur id, quod dicitur? eritis enim in aera loquentes; et infra : Si benedixeris spiritu, qui supplet lo- cwn idiotge, quomodo dicet, Amen, super tuam benedictionem? quoniam quid dicas , nescit; nam tu quidem bene gratias agis, sed alter non xdificatur. Et confirmatur, quia non so- lum in Missa fere omnia proferuntur in lin- gua Latina, sed etiam quaedam in Grseco vel in Hebraico idiomate recitantur, quee non solum a populo, verum etiam ab ipsis sacer- dotibus frequenler ignorantur, quid signi- ficent, aut quae mysteria contineant. Haec objectio generalis valde est, quia non solum de sacrificio Missae, sed etiam de caeteris omnibus sacris ministeriis, vel publicis ora- tionibus, fieri potest; neque de his solum, sed etiam de universis sacrae Scripturae libris cum haereticis hujus temporis magna contro- versia est, an expediat, vulgari sermone translatos cornmuniter circumferri , ut ab omnibus legi possint. De quo argumento scripsit erudite Bellarminus, lib. 2 de Verbo Dei, cap. 15 et 16. Et ideo pauca hic attin- gemus, quae sufficiant ad defensionem Eccle- siasticae consuetudinis, et definitionis Concil. Trident., sess. 22, cap. 8, ubi sic inquit : Etsi Missa magnam contineat populi fidelis eru- ditionem, non tamen expedire visum est Pa- tribus, ut vulgari passim lingua celebraretur; et in can. 9, dicit anathema in eos, qui hunc ritum damnant. Ad hoc autem suadendum sufficit universalis Ecclesiae consuetudo; quam damnare insolentissimae insanise est, ut Augustin. dixit, epist. 118; maxime cum hujus consuetudinis nullum possit initium designari, quod est signum Apostolicae tra- ditionis, juxta regulam Augustin., lib. 4 de Baptism., cap. 24; quod sumitur etiam ex Leone , serm. 2 Pentecostes, et clarius , serm. 2 de Jejunio Pentecost. Assumptum vero nunc constat experientia in tota Ecclesia Latina, cum tamen non legamus, Pontificem vel Concilium aliquod hoc instituisse, aut praecepisse; et Augustin., lib. 2 de Doctrina Christiana, cap. 13, refert Psalmos in Eccle- sia Latine cantari consuevisse suo tempore in Africa. Idemque in Hispania servatum esse in divinis officiis sumi potest ex Isidoro, libro de Divinis officiis, ex variis Gonciliis Hispanis, quse supra citavimus, preesertim ex

DISPUTAT. LXXXIII, SECT. I. 863

Toletano IV, et Valentino I. De Gallia idem constat ex Alcuino et Amalario. De Germa- nia , cx Ruperlo et Rabano. De Anglia ex Beda, in initio Historiae de rebus Anglicis; de Italia res est per se manifesta, ut patet ex antiquissimo ordine Rornano, et ex Gregorio in suo Sacramentali, et ex aliis multis, quae a Graliano referuntur, de Consecr., dist. 5. In Ecclesia autem Grseca idem proportione ser- vatur; narn, licet divina officia in Graoca lingua celebrentur, quia illa est doctrinalis lingua (ut sic dicam) in illa regione, qua ne- cesse est uti pastores et Doclores illius Eccle- siae, tamen etiam illa distincta est a vulgari, seu corrupta lingua, qua communiter popu- lus utitur; idemque esse dicilur in linguis Syriaca, et Arabica , quod vulgaris est dis- tincta a doctrinali eliam in suoidiomate; et divina officia semper in doctrinali lingua peraguntur. Quod si alicubi, vel aliquo tem- pore non fuit lingua doctrinalis distincla a vulgari, saltem in regione aliqua, id est per accidens; nunc enim loquimur, supposita hac distinctione, quae nunc est, et fere semper fuisse legimus. Ratio autem est, quia im- primis hoc non est malum per se et ex objecto, sed indififerens, neque est jure di- vino prohibitum, ut per se constat; deinde non est simpliciter necessarium ad aedifica- tionem fidelium; nam quidquid eis scire, aut intelligere de his mysteriis expedit, potest facile per pastorum et Doctorum disciplinam suppleri ; el ideo Concil. Trident. supra prae- cipit, ut, retento antiquo ritu, ne oves Christi esuriant, pastores frequenter inter Missarum celebrationem . vel per se, vel per alios, ex iis, quse in Missa leguntur, aliquid exponant, et praesertim de ipso Missee sacrificio ; quod etiam indicavit Paul. citato loco ; cum enirn dixisset : Major est, qui prophetat , quam, qui loquitur linguis , subdit exceptionem : Nisi forte interpretetur , ut Ecclesia sedifica- tionem accipiat. Aliunde vero sunt multae et graves rationes, propter quas ita fieri magis expedit. Primo, quia etiam si vulgari lingua omnia dicerentur in Missa, communis plebs magna ex parte illa non intelligeret, ut, v. gr., Psalmos , Prophetas, Paulum, Apo- calypses, Cantica, et similia, quee vix possunt eruditi inlelligere, unde consequenter fieret, ut eis daretur multiplex errandi occasio, vel intelligendo aliqua verba secundum proprie- tatem, quae metaphorice dicta sunt, vel aliis modis similibus. Secundo, quia non omnia mysteria communi populo facile proponenda

864 QILEST. LXXXIII, ART. IV.

sunt, sed aliqua occulta esse oportet, ne, vel Eph. 5, ad Coloss

apud idiotas vilescant, aut cum errore conci- piantur, quando ea scire illis non est neces- sarium, ut in hoc proposito antiqui Patres docuerunt, Dionys., cap. 1, et ult. de Eccle- siast. Hierar. ; Basil., lib. de Spiritu Sancto, cap. 27; Gregor., 4 Dialog., cap. 56 ; propter hanc enim causam inter alias voluit Deus Scripturas esse obscuras. et sub tropis et fi- guris mysteria contineri, ut notavit Augustin., lib. 2 de Doclrina Christ., cap. 6; etChrysost., hom. 44 Imperfecti; et Gregor., hom. 6 in Ezech. Terlio, quia ad decentiam et venera- lionem divinorum officiorum pertinet, ut non vulgari lingua, sed alia secretiori et graviori recitentur. Sicut enim ob hanc causam decet, ut non fiant in communi loco, vel communi- bus vestibus, ita etiam nec communi lingua. Quarto hoc etiam confert ad majorem Eccle- sise unitatem, ut divina officia eodem modo ubique fiant. et omnibus temporibus; nam vulgaris lingua facile mutatur; doctrinalis autem durabilior est. Quinto hinc etiam vi- tatur periculum, ne cum mutatione linguee, aliquam etiam magni momenti mutationem, vel etiam substantialem in divinis officiis fieri conlingat. Sexto denique hoc ipso admo- nentur, vel quodammodo coguntur Ecclesiae minislri, ne vulgari lingua contenti, doctri- nalem, et consequenter doctrinam ipsam negligant.

21. Advertendum. — Quid sit, linguis lo- quar. — Exponitur Apostolus. — Notabile. Advertendum. — Ad difficultatem ergo pro- positam, quod ad rationem spectat, satis ex diclis responsum est. Nam illa utilitas, quee ibi proponitur, et incerta est, et multis peri- culis exposita, et alio securiori, et sufficiente modo suppleri potest. Adde optima verba Chrysost., hom. 3 de Lazaro : Etiam si non intelligas illic recondita, tamen ex ipsa lec- tione multa nascitur sanctimonia; et similia habet Origenes, hom. 12 in Josue. Quod vero attinet ad testimonium Apostoli, quoniam per se obscurum est, majori indiget ex- plicatione, et preesertim oportet imprimis exponere, quid sit loqui lingua , quid vero interpretari seu prophetare. Pro quo est animadvertendum , consuetum fuisse fideli- bus in primitiva Ecclesia, quando religiosos conventus faciebant, seu ad sacra officia con- veniebant, partim in divinis laudibus occu- pari, partim in doctrina explicanda seu concione ad plebem, quae consuetudo constat tum ex citato loco Pauli, tum ex aliis ad

3; tum ex Clem., lib. 8, cap. 4, et seq.; tum ex Dionys., cap. 3 de Eccles. Hierarch.; Justino, Apolog. 2 pro Chrislianis. Prophetare ergo in citato loco idem est, quod concionari, vel ad populum de rebus divinis loqui, quod necesse est vul- gari lingua, et omnibus nota fieri , si ad omnium utilitatem fit, quod satis idem Apos- tolus exposuit, dicens : Qui prophelat, homi- nibus loquitur ad sedificationem, , et exhor- tationem et consolationem. Non excluditur autem, quin talis prophetia possit etiam futurorum praedictionem continere, dummodo qui prophetat, possit mentem suam ad populi sedificalionem proponere, et interpretari. Quamvis etiam necessaria non sit talis futu- rorum prsedictio ad prophetandum, prout ibi sumitur, sed sufficiat Scripturarum aut mys- teriorum fidei interpretatio. Unde inferius ait Paul. : Quid vobis prodero, nisi vobis loquar, aut in revelatione, aut in scientia, aut in prophetia, aut in doctrina? ubi slrictius vi- detur sumi prophelia , quam in superiori verbo prophetandi. Nam, ut ex contextu constat, ad prophetandum satis est, loqui in Ecclesia ad aedificationem fidelium aliquo ex dictis modis, scilicet vei in revelatione, id est, declarando mysteria ex Dei revelatione ; vel in scientia, id est, ex dono scientise, aut certe ex diligente studio et eruditione mys- teria explicando ; vel in doctrina, id est, accommodando sermonem ad audilores, ut ad discipulos; vel in prophetia in rigore sumpta, id est, annunciando futura, ita tamen, ut ab omnibus possit intelligi. At vero linguis loqui, prout verbum ipsum sonat, uihil aliud est, quam habere donum linguarum; sed in eo loco specialiter sumitur pro usu talis doni ad laudes Deo canendas, vel spirituales hymnos recitando in peregrina lingua, quam alii non intelligunt. Solebant enim fideles in his reli- giosis conventibus ita in divinis laudibus occupari, ut unusquisque juxta Spiritus Sancli instinclum aliquid ex proprio inge- nio in Dei laudem et gratiarum actionem caneret aut recitaret, ut ex Dionys., cap. 3 de Divinis nominibus, licet colligere , et ex Tertull., in Apolog., cap. 39 : Coimusin cce- tum, et congregationem, ut ad Deum, quasi manu facta precationibus ambiamus orantes. Cogimur ad divinarum litterarurn commemo- rationem., si quid prsesentium temporum qua- litas, aut praemonere cogit, aut recognoscere. Et infra : Post aquam manualem et lumina, ut quisque de Scripturis sanctis, vel de pro-

DISPUTAT. LXXXHI, SECT. I.

prio ingenio potest , provocatur in medium Deo canere. Circa quem locum Pamel., et super lib. Cypriani de Oratione Dominica , num. 2, multa ex anliquissimis Patribus, et historiis ad hanc rem congeril. Quantum ergo ex hoc loco, quem traclamus, colligi potest, eo tempore, quo donum linguarum frequenter fidelibus conferebatur, accidebat interdum, ut in Ecclesia aliqui divinas laudes cane- rent, aut recitarent in ea lingua , quam alii non intelligebant; imo etiam in eo idiomate, quod ipsemet recitans non perciperet, ut in- dicant illa verba : Si orem lingua, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu est; quse verba Chrysost., Theophyl., Ambros. et Anselm., exponunt de his, qui loquentes lin- guis seipsos non intelligebant ; qui dicuntur orare spiritu, quia interiori affectu ad ita loquendum et orandum moventur, mens autem eorum sine fructu est, quia verborum vim non percipiunt; narn, aut eorum signifi- cationem ignorant, aut (quod verisimilius est) licet significationem verborum intelligant, mysteria tamen, quse illis verbis continentur, non percipiunt, ut Augustin. sentit, 12 Gene- sis ad litteram, cap. 8 et 9. Alii vero hoc refe- runt ad aliorum fructum, nimirum, quod, qui hoc modo orat, se ipsum seclificat, suumque spiritum excitat, sine aliorum tamen fructu; ita Theodoretus et alii , quod ad nostrum institutum nihil refert,_nam loqui lingua in utroque sensu idem est, quod divinas laudes ita loqui, ut alii quidem non intelligentes, in admiralionem rapiantur; fructum tamen, et interiorem sedificationem non percipiant. Hu- jusmodi ergo usus linguarum videtur fuisse maxime familiaris Corinthiis, et in tanta sesti- matione et pretio, ut de illo maxime gloria- rentur; illudque donum dono prophetise preeferrent; Paulus autem in preedicto loco hujusmodi donum , aut usum ejus, non re- prehendit, nec contemnendum putat, sed re- prehendit inordinatum usum ejus, et docet, prophetiae donum illi esse preeferendum. Unde concludit in fine capitis : Itaque fratres setnu- lamini prophetare , et loqui linguis nolite prohibere; omnia autem honeste, et secundum ordinem. fiant in vobis. Constat igitur ex vera hujus loci intelligentia nullum ex eo argu- mentum sumi posse contra praedictum usum Ecclesise, tum quia in eo non est sermo de officiis divinis, quse in Ecclesia recitantur, aul canuntur, sed de sermone exhortatorio ad plebem, aut de precibus, seu laudibus, quas unusquisque, proprio dono seu spiritu

XXI.

ductus, coram aliis profert; tum etiam quia Apostolus non improbat illum usum lingute, sed usum et £estimalionem ejus moderatur; et illum maxime approbat, quando cum eo adjungitur interprelalio. Ad verba autem su- pra citata, quoniam ex eis sumi potest saltem argumentum a simili, specialiter responden- dum est. In illis ergo primis verbis, Si nesciero virtut&m vocis, ero, cui loquor, bar- barus, etc, nihil aliud significatur, nisi, quod neque intelligam, neque intelligar, juxta illud Ovidii : Barbarus hic ego sum , quianon in- telligor ulli. Quod quidem est inconveniens in sermone exhortatorio, non tamen in ser- mone deprecatorio ; nam, ut ibidem dicitur, qui prophetat seu exhortatur, hominibus lo- quitur, et ideo vane et in aera loquitur, si non intelligitur quod loquitur, ut Paulus paulo anle dixerat. Qui autem loquitur lingua, de- precando scilicet seu orando, non hominibus loquitur, sed Deo, qui optime non solum lin- guam, sed et mentem novit, et ideo necesse non est, quod ab hominibus intelligatur; imo nec semper necesse est, ut ipsemet, qui orat, inlelligat; satis est enim quod sciat, seu cre- dat illa esse verba, quibus laudatur vel exo- ratur Deus; tunc enim revera spiritus orat, et movet linguam, quamvis mens verborum significationem non satis percipiat, ut ibid. significavit Paulus in verbis supra declaratis : Nam si orem lingua, spiritus meus orat; mens autem mea sine fructu est; et hac ratione non male faciunt, qui Latine orant, quamvis linguam Latinam non intelligant, ut sumitur ex Chrysost. et Origene supra citatis , et Augustin., lib. de Baptismo, cap. 25, et 3 de Doctrina Christiana, cap. 9, ubi dicit, Judeeos rite coluisse Deum figuris et signis, quorum vim et significationem non satis intelligebant; et multi eliam nunc religiose Psalmos reci- tant, quos non intelligunt, quamvis Latinam linguam sciant. Ultima denique verba ita ex- ponuntur a D. Thom., Primasio, Haymone, et aliis, ut per eum, qui supplet locum idiotae, intelligant ministrum, qui loco populi respondet; unde significant, oportere, ut sal- tem minister intelligat, ut loco populi respon- dere possit. Quee interpretatio est apparens, juxta vulgatam versionem; tamen , juxta Grsecam editionem habet difficultatem, quia non dicit, quisupplet, sed, qui adimplet lo- cum idiotae. id est, qui est idiota et ignarus. Atque ita interpretantur Theoph. et Chrys., hom. 53; et, idiotam, ait Chrysost., promis- cuam plebem vocat; imo eo tempore tota

866 QILEST

plebs solebat respondere sacerdoti, ut ex his, quse supra adduximus de aliquibus respon- sionibus populi, sumi potest, etex Hieronymo in prrefatione lib. 2 ad Galatas. Et augetur tandem difficultas, quia etiam nunc non est necesse, ut minister linguam intelligat, in qua Missa dicitur. Quare dici potest, juxta supra dicta, Apostolum non loqui de officiis Eccle- siasticis, sed de illis canticis vel laudibus, quas singuli ex proprio spiritu vel ingenio recitabant, ut se invicem excitarent, et com- moverent; et ideo fieri oportebat in lingua, quam alii intelligerent; vel saltem, ut eorum interpretatio subsequeretur. In clivinis aulem officiis, quse potissime ad cultum Dei orcli- nanlur, magis expediens fuit propter alias raliones supra adductas, ut non fiant vulgari lingua; sed ut suis opportunis locis et tem- poribus, pastorum interpretatio adjungatur. Addo denique, quamvis necessarium non sit, ut, qui responsionem daturus est alteri oranti, (sive ille minister sit, sive populus) pro- prium idioma, seu verborum significationem intelligat, saltem necessarium esse, ut ex institutione et consuetudine intelligat saltem confuse, quid faciat sacerdos, id est, an ora- tionem proferat, et quando illam finiat, alio- qui accommodate respondere non poterit. At vero in illo usu linguae, de qua Paulus lo- quitur, neque hoc fieri potuisset, tum quia, qui loquitur lingua, non loquitur juxta ali- quem ritum vel institutionem , sed prout Spiritus Sanctus dat eloqui illi ; lum etiam quia talis lingua interdum est omnino pere- grina, ita ut audientes prorsus ignorent, quid loquatur, et an oret, vel aliud proferat, vel quando orationem finiat, et similia ; et ideo de tali usu linguae facile concedemus, esse ineptum ad publica officia , neque id erit contra convenientem Ecclesiee ritum, ut satis declaratum est.

22. Unde facilis est responsio ad ullimam confirmationem ; nihil enim incommodi est, quod Latina Ecclesia quasdam voces Hebrai- cas vel Grsecas in Missa, aut in officiis Eccle- siasticis retinuerit, vel quia peculiarem em- phasim habent, ut de voce Alleluia dicit D. Thom., Apoc. '19, qua3 non utcumque divi- nam laudem personat, sed cum peculiari Iseti- tise signo, utAugust. etiam, Psalm. 406, nota- vit; vel ad. unitatem Ecclesise, ejusdemque fidei confessionem indicandam, ut de voce Kyrie eleyson indicat Augustin., epist. 178, circa finem; ex quo loco potest heec consue- tudo variis exemplis confirmari. Vel etiam

LXXXIII, ART. IV.

propter commendandam antiquitatem, ut su- mitur ex Gregor., lib. 7, ep. 63, ubi de voce Kyrie eleyson tractat; August., 2 de Doctrina Christiana, cap. 10 et 14, et ponit exemplum in voce Amen, et, Alleluia; in quibus dicit servatam esse antiquitalem propter Sancto- rum auctorilatem; vel denique, quia interdum tales sunt voces, ut commode transferri in aliam linguam non possint, ut de voceHosanna et Racha eodem loco dicit August., et Isidor. etiam has duas postremas rationes attigit, lib. 6 Etymolog., cap. ult. Neque est incommo- dum alicujus momenti, quod propria harum vocum significatio a multis etiam sacercloti- bus ignoretur, quia, vel satis est, quod in fide totius Ecclesise proferantur; earum enim co- gnitio non est admodum necessaria singulis; vel certe ex ipso usu et accommodatione jam sunt veluti Latinee factse, sicut de verbo, baptizandi, in superioribus diximus; et ita etiam sufficienter nota est earum significatio. Quis enim ignorat alleluia esse vocem gau- dii et lastitiee, qua provocatur homo ad Dei laudem? et sic de aliis.

23. Secunda objectioest, quia in his, quse in Missa dicuntur, qusedam sub silentio el se- crele, alia vero publice proferuntur, quod videtur inordinatum, et contra rationem; nam oratio, quae in Missa fit, non est privata, sed publica ; non ergo secrete inter Deum et hominem, sed publice fieri debet. Quse item utilitas in hujusmodi secreto esse potest? nam, si verba sancta sunt, cur non ab omni- bus audientur? et si oratio nomine omnium fit, cur non, audientibus omnibus et assen- tientibus, fiet? Dices fortasse, id fieri ad oc- cultandum aliquod myslerium. Sed contra, nam quod majus potest esse mysterium, quam ipsamet consecratio? et lamen verba, quibus illud conficitur, alta voce prolata sunt. Et statim subdidit : Hoc facite in meam com- memorationem ; et ita fiebat exemplo Christi in antiqua Ecclesia, ut licet colligere ex anti- quis Liturgiis, in quibus ad verba consecra- tionis populus respondet Amen; cujus consue- tudinis meminit etiam Euseb., lib. 7 Hist., c. 9; et August., lib. 65 Queestionum, quaest. 49, quanquam ibi non sit sermo de consecratione, sed de dispensatione sacramenti, de qua etiam loquitur Cyrill. , Catech. 5 mystag. Tandem Chrysost., hom. 18 in 2 ad Cor., di- cit, omnia, qux in Missa fidelium fiunt, com- munia esse populo et sacerdoti. Et confirma- tur, seu augetur difficultas, quia etiam videtur incongruum, ut in Missa aliquando canendo

DISPLITAT. LXXXIII, SECT. I.

dicantur orationes et alia, quia hoc non vi- detur decere gravitatem, et reverentiam tanli officii.

24. Ad confutanclum hunc errorem docuit Concil. Trident., dicta sess. 22, c. 5, proban- dum esse ritum Ecclesiae Catholicae, quo ob- servatur, ut quaedam, submissa voce, alia vero clariori in Missos sacrificio pronuncien- tur, quod in can. 9, specialiter definit de verbis consecrationis, et de alia parle cano- nis qua3 secrete et submissa voce dici consue- vit. Hunc autem ritum antiquissimum esse, constat ex Liturgiis saepe citatis, praesertim Basilii, et Chrysost., et ex Cyril., Catech. 5, idem colligitur. Deinde per se notum est, hunc ritum ex se intrinsese non esse malum aut con- tra rationem, sicut neque e contrario esset malum, lotam Missam alta voce pronuntiare; neutrum enim est contra aliquam virtutem, nec prse se fert aliquam indecentiam; Chri- stus etiam nihil de hoc statuit, aut prohibuit; neque enim Scriptura aut traditione constat tale Christi praeceptum; dispositioni ergo Ec- clesiae hunc, sicut cseteros accidentales ritus commisit; cur igitur reprehendi potest Ec- clesia, quod in re de se indifferente alteram partem observandam, et usu retinendam exi- stimaverit? non enim expediebat, arbitrio cujusvis sacerdotis hoc relinquere, tum quia inde orla fuisset infinita quaedam varietas; tum maxime, quia multa indiscrete et inordi- nate fierent. Ad eligendum autem et sta- tuendum hunc ritum potius, quam alium, habuit Ecclesia rationes morales sufficientis- simas. Primo, quia illamet varietas nunc pu- blice, nunc secrete et in silentio orando, re- creat, et delectat audientium animos; et quandam prae se fert gravilatem et venusta- tem. Secundo ex Concil. Trident. supra, quia his adminiculis exterioribus indigent homi- nes , ut ad rerum divinarum meditationem sustollantur. Itaque, ut singuli fideles, qui Missam audiunt, possint melius se colligere, et juxta propriam devotionem Deum deprecari, aut sacra mysteria meditari, expedit inter- dum secrete in Missa orare, et ideo egregie dixit Concil. Colon., part. 7, cap. 26, tunc esse in Missa prsecipuas populi partes, quando submissius legente , aut tacente sacerdote , unusquisque cum Deo loquitur. Et Cypr., in exposit. orat. Domin., et refertur in cap. Quando autem, de Consecr., dist. 1 : Ideo (inquit) sacerdos ante orationem prsefatione prsemissa parat fratrum mentes, dicendo : Sur- sum corda, ut, dum respondet plebs : Habemus

ad Dominum, admoneatur nihil in se aliud, quavi Dominum cogitare debere. Et hoc modo vult Chrysost. ut in sacrificio omnia sint sa- cerdoli et populo communia, quia unus orat nomine omnium, alii vero ejus orationi con- sentiunt, vel ei attendunt, si publice orat, aut si secrete, cum illo simul orant. Tertia causa est, ut significetur, non omnia mysteria esse omnibus aeque divulganda, ut ex Patribus supra retuli, quibus addi potest Origen., hom. 5 in Num., et Chrysost., hom. 24 in Matth., et Innocent. I, epist. 1 , cap. 1 , in ver- bis illis : Cum post omnia, quse aperire non debeo, pax sit necessario indicenda.

25. Quarto acceclit ratio mystica, sumpta ex significatione Christi seu imitatione ejus; ille enim, quando se in cruce in sacrificium obtulit, nunc alta voce orabat : Pater ignosce, illis, quia nesciunt quid faciunt; et : In ma- nus tuas, Domine, commendo spiritum meum; et : Deus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Nunc ad astantes loquebatur, ut ad matrem, ad discipulum, ad latronem; nunc vero tace- bat, et intra se orabat. Ita etiam sacerdos in Missa, nunc ad populum Ioquitur, nunc ad Deum clara voce, nunc vero sub silentio orat. Oratio ergo secreta sacerdotis, commemora- tio qusedam est secretee orationis Christi, vel in horto, vel in cruce.

26. Ad argumentum ergo respondetur, sa- cerdotem, etiam ut minislrum publicum, posse secrete orare, quia, cum inter homines et Deum sit constitutus, ut pro hominibus inter- cedat, sive id faciat publica voce, sive secreta, dummodo pro universa Ecclesia, et nomine ejus id faciat, orat ut minister publicus, cujus orationi omnes auditores consentiunt, vel assistendo, vel simul cum illo orando. Imo Innocent. supra ait, osculum pacis esse in fine dandum, ut per eam constet, populum ad omnia, quee in mysteriis aguntur, atque in Ecclesia celebrantur, preebuisse consensum. De utilitate autem, quee in hoc ritu esse po- test, jam satis dictum est. Quod vero Christus Dominus verba consecrationis alte protulerit, nullum argumentum est ad id, de quo agi- mus; quia ipse coram eis consecravit, quibus modum consecranditradebat, quem nunc Epi- scopi imitantur, quando sacerdotes creant. Quod denique aliquando fuerit in Ecclesia usus alte proferendi verba consecrationis, recte declarat, illud etiam non fuisse malum; non tamen propterea necesse fuit, eam con- suetudinem semper retineri. Ultima confir- matio longam petebat occasionem de Canticis

868 QILEST

Ecclesiasticis ; sed ea res proprium habet lo- cum in 2. 2, qusest. 83 et 91; nunc satis est, hunc etiam morem canendi in Missa esse an- tiquissimum, ut constat ex Liturgiis citatis, etiam Jacobi; et ex Clem., lib. 8; et ex Dio- nys., cap. 3; et Justino, Apolog. 2 pro Ghri- stianis; etex Tertull., in Apolog., c. 39, et ex antiquis historiis, quae hunc morem ad Apos- tolos, eorumque discipulos referunt, ut videre licet in Niceph., lib. 9, c. 19, lib. 13, c. 8, lib. 18, c. 51; Theodor., lib. 4, c. 29; Socrate, lib. 6, c. 8. Denique hoc est consentaneum Paulo, ad Ephes. 5, dicenti : Loquentes vobis- metipsis in Psalmis et hymnis, et canticis spiritualibus , et ad Coloss. 3; imo Concil. Tolet. IV, c. 12, dicit de hymnis canendis haberenos Christi et Apostolorum exemplum, significans, verba illa Matth. 26 : Et hymno dicto, per cantum esse intelligenda ; nam hoc proprie hymnus significat, ut Augustin. dicit in principio Psalm. 72. Neque hoc est contra gravitatem tanti muneris, cum hoc totum ad Dei laudem, et honorem referatur, et ad ex- cilandos homines ad devotionem ordinetur, et ideo sancte a Conciliis est statutum, ut in his canticis nihil misceatur, quod sanctum et purum non sil, et ad reverentiam et devotio- nem animos provocare possit (Concil. Trid., sess. 22, de Observand. in Missa).

27. Tertio afferri possent aliee objectiones, quse fundantur in aliis erroribus, ut sunt, quod in his, quaa in Missa dicuntur, et ad Sanctos saepe dirigitur oratio, et ad eos co- lendos et honorandos multa ordinantur. Item quod oratur pro defunctis. Item, quod utimur verbis significantibus oblationem, et sacrifi- cium, et similia; quse omitto, quia errores, in quibus fundantur, in superioribus impugnati sunt. Addunt praeterea queedam interdum in his orationibus aut antiphonis Missae misceri, quse vel errorem aliquem continent, vel su- perstitionem redolent. Quod licet non possint universaliler ostendere, uno vel alio exemplo confirmant, potissimumque est de Missa, quae dicitur pro defunctis, in qua orat Ecclesia, ut animas defunctorum Deus liberetde poenis inferni, et de profundo lacu, et similia, quse videntur errorem continere; nam, aut Ecclesia orat pro animabus, quee sunt jam in inferno, et hoc ineplissimum esset, et involveret erro- rem negantem aeternitatem poenarum inferni, vel orat pro animabus purgatorii, et sic su- perflue orat, ut liberentur a pcenis inferni, et de profundo lacu, quia jam liberatae sunt, cum in purgatorio esse supponantur. Dices,

LXXXIII, ART. IV.

per infernum et profundum lacum, ibi intel- ligi purgatorium. Sedcontra, quia statim sub- ditur : Libera eas de ore leonis, ne absorbeat eas Tartarus, etc; et infra : Fac eas, Domine, de morte transire ad vitam; et illud : Gratia tua illis succurrente, m,ereantur evadere ju- dicium ultionis; et in quadam Collecta dici- tur : Ut quia in te speravit et credidit, non poenas setemas sustineat, sed gaudia sempi- terna possideat; et similia multa in orationi- bus pro defunctis leguntur, in quibus alius error inculcari videtur, nimirum, animas, existentes in purgatorio, adhuc posse dam- nari, et esse incertas de seterna sua salute. Dices, interdum peti a Deo aliquid, quamvis certo futurum sit, quia per orationes est futu- rum, sicut Patresantiqui petebant adventum Christi. Sed contra : primo, quia nihil certo futurum petitur, nisi, qualenus a nobis aliquo modo pendet; quod autem anima in purgato- rio existens non damnetur, jam non pendet ex nobis, sed est in se inevitabile. Secundo, quia licet contingat, petere rem certo futu- ram , quamdiu futura est, non tamen jam factam. Quis enim a Deo petat, ut anima Christi beata perpetuo sit? Sed, quod anima in purgatorio existens ab oeterna morte libe- retur, non est jam futurum, sed factum ; non ergo convenienter petitur. Nec satisfacit, quod quidam dicunt, quamvis in his anima- bus peractum sit particulare judicium, non tamen universale, et ideo adhuc pro illis orari posse, ut evadant judicium ultionis. Nam, si hoc verum esset, etiam pro beatis orare possemus, ut evadant judicium ultio- nis, quia etiam illi nondum judicati sunt uni- versali judicio. Practerea sunt alia multa in his Collectis Ecclesiasticis, quee difficultatem habent; quale est illud, quod Innocent. re- fert; in c. Cum Marthae, de Celebrat. Miss. : Annue, qusesumus, Domine, ut animse B.Leonis hsec prosit oblatio; quae verba licet emendata postea fuerint, ut ibid. Innocent. dicit, tamen hinc sumimus argumentum, in his Collectis interdum involvi errorem; et praaterea ibi- dem non omnino sublatus est, nam in secreta oratione ejusdem S. Leonis, nunc petitur, ut per hsec pise placationis officia, et illum beata retributio comitetur, et nobis gratise tuse dona conciliet; et in aliis Collectis Sanctorum saepe oratur, ut sicut sancta mysteria Sancti pro- sunt ad gloriam, ita nobis proficiant ad me- delam; quse comparatio falsum supponere videtur, quia hcec mysteria non prosunt Sanctis ad gloriam. Item in quadam Collecta

DISPUTAT. LXXXlll, SECT. 1.

Dominicse quartee post Pentecosten, dicimus Deo : Et ad te nostras, etiam rebelles, com- pelle propitius voluntates ; quod videtur etiara ineptum, quia hoc est petere a Deo ut volun- tates nostras cogat et necessitet.

28. Medinx sententia rejicitur. — Circa hanc difficullatem Medina, Codice de oratione, qua3St. 6, de Iis pro quibus orandum est, tractans eas , quse ad Missas defunclorum pertinent, imprimis dicit, non esse necessa- rium, omnia, qua3 in eis dicuntur, ab omni ineptitudine excusari; multa enim (inquit) in Ecclesia legi permittuntur, quamvis non omnino vera sint, vel omnino apta, quia con- ferunt ad devotionem fidelium excitandam vel augendam, ut in legendisSanctorum, et in opinionibus Doctorum; ita ergo, inquit, dici polest de illis orationibus, quee a privatis personis factee sunt, non a Concilio aliquo, neque in eo sunt probatee. Sed haec respon- sio, neque pietati, neque veritati consentanea est; nam imprimis, quicquid sit de auctoribus illarum orationum vel antiphonarum, certum est tamen, communi usu et consensu totius Ecclesiee Romanee esse receptas; ergo nemo potesl sine magna temeritate sentire, in eis aliquem esse errorem, a sana doctrina alie- num.

29. Ecclesix sensus assignatur. — Compel- lere proprie et in rigore non significat cogere aut necessitare. — Quocirca in Ecclesiasticis officiis oporlet dislinguere ea quee ab Ec- clesia proponuntur, tantum ut humana fide certa, autprobabiliora, ut sunthistorise Sanc- torum, et alia similia, quee tantum proponit Ecclesia, ut pie et probabiliter credita, qualis est, v. gi, Immaculata Conceptio Beatse Vir- ginis, aut quocl in Epiphania ait, tribus Chri- sti apparitionibus, seu miraculis, illum diem ornatum esse, et si quicl aliud est simile. Et in his nullus est error, quia non sunt res, quse per se perlinent ad catholicam doctrinam, neque ut hujusmodi proponuntur. Unde licet contingeret, in re esse falsum id, quod Ec- clesia ut pium et probabile proponit, non esset propria deceptio, quia ipsamet Ecclesia hsec non proponit ut certa , sed tantum ut pia et probabilia, prout revera sunt. Aliud vero est, loqui de rebus, quee pertinent ad certam indubitatamque doctrinam fidei; in his enim fieri non potest, ut universalis Ec- clesia decipiatur; et ideo, neque in eis officiis et orationibus, quse ab universali Ecclesia re- cipiuntur, misceri potest aliquid huic doc- trinse contrarium, quanquam aliquid fortasse

possit interdum esse obscurum, quod aliqua interpretatione indigeal. Loquor autem de iis quse ab universali Ecclesia recipiuntur, quia, si aliqua a privatis personis vel etiam Eccle- siis, privata auctoritate adjungantur, nihil mirum erit, quod inlerclum error miscealur; et ideo graviter velant Concilia, ne preces in Missa dicantur, nisi in Concilio probalee, vel frequenti et laudabili usu receptse fuerint, ut Conc. Trid., loc. cit., loquitur, et anle illud significalum fuerat in Conc. Carthagin. III, can. 23, et Conc. Milevit., can. 12, African., cap. 70. Ad primam ergo partem difficultatis respondetur breviter, Ecclesiam eis verbis non orare pro animabus damnatis, tum quia solum orat pro fidelibus; tum etiam quia ex- presse dicit : Ne cadant in obscurum; sup- ponit ergo nondum cecidisse; orat ergo pro animabus purgalorii. Dupliciter autem intel- ligi potest oratio pro illis facta : primo consi- derando eas, solum prout tunc existunt, quando pro eis oratur; et hoc modo petimus, ut eis remittantur poenee, et ut eeterna requie donentur, et lux perpetua eis luceat, et multa ac fere omnia, quee in illis officiis continentur, possunt ad hunc sensum adaptari; alio modo oratur pro illis animabus, secundum quan- dam anticipationem seu repreesentationem ; reprsesentat enim Ecclesia statum illarum animarum in eo puncto, in quo a corpore exeunt, et ad judicium feruntur; et hoc modo intercedit pro illis, et orat : Ne absorbeat eas Tartarus, et similia ; sicut etiam nunc, quando Christi adventum repreesentat , orat : Rorate cceli desuper, et in die Resurrectionis : Hsec dies quam fecit Dominus, etc. Neque est in- utilis talis oratio aut reprsesentatio , tum quia viventibus potest esse utilis, ut periculum illius mornenti, in quo judicandi sunt, sibi proponant; tum etiam quia cedit in verum Dei cultum, quem Ecclesia confitetur, et re- cognoscit, ut supremum animarum judicem, et patrem misericordiee, qui orationibus pla- cari potest; tum denique, quia potest esse ulilis animabus defunctis, vel ut propter has Ecclesiee orationes aliquid pcenee eis remitta- tur, vel etiam fortasse, ut propter tales ora- tiones Ecclesise prsevisas, quando ab hac vita decedunt, a Deo recipiant auxilium et dispo- sitionem, secundum quam benigne ac miseri- corditer possint judicari. Hunc vero esse Ec- clesiee sensum in citatis verbis constat ex illis : Fac eas, Domine, transire de morte ad vitam ; illa enim non possunt intelligi de morte secunda, quee est inferni, quia ab illa

QILEST. LXXXIII, ART. IV.

nullus potest ad vitam transire; intelliguntur ergo, vel de morle corporali, vel de morte peccati. Ad aliam vero partem de orationibus pro Sanclis, facilis est responsio ex supra dic- tis : primum enim hujusmodi oratio tuagis est gratiarum actio, quoe Deo fit propter glo- riam Sanctis concessam, quam novse gloriae, seu beatitudinis postulatio. Deinde, si quid eis petitur, solum est accidentalis aliqua glo- ria seu gaudium de nostris commodis, vel de honore, aut cultu, qui Deo in terris exhibetur per hoc Missse sacrificium ; vel etiam eis pos- tulatur gloria apud homines seu in Ecclesia militante , scilicet, ut in ea existimatione eos habeamus, eoque honore illos prosequamur, qui eis debetur. Et in quocumque istorum sensuum possent optime retineri sine muta- tione verba illa, quee in Collecta S. Leonis habebantur, ut Innoc. III in prsedicto c. de- claravit; sed propter ambiguitatem , et ne indocti falsum aliquem sensum conciperent, mutatio illa facta est. Denique ad ultimam objectionem de illa Collecta, in qua petimus, ut Deus nostras compellat voluntates, respon- detur, neque ibi, neque in rigore, compellere significare proprie cogere, aut necessitalem inferre ; sed, magna quadam gratiee virtute voluntatem inducere aut movere; sumptus- que est ille modus dicendi ex similibus verbis ipsius Ghristi, Lucse 14 : Exi in vias et sepes, et compelle intrare, ut impleatur domus mea; et eamdem fere vim habent illa verba, Joan. 6 : Nemo potest venire ad me, nisi Pater meus traxerit eum; et ex communi modo lo- quendi constat, dici aliquem compelli, quando importunis precibus aliquid facit, quamvis voluntarie et libere faciat; sic Gen. 19 : Com- pulit illos, ut diverterent ad eum. Atque ad hunc modum facile erit exponere, si quid in reliquis Missarum officiis obscurum, aut am- biguum occurrat, prtesertim si debita reve- rentia ac pietate legatur.

SECTIO II.

Utrum in omnibus, quse in eanone Missse dicuntur, integra veritas et debita Deo religio servetur.

1 . Canon Missae quid vocetur. — Concilium Tridentin., sess.22, cap. 4,etcan. 6, propter heereticos hujus temporis , qui infestissimi sunt in hunc Missse canonem , singulari pro- videntia quatuor de illo specialiter docet, ac definit, qute a nobisbreviter sunt declaranda, confirmanda ac defendenda. Primum est, Ecclesiam Catholicam multis ante soeculis il-

lum instituisse. Secundum est, constare hunc canonem ex Christi verbis, Apostolorum tra- ditionibus, et Sanctorum Pontificum piis in- stitutionibus. Tertium est, esse ab omni errore purum. Quartum, nihil in eo esse, quod non maxime sanctitatem, ac pietatem redoleat, mentesque offerentium in Deum eri- gat. Vocatur aulem canon Missse, totum id, quod in Missali legitur ab illis verbis : Te igitur clementissime Pater, usque ad con- sumptionem sacramenti; vocatur autem ca- non, quia est veluti regula praescripta et ser- vanda in aclione hujus sacrificii, qua voce usus est D. Gregor., lib. 7 Epistolar., ep. 63, in his verbis : Mox post canonem, orationem Dominicam dici statuistis. Quee verba non sunt Gregorii, sed aliorum, quos refert; et in eis significatur, canonem solitum fuisse finiri in posteriori hostiaeelevatione, postquam im- mediate Dominica oratio recitatur; ipse vero Gregor. inferius : Mox, inquit, post precem orationem Dominicam dicimus; unde videtur ipsum canonem precem appellare, de quo in- fra videbimus. At vero Isidor., 1 Offic, Ordi- nem Missae, seu orationem, appellat. Et Vigil. P., in ep. ad Eutych., vocat, Ordinem precum in celebritate Missarum. Optatus vero, lib. 2 cont. Parmen., vocat, legitimum, quod in sacramentorum mysterio prseteriri non po- test ; vocatur etiam aclio sacra a Walfrid. Strabone, cap. 22 de Rebus Eccl., quia in ea parte Missae dicitur, in qua sacrificium con- ficitur; usus vero maxime obtinuit nomen canonis, qui maxime accommodatus est, prop- ter ralionem dictam.

2. De auctore canonis quid certum. — Circa primatn ergo Concilii propositionem primum considerandum est, prudentissime Concilium Ecclesiee in communi tribuisse hujus canonis institutionem, ut a quaestione dubia de illius auctore abstineret. Est itaque certum, cano- nem secundum eam formam, quee nunc in Missa dicitur, neque esse de substantia sacri- ficii, neque a Christo Domino esse institutum; nullibi enim extat talis institutio. Quin potius Gregorius supra dicit, Apostolos interdum sacrificasse adjungendo verbis consecrationis tantum orationem Dominicam; quod videtur sumpsisse ex Hieron., lib. 3 cont. Pelagian., quamvis Hieron. ibi dictionem exclusivam non adjungat. Est aulem hoc intelligendum non universaliter, sed indefinite. Apostoli enim fortasse statim post ascensionem, ita conficiebant; postea vero paulatim coeperunt res omnes in majorem ordinem redigere, at-

DISPUTAT. LXXXlll, SECT. II.

que etiam huic sacrificio oraliones et cocre- monias adjungere, ut partim in superioribus visum est, parliin ex sequenlibus constabit. Hinc vero fit, prasceptum dicendi hunc cano- nem temporc hujus sacrificii non posse esse ex institutione divina ; totum ergo hoc est ex institutione Ecclesia?, ut Concilium dixit. Quis vero fuerit auclor hujus canonis, vel prse- cepti recitandi illum, ab auctoribus diligenter inquiritur; hseretici vero ut canonis auctori- tatem elevent, dicunt, auctorem ejus fuisse Scholasticum quemdam , cujus mentionem fecit Gregor., d. lib. 7, ep. 63, dicens : Valde mihi inconveniens visum est, ut precem, quatn ' Scholasticus composuerat, super oblationem diceretnus, et ipsatn traditionem , quam Be- detnptor noster cotnposuit, super corpus et sanguinem ejusnon diceretnus. Dicendum vero est, non posse unum certum auctorem hujus canonis designari; nam, ut Isidor.,loco supra citato docet, ab ipso Petro Aposlolo initium sumpsit; ideo dicit, ab ipso fuisse institutum ; non tamen ab illo fuit plene compositus et traditus, prout nunc extat; sed successu tem- poris paulatim perfectus est , posterioribus Pontificibus aliquid addentibus , prsesertim usque ad Gregor. I, ex quo tempore nullam novam additionem accepit. Quse omnia con- stabunt evidentius ex his, quse statim de sin- gulis partibus hujus canonis dicemus. Nunc autem declaratur breviter ex altera parte, quam in illa propositione prima Concilium docuit , scilicet hanc canonis institutionem multis ante seculis coepisse. Quse verba du- pliciter possunt intelligi : primo de initio ca- nonis, saltem quoad aliquas partes ejus; et hoc modo constat coepisse a temporibus Apos- tolorum, ex Isidoro supra, et ex Clem., lib. 8, et ex Basilio, tum in Liturgia, tum lib. de Spi- ritu Sancto, cap. 27, ubi inter traditiooes non scriptas dicit, contineri ea, quse ante, et post consecrationem dicuntur, et multum momenti habere dicit ad mysterium ; et Vigilius P., d. ep. 1 , cap. 5 : Canonicx, inquit, precis tex- tum direximus subter adjectum , quetn (Deo propitio) ex Apostolica traditione suscepimus; et idem habet Innoc. III in c. CumMarthse, de Celebrat. Miss. Confirmatur, ac cleclaratur ex vulgari regula Augustini, quod, quae sunt ita antiqua in Ecclesia, ut eorum initium et auc- tor ignorentur, ad Apostolicam traditionem sunt referenda; hujusmodi aulem est canon Missse, saltem quoad aliquas partes ejus, ut constat ex dictis Ambrosii, lib. 4 de Sacram., cap. 4, 5, 6, ubi commemorat plures orationes

canonis, ut antiquas jam et receptas in Eccle- sia, quarum lamen initium, vel auctor ante Ambros. non legitur. Et idem sumere licet ex Chrys., hotn. 3 ad Philippenses; et ex Au- gust., tract. 84 in Joan.; et ex multis aliis, quse supra adducta sunt tractando de obla- tione hujus sacrificii pro vivis et defunctis. Hoc denique confirmant antiquissimee Litur- gia?, in quibus, quas pmecipua sunt in hoc canone, vel quoad sensum, vel etiarn fere eis- dem verbis reperiuntur.

3. Secundo modopossunt intelligi illa verba Concilii de toto canone, prout nunc extat; et hoc sensu est etiam verissima doctrina Con- cilii; quoniam, licet non constet, quando pri- mum cceperit totus integer canon haberi, tamen constat, ante octingentos annos fuisse totum expositum ab Alcuino, lib. de Officiis Eccles., quem posteriores imitati sunt. Item de Gregorio Mag. legimus, addidisse in ca- none verba illa : Diesque nostros in tua pace disponas, ut patet ex Beda, lib. 2 Hist. An- glicanae, cap. I ; et ex Joan. Diacono, lib. 2 Vitse Gregorii, cap. 18; post Gregorium au- tem nihil ei aclditum esse legimus ; et iude sumitur argumentum, quoad ceetera omnia ante Gregorium fuisse perfectum. Idemque argumentum sumi potest, quod de Leone I refertur in vita ejus, addidisse in canone illa verba : Sanctutn sacrificium, immaculatam hostiatn, quod est signum, ante Leonem fuisse ordinatum canonem, fere quoad reliquas om- nes partes; et- idem argumentum est de aliis Pontificibus, qui alia addiderunt, ut infra vi- debimus. Denique, quamvis daremus, Scho- lasticum illum , cujus Gregorius meminit, fuisse personam aliquam certam, cui compo- sitio hujus canonis aliqua ratione tribuatur, non esset intelligendum , illum dedisse pri- mum initium canoni, automnes ejus orationes composuisse ; cum ostensum sit, multas ea- rum esse antiquissimas ; sed vel ad talem formam illum redegisse, et aliqua fortasse ex parte consummasse , ad eum modum, quo Basilius et Chrysost. Liturgias composuerunt; vel quo Gelasius fertur officia Ecclesiastica emendasse et ordinasse, et poslea Gregor. I, ut ex ipso constat, lib. 7 epist., dicta ep. 63, et Gregor. etiam VII, ut constat ex cap. In die, de Consecr., dist. 5. Juxta hunc ergo sensum, quamvis demus, canonem esse ab Scholastico institutum, verum nihilominus est , quod Concilium dixit, canonem multis ante seeculis fuisse institutum; quandoqui- dem Gregor. qui hoc refert, ante mille annos

QILEST. LXXXIII, ART. IV.

preecessit. Quanquam etiam dici potest, Gre- gor. non dicere, canonem fuisse ab Scholas- tico compositum, sed precem aliquam, quee post canonem diceretur, de qua non satis constat, qualis fuerit; et aliqui existimant fuisse orationes, quee dicuntur proxime post Agnus Dei, alii vero illam : Per quem hxc omnia, Domine, semper bona creas. Addo de- nique non conslare, ibi, Scholasticum, si- gnificare certam personam, sed generatim hominem doctum aptumque ut scholee Ghris- tianee preeesse posset; in hoc enim sensu in- terdum Gregor. utilur illa voce, ut patet ex variis ejus epistolis, lib. 10, epist. 2, lib. 42, ep. 30; quomodo etiam utitur illa voce Au- gust., Psal. 44, et Hieron., lib. de Scripto- ribus Eccles., in Serapione; atque in hac significatione sensus erit, canonem composi- tum a viris doctis Eeclesiee, recitari in sacri- ficio; unde recte refert Gregorius multo magis recitandam esse orationem a Ghristo ipso tra- ditam.

4. Consectarium notatu dignum. — Ex his declarata et comprobala manet secunda pro- posilio Concilii, in qua, non tam de auctore, quam de materia canonis, seu de partibus, quibus conslat, Concilium tractat; docetque totum constare ex verbis Christi, Apostolo- rum aut Pontificum ; Christi enim verba sunt imprimis, oratio Dominica, ut per se constat; deinde ea, quee ad formam sacramenti perti- nent, eaque omnia, quse in ipsomet canone a Christo dicta esse referuntur, sive in Evan- gelio contineantur, sive non ; nam, ut dixit Innocent. III in cap. Cum Marthee, de Celebr. Missarum, formam verborum, sicut in canone reperitur, et a Christo Apostoli, et ab ipsis eorum acceperunt successores; neque enim necesse est, ut omnia, quee Christus fecit aut locutus est, ab Evangelistis fuerint relata, ut ibidem late probat Innocentius; neque est verisimile, aliquid in canone Missee referri, ut a Christo dicturn, nisi ex Apostolica tra- ditione; a quo enim alio id disci poluisset? Atque hinc fit, Apostolos, ut minimum, addi- disse canoni illa verba , quae ad historiam pertinent, seu quibus referuntur actiones seu verba, quibus Christus in hoc mysterio con- ficiendo usus est, qualia sunt saltem ab illis verbis : Qui pridie , quam pateretur, usque ad illa : Hsec quotiescumque feceritis, etc; heec enim omnia infallibilem verilatem ha- bere creduntur, non solum, quia in Scriptura continentur; aliqua enim ex eis in Scriptura non sunt, quee tamen non sunt minus certa ;

ergo omnia habent certitudinem ex Aposto- lica auctoritale, quam perpetua traditio, et universalis Ecclesiee consensusostendit. Nam, ut dixi, cum in his omnibus historia refera- tur, et non sit recepta ex speciali revelatione, non potuit ab Ecclesia infallibili auctoritate recipi , prout in canone refertur, nisi ex Apostolica traditione et aucloritate, et ideo heec omnia verba in speciali quadam reve- rentia semper sunt habita, tum propter ra- tionem dictam ; tum propter specialem com- memorationem actionis ipsius Christi; tum maxime , quia semper conjuncta sunt cum effectione divinissimi mysterii. Et ita in Li- turgia Jacobi, et aliis, fere eadem habentur, et apud Ambros., 4 de Sacram., cap. 5 ; Cy- rill., et alios antiquos Patres. De reliquis au- tem verbis canonis, quee sint ex ore Pelri, aut aliorum Apostolorurn desumpta , quee vero a Pontificibus eorum successoribus ad- dita, non satis constat; neque histonee, aul Doctores antiqui heec accurate distinguunt, preeter pauca queedam, quee, vel Leoni, vel Gregorio tribuuntur, ut annotavimus. Ulendo tamen supra adducta regula Augustini, lib. 4 de Bapt., cap. 24, possemus e contrario di- cere, omnia illa, quee in canone continentur, quee nulli Pontifici attribuuntur, nec tempus, seu inilium, ex quo in Ecclesia dici coeperunt, agnoscimus, verisimile esse, ab Apostolis esse desumpta. Quod preecipue verum erit, si non de minoribus rebus, nec de singulis verbis, sed de substantia canonis , seu orationum ejus, saltem quoad sensum, sermo sit; hoc enim modo oratio pro universa Ecclesia, pro regibus, pro vivis ac defunctis, etsimilia, ex Apostolica traditione sine dubio fuere de- sumpta ; quanquam circa modum, vel ordi- nem, vel aliqna etiam verba, credendum sit, multa esse addita a posterioribus Pontificibus, ab his praesertim, qui divinum officium in meliorem formam redegerunt. Denique, quod in canonem nihil, nisi ex Christo, Apostolis aut Pontificibus, contineatur, in hoc sensu accipiendum existimo, quod omnia in canone contenta, prout ibi sunt, Pontificiam saltem habeant auctoritatem et approbationem ; nam, cum canon sit regula queedam universee Ec- clesiee prescripta, queein mysteriis conficien- dis pneteriri non potest (ut Optatus dixit, lib. 2 et 3 contra Parm.), saltem requirit Pon- tificiam approbationem et auctoritatem. Nihil autem vetat, quominus aliqua verba canonis ab aliis fuerint prius inventa , ut de illo Scho- lastico multi censent, aliquam precem canonis

DISPUTAT.

ordinasse; imo etiam fieri potuit, ut aliqua verba ab aliis prius dici inceperint privata devotione alicujus particularis Ecclesia3 vel religionis, et quod poslea approbanle Ponti- fice in usum Romanum accepla sint, ut Mi- crolog., cap. 18, censet, de orationibus, qme dicuntur post Agnus Dei, ante eoinmunionem, quamvis ipse dicat, illas non perlinere ad ca- nonem, de quo infra dicemus; nam, ut vide- tur, ad modum lantum loquendi speclat.

5. Tertia et quarta propositio Concilii ex- plicantur. — Tertia etquarta propositio Gon- cilii simul explicandre sunt et confirmandre; nameodem fere perlinent, nimirum, nihil esse in canone, quod ad fidem et religionem Eccle- sisenonpertineat. Utrumque aulem potest im- primis generali ratione probari, quia universa Ecclesia non potest errare in his, qua3 ad fi- dem, et mores pertinent, cum sit sancta, et columna ac firmamentum veritatis, et conse- quenter, nec Pontifices errare possunt in re- bus ad fidem et mores pertinentibus , quas Ecclesise credendas, aut observandas tradunt et prsescribunt; sed omnia, quse in canone continentur, ab universa Ecclesia approbata et usu recepta sunt, et Pontificum, ac Gonci- liorum auctoritale sunt firmata; ergo nihil potest in eo esse, quod verum ac religiosum non sit. Secundo in speciali hoc est ostenden- dum, breviter per singulas partes canonis discurrendo; et, si quid obscuritatis vel dif- ficultatis occurrerit, explicando. Solent autem partes canonis variis modis dividi, ut videre licet in Innoc. et aliis aucioribus; nos ad octo vel novem capita eas redigemus.

6. Objectio. — Responsio. — Prima ergo pars continet orationem , quae dicitur ante vivorum commemorationem; in qua fit oratio ad Patrem, per Jesum Christujn, pro uni- versa Ecclesia; nihii ergo in ea oratione re- prehendi potest; nam et talis oratio fit a debito ministro, exercenle munus suum me- diatoris, et intercessoris inter Deum, et ho- mines; fit etiam ad eum, ad quem maxime fieri debet, scilicet, adDeum; specialiter vero dirigitur ad Patrem, juxta Ecclesiee consuetu- dinem, ut constat ex Goncil. Carthag. III, c. 23, nec propterea excluduntur Filius, et Spiritus Sanctus (ut supra dicebamus cum Tertul., lib. de Orat.), nam propter essentise unitalem sub una persona alia3 intelliguntur in his, quse de se communia sunt; fit autem specialis mentio Patris, ut commode possit per Ghristum oratio fieri, ne, aut tanquam filius totius Trinitatis, aut tanquam persona a

LXXXIII, SECT. II. 873

tota Trinitale distincta nominetur, et ita in hac oratione (sicut in aliis fere Ecclesiasticis) servatur forma iusinuata a Christo Domino, dicente, Joan. 6 : Si quid petieritis a Patre in nomine meo, dabit vobis. Rursus fit hcec oralio pro his, pro quibus maxime fieri debet, scilicet, pro Ecclesia Catholica, primum in generali, deinde in speciali pro Pontifice, pro Episcopo, ac Rege vel Imperatore, ac tan- dem pro omnibus orthodoxis, et fidei cultori- bus, quod non est superfluum, ut quidam putant, eo quod Ecclesia seu fideles idem sunt; quia prior oratio generalior fuit, hsec autem specialior; unde in priori verbo, licet directe videatur tantum fieri oratio pro mem- bris Ecclesiae, tamen indirecte etiam pro aliis oratur, ut ad Ecclesiam adunentur, et mem- bra ejus fiant; postea vero applicatur petitio specialis ad cultores fidei. Tandem, quidquid in ea oratione petitur, decentissimum, et sanctissimum est, nimirum, ut Deus Eccle- siam suam, ejusque membra pacificare, re- gere et custodire dignelur, et ad hoc prsestan- dum, acceptum habeat sacrificium sibi offe- rendum. Unde tota hsec oralio consentanea est his, quse Paulus monet, 1 ad Timoth. ci : Ut orationes fiant pro omnibus hominibus, Re- gibus, elc. Sed dices, cum eo tempore , quo fit ha3c oratio, nondum sit consecratio facta, nec prsesens Christus, incongrue vocari illa dona, Sancta sacrificia illibata; et magis in- congrue propter ea aliquid peti. Responde- tur, panem et vinum, propter distinctionem et pluralitatem materiee, vocari in plurali munera, etc, quse sic etiam vocantur, quia et nobis sunt a Deo donata, et quia, quee de manu ejus accepimus, prout possumus; redo- namus illi; panis etiam et vinum in ejus obse- quium consumuntur, et hac ratione vocantur sacrificia, per anticipationem, quia sunt ma- teria, ex qua conficiendum est sacrificium; et eodem modo dicuntur sancta, quia et Deo di- cata , et per consecrationem sanctificanda sunt; illibata vero dicuntur, id est, pura, et immaculata, ad differentiam veterum sa- crificiorum, quse libaminibus indigebant, ut immolarentur. Per hoec autem dona, ut nunc coram Deo proponuntur, nihil postulatur, sed potius petitur, ut ea ita acceptare et benedi- cere dignetur, ut per eorum sanctificationem ea concedat, quee postulantur. Dices : quid necesse est, benedictionem munerum postu- lare , cum talis benedictio in consecratione consistat, quae non est nunc impetranda, sed infallibili lege ex efficacia verborum perfi-

QILEST. LXXXIH, ART. IV.

cienda? Respondet D.Thom. hic, ad 7, primo non esse inconveniens petere a Deo id, quod certissime scimus, eum esse facturum, ut nova ratione et titulo id promereamur. Se- cundo, posse consecrationem impediri per in- tentionem sacerdotis. Tertio, et maxime ad rem , in his orationibus non tam postulari effectum consecrationis per verba; quam effectum ipsius sacrificii in his , pro quibus offertur, et ita in hac oratione petimus, ut Deus acceptet, et benedicat heec dona, ad totius Ecclesiee fructum et utilitatem. Denique totam hanc oblationem insinuat Clemens P., lib. 8 Constit., c. 12. Unde eam illi tribuit Rodulph.,deCanonisobserv., prop.ult.; ejus- que usum insinuat Optat., lib. 2 cont. Parm., illis verbis : Offerre vos dicitis pro Ecclesia, qux una est. Imo in illo c. 12, indicatur etiam specialis mentio , quee in hac oratione fit Summi Pontificis; sic enim dicitur : Adhuc obsecramus te pro me qui sum nihil; quando enirn Summus Pontifex Missam dicit, non po- test aliter suimet facere mentionem. Hinc etiam Pelagius, referente Alcuino, lib. de Di- vinis officiis, cap. de Celebrat. Missse, a com- munione separatos esse dicit, qui qualibet dissensione inter sacra mysteria Apostolici Pontificis memoriam secundum consuetudi- nem non frequentant, et in Concilio Vasensi sub Leone I, cap. 4, ita pnecipitur.

7. Secunda pars. — Dubii enodatio. — Quvesito satisfit. — Secunda pars canonis continet commcmorationem vivorum ab illo verbo, Memento Domine, usque ad illud, Hanc igitur oblationem servitutis nostrx, in qua nihil etiam difficultatis occurrit; nam in hac parte convenientissime orat sacerdos specia- liter tum pro his, qui ejus curaa aut devotioni peculiariter commissi sunt; tum etiam pro his, qui cum illo offerunt; petitque illis spiri- tualia et temporalia bona, et protectionem in omnibus divini auxilii per Sanctorum inter- cessionem. In hac vero parte videri imprimis possunt obscura verba illa : Pro quibus tibi offerimus, vel, qui tibi offerunt; sed hsec su- pra explicata sunt, cum de offerentibus, et pro quibus offertur, ageremus. Secundo hae- rere quis potest in illo verbo : Pro redemp- tione animarum suarum; quomodo enim re- demptionem petimus, quee jam facta est? Sed non petimus redemptionem quoad sufficien- tiam , sed quoad efficaciam, primum quoad remissionem culparum , deinde quoad re- missionem pcenee , rursus quoad perseveran- tiam in gratia , ut non permittamur iterum

delinquere; ac denique quoad conseculionem gloriae, in qua est consummata redemptio, juxta illud : Levate capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra, Lucae 21 . Tertio inquiri potest, quae sint illa vota, quee dicuntur Deo reddere, qui hoc sacrificium offerunt. Respondetur ex Alcuino, Innocent., et aliis, heec vota esse sancta desideria seu proposita pise devotionis, et ipsammet sacri- ficii oblationem , quee Deo potius reddere, quam donare dicimur, quia per divinam gra- tiam illa accipimus, et Deo reddimus. Unde August., 10 de Civit., c. 4 : Ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus, et reddimus. Quarto dubitari potest de sensu illius verbi, Communicantes, et connexione ejus cum reli- quis. Respondetur, totam hanc orationemesse unam unoque contextu legendam, ita ut sen- sus sit : Tibi reddunt vota sua eeterno Deo, vivo et vero, comrnunicantes , vel inter se, tanquam membra corporis tui, vel cum Sanc- tis tuis per societatem et conjunctionem , quam cum illis habent; quorum propterea memoriam venerantes per eorum intercessio- nem exaudiri petunt. Quinto inquiri potest, cur sancti Martyres nominentur in hac ora- tione, et non Confessores. Respondetur pri- mum, quia fortasse, quando haec oratio cano- nis facta est, nondum Confessores in Ecclesia colebantur, ut ait Innocent., lib. 3 de hoc myster., c. 10, nam licet cultus sanctorum Confessorum per festa publica satis sit anti- quus, ut constat ex Concil. Mogunt. sub Ga- rolo Magno, c. 36, tamen hujus orationis canonis institutio antiquior esse creditur, ut ex supra dictis constat; et nonnulli putant habuisse originem a Syricio P. Et Ambros., ejus eequalis, idem in sua Missa Ambrosiana ordinavit; et Cyrillus Hierosol., Catech. 5 mystag., et August., serm. 17 de Verbis Apo- stoli, et tract. 84 in Joan.. et 22 de Civit., c. 10; et Chrysost., hom. 21 in Acta, ejusdem Ecclesiasticee consuetudinis meminerunt. Sed et his omnibus antiquior est heec traditio, ut constat ex Clem., lib. 8 Constit., c. 13, et Dionys., c. 3 de Eccles. Hierarch. Vel certe hoc factum est ad commendandam martyrii dignitatem; nam, quia in illo quodammodo Deo sacrificium offertur, merito in sacrificii oblatione specialis fit Martyrum mentio, ut significavit August., lib. de Sancta Virgini- tate, cap. 45, seu quia sanguinempro Christo fundendo ejus passionis facti sunt veri imita- tores, cujus in hoc sacrificio fit expressa re- preesentatio. Non omitlitur autem Reatse Vir-

DISPUTAT. LXXXIU, SECT. II.

ginis memoria, tum propter ejus singularem excellentiam ; tum etiam quia plusquam Marlyr fuit, ut alibi latius. Quo loco se olfe- rebat dispulatio de cultu Sanctorum, sed de ea re primo tomo dictum est. Ultimo inquiri potest, an illi, pro quibus sacerdos hic spe- cialiter orat, sint ab eo vocaliter nominandi, sicut nominantur Sancti, quorum hic fit men- tio? Respondetur, antiquam Ecclesiae consue- tudinem hujusmodi fuisse, ut colligitur ex Innocent. I, epist. 1 ad Decent., et ex Gela- sio, epist. ad Anastas. August., et ex Au- gustino, epist. 137; jam vero non est in usu ; sufficit ergo, ut, aut mente, aut voce, hujus- modi oralio fiat, ut notavit Gabr., lect. 25 in canonem.

8. Tertia pars canonis. — Notabile. — Tertia pars continet illam orationem : Hanc igitur oblationem servitutis nosirse, sed et cunctx familiae tuae, qusesumus, Domine, ut placatus accipias, diesque nostros in tua pace disponas, atque ab seterna damnatione nos eripi, et in electorum tuorum jubeas grege numerari, per Christum Dominum nostrum; quse oratio continet pelitiones rerum maxime decentium, ut per se manifestum est; quare nulla indiget expositione aut defensione. So- lum est advertendum (propter hseretieorum calumnias) cum in his orationibus, quae con- secrationem antecedunt, fit mentio oblalionis, vel sermonem esse non de oblatione, quee jam facta sit, sed quse jam proxime paratur, et instat, ita ut signum illud demonstrativum, hancoblationem, non designet ad sensum prse- sentem materiam, quse tunc prae oculis habe- tur, sed ad mentem designet oblationem proxime faciendam, quse intentione praesens habetur; vel certe magis juxta litteralem sen- sum ipsorum verborum (qui ex prsecedenti- bus orationibus , et ex sequente colligitur) possumus hsec interpretari de ipsa oblatione panis et vini jam facta; non tamen est in illa sistendum, nec exislimandum (ut hseretici calumniantur) quod per illam aliquid peta- mus; sed petimus potius, ut illam oblationem Deus ad exitum perelucat, ejus sanctificatio- nem et consecrationem ita acceptando, ut nobis per eam placatus postulata concedat. Et uterque sensus eodem revolvitur; nam, ut supra dixi, prior oblatio panis et vini non est sacrificium, sed prseparatio sacrificii, ut evi- denter etiam constat ex orationibus , quse post illam oblationem subjiciuntur, scilicet : In spiritu humilitatis et in animo contrito suscipiamur a te, Domine, et sic fiat sacrifi-

cium nostrum in conspectu tuo hodie, ut pla- ceat tibi, Domine Deus. Nondum ergo factum est sacrificium , sed faciendum paratur, et clarius in sequente oratione : Veni sanctifica- tor omnipotens , seterne Deus , et benedic hoc sacrificium, tuo sancto nomini pneparatum. Vera ergo sacrificalis oblatio non intelligitur esse, donec materia illa, quae ad divinum cultum dicata jam est, benedicitur et sancti- ficatur; nulla ergo petitio fit per hanc obla- tionem , sistendo in pane et vino, sed in ordine ad eorum consecrationem, per quam Christus vere sacrificatur, et offertur; quod est pelere per incruentam Christi sacrifica- tionem ex pane et vino, sub eorumque spe- ciebus faciendam, et propterea haec oblatio dicilur servitutis nostrse, servitutis quidem per antonomasiam, illius scilicet, quae soli Deo debetur, et latria dicilur; hujusmodi enim est servitus sacrificii, ut in superioribus dixi- mus, et ideo a S. Clem., lib. 8 Const., c. 15, Missa vocatur latria mystica, ut ibi notavit Turrian., et lib. 2 de Euchar., cap. 13; Epiphan. vero in Epitome Fidei vocat latriam OEconomiae; August., lib. 20 contra Faust., c. 21 , simpliciter vocat latriae cultum , Deo debitum. Nostrse, autem dicitur in plurali, vel, quia plures sunt offerentes simul cum sa- cerdote, vel certe, quia nomine totius Eccle- siae hic cultus Deo offertur. Quomodo autem petamus a Deo numerari in grege electorum, cum eleclio seterna sit , et absque meritis facta, attigit Gabriel, lect. 33 in can.; sed non pertinet ad hunc locum ; breviter ergo dici- tur, peti a Deo consecutionem electionis, quod est petere aeternam beatitudinem, in qua nu- merus electorum congregandus est.

9. Quarta pars canonis. — Observandum. — Aliud notabile. — Quarta pars illam ora- tionem continet : Quam oblationem, tu Deus, in omnibus, qusesumus, benedictam, adscrip- tam, ratam, rationabilemque facere digneris, ut nobis fiat corpus et sanguis dilectissimi Filii tui Domini nostri Jesu Christi. Circa quam orationem, quoniam obscurior est reli- quis, primo observandum est, illam esse an- tiquissimam; nam eisdem fere verbis illam commemorat Ambros., lib. 4 de Sacram., c. 5, dicens : Dicit sacerdos : Fac nobis hanc oblationem adscriptam, rationabilem, accep- tabilem. Ex quo sumo conjecturam, ante Gre- gorium , hanc et praecedentem orationem unam et eamdem fuisse; nam, ut fere omnes scrip- tores referunt, ex Beda et Joan. Diacono su- pra citatis, Greg. addidit praecedenti orationi

876 QU/EST

tres petitiones, ab illis verbis : Diesque nos- tros, etc, usque ad finem hujus orationis. Quibus sublatis, necesse non erat, has duas orationes distingui, sed ita continuari : Hanc oblationem, qusesumus, Domine, placatus acci- pias, et benedictam, elc, facere digneris, ne ejusdem oblationis tam frequens fieret repe- titio absque necessitate, et paucissimis inter- jectis verbis. Quicquid vero sit de hac conjec- tura, facta tamen illa additione per Gregor., optime orationes hse distinctse sunt. Secundo est observandum, ejusdem oblationis menlio- nem esse in hac? et in prsecedente oratione, ut manifeste constat ex illo relativo, quam oblationem, et ideo utraque commodius intel- ligitur de oblatione panis et vini, juxta se- cundum sensum supra tractatum, quia statim petitur, ut panis et vinum fiant corpus et sanguis Christi, quamvis etiam possit heec oratio ad alium sensum accommodari, ut sta- tim dicam.

1 0. Tertio igitur, ut explicemus, quid in hac oratione, et cur petatur, observandum est ex D. Thom. hic, ad 9, dupliciter posse exponi. Primo, ut tota petitio referatur ad ipsius ma- terise consecrationem, nihilquealiudinsumma pelatur, quam ut ex pane corpus, et ex vino fiat sanguis Christi, uthoc modo ac per talem transmutationem oblatio ipsa panis et vini fiat benedicta; illa enim est summa benedictio et sanclificatio, quse in illam materiam super- venire potest; unde ipsametconsecratio, bene- dictio solet a Patribus appellari, ut supra vi- dimus, agentes de forma hujus sacramenti. Item, ut fiat adscripta, id est divina virtute, et quasi nomine ejus, subscripta et firmata. Potest etiam referri hoc verbum ad ea, quee de hac consecratione scripta sunt; ita ut postuletur, ut hsec oblatio talis fiat, qualis scripta est, et promissa illis verbis Christi, Hoc facite; adscriptum enim dici potest, quod est scripto conforme; unde hoc etiam verbum referunt quidam ad veterem Scripturam, in qua Christus sub velamine litterre, et figuris sensibilibus latebat , ita ut petitio sit , ut Christus ipse sub pane et vino nobis detur, qui sub Scriptura veteri etfiguris ejuslatebat. Melius vero priori modo exponitur adscripta, id est, definita, et statuta a Deo, ut per eam nobis propitius fiat. Aliter Alcuin. adscrip- tam exponit, id est, annumeratam in his, quee Deo maxime placent. Aliter Odo Came- racensis, adscriptam, id est, Verbo divino incarnato adjunctam : Est enim, inquit, Ver- bum veluti scriptum quoddam, quatenus est

LXXXIII, ART. IV.

figura et imago Patris. Aliter Turr., lib. 8 Const., cap. 12, adscriptam interpretatur, id est, circumscriptam , seu quoclammodo im- mensam et infinitam. Et ne vim verbo facere videalur, ait, se legisse in quadam Missa Groeca , quam B. Petrus dicebat, loco illius vocis hanc Graecam omepiypufrov, qua3 incir- cumscriptum significat. Praeterea postulatur, ut per consecrationem fiat rata, id est, vera ; non enim est hsec vera sacrificalis oblatio, nisi consecratio valida sit, et efficax 5 quo- modo dicere solemus, sacrainentum esse ra- tum, quando vere factum ; dici etiam potest rata, id est, firma, stabilis, acperpetua; nam corpus Christi, quo sanctificatur, perpetuum est. Unde aliter ex Turrian. supra, rata, id est, firmee et constantis defensionis pro pec- catis nostris coram tribunali Dei, hoc est, ut sit firma ad impetrandum, et efficax ad ope- randum virtute propria. Petitur etiam, ut fiat rationabilis, id est, rationalis hostia, ut su- mitur ex Clem., lib. 2, c 24, et lib. 6, c 23, quia per illam consecrationem fit, ut jam nou simplex panis et vinum, nec sanguis hirco- rum aut vitulorum, sed Christus ipse, qui non solum rationalis est, sed seterna sapien- tia et ratio, offeratur. Denique per eamdem mutationem fit maxime acceptabilis haec obla- tio, quia jam, non ex dignitate offerentium, sed ex re ipsa oblata, gratissima Deo est, et maxime accepta ; nam per illam mutationem panis fit corpus illud, quod Deus adaptavit, ut veteribus repudiatis sacrificiis, eo placari posset, ad Hebr. 2. Juxta hanc vero exposi- tionem solum restabat exponendum, cur haec petitio fiat, sed ad hoc responsio dala est circa primam orationem.

4 1 . Secundo modo exponi potest heec pe- titio, ut non simpliciter sit de consecratione ipsius materire, sed de illa in ordine ad effec- tum in nobis faciendum , et ad oblationem nostram ; et vis fieri potest in verbo illo, ut nobis fiat, quia non petitur, ut simpliciter fiat, sed, ut nobis, idest, ad profectum, et bonum nostrum fiat. Sicut pastoribus dictum est ab Angelo : Natus est vobis Salvator, id est, in commodum et utilitatem vestram. Ut ergo hoc modo nobis fiat corpus et sanguis Christi, postulamus ut ejus oblatio sit bene- dicta, id est, benedictionem Dei ita continens, ut eam cumulatissime nobis conferat. Quo- modo Cyril., lib. 4 in Joan., c 17, Eucha- ristiam ipsam benedictionem vocat, dicens : Sicut parvum fermentum totam massam fer- mentat, ita parvula benedictio totum hominem

DISPUTAT. LXXXIH, SECT. II.

in semetipsum attrahit, et sua gratia replet. etiam in verbis hoc

Item petitur, ut sit adscripta , id est, per

quam nos in coelo adscribamur; rata, per

quam in visceribus Christi censeamur; ratio-

nabilis, per quam a bestiali sensu exuamur;

acceptabilis, per quam ei acceptabiles redda-

mur. Ita legitur nomine August., in c. Utrum

sub figura, de Gonsec, d. 2; habet autein ea

verba Pasch., lib. de Corpore et sanguine Do-

mini, c. 4. Potest etiam dici adscripta in hoc

sensu, id est, in numerum placitorum Deo

recepta, utdixi Alcuin., vel adscripta, id est,

vero corde, et quasi proprio nomine fideliter

subscripta ; rata etiam, id est, stabilis, con-

stans, atque fidelis; rationabilis, id est, recta

ratione et honesta causa facta; nam, si hsec

omnia habeat, non poterit non esse accepta-

bilis, et ideo merito petimus, ut oblatio, quse

per se acceptabilis est, ex parte nostra non

displiceat et inacceptabilis reddatur. Est ergo

in utroque sensu optima atque irreprehensi-

bilis prorsus hsec oratio.

12. Quinta pars canonis. — Quinta pars ca- nonis continetur illis verbis : Qui pridie, etc, usque ad illa : Hsec quotiescumque fece- ritis, etc; de qua nihil nobis dicenclum su- perest, nisi quod baec eadem verba leguntur apud veteres, ut patet ex Ambr.. lib. 4 de Sacram., cap. 5, et fuisse in usu Apostolis ab Ascensione Domini, ut Alcuin. supra dixit. Alii vero existimant Alexand. primum hsec verba canoni addidisse, quia in epist. 1 , sic scribit : In sacramentorum quoque oblationi- bus, quse inter Missarum solemnia Domino offeruntur, passio Domini miscenda est, ut ejus, cujus corpus , et sanguis confcitur, passio celebretur; et refertur in cap. Sacra- mentorum, deConsecr., dist. 2. Non videtur autem , quid sit, passionem Domini misceri vel celebrari, nisi expressam ejus mentio- nem fieri, ut in illis verbis fit : Qui pridie quam pateretur; et ita intelligunt Walfridus Strabo, de Rebus Eccles., cap. 22, et Micro- log., de Eccles. Observat., cap. 12. Sed, ut verum fatear, hoc ex prredicta Epistola col- ligi non potest ; nam statim post prsedicta verba adclilur : Ita ut repulsis opinionibus swperstitionum, panis tantum et vinum aqua permistum in sacrificio offeratur; et infra reddit rationem, cur aqua et vinum permista offerenda sint : Quia sanguis et aqua ex la- tere Christi in passione sua profluxit; ergo, quantum ex illo loco colligitur, illa passionis commemoratio, non in verbis, sed in factis ipsis posita fuit. Nihilominus tamen, quod

addiderit Alexander, significat Damasus in Pontificali, dicens : Hic passionem Domini miscuit in precatione sa- cerdotum, quando Missa celebratur; et clarius Platina : Alexander (inquit) ob memoriam passionis Christi in sacrificio addidit : Qui pridie quam pateretur, usque ad hanc clau- sulam : Hoc est corpus meum. Sed, cum in his verbis aliqua contineantur, et referantur de Christo, quse in Evangeliis non leguntur, qua- lia sunt, elevasse oculos in coelum, et dixisse in verbis calicis : JEterni testamenti myste- rium fidei , ut notavit Inocent. in cap. Cum Marthae, de Celebr. Missar.; imo et illa parti- cula : Manducate ex hoc omnes, illo modo in Evangelio non legitur, sed soluin, comedite, aut sumite, postea vero circa calicem legitur: Bibite ex eo omnes; cum hoc (inquam) ita sit, dubitari non potest, quin haec verba ab Apostolis manaverint, ut supra dixi; et quod in Ecclesia Romana traditione retenta fue- rint; fortasse tamen non erat quasi lege receptum et sancitum, ut omnia h?ec diceren- tur, et nonnulla forte varielas successu tem- poris introduci cceperat; et ideo Alexand. I ordinare et prsecipere potuit, ut omnia illa verba, praescripta et certa forma dicerentur. Caetera, quse ad explicationem horum verbo- rum perlinent, in superioribus copiose trac- tata sunt.

13. Sexta pars eanonis. — Sexta pars ca- nonis continet illam orationem : Unde et memores, Domine, nos servi tui, etc, usque ad illud, Memento etiam Domine; nam, licet illa videatur tripartita oralio, tamen una est quasi continua, quae illis verbis concluditur : Per eumdem Christum Dominum nostrum , et magna ex parte habetur apud Ambros., lib. 4 de Sacram., cap. 6, et lib. 5, cap. 4, et si- milia fere habentur in omnibus liturgiis, et apud Clement., lib. 8, cap. 12. In principio igitur hujus orationis, solum fit quaedam re- petita oblatio ejusdem hostiae, quae ob reve- rentiam, et devotionem augendam dignissi- mis encomiis laudatur, cum dicitur, Hostia sancta, pura, immaculata. Quse verba posita videntur ad imitationem Pauli ad Rom. 12, dicentis : Hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, Dicitur vero hsec hostia offerri ex Dei donis ac datis, vel quia ex pane et vino effecta est, ut sentit Innocent., lib. 5, cap. 3, vel certe, quia Chrislum ipsum continet, qui nobis a Deo datus est, Isaiae 9, et Joan. 3, prius in redemptcrem , postea in sacram hostiam, et panem sanctum vitre eeternae, et

878 QUjEST

calicem salutis, seu potum salutis perpetuee. Rursus heec oblatio merito fieri dicitur in me- moriam Chrisli, et mysteriorum passionis et resurrectionis ejus, tum quod ita ipse pree- ceperit, dicens : Hoc facite in meam comme- morationem; tum quod in hoc mysterio, queedam confessio et commemoratio fit, quod pro nobis Dominus mortuus sit, et revixegt, ul ait Gyrill., lib. 42 in Joan.; cap. 58; lum denique, quia heec commemoratio sola est, quee Deum faciat hominibus propitium, ut ait Origen., hom. 4 3 in Levit. In allera vero parte hujus orationis ab illis verbis, Supra qux propitio, postulatur, ut Deus acceptet hoc sacrificium, sicut Abelis, Abrahee et Mel- chisedech sacrificia acceptavit. In quo pri- mum observandum est propter heereticorum calumnias, hic non orari, ut Pater in Filio suo complaceat, neqne ut propitio ac sereno vultu Christum respiciat, sed ut oblationem corporis et sanguinis Christi, quatenus a nobis progreditur, illi acceptam, ipso adju- vante, reddamus, atque ita, ut nos propitio vultu aspiciat, quatenus hoc modo acceptam habeat nostram oblationem, etiam ut a nobis offerentibus progreditur. Atque hoc modo fit comparatio cum sacrificiis Abelis et aliorum, scilicet, quantum ad fidem et justitiam offe- rentium , per quam sacrificia Abelis et Abrahee placuerunt, Genes. 4, ad Hebr. 11, non quantum ad valorem ex parte reioblatee, quia in hoc nulla est comparalio, sed infinila queedam distantia. Hic vero se offerebat dis- putatio de his sacrificiis, preeserlim Melchi- sedech, sed de illo fuse a nobis dictum est in tom. 1, circa queestionem 22 D. Thomee.

14. Sacrificium Melchisedech fuit propriis- sima nostri sacrificii figura. — Ultimo no- tanda sunt illa verba ultima hujus partis : Sanctum sacrificium , immaculatam hostiam, quee addita sunt a Leone I, ut supra notavi- mus, et affirmant omnes auctores supra ci- tati, qui de his mysteriis scribunt. Est autem obscurum, quodnam sacrificium dicatur hic sanctum et immaculatum, an, scilicet, sacri- cium Melchisedech , ita ut heec verba sint conjungenda cum his, quee immediate preece- dunt : Et quod tibi obtulit summus sacerdos tuus Melchisedech, sanctum sacrificium, im- maculatam hostiam; an vero in eis verbis sit sermo de Eucharistiee sacrificio, et verba heec conjungenda sint cum illis prioribus : Et accepta habere digneris sanctum hoc sacrifi- cium, immaculatam hostiam, sicuti accepta habere dignatus es, etc. Utroque enim modo

LXXXIII, ART. IV.

possunt accipi heec verba; quee in omni rigore et proprietate in nostrum sacrificium conve- niunt; illud enim solum per se sanctum est, et immaculatum. Et si sacrificio Melchisedech tribuantur, maxime illi conveniunt, quatenus fuit propriissima figura hujus sacrificii, ideo enim illius hic fit specialis commemoratio; sicut etiam fit commemoratio sacrificii Abel, et Abrahee. quia fuerunt singulares figuree sacrificii cruenti Christi, in lege naturee; sa- crificia enim vetera hic commemorari non debuerunt, quia per Missee sacrificium eva- cuata sunt.

15. Additur ultimo in tertia parte hujus orationis, deprecatio angelici ministerii, seu intercessionis, ut per participalionem hujus mysterii, omni benedictione cozlesti, et gratia repleamur. Cum ergo petimus, deferri heec dona in sublime altare in conspectu divinee majestatis, non sunt verba materialiter intel- ligenda de motu locali, aut altari corporeo; crassa enim esset heec interpretatio ; sed in- telligenda sunt metaphorice, et spiritualiter, ad eum modum, quo, Apoc. 5, viginti quatuor seniores dicuntur habere phialas aureas ple- nas odoramentorum , quee sunt oraliones Sanclorum; etclarius cap. 8 : Angelus venit, et stetit ante altare habens thuribulum au- reum, et data sunt illi incensa multa, ut daret de orationibus Sanctorum omnium su- per altare aureum , quod est ante thronum Dei, et ascendit fumus incensorum de oratio- nibus Sanctorum de manu Angeli coram Deo. Et Tobiee 12, Angelus dicit Tobiee : Ego ob- tuli orationem tuam Domino. Sic ergo in preesente oratione petit sacerdos, ut nostra oblalio Angelorum intercessione et oratione Deo preesentetur, et juvetur; utque nobis impetrent dispositionem necessariam, ut per hanc oblationem, ejusque participationem , divinam benedictionem consequamur. Altare ergo Dei in coelo nihil aliud est, quam thro- nus divinee Majestalis, ut in dicto loco Apoca- lypsis significatur, vel humanitas Christi, per quem vota nostra Deo preesentamus, vel certe est ccelum ipsum, in quo non solum altare, sed etiam templum et tabernaculum esse dicitur, ut notavit Irenseus, lib. 4 cont. Heeres., cap. 34, et Augustinus, enarrat. 2 in Psal. 25. Dicuntur autem vota nostra deferri ante conspectum Dei per Angelos, non quia per illos innotescant apud Deum, sed quia, et nostram imbecillitatem suis precibus adju- vant, et divinam voluntatem super eis con- sulunt, ut, quodDeo jubente implendum esse

DISPUTAT.

cognoverunt , sic nobis apportent, sicut oportere intellexerint, ut scribit Auguslin., epist. 121, de Orando Deum, ad Probam, cap. 9, et lib. de Diligendo Deum, cap. 3; et ad hanc peiitionem Ecclesiae confirmandam confert, quod Chrysost., hom. in Encseniis, late tractat de modo, qtio Angeli assistentes huic sacrificio pro hominibus intercedunt, quod in superioribus etiam ssepe a nobis tac- tum est. Sunt vero, qni nomine sancti Angeli in hac oralione, Christum Dominutn, qui est magni consilii Angelus, interpretentur, ut hic D. Thom. ad nonum attigit, et Algerus, lib. de hoc sacram., cap. 14.Tamen Ambros., cit. loco, in plurali dicit : Per manus Angelorum tuorum.

16. Septima pars canonis. — Septima pars continet orationem pro defunctis, in illis verbis : Memento etiam Domine, etc, quse, quia solum fit pro justis, ideo dicitur fieri pro his, qui nos prxcesserunt cum signo fidei, et in Christo quiescunt et dormiunt in somno pacis, nam de justis dicitur : Ut requiescant a laboribus suis, Apocal. 14, eorumque mors, non mors, sed dormitio et somnus appella- tur, ut ait Hieron., epist. 29 ad Tbeodorum. Quia vero solum haec oratio fit pro his, qui adhuc purgantur, ideo eis locum refrigerii, lucis, et pacis deprecamur. Quam etiam con- suetudinem in Ecclesia esse antiquissimam , constat ex omnibus liturgiis seepe citatis, et ex Clem., lib. 8, cap. 47, esseque Apostoli- cam traditionem clocet Chrysost., hom. 3 in epistolam ad Philippens. ; et Augustin. , serm. 32 de Verbis Apost. ; et Cyrill. Hie- rosol., Cath. 5 mystag.; et plura supra ad- duximus agentes cle his , pro quibus hoc sacrificium offertur. Quin potius olim solebat fieri heec defunctorum commemoratio, eorum nomina aperte recitando ex dyptichis, ut ait Alcuin. supra, id est, ex tabellis, in quibus erant scripta. Unde est illud Cyprian. , lib. 1, epist. 9 : Neque enim ad altare Dei meretur nominari in sacerdotum prece, qui ab altari sacerdotes et ministros avocare vo- luit. Et Ambros., orat. de Obitu Valenti- niani : Quis prohibet innoxios nominari; Epiph., hseres. 75 : In his, qui vita de- functi sunt, ex nomine memorias faciunt, etc. Sic etiam intelligitur, quod ex V Synod., act. 1, legitur in cap. Sane, 24, quaest. 2 : Eos, qui injuste condemnati sunt , revocave- runt post mortem, et in sacris dyptichis scripserunt , etc. Jam vero illa consueludo cessavit, et pro arbitrio, vel obligatione sa-

LXXXIII, SECT. II. 879

cerdotis, fit secrete haec commemoralio, sicut de oratione pro vivis diximus.

17. Octava pars canonis. — Quxsito sa- tisfit. — Nomen canonis, regulam sacrificandi prxscriptam proprie significat. — Octava pars, quee incipit illis verbis : Nobis quoque pecca- toribus , conlinet aliam orationem, in qua ilerum fit Sanctorum commemoratio, eorum- que consortium, et societatem sibi et aliis sa- cerdos humililer postulat per Christum Domi- num nostrum. In qua oratione illud imprimis annotatione dignum est, ex duodecim Aposto- lis priori loco commemoratis, soiius Joannis nomen bic repeti ; propter quod Walfrid. Strabo, cap. 22, censet, hunc Joannem non esse Evangelistam , sed Baptistam Innocent. autem, dicit Joannem Evangelistam bis no- minari , propter virginitatis prEerogativam. Illud etiam est consideratione dignum , quod Stephanus hic prius nominatur, quam Mat- thias, fortasse , quia prius Martyr fuit ; Matthias vero priori loco praetermissus est , fortasse quia ad Apostolatum post Christi ascensionem assumptus est. Paulus vero propter singularem preerogativam prius no- minatus esl, quanquam in hujusmodi ratio- nibus reddendis non oporteat immorari , quia haec et similia, saepe, vel casu, vel ex aliqua peculiari devotione possunt accidere. Inquirere vero aliquis potest, quomodo dica- tur Deus non sestimator meriti, in admitten- dis hominibus ad Sanctorum societatem, et partem beatitudinis, cum constet, illam bea- titudinem non dari , nisi pro ratione merito- rum. Respondetur, ad consortium Sanctorum obtinendum ; non solum gloriam, sed etiam gratiam et peccatorum veniam esse neces- sariam. Atque hoc totum in hac oblatione postulatur, ut patet ex verbis illis : Non sestimator meriti, sed venise, qusesumus, lar- gitor, admitte; et considerando Deum, utlar- gitorem omnium horum bonorum, verissime dicitur non esse aestimatorem meritorum; nam, licet, post collatam gratiam et veniam peccati, sestimet merita ad dandam gloriam, tamen gratiam ipsam dat sine meritis pro- priis, per Christum Dominum nostrum. Ad- cluntur vero consequenter in illa oratione, ad commendanclam Christi majestatem et ex- cellentiam, illa verba, Per quem hsec omnia, Domine, semper bona creas, etc, ex quibus primum illud verbum, creas, proprie referri videtur ad materiam remotam panis et vini, quae per Christum quotidie procreantur; po- test etiam referri ad ipsum sacramentum, eo

QILEST. LXXXIII, ART. IV.

loquendi genere, quo Sancti interdum dicunt, hic corpus Christi creari, ut supca visum est; propriissime vero illi conveniunt sequentia verba , scilicet, sanctificas , consecratione scilicet, qua cibus hic sacer et sanctus effi- citur; vivificas, quia fit caro Christi viva, et vivificativa; benedicis, quia benedictionem et efficaciam recipit, ad spiritualia bona nobis praestanda; et prsestas nobis, quia totum hoc beneficium nobis collatum est. Ita fere Alcuin. supra, et Amalar., lib. 3 de Ecclesiast. offic, cap. 26; et Hugo Vict., lib. 2 de Divin. offic. , cap. 36. Tandem additur de eodem Christo : Per ipsum, et cum ipso, et in ipso est tibi Deo Patri omnipotenti in unitate Spiritus Sancti omnis honor et gloria per omnia ssecula sseculorum. Quee verba fere re- periunturapud Ambros., lib. 6deSacrament., cap. 5, ubi habet duo verba, In quo, et cum quo, non tamen illud , Per quem est tibi gloria. Itaque illa duo videntur proprie ra- tione divinitatis Christi in eum convenire; nam, ut idem dicit Ambros., lib. 4 de Fide, cap. 4 : Cum Patre et in Patre semper est Filius, et ideo cum ipso glorificatur, tanquam sequalis; et in ipso tanquam imagine sub- stantiali glorificatur Pater. Per ipsum, au- tem videtur referri ad Christum, ut Deum hominem, per quem, ut per mediatorem , Deus honoratur. Unde eleganter Basilius . lib. de Spirilu Sancto, cap. 7 : Vobis, inquit, qui Christum diligitis, dico Ecclesiam utrum- que harum vocum usum agnoscere, neutrum- que rejicere, quasi alter alterum destruat; cum enim in Unigenito naturse majestatem ac dignitatis excellentiam contemplamur , tri- buimus illi gloriam cum Patre; rursus cum consideramus , qux bona in nos contulerit, aut quomodo nos ipsos ad Patrem adduxerit, con- fitemur, hoc beneficium per ipsum , et in ipso peractum esse in nobis; ut altera particula, cum quo. propria sit glorificantium; altera, per quem, sit propria gratias agentium. In quibus verbis videtur Basilius non distin- guere inter illos duos terminos, cum ipso, et in ipso; possent tamen distingui modo supra dicto, ut cum ipso dicat concomitantiam et eequalitatem adorationis; in ipso aulem dicat identitatem substantiee; siculdici potestPater videri cum Filio, et in Filio. Imo el particula per ipsum potest Christo ut Deo altribui. Nam sicut Pater per Verbum omnia creavit, ita perVerbum glorificatur ab omnibus. Ve- rum est, Arrianos olim abusos esse his voci- bus; ad significandam enim insequalitatem

trium personarum, non dicebant, Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto; sed, Gloria Patri, per Filium,, in Spiritu Sancto, ut re- fert Theodor., lib. 2 Histor. , cap. 24, et Sozomen., lib. 3, cap. 18. Ecclesia vero Ca- tholica, ad evitandam fraudem hujus erroris, instituit (ut creditur) in Concilio Niceno, ut diceretur : Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto. Tamen, seclusa fraude et abusu hae- reticorum , in illis terminis nulla in rigore significatur inaequalitas, ut declaratum est. Possunt denique illee tres voces Christo , etiam ut homini, accommodari; nam per Je- sum, tanquam per mediatorem, et in ipso radicati et fundati, tanquam palmites in vite, et cum ipso, tanquam cum capite nostro, omnes nos glorificamus Patrem, etFilium, et Spiritum Sanctum, semperque glorificamus, per omnia secula seeculorum. Et in his verbis censetur canon finiri; nam, quse sequuntur, magis sunt preeparationes qusedam ad com- munionem. Unde in die Parasceves, quando non fit consecratio, neque offertur verum sacrificium, omittuntur omnia , quae dicta sunt. Sed immediate post ablutionem ma- nuum, fit transitus ad orationem Dominicam. Ex quo potest obiter confirmari, quod supra dicebamus, sumptionem sacramenti non per- tinere ad essentiam sacrificii; nam canon, qui continere censetur actionem sacrificandi, prius finitur. Et postea ad communionem fit praeparatio. Atque ita sumitur, ut supra no- tavi, ex Gregor., lib. 7, epist. 63, et Micro- logo, cap. 19, et Walfrido Strabone, cap. 22. Recentiores autem expositores sub canone comprehendunt omnia, quae sequuntur, usque ad consumptionem sacramenti ; quod perti- net, ut supra dixi, ad modum loquendi. Et ita etiam nos procedimus, quia non habemus aliud nomen, quo heec omnia comprehenda- mus; et omnia haec continentur sub regula pra?scripta sacrificandi, quam nomen canonis proprie significat.

18. Igitur post omnia prajdicta nono loco re- citatur Dominica oratio; et quidem nonnulli putant, Gregor. primum instituisse, ut oratio Dominica in Missa diceretur. propterea, qua3 ipse dicit, lib. 7, epist. 63; tamen sine dubio est multo antiquior consuetudo; imo Hieron., lib. 3 cont. Pelagium, significat, Christum do- cuisse Apostolos, ut quotidie in corporis illius sacrificio audeant loqui : Pater noster, qui es in ccelis , etc. Et idem sumitur ex Tertull., lib. de Orat., cap. 9; Ambros., 5 de Sacram., c. 4; August., serm. 28 de Verbis Domini, et

lib. 50 Homil., in hom. 24 Hierosol., Catech. 5 mystng. ; imo et Grego- rius ipso cilalo loco dicit, Apostolos, antequam alias Missae preces instiluere inciperent, ad hanc solummodo oralionem, oblationis hos- tiam consecrasse; et ibidem ait, apud Greecos solere dici ab omni populo , apud Latinos au~ tem a solo sacerdote; non ergo hanc consue- tudinern (ut quidam volunt) Gregorius intro- duxit, sed veterem, si in aliqua re fortasse collapsa erat, reparavit, ut ibidern ipse signi- iicat; vel, si forte in alio loco Missse diceba- tur, ipse ordinavit, utstatim, sicut nunc dici- tur, post canonem diceretur ; optime enim in eum locum cadit. Nam, cum in ea, panem nostrum quotidianum, seu supersubstantia- lem petamus , recte tunc clicitur , quando sacerdos se et populum ad hujus ccelestis et supersubstantialis panis sumptionem proxime incipil prseparare.

19. Nec solum recitatio hujus orationis,sed etiam illa verba praeambula, quee ab Ecclesia dicuntur : Prseceptis salutaribus moniti et divina institutione formati, etc, satis anti- qua sunt, ut ex Alcuino citato loco sumere licet, et indicatur hoc ipsum a Hieron., dicto lib. 3 cont. Pelagian., in illo verbo : Ut quo- tidie audeanl loqui, Pater noster ; et funda- mentum habet inCypr., in expositione ora- tionis Dominicae dicente : Quia inter csetera salutaria sua monita et prsecepta divina, qui- bus populo suo consuluit ad salutem, etiam orandi ipse formam dedit; et infra : Quod no- men nemo nostrum in oratione auderet attin- gere , nisi ipse nobis sic permisisset orare. Deinde adclit sacerdos illam orationem : Li- beranos, qusesumus, Domine ; in qua illam ul- timam petitionem orationis Dominicae, libera nos a malo, amplificat et magis in specie pro- ponit, ut Alcuinus, et alii scriptores Eccle- siastici notant, applicando, et ad raala prse- terita, ut nobis remittantur, et ad prsesentia, ut ea declinemus, et ad fulura, ut ea cavea- mus, ut in simili ait Ambros., serm. 8 in Psalm. 118. Item applicatur ad liberationem a malis culpse, et a malis etiam temporalibus seu perturbationibus omnibus; ad quod obti- nendum, pax etiam a Deo postulatur, adjuncta aliquorum Sanctorum intercessione. Addunt vero Microl., cap. 23, et Rodulph., de Can. obser., propos. 23, posse sacerdotem nomi- nare alios, si voluerit, quod non video, cur hoc loco potius, quam aliis illi permittendum sit; securius ergo, meojudicio, videtur, nihil addere his, quse ab Ecclesia in canone prse-

XXI.

DISPUTAT. LXXXIII, SECT. II. 881

et ep. 59; Cyrillo scripta sunt, ut inferius latius dicemus. Quia vero sacerclos pacem postulaverat, pacem veram deinde populo imprecatur, dicens : Pax Domini sit semper vobiscum; populo au- tem respondente : Et cum spiriiu tuo, sacer- dos dum Christi Domini corpus sanguini mis- cet, profert illam orationem, hsec commistio et consecratio, etc, quse omnia sunt satis anti- qua, ut constat ex Alcuino, et aliis scripto- ribus. Imo, et pacis dandae in Missa meminit Clem., lib. 8 Const., cap. 18; Dionysius, cap. 3 Eccles. Hier.; Chrysost., hom. 18 in 2 ad Cor.; et Optatus Milev., lib. 3 cont. Parmen.: Non potuisti, ait, prsetermittere quod legiti- mum est, utique dixisti, Pax vobiscum. Sed circa illam orationem, hsec commistio et con- secratio, etc, diligenter observandum est, aliquos non legere verbum consecrationis, sed commistionis tantum, ut Amalar., lib. 3, cap. 31, et Innocent., lib. 5, cap. 2, qui etiam le- gunt, fiat commistio ; unde , quia consecratio tunc non fit, sed facta jam est, ideo fortasse illud verbum omittunt. Tamen in ordine Ro- manoanliquoutrumqueverbum, commistionis scilicetetconsecrationis, habetur, et apud Mi- crolog., cap. 18, et ita est servandum, prout nunc in Missali habetur, hsec commistio et con- secratio; non enim petimus,ut consecratio de novo fiat, sed ut fiat accipieniibus nobis in vitam eeternam ; vel cerle, quod probabilitate non caret, consecratio ibi non sumitur pro confectione sacrameDti, sed pro nova quadam significatione , quam species sacramentales per illam commislionem accipiunt; prius enim passionem tantum Domini significabant; . jam vero commistse ejus gloriosam resurrec- tionem indicare incipiunt. Quomoclo autem corpus et sanguis Domini misceri dicantur, et per quandam denominationem ab ipsis speciebus sacramentalibus, dictum est supra, cum de mutationibus hujus sacramenti age- remus. Post hsec sequitur Agnus Dei, etc, ex institutione Sergii Papae, ut referunt Amalar. lib. 3, cap 33; Strabo, cap. 22; Microlog., c 18; sed Chrysost., Sergio antiquior, hom. 41 in 1 ad Cor., hanc caeremoniam indicat, dum ait : Nec frustra memoriam mortuorum inter sacra mysteria celebramus, aut accedi- mus pro istis, agnum illum jacentem, et pec- cata mundi tollentem deprecantes. Continent autem haec verba imprimis veram de sacra- mento Eucharistiae confessionem , dum per illa ad Christum ibi realiter prsesentem ora- mus; continent etiam latriae adorationem, quia, ut Augustinus dixit, Psalrn. 98 : Nemo

882 QUiEST. LXXXIII, ART, IV.

Christi carnem manducat, nisi prius adora- hodie, v. gr.

verit; continent nostrorum peccatorum, et

infirmitatis nostrse confessionem ; ac denique

divinse rmsericordise et potentise confessio-

nem continent. Tandem adjungit sacerdos

tres orationes, quibus, et Eeclesice pacera, et

sibi condignum sacramenti fructum postulat;

atque ita sacramentum sumit, adjungens sa-

cras alias ac breves precationes, quae in Mis-

sali habentur, et nulla indigent declaralione.

Ex his ergo omnibus satis constat, verissi-

mum esse, quod Concilium dixit, in toto

canone Missee nihil esse, quod non verum sit,

et pietatem sanctitatemque non redoleat.

SECTIO III.

Utrum teneatur sacerdos sub praecepto omnia dicere, quee in Missali prsescribuntur.

1 . Duo possunt in hoc dubio queeri : pri- mum, an teneatur sacerdos, nihil omittere eorum, quee prsescripta sunt; secundum, an teneatur nihil eis addere.

2. Prima conlusio. — Notabilia. — Dico primo, teneri sacerdotes ad servandura in- tegrum ritum Missse, prout in Missali statutus ac definitus est. Probatur primo ex Concilio Trid., sess. 22, cap. de Observandis in cele- bratione Missse. Secundo, ex verbis Pii V in principio Missalis : Mandantes, et stricte om- nibus et singulis in virtute sanctse obedientix praecipientes, ut Missam, juxta ritum,, modum ac normam, quse per Missale hoc a nobis nunc traditur, decantent ac legant, quod intelligen- dum est, seclusis privilegiis ; tamen, qui illis gaudent, tenebuntur, servata proportione, ea dicere, quae in Missali sibi permisso conti- nentur. Tertio accedit ratio hujus prsecepti, quia heec res gravis est, et ad debitum cultum divinum spectat, utque tantum ministerium ordinate fiat. Quando vero heec omissio sit peccatum veniale, quando vero mortale, ex materise gravitate, et ex contemptu, vel ne- gligentia , judicandum est. In quo imprimis notare oportet, aliud esse mutilare ordinem Missse, omittendo aliquid eorum, quee dicenda sunt; aliud vero dicere Missam alterius diei, seu de alia re, quam in Missali praescribatur. In posteriori mutatione non semper est culpa, dummodo in ea Missa, quse dicitur, integer ritus servetur, quia tunc revera in rigore non preetermittitur ritus diceudi Missam; neque videtur esse latum preeceptum proprie et in rigore de Missa dicenda de feria aut de festo ; nam , cum sacerdos absolute non leneatur

v. gr., Missam dicere, non est cur obligetur ad dicendam hanc determinate, si Missam vult dicere; quamvis enim non repu- gnet hujusmodi obligatio, tamen in preesenti neque ostendi potest, neque est ulla sufficiens necessitas et causa illius.

3. Magna differentia inter Missam et divi- num officium assignatur. — Opinio quorum- dam ab auctore rejicitur. — Responsio. — In quo est magna differentia inter Missam et di- vinum officium; nam ad hoc dicendum tenen- tur sacerdotes; et ideo mirum non est, quod obligentur ad dicendum singulis diebus illud officium , quod pro unoquoque signatur ; in Missa vero non ita est. Et hoc confirmat con- suetudo; nam sine scrupulo solet hoc fieri, etiam a viris timoratis et doctis. Hoc tamen intelligendum est in Missis privatis, quse pro- prio arbitrio voluntarie dicuntur, nam in Mis- sis solemnibus, quse dicuntur in parochiis vel Ecclesiis conventualibus, major erit obligatio dicendi Missam diei, juxta praescriptum Mis- salis ordinem , argumento cap. Quidam, et cap. Cum creatura , de Celebratione Miss. Item, quando aliquis ob stipendium, vel ca- pellanioe institutionem, vel ob aliam similem causam obligatur ad specialem Missam di- cendam, debet, si commode potest, prsescrip- tam obligationem implere;quamvis,siabsque scandalo id omittat, ut Missalis ordinem ser- vet, non peccabit; imo, si propter solemne festum id faciat, melius faciet. Denique, in universum loquendo, optimum consilium est, non preetermittere etiam in hoc Missalis ordi- nem, absque rationabili causa. Ita fere Syl- vest., verb. Missa, quaest. 1, 4, 7, 8 et 10; Soto, dist. 13, queest. 2, art. 1, infine; Na- varr., cap. 21, num. 7; Vict., in Summ., n.
4. At vero in priori defectu, qui est per omissionem alicujus partis pertinentis ad in- tegrum ritum Missae, semper intercedit aliqua culpa, nisi, vel ob inadvertentiam naturalem et involuntariam excusetur, vel materia sit adeo levis, et tam rationabilis causa interce- dat illam omittendi, ut prudenler judicetur ad excusandum sufficiens. Priorem partem probant, quae in conclusione adducta sunt; consueludo etiam Ecelesiaeeam confirmat.Ex : qua, et institutione Ecclesioe, constat, totum Misste officium esse actionem sacram, mora- \ lilerunam, miro ac religioso artificio ex va- riis partibus compositam; eam ergo mutilare, per se Ioquendo, indecens est et irreligiosum; est ergo aliqua culpa , mortalis quidem , si notabilis pars omittatur, ut, v. gr., Epistola,

DISPUTAT. LXXXIII, SECT. III.

Evangelium, vel alia similis. quac sunt veluti membra principalia, ut sic dicam, unius cor- poris heterogeuei ; si vero quod omittitur, sit aliquid leve, erit peccatum veniale. Sunt au- tem, qui censeant, in canone vel minimum verbum omitlere, esse mortale peccatum, si inlercedat culpabilis negligentia. Sed quam- vis ea, quae dicuntur in Missa fidelium, ma- jori cura dicenda sint, et, quae ad canonem pertinent, sub obligationem strictiorem ca- dere videantur, quia, et propinquiora sunt sacrificio, et antiquiori ac sacratiori lege sunt sancita, juxta communem Ecclesiae sensum, nihilominus tamen non video, cur etiam in his ex levitate materiae non possit veniale peccatum intercedere, cum non sit hic major ratio, quam in multis aliis praeceptis religio- nis, ut in materia voti, et similibus. Item, in his potest intercedere peccatum veniale ex indeliberatione, et omnimoda excusatio ex totali inadvertentia, ut in prima exceptione dixi, quae per se nota est; ergo etiam poterit ex levitate materiae esse veniale peccatum, ut si, v. gr., unum vel aliud nomen alicujus Sancti omittatur; vel, si tempore Paschali, v. gr., omittantur ea, quae interponenda sunt in oratione communicantes , vel in oratione hanc igitur oblationem. Unde secundam ex- ceptionem addidi, quia sunt aliquae partes vel orationes, non simpliciter necessariae ad usitatam Missae integritatem, ut, v.gr., Sym- bolum, aut quod dicantur in collectis una vel duae commemorationes vel orationes, et ha- rum partium omissio facilius potest a culpa mortali excusari, quia revera non proprie mutilatur tunc Missa, vel sacra actio; et ideo etiam accidere potest, ut, si ex aliqua ur- gente causa aliquid hujusmodi sine irreve- rentia omittatur, nulla propterea culpa in- curratur. Sed quaeri poterit, an, si quis ex oblivione naturali aliquid in Missa omittat, v. gr., Gloria aut Credo, postquam vero ali- quantulum progressus est, recordetur, an, inquam, debeat repetere quae omisit. Res- pondetur, regulariter non esse necessarium, ut notat Sylvest., verb. Missa \ , q. 5, § 4 et 5 quia moraliter id non potest fieri commode, et omnia, quae in Missa dicuntur, ila sunt orcli- nata, ut, variato ordine et extra propria loca ( ut ita dicam ) constituta , non recte cohse- reant; supponimus autem, ea , quae omittun- tur, non esse de substantia sacrificii; nam, si hujusmodi sunt, semper sunt repetenda.

4. Dico secundo : etiam tenetur sacerdos non addere ex propria devotione novas pre- cationes aut alia verba, praeter ea, quae juxta ritum Ecclesise praoscripta sunt. Hoc expres- sius cautum est Ecclesiasticis constitutioni- bus; nam Pius V post citala verba : Man- dantes et stricte omnibus et singulis in virtute sanctx obedientix prxcipientes , subdit, ne in Missx celebratione alias cxremonias vel pre- ces, quam qux in hoc Missali continentur, addere vel recitare prxsumant ; el Gonc. Trid., sess. 22, cap. de Observanclis in Celebrat. Missae, post verba praecepli, illa subdit : Neve ritus alios aut alias cseremonias et preces in Missarum celebratione adhibeant, prxter eas, qux ab Ecclesia probatx, ac frequente et lau- dabili usu receptx fuerint. Et j uxta haec nova decreta moderanda sunt antiqua, quale est illudConcilii Carthag.III, can. 23, ubidicitur : Ut nemo precibus aliunde descriptis utatur, nisi prius eas cum instructioribus fratribus contulerit; et quod additur in Conc. Milevil., c. 12, scilicet hujusmodi preces debere esse a prudentibus tractatas, et in Concilio vel Synodo approbatas; jam enim Pontifices Ec- clesiae certum statuerunt ordinem, cui nihil addere licet. In quo , ex genere suo, major est culpa quam in priori defectu , tum quia commissio ex suo genere gravior est quam omissio; tum etiam quia hoc genus peccati ex se est magis expositum periculo supersti- tionis et erroris, et ideo expressius ac gra- vius in citatis locis hoc prohibetur. Item, quia in hoc quodammodo usurpatur Eccle- siastica potestas, ad quam pertinet, in his ponere debitum ordinem et modum. Qua- propter in hoc genere peccandi facillime erit culpa gravis,si materia sit alicujus momenti. Atque ita sentiunt Sylvest., verbo Missa 1, quaest. 2 et 3 ; Soto, dist. 13, quaest. 2, art. 4, et alii Summistae et Doctores. Sed hoc maxime verum est, si in his, quae publice di- cuntur, haec additio fiat, quamvis etiam ne- que secrete facienda sit; nam, si addantur ipsi officio Missae, procedunt omnia dicta; si vero sacerdos non intendat aliquid addere officio Missae, sed, ut privata persona , eo tempore privatam aiiquam devotionem se- crete recitare, non peccabit quidem directe contra preedictum praeceptum, male tamen et imprudenter faciet, sacrum ministerium privatis precibus omnino ab illo distinctis in- terrumpendo.

ARTICULUS V.

Utrum ea, quae in celebratione hujus sacramenti aguntur, sint convenientia (4 sentent., dist. 12, in expos. litt., et opusc. 65, cap. 5, et opusc. 66, per totum).

1. Ad quintum sic proceditur. Videtur, quod ea, quse in celebratione hujus sacramenti aguntur, non sint convenientia. Hoc enim sa- cramentum ad novum Testamentum pertinet, ut ex forma ipsius apparet. In novo autem Testamento non sunt observandse cseremonix veteris Testamenti, ad quas pertinebat, quod sacerdos et ministri aqua lavabantur, quando accedebant ad offerendum; legitur enim Exod. 30 : Lavabunt Aaron et filii ejus manus suas ac pedes, quando ingressuri sunt taber- naculum testimonii, et quando accessuri sunt ad altare. Non est ergo conveniens ut sacerdos lavet manus suas inter Missarum solemnia.

2. Prxterea, ibidem Dominus mandavit, ut Aaron adoleret incensum suave fragrans super altare, quod erat ante propitiatorium. Quod etiam pertinebat ad ceeremonias veteris Testamenti. Inconvenienter ergo in Missa sacerdos thurificatione utitur.

3. Prxterea, ea, qux in sacramentis Eccle- sise aguntur, non sunt iteranda. Inconvenien- ter igitur sacerdos multoties iterat cruce- signationes super hoc sacramentum.

4. Prxterea, Apostolus dicit, ad Hebrxos 7 : Sine ulla contradictione , quod minus est a majori benedicitur. Sed Christus, qui est in hoc sacramento post consecrationem, est multo major sacerdote. Inconvenienter igitur sacer- dos post consecrationem benedicit hoc sacra- mentum crucesignando.

5. Prseterea, in sacramento Ecclesix nihil debet fieri, quod ridiculosum videatur. Vide- tur autem ridiculosum, gesticulationes facere, ad quas pertinere videtur , quod sacerdos quandoque brachia extendit, manus jungit, digitos complicat et seipsum inclinat (alias incurvat). Ergo hxc non debent fieri in hoc sacramento.

6. Prxterea, ridiculosum etiam videtur, quod sacerdos multoties se ad populum vertit et multoties populum salutat. Non ergo debent hoc fieri in celebratione hujus sacramenti.

7. Prxterea, Apostolus, 1 ad Cor. 1, pro inconvenienti habet, quod Christus divisus sit. Sed post consecrationem Christus est in hoc sacramento ; inconvenienter ergo hostia fran- gitur a sacerdote.

QU/EST. LXXX1II, ART. V.

8. Prxterea , ea , qux in hoc sacramento aguntur, passionem Christi reprxsentant. Sed in passione Christi corpus fuit divisum in locis ' quinque vulnerum. Ergo corpus Christi in quinque partes frangi deberet magis quam in tres.

9. Prseterea, totum corpus Christi in hoc sacramento seorsum consecratur a sanguine. Inconvenienter ergo una pars ejus sanguini miscetur.

10. Prseierea, sicut corpus Chrisli proponi- tur in hoc sacramento ut cibus, ita et sanguis Christi ut potus. Sed sumptioni corporis Christi non adjungitur in celebratione Missse alius corporalis cibus. Inconvenienter igitur sacerdos post sumptionem sanguinis Christi vinum non consecratum sumit.

11. Prseterea , veritas debet respondere figurse. Sed de agno Paschali, qui fuit figura hujus sacramenti, mandatur, utnon remaneret ex eo quicquam usque mane. Inconvenienter igitur hostise consecratx reservantur, et non statim sumuntur.

12. Prse.terea, sacerdos pluraliter loquitur audientibus, cum dicit : Dominus vobiscum, et : Gratias agamus. Sed inconveniens videtur pluraliter loqui uni soli et maxime minori. Ergo inconveniens videtur, ut sacerdos, uno tantum ministro prxsente, celebret Missam. Sic igitur videtur, quod inconvenienter aliqua agantur in celebratione hujus sacramenti.

Sed in contrarium est Ecclesise consuetudo, quse errare non potest, utpote Spiritu Sancto instructa.

Respondeo dicendum, quod, sicut supra dictum est (q. 60, art. 5 et 6), in sacramentis dupliciter aliquid significatur , scilicet, verbis et factis, ad hoc, ut sit perfectior significatio. Significantur autem verbis, in celebratione hujus sacramenti , qusedam pertinentia ad passionem Christi, quse reprxsentatur in hoc sacramento; vel etiam ad corpus mysticum, quod significatur in hoc sacramento ; et quse- dam pertinentia ad usum hujus sacramenli, qui debet esse cum devotione et reverentia. Et ideo in celebratione hujus mysterii qusedam aguntur ad reprsesentandampassionem Christi, vel etiam dispositionem corporis mystici, et qusedam aguntur pertinentia ad devotionem et reverentiam hujus sacramenti.

Ad 1 ergo dicendum, quod ablutio manuum fit in celebratione Missse propter reverentiam hujus sacramenti. Et hoc dupliciter. Primo quidem, quia aliqua pretiosa tractare non - consuevimus, nisi manibus ablutis, unde in-

QU/EST. LXXXIU, ART. V.

decens videtur , ut ad tantum sacramentum aliquis accedat, manibus etiam corporaliter inquinatis. Secundo propter signi ficationem , quia utDionys. dicit, c. SEccles. Hier. (a med. illius), extremitatum, ablutio significat emun- dationem etiam a minimis peccatis, secundum illud Joan. 13 : Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet. Et talis emundatio re- quiritur ab eo, qui accedit ad hoc sacra- mentum. Quod etiam significatur per con- fessionem, qux fit ante introitum Missx. Et hoc quidem significabat ablutio sacerdotum in veteri lege, ut ibidem Dionys. dicit. Nec tamen Ecclesia hoc servat , tanquam cx- remoniale veteris legis prxceptum, sed quasi ab Ecclesia institutum, sicut quiddam secun- dum se conveniens. Et ideo non eodem modo observatur , sicut tunc; prxtermittitur enim pedum ablutio, et servatur ablutio manuum, qux potest fieri magis in promptu, et qux sufficit ad significandam perfectam mundatio- nem. Cum enim manus sit organum organo- rum, ut dicitur tertio de Anima (lib. 3, text. 38, num. 2), omnia opera attribuuntur manibus, unde in Psalm. 23, dicitur : Lavabo inter innocentes manus meas.

Ad % dicendum, quod etiam thurificatione non utimur, quasi cxremoniali prxcepto legis, sed sicut Ecclesix statuto. Unde non eodem modo utimur, sicut in lege veteri erat statu- tum; pertinet autem ad duo. Primo quidem ad reverentiam hujus sacramenti, ut, scilicet, per bonum odorem depellatur, si quid corpo- raliter pravi odoris in loco fuerit, quod posset provocare horrorem. Secundo pertinet ad re- prxsentandum effectum gratix, qua, sicut bono odore, Christus plenus fuit, secundum illud Gen. 27 : Ecce odor fiiii mei, sicut odor agri pleni; et a Christo derivatur ad fideles, officio ministrorum, secundum illud, 2 Corinth. 2 : Odorem notitix sux spargit per nos in omni loco. Et ideo undique thurificato altari, per quodChristus designatur, thurificantur omnes per ordinem.

AdS, dicendum, quod sacerdos in celebra- tione Missx utitur crucesignatione, ad ex- primendam passionem Christi, qux ad crucem est terminata. Est autem passio Christi qui- busdam quasi gradibus peracta. Nam primo fuit Christi traditio, qux facta est a Deo, Juda et Judxis, quod significat trina cruce- signatio, super illa verba : Hxc dona, hxc munera, hxc sancta sacrificia illibata. Se- cundo fuit Christi venditio; est autem venditus sacerdotibus, Scribis et Phariseis. Ad quod

significandum fit iterum trina crucesignatio super illa verba : Benedictam , adscriptam, ratam. Vel ad ostendendum, pretium venditio- nis, scilicet, triginta denarios. Additur autem et duplex crux super illa verba : Ut nobis corpus et sanguis, etc, ad designandam per- sonam Judx venditoris et Christi venditi. Tertio autem fuit prxsignatio passionis Christi facta in coena. Ad quod designandum fiunt tertio dux cruces, una in consecratione corpo- ris , alia in consecralione sanguinis. Ubi utrobique dicitur : Benedixit. Quarto autem fuit ipsa passio Christi. Unde ad reprxsen- tandum quinque plagas Christi, fit quarto quintuplex crucesignatio super illa verba : Hostiam puram, hostiam sanctam, hostiam immaculatam, panem sanctum vitx xternx, et calicem salutis perpetux. Quinto reprxsenta- tur extensio corporis et effusio sanguinis, et fructus passionis per trinam crucesignatio- nem, qux fit super illis verbis : Corpus et sanguinem sumpserimus omni benedictione , etc. Sexto reprxsentatur triplex oratio , quam fecit in cruce. Unam pro persecutoribus, cum dixit : Pater ignosce illis. Secundam pro liberatione a morte, cum dixit : Deus meus, Deus meus , ut quid dereliquisti me? Tertia pertinet ad adeptionem glorix, cum dixit : Pater, inmanus tuas commendo spiritum meum. Et ad hoc significandum fit trina crucesigna- tio super illa verba : Sanctificas , vivificas, benedicis, etc. Septimo, reprxsentantur tres horx, quibus pependit in cruce , scilicet , a sexta usque ad horam nonam. Et ad hoc signi- ficandum fit iterum trina crucesignatio ad illa verba: Per ipsum, et cum ipso, et in ipso. Octavo autem reprxsentatur separatio animx a corpore per duas cruces subsequentes extra calicem factas. Nono autem reprxsentatur resurrectio, tertia die facta, per tres cruces, qux fiunt ad illa verba : Pax Domini sit semper vobiscum.. Potest autem brevius dici} quod consecratio hujus sacramenti, et accep- tatio hujus sacrificii, et fructus ipsius proce- dit ex virtute crucis Christi. Et ideo, ubi- cumque fit mentio de aliquo horum, sacerdos crucesignatione utitur.

Ad 4 , dicendum, quod sacerdos post con- secrationem non utitur crucesignatione ad benedicendum et consecrandum, sed solum, ad commemorandam virtutem crucis et modum passionis Chrisli, ut ex dictis patet (in solut. preeced.).

Ad 5, dicendum, quod ea, qux sacerdos in Missa facit, non sunt ridiculosx gesticulatio-

QUjEST. lxxxiii, art. V.

nes; fiunt enim ad aliquid repraesentandum. Quod enim sacerdos brachia extendit post consecrationem , significat extensionem bra- chiorum Christi in cruce. Levat etiam manus orando ad designandum quod oratio ejus cli- rigitur pro populo ad Deum, secundum illud Thren. 3 : Levemus corda nostra cum manibusad Dominum inccelos; et Exod. 17, dicitur, quod, cum levaret Moyses manus , vincebat Israel. Quod autem manus interdumjungit, et se in- clinat, est suppliciter et humiliter orantis, et designat humilitatem et obedientiam Christi, ex qua passus est. Digitos autem jungit post consecrationem, scilicet pollicem cum indice, quibus corpus Christi consecratum tetigerat, ut, si qua particula digitis adhxserit, non dispergatur , quod pertinet ad reverentiam sacramenti.

Ad6, dicendum, quod quinquies se sacerdos vertit ad populum, ad significandum, quod Dominus, die resurrectionis , quinquies se ma- nifestavit, ut supra dictum est (q. 55, art. 3, argum. 3) in tractatu de Resurrectione Christi. Salutat autem septies populum, scilicet quin- que vicibus quibus se convertit ad populum, et bis, quando se non convertit [scilicet, cum ante Prxfationemdicit : Dominus vobiscum, et cum dicit : Pax Domini sit semper vobiscum), ad designandam septiformem gratiam Spiritus Sancti. Episcopus autem celebrans in festis, in prima salutatione dicit : Pax vobis, quod post resurrectionem discipulis dixit Dominus, cujus personam reprxsentat prsecipue Episco- pus.

Ad 7, dicendum, quod fractio hostix tria significat. Primo quidem ipsam divisionem corporis Christi, qux facta est in passione. Secundo distinctionem corporis mystici secun- durn diversos status. Tertio distributionem gratiarum, procedentium ex passione Christi, ut Dionys. dicit 5 cap. Eccles. Hierar. Unde talis fractio non inducit divisionem Christi.

Ad 8, dicendum, quod, sicut Sergius Pap. dicit, et habetur de Consecrat., dist. 2, tri- forme est corpus Domini. Pars oblata, in calicem missa, corpus Christi, quod jam re- surrexit, monstrat; scilicet, ipsum Christum et Beatam Virginem, vel si qui alii Sancti cum corporibus jam sunt in gloria. Pars co- mesta, ambulantes adhuc super terram, quia, scilicet, viventes in terra sacramento utuntur (alias uniuntur), et passionibus conteruntur, sicut et panis comestus conteritur dentibus. Pars in altari usque ad finem Missx rema- nens est corpus jacens in sepukhro, quia

usque in finem sxculi corpora Sanctorum in sepulchris erunt, quorum tamen animx sunt vel in purgatorio, vel in ccelo. Hic tamen ritus non servatur modo, ut, scilicet, una pars servetur, usque in finem Missse, propter peri- culum. Manet tam,en eadem significatio par- tium. Quam quidam metrice expresserunt , dicentes :

Hostia dividitur in partes ; tincta beatos Plene, sicca notat vivos; servata sepultos.

Quidam tamen dicunt, quod pars in calicem missa significat eos, qui vivunt in hoc mundo ; pars autem extra calicem servata significat plene beatos, scilicet quantum ad animam et corpus; pars autem comesta significat cseteros.

Ad 9, dicendum, quod per calicem duo pos- sunt significari. Uno modo ipsapassio Christi, quse reprsesentatur in hoc sacramento. Et se- cundum hoc per partem in calicem missam significantur illi, qui adhuc sunt participes passionum Christi. Alio modo potest signifi- cari fruitio beata, qux etiam in hoc sacra- mento prsefiguratur. Et ideo illi, quorum cor- pora jam sunt in plena beatitudine , signifi- cantur per partem in calicem missam. Et est notandum, quod pars in calice missa non debet populo dari in supplementum communionis, quia panem intinctum non porrexerat Chri- stus, nisi Judse proditori.

Ad 10, dicendum, quod vinum ratione suse humiditatis est ablutivum. Et ideo sumitur post susceptionem hujus sacramenti, ad ab- luendum os, ne aliquse reliquise remaneant , quod pertinet ad reverentiam sacramenti. Unde extra, de Celebr. Miss., cap. Ex parte, dicitur : Semper sacerdos os perfundere debet, postquam totum percepit Eucharistix sacra- mentum, nisi cum eodem die aliam Missam de- buerit celebrare, ne, si forte vinum perfusionis acciperet, celebrationem aliam impediret. Et eadem ratione perfundit vino digitos, quibus corpus Christi tetigerat.

Ad 11, dicendum est, quod veritas, quan- tum ad aliquid, debet respondere figurse, quia, scilicet, non debet pars hostise conse- cratx, de qua sacerdos et ministri, vel etiam populus communicat, in crastinum reservari. Unde, ut habetur de Consecr., dist. 2 (cap. Tribus gradibus), Clemens P. statuit, quod tanta holocausta in altari offerantur, quanta populo sufficere debeant; quod si remanserint, in crastinum non reserventur, sed cum timore et tremore, et clericorum diligentia consu- mantur. Quia tamen hoc sacramentum quo-

DISPHTAT. LXXXIV

tidie sumendum est (non autem agnus Pascha- lis quotidie sumebatur), ideo oportet alias hostias consecralas pro infirmis conservare. Unde in eadem dist . legitur (deConsecr., c. 93) : Presbyter Eucharistiam semper habeat para- tam, ut, quando quis infirmatus fuerit, stalim eum communicet, ne sine communione moria- tur.

Ad 12, dicendum, quod in solemni celebra- tione Missse plures debent adesse. Unde Soter Pap. dicit, ut habetur de Consecr., d. 2 : Hoc quoque statutum est, ut nullus presbyterorum Missarum solemma celebrare prsesumat, nisi, duobus prsesentibus , sibique respondentibus, ipse tertius habeatur, quia, cum pluraliter ab eo dicitur : Dominus vobiscum, et illud in secretis : Orate pro me, apertissime convenit, ut ipsius respondeatur salutationi. Unde et ad majorem solemnitatem ibidem statutum legitur, quod Episcopus cum pluribus Missa- rum solemnia peragat. In Missis tamen priva- tis sufficit, unum habere ministrum, qui gerit personam totius populi Catholici , ex cujus persona sacerdoti pluraliter respondet.

SECT. I.

DISPUTATIO LXXXIV.

DE RITIBUS MISS2E, QUI IN ACTIONE CONSISTUNT.

Duo tantum in hac disputatione tractanda sunt : primum de convenientia et ratione ha- rum cseremoniarum; secundum de obliga- tione exercendi illas, et quomodo in hac re peccari possit.

SECTIO I.

Utrum caeremoniae Missse, quae in actione consistunt, convenienter sint ab Ecclesia institutae.

1 . In hac dubitatione idem sentiunt haere- lici, quod de aliis caeremoniis; neque aliquid novi afferunt, et ideo a nobis prsetermittendi sunt. Ut ergo hanc rem breviter expediamus, oportet eas ad pauca capita revocare, sicut aliis locis fecimus.

2. Finis cseremoniarum Missse redditur. — Primo ergo qusedam ex cseremoniis Missae in- ductee sunt solum, ut hoc sacrum mysterium debita honestate, modestia, ac reverentia per- agatur; unde constat, hujusmodi ceeremonias non solum convenientes, sed moraliter etiam esse necessarias; et ideo summa prudentia esse ab Ecclesia institutas. Exempla sunt quamplurima in Romano Rituali; ut, v. gr., quod sacerdos antequam vestibus sacris in-

XXI.

duatur, lavet manus ad quandnm decentiam spectat. Item, quod incedens ad allare pro- cedat oculis demissis, ingressu gravi, erecto corpore, propter modestiam, et decentem gravitateni prascriptum est. Simile est in multis aliis cteremoniis; ut, v. gr., quod, dum seipsum manu dextera signat, sinistram ponat sub pectore , solum ordinatum videtur, quia ille est decentior modus; e contrario vero, quod, dum benedicit oblata, manum habeat super altare, majorem habet ad illam actio- nem commoditatem et venustatem. Rursus interdum aliquid hujusmodi prgescribitur, ut actio locutioni conformis sit, quod etiam pertinet ad decorem quemdam ; ut quod sa- cerdos pectus suum percutiat, cum dicit, Mea culpa; quod jungat manus, cum dicit: Inuni- tate Spiritus Sancti Deus, vel, Per Dominum nostrum Jesum Chrisium. Quod eas elevet, cum dicit: Sursurn corda. Quod benedicturus aut salutaturus populum, ad illum converta- tur; et sic de multis aliis, quee, si recte pon- derentur, nihil aliud continent, quam com- modum, modestum, ac prudentem operandi moclum. Unde quoad hanc partem hic ritus fundatus est in illis verbis Pauli, I ad Cor. \ 4 : Omnia secundum ordinem fiant in vobis; et ideo oportet in his omnibus, etiam minu- tissimis, certum ordinem ab Ecclesia consti- tui , tum quia, si hsec relinquerentur unius- cujusque arbitrio, multa indecore et impru- denter fierent; tum etiam quia existimavit Ecclesia in tam alto et sacro minislerio nihil esse leve existimandum, quominus maxima decentia et gravitate fiat; ubi optime quadrat illud Cypriani in expositione orat. Domin. : Placendum est divinis oculis, etiam in habitu corporis. Denique quia haec uniformitas, quse in his omnibus servatur, ad splendorem offi- cii Ecclesiastici spectat, et unitatem Ecclesiae commendat, et Pastorum ejus curam ac solli- citudinem. Cujus exemplum habemus in Paulo, 1 ad Cor. 11 et 14, ubi praecipit, ufc mulieres taceant in Ecclesia ; ut orent velato capite, viri autem non velato; item hujus- modi est illud : Cum convenitis ad mandu- candum, invicem expectate ; et : Si quis esurit, domi manducet; et postea concludit : Csetera autem, cum venero, disponam,, utique similia, et ad eumdem ordinem perlinentia ; ergo de hujusmodi rebus disponere, etin eis ordinem ponere, ad providentiam Ecclesipe pertinet. 3. Secundo sunt alise ceeremonife institutae per se primo propler exleriores actus latriae exercendos, quse etiam convenientissime in-

56*

QILEST. LXXXIII, ART. V.

stitutae sunt. Exempla sunt quamplurima; ex his enim caeremoniis quaedam ordinantur ad Deum adorandum et eolendum, ut est ca- pilis aut corporis inclinatio, aut genuflexio, et similes, quae reverentiam, et animi sub- jectionem demonstrant; etideo, quodammodo ex natura rei accommodatce sunt ad colen- dum Deum, quem non tantum interius, sed etiam exterius per actiones corporis esse nobis adorandum, alibi latius ostendimus. Unde de Christo Domino legimus, genibus positis, orasse ad Patrem; et huc etiam spectat manuum, vel oculorum elevatio, quam in oratione commendat Paul., 1 ad Tim. 2, et saepe Scriptura, juxta illud Psal. 141 : Ele- vatio manuum mearum, sacrificium vesperti- num; et de Christo saepe legimus, levasse oculos in ccelum ad orandum, vel gratias agendum Deo, Joan. 11 et 17. Idemque in hoc ipso mysterio fecisse constat ex canone Missae, et ex his quae supra diximus. Deni- que huc etiam spectat, quod sacerdos sit discooperto capite, dum Deo sacrificat; nam hoc etiam reverentiae et humilitatis signum est. Unde Tertull., in Apol., c. 30, dicit : Christiani illuc (id est,inccelum) suspicientes manibus expansis, quia innocuis, capite nudo, quia non erubescimus, peccantes sumus. Aliae vero ex his caeremoniis ordinanturad cultum Sanctorum, ut inclinalio capitis ad nomen Sancti, quod in oratione profertur, etc. Aliae ordinanturad imaginum aut rerum sacrarum venerationem, ut inclinatio capitis ad crucera vel imaginem, reverentia ad altare, osculum altaris, Missalis, aul patenae, et similia; de quibus satis dictum est supra, de adoratione tractanclo. Aliae denique spectant ad reve- rentiam, et adorationem ipsiusmet sacra- menti, ut est genuflexio coram ipso, tunsio pectoris cum illa oratione : Agnus Dei, vel : Domine non sum dignus; et hunc*etiam spec- tat antiqua illa ceeremonia elevandi sacra- mentum statim post consecralionem, ut ab omnibus adoretur; de qua supra, disput. 65, sect. 1 , dictum est. Item ad hoc genus spec- tat summa diligentia , quae adhibetur per- tractando hoc sacramentum, ne quid illius decidat, ut, non disjungendo digitos, et caute purificando vasa; de quibus D. Thom. hic, ad 5 et 10. Cum ergo hi omnes sint actus verae religionis, constat, convenienter esse ab Ec- clesia ordinatos et institutos. Neque in his omnibus aliquid superstitiosum ostendi po- test, si debita intentione fiant , prout ab Ec- clesia institutum est ut fiant, et in superio-

ribus est declaratum, de variis generibus adorationum tractando.

4. Tertio sunt aliae caeremoniae, quae spe- cialiter sunt propter significationem insti- tutae, non quod non pertineant etiam ad or- natum, neque quod cultum etiam aliquem non contineant, sed quod principaliler prop- ter significationem ordinatae sint. Haec autem significatio duplex distingui potest, ut in si- milibus saepe visum est in superioribus : una est moralis, alia mystica. Prior communis est omnibus caeremoniis secundo loco numeratis; namesse signummorale, nihil aliud est, quam esse id, quo exterius indicamus bonum inte- rioris animi motum seu affectum ; omnis au- tem adoratio exterior est signum interioris reverentiae et affectus ; et ita de caeremoniis habentibus hanc solam significationem nihil in speciali dicere oportet; solum de aliqui- bus, quae insigniores esse videntur, pauca notanda sunt. Prima ac praecipua est elevatio panis et vini consecrandi, oculis et manibus ad Deum elevatis; quae caeremonia est valde usitata in sacrificiis, ut patet Levit. 8, etc, nam est aplissima ad significandam oblatio- nem, quae fit Deo, et qua homo se totum Deo offert per sacrificium. Secunda est, tunsio pectoris, quae signum est veluti naturale in- terioris contritionis; nam et publicanus ilie percutiebat pectus suum, Lucae 18; et c. 23, alii revertebantur percutientes pectora sua. Unde August., Psal. 146 : Significamus, nos cor conterere, ut a Domino dirigatur; et lib. 50 Homiliar., hom. ult., c. 8 : Quotidie tun- dimus pectora, quod nos quoque Antitistes ad altare assistentes cum omnibus facimus; et Nicolaus I, ad consult. Bulgar., c. 54 : Pectus vercutimus, signanles, quod nequiter egimus, displicere nobis. Tertia caeremonia est, oscu- lum, quod sub duplici significatione morali datur in Missa. Una est significatio reveren- tiae; et hoc modo osculatur sacerdos sacras vestes, cum illis induitur, altare in principio et in fine Missae, et Missale, finito Evangelio; et minister vel diaconus osculatur manum sacerdotis.

5. Alia significatio est amoris, vel benevo- lentiae; et hujusmodi est osculum pacis, quae est antiquissima caeremonia , ut constat ex antiquis Liturgiis, et ex Cyrillo, Cateches. 5 mystag.; Chrysost., hom. 77 in Joan., et lib. 1 de Compunct. cordis, et homil. de Prodit. Judae, et 51 ad Popul.; et ex Tertull., lib. de Orat., c ult.; Justin., Apolog. 2; Dionys., de Eccles. Hierar., c 3. Qui omnes explicant,

DISPUTAT.

hoc signo indicari animorum consensionem et unitatem. Unde, quamvis Innocent. I, epist. 1 , c. 1 , aliam significationem assignet, scilicet, pacis osculum dari post confecta mysteria, ut appareat, populum ad omnia, quae in mysteriis aguntur, suum praebuisse consensum , non tamen excludit priorem si- gnificationem , quae maxime propria atque moralis videtur. In quacumque autem harum significationum est haec caeremonia aptissima; et, ne aliquid indecentiae continere videatur, cautum est, ut viri laici laicos, fceminae fce- minas oscularentur, ut est apud Clement., lib. 8 Const., c. 11; jam vero, quia malitia nimium excrevit, et charitas refrixit, oscu- lum non proxime datur oris tactu, sed media imagine, aut alia re sacra ; de quo Gabriel, lect. 81 in can.

6. Observandum. — Dubium. — Alia signi- ficatio harum cseremoniarum est mystica, de qua etiam ex supra dictis satis constat, per se loquendo, licitam esse, et convenientem, si debito modo fiat; nam homines his sensi- bilibus signis moventur ad spiritualem cogni- tionem , vel considerationem. In particulari vero, prima caeremonia in hoc genere esse videtur, mistio aquae et vini, de qua satis dictum est supra , cum de materia remota hujus sacramenti ageremus. Secunda est ma- nuum seu digitorum ablutio; bis enim sacer- dos manus abluere praecipitur. Primo ante Missam , cum accedit ad vestes sacras in- duendas; et haec ablutio primario ordinatur ad munditiam corporalem ipsarum manuum, quee etiam necessaria est acl decenter tractan- dum hoc sacramentum; et de hac loqui vide- tur Chrys.,cumdicit, hom. 61 adPopul. : Dic mihi, illotis manibus, ad sacrificium eligeres accedere? Non puto. Nec tamen ab illa ablu- tione excluditur spiritualis significatio ; et ideo illi adjungitur oratio, qua spiritus et cor- poris munditia postulatur ad digne ministrau- dum ac serviendum Deo. Altera ablutio est, de qua nunc agimus, quae fit post priorem oblationem ante sacrificium; de qua tractans Cyril., Gatech. 5 mystag., expresse dicit, non esse ad abluendas corporis sordes, sed in symbolum, oportere nos a peccatis omnibus mundari. Additque D. Thom. hic, ad 1, non integras manus, sed digitorum summitates ablui, ad significandum , non tantum gra- viora, sed etiam levissima peccata esse tol- lenda, quod sumptum est ex Dionys., c. 3 de Eccles. Hierar., ubi hujus ablutionis, et signi- ficationis ejus expresse meminit, el Glemens,

LXXXIV, SECT. I. 889

lib. 8 Constit., c. 15, et eadem caeremonia reperilur in anliquis Liturgiis. Tertio loco numerari potest illa manuum extensio, quae fit super oblata, dum recilatur illa oratio : Hanc igitur oblationem servitutis nostrse, et de qua nihil in particulari dictum reperio, neque in antiquis, neque in recentioribus auctoribus, quainvispluresconsuluerim. Unde non videntur intellexisse, continere singula- rem aliquam significationem myslicam, sed solum gravem quandam et reverentem de- monstrationem sacrificii, correspondentem illi signo demonstrativo : Hanc igitur. Addere vero possumus, illam esse veluti quandam manuum impositionem, per quam significari solet, vel divina protectio, vel efficacia divinae gratiae; quia ergo in illa oratione peculiariter postulatur haec protectio divina per eam obla- tionem, ideo sacerdos, dum ita orat, veluti manus imponit super oblata. Vel etiam signi- ficatur, sacrificium hoc esse holocaustum et hostiam pacificamac pro peccato, sufficientis- simam ad placandum Dominum, praefigura- tam Levit. 1, 3 et 4, ubi de hulocausto dici- tur, quod sit masculum immaculatum : Ponet- que manus super caput hostix, et acceptabilis erit. Quarto loco numerari possunt omnes illae caeremoniee, quas sacerdos in ipsa conse- cratione, ad Christi imitationem facit, acci- piendo panem et calicem in manus, elevando oculos in ccelum, et benedicendo oblata; nam his omnibus significari intenditur, sacerdo- tem induere Christi personam ad conficienda mysteria, seu factum Christi imitari. Solum est observandum, in hujusmodi actione, quan- tum fieri potest, opere ipso imitari sacerdo- tem, quocl verbis profert; id tamen non po- tuit in omnibus servari, neque semper cum perfecta simililudine, sed cum proportione; cum enim dicit : Elevatis oculis, et, Accepit panem, vel calicem in manus, potest haec ad litteram imitari, atque ita facil; cum autem dicit : Benedixit, certum est, non imitari ad litleram Christi factum; nam Christus non fecitsignum crucis super panem, velcalicem, sicut facit sacerdos ; imo, cum non constet, qualis fuerit illa benedictio Christi, non potuit eadem a sacerdote exerceri; fit ergo cum qua- dam proportione, utendo meliori magisque sacro ac religioso usu benedictionis, quem. nunc habemus, in couimemorationem ejus, quam Christus adhibuit. Quando vero sacer- dos dicit illa verba : Fregit, deditque disci- pulis suis, nullam actionem eis corresponden- tem exercet, quia revera actiones illis verbis

890 QILEST. LXXXIII, ART. V.

significatae non fuerunt in ipsomet actu con- secrationis a Christo exhibitae, sed vel per anticipationem, vel per recapitulationem po- sitee sunt; actio enim dandi sine dubio fuit posterior consecratione; de aclione vero fran- gendi dubia res est, an antecesserit, vel sub- secula fuerit, de qua re satis supra diximus agentes de forma hujus sacramenti. Quinto loco poni potest, quod sacerdos brachia ex- tendit post consecrationem in repreesentatio- nem crucifixionis Christi , ut meminit hic D. Thom., ad 5; sed heec ceeremonia jam non est in usu. Sexta et una ex preecipuis ceere- moniis est fractio hostiee, de qua agit D. Th. hic, arg. 7 et 8, et in solut. ad 7, triplicem significationem hujus fractionis adducit ex Dionys., ex quo constat, ceeremoniam hanc esse antiquissimam. Ejusdem fractionis me- minit Chrys., hom. 24 in 1 ad Cor., expli- cans illa verba Pauli, Panis quem frangimus ; et ex eo significatio sumi potest valde diversa a prima, quam hic ponit D. Thom., dicens, illa fractione significari divisionem corporis Christi, quee facta est in passione ; quod in- telligendum est, vel de divisione animee et corporis; vel de divisione corporis, quse facta est flagellis, clavis, spinis, et lancea, quoad partes similares, sine ossium confractione ; Chrysost. vero ait, hac fractione significari, voluisse Christum in sacramento pati quod in cruce passus non est; tamen, quia Christus in se revera nihil patilur, quando hostia fran- gitur, dicere possumus, hac fractione signifi- cari, quod, sicut ipsa fit in speciebus corpore Christi manente integro, ita licet caro ejus exterior in passione divisa fuerit, tamen ossa ejus infracta, et robur ejus plane integrum, ac persona ejus omnino intacta , perman- serunt.

7. In solutione vero ad octavum argumen- tum, reddit, utvidimus,D. Thomas ratio- nem , cur hoc Eucharistiee sacramentum in tres partes dividatur, significationem mysti- cam declarando; supponit tamen, olim fuisse in usu, ut ex illis partibus una comederetur a sacerdole; alia usque ad finem Missae re- servaretur; quod tamen jam non est in usu, ut idem D. Thom. notavit. Alia de hac ceere- monia et significatione ejus videri possunt apudSergium P., in cap.Triforme, de Conse- crat., d. 2; et Ivonem, lib. 1 de Sacram. Eu- charist., c. 18; Innocent., lib. 6 dehocmyst., c. 13; Raban., lib. 1 de Institut. Cleric, c. ult.; et Guilmund., lib. 1 cont. Bereng. Septima ceeremonia est mistionis particulee

corporis Domini cum sanguine, quam tangit hic D. Thom., ad 9, dicens, posse per illam particulam signari, vel eos, qui adhuc in vita sunt participes passionis Christi; vel eos, quorum corpora jam sunt in plena beatitu- dine ; communiter vero censelur per hanc mistionem, resurrectionem Christi Domini si- gnificari, ut videre licet in citatis auctoribus, et Micrologo, c. 18, et Amalar., lib. 3,c. 31; et de hac mistione fit mentio in Concil. Tolet.IV, can. 17. Unde recte advertit D. Thom. hic, non esse hanc mistionem, eam, quee prohi- betur in c. Cum omne crimen, de Conse- crat., dist. 2, et Concil. Brachar. III, can. 1. Sed ibi prohibetur mistio seu intinctio panis, quee a quibusdam fiebat ad communicandam plebem, et dicebatur fieri ad supplementum communionis. De qua re iterum in superiori- bus dictum est.

8. Effeclus signi crucis. — Octavo loco po- nere possumus multiplicem usum signi cru- cis, nunc circa ipsummet sacerdotem, nunc circa populum, eum benedicendo, nunc circa librum, vel circa altare, ac demum super oblata, ante et post consecrationem. De qui- bus omnibus non est nunc sigillatim dicen- dum ; supponimus enim, usum signi crucis religiosum sanctumque esse, tum ad comme- morationem passionis Christi; tum etiam ad impetrandum aliquid a Deo , intuitu illius passionis, et preesertim ad animee custodiam, et ad daemones fugandos, de qua re late dis- seruimus in primo tomo, agentes de usu, et adoratione crucis. His ergo de causis , usus signi crucis tam frequenler adhibetur in hoc sacro ministerio ; quod esse antiquissimum constat ex omnibus Liturgiis, et ex Basil., lib.de SpirituSancto,cap. 27;Chrysost.,hom. 55 in Matth.; August., tract. 118 in Joan., et serm. 18 de Tempore, et 19 de Sanctis; et Cyprian., serm. de Baptismo Christi; quibus locis non tantum de hoc sacrificio, sed etiam de ceeteris rebus sacris loquuntur. Omissis autem benedictionibus, quee per hoc signum fiunt circa sacerdotem, vel res alias, quee non habent peculiare mysterium preeter invoca- tionem divinam aut commemorationem mor- tis Christi; circa eas, quae fiunt super oblata, est in primis considerandum, nunquam fieri hujusmodi signa in numero pari, sed, aut semel, aut ter, aut quinquies. Semel (ait Mi- crolog., c. 14), propter essentise unitatem. Ter propter Trinitatem personarum. Quinquies propter quinque vulnera Christi Domini et expressam reprxsentationem passionis ejus.

DISPUTAT. LXXXIV, SECT. II.

Fiunt autem hujusmodi benedicliones propter jugem commemorationem ejusdem passionis Clirisli , et propter multiplicem fructum ab illa peroipiendum, et propter alias significa- tiones myslicas , quas lale persequitur hic D. Thom., in solut. ad 3, et Innocent., lib. 3 de hoc myst., c. 11 ; et Alcuin., cap. de Cele- brat. Miss.; et Amal., lib. 3 de Eccles. Offi- ciis, c. 24. Addit vero D. Thom. hic, in arg. 4, difficultalem ex verbis Pauli ad Hebr. 7 : Qui major est, a minori non benedicitur. Unde videtur conveniens non esse, quod post con- secrationem sacerdos signum crucis faciat super oblata, quasi Christum ipsum bene- dicat. Respondet aulem, post consecrationem non uti sacerdolem signo crucis super oblata ad benedicendum, sed tantum ad commemo- randam Christi passionem et modum ejus, ac virtutem crucis.

9. Annotanda. — Ultimo loco annotari pos- sunt aliquee casremonia^ quse specialiter adhi- beri solent in Missis solemnioribus, vel in aliis peculiaribus Ecclesiasticis temporibus , ut in Quadragesima, et prsesertim in hebdo- mada sancta , in quatuor temporibus, et vigi- liis, in diebus Rogationum seu stationum, ac denique in Missis defunctorum. Sed de his omnibus in particulari tractare non est nostri instituti, sed videri possunt auctores ssepe ci- tati , qui de his ritibus copiose scribunt. In communi vero omnes illee ceeremoniee redu- cuntur ad tria capita a nobis distincta. Nam propter primam causam, scilicet, propter de- cenlem ornatum, et ob majorem solemnita- tem adhibentur in Missa solemni cantus, de quo supra dictum est, instrumenta musica, quorum usus antiquus satis est in Ecclesia, saltem a temporibus Vitaliani Papee, ut Pla- tina et alii colligunt ex Pontificali Damasi. De quo illud statuit Concil. Trident., loco ssepe citato : Ab Ecclesiis eas musicas, ubi, sive organo, sive cantu, lascivum aut impurum aliquod miscetur, arcendas esse. Significans, instrumenta musica , si debita gravitate eis utamur, retinenda esse in divinis officiis, quia et devotionem excitant, et solemnitatem augent, etcommendant. Undeet eorum exem- plum in veteri testamento habemus. Praeterea huc etiam spectat thuribuli, incensi, et thuri- ficationis usus, quem esse antiquissimum con- stat ex Damaso in vita Sotheris, et Sylveslri, ubi inter alia vasa sacra numerat thuribula, thymiamametaria; et in antiquis liturgiis fit mentio thuris et thurificationis, quse fit ad altare ; et apud Dionys., cap. 3 de Eccles.

Ilierarch.; imo in canonibus Apostolorum , c. 3, alias 4, inler ea, quae oflerre licet ad riliare, numeratur thymiama seu incensum, de quo D. Thom., ad 2, ait, primo et per se pertinere ad reverentiam hujus sacramenti, ut, si contingat esse pravum odorem, etiam in corporali loco , depellatur; secundo vero pertinere ad repnesentandurn effectum gra- tise, cujus egregius odor in Christo plenissime fuit, et ab illo ad alios derivatur; et ideo, in- quit, thurificato altari, omnes alii thurifican- tur; nam altare Christum significat; quamvis etiam ipsum thuribulum Chrislum ipsum si- gnificare possit, teste August., hom. 6 in Apocal., et serm. 98 de Tempore. Unde hsec ceeremonia etiam ad secundum et tertium ca- put pertinere potest; nam heec ssepe con- juncta sunt. Denique ad hoc caput spectat apparatus plurium ministrorum, ut diaconi, subdiaconi, etc, de quibus aliqua attingemus infra, in disputatione de ministro. Et huc etiam spectat, quod in Missa solemni sacer- dote procedente ad altare ministri procedunt cum lumine, ut etiam in Liturgia Chrysostomi habetur ; in quo etiam aliqua significatio mystica continetur, scilicet, quod lucernse modo debent Ecclesiastici virtutum splendore licere, et similia. Unde, ut dicebam, plures ex his cseremoniis pertinent etiam ad secun- dum et tertium caput; nam ad cultum et re- verentiam Dei, et ipsius sacramenti spectant, et ad augendam devotionem , et orationem fidelium ; ad quod etiam specialiter ordinan- tur stationes seu processiones , quee diebus Dominicis, vel aliis solemnioribus ante Mis- sam diei fieri solent, et alia similia; multa denique pertinent ad aliquam significationem sacram spiritualium rerum, vel etiam ad ali- quam efficaciam, ut specialiter creditur de aspersione aquse benedictee, quse diebus etiam Dominicis ante Missam solemnem fieri solet. De qua re alibi latius dicemus, et de his om- nibus latius videri potest Duran., d. lib. 1 de Ritib. Eccles., cap. 89, 10 et 13, et lib. 2, cap. 10 et 11 .

SECTIO II.

Utrurn teneatur sacerdos ex praecepto omnes Missse cceremonias servare, quse in actione consistunt.

1. Advertendum. — Ehec queestio eadem proportione expedienda est, qua similem tractavimus de iis quse in Missa sunt dicenda, disputatione prsecedente. Primo itaque certum est, latum esse ab Ecclesia preeceptum ser-

QUiEST. LXXXIII, ART. V.

vandi ritum ab ipsa institutum in Missse celebralione, non solum quoacl verba , sed etiam quoad actiones. Nam Concil. Trident., dicto cap., sess. 22, et Pius V. in Missali, de hoc etiam ritu diserte loquuntur; et raliones supra facta1, non minus procedunt de actio- nibus, quam de verbis, scilicet, quia ita ex- pedit, ut omnia ordinate fiant in tam gravi ministerio, et ut superstitiones vitentur.

2. Secundo est certum , hoc praeceptum dupliciter violari posse, scilicet, vel solum omittendo, vel etiam addendo novos ritus et cseremonias, preeter eas , quee ab Ecclesia approbatsc sunt; nam praaceptum non tantum est affirmativum , sed etiam exclusivum, ut sic dicam. Unde Pius V distincte prohibet, addere tam alias caeremonias quam alias preces; et Goncil. Trident., similiter dicit : Ne ritus alios, aut alias cxremonias et pre- ces, etc; et in specie prohibet ritum utendi certo canclelarum numero , tanquam conti- nente aliquid efficaciee vel mysterii. Unde etiam fit hunc modum transgrediendi hanc legem per additionem novorum rituum, esse ex se graviorem et majoribus periculis expo- situm, sicut dictum est de verbis, et propter easdem rationes.

3. Tertia conclusio. — Tertio dicendum est, hoc peccatum ex genere suo mortale esse; tamen ex levitate materise vel inadvertentia posse esse veniale. Probatur eadem ratione, qua de verbis idem asseruimus. Et quidem, quando peccatur per additionem, si id revera fiat animo immutandi vel addendi novum ritum pertinentem ad novum modum cultus vel adorationis, qui non est in usu Ecclesiae, vel ad specialem significationem mysticam ab Ecclesia non statutam, regulariter loquendo, semper erit peccatum grave, quia est materia gravis superstitionis, eo quocl fit in publico et gravissimo ministerio ecclesiastico, unde ex se scandalum inducet. Si autem hoc non fiat animo inducendi novum omnino ritum, sed ex peculiari devotione aliquis faciat actionem aliquam ex se bonam et religiosam, non tamen in ritu Missee contentam, quamvis indiscrete faciat et venialiler etiam peccet (si ob aliquam ignorantiam non excusetur), tamen non pec- cabit mortaliter, quia sine dubio materia levis est. Atque idem fere judicium est de omis- sione; nam, si solum sit in aliqua re perti- nente ad convenienlem modum agendi, regu- lariter non videtur mortale peccatum; si autem omissio sit alicujus ceeremoniee gravio- ris, continentisque specialem significationem,

materia erit gravis, ut, si quis omitterel mis- tionem aquee et vini , fractionem hostiee aut mistionem, vel signa omnia vel plura, quee fiunt super oblata, vel alia hujusmodi.

4. Quxsito satisfit. — Solum in hoc secundo genere peccandi per omissionem , inquiri potest, an propter impotentiam excusari pos- sit a culpa talis omissio, ut, v. gr., si quis mistionem aquse omittat, quia illam non habet, elc. In quo dicendum est, dupliciter hoc accidere posse : primo , ut impotentia preevisa sit ante inchoatam Missam; secundo, ut bona fide Missa incepta , postea vero eo tempore, quo facienda est ceeremonia, cognos- catur impolentia. Quando contingit priori modo, regulariter loquendo, potius est omit- tenda Missa, quam cum tali defectu dicenda, nisi intercedat specialis dispensatio , quia actio, quee non potest debito modo fieri, potius omittenda est , quam indebite exer- cenda; hoc autem moraliter est intelligendum, considerata reigravitate,etnecessitatedicendi sacrum, seu incommoclo, quod ex ejus omis- sione consequi potest ; et preesertim verum habet in his ceeremoniis, quee vel proxime ad substanliales accedunt, ut sunt mistio aquee, panis azymus, fractio sacramenti et mistio; vel si etiam sint adeo publicee et solemnes, ut i sine scandalo omitti non possint, ut sunt elevatio sacramenti, dicere Missam stando et non sedendo, vel similes. In his tamen. cum sint de jure positivo, cadere posset dispensa- tio ex rationabili causa , et preecavendo, ut in illius usu nullum sit scandalum ; secus vero est in aliis, quse substantialia sunt, vel ita proxima, ut jure divino censeanlur necessa- ria, ut est consecratio utriusque speciei, et consumptio, de quibus supra dictum est. At ' vero, si defectus seu impotenlia non sit pree- visa ante inchoatam Missam, potest ordinarie servari regula, quee ex D. Thom., articulo sequenti . ad secundum, sumitur, quod si impotentia preevidetur post consecrationem, absolvendum est sacrificium, quia, cum sa- | crificium sit substantialiter inchoatum, non debet, propter accidentalem ritum, imperfec- tum dimitti. At vero, si antea cognoscatur, et ] ceeremonia gravis sit, omittendum est sacrifi- cium, quia, cum nondum sit substantialiter inchoatum, potius est omitlendum, quam in- 1 debito modo faciendum; ut, v. gr., si tempore oblationis calicis sacerdos intelligat, deesse aquam, et non possit expectare,donec affera- tur, potius debet omittere, quam ullerius progredi aut consecrare sine mislione aquee,

DISPUTAT. LXXXIV, SECT. II.

quia,juxta ritum Ecclesise, illa censetur res valde gravis; si autem res esset levior, pru- denler pensandum est, quod videatur majus incommodum, aut ministerium inehoatum re- linquere, aut cum illo defectu perficere, et si unusquisque in eo casu id faciat quod magis expedire censuerit, non peccabit. Illud solum prte oculis habendum est, ut scandalum sem- per caveatur.

5. Supererat hic dicendum de ritu cele- brandi cum uno vel multis ministris, quod hic D. Thomas tangit in solulione ad 12; de hoc autem dicemus conimodius infra, speciali disputatione de obligationibus ministrorum. Quod vero D. Thomas attingit in solutione ad 44, de reservatione hujus sacramenti, tractatum late est supra, disputando de per- manente preesentia Christi in hoc sacramento et de usu ejus, atque ita explicata sunt omnia, quee D. Thom. tangit in articulo.

ARTICULUS VI.

Utrum possit sufflcienter occurri defectibus circa cele- brationeru bujus sacramenti occurrentibus, statuta Ecclesiae observando (4, dist. 13, in exposit. lit.).

1 . Ad sextum sic proceditur. Videtur, quod non possit sufficienter occurri defectibus, qui circa celebrationem hujus sacramenti occur- runt, statuta Ecclesix observando. Contingit enim quandoque, quod sacerdos ante conse- crationem, vel post, moritur , vel alienatur, vel aliqua alia infirmitate impeditur, ne sa- cramentum sumere possit et Missam perficere. Ergo videtur, quod non possit impleri statu- tum Ecclesix, quo prxcipitur, quod sacerdos consecrans suo sacrificio communicet.

2. Prxterea, contingit quandoque , quod sacerdos ante consecrationem, vel post, recolit, se aliquid comedisse, vel bibisse, vel etiam alicui peccato mortali subjacere, vel etiam excommunicationi, cujus prius memoriam non habebat; necesse est ergo, quod ille, qui est in tali articulo constitutus, peccet mortaliter, contra statutum Ecclesix faciens, sive sumat, sive non sumat.

3. Prxterea, contingit quandoque, quod in calicem musca vel aranea, vel aliquod animal venenosum cadit post consecrationem , vel etiam cognoscit sacerdos, calici venenum esse immissum ab aliquo malevolo, causa occidendi ipsum. In quo casu, si sumat, videtur morta- liter peccare, se occidendo vel Deurn tentando; similiter, si non sumat, peccat contra statutum Ecclesix faciens. Ergo videtur esse perplexus

et subjectus necessitati peccandi, quod est in- conveniens .

I. Prxterea, contingit quandoque, quod per negligentiam ministri, aut aqua non ponitur in calice, aut etiam nec vinum, et hoc sacer- dos advertit. Ergo in hoc etiam. casu videtur esse perplexus , sive sumat corpus sine san- guine, quasi imperfectum faciens sacramentum (alias sacrificium), sive non sumat nec corpus nec sanguinem.

5. Prseterea, contingit quandoque quod sa- cerdos non recolit, se dixisse verba consecra- tionis, vel etiam alia, quse in celebratione hujus sacramenti dicuntur. Videtur ergo pec- care in hoc casu, sive reiteret verba super eamdem materiam, quse forte jam dixerat, sive utatur pane et vino non consecratis, quasi consecratis.

6. Prxterea, contingit quandoque propter frigus, quod sacerdoti dilabitur hostia in calicem sive ante fractionem, sivepost. In hoc ergo casu non poterit sacerdos ritum Ecclesix implere, vel de ipsa fractione, vel etiam de hoc, quod sola tertia pars mittatur in calicem.

7. Prxterea, contingit quandoque, quodper negligentiam sacerdotis sanguis Christi effun- ditur, vel etiam, quod sacerdos sacramentum sumptum vomit, aut etiam, quod hostix con- secratx tamdiu conservantur, ut putrefiant, vel etiam a muribus corrodantur, vel etiam qualitercumque perdantur. In quibus casibus non videtur posse huic sacramento debita re~ verentia exhiberi secundum Ecclesix statuta. Non videtur ergo, quod his defectibus, seu periculis occurri possit, salvis Ecclesix sta- tutis.

Sed contra est, quod, sicut Deus, ita Eccle~ sia non prxcipit aliquid impossibile.

Respondeo dicendum, quod periculis, seu defectibus circa hoc sacramentum contingen- tibus dupliciter potest occurri. Uno modo prxveniendo , ne scilicet periculum accidat. Alio modo, subsequendo, ut scilicet id, quod accidit, emendetur, vel adhibendo remedium, vel saltem per poenitentiam ejus, qui negli- genter egit circa hoc sacramentum.

Ad I ergo dicendum, quod si sacerdos morte aut infirmitate gravi occupetur ante conse- crationem corporis et sanguinis Domini, non oportet, ut per alium suppleatur. Si vero, incepta consecratione , hoc acciderit , puta, consecrato corpore ante consecrationem san- guinis, vel etiam consecrato utroque, debet Missx celebritas per alium expleri. Unde, ut habetur in decret., 1, quxst. 4, cap. Nihil, in

894 QtLEST. LXXXHl

Toletan. Concil. VII legitur (can. 1 vel 2, secundum diversos codices) : Censuimus con- venire, ut, cuma sacerdotibus Missarumtem- pore mysteria sacra consecrantur , si aegritu- dinis accidat cujuslibet eventus, quo coeptum nequeat expleri mysterium, sit liberum Epi- scopo vel presbytero alteri , consecrationem exequi inccepti officii. Non enim, aliud compe- tit ad supplementum initiatis mysteriis, quam ut, aut incipientis, aut subsequentis benedic- tione sint completa sacerdotis, quia nec per- fecta videri possunt , nisi perfecto ordine compleantur. Cum enim simus omnes unum in Christo, nihil contrarium diversitas persona- rum format , ubi efficaciam prosperitatis unitas fidei reprsesentat. Ne tamen , naturse quod languidioris causa consulitur, in prse- sumptionis perniciem convertatur , nullus absque prseventu patentis molestix minister vel sacerdos, cum coeperit, imperfecta officia prsesumat omnino relinquere; si quis hoc temerarie prsesumpserit , excommunicationis sententiam sustinebit.

Ad 2, dicendum, quod ubi difficultas occur- rit, semper est accipiendum. illud, quod habet minus de periculo. Maxime autem periculosum circa hoc sacramentum est, quod est contra perfectionem hujus sacramenti , quia hoc est immane sacrilegium. Minus autem est illud, quodpertinet ad qualitatem sumentis. Et ideo, si sacerdos post consecrationem inceptam re- cordetur se aliquid comedisse vel bibisse , nihilominus debet perficere sacramentum et sumere sacramentum. Similiter, si recordetur, se peccatum aliquod commisisse, debet poenitere cum proposito confitendi, et satisfaciendi, et sic non indigne, sed fructuose sumet sacra- mentum. Et eadem ratio est, si meminerit se excommunicationi cuicumque subjacere; debet enim assumere propositum humiliter absolu- tionem petendi, et sic per invisibilem Pontifi- cem Jesum Christum absolutionem consequitur, quantum ad hunc actum, quod peragat divina mysteria. Si vero ante consecrationem alicujus prsedictorum sit memor , tutius reputarem, maxime in casu manducationis et excommu- nicationis , quod Missam inceptam deserat, nisi grave scandalum timerctur.

Ad%, dicendum, quod si musca vel aranea in calicem ante consecrationem ceciderit, aut etiam venenum deprehenderit esse immissum, debet effandi, et, abluto calice, denuo aliud vinum poni consecrandum. Si vero aliquid horum post consecrationem acciderit, debet animal caute capi et diligenter lavari et com-

ART. VI.

buri, et ablutio cum cineribus in sacrarium mitti. Si vero venenum ibi esse deprehenderit immissum, nullo modo debet sumere, nec alii dare, ne calix vitse vertatnr in m.ortem; sed debet diligenter in aliquo vasculo ad hoc apto cum reliquiis conservari. Et, ne sacramentum remaneat imperfectum, debet aliud vinum apponere in calicem, et denuo resumere a con- secratione sanguinis et sacrificium perficere.

Ad hr, dicendum,, quod si sacerdos ante con- secrationem sanguinis et post consecrationem corporis percipiat, aut vinum, aut aquam non esse in calice, debet statim apponere et conse- crare. Si vero post consecrationis verba per- ceperit, quod aqua desit, debet nihilominus procedere, quia impositio aquse, ut supra dic- tum est (q. 74, art. 7), non est de necessitate sacramenti. Debet tamen puniri ille, ex cujus negligentia hoc contingit. Nullo autem modo debet aqua vinojam consecrato misceri, quia sequeretur corruptio sacramenti pro aliqua parte, ut supra dictum est (q. 77, art. 8). Si vero percipiat post verba consecrationis, quod vinum nonfueritpositum in calicem, si quidem hoc percipiat ante sumptionem corporis, debet, deposita aqua, si ibi fuerit, imponere vinum cum aqua , et resumere a verbis consecra- tionis sanguinis. Si vero hoc perceperit post sumptionem corporis, aliam hostiam apponere debet iterum consecrandam simul cum san- guine. Quod ideo dico, quia si diceret sola verba consecrationis sanguinis, non servare- tur debitus ordo consecrandi, et sicut dicitur in prxdicto canone Toletani Concilii VII (can. \ , vel 2 secundum aliquos codices), per- fecta videri non possunt sacrificia, nisi per- fecto ordine compleantur. Si vero inciperet a consecratione sanguinis et repeteret omnia verba consequentia , non competeret, nisi adesset hostia consecrata; cum in illis verbis occurrant qusedam dicenda et fienda non solum circa sanguinem, sed etiam circa corpus. Et debet in fine iterum sumere hostiam consecra- tam et sanguinem , non obstante etiam siprius sumpserit aquam, quse erat in calice , quia prseceptum de perfectione, vel de perceptione hujus sacramenti majoris est ponderis, quam prseceptum, quod hoc sacramentum a jejunis sumatur, ut supra dictum est (q. 80, art. 8, et queest. 82, art. 4).

Ad 5, dicendum, quod licet sacerdos non recolat, se dixisse aliqua eorum, quse dicere debuit, non tamen debet ex hoc mente pertur- bari; non enim, qui multa dicit, recolit omnium, quse dixit; nisi forte aliquid in

DISPUTAT. LXXXV

dicendo apprehenderit sub ratione jam dicti, sic enim aliquid efficitur memorabile. Unde, si aliquis attente cogitet illud, quod dicit, non tamen cogitet, se dicere illud, non multum postea recolit se dixisse. Sic enirn fit aliquid objectum memorise, in quantum accipitur sub ratione prseteriti , sicut dicitur in lib. de Memoria (cap. 1, tom. 2, inler opera Arist.). Si tamen sacerdoti probabiliter constet , se aliqua omisisse, si quidem non sunt de neces- sitate sacramenti, non existimo, quod propter hoc debet resumere, immutando ordinem sa- crificii, sed debet ulterius procedere. Si vero certificetur, se omisisse aliquid eorum, quse sunt de necessitate sacramenti , scilicet for- mam consecrationis, cumforma consecrationis sit de necessitate sacramenti, sicut et materia, idem videtur faciendum, quod dictum est in defectu materise (iii solut. ad 4 argument., in isto art.), ut, scilicet resumatur a forma con- secrationis, et csetera per ordinem reiteren- tur, ne mutetur ordo sacrificii.

Ad 6, dicendum, quod fractio hostise conse- cratse,, et quod una sola pars mittatur in calicem, respicit corpus mysticum, sicut ad- mixtio aquse significat populum. Et ideo horum prsztermissio non facit imperfectionem sacrificii, ut propter hoc sit necesse aliquid reiterare circa celebrationem hujus sacra- menti.

Ad 7 , dicendum, quod, sicut legitur de Consecr., dist. 2, ex decreto Pii P., si per negligentiam aliquid de sanguine stillaverit in tabulam, qux terrse, adhxret, lingua lam- betur et tabula radetur. Si vero non fuerit tabula, terra radetur, et igni consumetur, et cinis intra altare condetur, et sacerdos qua- draginta diebus poeniteat. Si autem super altare stillaverit calix, sorbeat minister stillam , et tribus diebus pxniteat. Si super linteum altaris, et ad aliud stilla pervenerit, quatuor diebus pceniteat. Si usque ad tertium, novem diebus poeniteat. Si usque ad quartum, viginti diebus pceniteat, et linteamina, quse stilla tetigerit, tribus vicibus lavet minister calice subtus posito, et aqua ablutionis suma- tur, etjuxta altare recondatur ; posset etiam sumi in potum a ministro, nisi propter abomi- nationem dimitteretur. Quidam autem ulte- rius partem illam linteaminum incidunt, et comburunt, et cinerem in altari, vel sacrario reponunt. Subditur autem ibidem ex pceni- tentiali Bedse presbyteri : Si quis per ebrieta-

, SECT. I. 895

tem vel voracitalem Eucharistiam evomuerit, quadraginta diebus pceniteat, si laicus est; clerici, vel monachi, seu diaconi et presbyteri, septuaginta diebus pceniteant; Episcopus no- naginta. Si autem infirmitatis causa evomue- rint , septem diebus pceniteant. Et eadem distinctione legitur ex Concil. Arelat. : Qui non bene custodierit sacramentum, et mus, vel aliquod aliud animal, illud comederit, qua- draginta diebus pceniteat. Qui autem perdi- derit illud in Ecclesia, aut pars ejus ceciderit et non inventa fuerit, triginta diebus pceni- teat. Et eadem pcenitentia videtur dignus sacerdos, per cujus negligentiam hostipe conse- cratx putrefiunl . Prxdictis autem diebus debet pcenitens jejunare et a communione cessare. Pensatis tamen conditionibus negotii et perso- nse, potestminuivel addi ad pcenitentiam prse- dictam. Hoc tamen observandum est , qitod ubicumque species integrse inveniuntur, sunt reverenter conservandse , vel etiam sumendse, quia, manentibus speciebus, manet ibi corpus Christi, ut supra dictum est (q. 77, art. 5, et locis ibi cita tis) . Ea vero in quibus inveniuntur, si commode fieripotest, sunt comburenda, ci- nere in sacrario recondito, sicut de rasura ta- bulse dictum est (in istius solutionis princip)..

DISPUTATIO LXXXV.

DE OBLIGATIONE SUPPLENDI DEFECTUS INTER SACRIFICANDUM COMMISSOS.

Duplex obligatio hic intervenire potest : una est prsecavendi hujusmodi defectus , an- tequam Missse sacrificium inchoetur, vel etiam antequam fiat; de hac nihil fere nobis superest dicendum prseter dicta in superio- ribus, et proxime tacta in fine disputationis praecedentis. Altera obligatio esse potest de cavendis his defeclibus post inchoatum sa- crificium Missse, vel supplendi illos, si com- missi jam sint. De qua re mulla dicit hic D. Thom., multaque habentur in Missali; ut ta- men brevi methodo omnia comprehendamus, reducemus hos omnes defectus adduo capita : quidam enim sunt in rebus substantialibus, sub quibus comprehendo, non tantum ea, quse in rigore essentialia sunt, sed etiam om- nia, quse pertinent ad consummationem sa- crificii. Alii vero defectus esse possunt in ritibus mere accidentalibus.

SECTIO I.

Quomodo sint cavendi, vel supplendi defectus substantiales hujus sacrificii.

4. Prima regula certa. — Notabile. — Prima regula certa sit, si in materia vel forma commissus sit essentialis defectus, illum esse omninosupplendum. Probatur, quia faceresa- crificium mutilum et imperfectum, intrinsece malum est; tale autem sacrificium imperfec-

QU^EST. LXXXIII, ART. VI.

petur a speciebus sacramentalibus, sicut cor- rumpitur a vino. Ratio ergo est propter reve- renliam sacramenti, et quia jam non habet locum illa caeremonia, ut instituta est; et per hsec de aliis similibus judicandum est.

2. Qusesitum. — Regula ab Innocentio tra- dita. — Sed circa hanc regulam inquiri po- test primo, propter argument. 4 D. Thom., quomodosupplendussit hic defectus, quando, v. gr., sacerdos consecravit calicem cum sola aqua, et postea sentit defectum; nam D.

tum fuit essentialiter; ergo necesse est illud Thom. hic, ad 4,dicit,si sacerdos ante sump-

perficere, supplendo defectum ; atque hinc a fortiori constat, si defectus nondum sit com- missus, omnino preecavendum esse, si sit in hominis potestate, et preevideatur; ut, v. gr., si post consecrationemhostiEe, ante consecra- tionein calicis, sacerdos prsevideat in eo non esse vinum, omnino debet illud apponere, priusquam progrediatur, ut per se constat; quod si fingatur casus, in quo nullo modo posset vinum ad manum haberi, nullo modo potest verba consecrationis calicis proferre, cum materiam commodam non habeat; imo nec debet ulterius progredi , cum sine pree- sentia sanguinis vix possit ullam ex sequen- tibus ceeremoniis rite etvereperagere.Nihilo- minus in Missali Romano dicitur, in eo casu procedendum esse, et Missarn absolvendam; ita ergo fit, tamen non esset facienda mentio sanguinis, in signis, et aliis locis, ubi fieri solet. Neque tunc imputabitur ei imperfectio sacrificii, quia, ut supponimus, neque illam preevidit antea, neque post potuit vitare. Quocirca, si ante consecrationem hostiae, illum defectum, et impotentiam vitandi illum prsevidisset, nulla ratione posset licite hos- tiam consecrare; neque admittenda est ulla ratio vel causa incommodi vitandi, propter quam hoc liceat. Nulla enim esse potest, cum hoc intrinsece malum sit. Et eadem ratione, si post consecrationem hostise praevideretur defectus aliquis non omnino essentialis, valde tamen gravis, ut, verbi gratia , defectus aquee, quamvis ille vitari non posset, non esset propterea omittenda sanguinis conse- cratio in solo vino, quia magis necessarium est, essentiam sacramenti perficere, quam cseleros defectus vitare. Imo additD. Thom., ad 4, quod, si post consecratum puruni vi- num recordetur sacerdos non miscuisse aquam, nondebet illam postea miscere, etiam si possit; quia sequeretur (inquit) corruptio sacramenti pro aliqua parte; qua3 ratio non est magni momenti, nam potius aqua corrum-

tionem corporis intelligat hujusmodi defec- tum, debere statim vinum apponere, et san- guinem conficere, ac sic perficere sacrificium, quod est per se clarum, et omni carens diffi- cultate, quicquid Palud. infra citandus dicat. Sivero, sumpto jamcorpore, sentit defectum, tunc ait D. Thom. non debere sacerdotem solum vinum apponere et consecrare, sed iterum etiam hostiam apponere, et conse- crare simul cum sanguine, quia alias non servaretur debitus ordo consecrandi. Dicitur autem in Concil. Tolet. VII, c. 1, non esse perfecta sacrificia, nisi perfecto ordine com- pleantur. Sequela vero patet, quia, si solus sanguis postea consecraretur absque cor- pore, non possent convenienter repeti omnia, quse in Missa dicuntur post consecrationem calicis, quia in eis multa occurrunt facienda et dicenda, non solum circa sanguinem, sed etiam circa corpus. Et hanc opinionem se- quuntur Paludan., dist. 14, qusest. 1, art. 2; Sylvest., Eucharist. 2, queest. 4 0. Et potest haec opinio confirmari , quia si jam prior hoslia consecrata consumpta fuit, quoad illam jam fuit omnino transacta actio sacrificandi; ergo, ut postea possit sanguis consecrari, de- bet iterum consecrari etiam corpus, ne una species sine alia confici et consumi videatur. Confirmatur secundo auctoritate Pii V, in cujusMissali prascipilur, ut hic defectus sup- pleatur hoc modo a D. Thom. tradito. Nihilo- minus Scotus in 4, dist. 8, quaest. 3, dicit, etiam in hoc secundo casu, scilicet, quando consumptum est corpus, sufficere, calicem iterum consecrare, et statim sumere absque aliarum caeremoniarum repelitione; quam opinionem docuit, ut eeque probabilem, D. Thom., in 4, dist. 41, in expositione litterae, circa fin.; et Soto, dist. 4 3, quaast. 2, art. 6, ad 4, dicit, hanc opinionem esse sequendam in praxi, quando Missa fit in publico, prop- ter vitandum scandalum; et eamdem opi- nionem tenet Navar., c. 25, n. 94; Angel.,

DISPUTAT. LXXXV, SECT. I.

verb. Missa, n. 17. Ratio hujus opinionis est, quin hic modus est sufficiens ad perficien- dum sacrificium, et alioqui est aptior, ut sine scandalo fiat, et absque eo, quod populus in- lelligat defectum : ergo. Major patet, quia, cum jam consecrata sit hostia, et non desil nisi sanguis, ut sacrificium compleatur, satis erit, sanguinis consecrationem el sumptio- nem adjungere. Quin potius, si utriusque speciei consecratio iteretur, ut D. Thom. vult, id non erit, sacrificium prius inchoatum per- ficere, sed novum integrum sacrificium fa- cere, priori imperfeclo reliclo. Et confirma- tur, quia, si ante consumplum sacramentum percipiatur defectus, satis est, consecrare oalicem, ut D. Thom. fatetur; ergo et post sumptionem corporis; patet consequentia, quia si in eo casu repetenda sunt omnia, quae super corpus et sanguinem dici solent post consecrationem, eadem ratione repetenda erunt quse super panem et vinum dici solent in canone ante consecrationem, quia eliam illa non fuerunt rite peracta, neque etiam de novo iterari possunt, nisi nova hostia conse- cranda adjungatur, quia in signis, qua3 tunc fiunt, et verbis, quse dicuntur, utriusque spe- ciei fit mentio, et utriusque grata oblatio et benedictio postulatur; quod si illa priora non est necesse repetere, quia accidentalia sunt, neque etiam erit necessarium repetere signa et verba , quee post consecrationem dicuntur, quia etiam illa sunt accidentalia.Unde Palud. supra consequenter ait, etiam si prior hostia consecrata consumpta non sit, novam con- secrandam, quia patet in hujusmodi eventi- bussemper essenecessarium, totum canonem iterare. Quod tamen sine fundamento aut pro- bationc dicit; nulla est enini hujus necessitas, alioqui etiam prior oblatio, et quee post illam sequuntur, essent omnia iteranda. Non est ergo necesse iterare quse accidentalia sunt; maxime, cum sint rite perfecta quoad omnes acliones exteriores, et quoad omnia verba, quce formaliler et ex intentione proferentis vere etiam prolata sunt, et referunlur ad ve- rum panem et vinum consecrandum ; ergo nihil in his repetere oporlet;ergo ex hoc ca- pite non erit necessarium hostiam iterum consecrare, sive illa consumpta prius fuerit, sive non; in his ergo sufficiet servare regulam ab Innocentio traditam, in cap. 1 et 2 de Sa- cram. non iterandis, in talibus nihil esse ite- randum, sed caute supplendum, quod incaute fuerat praetermissum.Et per heec responsum est ad fundamentum contrarise sentenliae.

XXI.

3.Adprimam confirmationem respondelur, quamdiu durat actio sacra usque ad con- sumptionem, totam censeri unam moralem aclionein ; et ideo, quamvis post consumptum corpus, solus calix consecretur, non censetur una species confici sine alia, quin haec con- secratio sanguinismoralilerconjungitur priori consecrationi hostia3, et ex utraque fit una moralis actio, et unuin sacrificium. Ex quo obiter intelligitur, si sacerdos non percipiat defectum, donec Missam jam omnino absol- verit, non posseconsecrare solum sanguinem ad integrandum prius sacrificium, quia jam actio esset omnino distincta moraliter, nec conjungeretur cum priori ad unum sacrifi- cium inlegrandum. Et eadem ratione non tenetur in eo casu utramque speciem iterum consecrare, quia per hoc etiam non redinte- graret prius sacrificium, sed novum omnino distinctum offerret; ad hoc autem non tene- tur; imo nec potest illud offerre, quia ut sup- ponimus, jam non est jejunus, cum calicem aquse sumpserit. Quod vero Paludan. supra dicit, etiam durante eodem Missae officio, si sacerdos non percipiat defectum , donec aquam calicis sumpsit, nihil debere repetere, quia jam (inquit) functus est officio suo, et quia non est jejunus, hoc omnino falsum est ; debet enim supplere defectum sanguinis, ut diximus, et donec hoc adimpleat, non est functus, prout debet, officio suo; quod vero non sit jejunus, nihil obstat, ut hic D. Thom. expresse dixit, quia preeceptum divinum de integritate sacrificii magis obligat, quam preeceptum Ecclesiasticum jejune communi- candi, et in hoc conveniunt omnes Doctores; addit vero Navarr. cum aliis, ob ignoranliam, vel facilius ob inconsiderationem et pertur- bationem , posse sacerdotem excusari , non perficiendo sacrificium et supplendo defec- tum in eo casu, quod est in praxi notan- dum, quia seepe talis perturbatio accidil, etiam viris doclis. Addunt denique Angel., et Sylvest., el Direct., si sacerdos, dum in ore habet potum, prius quam deglutiat, sentiat esse aquam, et non vinum, non debere con- sumere, sed in calicem mittere, et vinum aliud consecrare et sumere, et poslea priorem potum consumere. Sed hoc moraliter est dif- ficillimum, et ideo sine scrupulo potest sacer- dos semper deglutire potum calicis, et deinde servare, qua3 dicta sunt. Ad secundam con- firmationem respondetur, illa, quse in Missali proponuntur sub tilulo De defectibus, solum esse instrucliones quasdam doctrinales, non

QUiEST. LXXXIH, ART. VI.

vero speciales constitutiones, inducentes no- vam obligalionem ; sunt autem illae instruc- tiones dalae juxla probabilem doclrinam, non tamen magis obligant, quam res ipsse, vel doctrina in qua fundantur.

4. Auctoris sententia. — Atque ex his con- stal, idem esse dicendum, servata propor- tione, si similis defectus circa hostiam con- tingat , quanquam in hoc nonnulla major difficultas esse videatur, quia si in eo casu sola hostia iterum consecretur, nimirum, quia prior inventa est hordeacea, vel cum alio simili defeclu, sequitur immutari ordi- nem in consecratione harum specierum, sci- licet, quia prius consecraretur sanguis, et pos- tea corpus; hoc autem videtur esse magnum incommodum, juxta superius dicta. Propter quam causam in eo casu censeo valde proba- bilem opinionem D. Thomse, quam etiam se- quitur Missale Pii V., et expresse Paludan. supra; Scotus vero, qui tenet oppositam sen- tentiam, quando defectus contingit in vino, nihil in particulari dicit de specie panis; ne- que attingit difficultatem hanc de mutatione ordinis in consecratione utriusque speciei; et eodem modo loquitur Navarrus; Angelus vero aperte dicit, quando hic defectus contin- git in hoslia, et deprehenditur post consecra- tionem vini, anle utriusque sumplionem, non esse iterandam consecrationem sanguinis, sed solius corporis; quod etiam affirmat Pa- ludanus, saltem, quando non potest commode aliud vinum adhiberi, ut consecretur; unde sentit, illum ordinem inter consecrandam utramque materiam non esse aclmodum ne- cessarium; quod si hoc verum est, idem erit consequenter dicendum, etiam si defcctus percipiatur post sumptionem; est ergo heec opinio probabilis; quamvis in hoc casu li- bentius uterer remedio consecrandi iterurn utramque speciem, si commode possem, quia ille ordo consecrationis utriusque speciei sem- per mihi videtur magni momenti; et aliunde non potest, quod ad scandalum pertinet, vel ad slantium notitiarn, magis uno modo vitari quam alio.

5. Quzedam documenta traduntur. — Quse- sito salisfit. — Secundo eliam constat ex his, quid faciendum sit, si contingat similis de- fectus in forma, nam, si omissum est aliquod verbum essentiale, vel talis facta mutatio, quse necessarium formse sensum abstulerit, iteranda est consecratio, vel in utraque for- ma, si in ambabus lalis defectus acciderit, vel solum in una, si in ea tantum inventus fuerit

defcctus. Ratio est eadem, quia hoc et neces- sarium est, et sufficit ad sacrificium integre perficiendum. Unde, etiam si contingat, hu- jusmodi defectum cognosci post sumptionem corporis, vel speciei non rite consccratse, ite- randa erit talis consecratio, propter eamdem causam; et in eo casu non oportebit, utram- que consecrationem repetere, si in altera tan- tum defectus accidit, ut in simili dictum est de materia ; est enim eadem proportio. Addo, eliam si contingat, antea fuisse defectum prsevisum, et ex malitia minislri non fuisse emendatum, vel, etiam si a principio ex sola malitia fuerit talis defectus commissus, vel omittendo verba, vel non habendo debitam intentionem (de hoc enim defectu idem est proportionale judicium , eademque ratio), nihilominus in his casibus debere sacerdotem etiam post sumptionem supplere defectum , quia licet malitia sua in eam necessitatem in- ciderit, tamen postquam in eum statum res adducla est, non est curandum, cur sacrifi- cium imperfecte actum sit, sed quod mutilum sit; et ideo omnino est perficiendum , non obstante priori culpa; poterilque sacerdos sine nova culpa id facere, si prioris culpaa ipsum pceniteat, et cum debita reverentia id faciat. Hoc autem intelligenclum existimo , quando defectus accidit in consecratione unius tantum speciei, et altera rite fuit consecrata ; nam, si defectus in utriusque consecratione accidisset, et panis aut vinum sumptum jam esset, non deberet in alia materia consecra- tio suppleri, quia tunc revera non fuit fac- tum, nec perfectum, nec imperfectum sacrifi- cium, sed totum fuit fictum; et ideo tunc non obligat praeceptum de integrando seu perfi- ciendo sacrificio; et alioqui obligat preecep- tum non conficiendi vel sumencli hoc sacra- mentum post cibum el poturn; ergo tunc hoc pra?ceptum servandum est; et ideo aliter ju- dicandum est de tempore ante sumptionem, quando nondum fractum est jejunium ; nam tunc, si fortasse ex defectu intentionis, vel formse, neutram speciem consecravit, tene- bitur secrete iterare et consecrare, antequam sumat, et quam primum possit, non ex vi prse- cepti perficiendi sacrificium substantialiter inchoatum, quia hoc revera nondum obligat; sed ex vi praecepti non fingendi aliquid fal- sum in hoc ministerio, et consequenter non perseverandi in inchoata fictione, nec su- mendi potum et cibum per modum sacra- menti, quod verum sacramentum non est, nec dandi aliis occasionem adorandi merum

DISPUTAT. LXXXV, SECT. I.

panem et vinum. Sed quseres, quid agendum sit, quando sacerdos non judicat quidem positive, se aliquid de forma omisisse, tamen non recordalur dixisse, et consequenter du- bitat negative, an dixerit? Respondetur, quod non recordetur dixisse, nil referre, nec prop- ter eam solarn causam quicquam repetendum esse (quod non solum in hoc negolio, sed in quacumque recitatione officii Ecclesiastici ob- servandum est), quia prseterita actio facillime e memoria labitur, quando cum ipsa actione non conjungilur actualis reflexio, et conside- ratio illius ; nam ex hac acluali consideratione nascitur memoria. Si autem cum illa obli- vione conjunguntur aliqua indicia, et rationes probabiles dubitandi, an aliquid substantiale omiserit, tunc pro ralione dubilationis agere debet; quanquam D. Thom. hic, ad 5, solum dicit, si certificetur, aliquid substantiale in forma omisisse, tunc esse iterandam for- mam; hoc enim est moraliter verum, nam qui bona fide et mediocri diligentia hoc mys- terium facit, etiam si non recordetur, omnia dixisse, non potest habere probabilem ratio- nem dubitandi quod ea dixerit, nisi etiam habeat motivum aliquod sufficiens ad proba- biliter judicandum, se aliquid omisisse. Si tamen revera accideret dubium ex utraque parle sufficiens, tunc iteranda esset forma, saltem sub conditione, mente concepta, quia hoc modo, et tollitur dubium, et periculum iterandi consecrationem super materiam con- secratam.

6. Aliud qusesitum. — Sed quseres tandem circa hoc, queenam verba sint in hujusmodi casibus repetenda. Auctores enim varie lo- quuntur. Angelus sentit, primam oblalionem et orationes sequentes esse repetendas quando deficit debita materia ; Paludan. a principio canonis vult repetitionem fieri; Sco- tus, si consecralio panis iteranda sit, repeten- dum esse ab illis verbis : Qui pridie, quam pateretur; si vero sola consecratio calicis, ab illis : Simili modo, postquam ccenatum est; ipse enim putat, heec omnia verba esse ne- cessaria, ut consecratio fiat; et hic modus repetitionis ponilur etiam in Missali; et si commode fieri potest, est aptior, propter ex- pressiorem Ghristi commemorationem, et re- preesentalionem ; tamen simpliciler non est necessarius, quia sola verba formse sufficiunt ad conficiendum sacramentum, et ita illa sola satis erit repetere, dummodo in forma san- guinis comprehendantur omnia verba, quse communiler proferuntur et proponuntur per

modum formae. Unde in Missali Romano, in defectibus forma?, dicitur, si aliquid in forma fuerit omissum, quod sit de necessitate sa- cramenti, formam esse iterandam; si autem, quod omissum est, non sit de necessilate sa- cramenti, non oportere illud resumere; ergo quamvis omissa sint essentialia, et aliqua ac- cidentalia, sufficiet essentialia repetere; et multo magis, si accidentalia prolala sint sine essentialibus, vel sine efficacia eorum ex de- fectu materiae, vel intentionis, sufficiet essen- tialia verba repetere.

7. Secunda regula. — Impedimentum post consecrationem variis modis potest accidere. — Secunda regula sit : si post consecratio- nem rite sanctam accidat vel invenialur de- fectus, sumptionem impediens , curandum est, ut tollatur, et sacramentum consumatur; quod si id fieri non possit, necessarium regu- lariter erit, consecrationem repetere, et sup- plere quod defuerat. Haec regula declarabitur melius nonnullis exemplis in particulari ad- ductis : et primum suppono, per se loquendo, teneri sacerdotem ad consumendam utram- que speciem sacramenti. Nam vel id est de substantia sacrificii, vel ita pertinens ad perfectionem ejus, ut de jure divino praecep- tum sit, sicut est supra ostensum. Unde se- quitur, si sacerdos praevideat, esse in materia aliquid quod impediat sumptionem , vel ob aliquam causam fore impediendam, non de- bere, neque licere illi sacrificium inchoare aut sacramentum conficere, quia exponit se periculo morali non perficiendi sacrificium juxta ritum et modum a Christo institutum. Potest autem variis modis fieri, ut post con- secrationem tale impedimentum accidat vel agnoscatur. Primo, si, v. gr., materiee panis aut vini venenum admistum sit, et tunc non sunt sumendae species consecratee, exomnium sententia, quia sacramentum vitae non est cum periculo mortis sumendum. Sed tunc est dubium, quid sit agendum, tam circa illas species consecratas, quam circa sacrificium. De priori parte dicendum est, illas species esse servandas, donec corrumpantur vel ex- siccentur, et postea in sacram piscinam pro- jiciendae sunt; jam enim Christus ibi non adest, et illee, vel physice, vel saltem mora- liter, omnino immutatae sunt. Additur vero in Missali Romano, si fuerint species vini, in panno lineo vel stupa esse imbibendas, et pannum servandum, donec desiccetur et com- buratur ; et ita sunt corrigendi vel interpre- tandi Palud., dist. 9, qusest. 1, in fine, et

QUiEST. LXXXllI, ART. VI.

Sylvest., Euchar. 2, quaest. 9, § 3, el alii Summistae, dum dicunt, esse tacrilegium, hujusmodi species comburere; hoc enim est verum, quamdiu sub illis intelligitur perse- verare Ghristus ; de quo legi etiam potest Altisiodor., lib. 4 Sum., tract. 5, eap. 3, et Soto hic. De posteriori parte, quidam dicunt in hujusmodi casu, etiam si solus sanguis, v. gr.,consumi non possit, utramque speciem esse iterum consecrandam et sumendam. Ita Palud., dist. 11, quaest. 1, art. 1. concl. 5; et Sylvest., Euchar. 2, quaest. 9, idem affirmat, quandodefectusdeprehenditurpost consump- tam hostiam; elidem dicit Victor., in Summ., dub. 101 de Euchar.; putant enim eamdem esse rationem de hoc casu, et cle illo, in quo invenitur in calice materia inepta ad conse- crationem. Sed revera non est eadem ratio. Unde etiam si in illo casu oporteret, utram- que speciem consecrare, hic non esset neces- sarium , quia verus Christi sanguis fuit in calice, toto tempore sacrificii post consecra- tionem ; unde rite, et convenienti ordine peracta sunt omnia, quse post consecrationem super oblata dicuntur ; solumque superest supplendum, quod ad integram sumptionem est necessarium; solum autem deest illa spe- cies, quas sumi non potest; satis ergo erit, illam consecrare , sive altera sumpta sit, quando sentitur clefectus, sive non, et ita sentit aperte D. Thomas hic, ad 3, et Soto, dist. 1 3, queesl. 1 , art. 4, ad 3 et 4, et qua?st. 2, art. 6, ad 3.

8. Secundo. — Secundo potest accidere, ut post consecrationem animal aliquod in san- guinem cadat; et tunc, si sacerdos potest sine gravi delrimento, et sine periculo vo- mitus totum sumere, id erit optimum consi- lium ; imo ita est omnino faciendum, propler reverentiam sacramenti, et perfeclionem sa- crificii, si absque magna difficultate fieri po- test. Si vero sine incommodo hoc fieri non potest, primum extrahatur animai, et fiat quod D. Thom. docet in art., ad 3. Deinde, si animal fuerit venenosum, et consequenler timealur, venenum manere calici immistum, fial quod in prsecedente casu dictum est. Si vero in calice nullum relinquitur venenum, sumendus est, nisi sacerdos horrorem sen- tiat, et timeat periculum vomitus; tunc enim non debet sumi, propter reverentiam sacra- menti; tunc autem, vel sumendus erit san- guis ab alio sacerdote juxta dicenda statim regula sequente ; vel consecrandus erit alius sanguis, el ab eodem sacerdote sumendus, ne

sacrificium imperfectum maneat; alius vero calix conservandus erit, donec, vel ab alio sacerdote, qui vomilum non timeat, consumi possit, vel certe naturaliter corrumpatur, juxta dicta in punclo praecedente.

9. Tertio. — Terlio accidere potest, ut post consecrationem calix congeletur, et tunc fa- cile est remedium; debet enim extrinsecus calor adhiberi, prout commode fieri possit, donec liquefiat, et ita sumi possit. Quod si fingatur casus, in quo tale remedium adhiberi non possit, certe in eo casu, neque invenietur vinum non congelatum, quod consecrari et sumi possit ; maxime, quia sallem poterit di- gitis comminui, et in particulas redigi, ut sumi possit.

10. Quarto. — Quarto accidere potest ut, post consecrationem, hostium incursus timea- tur, priusquam consumi possit sacramentum; etenim si ante consecrationem tale periculum timeatur, certum est non esse consecratio- nem faciendam, etiam si Missa sit inchoala, tum propter reverentiam sacramenli et sacri- ficii; tum propter periculum mortis vitan- dum. At vero, si jam sit facta consecratio, nulla ratione debet sacerdos propter pericu- lum mortis fugere , sacrificio imperfeclo, et sacramento in manibus hoslium relicto, maxi- me, si infideles sint, et irreverentia sacra- menti timeatur; potest tamen, si necessariurn fuerit , accelerare sumplionem sacramenti, praatermissis intermediis, nam, cuin ha?c sint tanlum de jure Ecclesiastico, et sine irreve- rentia et mutilatione sacrificii omilti possint, non obligant cum tanto rigore; quod intelli- gitur, per se loquendo, id est, secluso scan- dalo, vel alia injuria aut infamia Christianae religionis, juxta generalia principia materiae de legibus.

1 1 . Quinto. — Advertendum. — Quinto po- test accidere, ut hostia consecrala dispareat miraculose, aut certe, quod in ea appareat caro autsanguis, ita ut sumi non possit, juxta supra tractata, quaest. 76, art. 8, et quae D. Thom. docet, qusest. 82, art. 4, ad 3, et idem accidere potest in specie sanguinis. Et in hoc casu in Missali Romano simpliciter di- citur, quando miraculose hostia disparet, ite- rum consecrandam. Unde videtur, idem esse dicendum, quoliescumque propter apparens in ea miraculum, sumi non potest; est enim eadem omnino ratio. At vero D. Thom. citato loco solum dicit : Consulendum esset sacerdoti in eo casu, quod iterato corpus et sanguinem Domini consecraret et sumeret. Sed imprimis,

DISPHTAT.

quod D. Thom. utramque speciem copulative conjungit, intelligendum est, vel quando in utraque specie tale miraculum accidit, vel distributione accommocla, scilicet ut hostia iterum eonsecretur et sumatur, quando in illa acciderit miraculum ; et sanguis similiter, quando in illo evenerit. Deinde dicens D. Thom. hoc esse consulendum,senlit, non esse prteceptum, ut diclo loco notavi. Unde vide- tur aliter sentire de hoc casu, qui supernalu- raliter accidit, quam de aliis , qui humano modo contingunt, quia ea, quse miraculose fiunt, legibus non subduntur; at vero regula Missalis eodem modo loquilur de casu mira- culoso vel naturali. Nec deest probabilis ra- lio, quia, licet per miraculum tollatur obligntio circa id, quod, illo supposito, commode fieri non potest, quale esset, sumere hostiam in specie carnis apparentem , tamen non lollit obligationem faciendi id, quod commode fieri potest ad implendum praeceptum , non ob- stanle miraculo. Potest autem commode et facile alia hostia consecrari el sumi, ad per- ficiendum sacrificium; cur ergo tolletur haec obligatio propter miraculum? Vel certe, si non est prseceptum perficiendi sacramentum hoc modo in hoc casu, neque etiam erit in aliis eventibus contingentibus , sed genera- liter dicemus, prseceptum solum obligare ad consumendum sacramentum in ipsa sacrifica- tione consecratum; quod si id, quocumque casu, fieri non possit, cessat obligatio, quia lex non obligat ad impossibile ; quod autem nova consecratio et consumptio facienda sit7 non videtur intrinsece ex prsedicta lege in- ferri, sed, ad summum, erit consilium ; et ita posset secundus casus supra numeratus ex- plicari, seu limitari juxta praecedentem doc- trinam D. Thomse de casu prsesente, qui discursus non videtur sane omnino impro- babilis. Sed quia D. Thom. diverso modo in uno et in alio casu loquitur, et quia auctores communiter significant, in secundo casu supra posito, et in alio, quem statim tractabimus, esse praeceptum iterandi conse- crationem et perficiendi sumptionem , ideo in illis casibus, hoc est, lanquam securius, se- quendum; in casu autem miraculoso , vel potest probabiliter idem consequenter dici, vel propler auctoritatem D. Thom. respon- deri , Deum , miraculose transmutando sa- cramentum, tacite acceptare illam ut suf- ficientem consumptionem sacramenti , et auferre obligationem iterum consecrandi; vel potius casum illum , cum sit extra ordinem

LXXXV. PF.CT. I. 001

naturse, nullo modo esse sub lege comprehen- sum.

12. Sexto. — Sub qualibet minima parte specierum est totus Christus. — Accurate observandum. — Soli sacerdoti licet, sangui- nem Domini proxime attingere. — Regula quvdam generalis traditur. — Scxto evenire potest, ut sanguis omnino effundatur, et ideo a sacerdote sumi non possit; idemque erit, si hostia a vento valido rapiatur, ita utomnino dispareat; aut si a mure comedatur. In quo casu duo videnda sunt : primum, quid reme- dii adhibendum sit sacrificio; secundum, quid sit agendum circa sacramentum. Girca pri- mum, res est facilis ex dictis, nam si post ef- fusionem aliquid mansit in calice, quod sumi possit, etiamsi sit minima qutedam pars spe- cierum sacramentalium , illud sufficiet ad perfectionem sacrificii, neque oportebit ali- quid iterari, quia sub qualibet minima parte specierum est totus Christus ; et idem est in illo casu, quo hostia consecrala a mure cor- roditur ; nam, si aliquid ejus tolli posset et consumi a sacerdote, id etiam sufficiet, quia jam vere comedit totum corpus, et bibit to- tum sanguinem Ghristi; si vero lotum sacra- mentum effundatur. seu dispareat, iteranda est consecratio circa talem speciem , juxta dicta in secundo et quinto casu. Circa se- cundum , quando hostia omnino rapitur et disparet , nullum remedium adhiberi po- test, cum jam non subjaceat sensibus, vel facultati humanse; quando vero ab animali rapitur, si pars sacramenti haberi potest, consumenda est, juxta modum positum in secundo casu; de ipso vero animali additur in Missali, quod, si haberi potest, interficia- tur et comburatur, et cineres ejus in piscinam sacram projiciantur; quidarn vero Summistae cum Paludan., dist. 6, qusest. 1, in fine, ad- dunt, prius esse aperiendum animal et sacra- mentum extrahendum.Sedhoc non sine causa prastermissum est in Missali, quia nec, mora- liter loquendo, fieri potest, quia, cum den- tibus prius conteratur, et aliis humoribus misceatur, quomodo poterit discerni aut ex- trahi? Nec videtur pertinere ad decentiam sacramenti, sed majorem quamdam indecen- tiam prse se ferre videtur. Quando vero san- guis effunditur, quid agendum sit, statutum est a Pio Papa, in cap. Si per negligentiam, de Consecr., dist. 2, et explicatur a D. Thom. hic, in solut. ad 7. Aut ergo effusio est usque ad terram, aut tantum super altare. Rursus, quando cadit in terram, vel super tabulam,

QUiEST. LXXXIII, ART. VI.

vel immediate in terram ipsam; quando su- per tabulam, ait Pontifex, lingua lambetur, et tabula radetur. Idem autem intelligendum censeo, si cadat super tapetem, vel quamlibet aliam rem similem, qua terra cooperiatur; nam est omnium eadem ratio. Imo additur in Missali Eomano, tunc partem tapetis, in qua cecidit sanguis, abscindendam esse et com- burendam, et cineres in sacrarium immitten- dos. Quando vero immediate cadit in lerram, non preecipitur lambi in eo textu ; et ideo non est necesse id fieri; solum ergo est accurate observandum, ne locus ille conculcetur prius quam bene corradatur, ut in illo textu pree- cipitur. Additur vero ibi, rasuras esse igne consumendas, et cineres intra altare recon- dendos. In Missali vero Pii V, dicitur, juxta altare. Sed per hoc Doctores intelligunt, sa- cram piscinam, seu locum in Ecclesia specia- liter ad heec munera deputatum. Quando vero sanguis cadit super altare, aut tantum attin- git linteum altaris unum vel plura; et tunc (ait Pontifex) linteamina, quse tetigerit stilla, tribus vicibus minister abluat , calice suppo- sito , et aqua ablutionis sumatur, et juxta altare recondatur. Ubi per ministrum intel- ligo, sacerdotem ipsum, quia nulli alteri licet, sanguinem Domini proxime attingere. Quod autem dicitur, ut sumat lotionem illam, non intelligitur, quod bibat illam ; non enim ad hoc obligatur; quamvis, si id velit facere, recte faciet ; sed intelligitur, quod accipiat et reponat juxta altare, seu in piscina sacra, ut explicatum est. Et in Missali Romano exten- ditur hoc ad vesles sacerdotales ; et aliunde limitatur ad corporale, seu (ut opinor) ad pallas benedictas; de quibus eadem ratio est, quae de vestibus sacerdotalibus; nam de aliis linteaminibus additur, post ablutionem, par- tem intinctam esse abscindendam et combu- rendam , et cineres in sacrario reponendos. Aut denique stilla sanguinis penetrat usque ad altare ipsum, et tunc solum, ail Pontifex, sorbeat minister stillam, id est, lambat, seu sumat, et purificet, ut potuerit. Hic autem nihil additur de radendo altari; unde intelligo, sermonem esse de ipsa ara, seu altari conse- crato ; propter hanc enim causam non preeci- pitur radi; et ita in Missali Romano vocatur, lapis altaris. Quocirca, si extra altare conse- cratum cadal sanguis in reliquam partem allaris, illam censeo radendam, sicut dictum est, quando cadit in terram. Additur vero, ut locus bene abluatur, et ablutio in sacrarium projiciatur; nolat autem Palud., dist. 9,

queest. 1 , in fine , et dist. \ \ , queest. 1 , art. 1 , in fine, posse in eo casu lambi sanguinem, etiam a non jejuno, propter reverentiam sa- cramenti, quando non adest jejunus, a quo lambi possit; secus vero esset de particula corporis; nam illa servari potest in alium diem. Atque hinc obiter constat, quid agen- dum sit, quando hostia consecrata cadit in terram, mappam aut linteum ; est enim ea- dem diligentia et cautio, servata proportione, adhibenda, ut etiam in Missali Romano fere annotatur. Pcenee autem , quee in illo textu ponuntur, et hic explicantur a D. Thom., jam non sunt in usu , et ita in Missali omiltuntur; sunt ergo imponendee arbitrio superioris, consideratis circumstantiis. Tamen, donec aliqua pcena imponatur, sacerdos nullam subire tenetur, nisi ad satisfaciendum Deo, si quid in hoc peccavit. Ceetera de hac relegi possunt in Paludan. supra ; Soto, dist. 13, queest. 2, art. 6, ad 7; Sylvest., verb. Eucha- rist., 2, queest. 9, verb. Confessio, queest. 2, verb. Poenitentia, queest. 6;Navarr., cap. 25, num. 89. Et, juxla heec, expediendi sunt alii casus, quos D. Thom. et alii auctores citatis locis attingunt, scilicet, quid sit agendum, quando Eucharistia evomitur, aut quando putrefit, vel ex ea vermes generantur, aut quando a mure corroditur, etc. Regula enim generalis est, in his omnibus casibus, si spe- cies sacramentales integree, vel in aliqua par- ticula haberi possint, reverenter servandas esse vel consumendas, quia sub eis manet Christus ; ea vero, quee tales species contige- runt, vel comburenda sunt, vel purificanda, juxta modum supra declaratum. Imponuntur autem in jure aliquee pcense iis, ob quorum negligentiam hujusmodi casus, seu defectus accidunt, ut videre licet in cap. Si per ebrie- tatem, et cap. Qui bene, de Consecr., dist. 2, et cap. \ de Ctistodia Euchar. Sed, ut dixi, nulla pcena est, vel censura, ipso jure lata, et jam prudenti arbitrio judicis committitur.

13. Tertia regula. — Tertia regula sit : quando hic defectus substantialis non potest ab eodem sacerdote suppleri, id debet fieri per alium. Ita habetur in c. Nihil , 8, queest. \ , ex Conc. Tolet. VII, c. 1 , et docet D. Thom. hic, ad 1; Soto hic; Sylvest., verb. Euchar. 2, queest. 8, verb. Missa , quaest. 2 ; Palud., dist. 8, queest. 3 ; Navarr., cap. 24, num. 87, et alii Summistee. Et declaratur breviter : ut enim haec necessitas contingat, imprimis ne- cessarium est, ut sacerdos non solum inchoa- verit Missam , sed etiam aliquam speciem

DISPUTAT. LXXXV, SECT. I. 903

si ante consecralioncm incepisset proferre , dummodo non absol-

consecraverit, quia moriatur, v. gr., non est necesse, ul Missa per aliuin sacerdotem finialur, quia cuin non sit sacrificium substantialiter inchoatum, nul- lus ibi intervenit substantialis defectus sup- plendus; nec manebit sacrificium imperfec- tum, etiam si non perficiatur, quia proprie et vere nondum erat inchoatum. Deinde necesse est, ut sacerdos, qui sacrificium inchoavit, non possit illud perficere, scilicet, quia vel morte, vel aegritudine subita ita impeditur, ut progredi non possit, quia, si ipse per se illud possit perficere, non potest illud inchoa- lum relinquere sine grandi sacrilegio, ut in citato textu dicitur, et ex dictis satis constat. Quando vero ha?c duo concurrunt, ut sacrifi- cium sit ab uno substantialiler inchoatum, et ab illo perfici et consumi non possit, defectus est per alium sacerdotem supplendus. Itaque si alter utramque speciem consecravit, et unam tantum consumpsit, alter debetalteram sumere; si vero prior neutram surr.psit, de- bet alius utramque sumere. Si aulem prior hostiam tantum consecravit, dicunt quidam, debere alium sacerdolem utramque speciem iterum consecrare, et postea simul consumere cum alia hostia,per priorem sacerdolem con- secrata. Ita senlit Innoc, lib. 4 de Mysteriis Missse, cap. 22, qui in hoc fundari videlur, quod dubium esse existimat, an consecratio unius speciei sine alia facta teneat. Sed in hoc nulla est dubitandi ratio, ut supra visum esl; et ideo non est dubium, quin in eo casu suf- ficial, ut alius sacerdos alteram tantum spe- ciem consecret, et utramque sumat, quod aperte sentit D. Thom. in 4, dist. 8, queest. 2, art. 4; quamvis ibidem, ut probabilem re- linquat opinionem Innocentii. Soto vero, in 4, dist. 23, qusest. 1, art. 1, licet utroque modo fieri posse dicat, addit tamen consul- tius esse, non consecrare ilerum hostiam, quod ego verum exislimo.

14. Regula igitur generalis sit, ut alter in- cipiat, ubi alius desiit, si id sciri possit; si vero id nesciatur, aitD. Thom. supra, debere a capite incipere, et idem dicit Palud. supra, concl. 2. Sylvester autem late id declarat, supponit tamen, hoc supplementum fieri posse anle et post consecrationem inchoatam; quod tamen, ut dixi, non est necessarium. Neque existimo, juxta mentem D. Thom. de- bere unquam fieri, proprie loquendo, et per modum supplementi. Itaque, si certum sit, priorem sacerdotem defecisse ante.perfectam consecrationem panis, etiam si verba formee

visset, non esl, quod ministerium illud per alium sacerdotem suppleatur, ut dixi; unde, si alius velit illud sacrificium perficere, de- bet a principio inchoare, et Missam integram dicere, quia, cum nulla sil necessitas compo- nendi seu integrandi ministerium illud ex duabus personis, melius est, ut ipse totum officium Missee complete perficiat, neque oportet (ut quidam putant) ut aliam hostiam vel vinum offerat; nam, cum priora non fue- rint consecrata , possunt iterum offerri et consecrari; hoc ergo videtur melius, magis- que rationi consenlaneum , quamvis fortasse etiam posset sine peccato secundus inchoare, ubi alius desiit, eliam ante consecrationem, si hoc ei constat; nam si id ignoret, tunc optime applicatur regula D. Thomse, quod a capite incipiat.

15. Rursus, si certum sit priorem sacerdo- tem consecrasse hostiam et calicem , non autem constet, quid dixeritaut fecerit eorum, quse post consecrationem sequuntur, a capite incipere debet secundus sacerdos, id est, di- cere omnia, quee post consecralionem dicun- tur, scilicet ab illa oratione, Unde et memores Domine ; et eadem proportione, si constet, priorem consecrasse hostiam, et non calicem, sacerdos secundus incipere debet ab illis verbis, Simili modo postea, etc; et quamvis constet, priorem aliqua eorum dixisse, dum- modo non absolverit totam formam sanguinis, debet secundus sacerdos, ut minimum, di- cere omnia verba formee, et melius faciet, inchoando ab illis : Simili modo, posteaquam coenatwn est, quia in hoc nihil est periculi, vel incommodi, et alioqui Christi repraesen- tatio et commemoratio expressius fit.

16. Necessitas perficiendi sacriftcium major est, quam jejune communicandi. — Si deni- que non constet, an prior sacerdos consecra- tionem hostiae absolverit, et res dubia sit, debet posterior incipere a capite canonis, ut certum sacrificium et integrum conveniente modo possit efficere; quia vero dubium esse supponitur, an talis hostia sit consecrata, vel sub conditione, saltem mente concepta, eam ilerum consecret, vel (quod melius erit) adhibeat aliam hostiam , et post consumptum sacrificium, priorem etiam sumat. Sed quid, si non adest sacerdos jejunus, vel, si sit in peccato? Respondetur, etiam si non sit je- junus, posse sacrificium absolvere , quia necessitas perficiendi sacrificium major est, quam jejune communicandi, ut supra in si-

mili dicebamus

vero ad statum peccati altinet, facile respon- detur, posse bene disponi, saltem per ccn- tritionem, si non sit illi copia confessoris. Sed quaeres rursus, an teneatur sacerdos ad perficiendum hoe modo sacrificiuin, quod alter inchoatum reliquit? Soto enim dubius esse videtur,*et tandem sentit, non teneri, nisi ex accidente ob scandalum. Nam in prae- dicto Concilio, etc., solum dicitur : Censuimus convenire , ut in eo casu sit liberum alteri Episcopo , vel presbytero , consecrationem exequi officii coepti. Navarr., dicto num. 89, sentit teneri, et hoc videtur magis consenta- neum rationi, quia ad munus sacerdotis per- tinet, ut sacrificium non maneat imperfectum, quantum in ipso est, ad hoc suum officium exhibere, etiam propter reverentiam tanti sa- cramenti; neque vox illa , liberum sit, in prsedicto textu sumitur in sensu contrario, sed idem significat, quod hoc esse in facultate et potestate sacerdotis, qui potest cum alio veluti unus minister reputari. Atque hinc tandem infertur hoc ministerium non posse per alium, quam per sacerdotem suppleri, quia nullus alius potest esse hujus sacrificii minister. Quapropter, si sacerdos non adsit, non oportebit, sacramentum ab alio consumi, sed reverenter servandum erit; vel, si adsit, qui illud reverenter sumere possit, id fieri licebit, non ad complendum sacrificiumr sed ad reverenter tractandum sacramentum. An vero in eo casu possit laicus sumere sangui- nem, si timeatur, non posse reverenter, aut sine corruptione conservari, dixi supra, trac- tando de communione sub utraque specie.

SECTIO II.

Quomodo accidentales defectus hujus sacrificii cavendi sint vel supplendi.

1 . Defectus hujus sacrificii, in quibus re- bus reperiantur. — Prima conclusio. — No- tandum. — Hi defectus possunt considerari, vel in materia aut forma consecrationis, vel in sumptione ipsa, vel in aliis accidenlalibus cseremoniis, aut in verbis, seu speciebus, quee in Missa dicuntur. De quibus omnibus duo in genere dicere possumus, quee in su- perioribus tacta sunt. Primum est, debere sacerdotem , moralem diligentiam adhibere, ut omnes hujusmodi defectus caveat, atque prseveniat. Hoc constat, quia tenetur perfecte ac inlegre exequi hoc ministerium ; ergo et cavere defectus omnes; hsec enim duo ne-

QUyEST. LXXXIII, ART. VI.

et sic Soto affirmat. Quod cessario se consequuntur, vel sunt potius

moraliter idem. Unde fit, in tantum teneri praecavere hujusmodi defectus , in quantum moraliter polest. Nam, si interdum fortasse non possit defeclum evitare, nisi omittendo totum Missee officium, tunc non possumus ge- neralem regulam tradere, quod teneatur po- tius Missam omittere, quam cum tali defectu eam dicere; qnamvis enim hoc verum sit, quando defectus est in re vel cseremonia, aut circumstantia gravi, tamen, si defectus sit in re ievi, aut non omnino necessaria, et vitari non possit, permitti interdum potest, ne sacrum omittatur; et tunc ille non est cen- sendus moralis defectus, cum non sit volun- tarius, sed erit quasi naturalis; horum autem omnium exempla in superioribus tacta sunt, et aliqua statim insinuabimus.

2. Secunda conclusio. — Secundo in genere dici potest, defectus accidentales, postquam jam commissi sunt, regulariter loquendo, non esse supplendos, iterando aliquid, vel pree- postero ordine dicendo aut faciendo quod prius efficiendum erat; hoc insinuatur seepe in regulis Missalis, et sumi etiam potest ex. dictis, tam sectione preecedente qunm in sec- tione ultima disputationis preecedentis. Ra- tio vero in genere est, quia, cum heec non sin.t de subslantia sacrificii, non oporlet illa iterare propter sacrificii perfectionem ; et alioqui, quando non dicuntur suo loco ac tem- pore, et debito ordine, non conferunt ad de- corem, et splendorem hujus officii , vel ad significationem, propter quam sunt instituta. Ac denique magis perturbat illa repetitio, quam ad reverentiam sacrificii juvet, et inter- dum etiam potest scandalum generare. Dixi autem regulariter, quia , si in aliquo casu aliud esset statutum, illud esset servandum. ltem, si aliquando tam parva esset mora, ut sine incommodo posset fieri repetilio, tunc suppleri posset defectus. Quee omnia intelli- gentur melius , applicando illa breviter in particulari ad capita supra numerata.

3. Regula quxdam observanda circa le- viores defectus. — Primo igitur in materia defectus accidentalis erit, et valde gravis, si panis sit fermentatus; vel, si vino non mis- ceatur aqua , et hic omnino preecavendus est ante consecrationem ; post consecralionem vero suppleri nullo modo potest, ut supra dictum est; solum ergo potest per poeniten- tiam emendari. Levior autem defectus erit, si hostia non sit omnino integra, aut, si ma- culam aliquam habeat; aut, si vinum sit

DISPUTAT. LXXXV, SECT. II.

aliquantulum acidum, ita tamen, ut cerlum tum , Missa omitti

sil, esse verum vinum. El in his casibus, si

a principio Missae praevideatur defectus, et

vitari non possit, quia non potest haberi alia

materia, tolerari saepe polest, si non sit tanta

deformitas, ut scanclalum generet, vel irre-

verentiam prae se ferat. Et eadem ratione, si

talis defectus praevideatur post factam pri-

mam oblationem dissimulandus est, et usque

ad finem Missae progrediendum, secluso scan-

dalo; ante oblationem vero, vel etiam post

illam , si scandalum vel irreverentia inler-

cedat, mulari debet hostia vel vinum ; si vero

jam consecratio est facta cum illo defectu,

nihil est, quod supplealur, sed solum est

prudenter curandum, ut defectus tegatur, ut

sine scandalo res fiat.

4. Secundo, in sumptione non potest esse proprie defectus in substantia ejus, nisi forte quis vocet sumptionem defectuosam, quando non tota hostia consecrata, vel totus sanguis consumitur. Sed in hoc proprie et formaliter non est defectus, quia in quacumque parte specierum totus Chrislus sumitur. Item, ex causa rationabili potest sacerdos, si distinc- tam formulam non posuit ad communican- dum alium, reservare particulam hostiae ad communicandum illum, ut notat Palud. in 4, dist. 12, quaest. 1 , art. 5, conclus. 2; Sylvest., Euch. 2, qusest. 1 0, § 6, et Euch. 3, quaest. 1 5, quia non tenetur sacerdos consumere totam quantitatem specierum, quam consecrat, ut patet , quando offert, et consecrat duas hostias. Imo, ut notat Paludan., cum olim servabatur tertia pars hostiae, usque ad finem Missae, videbatur reservari ad communican- dum alios, cap. Triforme, de Cons., dist. 2. Solum ergo potest in sumptione esse defectus, vel in caeremoniis, aut verbis, quae in illa fieri solent; de quibus eadem est ratio, quae de eaeteris caeremoniis, neque aliquid occur- rit specialiter dicendum ; vel potest hic de- fectus fingi in dispositione sumenlis, quia scilicet, recordatur, se non esse jejunum, aut esse excommunicatum, vel in aliquo peccato, quod non est confessus, quem casum attigit D. Thom. hic, ad secundum, et de illo multa in superioribus diximus; summa omnium est, in eo casu, si consecratio jam sit facta, tole- randum esse defectum, et per poenitentiam supplendum, quantum secundum praesentem statum commode fieri possit; imo probabile est, idem etiam fieri posse ante consecralio- nem, si jam Missa sit inchoata ; quamvis tunc etiam possit, propter vitandum talem defec-

ut D. Thom. dicit. In eo vero casu, in quo peccati confessio fuit omissa , tenebitur sacerdos, quam primum pussit, confiteri, quia ita est ab Ecclesia spe- cialiter statutum, ut supra visum est.

5. Terlio in accidenlalibus caeremoniis, atque etiam in verbis, potest aliquid omitti propter oblivionem, de quojam supra dixi- mus, quomodo non oporteat, illud repetere aut iterare , quando jam comrnisso defectu, et inlerpositis aliis actionibus aut verbis , recordalur sacerdos defectus commissi. Quod vero attinet ad praecavendos hujusmodi de- fectus, moraliter Ioquendo, semper id fieri potest, nisi inadverlentia aut aliquid simile intercedat. Specialiter tarnen tangit D. Thom. hic, ad 6, casum, in quo contingit, hostiam elabi de manibus sacerclotis intra calicem, ita ut ob eam causam frangi non possit; et recte respondet, illum esse accidentalem de- fectum; et ideo, licet praetermittalur, nihil propterea esse iterandum, sed sacrificium esse consummandum ; idem ergo est in simi- libus observandum.

DISPUTATIO LXXXVI.

DE JUSTO MISSA STIPENDIO , ET PRO QUO SIT MISSjE EX OBLIGATIONE DICENDA.

Potest sacerdos variis modis obligari ad sa~ crificium pro aliquo offerendum. — Heec sola superest disputatio, pertinens ad obligationes sacerdolum in hoc ministerio sacrificandi ; hactenus enim diximus , tam de obligatione sacrificandi, quoad exercitium actus (ut sic dicam), quam de iis quae servare debent in modo sacrificandi; restat ergo dicendum, pro quo aut quibus sacrificare teneantur, et quia haec obligatio frequenter oritur ex stipendio accepto, simul etiam declarabimus, quae sint justa Missarum stipendia. Non oportet autem inquirere, quid sit offerendum in hoc sacri- ficio, vel cui sit offerendum ; nam haec par- tim ex ipsa institutione, partim jure "ipso naturali definita sunt, et de eis in superio- ribus est dictum. At vero is, pro quo sacri- ficium est offerendum, neque ex institutione, neque ex natura rei est in particulari defini- tum, sed voluntati et judicio sacerdotis com- missum hoc est, ut supra vidimus. Potest autem sacerdos variis modis obligari ad sa- crificium pro aliquo offerendum, scilicel ex obedientia, charitate, ex voto , aut promis- sione simplici, aut ex justitia et pacto. De

QILEST. LXXXIII, ART. VI.

prioribus autem obligationibus nihil occurrit hoc loco specialiler dicendum , quia nihil habent magis speciale in hac materia, quam in aliis. Itaque certum est, posse superiorem, qui jurisdictionem habet, prsecipere subdito sacerdoti, ut Missam pro aliquo offerat; tunc ergo, si praeceptum ex justa causa sit, ut supponimus, obligabitur subditus, saltem ex obedientia, ad ita offerendum. At vero ex charitate rarissime occurret hsec obligatio ; quia non est de re simpliciter necessaria ad salutem proximi; nam, licet interdum cha- ritas obligare possit ad orandum pro aliis, preesertim pro communi bono, tamen, quod hoc fiat, eliam adjungendo sacrificium ora- tioni, et pro hac speciali intentione illud offe- rendo, vix potest casus excogitari , in quo sola charitas ad hoc obliget, quamvis inter- dum maxime inclinet. Tanta vero posset interdum esse necessitas , ut aliqua ex illa oriatur obligatio. Regulariter autem solum obligat charitas, ut neminem excludamus a generali oblatione hujus sacrificii, quae pro Ecclesia fit, nisi sit ab ipsa Ecclesia exclusus seu praecisus, quia et hoc esset signum quod- dam odii, et preeterea est contra intentionem Ecclesise, quse pro omnibus vult offerri illa generali oblatione. Deinde constat, etiam ex voto posse aliquem obligari ad Missam pro aliquo dicendam; nam , cum sit opus reli- gionis et pietatis , potest esse materia voti , et, cum res sit gravis, tale votum in rigore et sub culpa mortali obligabit. Eademque ratio est de promissione humana, seu homini facta; ita enim in hac materia obligationem adducit, sicut in aliis. Solum est pro communi usu observandum, non semper fieri promissio- nem, quaudo unus alteri dicit, se Missam pro illo esse oblaturum; nam ssepe tantum est simplex declaratio animi, et propositi, quod tunc habet, sine inlentione se obligandi ad non mutandum illud, sed omnino irnplen- dum; et tunc non manet rigorosa obligatio, sed solum ex quadam decentia, ut sine gravi causa animus non mutelur. C;pteris ergo obligalionibus omissis , solum illa , quae ad justitiam pertinet, nonnullam difficultatem habet.

SECTIO I.

Quando sacerdos teneatur ex justitia ad sacrificium pro aliquo offerendum.

\ . Obligatio ad sacrificandum ex justitia pro alio duobus modis oriri potest. — Duobus

modis potest hujusmodi obligatiooriri:primo ex beneficio aliquo, ad hoc specialiter insti- tuto. Secundo ex peculiari stipendio propter hanc causam dato; non enim potestalio modo intelligi, quod oriatur haec obligalio ex jus- titia commutativa, de qua nunc agimus; uter- que autem ille modus est in Ecclesia usitatus, nam constat, esse plures capellanias ad hoc specialiter institutas, ut sacerdos certis die- bus Missas pro tali intentione faciat; sunt etiam in Ecclesiis anniversaria , etc. Ex quibus sine dubio oritur obligatio ex justitia, quia beneficium datur ratione officii, et sti- pendium propter actionem. Similiter constat, prseter has generales et veluti st ibiles insti- tutiones, esse in Ecclesia usilalum, ut sacer- dotibus dentur privata stipendia, ut semel aut pluries pro elargientihus, vel eorum intentione, sacrificent; qui sacerdoles ob ac- ceptum stipendium ex justitia obligantur ad id faciendum, ut omnes Doctores statim ci- tandi docent. Et constat primo ex intentione dantium, et recipientium hujusmodi stipen- dium; nam, et qui dant, intendunt obligare alios ad illud munus exequendum, juxta con- dictum modum; et similiter, qui recipiunt, acceptant hanc obligationem ; intervenit ergo ibi vera ratio justitite, fundata in mutuo con- sensu utrinque oneroso, qui explioatur illis verbis, Do ut facias; hic autem est titulus justitite. Item, qui dat stipendium, tenetur ex justitia solvere illud ; ut, si fortasse prius promisit, et sacerdos ea spe Missam dixit, tenetur qui promisit, ex justitia solvere; ergo et e contrario , si sacerdos recipit stipen- dium, tenetur ex justitia satisfacere ei, qui deditillud, Missam dicendo juxta intentionem illius.

2. De simplicibus beneficiis regula gene- ralis. — Regula qu&dam specialis. — Sed circa primum modum in parliculari inquiri potest, ex quibus beneficiis, seu Ecclesiaslicis redditibus , hujusmodi obligatio ex justitia oriatur. In qua re primum distinguamus beneficia simplicia a curatis; et de simpli- cibus quidem regula generalis sit , alten- dendam esse eorum institutionem et finem ; nam, quae ex institutione sua hanc obligatio- nem imponunt, quia ad hunc finem sunt directe instituta, hujusmodi inducunt obliga- tionem propter ralionem factam; et quia haec est voluntas eorum, qui hujusmodi redditus Ecclesise tribuunt, et sub hac conditione one- rosa, illos tribuunt: et hujusmodi sunt capel- lanise; et huc etiam revocantur anniversaria,

DISPUTAT

et alia hujusmodi. Reliqua vero beneficia simplicia, propter alios fines instituta, qua3 hujusmodi onus ex vi guee inslitulionis non imponunt expresse, nec de illo sufficienter constat ex consuetudine, aut alia lege vel statuto, non inducunt hujusmodi obligatio- nem. Ratio est clara, quia beneficium datur propter officium; solum ergo obligat ad illud officium, propter quod datur; sed ha?c bene- ficia non dantur propter hoc officium dicendi Missam pro hac vel illa intenlione, sed. propter officium psallendi, aut alio modo Ecclesias inserviendi ; ergo non obligant ad officium offerendi Missam pro hac vel illa particulari intentione ; hujusmodi autem sunt multse dignitates Ecclesiasticse, canonicatus, portiones, preestimonia, et alia similia bene- ficia sintplicia. Quin potius, quamvis cum officio seu munere horum beneficiorum in- terdum conjunctum sit onus cantandi, vel dicendi Missam in tali Ecclesia , tamen per se, et ex vi eorum, non oritur obligatio appli- candi illam Missam pro hac, vel illa inten- tione, nisi aliunde ex peculiari consuetudine aut statuto talis Ecclesiee hoc constet, quia illa duo sunt valde diversa ; et unum per se ac direcle non sequitur ex alio, ut magis ex sequenti puncto conslabit.

3. Soti sententia rejicitur. — Superior re- ligionis subit in omnibus munus parochi res- pectu suorum subditorum. — De beneficiis igitur curatis solet specialiler dubitari, an hujusmodi obligationem inducant. Quidam enim affirmant, parochos ratione beneficii teneri quotidiead offerendum sacrificium pro suis ovibus. Ita tenet Soto, lib. 6 de Just., quaest. 3, art. 1, et in 4, dist. 13, qusest. 2, art. 2. Ratio ejus est, quia a suis ovibus alitur. Confirmari potest, quia supra dictum est, parochum teneri quotidie ad sacrificandum in sua Ecclesia per se vel per alium; ergo eliam tenetur pro suis ovibus offerre. Gonfirmatur secundo, quia parochus tenetur aliquando pro suis ovibus sacrificare; sed non est major ratio de una parte sacrificiorum , quam de alia; ergo tenetur omnia sacrificia sua pro parochianisofferre. Heecvero sententianullum habet sufficiens fundamentum, et ideo verius est, non habere parochos hujusmodi obliga- tionem, saltem ad sacrificandum quotidie pro ovibus. Quod tenent Major, in 4, d. 45, q. 3, dub. 3; Navar., cap. 25, num. 140; Corduba, lib. 1 Quaestionum, qusest. 4; et probatur, quia talis obligatio nullo jure positivo cave- tur, quia nec scriptum ostendi potest, nec

LXXXVI, SECT. I. 907

consuetudine declaratum; nullibi enim talis extat consuetudo. Et hoc ipsum satis ostendit, revera nullum esse tale praeeeptum, quia non est verisimile in universa Ecclesia esse con- suetudinem receplam , Ecclesire preecepto contrariam. Prteterea non potest colligi hoc preeceptum ex institutione et fine talium beneficiorum; instituta enim sunt ad officium pascendi animas doctrina et sacramentorum ministerio , non vero ad sacrificandum pro illis, nam hoc non est per se necessariurn ad animarum regimen, nec pertinet ad alimen- tum spirituale, quod pastor suis ovibus prse- bere debet; ergo talis obligatio non sequitur ex vi hujus beneficii; nam, ut dixi, solum obligat ad officium, propter quod datur. Con- firmatur ac declaratur primo, nam Episcopus non tenetur quotidie facere sacrum pro suo Episcopatu, nec Papa pro universa Ecclesia, sed habent alia pastoralia munera, ratione quorum redditus ecclesiasticos recipiunt; ergo idem est de parochis , servata proportione. Secundo confirmatur, nam Superior religio- nis, v. gr., subit in omnibus munus parochi respectu suorum subditorum altiori et per- fectiori modo, et tamen non tenetur pro eis quotidie sacrificare : ergo. Argumentum autem Soti solutum est ex dictis, quia licet parochi alantur a subditis ; tamen habent aliud opus, propter quod digni sunt eo sti- pendio; neque enim obligandi sunt ad quod- libet spirituale beneficium preestandum suis subditis propter eam causam. Ad primam con- firmationem imprimis negatur consequentia ; nam, ut dixi, aliud est, teneri ad dicendam Missam , ut parochiani possint eam audire , aliud vero teneri ad offerendum pro ipsis; quamvis enim demus , teneri ad sacrifican- dum quotidie per se vel per alium in sua parochia, priori titulo, non tamen inde sequi- tur, teneri ad offerendum pro subditis, quia hoc est valde diversum, et non est per se conjunctum cum priori. Deinde dicitur ad. antecedens, non satis constare de illa obliga- tione, sed solum esse certum, teneri parochos ad celebrandum, vel efficiendum, ut in sua parochia celebretur omnibus diebus, in quibus populus sacrum audire tenetur, quia saltem illis diebus est hoc ministerium necessarium populo, ut ipse possit obligationem suam im- plere; parochus autem ex officio tenetur saltem ad omnia praeslanda, qure hoc modo sunt ovibus necessaria. Unde si parochus absit, vel non resideat, tenetur providere et sufficienler alere alium, qui hoc munus ex-

QUEST. LXXXIII, ART. VI.

plere possit. Quod vero pertinel ad obliga- tionem quotidie sacrificandi, consulenda sunt, quae superius diximus disputat. 80, sect. 2, nam ex dictis ibi constat, communiler esse hanc obligationem in parochiis, ubi est suffi- ciens sacerdotum numerus; at vero, ubi solus est parochus, non est facile talis obligalio imponenda , maxime cum Concil. Trident., sess. 23, c. 1 i de Reformatione, hoc atlingens, solum dicat : Curet Episcopus, ut presbyteri, saltem diebus Dominicis et festis solemnibus, si autem curam habuerint animarum , tam frequenter, ut suo muneri satisfaciant, Missas celebrent. Itaque in hoc preecipue est atten- denda consuetudo, vel, si quid est in Episco- patu circa hoc statutum. Quodsi alicubi esset hsec obligatio quotidie celebrandi, intelligenda esset moraliter et regulariter, quia alias esset onus intolerabile. Nisi fortasse tale sit bene- ficium talisque consuetudo, ut obliget ad pro- videndum quotidie Ecclesiae de sacrificio, per se vel per alium; tunc enim cum majori rigore urgebit talis quotidiana obligatio, ut Panorm. et alii notantincap. Significatum,de Preebendis; Sylvest., verbo Missa 1, q. 7, et Navarr., supra, et in hoc etiam consenlit Soto. Ad secundam confirmationem aliqui dicunt, teneri parochum ad sacrificandum pro suo populo diebus Dominicis et festis. Sed hoc solum videntur colligere ex eo, quod illis diebus tenetur sacrificare, quee tamen illatio non est sufficiens, ut ostendi ; nulla ergo certa regula in hoc dari potest. sed consulenda est consuetudo; aut, si de illa non satis constat, Episcopus deberet aliquid certum in hoc sla- tuere ; quod si hoc non faciat, prudenti arbi- trio ipsius parochi relinquendum erit.

4. Difficultas specialis. — Circa alium mo- dum pra?dictse obligationis orlse ex privato stipendio, est specialis difficultas, quia talis obligatio non potest oriri, nisi medio aliquo pacto vel conventione; sed omnis hujusmodi pactio est jure reprobala, cap. Tua nos, de Simonia, c. ult. de Pactis, c. Quam pie 1 , q. 2, quia videtur esse simoniaca, cum in ea detur spirituale pro temporali. Unde D. Thom., 2. 2, q. 100, art. 2, et 3, ad 2, dicit, licere quidem accipere stipendium, dummodo pactum non intercedat, quia alias erit simonia , et in 4, dist. 25, qusest. 3, art. 2, queest. 1 , ad 4, dicit pacisci de Missa dicenda, semper esse simo- niam. Dicere autem omnia stipendia Missa- rum, quia in Ecclesia dantur ct recipiunlur, esse simoniaca, impius error esset et intole- rabilis, cum universa Ecclesia, ejusque Pas-

tores hujusmodi consuetudinem approbent, ex illis principiis traditis a Christo, Luc. 10 : Dignus est operarius mercede sua; et Paulo, 1 ad Corinth. 9 : Qui altari deservit, ex allari vivere debet. Quoe ipsa eliam naturali ratione nitunlur, quia unusquisque meretur ali ab eo, cui deservit, vel in cujus ministerio et officio occupatur; nam hoc maxime necessa- rium est ad vilam transigendam ; ergo cum prsecipuum munus et officium sacerdotis sit sacrificare, si in alicujus utililatem illud exhi- bet et in hoc occupatur, naturalis ratio postu- lat, ul ab ipso alatur. Ad hanc difficultatem in primis negare non possumus, quin in hoc negotio aliquod pactum interveniat inter dantem stipendium et sacerdotem; nam ille dat, uthic faciat; hic vero facit, quia recipit, seu ut recipiat stipendium. Et ita docent Adrian., Quodlib. 9, art. 1; Cajetanus, 2. 2, quaest. 100, art. 2; Dominicus Soto, lib. 9 de Justitia et jure, qusestion. 6, art. 1; Navarr.,1 in Summa, cap. 23, num. 102, et patet ex i dictis; nam sine hujusmodi pacto, quod inter- cedatinter sacrificantem et stipendia dantem, nulla ratione intelligi posset, quo pacto oria- tur, aut oriri possit obligatio ex justitia.

5. Obligatio ex charilate ab obligatione ex justitia quomodo distinguatur. — Quod ita breviter declaro, nam si quis sacerdotem alat, non tamen postulans hoc nomine ab eo sacri- ficium pro se fieri, neque sub hac conditione ab illo acceptata, sed solum ex misericordia, aut intuitu religionis, vel ex mera sua libera- litate, aut alias quascumque ob causas ad hoc motus, sacerdos in hujusmodi casu non obli- gatur ad sacrificium offerendum pro illo; imo sine omni injustitia potest ab alio justum Missae stipendium accipere, ut pro illo sacri- ficium offerat; et e contrario, quamvis sacer- dos offerat sacrificium pro me , mihique id ipsum evidenter constet, non propterea tene- bor ex justitia illi stipendium dare, quia non ex mea, sed ex sua liberali voluntate id fecit. Ut ergo utrinque oriatur obligatio ex justitia? necessarium est pactum, saltem implicitum, quia ha3C oblatio pendet ex mutuo consensu et ex mutua promissione, sub conditione one-' rosa utrinque etiam acceptata , in quo ratio pacti et conventionis consistit, et revera hoc modo, tacito vel expresso, fit conventio inter dantem slipendium, et recipientem. Nam ille hoc animo dat, ut alterum obliget; et hic animo se obligandi illud recipit, ad faciendum id, cujus causa datur, nam hoc ratio naturae aequalitatis requirit. Preeterea, etiam in anni-

DISPUTAT. LXXXI

versariis, et capellaniis, et aliis beneliciis ec- clesiasticis, hoc pactum expressum vel taci- tum inlercedit, quia, et fideles tenentur ex justitia alere ministros, etipsi ministri tenen- tur, etiam ex justitia, facere ministeria , propler quoe aluntur; non enim obligantur tanlum ex charitate aut misericordia; obliga tio enim charitatis oritur tanlum ex necessitate alterius, non ex re accepta ; haec autem obli- gatio oritur ex re accepta ; unde per se con- venit, etiam omni seclusa speciali necessitate. Neque etiam est obligatio orta ex religione lantum; non enim fundatur in promissione Deo facta, neque ad Deum immediate ordina- tur, sed ad hominem, cui fit injuria, si non impleatur, et ideo ad restitutionem obligat; est ergo obligalio ex justilia, quse in hujus- modi rebus vel actionibus, sine paclo nequit intelligi; non est ergo in hoc pacto inlrinseca malitia.

6. Ad auctoritates adductas quorumdam responsio. — Aliorum responsio rejicitur. — Notabile. — Tertia responsio. — Ad auctorita- tes vero adductas quidam respondent, quam- vis hoc pactum per se malum non sit, olim tamen fuisse prohibitum, quia habet speciem mali et indecentiam quamdam; eam vero prohibitionem per contrariam consuetudinem esse abrogatam. Sed haec sententia falsa est, quia nec talis prohibitio ostendi polest, neque habet locum , ubi ratio stipendii intervenire potest ; semper autem in Ecclesia licuit, sti- pendium dare ministrissacrificiorum ad eorum sustentationem ; in ratione autem stipendii inlrinsece includitur pactio aliqua, sicut in- trinsece ex illo oritur obligatio justitiae; et ideo mercedi operarii, et stipendio militis a Christo et Paulo merito comparatur. Numer. autem 18, tale slipendium sacerdotis, pretium pro ministerio appellatur. Secundo respon- dent alii, duo considerari posse in actione sacrificandi : primum est, sacrificium ipsum, et fructus spiritualis ejus, sub qua ratione, certa fides est, non posse ulla ratione pretio aestimari aut in pactum deduci; esset enim hoc aperta simonia et magna irreverentia rei sacrae; secundum est corporalis labor seu occupatio, et quoad hoc dicitur ministerium illucl pretio seslimabile, et deduci posse in pactum, quia res materialis non amittit suum temporalem valorem, propter spirilualem con- dilionem annexam, ut de calice consecrato et aliis similibus rebus constat. Atque hoc modo dicitur in Concil. Agathen., c. 36, 1, q.' 2, c. ult. : Clerici omnes, qui Ecclesix fideliter,

SECT. I.

vigilanterque deserviunt , stipendia sanctis laboribus debita, secundum servitii sui meri- tum, per ordinationem canonum a sacerdoti- bus consequantur. Et huic sentenliae favent loculiones sacrae Scripturoo supra adductae; est ergo probabilis, non tamen omnino salis- facit; nam, ut latius dicitur in materia de simonia , quamvis labor corporalis, qui non per se, sed ex accidenti, ad spiriluale minis- terium requiritur, pretio vere sestimari possit, et, quod iclem est, vendi, tamen ille, qui est per se conjunclus cum spirituab ministerio, non potest vendi, quia tanquam unum omnino cum ipsa re spirituali repulalur; quod prae- cipue verum habet, quando actio ipsa corpo- rea nullius esset aestimationis et valoris, nisi spiritualitatem haberet adjunctam; tunc enim tota aeslimatio oritur ex ratione spirituali; et ideo talem actionem corporalem vendere , revera esset vendere rem spiritualem. Tertio ergo respondetur, hic non dari stipendium, tanquam pretium operis; et sub hac ratione excludilur pactum, scilicet extrinsecus super- additum, quo videatur res ipsa spiritualis vendi, vellocari, aut stipendium taxari, juxta valorem et aestimationem ipsius rei spiritualis; datur ergo stipendium solum ob sustentatio- nem necessariam et naturali lege ministris debitam; unde non excludilur pactio de hujus- modi stipendio, quod intrinsece continetur in hujusmocli humanis actionibus, juxta illud : Non alligabis os bovi trituranti; et ideo in hoc nulla fit injuria rei spirituali, sed potius humanse subvenitur necessitati, quia minisler sine alimento vivere nullo modo posset, nec spiriluali ministerio, ut par est, vacare; quam- vis ergo homo ex se gratis ministret, tamen ratio justiliaa postulat, ut ab eo alatur, cui ministrando servit. Quae doctrina sumitur ex D. Augustin., lib. de Pastor., cap. 2; et idem est sensus D. Thom., loco citato; et Durand., in 4 Sentent., dist. 25, quaest. 3; Paludan. simililer, quaesl. 5.

7. Qusesito satisfit. — Conclusio. — Proba- tur conclusio a sufficiente enumeratione. — ■ Sed queeret tandem aliquis, ad quid obligetur sacerdos, seu quid applicare teneatur ei, qui stipendium dedit. Sed haec res fere in supe- rioribus explicata est. Primum enim non est satis, ut pro eo generaliter offerat, quia hoc commune est omnibus, unde hoec obligatio non oritur ex slipendio, sed potius ex com- muni lege Ecclesiae. Secundo neque etiam in alio extremo lenetur, proprium et persona- lem fructum alteri applicare; primo quidenij

910 QILEST

quia adhuc incerta res est, an talis fructus possit alteri tribui; secundo, quia quamvis sacerdos dicat Missarn in peccato mortali, plene satisfacit huic obligationi, nec tenetur aliquid restituere, et tamen nullum habuit personalem fructum, quem applicaret. Tertio, quia esset irrationabile, obligare sacerdotem, ut se omni fructu privaret; quare, neque ipse habet intentionem se ad hoc obligandi, neque alter polest aut debet habere intentionem hoc postulandi. Superest ergo, ut dicamus, teneri sacerdotem ratione stipendii ad applican- dum ei, pro quo specialiter offert, fructum illum sacrificii, seu illam portionem satisfac- tionis, quee illi. ut ministro publico ad distri- buendum seu applicandum commissa est. Probatur a sufficiente enumeratione, quia sacerdos tenetur specialiter offerre et appli- care sacrificium ei, qui stipendium dedit; sed non tenetur personalem fructum applicare; ergo saltem tenetur applicare hunc fructum, quem vocare possumus minislerialem. Item, quia hac ralione censetur speciali modo ope- rari ut minister alterius. Ilem, quia hsec est rationabilis intentio petentis sacrificium et dantis stipendium. Ac denique, quia non po- test hsec obligatio commodius declarari, et in hoc modo nulla occurrit difficultas.

SEGTIO II.

Quse sint justa Missaruno stipendia.

1. Advertendum. — Quando obligatio offe- rendi sacrificium pro aliquo oritur ex aliquo ecclesiastico titulo, seu ex redditibus certis et stabilibus, nulla est difficultas;quidquid enim tali titulo annexum est, vel ob eam piam cau- sam relictum seu donatum est Ecclesiee, est justum stipendium talis obligationis; neque in hoc potest esse excessus, tum quia hujusmodi redditus voluntarie donantur Ecclesiee; tum etiam quia decens status sacerdotis habet latitudinem; et ideo, si is , qui instituit ca- pellaniam vel simile beneficium, vultpinguio- res redditusseu majus slipendium, ob singula sacrificia relinquere, totum id subit rationem justi stipendii. E contrario vero possent in- terdum redditus ita esse tenues, ut nonattin- gerent mediocre vel minimum stipendium sufficiens , quod raro contingit; si vero id accidat, pertinebit ad Ecclesise Episcopum, onus seu obligationem ad eum numerum Missarum redigere, in quo unicuique justum stipendium respondeat, saltem moderatum,

LXXXIII, ART. VI.

juxta ea, qtias in sequentibus dicemus; de his ergoredditibus et obligationibus nihilamplius dicendum superest, sed solum de his slipen- diis, quse voluntarie dantur a fidelibus, quas Hispani Pitansas vocant.

2. Prima conclusio. — Notabile. — De quibus primo dicendum est : si stipendia taxata sint a superiori habente potestatem, illa censenda sunt justa, ita ut majora non possint juste exigi. Ratio est, quia , licet stipendia non sint vere pretia, tamen, quate- nus in eis dandis et recipiendis ratio justitiae intercedit, servant proportionem quamdam, et in eis necesse est, aliquod medium eequa- litatis inveniri; sine qua, nec vera ratio jus- titise, nec medium illius, reperiri potest; ergo, sicut pretia rerum possunt communi lege, publica potestate taxari, ila et heec stipendia. Palet consequentia, tum a paritate rationis; tum etiam quia, cum hoc medium non sit ex natura rei definitum, non potest certiori modo aut via prascribi; est ergo hsec potestas in Ecclesia , vel universalis in Pontifice, vel particularis pro suis dicecesibus in Episcopis; si ergo ipsi certam aliquam regulam statuant, ilia est observanda, nisi evidenlem injusti- tiam conlineret, quodprsesumendum non est.

3. Difficultas. — Responsio. — Sed circa hoc est difficultas, nam aliqui dicunt non licere hoc stipendium ita laxari, ut neque plus, neque minus juste accipi possit, ut sentiunt Soto, lib. 9 de Juslit., q. 6, art. 1, ad 2; et Navarr., cap. 25, num. 106; quia hoc esset , impedimentum et obstaculum ponere piis fidelium voluntatibus; ergo videmur in conclusione supponere id, quod licitum non est. Respondetur, neminem negare, nec ne- gare posse, hoc stipendium ita posse taxari, ut sacerdotibus non liceat magis exigere, neque etiam fideles minus dare possint, prse- dictam obligationem justitise imponendo; et hoc satis esset ad conclusionem positam, et hoc probat etiam ratio pro illa adducta ; et est valde necessarium ad vitanda scandala et sacrilegia, quye in exactionibus iniquis sti- pendiorum committi possunt; et alioqui, si sacerdotibus definitur terminus, ultra quem plus non exigant, ratio sequalitatis postulat, ut etiam aliis possit imponi, ne minori stipen- dio velint sacerdotes ad hoc obligare. Imo majori providentia curandum est, ut sacer- dotes habeant congrua stipendia , quibus honeste sustentari possint; unde in hoc etiam expedire potest prsecavere, ne laici, pauperes sacerdotes cogant, ut vili stipendio contenti

DISPUTAT. LXXXVl, SECT. I.

ad hoc ministerium obligentur, quod signifi- cavit Cordub., lib. 1 Qupestionum, qusest 4. Per hoc tamen non prohibetur, nec per se loquendo, prohiberi potest, quominus fideles dent majora et duplicata siipendia, si velint, dummodo omnino spontanee et voluntarie id faciant; et hoc probat ratio in contrarium ad- ducta; et praeterea, quia aliud est ex justitia exigere, aliud, quod gratis donatur, accipere; lex ergo justilire non impedit misericordiae aut liberalita tis vel religionis opus. Et eadem ratione illa lex non impediret, quominus sacerdos possit minori stipendio esse con- tentus, quia, non obstante lege justitiaa, potest ipse gralis remittere et cedere juri suo. Elenim, cum possit omnino gratis et sine ullo stipendio ad offerendum sacrificium se obli- gare, a fortiori poterit minori stipendio esse contentus. Imo ait D. Thom-, 2. 2, q. 100, art. 3, ad 2, illicitum esse, si in aliqua Ecclesia talis lex feratur, ut pro nullo fiant suffragia , nisi tali stipendio dalo, quia per tale statutum (inquil) praecluderetur via, gratis impendendi pietatis officium, quse sententia D. Thom., moraliter loquendo, vera est, maxime si res- pectu singularum personarum talis lex fieret; tamen respectu alicujus communitatis illa statuta non sunt semper mala, imo sunt in usu multarum Ecclesiarum, quia pertinent ad quamdam decentiam, vel totius Gapituli, vel ad congruam sustentationem totius Ecclesiae, et expensarum, quae in illa sunt; nunquam tamen inlelligendum est, per hsec statuta prohiberi, quominus, si misericordise vel pietatis ratio postulaverit, ut hujusmodi suf- frngium sine tali stipendio fiat, id licite fieri possit, saltem ex voluntate et consensu eorum, ad quos tale jus pertinet; talis enim prohibi- tio intellecta in eo sensu prorsus contra ratio- nem esset, et sequitati minime consentanea, neque Christianee pietati; et hoc preecipue intendit D. Thomas, citato loco; neque aliud ratio ejus persuadet.

4. Secunda conclusio. — Notabile. — Dico secundo : si lex Missarum stipendium non taxavit, illud earum eritjustum stipendium, quod communi consuetudine communiter re- ceptum esf et approbatum, seu quod a viris prudenlibus et Deum timentibus communiler peti aut dari solet. Ita docent prsedicti aucto- res, et ratio est eadem , quia seclusa lege taxante, haec est via censendi seu judicandi justa pretia rerum; hoc autem stipendium, licet non sit pretium, servat tamen cum illo proportionem , ut dixi. Et confirmatur, quia

non debet hoc cominilti cujuscumque volun- tati, ut suo arbilrio possit juslum stipendium augere, vel minuere; repugnal enim hoc rationi justiliae; ergo oportet, ut aliqua auc- lorilate publica hoc definitum sit; ergo, quando non intercedit lex, ex communi aesli- matione et consuetudine, quae vim legis ha- bere solet, definiendum hoc est. Quo fit, ut in hoc casu, in quo tale slipendium non est lege taxatum, ejus eequalitas justa non possit in indivisibili consistere, sed aliquam latitudi- nem habeat; sicut contingit in pretiis rerum, quae communi lantum aeslimatione praescri- buntur, quia communis aestimatio non semper est ita fixa el certa; et ideo, sicut in his pre- tiis distingui solent infimum, medium, et sum- mum, ita etiam possunt hsec stipendia distin- gui. Cavendum tamen est sacerdotibus, ne more venalium rerum hoc negolium tractent, cum fidelibus contendendo, ut rigorosa et summa stipendia exigant; nam, licet in ri- gore non sit injustitia , est tamen quaedam irreverentia, ex qua communiter scandalum sequi solet. Si autem semel sacerdos conten- tus est mediocri, vel infimo stipendio, tamen justo, non potest deinceps arbitrio suo redu- cere illud ad rigorosum stipendium , mi- nuendo , verbi gratia , Missarum numerum; nam hoc jam esset contra justam dantis vo- luntatem ; et ita esset acceptio rei alienae, in- vito domino rationabiliter.

5. Tertia conclusio. — Notabile. — Dico terlio, justam eequalitatem hujus stipendii non esse pensandam ex integra quanlitate peeuniee, qua sacerdos indiget ad suam con- gruam suslentationem ; posset enim exisli- mari, hoc stipendium, ut sit justum, ita esse taxandum , ut totum id , quod necessarium moraliter est ad congruam sacerdotis susten- tationem per annum integrum , sit etiam justum stipendium omnium Missarum simul sumptarum, quse intra annum moraliter dici possunt; et consequenter, quod singularum Missarum justum stipendium sit illa pars ali- quota, quae juxta dictam proportionem res- pondet. Et hunc modum assignandi hoc jus- tum stipendium, videtur sequi Soto, et alii, qui considerant Missam, lanquam integrum sacerdotis ministerium ; et ideo volunt, ut illi integra diei sustentatio respondeat. Conclu- sionem tamen positam tenet Corduba, citans Medinam, et Navar. supra, dub. 2. Et proba- tur primo ex consuetudine Ecclesiae; nam, quando hasc stipendia lege taxantur, non so- lent esse tam pinguia, ut sola sufficiant ad

QU^ST. LXXXlll. ART. VI.

inlegram sustentalionem sacerdotis; ergo non sunt majora exigenda, quando communieesti- matione definiuntur. Et ita etiam serval usus, ut heec etiam non sint admodum pinguia, nec per se sola sufficientia. Secundo, quia actio sacrificandi non requirit integrum diem, ne- que majorem partem ejus; ergo non est, cur sacerdos propler hoc solum ministerium in- tegre alatur ab eo, pro quo sacrificium offert. Patet consequentia, tum quia sacerdos non tantum habet hoc minislerium , sed etiam exercet alias actiones sacras, ratione quarum potest aliquid in sustentationem recipere ex fidelium largitionibus, vel aliis Ecclesiasticis redditibus ; tum etiam quia propter hoc mi- nisterium, non impeditur sacerdos, quominus alia honesta via possit aliquid ad vitam sustentandam lucrari, ut habelur in c. Cle- ricus victum, 91 distinctione, ex Concil. Car- thag. IV, c. 52. Atque hinc obiter inlelligitur ratio, ob quam majus stipendium taxetur pro solemni Missa, quam pro privata, quia sci- licet neutri debetur integra sustentatio; et ideo quo majusministerium sacerdosexhibet, eo aliquid amplius ad sustentationem suam recipere potest; el eadem ratione, quo die sacerdos plures Missas facit, potest plura sti- pendia, etiam ab eodem recipere; imo, licet contingat, eum peccare contra obedientiam vel religionem, plures Missas eodem die di- cendo, si tamen pro eis plura stipendia acci- piat, contra justitiam non peccabit, quia , licet inique agat, secundo aut tertio sacrifi- cium eodem die offerendo, tamen sacrificium ipsum validum est, et pro aliquo oblatum eumdem effectum habet ex opere operato. De- nique hac ratione in agendo funere, seu offi- cio integro defunclorum, aliquid stipendium datur sacerdoti, ratione Missee, et aliud ra- tione Vigiliee seu Nocturni officii, et sic de aliis; signum ergo est, quodlibet horum esse veluti inada3quatum ministerium sacerdotis, et consequenter nulli eorum per se debere adeequatam sustentationem respondere. Ne- que contra hoc invenio rationem, aut moti- vum aliquod contrariee opinionis, cui satisfa- cere necesse sit.

6. Quarta conclusio. — Non possunt ab eodem duo stipendia pro una Missa exigi. — Verior sententia de fructu sacrificii Eucha- ristici. — Dico quarto, non polest sacerdos, servata justitiae eequitate, ratione unius Missee accipere, nisi unum adsequatum stipendium, sive ab una, sive a multis personis. Conclusio heec communis est, neque invenio auctorem

aliquem, qui contrarium in communi et abso- lute sentiat, ex vi talis muneris et stipendii; nam, licet contrariam sententiam aliqui Cajel. attribuanl, eo quod ex alia ejus opinione de valore Missee sequi videatur, tamen directe et formaliter nunquam id docuit, neque esset practice probabile in preedicto sensu; nam, ulrum fieri possit aliqua exceptio propler particulares rationes in aliquo speciali casu occurrentes, postea videbimus. Respectu ergo ejusdem personee conclusio evidenter sequi- tur ex principiis positis; nam si justum sti- pendium habet certum terminum , lege vel consuetudine taxatum, ergo, servata lege justitiee, non potest ille terminus excedi; ergo non possunt ab eodem duo stipendia pro una Missa exigi ; alioqui jam excederetur termi- nus seu quantitas justi stipendii, invito eo, qui dat; supponimus enim, eum duo stipen- dia dare, ut sibi duee Missae dicantur, sacer- dotem autem velle illi una Missa satisfacere, quod plane est contra rationabilem alterius voluntatem, et conlra pactum implicitum in priori acceptione et elargitione contentum; nam alter dedit duo stipendia sub conditione, et promissione .duorum sacrificiorum, et sa- cerdos sub eadem conditione acceptavit, a( recepit; postea vero non implet, nec stat promissis. Unde etiam injuste privat alte- rum majori fructu duplicis sacrificii. Ex hac vero parte sequitur altera, scilicet idem di- cendum esse respectu diversorum, quia me- dium justitiee, quod est medium rei, in ipsis rebus consistit, sive ad unam, sive ad plures personas dicat habitudinem; ut, si furari de- cem aureos peccatum mortale est, idem erit, sive ab uno, sive a pluribus hominibus subri- piantur; et idem est, si res carius vendatur, quam juste aestimatur, sive ab una persona totum pretium, sive parlim ab una, partim ab alia accipiatur. Sic ergo in praesente jus- tum etiam stipendium pro una Missa in re ipsa certum ac preefixum est; ergo quacum- que ratione majus accipiatur, sive ab uno. sive a mullis, injustum est. Accedit, quod secundum veriorem senlentiam, si idem sa- crificium pro multis offeratur, singuli defrau- dantur aliquo fructu, quem sacerdos posset, et deberet applicare; ergo nulli eorum a( eequalitatem satisfacit, neque adimplet jus- tum pactum et promissionem. Et hinc soluta manet objeclio , quse fieri solet ex eo quod Missa pro multis obiata tantum valet singulis, ac si pro uno solum offerretur. Negatur enim assumptum in eo sensu, quem in preesente

DISPUTAT. LXXXVI, SECT. III.

habere debet, ut ex dictis palet. Ac deinde dicitur, ut minimum, esse rem incertam, et periculis exposilam; et hoc satis esse, ut in- jusle fial contra rationabilem volunlatem ejus, qui stipendium dedit.

SECTIO III.

Utrum sacerdotes divites possint stipendia pro Missis accipere.

1. Prima sententia negat, quam mullum indicat D. Thomas in 4, dist. 25, quaest. 3, arl. 2, queesliunc. 1, ad 4; el Cajet., 2. 2, queest. 100, art. 2; Sylvest., verb. Simonia, qurest. 3; Adrian., in 4, materia de restit., fol. 91 ; et Gratian., in c. Pastores, § Verum, qusest. 2, ubi, ut videre est, multa jura con- gerit, in quibus significatur non posse juste sacerdotes divites redditibus Ecclesiasticis frui, et sustenlari ; quod eliam significatur in c. Illi autem, 12, queest. I , ubi Prosper ait, sacerdotes divites, qui possident sua , non peccare, dummodo propriis contenti rebus, nihil eorum, qure labori vel Ordini suo deberi arbitrantur, accipiant. Et similia referuntur ex August. in c. ult. ejusdem qusestionis , ubi significat, si hsec stipendia Ecclesiastica accipiantur ab hujusmodi divitibus, non in eorum usus, sed pauperum , esse distri- buenda. Eadem autem ratio est de his Missa- rum stipendiis; nam, quatenus spiriluali ti- tulo accipiuntur, inter Ecclesiastica bona computantur. Ralio autem esse potest, quia hoc stipendium solum accipi potest in susten- tationem ; ergo, qui hac non indiget, non po- test illud accipere; alioqui convincetur illud sumere, ut sui operis pretium.

2. Advertendum. — Prima conclusio. — Adverlendum est, sacerdotem posse esse di- vitem, vel ex bonis temporalibus et hseredi- tariis, vel ex redditibus Ecclesiaslicis, ex quibus (ut vidimus) quidam dantur sine obli- gatione clicendi Missam pro alio, sed ob alios titulos, quidam vero interdum dantur specia- liter propter hoc onus offerendi Missam pro aliquo. Dico ergo primo : quamvis sacerdos proprium habeat patrimonium, seu tempora- lia bona, quibus sufficienter ali possit, sine injustitia potest stipendium pro Missa accj- pere. Ita D. Thom., Quodlib. 6, art. 10; Soto, lib. 9 de Just., queest. 6, art. 1; Navar. in Sum., cap. 23, num. 102; Gloss. et Doctores, in c. Clericos, 1, queest. 2. Probatur, quia sa- cerdoti ministranti ex justitia debetur ali- mentum ; ergo juste potest illud accipere,

XXI.

eliam si alioqui temporaliter dives sit ; patet consequenlia, qui;i hoc est valde exlrinsecum, et pcr accidens, quod non tollit proprium jus, quod per se convenit. Confirmatur primo, quia quamvis possit sacerdos propria indus- tria, vel labore integrum victum lucrari, non tenetur, sed potest de altari vivere; ergo si- mililer potest idem facere, quamvis habeat temporales reddilus ; navn usus artis , vel propria industria interdum eequivalet tempo- ralibus divitiis. Confirmatur secundo, nam sacerdotes temporaliter divites habent bene- ficia Ecclesiastica, eorumque redditibus sine scrupulo fruuntur; sed nulla est major ralio de his, quarn de Missarum stipendiis : ergo. Tandem, miles, quamvis alias dives sit, juste accipit suae militise stipendium ; nam in illo etiam verum habet illud : Quis militat suis stipendiis unquam? ergo eadem est in prse- sente ralio.

3. Secunda conclusio. — Dico secundo : sa- cerdos habens beneficium Ecclesiasticum, quo sufficienter ali potest, si ratione illius non obligatur ad Missas speciali intentione dicen- das, potest sine injustitia stipendia Missarum accipere. Sumitur ex eisdem auctoribus, et probatur eisdem rationibus, quia quod hi redditus sint Ecclesiastici , impertinens est, cum ratione illorum stipendium Missee non debeatur; nam ad justitiee rationem in prse- senti non pertinet qualitas, seu modus divi- tiarum, sed hoc solum, quod ratione illarum non debeatur hoc ministerium, et consequen- ter, quod per accidens omnino se habeant, ut possint auferre jus percipiendi hoc stipen- dium. Quee ratio non solum convincit, posse accipi hoc stipendium omnino gratis obla- tum ; hoc enim modo, etiam si sacerdos ha- beat redditus cum obligatione dicendi Mis sam, potest novum stipendium gratis oblatum accipere, dummodo constet alium scienler et spontanee donare, ut in specie statim dice- mus cle parochis; convincit ergo ratio facta, posse hujusmodi sacerdotem juste exigere, et eodem modo pacisci, ac si alias nihil haberet, quod sine causa Navar. cum Cajet. negat; et patet, quia justitire ratio eadem est; nec pactum illam minuit aut violat, neque magis est simoniacum tale pactum in divite, quam in paupere; cur enim? nam etiam dives non pelit, ut pretium, sed ut alimentum sibi per se debitum; quo jure semper uli potest, bona alia, queecumque illa sint, in alios usus reser- vando. Atque hinc etiam fit, non teneri hu- jusmodi sacerdotes speciali obligatione, sti-

914 QILEST

pendia sic accepta pauperibus donare , ut quidam ex dictis auctoribus significant, quia revera acquirunt illorutn dominium, et per- sistendo in vi et obligatione justitiee, possunt eis libere uti; ex charitate tamen poterunt obligari, quia, cum his stipendiis ditiores effi- ciantur, poterunt facilius habere superflua , unde pauperibus subvenire possint. Potest etiam hsec obligatio in eis esse major ratione sui status, tamen intra latitudinem semper misericordiae et charitatis, quia non est, unde obligatio alterius rationis in eis oriatur.

4. Terlia conclusio. — Dico tertio : sacer- dos, qui ex obligatione sui beneficii, capella- nia3, aut aliorum reddituum Ecclesiasticorum tenetur Missam pro aliquo dicere, non potest pro eadem dicenda stipendium ab alio acci- pere. Dico, pro eadem, quia, licet habeat obli- gationem aliquoties in hebdomada, mense aut anno, pro aliquibus sacrificium offerendi ratione beneficii, nihilominus aliis diebus , quibus non obligatur, potest stipendia acci- pere , ut per se constat ex praecedentibus conclusionibus, quia pro illis diebus babet jus suum integrum, ac si nullos reddilus ha- beret. Sic ergo explicata conclusio sequitur aperle ex dictis dubio praecedente; nam sa- cerdos non potest duo integra stipendia pro eadem Missa accipere ; ergo neque potest sti- pendium accipere pro Missa, ad quam specia- liter offerendam tenetur propter alios Eccle- siasticos redditus; patet consequentia , quia illi redditus non solum Eequivalent adsequato stipendio, sed etiam superabundanti, regula- riter loquendo; hoc enim in hac disputalione supponimus; nam, si redditus sint insuffi- cientes, jam sacerdos non obligabitur ratione illorum plene ac inlegre, ut supra insinuatum est, et dicemus etiam sectione sequente.

5. Conclusio. — Sacerdos non potest acci- pere duplicatum stipendium inteqrum. — Et juxta hanc conclusionem, adjunctis his, quse in prima sectione dicta sunt, expecliendum est commune dubium cle parochis, an possint stipendia Missarum accipere. Soto enim loco citato, quamvis teneat, parochum teneri, quo- tidie sacrificare pro suis ovibus, nihilominus addit, posse accipere stipendium ab eisdem ovibus suis, ut sacrificium pro aliquo in spe- ciali offerat, quia parochiani non debentquae- rere extraneum sacerdotem, qui pro eis spe- cialiter offerat. Unde offerendo voluntarie eleemosynam suo parocho, consequenter etiam volunt, et contenti sunt, ut pro eis ipse offerat eo modo, quo potest. Neque intendunt eum

LXXXIII, ART. VI.

obligare, ut aliunde sacerdotes vocet, vel, ut Missas aliis dicendas committat, neque etiam ipse hujusmodi obligationem suscipit, aut ea intentione eleemosynam acceptat. Ab extra- neis vero (ait Soto) non potest stipendium accipere, quia non potest pro eis specialiter offerre. Sed haec non videntur admodum con- sequenter dicta. Dico igitur, cum parochi non teneantur quotidie pro subditis celebrare, ut ostendimus, pro illis diebus, pro quibus non obligantur, posse accipere slipendium , tam ab extraneis quam a propriis ovibus. Patet ex praecedente conclusione, quia, quoad eos dies habet parochus jus suum integrum , ac si beneficium non haberet. Unde infero : quo- tiescumque parochus accipit stipendium , etiam a suis subdilis, si possit commode pro eo, qui dedit stipendium , Missam clicere eo die, quo non obligatur offerre pro suis subdi- tis, debet id facere, et pro illo integre offerre, quia, per se loquendo, ad hoc obligatur, et potest talem obligationem implere; ergo te- netur. Item, quia haec est justa voluntas dan- tium stipendium, ut, scilicet, pro eis integre offeratur, maxime, si commode fieri potest. Imo addo, per se loquendo, non posse paro- chum accipere stipendium, eliam a propriis subditis, eisque satisfacere, pro illis offerendo illis diebus, quibus ex obligatione offert pro suo populo. Patet ex conclusione tertia, quia non potest accipere duplicatum slipendium integrum. Dico autem, per se loquendo, quia si revera non possit aliter singulis parochia- nis satisfacere, tunc, faciendo prout potest, implebit obligationem suam; oportebit au- tem, ut eo casu parochiani intelligant, paro- chum ipsum non posse aliter pro eis offerre, ut voluntarie contenti sint illo offerendi modo, quia alias fieret eis injuria, accipiendo ab eis integrum stipendium, non declarando eis im- pedimentum seu impotenliam, quam paro- chus habet ad offerendum pro eis solis, et ex singulari, ac propria intentione. Sufficiet au- tem, ut ex consuetudine, vel publico mandato intelligant subditi , parochum suum teneri, vel omnibus , vel talibus diebus, pro sua plebe sacrificium offerre; nam, si nihilomi- nus aliquis eorum ei voluntarie praebeat sti- pendium , ut eisdem diebus pro se sacrifi- cium offerat, signum est, ipsum cedere juri suo, solumque velle illo specialiori modo ad sacrificium concurrere, ut pro ipso simul cum aliis specialiter offeratur; hoc autem modo, et hac scientia interveniente, etiam a quocumque extraneo posset accipi stipen-

D1SPUTAT. LXXXV!

dium ; nam etiam ille potest suo juri cedere, et illo genere oblationis esse contenlus; et parochus polest offerendo primum pro suo populo simul pro alio offerre, ut illi lantum prosit, quantum absque injuria sui populi potest. Quando vero parochi impedimentum non est adeo publicum, quia non sunt cerli et deslinati dies ad offerendum pro populo, sed solum in genere, seu in communi scitur, quosdam dies habere liberos, quosdam vero ad offerendum pro populo obligatos, tunc oporlebit, ut, quando subditi, vel extranei stipendium offerunt, eis sacerdos suum impe- dimenlum et onus aperiat, ut vel illi vo- luntarie consentiant, vel alium sacerdotem queerant.

6. Consectarium.. — Ex quo tandem infero, quando in Ecelesia non est solus parochus, sed sunt alii etiam sacerdotes stipendarii , tunc multo minus posse parochum satisfacere danlibus stipendia, sive parochiani sint, sive extranei, offerendo pro illis. quando pro suo populo celebrare tenetur, quia tunc, licet per se non possit, per alios potest plene illis satis- facere ; ergo debet. ltem, quia hrec censetur esse justa voluntas dantium stipendium ; et ita interpretanda est, nisi aliud evidenter constaret aliunde; et ita etiam habet usus. Qua3 omnia confirmantur, quia alias posset parochus a suis parochianis simul accipere plura stipendia, partim ex testamentis, par- tim a vivis offerentibus, et omnibus, et obli- gationi suoe parochire simul una Missa salis- facere, quod est valde absurdum. Quando ergo tot eleemosynis seu stipendiis onuslus est, debet, quoad commode possit, curare, ut per se, vel alios, omnibus integre satisfaciat; vel, si hoc non potest (quod rarissime eve- niet) adnioneat eos, qui stipendia offerunt, ut, vel ipsimet sibi provideant, vel certe contenti sint ea oblatione , quam ipse pro eis facere potest. Cui doctrina^ videtur consentire Na- varr., cap. 25, num. 92.

7. Advertendum . — Hac vero occasione hic obiter qureri solet, an parochus, qui multa slipendia Missarum congregat, eaque postea inler sacerdotes stipendiarios distribuit, pos- sit licite aliquam partern sibi retinere, vel ratione sollicitudinis et laboris, vel certe, quia stipendium sibi datum est pingue, vel summum intra latitudinem eequalis stipendii, quod autem ipse dat aliis, est etiam justum, magis lamen moderatum, vel eliam mini- mum. Quidam negant hoc licere, Major in 4, dist. 45, qua3st. 3, dub. 2; Navarr., cap. 25,

, SFXT. III. 915

num. 91; Cordub., dicla quasst. 4, dub. 1, quia voluntas dantis slipendium est, ut totum

illud detur sacerdoti pro se Missam dicenti; et ideo alius non habet justum titulum par- tem aliquam usurpandi. Contrariuin tenet Soto, dicto lib. 9 de Just., qusest. 3, art. 1, ubi peculiariler ioquitur de parochis, qui in sua parochia hoc onus suscipiunt, ratione cu- jus possunt aliquid accipere. Ego vero censeo intrinsece non esse hoc contra justiliam, non solum ratione illius oneris, sed etiam, quia nulli fit injuria in ea distributione, seu quasi commutatione. Suppono enim dari stipendia- rio sacerdoti justum stipendium in omni ri- gore, nam alioqui fieret illi injuria ; hoc autem servato, nulla fit, etiam si intra latitudinem justi minimum detur; neque etiam fit injuria ei, qui dedit stipendium, quia Missa ejusdem valoris pro illo offertur; nulli ergo fit injuria. Ralio autem a priori est, quia parochus vel sacerdos, qui primo accipit stipendium, sta- tim acquirit dominium illius sub obligatione dicendi Missam alteri , quam potest per se vel aiium implere ; ergo, si postea satisfaciat integre illi ob!ationi,nulli facit injuriam, etiam si minori stipendio dato id assequatur, quia jam non se gerit, ut pure oeconomus, sed ut dominus accepli stipendii, ad quem spectat, obligationem illam implere, ut commode po- tuerit. Unde potest exemplis moralibus hoc declarari.Nam, si dominus committat famulo tantam pecunias quantitatem, ut triticum talis qualitalis tanti emat, quamvisfamulus minori pretio illud postea cornparet, non potest sibi usurpareresiduam pecunias quantitatem, quia non erat dominus illius ; unde non habet ti- tulum ad retinendam illam. Si vero famulus statim fieret dominus illius pecunias ex con- sensu dantis, sub obligatione dandi triticum talis qualitatis et conditionis, quamvis postea minori pretio emeret, reliquam pecuniam re- linere posset. In praesenti igitur parochus non se gerit priori, sed hoc posteriori modo; ergo in rigore non est injustus, eam partem reti- nendo. Aliud exemplum esse potest : si quis, anticipata pecuniae receptione, vendat triti- cum postea reddendum, illudque deinceps mi- nori pretio emat, satisfaciet priori emptori, integram tritici quantitalem illi reddens. Po- test vero differentia aliqua in his exemplis assignari, quia in eis, sicut potest quis reti- nere residuam pecunias partem, ita, si opus esset aliquid de suo adjicere, ut obligationem impleret, teneretur idfacere; et ita potest in- terdum accidere ; at vero in prassenti nullum

LXXXIII.

/

916 QUiEST

est periculum, quod oporteat inlerdum paro- chum plus stipendii dare, quam acceperil. Dico tamen hoc esse accidentarium. Nam ex vi obligationis, vel per seipsum debet satis- facere obligationi, vel cerle dare totum sti- pendium necessarium, ut per alium satis- faciat. Hoc denique patet quotidiano exemplo habentium capellanias, quibus salisfaciunt, per alios Missas dicendo, dando eis stipendia justa, quamvis ipsi multo uberiora recipiant, et apud se reliquam partem retineant. Sed, quanquam hsec in rigore vera sint, nihilomi- nus haec veluti commulatio habet speciem turpis lucri; et ideo consulenda non est, sed potius corrigenda, quoad fieri possit; quod si non possit, erit toleranda.

SECTIO IV.

Utrum sacerdotes pauperes possiut accipere duplicata stipendia.

1 . Aliqui graves auctores ila affirmant, saltem, quando unum stipendium non sufficit ad integram diei sustentationem, non solum quoad victum et vestilum propriae personae, sed etiam ad alendam suam familiam, et con- sanguineos etiam, si sub illius cura, et in ejus familia sint. Unde consequenler dicunt, tot posse accipere stipendia pro una Missa, quot sufficiant ad hujusmodi sustentationem inte- gram. Ita senlit Cano, 12 de Locis, cap. 13, ad 1 0 ; Soto, lib. 9 de Justit., qusest. 3, art. 1 , in fine, et in 4, dist. 13, quaest. 2, art. 1, in fine; et nonnulli ejusdem ordinis Theologi idem docenl et consulunt. Fundamentum est, quia, qui altari deservit, de altari vivere de- bet. Ilem, quia non est cogendus sacerdos pauper mendicare,aut aliquo indecente modo victum quaerere, ut constal ex Trid., sess. 22, cap. 2 de Refor. Et confirmatur, nam Papa inlerdum concedit pauperibus religiosis vel Ecclesiis, ut minori sacrificiorum numero pluribus stipendiis salisfaciant; Episcopi etiam, si expedire judicant, inlerdum mi- nuunt numerum Missarum ex obligalione di- cendum, ut supra insinuavimus , et probat etiam Trid., sess. 22, cap. 4; ergo signum est, hoc non continere inlrinsecam injusti- tiam, quia alias non posset Papa , vel Epis- copus, alios privare jure suo, si illud habe- rent. Soto vero et alii addunt limitatioaem,

ART. VI.

2. Auctores prsedicti rejiciuntur. — Sed in primis hi auctores in duobus non videntur mihi consequenter loqui : primo in prsedicta limitatione; nam, si fundamentum hujus sen- tenlise verum est, stipendium illud, quod est insufficiens ad preedictam sacerdolis susten- tationem, non est sequale neque justum ; ergo, qui, illo tantum dato, postulat, ut pro se solo sacrificium offeratur, injustam rem postulat; ergo, quamvis alius fortasse paupertate coac- tus icl promittat (juramentum secludo), non tenetur lalem promissionem implere, sed po- test se indemnem servare; vel, si e contrario tale slipendium non est ita insequale, quin alter possit juste petere, ut pro se solo offe- ratur sacrificium, sufficiet ad eamdem obli- gationem implicita seu virtualis voluntas, quam habent omnes, quihujusmodi stipendia conferunt sub hac existimatione et spe. Se- cundo, non videntur prsedicti auctores con- sequenter loqui, limitando hanc sententiam ad solos pauperes sacerdotes, quia vel illud stipendium integrum , ad sacerdotis susten- tationem sufficiens, et ex multorum eleemo- synis resultans, est de se justum stipendium vel superexcedens; hoc secundum ab eis non dicitur, nec dici potest consequenter ; si au- tem dicatur primum, sequitur, etiam sacer- dotem, alias divitem, posse totum illud sli- pendium accipere, quia etiam ipse habet jus vivendi ex. altari, cui deservit; quod autem alias dives sit, est per accidens, «t nihil im- pedit, quominus ille possit uti jure suo, ut supra declaratum est; quodsi absurdum est, hanc licentiam dare divitibus sacerdotibus, ut revera est, nullum est fundamentum, ut pau- peribus tribuatur.

3. Conclusio. — Occurritur objectioni. — Dico ergo , non posse pauperes sacerdotes plura stipendia justa, seu lege aut communi aestimatione taxata, pro una Missa accipere. Ita tenet Navarr., cap. 25,num.92; Corduba, dict. quaest. 4, dub. 2. Ratio est, quia pau- pertas (seclusa extrema necessitate, de qua nunc non agimus) non dat facultatem acci- piendi rem alienam, invito domino, aut ven- dendi rem carius, quam valet; nec merce- narius aut miles potest aliquid ultra suam mercedem , aut justum stipendium accipere ratione paupertatis: ergo nec sacerdos ob paupertatem potest accipere aliquid ultra

scilicet, nisi is, qui dat stipendium, expresse justum stipendium; ergo non potest duo sti- postulet, ut pro se solo Missa dicatur, et ipse pendia accipere; nam supponimus ex dictis, illam promitlat; nam tunc tenetur servare unum eorum esse justum et fequale; ergo al- pacti fidem. terum erit ultra justitiae sequalitatem. Et con-

DISPUTAT. LXXXVl, SECT. IV.

firmatur, quia sacerdos, qui ob infirmitatem vel aliud impedimentum non potest facere sacrum, non potest vel unum stipendium ac- cipere, decipiendo alium , pro quo non est Missam dicturus, ut siuf paupertati subve- niat; ergo neque ille, qui potest unum tantum facere sacrum, potest titulo paupertatis post primum stipendium accipere secundum, quia postquam obligatus est ad Missam pro uno dicendam juslo et aequali stipendio, perinde se liabel respectu alterius, ac ille qui cele- brare non potest. Dices, hsec argumenla sup- ponere quodlibet ex illis stipendiis esse per se justum et sequale; quod tamen alii auctores non admittunt. Sed hoc sufficienter funda- tum est in sectione 2; et ex ipsismet terminis, quibus utimur, videtur per se notum ; suppo- nimus enim, hoc slipendium esse justa lege taxatum, vel communi consuetudine et aesti- matione, quae sunt regulae justi pretii, vel stipendii. Sed adhuc dicere possunt, hanc sequitatem justi stipendii non esse omnino absolutam, sed respeclivam. Unde licet res- pectu divitis, quodlibet illorum sit sufficiens et aequale stipendium, tamen respectu pau- peris est insequale. Sed hoc facile refellitur ex dictis; nam conditio paupertatis, vel divitia- rum , impertinens est ad eequalitatem , seu condignitatem stipendii ; quee non ex condi- tione personee , sed ex ministerio pensanda est, ut patet ex dictis sectione praecedente, et exemplis militum, et aliorum operariorum. Et ratio est, quia paupertas obligare potest ad subveniendum indigenli ex misericordia, non tamen obligat ex justitia ad dandum mi- nistro omnia, quibus indiget, sed quod mi- nisterio ejus, juxta preescriptam legem seu mensuram, debitum est.

4. Consectarium. — Rationes Soti et Cani quid probent. — Unde consequenter infero, si talia stipendia non sint integra, qualia lege taxata sunt, tunc posse sacerdotem , vel a diversis, vel ab eodem, tot stipendia pro una Missa accipere, quot sufficiant ad justum sti- pendium, et lege taxatum conficiendum, quia tunc fit injuria sacerdoli , et ipse potest se indemnem servare, et hoc probanl rationes Soti et Cani, qui non tam differunt ab aliis auctoribus, in hac formali conclusione, quod pro una Missa tantum licet unum justum sti- pendium accipere, quam in modo definiendi et taxandi hoc justum stipendium. Limitat autem Corduba hoc ultimum corollarium, nisi sacerdos expresse promittat, se dicturum Missam tantum pro uno , etiam si ineequale

dederit slipendium; sed, ut /lixi, stando in rigore justiliae, haec limitalio hon videlur ne- cessaria, quia tali sacerdoti fit injuria; cogi- tur cnini ob paupertalem ineequale slipen- dium acceptare; potest ergo , non obstante priori pacto , se indemnem servare; sicut famulus aut operarius, cui condigna merces non tribuitur, potest damnum suum, ut po- tuerit, resarcire, etiam si in principio ob pau- pertatem coactus sit pacisci pro injusto et ineequali stipendio; et similiter, qui ob ne- cessitalem cogitur triticum emere injusto pretio, polest sine injustitia, alia via se in- demnem servare. Dixi autem, ex vi justitise, nam si sacp-dos omnino voluntarie contentus sit illo stipendio, et promillat, se integre sa- crum oblaturum pro tali persona, tunc ad implendum tenebitur, magis ratione promis- sionis simplicis quam stipendii.

5. Notatu dignum. — Ad fundamentum prioris sententise jam supra declaratum est, justum stipendium Missee non esse pensan- dum ex his omnibus, quibus sacerdos indiget ad integram diei sustentationem. Quocirca, si sacerdos pauper sit, fideles ex misericordia et pietate debent illi subvenire; ipse tamen non potest injusto titulo res alienas usurpare. Sed ne mendicare cogatur, quod non decet in his, quipaupertatem voluntariam non pro- fitentur,ad Episcopi curam pertinet, vel eum non ordinare, vel ei de necessariis providere. Ad confirmationem , imprimis posset argu- menlum illud in contrarium retorqueri; nam, si ad idfaciendum Pontificis auctoritas et dis- pensatio necessaria est, ergo per se ac pro- pria auctoritate id facere non licet. Deinde dicitur, nec Episcopos id posse facere, nisi, vel quando reclditus sunt insufficienles ad tantum Missarum numerum, vel quando aliis justis de causis ita possunt instiluentis vo- luntatem interpretari; neque etiam Summus Pontifex potest id facere ex mera voluntate sua, quia non est dominus omnium lempora- lium bonorurn, etiam, quae Ecclesise relicta sunt, sed dispensator; et ita solum hoc potest per modum justae dispensationis ex causa ralionabili , quae esse potest, vel ali- qua ex dictis, vel certe, quia jam est mo- raliter impossibile, omnibus obligationibus ad sequalitatem satisfacere ; et ideo , vel dispensat , vel inlerpretatur, ut satisfactio fiat aliquo prudenti modo possibili. Accedit, quod polest Pontifex ex thesauro Ecclesiae applicare, quidquid satisfactionis in eo casu minuitur, iis qui stipendia Missnrum relique-

QUiEST. LXXXIU, ART. VI.

runt; unde pie ac probabiliter creditur ita facere.

DISPUTATIO LXXXVII.

DE MINISTRO AD SACRIFICIUM NECESSARIO , EJUSQUE OBLIGATIONE.

Sacerdotes sunl proprii ministri hujus sa- crificii. — Explicuimus obligationes omnes, pertinentes ad sacerdotes. qui sunt proprii minislri hujus sacrificii ; quia vero ipsi etiam indigent aliquibus, vel saltem aliquo sibi in hoc ministerio deserviente (quod etiam inter ceeremonias Missee ab aliquibus computatur, ideo de hujusmodi ministro duo breviter vi- denda sunt. Primum, quanta, et qualis sit ejus necessitas ; deinde, queenam obligationes ad illum pertineant.

SECTIO I.

Utruni ad sacrificiurn Missse peragendum, unus aut plures ministrantes necessarii sint.

. Ratio difficultatis est, quia Sother Papa, ut Gratianus refert, in c. Hoc quoque , de Consecr., dist. I, pra?cepit, ut nullus pres- byter Missarum solemnia celebrare pree- sumat, nisi duobus preesentibus, sibique respondentibus; quod etiam preecepisse Ana- clelum, colligi potest ex ejus epistola 1 , ubi de sacerdotibus agens, sic inquit : Ipsi, quando Domino sacrificant, non soli hoc agere debent, sed testes secum adhibeant, ut Domino perfecte in sacratis Deo sacrificare locis, probentur. Et postea de Episcopo addit, ut plures testes adhibeat, quam alius sacerdos, ut refertur etiam in cap. Episcopus, de Gonsecr., dist. 1 . Unde preeceptum hoc ex Sothero et Anacleto refert Microlog., de Rebus Eccles., cap. 2, et simile refert Burch., lib. 3, cap. 68, ex Con- cil. Nannet., cap. 30. Et ratio, quee ex his decretis sumitur, est; quia sacerdos in Missa seepe loquitur cum multis, ut, eum dicit : Dominus vobiscum, et, Orate fratres, Bene- dicat vos omnipotens Deus; et quod diffici- lius est, seepe canon facit mentionem plu- rium offerentium et circumstantium , imo et communicanlium , ut patet ex illis verbis : Quolquot ex hac altaris participatione sump- serimus, omni benedictione ccelesti, et gratia repleamur. Unde Walfrid. Strabo, lib. de Rebus Eccles., cap. 22, illam dicit esse legi- timam Missam, in qua adsunt sacerdos, res- pondens, offerentes et communicantes. In

contrarium vero est Ecclesiee consuetudo, qua receptum est, ut seepe Missee dicantur, uno tantum assistente et respondente. Unde in Concil. Mogunt. I, c. 43, solum requiritur, ul presbyter non celebret solus, quamvis ea- dem ratio supra tacta ibi adjungatur, scilicet, nam quomodo dicet, Dominus vobiscum, Sur- sum corda, et alia similia, cum alius nemo cum eo sit?

2. In hac re possunt esse duee extremee sen- tentiee. Prima est heereticorum hujus tempo- ris, qui graviter reprehendunt Missas solita- rias (quas vocant), seu privatas,et preesertim eas, in quibus nulli communicant preeter sa- cerdotem. Fundanturque in exemplo coenee Dominicee; Christus enim, multis astantibus hoc sacrificium perfecit, et simul sumpsit, et distribuit omnibus qui preesentes aderant, et subjunxit, hoc facite; ita ergo ex ordina- tioneilliusperagendum est.Secunda sententia esse potest, Missam posse celebrari sine ullo ministro, quia jure divino hoc non est prohi- bitum, neque jure etiam Ecclesiastico constat in hoc aliquid esse preescriptum. Nam illa jura Pontificia antiquata sunt, ut videbimus. Concilium autemMoguntinumprovinciale est, unde non potest generalem obligationem in- ducere; neque ratio ejus videtur convenienter adjuncta; alias etiam sacerdos non posset Ecclesiasticum officium dicere sine ministro, quia etiam dicit : Dominus vobiscum. Respon- dent aliqui , non esse simile, quia, quando sacerdos solus recitat, non debet dicere, Do- minus vobiscum, sed, Domine exaudi oratio- nem mearn. Ita Durand., lib. 2 de Ritibus Eccles., cap. 15, qui falso in eamdem senten- tiam citat Durand., lib. 4 Ration., cap. 14, et revera est falsa sententia, ut docet Navar., lib. de Horis canon., cap. 22, et multo anlea significavit Petrus Damian., in epist. supra citata, de Dominus vobiscum; et constat satis ex usu Ecclesiee. Addo, etiam esse alia verba in canonico officio, quee videntur requirere plures aslantes, vel saltem ministrum res- pondentem, quae nihilominus diciintur a sa- cerdote, clum solus recitat, ut, Oremus, Bene- dicamus Domino , etc. Ergo idem potest in Missa fieri.

3. Prima conclusio. — Notabile. — Auc- toris sententia. — Dico primo, circa hoc nihil esse jure divino preeceptum, aut prohibitum. Heec conclusio ex parte de fide est, et quoad omnia videtur mihi certa. Quod enim jure divino non sit preeceptum, ut quoties Missa offertur, et Eucharistia consecratur, assisten-

DISPUTAT. LXXXVII, SECT. I.

tibus distribuatur, in superioribus Late pro- batum est; ubi etiam e converso oslendimus, non esse proeeeptum jure divino eis, qui Missi.e assistunt, ut in ea communicent; hsec enim duo correlativa sunt; nec posset unum sine alio praecipi. Videantur supra dicta, ne eadem repelantur. Deinde est etiam de fide, non esse jure divino praeceptum , ut Missa coram multis ministrantibus, et assistentibus dicatur, et non possit cum uno solo dici; hoc etiam probat salis usus Ecclesiae, qui, cum sit fere universalis et ab Ecclesia generaliter ap- probatus, non potest errorem continere; non est ergo contra divinam prohibilionem. Ne- que existimo hanc consuetudinem esse parum antiquam, quamvis id significet Odo Came- racensis, in expositione canonis dicens : Cum primitus Missx sine collecta non fierent, pos- tea mos inolevit Ecclesise solitarias et maxime in coznobiis fieri Missas. Nihilominus tamen hunc morem esse valde anliquum colligi po- test ex Gregor., lib. 4 epistolar., c. 43, alias 87, ubi prohibet, Missas publicas fieri in quo- dam monasterio, ne in servorum Dei secessi- bus, popularibus occasio prsebeatur ulla con- ventibus; simile quid habet lib. 4, epist. 46, alias c. 146, ubi prohibet, Missas publicas in quodam loco celebrari, ubi tamen Missam fieri permiltit idem lib. 7, epist. 71, et lib. 8, epist. 3, quibus locis, etiam facit men- tionem Gregor. privatorum oratoriorum, in quibus Missee dici solebant, non tamen pu- blice, ne cum populi concursu fierent; et homil. 37 in Evangel. refert, Cassium Nar- niensem Episcopum, aliquando in privato oratorio celebrasse, quod ad Ecclesiam ire non valeret. Augustin. etiam, 22 de Civit., c. 8, meminit cujusdam Missse privatim dictee in privato loco; et de S. Gregorio Nazianzeno refert Sozomenus, lib. 7 Hist., c. 5, sacrifi- care solitum in exigua cellula in privato ora- torio; et Niceph., lib. 8, c. 31, ait, Lucianum Martyrem sacrificasse in carcere, et suo pec- tore pro altari usum esse, cum jaceret onustus catenis. Constat autem ad hsec loca, et in hu- jusmodi sacrificiis, non potuisse audientium seu ministrantium multitudinem congregari. Item de Consecrat., dist. 1, in c. Et hoc, re- fertur ex August., ut Missse peculiares, quee diebus solemnibus fiunt, non ita publice fiant, ut propter eas populus a publicis Missarum solemnibus abstrahatur. Deinde probatur ra- tione, quia nullibi tale praeceptum divinum habetur scriptum, neque ex traditione colli- gitur, sed polius contrarium, ut ostensum est.

Neque ex facto Christi. tum quia , ut srepe dictum est, non omnes eircumstantiaj illius facti positas sunt in praceepto ; tum eliam quia alias oporleret, ut minimum, duodccim personas Missae astare, quia Christus coram totidem celebravit; et eadem ralione oporte- ret non plures adesse; quae constat satis esse absurda. Unde eliam sumitur argumentum, quia non potest, vel apparenli argumento, designari numerus astantium, vel minislran- tium, qui ex jure divino necessarius sit ad Missam dicendam , ila ut cum minori licite fieri non possit ; ergo signum est nullam mul- titudinem esse necessariam. At vero, quod neque unus minister, qui sacerdoti inserviat, necessarius sit jure divino, non est ita de fide certum, ut oppositum asserere, haereticum sit vel erroneum, quia non est contra ullam de- finitionem aut traditionem Ecclesiae; imo, cum factum ipsum sit consentaneum consue- tudini, et praecepto Ecclesiee, ut infra dicam, non est, cur sit erroneum, dicere ex divino jure manasse. Nihilominus tamen existimo hoc esse omnino falsum, et conclusionem positam, etiam quoad h^nc partem, esse ve- rissimam, quia in Scriptura nullum est funda- mentum hujus divini juris, ut constat ex ar- gumento facto; neque etiam in traditione, quia nulla est hujus praecepti mentio in antiquis Patribus; imo de illis Missis, quae privatim fiebanl a Sanctis antiquis, vel in oratoriis, et solitariis locis, vel in cryptis, aut carceribus, non constat, utrum aliquem ministrum in eis haberent. Preeterea nulla est sufficiens ratio acl fingendum hujusmodi praeceptum divi- num ; nam si ratio sacrificii secundum se con- sideretur, non repugnat a solo sacrificanle fieri, ul ex supra dictis constat; neque in hoc excogitari potest aliqua intrinseca malitia; si vero consideretur peculiaris institutio hujus sncrificii, tota substantia ejus potest fieri a sacrificante sine ullo ministro; imo et inter- dum fieri potest cum debita reverentia, quse per se non pendet ex alterius ministerio ; ergo non est, cur fingatur tale prseceptum jure di- vino latum.

4. Secunda conclusio. — Quot, quibusque modis dici soleant Missse tum privatse, tum publicse. — Qusesito satisfit. — Dico secundo, jure Ecclesiastico necessarium esse, per se loquendo, saltem unum ministrum praeter sacerdotem sacrificantem, non tamen plures, nisi in Missis solemnibus. Ha?c est communis sententia auctorum, quos statim referam. Ad quam explicandam est imprimis supponenda

920 QUiEST

illa distinctio Missae in solemnem seu publi- cam, et particularem seu privatam. Quibus vocibus caute hoc tempore utendum est prop- ter haereticos, qui Missas privatas damnant; eas autem praecipue vocant privatas, in qui- bus nemo precter sacerdotem communicat sacramentaliter; quorum sensum damnans Concil. Trident., sess. 22, c. 6, et can. 8, dicit , has Missas communes censendas esse, partim, quod in eis populus spiritualiter com- municet, partim vero, quod a publico Ec- clesise ministro, non pro se tantum, sed pro omnibus fidelibus, qui ad corpus Christi per- tinent, celebrentur ; quae posterior ratio uni- versalior est; semper enim sacerdos offert, Ecclesiee nomine, ut publicus legatus pro toto orbe, ut ex canone Missee consta t; et ex Chrys. , homil. 5 de Verbis Isaiae, et 26 in Matth., et ex aliis multis supra adductis. Sed quanquam in hac verborum significatione hoc verum sit, tamen aliis rationibus constat, quasdam Mis- sas peculiares vel privatas dici, ut a publicis

vel communibus distinguantur; sic enim in terdum dicuntur Missae peculiares, quae juxta propriam devotionem dicuntur de aliquo Sancto, vel de Trinitate, etc, et non juxta commune officium Ecclesiee; et ita sumitur heec vox in cap. Quidam laicorum, de Cele- brat Miss., et nunc communiter hee dici solent Missse votivse, distinguunturque a Missis de die, aut de tempore. Alio modo dici solent Missee privatee seu peculiares, quee speciali in- tentione pro aliquo negotio, vel pro aliqua persona offeruntur, ut pro defunctis, pro Rege, fructibus, etc.,a quibusnon excluditur generalis oblatio et deprecatio; hoc enim nunquam fieri licite potest, ut supra diximus; sed quia ex peculiari intentione pro aliqua re speciali fiunt, hoc tilulo privatee dici possunt; et e contrario, quee absolute pro omnibus of- feruntur sine peculiari applicatione, dicentur communes seu publicae; quae tamen vocum significatio ad preesens institutum nil refert. Alio item modo, et satis juxta vulgi consue- tudinem, nunc dici solent Missee publicee seu solemnes, quee canuntur; privatae vero, quae tantum recitando dicuntur; nam communiter cantus adjungitur propter populi frequentiam et solemnitatem, et ideo quando sine cantu dicitur Missa, per se non censetur requirere hanc populi frequentiam, et ideo privata di- citur. Unde ad heec duo membra sic explicata potest facile applicari conclusio posita, quam- vis formaliter loquendo, si solam solemnita- tem cantus attendamus, nihil repugnet, Mis-

LXXXIII, ART. VI.

sam hoc modo cantari cum uno solo ministro, etiam si nulli alii assistant; quod neque per se malum est, neque aliquo jure Ecclesiastico reperitur prohibitum; imo in aliquibus par- vis oppidis interdum ita fit, nec reprehen- sione dignum censetur; quamvis enim raro accidat, ad hujusmodi Missam aliquem popu- lum non congregari, tamen, si id acciderit propter inertiam, aut occupationem, vel rari- tatem populi, non ideo male ageret sacerdos, suam solemnitatem, quantum in se est, adhi- bendo. Alio ergo modo dicitur Missa publica, quae signo dato cum publica populi convoca- tione in publico loco, et certo tempore ad populi conventum destinato, fit; quomodo lo- quitur Gregor. citatis locis, et Augustin. in dict. c. Et hoc attendendum. Et haec quidem Missae, quamvis de se publicae sint, non tamen ita requirunt populi conventum, ut, si fortasse deficiat, sine illo dici, aut fieri licite non possint, quia licet populus , vel praeci- piatur, vel invitetur, ut ad illas conveniat, tamen sacerdos non prohibetur eas dicere, si per possibile vel impossibile, populus adve- nire negligat. Ex hoc ergo solo capite non requiruntur etiam ad has Missas in rigore plures assistentes vel ministrantes. Adjungi tamen solet in his Missis qua^dam peculiaris solemnitas, juxta ecclesiasticum ritum, juxta quem dici solent cum diacono, subdiacono, acolythis, etc, et hee dicuntur proprie Missae solemnes, de quibus loquitur D. Thom. hic, art. 5, ad 12, dum ait, quod in solemni celebratione Missae plures debent adesse; quod in sensu composito (ut sic dicam) est per se notum , quia de intrinseca ratione hujus solemnitatis est pluralitas ministran- tium; si ergo Missa debet esse solemnis, ne- cesse est, ut plures in ea ministrent. An vero necesse sit, Missarn interdum fieri cum hac solennitate, id queeri potest. Et dicen- dum videtur imprimis, non esse necessa- rium, ita semper fieri, ut constat ex usu Ec- clesiae, et ex facto etiam Christi Domini; deinde satis esse consentaneum juri etiam divino ut interdum ita fiat; non enim sine causa distincti Ordines instituti sunt, diaco- natus, subdiaconatus, etc, sed, ut eorum munera exerceantur; maxime autem exer- centur in his Missis solemnibus. Item, hoc muitum refert ad splendorem, et solemnita- tem Ecclesiasticorum officiorum, et ad majo- rem reverentiam hujus sacrificii, et ad diffe- rentiam festivitatum, ut cum majori, vel minori pompa et solemnitate fianl; ac deni-

DISPHTAT. LXXXVII, SECT. I.

que ad populi instructionem vel devotionem excitandam. Unde landem concluditur, posse quidem alicubi esse obligationem aliquas Missas dicendi cum hac solemnitate; sed quia de hac obligatione non est una generalis lex pro tota Ecclesia lata, in diversis locis seu Ecclesiis, juxla diversas consueludines aut peculiares leges, consideranda et servanda erit talis obligalio, et ea supposita, in modo solemnitatis adhibendo, servandus erit ritus ab Ecclesia inslitutus, juxta ea, quae in disp. 83 et 84 dicta sunt.

5. Juxta hanc ergo acceptionem Missae solemnis seu publicae, Missa privata dicetur omnis illa, quae cum praedicta solemnitate non fit; et hoc sensu intelligitur conclusio posita, quod in Missis privatis non requira- tur pluralitas ministrantium, seu assisten- tium, etiam ex Ecclesiastico jure, quod etiam docet D. Thomas, citata solutione ad 12, et alii auctores, et constat ex communi usu, qui declarat, vel nunquam fuisse tale praecep- tum ab Ecclesia latum; vel, si aliquando fuit contraria consueludine generaliter recepta, videntibus et consentientibus Episcopis et Ponlificibus fuisse abrogatum. Et quidem D. Thomas supra significat, nunquam in Eccle- sia fuisse hoc praeceptum ; nam decretum illud Sotheris exponit de Missis solemnibus, fortasse, quia ibi dicitur : Nullus Missarum solemnia celebrare prsesumat, etc., nisi cluo- bus prsese?itibus; sed haec difficilis est expo- sitio, tum quia hoc sensu superfluum est tale praeceptum, quia, ut supra dicebam, fieri non potest ut Missa solemnis sine pluribus ministris celebretur, quia in hoc ejus solem- nitas consistit; vel certe dicendum erit, ibi praecipi, quod omnes Missse cum ea solemni- tate dicantur, quod est difficilius, et contra D. Thom. mentem ; tum etiam quia ratio, quae ibi subjungitur, generaliter omnes Missas comprehendit, scilicet, ut sacerdos apte pos- sit dicere, Dominus vobiscutn, et similia. Unde Innocent. III, lib. 2 de Mysteriis M.issee, c. 25, referens hoc praeceptum, addit haec verba : Verum aliucl esl, necessitatis articulus, aliud religionis contemptus ; quibus significat, prae- ceptum illud obligare, quando commode im- pleri potest; tamen ob necessitatem praeter- mitti posse. Sed revera, nulla alia interve- niente necessitate, nisi quia non sunt plures, qui velint Missse assistere aut ministrare, potestMissa, uno solo ministrante, dici, quia revera nullum est de hac re praeceptum, a cujus observatione oporteat ob necessitatem

excusari. Aliter ergo Alens., 4 part., q. 36, memb. 5, alias quaest. 10, membr. 5, art. 2, § 7, dicit, quaedam retroactis lemporibus sta- tuta fuisse ob reverenliam tanti mysterii, quae postea abrogata sunt per usum, propter necessitatem et utilitatem. Et hujusmodi est hoc, de quo agimus; mulliplicato enim nu- mero presbyterorum, et utile, et necessarium fuit cum uno ministro celebrare, ne frequen- ter cogerentur sacerdotes sacrificium omit- tere. Ratio autem in praedicto decrelo allata congruitatem quidem habet, non tamen ne- cessitatem; nam, cum sacerdos dicit, Dominus vobiscum, Ecclesiam alloquitur, ad eamque intentionem suam referre debet. Unde Odo Camerac, ubi supra , de sacerdotibus hoc modo private ministrantibus ait : Cum non habeant, quam pluraliter collectam salutent, nec plurales mutare possint salutationes, con- vertunt se ad Ecclesiam, dicentes, se Eccle- siam in Ecclesia salutare, et in corpore totum corpus alloqui , et virtute totius communionis in Ecclesia confici sancta mysteria per gratiam Dei. Neque esse quemquam alicubi fidelium, qui vivificorum non fiat particeps sacrosanc- torutn , dum in corpore Ecclesise adhseret capiti, velut utile membrum. Et, juxta hunc sensum , exponit particulam illam canonis, Et omniutn circumstantium, non tantum de iis qui corporali adsunt praesentia, sed de omni- bus, qui in fide cum sacerdote communicant, et Ghristo capiti adhaerent, ut ibid. latius Ti- lelman. exponit, qui eodem modo exponit illa verba, Vel qui tibi offerunt, etilla, Quot- quot ex hac altaris participatione sumpseri- mus, scilicet, vel sacramentali sumptione, vel spirituali, per fidei et charitatis unionem. Dici etiam posset, merito illa verba in plurali dici a sacerdote, quia regulariter solent multi adesse, et ita ex intentione sacerdotis referri possunt ad circumstantes, sive unus sit, sive plures. Alia vero verba Anacleti P. minorem difficultatem habent, quia, neque voces conti- nent, quae satis aperte preeceptum indicent, sed consilium vel admonitionem; neque fun- dantur in ratione aliqua necessitatis, sed cu- jusdam congruitatis et decentiae, quae fortasse eo tempore magis habebat locum, quando sacerdotum multitudo, et sacrificiorum fre- quentia tanta non erat. Denique, quod Strabo ait, legitimam Missam esse, in qua sunt sa- cerdos , respondens, offerentes et commu- nicantes, licet improprie diclum sit, pie tamen polest exponi, vocari legitimam quoad perfectum usum, et participationem hujus

QlLliST. LXXXUI, ART. VI.

sacrificii, et sacramenti; non vero quoad ne- cessitatem legis imposita3 circa modum sacri- ficandi.

6.Decreta vero in contrarium citata in prin- cipio sectionis probant primam hujus conclu- sionis partem, nimirum, unum saltem minis- trum esse necessarium ad Missam dicendam; el confirmari potest ex c. Proposnit, de Filiis presbyterorum, quamvis ibi eodem modo de Missa, et de aliis divinis officiis, sit sermo. Unde videtur exponi posse textus ille de Missa solemni, seu publica quoadcantum; tamen in Concilio Basiliensi, sess. 21 , inler alios abusus aliquarum Ecclesiarum ibi pro- hibitos ponitur, quod Missa privata sine mi- nistro dicitur. Et (quod caput esl) ha?c omnia decreta sunt universali consuetudine confir- mata, quae consuetudo, etiam si alia deessent, haberet vim preecepti; et ita sentit D. Thom. supra;Palud. in 4, dist. 4 3, queest. 2, art. 1; Soto, quaest. 2, art. 5, ad 12; Sylvest., verbo Missa, queest. 2; Anton., 3 part., tit. 13,c.6, §5.

7. Quxsitum. — Potius celebrandum est sine ministro, qua cum foemina ministrante. — Sed dubitari circa hoc s.jlefc, an oporteat hunc ministrum esse virum, vel possit esse foemina. Respondetur, quamvis remote pos- sint foeminee interdum respondere sacerdoti, ut ex choro facere solent in Missa solemni , tamen proxime ad altare minislrare, respon- dendo, aquam et vinum preestando, et alia similia faciendo, nec possunt, nec debent, ut docent auctores supra citali, ex c. 1 de Go- habitat. clericor. et mulierum, ubi dicitur, ut nulla fcemina adaltare prsesumat accedere, aut presbytero ministrare. Item, quia est per se indecens, et nonnullum periculum continet saltem contra puritatem et munditiam tanti sacramenti. Ulterius interrogari solet, an in aliquo casu iiceat soli sacerdoti, nullum mi- nistrum habenti, sacrificium offerre, ita ut ipsemet sibi respondeat, et inserviat, sicut dicebat secunda opinio supra citata. Et ratio dubii esse potest, quia, licet Ecclesia id pro- hibeat, tamen in casu necessitatis non videlur Ecclesiasticum preeceptum obligare; ergo, saltem in illo licebit hoc facere. Atque ita sentit Glossa, dicto capit. Hoc quoque, de Gonsecrat., dist. 1, ubi ait, quod inclusus seu solitarius posset solus Missam cantare; et citat textum in capit. Quaesivit, de Verb. si- guificatione; in quo dicitur, quod sacerdos uno prsesente clerico, vel etiam solus, potest infirmum ungere; ubi Glossa advertit, id in-

telligendum esse in necessitate, quae legem non habet; idem ergo probabiliter dici potest in preesenti. Et hanc opinionem lenet Du- rand., lib. 2 de Ritibus, c. 15, et Soto in eamdem sententiam cilat Paludanum, dist. 13, queest. 2, art. 1; tamen ibi Paludan., concl. 2, solum dicit, unum ministrum suf- ficere, et dist. 13, queest. 2, art. 3, concl. 1, dicit, quod, licet solus sacerdos possit un- gere, si adjutorem non habeat, nunquam vero sine adjutore celebrare debet. Antonin. etiam supra, § 6, ait, quod, si aliquid eorum defuerit, quse requiruntur ad ritum celebra- tionis, potius est omitlenda Missa, etiam in die feslo, quam sit celebrandum; at vero inter requisita ad hujusmodi ritum prius nu- meraverat ministrum , quamvis, in eo §6, repetens et numerans aliquar alia in particu- lari, de hoc nihil specialiter meminerit. De- nique Solo, dist. 13, queest. 2, art. 5, ad 12, admittit, in aliquo casu necessitatis posse hoc fieri, non tamen adeo frequenler, ut Glossa supra citata significat, sed in urgenti casu necessitatis; ut, si esset dies festus, et non posset sacerdos Missam audire, nec socium habere sibi ministrantem; et hoc sequitur Jacobus de Graf., lib. 2 Sum., c. 42, n. 3, cilans Antonium de Butr., in c. 2 de Vita et honestate clericor., n. 11. Mihi videtur, hoc non esse sine dispensatione agendum ob cau- sam aliquam regularem (ut sic dicam) seu ordinariam; ut, v. gr., si quis eremita omnino solus viveret, sine socio, non posset licile, nec quotidie, nec diebus festis solus celebrare sine dispensatione, quia illa non potest pro- prie dici necessitas, sed voluntas ; nemo au- tem potest sua voluntate instiluere talem vi- vendi modum, in quo, preeler communem Ecclesioe consuetudinem, et contra ordinariam legem, celebret; at vero si necessitatis casus fortuito et extraordinarie accidat, probabile existimo, posse hoc fieri sine culpa, quia auctoritas preedictorum auctorum facit rem moraliter probabilem. Ilem, quia hoc pree- ceptum solum fundatur in Ecclesiastica con- suetudine, quam merito interpretari possu- mus, extra articulum necessitatis. Addit vero Soto, consultius esse, non ila celebrare propter cujuscumque festi necessitatem, sed propter festum magnee solemnitatis; quod quidetn ego ita consulerem, sed non damna- rem peccati mortalis eum, qui in quocumque festo id faceret. Unde fit, multo magis hoc licere propter periculum mortis ad sumen- dum viaticum, vel ad dandum illud alleri, et

DISPUTAT. LXXXVII, SECT. II.

sic de aliis similibus. Ac denique addendum censeo curn Solo supra, si in hujusmodi casu necessarium sit, aut soluni niinistrare, aut fceminam adjutricem habere, potius esse ce- lebrandum sine ministro quam cum foemina ministrante, tum quia hoc exprcssius est jure prohibilum, et de se videtur esse quid inde- cenlius, magisque vitandum.

SECTIO II.

Ad quid obligetur is qui sacerdoti iu sacrificaudo miuistrat.

'I . Duplex minister Missas. — Offerebat se hoc loco ilerum tractandus error hseretico- rum hujus temporis, dicentium teneri hujus- modi ministrum ad participandum de hoc sacrificio, seu ad communicandum. Sed nihil novi occurrit dicendum contra hunc errorem, quia non est specialis ratio de hoc ministro magis quam de aliis, qui Missse assistunt, quia nullo jure, neque divino, neque Eccle- siastico, ostendi potest, majorern obligatio- nem habere in hoc ministrantes , quam assistentes; neque aut ex natura rei et communi lege sacrificii , aut ex peculiari institulione hujus sacrificii. Unde Concil. Tolet. XII, can. 5, de solo sacrificante dicit : Quale erit sacrificium, cui neque ipse _sacri- ficans participare dignoscitur? Omisso ergo hoc errore, de quo plura videri possunt in Bellarm., lib. 2 de Miss., cap. 9 et 10, ut certum supponimus, non teneri hujusmodi ministrum ad communicandum in Missa, cui ministrat. Unde vix potest aliqua specialis obligatio , vel aliquod speciale preeceptum assignari his ministris jure positivo imposi- tum; sed solum illud, quod naturale est, ut unusquisque in assumpto munere, debito modo atque integre ministret. Ut autem hoc distinctius exponamus , distinguere possu- mus, juxta divisionem supra datam de Missa solemni et non solemni, duplex. ministerium seu duplicem ministrurn Missae. Unus est, qui ex officio ministrat, ratione Ordinis, quo ad tale ministerium consecratus est, ut cliaconus, subdiaconus et inferiores clerici. Alius est, qui solum ministrat ut laicus, privatim inser- viens, et nomine populi respondens.

2. Quxsito satisfit. — Aliud quxsitum. — Responsio. — Dubii enodatio. — De priori ministro ex officio multa possent hoc loco tractari, quee partim ex materia de Ordine pendent, partim ex his, quae dicta sunt de officio sacerdotis, servala proportione, defi-

niri possunt; et ideo breviter ea altingam, et rcmiltam. Primum enim inquiri potest, an hujusmodiclerici seuministri teneanturinler- dum suum ministerium exercere, solemniter minislrando? nam ex iis quas dicta sunt de obligalione sacerdotis ad sacrificandum , existimare quis posset eodem modo obligari inferiores clericos ad sua ministeria ali- quando exercenda, quia ministerium datur propter usum ejus, et Ordo, seu consecra- tio ad aliquam actionem , propter actionem ipsam. Dicendum vero est, moraliter lo- quendo, nullam esse hujusmodi obligationem, neque ex divino jure, neque ex Ecclesiastico; nullibi enim scriptum extat tale prseeeptum ; et Ecclesiastica consuetudo docet, neque tra- ditione haberi , quia usus Ecclesife est, ut multi ex his inferioribus clericis nunquam hsec ministeria exerceant, quod ab eis omit- titur sine ullo scrupulo peccati; et ratio est, quia hsec ministeria non sunt adeo necessaria in Ecclesia , ut oportuerit absolute prsecipi; in quo multum differunt a sacrificio, quod est proprium ministerium sacerdotis ; et in eo etiam , quod sacerdos habet supremum et absolutum ministerium in suo ordine; reliqui vero inferiores solum habent ministerium in orcline ad ipsum sacerdotem ; et ideo non est necesse, ut absolute obligentur, sed satis est, ut parati sint ad ministrandum, quando Ecclesia suo ministerio indiguerit, velquando sacerdos, vel superior potestalem habens, im- peraverit; aut denique, quando alio titulo beneficii vel consuetudinis tale munus ad eos pertinuerit. Deinde inquiri potest, supposito quod hujusmodi ministri, sive voluntarie, sive ex obligatione solemniter ministrent, quid observare debeant vel teneantur in hu- jusmodi minislerio? In quo dicendum est, teneri ad ea observanda, quee juxta ritum ab Ecclesia institutum , eirca solemnem Missee celebrationem instituta sunt, prout in Missali, vel Pontificali Romano habentur, sicut de sacerdote dictum est; omnia enim, quee de illo dicta sunt, hic possunt cum proportione applicari. Itaque uti debent vestibus sacris ab Ecclesia institutis in suo ministerio ; ser- vare etiam debent cseremonias omnes, tam in verbis quam in actionibus consistenles, quee acl illos pertinent ; peccarentque hsec leviter omittendo, vel negligenter aut irreve- renter tractando ; secluso autem contemptu et scandalo, raro erit in hoc grave peccatum, quia ut ministerium hoc minus principale est, et accidentarium in officio Missse, ita materia

QUjEST. lxxxiii, ART. VI.

hujus defectus communiter non apparet ad- modum gravis; interdum tamen esse potest, si, aut redundet in aliquam irreverentiam gravem ipsius sacramenti, aut, si eam ob causam aliquid omiltatur, quod licet acci- denlale sit, tamen majoris momenti in Missa censeatur, ut, si ob negligenliam diaconi mi- nistrantis calicem, mistio aquae omitleretur ; aut si subdiaconus vellet in Missa ministe- rium diaconi usurpare , nolletque epistolam dicere. aut aliquid hujusmodi. Tandem in- quiri posset, an teneantur hi , preesertim diaconus et subdiaconus, disponi ad gratiam, ut digne solemniter ministrent. Sedhoc suffi- cienter altigimus supra, tractando de sacra- menlis in genere, et de dispositione quee ad illa ministranda requiritur.

3. Qusesitum. — Responsio. — Auctoris sententia. — De alio minislro, qui absque ulla solemnitate vel consecratione Missee in- servit, solum necesse est, ut duo observet. Primum, ut juxta ritum ab Ecclesia pree- scriptum respondere sciat, atque respondeat, quia alioqui male faceret, usurpando mi- nisterium, quod non potest nisi ineplissime preestare. Item quia, si non rite respondeat, revera non erit minister. Unde perinde erit, quoad hanc partem, cum illius preesentia ac sine ministro sacrificare. Sed queeres, an in casu necessitatis , quando nullus adsit qui respondere sciat, possit sacerdos uti aliquo, quem ipsemet sacerdos in eadem Missa ad respondendum instruat, preeeundo, seu verba responsionum simul cum illo dicendo. Res- pondeo : si tanta sit necessitas, in qua liceat etiam sine ministro conficere, non est du- bium, quin hoc etiam liceat; imo, eseteris pnribus, potius esset utendum hujusmodi mi- nistro , quam omnino sine ministro cele- brandum , quia hoc modo minus violatur, etiam materialiter, Ecclesiastica consuetudo et preeceptum. Unde consequenter existimo minorem necessitatem sufficere ad utendum hujusmodi ministro quam ad celebrandum omnino sine ministro; sine aliqua tamen le- gitima causa et magna indigentia ministro- rum, non est hoc faciendum, quia est minus decens , et valde alienum a consuetudine Ecclesiee, et a ritu ejus, ad quem spectat, ut sacerdos ea tantum proferat, queesui muneris sunt, et, alio respondente, taceat. Secundo tenetur hic minister acliones ad se perti- nentes ea diligentia, et animadversione trac- tare , ut ejus occasione nullus defectus in Missa committatur; hoc constat, quia heec

obligatio ex natura rei sequitur, supposito usu talis ministerii; quoniam alias talis de- fectus merito ipsi ministro , et negligentiee ejus tribuerelur; ut, si, dum ampullas mi- nistrat, loco vini afferat aquam, vel aliquid hujusmodi; quod tale esl , ut si voluntarie fiat, gravem culpam contineat; regulariter vero excusantur hujusmodi ministri a gravi culpa, quando aliquid simile committunl, ob naturalem inadverlentiam ; quoniam vero sa?pe contingit, hujusmodi ministros, aut nou esse satis instructos, nec per se omnino suf- ficientes, nec perfecta ratione utentes, ut in villis seu parvis oppidis saepe accidit, ideo lunc maxime debent sacerdotes ipsi vigilare, ne aliquis defectus eorum occasione commit- tatur. Alia, quee ad hujusmodi ministros per- tinere possunt, communia sunt ceeteris, qui Missam audiunt, scilicet, quod reverenter et atlente assislant, ac similia; an vero hujus- modi minister peccet ministrando sacerdoti peccatori , in superioribus tractatum est, agendo cle indignis ministris sacramentorum.

DISPUTATIO LXXXVIII.

DE PR.ECEPTO AUDIENDI MISSAM.

Quamvis materia hujus disputationis ad tertium Decalogi preeceplum pertinere videa- tur, dequo traotat D. Thom. 2.2, queest, 122, art. 4, quoniam preecipua pars sanctificatio- nis festorum, prout in Ecclesia observatur, in. Missse auditione posita est, nihilominus non potuit in preesentia omnino preetermitti, quo- niam ad integrum atque completum Missee tractatum necessaria est. Diximus enim in superioribus, quamvis sacerdos sit, qui pro- prie ex officio offert hoc sacrificium Missee, cseteros tamen, qui assistunt, etiam suo modo per illurrt offerre; et ideo, sicut de sacerdo- tibus diximus, quando, et quomodo offerre teneatur, ila etiam de ceeteris offerentibus, qui Missee assistunt, id explicare necesse est; preesertim quia, cum dictum sit de sacer- dote offerente, et ministro adjuvante, oportet eliam de assistentibus dicere, et de eorum obligationibus; nam in eeeteris, qui remote dicuntur offerre , nulla specialis obligatio considerari potest; ad assistentes autem pro- prie pertinet preeceptum de Missa audienda. De quo primo videndum est, an sit; deinde quomodo sit implendum, et quee possint ab illius observatione excusare.

DISPUTAT. LXXXVIII SECTIO 1.

Utrum sit in Eoclesia praeceptum de Missa andienda

1. Non defuerunt, qui hujusmodi prae- ceptum esse negarent, quam opinionem ali- qui tribuunt Angelo, verb. Feriee, num. 42, qui cilans Richard., Quodlib. 1, quaesl. 19, negat, omissionem Missse in die festo esse peccatum mortale, nisi ex contemptu formali vel virtuali fiat. Quod etiam affirmavit Sum. Rosel., vcrb. Missa, et Turrecrem., in capit. Missas , de Gonsec, dist. 1; vocant autem contemptum virtualem, quando quis absque ulla legitima causa assuefit omissioni Missee in preedictis diebus. Sed hi auclores non omnino negant preeceptum , sed male illud deciarant.

2. Conclusio. — Dicendum est ergo, esse in Ecclesia preeceptum impositum fideiibus au- diendi Missam certis diebus, quos festos appellamus, quod inferius declarabimus. Hoc est de fide certum, absolute loquendo, quam- vis Soto in 4, disl. 13, qusest. 2, art. 1, in fine, solum dicat,qui negaret hanc veritatem, puniendum esse, tanquam suspectum adver- sus sancta mandata. Probatur autem conclu- sio. Primo ex multis decretis, quse habentur de Cons., dist. 1, cap. Missa , cap. Omnes fideles, et aliis, quee in sequentibusafferemus, in quibus, et prreceplum datur, et per ver- bum preecipiendi expresse proponitur, quod ex vi et proprietate sua necessitatem inducit, ut Augustin. ait, lib. de S. Virginitate, cap. 1 4 et 15. Secundo ex usu et consuetudine Eccle- sise; nam inter prima fidei rudimenta hoc praeceplum lertio loco inter Ecclesiastica nu- meratur; et ita est communi sensu omnium Catholicorum receptum. Terlio ex communi Doclorum omnium consensu, D. Thomae, ci- tato loco; Soto, 2 de Justit., queest. 4, art. 4, et in 4, dist. 13, ubi supra ; et ibi Palud., queest. 13; et Summistarum omnium, verb. Missa, verb. Feriee, et verb. Festor. obser- vatio; Navarr., dict. cap. Quando, et in Summ., cap. 13, num. 16, et cap. 21 ; Castro, lib. de Leg. pcen., cap. 5 et ullim.; et aliorum Canonist., in dictis capitibus de Consecr., dist. 1 . Quarto accedit congruenlia; nam 1111 dies deputati sunt ad divinum cul- tum ; et ideo , sicut aliquid illis diebus ab Ecclesia prohibetur, quo possint homines ex- pediti esse ad vacandum divinis rebus, ita etiam aliquid positive preecipi oportuit, quo fideles eisdem diebus Deum colerent; sed nihil accommodatius preecipi potuit, quam ut

SECT. I. 925

Missee assisterent, in qua supremus Dei cul- tus exterior conlinetur.

3. Quxsito satisjit. — Cultus externus Dei est de jure naturx. — Hinc autem oritur quaestio, an hoc praeeptum mere Eccle- siasticum sit, vel aliquo modo ex naturali, aut divino jure descendat. Respondeo, supposita institulione hujus sacrificii (nam sine illa , constat nullum posse esse hujusmodi pree- ceptum), preeceptum hoc esse valde consen- taneum juri naturali. Primo quidem , quia preeceptum sacrificandi quodammodo est de jure naturee; et ideo apud omnes etiam gentes servatum est, ut omnes, qui ad ali- quem populum vel rempublicam pertinent, aliquo modo et aliquibus diebus congregentur et conveniant ad colendum Deum eo ritu sa- crificandi, quem unaqueeque respublica pro- fitetur ; nam, sicut sacrificium est communis et publicus cultus, qui nomine omnium offertur, ita eliam ratio ipsa postulat, ut omnes aliquando assistant, suumque consen- sum , et cooperationem , quomodo possunt, preebeant. Sccundo, quia, sicut cultus exter- nus Dei est de jure naturse, ita etiam, quod tempus aliquod ad hunc cultum deputetur, ad jus naturee pertinet, quamvis hujus vel illius diei designatio sit de jure positivo, ut D. Thom., dict. art. 4, ad 1 , docet, et omnes cum illo ; hoc autem naturale jus optime im- pletur, deputando aliquos dies ad colendum Deum per Missee sacrificium, ei assistendo; hoc ergo modo ducit originem hoc preeceplnm a jure naturee. Et eadem ratione est valde consentaneum juri divino; nam Deus prse- cepit ac voluit, se coli in Ecclesia Christi hoc genere sacrificii, juxla illud, Hoc facite; ergo valde consentaneum huic preecepto est, ut omnes fideles obligentur ad colendum Deum aliquando hoc sacrificio, unusquisque eo modo, quo potest; ergo, vel offerendo, vel saltem assistendo. Imo, si factum Christi consideretur, probabiliter intelligi potest ver- bum illud, Hoc facite, ita ut hoc totum com- prehendat, nam ibi, et Christus sacrificavit, et discipuli assislerunt sacrificio; ergo Christus preecipiens, ut id fieret in Ecclesia, voluit et a sacerdotibus offerri, et ut fideles ei ali- quando assisterent; quamvis enim ex illis verbis non colligalur, necessariam esse pree- sentiain populi, ut hoc sacrificium offeratur, neque teneri populum toties huic sacrificio assistere, quoties ipsum offertur, colligitur tamen probabiliter, teneri populum ali- quando assistere huic sacrificio ad memo-

926 QU.EST. LXXX

riam passionis Christi recolendam, et per ejus repraesentationem , realemque ipsius Christi prassentiam et oblationem, Deum co- lere, deprecari, eique pro susceptis beneficiis gratias agere. Sed, quamvis haec, quee proba- bilia sunt, non cogant, ul simpliciter assera- mus, preeceptum hoc audiendi Missam, etiam in communi sumptum, esse de jure divino, satis ad rem moralem est, quod sit illi valde consentaneum, licet absolute Ecclesiasticum tantum sit; non est enim dubium, quin possit Ecclesia in tali maleria ad divinum cultum adeo pertinente, et ad spiritualem fructum fidelium utilissima, praeceptum ponere, etiam si divino jure latum non sit.

4. Corollarium. — Notabile. — Atque hinc sequitur primo, praeceptum hoc inducere gravem obligationem, ita ut illud transgredi omnino vel uno tanlum die, pro quo obligat, sine ulla legitima causa excusante, peccatum mortale sit, etiamsi non ex contemptu, juxta inlerpretationem Angeli et Richardi, sed ex mera volunlate, aut negligentia et vecordia culpabili, vel ex affectu ad aliam actionem, aut alio simili modo voluntarie omittatur. Ita sentiunt omnes auctores supra citati, quia maleria ex suo genere gravis est, cum ad cultum divinum pertineat; et in particulari integra Missa vel ejus omissio etiam est res satis gravis; non ergo solum ex assidua omis- sione fit hsec culpa mortalis, sed etiam ex singulis actionibus seu omissionibus integris; omissio enim alicujus partis potest esse tan- tum venialis culpa, ut infra dicemus. Et con- firmatur, nam, si quis voto se obligaret ad audiendam Missam uno die, et id omitteret, peccaret mortaliter. Sed non minus obligat Ecclesiee prseceplum, quam votum proprium; neque est minus gravis auditio Missee respectu preecepti, quam respectu promissionis. Item, transgressio jejunii ecclesiastici unius diei est peccatum mortale. Item in sacerdote omissio officii canonici in uno die est mortale pecca- tum; sed non est res minus gravis oblatio sacrificii et audilio Missse; ergo pro singulis diebus seu vicibus obligathoc preeceptum sub mortali. Et hic jam est omnium ficlelium sen- sus. Intelligendum est autem hanc culpam esse mortalem ex suo genere; nam ex acci- dente potest esse, vel venialis, vel nulla. Idque duplici ex capite : primo ex parte ma- teriaa, si non tota Missa, sed aliqua pars ejus omittatur ; quee autem et quanta heec sit, infra declarabitur. Secundo ex parte operanlis, quia, scilicet, ex naturali inadvertentia , vel

III, ART. vr.

ignoranlia culpabili, vel saltem non graviter culpabili, omittit; ut, si habens animum audiendi Missam incipiat actione aliqua occu- pari, et postea adeo obliviscalur, ut prius- quam advertat, eiapsum sit tempus commo- dum ad Missam audiendam; tunc enim excu- satur a culpa, non solum, si actio illa, in qua occupalur, studiosa sit et honesta, ut quidam putant, sed etiamsi sit cujuscumque ordinis, quia illa non excusat, eo quod bona vel mala sit, sed propter involuntarium, quod occa- sione illius accidit, per inadvertentiam ora- nino naturalem et nullo modo preevisam; supponimus enim, actionem illam de se non esse talem, queemorale periculum afferat illius oblivionis, vel omissionis, vel saltem, quod tale periculum non sit preevisum, neque ani- madversum ; quod commune esse potest, tam actioni malae quam bonee. Similiter (ait Caje- tanus, verb. Festorum violatio), si quis absque sufficiente causa omittat sacrum in die festo, bona fide putans causam esse sufficientem, cum revera non sit, excusari potest a culpa vel saltem a mortali; et idem notat Navarr., cap. 21, num. 14, quod generale est omnibus peccatis, ut constatex materia de conscientia, et notat idem Navarr., cap. 23, num. 42; est autem difficile, in particulari judicare, quando heec ignorantia sit nimium vel leviter culpa- bilis; non enim semper hsec existimatio ex- cusat, si temere habealur, vel si quis negligat interrogare, cum dubitat, et potest; sed con- siderandee sunt circumstantiee et conditiones personae, et preesertim, an bonam illam fidem simpliciter et sine heesitatione habuerit; nam tunc ordinarie est invincibilis et excusat, sal- tem a culpa gravi.

5. Aliud corollarium. — Secunda Angeli opinio rejicitur. — Secundo sequitur ex dic- tis, falso dixisse Angelum, dicto verb. Feria, num. 45, si quis non possit in die festo simul Missae et preedicationi interesse, potius dehere Missam, quam concionem omiltere, si alteru- trum audire possit. Sed errat graviter, quia audire Missam est in preecepto; audire autem concionem, non ita; ergo per se loquenclo, preeferenda est Missa concioni. Dico autem, per se, quia in aliquo raro casu, si quis non posset in fide instrui autab heereticis defendi, nisi audita concione vel instructione alicujus Doctoris seu concionatoris Catholici, posset interdum in ea occasione excusari ab ohliga- lione audiendi Missam, sicut potest excusari propter alias causas minus etiam graves et necessarias, ut infra videbimus.

DISPUTAT. LXXXVIII, SECT. II.

6. Tertium corollarium. — Tertio sequitur, posse Pontificem in hoc prrecepto dispensare, cum ecclesiasticum sit, quamvis talis clispen- satio non videatur esse in usu, quia vix potest esse necessaria aut conveniens. Dis- pensare enim cum aliquo, ut nunquam in tota vila Missam audiat, si nolit, etiamsi possit, neque ulla rationabili causa impediatur, non potest esse expediens; talis enim dispensatio non esset in sedificalionem, sed in destruc- lionem, et aliquo modo repugnaret juri et cultui divino; dispensare autem, ut, interve- niente aliquo impedimento Missa possit sine culpa omitti, moraliter necessarium non est, quia, si tale impedimentum rationabile sit, per se sufficit ad excusandum, ut infra vide- bimus; imo tot sunt haec impedimenta, tam- que ampla facultas in hac re conceditur ab auctoribus, utaliam praeter illa omnia in hac re desiderare, ab animo fideli et religioso videatur alienum; ac propterea haec dispen- satio, neque in usu est, neque expedit eam esse.

SECTIO II.

Quae sit materia hujus praecepti, seu quid intelligatur noruine Missae, quse audiri prsecipitur.

1 . Divisiones Missse assignantur . — Missa, ut supra vidimus, dividi potest in Missam calechumenorum, et fidelium, et ex utraque constantem. Item, in solemnem, seu quse cum cantu dicitur, et privatam, seu quse tanlum recitatur. Item, in Missam votivam, etde die? el de his omnibus dubitari in prsesenle potest, quam Missam unusquisque audire teneatur, ut huic praecepto satisfaciat.

2, Circaprimam divisionem quid certum. — Notabile. — Et quidem circa primam divi- sionem certum imprimis est, prseceptum hoc obligare fideles ad audiendam totam Missam, a principio usque ad finem, ut constantem ex Missa catechumenorum et fidelium. In hoc omnes Doctores conveniunt, et probalur suffi- cienter ex cap. Omnes fideles, de Consecrat., dist. I : Omnes fideles , qui conveniunt in solemnitatibus sacris ad Ecclesiam, ut Scrip- turas Apostolorum et Evangelium audiant , qui autem non perseverant in oratione, usque- dum Missa peragatur, convenit communione privari. Et in cap. Missas, sic dicitur : Missas die Dominico secularibus totas audire speciali ordine prsecipimus. Verum est in aliquibus antiquis codicibus deesse in Concil. Agat., c. 47, particulam illam, totas; tamen in Con-

ciliis a Surio edilis non deest, et in Decreto Gregor. nihil circa hoc notalur, quod est signum, judicatum esse, illam parliculam ita fuisse in vero originali Concilii, sicut a Gia- tiano posita est; unde in eodem textu et in cap. Cum ad celebrantes, eadem distinctione, prohibetur fidelibus, ne ante completam Missas solemnitatem et benedictionem sacerdotis, discedant. Et in hoc sensu intellectum est, et receptum hoc prseceptum communi sensu et consuetudine totius Ecclesise, quod ita etiam observandum declaratur in Concil. Colon. I, part. 7, c. 26, in 1 tom. Concil. Quocirca , quod in prsedicto canone dicitur, debere fide- les Missas tolas audire, quamvis distributione accommoda sufficienter intelligatur, ut unus- quisque Missam integram audiat; nullus enim tenetur plures audire, sed unam tantum, ut infra dicam; tamen, si eliam ad singulos ve- limus Missas in plurali referre, recte etiam intelligi potest, debere unumquemque fide- lium audire integras Missas catechumenorum et fidelium; sic enim totum Missae officium dici saspe solet, Missarum solemnitasseu cele- bratio, ut patet ex cap. Quoque, cap. Cum ad celebrandas, et aliis , eadem dist. Ratio autem hujus conclusionis nulla alia est, nisi quia ita praeceptum est; fuit autem hoc valde conveniens, quia sicut institulum est ab Ec- clesia propter reverentiam sacramenti, prop- ter instructionem et admonitionem fidelium, ut Missae sacrificium cum toto illo cseremonia- rum apparatu fiat, ita merilo omnibus fideli- bus prsecipitur, ut toli sacrificio, prout in Ecclesia fit, assistant.

3. Corollarium. — Adnotandum, — Nota- bile. — Ex hac certa conclusione sequitur, non posse fideles voluntarie et sine legitima atque excusante causa , omiltere aliquam partem Missee, etiam minimam, sine culpa, quia, vel in toto, vel in parte, non adim- plebunt hoc praeceptum. Item, quia sacerdos voluntarie omittens aliquam partem totius officii canonici peccat, quia tenetur, officium illud integrum dicere; ergo similiter, etc. Item, quia in die jejunii nihil omnino comedi potest extra tempus prrescriptum, sine culpa, seclusa rationabili causa excusante pro ra- tione materiae, quia illo prsecepto simpliciter prohibetur cibus; sed similiter in prsesente prEecepto, licet affirmativum sit, tamen ob integritatem, quam prsecipit, includit nega- tivum, scilicet, ut nihil de tota Missa omitta- tur : ergo. Tandem, quia ideo in jure expresse cavetur, ut ante benedictionem sacerdotis

QU£ST. LXXXIll. ART. VI.

nullus discedat. Ubi obiter adnolari potest, curn nuper introductum seu ordinalum sit, ut post benedictionem sacerdotis, initium Evan gelii D. Joannis dicatur, fortasse non peccari venialiter, etiamsi statim post datam bene- dictionem aliquis discedat, illo Evangelio non audilo, quia jam servat prseceptum, etiam juxta tenorem et verba legis , et quia illud Evangelium non videtur ad integritatem Missee pertinere. Nihilominus tamen hoc non est vulgari populo dicendum, sed potius re- prehendendi sunt, qui hoc faciunt; nam re- vera non id faciunt quod per se loquendo decet , et nonnullam inquietudinem ceeteris commovent, quod maxime cavendum dicitur in dict. cap. Omnes fideles. Ac denique satis probabile est, jam illud Evangelium esse par- tem totius officii Missee, et comprehendi sub illa particula, totas. Quod autem in antiquis juribus preecipiebatur fidelibus, ne discede- rent ante benedictionem, non materialiter, sed formaliter sumendum est, id est, usque ad finem Missee; ideo enim tunc benedictiunis mentio facta est, quia ibi Missa finiebatur. Illud etiam hic adnotandum censeo , quod Doctores advertunt, eos , qui Missee inser- viunt, quamvis aliquas ejus partes non vi- deantur percipere velaudire, dum per Eccle- siam discurrunt vel ad sacellum accedunt, ut vinum, thus, autsimiliaad Missam necessaria aflerant, non tamen propterea esse censendos partem ullam Missee omittere, sed potius toti assistere, cum toti inserviant el ad hoc sem- per intendant. Ita Sylvest., verb. Missa 2, queest. 1; Tabiena, verbo Missa, num. '10; Anton., 2 part., tit. 9, cap. 4 0, § 1; Navarr., in cap. Quando, de Gonsecr., d. 1, notab. 10, num. 18; quod intelligendum est, dummodo bona fide procedant, et mediocrem diligen- tiam adhibeant, ne plus justo et sine necessi- tate absint, aut in sacello vel aliis locis immo- rentur. Debent etiam non reservare in illud tempus earum rerum preeparationem , quee ante Missam preeveniri possunt, ut in illo tempore solum his actionibus incumbant, quas solemnitas officii requirit, et quee antea commode preeveniri non possunt; si tamen contingat,alia etiam, quee preeveniri poterant, ex oblivione vel incuria fuisse omissa, et inter Missarum solemnia esse queerenda, vel pree- paranda, tunc licitum erit ob eam causam abesse, quia omnino expedit, ut ad integram Missee solemnitatem nihil desit; et minister excusabitur ratione jam dicta; quanquam si oporteret magnam partem Missee omitlere ex

accidentali occasione , ut , verbi gratia , si deesset vinum, et extra Ecclesiam quseren- dum esset, tunc teneretur aliam Missam audire, si posset; si autem non posset, excu- saretur ratione justi et debili ministerii.

4. Aliud corollarium. — Advertendum. — Secundo sequitur, hancculpam seu transgres- sionem, queecommittipotest in omissione par- tis Missee, non esse semper eequalem, sed gra- viorem aut leviorem, juxta quantitatem partis omissee; et consequenter esse mortalem, si pars omissa gravis est; venialem autem, si sit levis, in quo etiam omnes Doclores conve- niunt. Difficultas autem inter eos est in judicio ferendo de parte, quee sufficit ad mortale peccatum, vel in qua omittenda solum venia- liter peccabitur. Videntur tamen in hoc con- venire, quod dimidia pars Missse, vel etiam tertia, sit gravis et sufficiens ad peccatum mortale, si tota omittatur; e contrario vero partem minorem quarta parte Missee, ex his, quee accidentalia sunt, preesertim, si ex priu- cipio aut fine Missee sumatur, solum esse ma- teriam venialis peccali. Unde aliquidesignant inlroitum Missee cum his, quee preecedunt, usque ad Epistolam exclusive. Atque ita videntur loqui Antonin., Tabien. et Sylvest. supra , non tamen satis explicant; apertius id declaravit Sandoval, tractat. de Officio Eccles., part. 6, cap. 1 4. Alii vero hoc exten- dunt usque ad Evangelium exclusive. Itaque, si ab initio Evangelii usque ad finem Missee audiat, non peccabil mortaliter, quod expres- sius moderni declararunt, ut Soto, dist. 13, queest. 2, art. 1; Navarr., cap. 21, num. 2, et c. Quando, de Consecration., d. 1, notab. 10, n. 17; quia illa pars nondum censetur quarta pars Missee , nec notabilis. Intelligendum autem hoc est, dummodo Missam reliquam usque ad finem audiat; nam, si quis in prin- cipio usque ad epistolam inclusive omitteret, et postea, stalim post communionem sacer- dotis egrederetur, nimia esset licentia , nec careret scrupulo peccati mortalis; oporlet ergo , ut saltem assistat usque ad dimissio- nem populi vel sacerdolis benedictionem. Si autem quis a principio Missam audiat et usque ad communionem assislat, quamvis reliquum omittat, non erit peccatum mortale, quia illa non est pars notabilis; imo quamvis aliquid ex principio et fine omitlat, poterit non esse mortale, si ex utroque non conficiatur nota- bilis quantitas, ut, verbi gratia, si a principio epistolee, usque ad integram communionem sacerdotis inclusive assistat , quia epistola

DISPUTAT. LXXXVIII, SECT. II,

sequivalere censelur orationibus, qure post communionem sequunlur.

5. Opinio Navarri rejicitur. — Addit vero Navar. quod, licet quis ab offertorio vel sym- bolo incipiat Missae assistere, satisfaciet prte- eep'o, ita ut mortaliter non peccet, dummodo postea legat vel sibi legi faciat Evangelium Missae. Sed imprimis hsec limitatio videtur impertinens, quia leclio Evangelii extra Mis- sam, neque est pars Missee, nec facit unum cum illa, nec cadit sub hoc praeceptum; unde impertinens est ad implendum illud; narn, si quis absque culpa ob impotentiam, initium Missse omittat usquead Evangelium inclusive, non tenelur postea ex vi hujus prsecepti ad legendum Evangelium; non enim est, unde hsec obligatio oriatur, nec consuetudo id habet. Quapropter illa licentia nimia esse videtur; nam ex ea sequitur, posse totam illam partem omitti absque peccato mortali, sive legatur postea Evangelium, sive non, quia, ut dixi, hoc est impertinens; conse- quens autem videtur absurdum, quia revera illa est pars nolabilis; nam, ut minimum est quarta pars Missae, quse pars in qualibet re existimatur notabilis , et cum hsec res sit moralis, non est amplianda. Posset aulem heec opinio Navarri practice tolerari in alio sensu, scilicet si is, qui Evangelium omisit, audiat totam Missam reliquam usque ad Evangelium Joannis inclusive ; narn illud Evangelium jam est aliquo modo pars Missae, ut supra dicebam; et alioqui est probabile, non teneri fideles ad audienda duo Evan- gelia, neque ad assistendum , nisi usque ad dimissionem vel benedictionem ; et ideo au- diendo postremum Joannis Evangelium, vi- detur posse compensari aliud Evangelium in principio omissum, et ita satisfieri prse- cepto.

6. Ultimo denique circa hsec advertere oportet, in his partibus Missae non tam esse considerandam temporis moram, quam digni- tatem, et propinquitatem vel necessitatem ad substanliam sacrificii; et ideo auctores faci- lius permittunt, omitti ea, quee antecedunt vel sequuntur canonem Missae, in quo maxime necessaria sunt, quae a consecratione usque ad consumptionem continentur; et ideo est valde probabile, non impleri prseceptum , etiam quoad substantiam ejus, si quid eo tempore omittatur vel intermittatur, etiam si tempus breve esse videatur, ut, v. gr., si quis egrederetur Ecclesiam, quando sacerdos vult consecrare, et finita consecratione, statim in-

xxi.

grederetur, nam omitteret substantiam sacri- ficii; et idem fortasse esset, si ante communio- nem discederet, quia, vel est de substantia, vel maxime pertinens ad perfectionem sacri- ficii. Sed quamvis hsec tutiora sint, non est tamen semper scrupulus injiciendus, quando tempus est admodum breve; dummodo con- secratio et sumptio simul non omittantur, quia res hsec moraliter judicanda est, et adhuc non satis constat, in quo prsecise consistat substantia sacrificii.

7. Qusesito satisfit. — Moderatio aliquorum non est necessaria. — Sed queeres, quid agere debeat, qui aliquam partem Missse omittit, ut culpam evitet. Respondetur, variis modis posse hoc accidere : primo, ut pars illa non sit nolabilis, et a principio involuntarie omnino omittatur, ut, si quis accedat ad Ecclesiam animo audiendi integram Missam, et casu in- veniat aliquam inchoatam iri orationibus vel epistola, et illam audiat. Vel, si a principio eam audivit, et postea , justa aliqua orta occasione, cogitur discedere statim post com- munionem sacerdotis; et in his casibus exis- timo non peccare, etiam venialiler, quia illa partialis omissio tunc non solum est levis, sed etiam est involuntaria et casualis, vel habet sufficientem excusationem; neque necessa- rium est ad hanc culpam venialem excusan- dam, quod ille defectus suppleatur in alia Missa, etiamsi fieri possit, quia jam praecep- tum est substanlialiter impletum, et ille de- fectus involuntarie admissus est, illeque mo- dus supplencli illum est valde imperfectus et non multum conducens ad Missae integrita- tem. Secundo fieri potest, ut hsec partialis omissio a principio committatur voluntarie, ut si quis sciens et videns, nolit ingredi Ec- clesiam, donec epistola dicta sit, animo adim- plendi prseceptum, reliquum Missa3 audiendo, et tunc semper venialiter peccalur. Neque existimo necessariam moderationem, quam aliqui addunt, scilicet, nisi illa pars, quse omittitur, minima sit; quantumvis enim sit parva , est irrationabilis voluntas omittendi illam, nisi legitima causa adsit; neque oportet etiam excipere confessionem sacerdotis, ut aliqui excipiunt, quia non putant essepartem Missse; est enim hoc gratis dictum; nam sub ritu et nomine Missae toturn id comprehendi- tur, et ita hoc totum etiam complectitur prse- ceptum audiendi Missam; postquam vero hic defectus jam commissus est, non est obligatio illum supplendi in alia Missa, propter rationes insinuatas, et quia res morales non sunt adeo

QILEST. LXXXIII, ART. VI.

rigorose expendendse, prsesertim quando leviores sunt.

8. Valde advertendum. — Notabile. — Tertio fieri potest, ut pars omissa sit notabi- lis, et quod a principio fuerit involuntarie omissa, ut si quis veniens ad Ecclesiam, iu- veniat sacerdotem jam esse progressum in Missa fere usque ad consecrationem, et illam Missam audiat, timens, non futuram aliam; tunc ille quamvis proprie non adimpleat prseceptum, excusabitur tamen a culpa, si mora illa involuntaria fuit; si tamen quo- cumque casu accidat, ut postea alia Missa dicatur, tenebitur ita supplere clefectum , ut prseceptum impleat, quia nondum illud impleverat, etjam tollitur ratio excusatio- nis. In hujusmodi autem casibus valde ad- vertendum est, ssepe prius peccari graviter ratione periculi, cui homo se exponit, non inveniendi Missam, quamvis postea forte casu accidat, utillam inveniat; nam ille jam dedit, quantum est ex se, moralem causam omissio- nis, quamvis postea casu acciderit, ut illa causa non habuerit effectum, quia fortuiti eventus non excusant priorem culpam. In quo debent confessores esse solliciti , ut culpam discernant, et non ab eventu, sed a negligen- tia et voluntaria mora cum periculo morali, de illis dijudicent. Quarto denique potest haec pars notabilis Missse volunlarie omitti ; et qui- dem, si id fiat, animo non audiendi aliam Missam, nec supplendi illum defectum, jam peccatur mortaliter; nihilominus tamen sem- per manetobligatio supplendi illum defectum, quoad fieri possit, quia illud peccatum magis consistit in proposito interiori, quam in exte- riori omissione, quse non est in re posita, donec elapsum sit totum tempus, in quo potest impleri prseceptum, et ideo tale prseceptum semper obligat ad mutandum illud proposi- tum. Si autem illa pars omittitur, animo audiendi aliam Missam, vel supplendi defec- tum, non peccatur, audiendo eam partem Missse, dummodo postea prseceptum implea- tur, ut per se constat.

9. Qusesitum. — Communis auctorum sen- tentia. — Fundamentum communis sententise,. — Propria totius significatio. — Auctoris sententia. — Sed tunc inquiri potest, quo- modo supplendus sit ille defectus; an, sci- licet necesse sit audire aliam Missam inte- gram, vel sufficiat, in alia audire eam parlem, quse in altera omissa fuit, ita ut sufficiat a principio habere hanc intentionem. Gommu- niter auctores docent, satis esse in hujusmodi

casu audire in altera Missa partem omissam in alia, adeo ut, licet ex directa intentione id fiat, censeant sufficere ad substantiam pree- cepti implendam, quamvis, si absque causa fiat, peccatum veniale sit prcpter nonnullam irreverentiam. Ita tenet Major in 4, dist. 42, et d. 45, qusest. 2; Soto, d. 13, qusest. 2, art. 1; Navar., in Sum., c. 21, num. 2, et in c. Quando, de Consec, d. 1, notab. 10, num. 18 et seq.; et recentiores communiter hoc se- quuntur. Fundamentum eorumest, quia prse- ceptum solum obligat ad audiendam totam Missam, non vero quod ab uno sacerdote con- tinenter audiatur; hoc enim non habetur in verbis legis, ut patet in citatis juribus; sed qui ab uno sacerdote audit Missam unam ab offertorio, v. gr., vel consecratione, ab alio vero audit aliam a principio usque ad offerto- rium vel consecrationem, revera audit totam Missam, licet non ab uno sacerdote; ergo im- plet prseceptum. Dices, illum non audire Mis- sam debito ordine, cum prius posteriorem partem, postea priorem audiat. At vero in dict. c. Missas, signatim prsecipitur, ut spe- ciali ordine audiat. Quod si dicas , saltem posse e contrario fieri , ut prius pars prior Missse, et deinde poslerior audiatur, contra hoc est, quia saltem jam illa sententia uon erit in universum vera ; et deinde, etiam in prsedicto casu , non videtur servari debitus ordo Missse , quandoquidem non continue, nec per modum unius integri officii sacri au- ditur. Hoc argumentum fundatum in illo verbo praedicti textus, Missas audire speciali ordine prsecipimus, non habet magnam vim, quia illud verbum, speciali ordine, non vide- tur construendum cum verbo, audire, sed cum verbo, prsecipimus, itautsensus sit, spe- ciali ordinatione seu lege prsecipimus, Missas audire. Fundatum autem prsedictum argu- mentum in verbo illo, totas Missas, adjuncta, et morali , et physica ratione, non videtur contemnendum , quia totum proprie non si- gnificat partes disjunctas , et quovis modo aggregatas , sed unitas, et debito ordine con- junctas, maxime, si totum artificiale sit; sed illse duse partes Missee sunt disjunctse et di- visse, nec debito ordine et modo conjungun- tur ad unam Missam componendam; ergo audire illas duas partes, non est audire Mis- sam vel totam Missam. Et confirmatur, nam hac ratione , si unus sacerdos nunc conse- craret corpus, et post horam consecraret san- guinem, facta interruptione morali, v. gr., exeundo se vestibus sacris, et aliquid aliud

DISPUTAT. LXXXVlll

interim agendo, non efficeret unum sacrifi- cium, neque unam Missam diceret, quia, licet in re efficeret utramque partem, non tamen efficeret illas conjunctas et unitas, prout ne- cesse est ad hoc sacrificium; ergo idem est de audiendo. Et augetur preeterea difficultas, quia alias sequitur, posse aliquem implere Missae praeceptum, audiendo simul duas par- tes Missse, ut si, v. gr., in uno altari una inchoetur, et in alio altera continuetur a con- secralione (et idem argumentum fieri potest de tribus altaribus, etc); consequens autem est valde absurdum , quod nemo hactenus concessit, quem ego viderim; sequela vero patet, quia eliam ille audit tolam Missam; potest enim utrique esse sufficienter preesens, et sufficientem attentionem adhibere. Quod vero simul id fiat, non refert, quia etiam po- test quis simul duo praecepta implere, sci- licet, recitare horas canonicas, et audire Mis- sam in die festo. Neque eliam refert brevitas teniporis, quia heec est per accidens, ut patet in dicto exemplo; nam, qui tempore Missse recitat horas, brevius tempus in divinis rebus consumit, quam si singula suis temporibus faceret. Propter hsec suspecta mihi semper fuit illa doctrina, quam nonnullis etiam mo- dernis Theologis et Jurisperitis displicere video, quia revera est parum consentanea in- tentioni Ecclesiastici preecepti, et religioni ac reverentiae debitae huic sacrificio. Et saltem censeo valde pertinere ad substantiam hujus prsecepti, ut lota Missa fidelium, ab oblaiione usque ad consumptionem , continue et per modum unius sacrificii audiatur, ut debito modo possit audiens suas partes exhibere ad integre offerendum sacrificium per sacerdo- tem eo modo, quo sibi possibile est; quoad accidentalia vero facilius admitterem , posse prsedicto modo suppleri, maxime ob aliquam probabilem causam seu necessitatem; nam sine illa res est reprehensione digna. Nihilo- minus propter auctoritatem dictorum aucto- rum non potest practice condemnari contraria sententia; et ideo, qui ex illa fuerit operatus, non peccabit mortaliter; et ad rationes in contrarium dici potest cum Glossa in c. Quo- rumdam, dist. 23, in Missa, quia ejus unitas est cujusdam solemnitatis, posse ex duobus imperfectis unum aliquo modo constitui, ita utsaltem sufficiat ad implendum preeceptum; nam si quid deest ad perfectionem, non cen- setur sufficiens ad culpam mortalem, et talis posset intercedere causa, ut excuset etiam a veniali.

SECT. II. 931

10. Qucrsitum. — Circa secundam Missse divisionem de solemni et privata, inquiri po- test, an teneantur fideles audire in sua paro- chia Missam, quam majorem vocant, quaj pro universa plebe cum cantu dici solet. Mulli enim auclores Canonistse tenent, ex vi juris communis teneri fideles ad audiendam Missam diebus festis in sua parochia ; quibus favet Sixtus IV, in c. 2 de Treuga et pace, in Extravagant. commun., ubi in concordia inter fratres Mendicantes et parochos ponitur, quod fratres Mendicantes non prsedicent, populos parochianos non teneri audire Missam in eorum parochiis diebus festivis et Dominicis, cum jure sit cautum illis diebus teneri paro- chianos audire Missam in eorum parochiali Ecclesia, nisi forsan ex honesta causa ab ipsa Ecclesia se absentarent ; unde in c. 2 de Pa- rochiis statuitur, ut Dominicis vel festivis diebus presbyteri, antequam Missam cele- brent, plebem interrogent, si alterius paro- chianus in Ecclesia sit, qui proprio contempto presbytero, ibi velit Missam audire, quem si invenerint, statim ab Ecclesia abjiciant. In his autem decretis, quamvis non sit expressa mentio de Missa solemni et majori, tantum revera videtur de illa esse sermo; nam ad illam solebant semper fideles diebus Domini- cis, et solemnibus convenire, ut supra ex Juslino, et multis Patribus ostensum est. Item cle illa plane est sermo in c. Omnes fideles, c. Missas, c. Cum ad celebrandas, de Cons., d. 1 , in quibus prsecipitur, ut populus non discedat ante benedictionem sacerdotis; et in c. Et hoc attendendum, eadem distinctione, cavetur, ut per dies solemnes, privatee Missse non ita in publico fiant, ne populus a publicis Missarum solemnibus abstrahatur; et , ut sacerdotes, qui in circuitu urbis, aut eadem urbe sunt, et populus in unum ad Missarum publicam cele- brationem conveniant. Idemque colligi potest ex c. Si quis extra parochias, eadem dist. Et confirmatur; nam fideles debent his diebus aliquam oblationem in Missa facere, c. Omnis Christianus, de Consecr., d. 1; haec autem fit in Missa solemni , et debet fieri in propria parochia ; ergo signum est, in eadem debere audiri Missam majorem.

1 1 . Confirmatur secundo , quia in Missa majori parochise solent publicari fidelibus dies festivi, jejuniorum, excommunicationes, et similia, quse culpabiliter ignorabunt, si non adsint; imo illa consuetudo indicat obligatio- nem illic audiendi Missam.

42. Prima conclusio. — Sed imprimis,

QILEST. LXXXIH, ART. VI.

quicquid sit de antiquo jure, dicendura cst, nunc satisfacere fideles huic preecepto au- diendo Missam ubicumque, etiam extra pro- priam parochiam. Ita docet lale Navar., c. 21 , num. 5; Angel. inSumm., verb. Missa,n. 59; Sylv., verb. Missa 2, queest. 5, et verb. Ex- communicatio 2, num. 20; Turrecrem., c. Missas, de Gonsecr., d. 1; Antonin., 2 part., tit. 9, c. 10, § 1, et alii, verbo Missa. Potis- sima ratio est, quia Ecclesiastica consuetudo ita habet, quae ab omnibus pastoribus Eccle- siaa toleratur; per quam, si quod fortasse fuit de hac re jus antiquum, abrogatum est. Prae- sertira quia , diclo c. 2 de Parochiis, solum videtur reprehendi, qui ex contemptu pro- prii parochi, alibi Missam audit; qui ergo non hac de causa id facit, sed ob majorem devo- tionem, vel commoditatem, satisfacit prae- cepto. Unde Concilium Trident., sess. 22, in decret. de Observ. in Celebr. Miss., sic in- quit : Moneant etiam eumdem populum, ut frequenter ad suas parochias, saltem diebus Dominicis et majoribus festis, accedant; sup- ponit ergo Concilium , nullum de hoc esse praeceptum ; et ideo non dicit esse prsecipien- dos, sed monendos fideles; et non in omni- bus diebus festivis, sed preecipue in aliqui- bus. Imo addunt Sylvest. et Navar. supra , non posse Episcopum cogere, per legem vel excommunicationem, subditos ad audiendas Missas in propria parochia, quia non potest ipse jus commune restringere; hoc autem commune jus de audienda Missa in die festo, cum hac locorum amplitudine, consuetudine ipsa universali explicatum est. Accedit, quod jam essel valde difficile, et incommodum om- nibus fidelibus limitari ad Missam audiendam in propria parochia, nec posset fieri sine scandalo, lum laicorum, tum etiam religioso- rum, qui etiam habent specialia privilegia, ut in suis Ecclesiis possint fideles hoc preecep- tum implere. Aliqui vero excipiunt ab hac generali regula preecipuas quasdam festivi- tales, ut Natale Domini, et alias, quae nume- ranlur in c. Si quis etiam, de Consecr., d. . Sed in rigore preecepti nullam oportet excep- tionem facere, quia consuetudo generalis est; consulendum tamen esset fidelibus, ut saltem his diebus, vel aliquoties in anno, ad divina officia , et preesertim ad Missas audiendas, suas parochias adirenl; et interdum posset hoc eis preecipi ab Episcopo, in aliquo spe- ciali die ob ralionabilem aliquam causam , vel in aliqua eliam parochia nonnullis anni diebus, si ad splendorem divinorum officio-

rum, vel ad subveniendum aliis Ecclesise ne- cessitatibus , videretur necessarium. Sicut etiam in Concil. Trident., sess. 24, c. 4 de Reformatione, dicitur, teneri unumquemque fidelium parochiae suee interesse, ubi com- mode id fieri possit , ad audiendum verbum Dei ; quanquam, ut Navar. notat, ibi non sit sermo de auditione Missee, sed verbi Dei; et illa obligatio, si in rigore sumalur pro obli- gatione praccepti, non est absoluta, sed sup- posita commoditate (ut Concilium dicit), et doctrinae necessitate , sine qua praeceptum affirmativum non solet obligare, quando lex ipsa tempus non determinat ; ad audiendam enim concionem nullum hactenus est tempus lege preescriptum.

13. Secunda conclusio. — Secundo dicen- dum est in hac dubitatione, non teneri fideles ex vi hujus preecepti ad audiendam Missam majorem, seu quee cum cantu dicitur, sed sa- tisfacere, audiendo Missam privatam, etiam si in propria parochia hoc prseceptum im- pleant. Ita docent omnes auctores citati; et probatur sufficienter eadem consuetudine in universa Ecclesia recepta et approbata ; imo, etiam si anliqua jura consulamus, nullum est, ex quo possit heec obligatio colligi; nam in c. Missas, solum preecipitur, ut fideles to- tam Missam audiant; qui auteni privatam Missam audit, si audiat totam, satisfacit ver- bis hujus legis; et, quod ibi et aliis decretis dicitur, ut fideles non exeant ante benedic- tionem sacerdotis, potest etiam de privata benedictione intelligi. Et quamvis interdum, et Sancti, et decreta loquantur de fidelium conventibus, qui diebus Dominicis fieri solent et debent ad publicas Missas, et officia, non ideo significant preeeeptum esse impositum singulis fidelibus, ut illis intersint; sed solum indicant, expedire, ut conveniant ; et pasto- res Ecclesiae ac sacerdotes, id curare debere, et hoc modo, in c. Et hoc alteudendum, dici- tur, cavendum esse, ne propter Missas priva- tas impediantur fideles ab audienda Missa publica et solemni. Ad primam ergo confir- mationem de oblationibus respondetur pri- mum, eam oblationem, quee in Missa solemni post Evangelium fieri solet, voluntariam esse, et non cadere sub obligationem, nisi specialis necessitas Ecclesiae, aut consuetudo ad eam obliget, ut latius tractat D. Thom., 2. 2, quaest.86,art. 1; Turrecrem., cum aliis, in c. Omnis, de Consecr., d. 1; Sylv. et alii Sum., verb. Oblatio; et quando heec obligatio iuter- cederet, posset talis oblatio per alium mitti,

DISPUTAT. LXXXVIII, SEC.T. II.

<m

vel alia via compensari. Et eodem modo dici- tur ad secundam confirmationem, ubi est illa consuetudo, ut in Missa solemni aliqua publi- centur, deberc fideles, vel interrogare, vel alia via discere, an ea hebdoinada sit aliquis dies jejunii, et similia.

14. Dubium expeditur. — Auctoris senten- tia. — Atque ex his facile expeditur aliud dubium, quod circa terliam divisionem Missse supra positam oriri solet, an scilicet ad sntis- faciendum huic praecepto, oporteat, Missam de die seu festo audire, vel satis sit, audire Missam volivam , aut pro defunctis, etc. Et ratio dubitandi sumi potest ex c. 2 de Celebr. Missar., ubi videtur prohiberi laicis, ut Mis- sas non audiant, nisi de eodem die, quod videtur intelligendum de Missis, quae audiun- tur ad implendum praeceptum, nam de aliis non est ulla prohibilio. Et ita opinati sunt aliqui , ut refert Sylvest., verbo Missa 1, qufest. 4, et ipse ait : Credo quod saeculares audientes , ex ignorantia excusentur , licet non celebrantes; et inferius ait, licere qui- dem sacerdoti interdum dicere Missam voti- vam in die festo, dummodo non sit de prx- cepto , quod Missa audiatur, vel si sit, tam audiens, quam celebrans , audiat aliam de festo. Sed ha3c secundum congruitatem, non secundum necessitatem, intelligenda sunt, ut infra declarat. Dicendum est ergo non esse necessarium ex vi hujus praecepti , audire Missam de die, sed quacumque audita, etirim de defunctis , satisfieri huic preecepto. Ita Sylvest. supra, et verbo Missa 2, quaest. 4; Soto, d. 13, quaest. 2, art. 1; Navar., c. 21, num. 7; Cajet., verb. Festorum violatio; An- tonin., 2 part., tit. 9, c. 10, § 1 ; Summistae communiter ; et probatur sufficienter consue- tudine Ecclesiae. Item, quia decreta, quse de hac re sunt, solum praecipiunt, audire Mis- sam ; quaelibet autem est vera Missa. In illo autem c. 2 de Celebrat. Miss., non est sermo de hac re, sed de superstitione quorumdam, qui non videbantur sibi Missam audire, nisi principium Evangelii Joan., et Missas pecu- liares de S. Trinitate , aut de S. Michaele audirent, et ideo sancilur in eodem Concilio, ut ulterius hoc non fiat, nisi suo tempore. Et additur praeterea in illo textu alia exceptio his verbis : Et, nisi aliquis velit propter reve- rentiam Sanctx Trinitatis, nonpro alia devo- tione, audire. Ubi etiam approbatur audire Missam votivam, legitima intentione et reve-

renlia, et non pro alia devotione; quod Glossa exponil, dioens, quasi melius sit, istas Missas audirc, quam alias canonicas de die. Tamen in Concil. Selcgunsladien., c. 10, ubi textus ille habetur, loco illorum verborum, non pro alia devotione, legitur, 7ionpro aliqua divina- tione. Igitur superstitio est, quee prohihetur ibi, et non aliud; consulendum tamen est fidelibus, ut Missam de clie audiant, praeser- tim Dominicis, et festis diebus , et maxirne hi, qui Ecclesiastica officia intelligunt; nam reliquum vulgus, neque in hoc facit differen- tiam, neque moraliter polest; quod etiam est signum, non fuisse conveniens hoc praecep- tum aliter imponi.

15. Responsio. — Ultimo hic queeri potest, an interdum obligentur fideles ad audiendas plures Missas, quod maxime interrogari solet, propter diem Nativitatis, nam de aliis diebus nulla potest esse ratio dubitandi, ut supra dictum est. Respondetur tamen breviter, etiam de die Nativitatis esse rem certam, non teneri fideles ad audiendas tres , nec duas Missas, sed salisfacere, qualibet audita , ut expresse docuit Navar., d. c. 21, num. 2, quia nulla est lex, quae ad hoc obliget. Item, quia neque ipsi sacerdotes tenentur tres di- cere; illa enim indulgentia esl, non obligatio. Ex vi ergo hujus praecepti nunquam tenentur fideles audire, nisi unam Missam. Secus vero erit, si huic preecepto adjungatur votum, vel speciale aliud pra3ceplum sacerdotis, impo- nentis in satisfactionem audire aliam Missam. Ubi obiter inquiri poterat, an hujusmodi prae- ceptum a confessore impositum de audienda Missa, tali die festo, in satisfactionem, obliget ad distinctam Missam audiendam, vel possit ulrumque una Missa impleri; idemque inter- rogari potest de voto audiendi Missam in die festo. Sed haec alterius considerationis sunt; nunc breviter dicitur, pendere ex intentione, vel voventis , vel confessoris praecipientis , quae intentio explicanda et declaranda est, ut tollatur omne dubium; vel, si hoc praetermis- sum est, ex verbis et circumstantiis erit con- jectanda. Notat autem Major, in 4, dist. 12, quaest. 8, quod cum quis tenetur audire duas Missas aliquibus ex praedictis titulis, potest illas simul audire a duobus sacerdotibus in duobus altaribus, quia ex vi illarum obliga- tionum non tenetur illas audire diversis tem- poribus, juxta ea, quae in simili dicemus in fine sectionis sequentis.

QU;EST.

SECTIO III.

Quibus actibus, quave attentione debeat hoc hnpleri praeceptum.

1. Explicuimus veluti objectum seu mate- riam, circa quam versatur hoc preeceptum ; nunc sequitur declaranclum, quomodo, seu quo actu implendum sit. Et est ratio dubii, quia in dicto cap. Missas, preecipiuntur fide- les audire totas Missas; est autem difficile ad explicandum , quid significetur illo verbo audiendi; nam primo qui surdus est, potest implere hocpreeceptum, quamvis nihil audiat. Item, qui a longe privatee Missee assistit, nihil audit, et censelur implere preeceptum. Quod si dicas, audire, ibi latius sumi prout includit videre, unde alia littera non habet, audire, sed, tenere Missas, et ita legit Surius in Con- cilio Agathens. , c. 47, contra hoc adhuc obstat, quia nec audire, nec videre necessarium est, ut constat, si fidelis fingatur surdus et coecus. Item, quia interdum contingitpropter magnam populi frequentiam, ut is, qui assistit, nec videre quicquam possit, nec audire; est ergo difficile ad explicandum, quee actio exterior ab homine exigatur circa Missam in hoc pree- cepto. Dici fortasse posset, solum requiri corporalem prsesentiam ad audiendum et vi- dendum. Sed contra, nam inde sequitur, si quis corpore adsit preesens in Missa, etiamsi animo alibi sit, ut si ibi de aliis rebus confa- buletur, nihilominus implere preeceptum. Et consequenter etiam, qui ibi dormit. Quee sunt valde absurda.

2. In hac re duo explicanda sunt, quee in preedicta difficultate tanguntur. Unum perti- net ad exteriorem actionem, aliud ad interio- rem animi attentionem. Girca priorem par- tem, quee facitior est, dicunt communiter auctores, ex vi hujus preecepti teneri fideles, ut secundum moralem et corporalem preesen- tiam Missee assistant, ita ut, quanlum in ipsis est, audire possint, et videre seu percipere aliquo modo sacerdotis ministerium. Ita D. Antoninus, Sylvest., Navarrus, Cajelanus et Soto, locis supra citalis. Et constat primo ex vi verbi audiendi vel tenendi, quod non potest alia ratione commodius explicari, ut ex objec- tionibus satis constat. Secundo, quia propter hanc causam, juxta usum Ecclesiee, necesse est adire templum vel locum, in quo Missa celebratur; nec satisfaciet quis, etiam si domi manens per totum Missee tempus sit intentus rebus divinis; ergo preecipitur corporalis

LXXXHI, ART. VI.

preesentia et assistentia, cumque hsec ordine- tur ad percipiendum sensibiliter verba aut ceeremonias Missee, talis preesentia preecipi- tur, qualis ad hoc moraliter sufficit; ergo hanc tenentur fideles exhibere.

3. Posterior pars in attentione et intentione consistit. — Notabile. — Objectioni occurri- tur. — Circa posteriorem partem major est difficultas, quee consistit in duobus : primo, in intentione; secundo, in attentione; nam de intentione frequenter dicitur, ad implendum hoc preeceptum , necessarium esse, ut quis intersit Missae ex intentione implendi hoc preeceptum, ut patet ex Antonin., 2 part., tit. 9, cap. 10, § '1; et Navarr., in c. Quando, notab. 4 3, num. 27; et ratio esse potest, quia ad implendum quodcumque preeceptum ne- cessaria est voluntas implendi. illud , quia implere preeceptum, actus est obedientiee, qui sine volunlate non fit. Sed, ut heec sententia veritatem habeat, sano modo explicanda est. Primum itaque necessaria est voluntas audiendi Missam, nam si quis coactus et con- tra voluntatem suam ibi adesset, non irapleret preeceptum, quia nullo modo ei obediret. Et juxta hoc intelligendum est, quod Anton. ait, famulos, servos, alumnos, vel similes, qui Missee adsunt quasi coacti a dominis seu peedagogis, alias non adfuturi, non implere preeceptum ; hoc enim est verum quando ipsi habent illam actualem voluntatem, etiam dum actu audiunt Missam, et maxime, si ratione illius non sunt attenti, sed distracti. Si autem ipsi talem voluntatem non habent, quamvis fortasse conditionalis illa in intellectu diviso vera sit, nihil refert ad implendum, vel non implendum preeceptum. Imo, licet prius habuerint illam voluntatem preecepto repu- gnantem, et in ea graviter peccaverint, si tamen postea voluntarie adsint et attendant, sufficienter implebunt preeceptum. Ita ul, licet aliqua censura imposita esset transgres- soribus talis preecepti, illam non incurrerent. Deinde necesse est, ut cum voluntate audiendi Missam, non conjungatur voluntas formalis contraria preecepto , quia revera tunc per illum actum hoc modo exercitum non imple- retur preeceptum, quia nullo modo obediretur illi, ut ratio supra facta probat; ut, si quis, dum ex devotione Missam audit in die festo, hunc actum formalem habeat : Nolo hac Missa implere preeceptum, et in ea voluntale per- sistat, per illum actum, ufc sic, revera non ittv plet. Unde si illum haberet sine spe ac propo- sito audiendi aliam Missam, graviter peccaret,

DISPUTAT. LXXXVIII, SECT. »11.

quia simpliciter haberet voluntatem non im- plendi praeceptum. Dices : ergo omnino tene- bilur postea audire aliam Missam. Respon- detur : ita concedunt aliqui, quia suo arbitrio voluit excludere priorem actum a praecepto, et consequenter in eo statu manere , ac si nihil egisset. Probabilius vero est, secluso voto, non relinqui hanc praecisam obligatio- nem, sed satis esse, ut voluntalem mutet tempore opportuno, id est, intra tempus prae- cepli, et velit, auditione praecedentis Missae satisfacere praecepto, quia prior actus exte- rior voluntarie factus, quoad exteriorem ac- tum ut humanum et moralem, habuit lotum id, quod ad subslantiam praecepti implendam sufficit; neque hoc potuit excludi per priorem intentionem agendi illum actum ex devotione et non ex obligatione; solumque ibi defuit obedientia voluntatis; ergo si heec postea ad- jungatur per subsequentem voluntatem et moralem relationem ab illa provenientem, hoc satis est ad implendum praeceptum per priorem actum sic relatum. Et hsec est com- munis sententia, tam in hoc praecepto quam in aliis similibus, ut constat ex materia de legibus. Tertio, si non adsit voluntas contra- ria praecepto, sufficit ad illud implendum, voluntas audiendi Missam, etiamsi formaliter non sit sub intentione implendi praeceptum, quia omnis, qui non excludit, censetur vir- tuaiiter includere intentionem implendi pras- ceptum in ea voluntate, qua vult efficere actum praeceptum. Et hocetiam commune est apud auctores. Unde infertur, eum , qui summo mane Missam audivit ex devotione, existimans non esse diem festum, quamvis postea id sciat, non teneri ad aliam Missam audiendam; sed ad summum, ad volendum satisfacere praecepto per priorem acturn; imo neque hoc in rigore necessarium est, sed solum, ut judicet, se satisfecisse praecepto.

4. Observandum. — Ultimo addendum hic est, pravam intentionem adjunctam voluntati audiendi Missam, non esse contrariam imple- tioni hujus praecepti, si aliunde non excludat sufficientem attentionem. Itaque, quamvis quis eat ad Ecclesiam ex libidinosa inlentioue videndi fceminam, vel etiam si officio Missae cum eadem intentione assistat, tamen, si non excludat voluntatem implendi hoc praeceptum Ecclesiasticum , et sufficienter sit attentus, implet illud. lta Medina, Codice de Confess., quaest. de Pcenitent. injuncta tempore quo Missa celebratur, et Navarr., cap. 21, n. 40, contra D. Antonin. et Adrian., ut in simili

superius etiam dictum est, traclando de pree- cepto communionis ; esl enim hic eadem ralio, scilicet, quia ille implet substantiam actus praecepti, cui intentio illa contraria non est.

5. Et confirmatur, quia alias, qui ex inlen- tione vanae gloriae audiret sacrum, non im- pleret praeceplum, quod valde rigorosum est et per se improbabile; sequela patet, quia si aliqua intentio extranea impediret, nihil re- ferret, quod esset magis vel minus prava, quia satis erit, quod maculet actum; hoc ergo non impedit, sed satis est, quod maneat aclus substanlialiter bonus, moralis et voluntarius, formaliterautvirtualiler faclus ad praeceptum implendum. Et haec de intentione.

6. Circa alteram partem de attentione, Sylvest., verbo Missa 2, quaest. 6, dicit inte- riorem atlentionem non cadere sub hoc prae- cepto , sed solum exteriorem ; et insinuat rationem , quia humanum praeceptum non cadit in interiorem actum. Sed hoc nullius momenli est, nam licet actus pure interior per se non praecipiatur lege humana, tamen ut conjunctus exleriori, et tanquam forma illius, praecipi potest; sic enirn praecipitur in- terior attenlio per legem humanam , qua praecipitur vocalis oratio, ut constat ex ma- teria de oratione; sic ergo praecipi potest preesenti praeceplo. Imo si interior attentio non esset preecepta , neque exterior esset, quia haec non est, nisi propter interiorem; consistit enim hsec exterior attentio, ut ipse Sylvest. explicat, in hoc, quod homo non occupetur in aliis actionibus auditioni Missae repugnantibus, quod solum est necessarium propter attentionem interiorem.

7. Conclusio. — Dicendum ergo est, requiri aliquam intentionem ex objecto religiosam et ad cultum Deipertinentem, adhocpraeceptum implendum. Ita docent auctores omnes statim citandi; ratio vero clara est, quia hac lege praecipitur auditio Missae, ut est actus huma- nus, sufficlens ad moralem praesentiam ; sed sine attentione ulla non potest actus esse humanus, nec praesentia moralis : ergo. Con- firmatur ratione supra insinuata, quia qui ibi dormiret, vel attentissime studeret, legendo aut scribendo, sine ulla controversia non haberet prcesentiam necessariam; sed perinde se habet, qui nullo modo attendit, sed omnino mentis attentione voluntarie est in aliis rebus occupatus : ergo, etc. Rursus praecipitur hic actus, non tantum ut humanus et moralis, sed etiam ut religiosus et ad cultum Dei per- tinens; ergo non quamcumque attentionem

QILEST. LXXXIII, ART. VI.

requirit, sed religiosam et ad cultum Dei pertinentem, ita ut Deum oret, vel ei se sub- mittat, eumve honorare velit, vel saltem attendat ad ea, quee sacerdos facit, tanquam ad res sacras. Et confirmatur, nam hac ra- tione ad orationem est necessaria attentio religiosa , ut latius traditur 2. 2, quaest. 83. Controversia autem est inter auctores, quae- nam attentio ad implendum hoc praeceptum sit necessaria. Quidam enim putant, loto illo tempore necessariam esse attentionem ad Deum ipsum , vel orando seu petendo , vel gratias agendo, vel etiam de peccatis dolen- do, vel aliquid simile. Quod sentire videlur Scotus in 3, dist. 9, et Gabriel, lect. 29 in canonem.

8. Prima attentio. — Secunda attentio. — Aliis vero, nec tam exacta, nec tam continua actualis attentio necessaria videtur, ut late tractant Gajetan., 2. 2, q. 122, art. 4; Soto, lib. 2 de Justitia et jure, quaest. 4, art. 4. Sed quamvis inter hos et alios auctores contro- versia sit de actibus interioris vel exterioris cultus et religionis, qui per totum tempus diei festi ex praecepto exercendi sunt, qua3 controversia nunc ad nos non pertinet, quia non de tota festorum observatione, sed de sola Missae auditione, dispulationem instituimus, tamen, quod spectat ad tempus audiendi Mis- sam, nullam credo esse dissensionem aut dif- ficultatem; eadem enim fere ratio est de hoc actu, quae de ratione vocali, de qua D. Thom.,
9. 2, quaest. 83, art. 13, triplicem attentionem distinguit, ad verba, ad sensum verborum, et ad Deum, quas hic etiam cum proportione applicare possumus. Alia est enim attentio ad ea quae sacerdos dicit vel facit , non ultra progrediendo, nec distincte intelligendo, sed solum attendendo ut ad rem quamdam sa- cram, sicut supra dicebam; et haec attentio est infima omnium, tamen sufficiens, quia illa satis est, ut illa Missae auditio seu prae- sentia sit humana moralis et ex objecto reli- giosa. Secunda attentio est ad ea, quae illis verbis vel factis significantur, et haec est melior, et non solum sufficiens ad substan- tiam praecepti, sed multum etiam accedens ad finem ejus, qui est commemoratio benefi- ciorum Dei, et praesertim Christi Domini nos- tri passionis et redemptionis; non est autem necessaria lam perfecta attentio, cum prima, quae longe minor est, sufficiat; imo interdum multis est impossibilis magna ex parte hsec attentio, qui nec verborum sensum, neque actionum significationein percipere valent, ut

ex supra dictis constat; nulli tamen sunt, qui saltem in confuso cousiderare non possint illis verbis et actionibus significari Ghristi Domini passionem, doctrinam, et similia. Ultima de- nique altentio est ad Deum, quee est suprema, et finis caeterarum, et rmixime consulenda et procuranda etiam in auditione Missae, ut ex illo verbo Sursum corda , significatur in c. Quando, de Consecr., dist. 1, ex Cypriano in expos. orat. Domin.; sub hac autem atten- tione ad Deum includitur omnis interior re- verentia et cultus, omnis oratio et petitio, ut eleganter describit Gregor. X, in cap. Decet, de Immun. Eccles., in 6. Ex quo obiter infer- tur, quod si quis, dum Missam audit. ita elevet mentem in Deum, ut totus a sensibili auditione et ab omni mysleriorum Missae con- sideratione abstrahatur, totusque in contem- plationem Dei rapiatur, nihilominus perfecte implet hoc preeceptum, quia perfecte assequi- tur finem praecepli, et voluntarie se applicuit, et adhibuit praesentiam necessariam ad au- diendam Missam, et in ea voluntate formaliter vel virtualiter persislit, cum attentione maxi- me intenta per ipsum praeceptum, et ideo nullo modo est hic comparandus cum eo, qui voluntarie distrahitur ad res omnino alienas a Deo, et a rebus factis, nam ille priorem in- tentionem et voluntatem interrumpit.

9. Atque hinc etiam facile intelligitur, quo- modo necessarium sit in aliqua ex his at- tentionibus, toto tempore Missae perseverare; est enim necessaria haec actualis attentio, quantum est ex voluntate et intentione au- dientis Missam; non vero necesse est, ut actu semper duret; nam potius moraliter, et hu- mano modo loquendo, id est impossibile; salis ergo est, ut virtute durare censeatur, ratione prioris voluntatis non retractatee. Quocirca necesse est, ut a principio quis accedat ad Missam audiendam, animo et intentione at- tendendi aliquo modo sufficiente ex praedictis, inter quos potest etiam voluntarie attentio- nem mulare ab uno in alium pro suo arbilrio; lamen non debet voluntarie distrahi ad alia, quse necessariae attentioni omnino repugnant; sic enim jam interrumperet priorem volunta- tem et attentionem. Si autem (quod saepe contingit) involuntarie distrahatur, etiam si ad magnam Missae partem actualiter et forma- liter non attendat, implet sufficienter praecep- tum ex vi prioris voluntatis non relractalae, ratione cujus virtualis attentio manet, quia reliquum non est in hominis potestate, ut ele- ganter dixit Arnbros., lib. de Fuga saeculi,

DISPUTAT. LXXXVIII, SECT. III.

cap. 1 ; et Basil., lib. de Vita perfecta, cap. 2. Dicitur autem involuntarie distrahi, quamdiu non advertit, se non attendere ad rem divi- nam, quamvis voluntarie de aliis rebus cogi- tet, tamen sine reflexione et sufficiente ad- vertentia, quod id faciat tempore Missse, et quando deberet ad divina attendere. Atque ita rem hanc explicuerunt auctores citati, et prsesertim Medin., C. de Orat., q. de Potes- tate Eccles. circa actus internos , et q. de Attent. in orat. haben.; et videndus est etiam Gabriel, lect. 62 et 86 in canon.

10. Solo et Medina exponuntur. — Ex his autem colligunt fere omnes citati auctores, quod si quis, dum audit Missam, voluntarie exerceat actiones aliquas exteriores, repu- gnantes debitee attentioni Missee, peccat im- primis venialiter contra attenlionem et reve- rentiam debilam rei sacrse; ac deinde, si eo modo magnam Missee partem audiat, peccabit mortaliter, et non implebit preeceptum , si nimirum tanta sit pars, cujus omissio suffi- ceret ad preecepti transgressionem. In quo quidem graviter erravit Medin., God. de Con- fess., queest. de Pcenit. temp. Missse impleta, dicens, si quis Missse intersit, semper tamen confabuletur aut alia negotia futura cum mercatoribus tractet, nihilominus implere preeceptum, quia implet substantiam ejus, quamvis agat contra finem ejus; quod plane falsum est, quia attentio non est tantum finis hujus preecepti,- sed est subslantia ejus, ut ostensum est; et ideo, qui voluntarie omnino distrahitur, non solum contra finem , sed contra substantiam preecepti agit; perinde aulem est voluntarie exercere actiones, quee secum non compatiuntur necessariam atten- lionem, quales sunt, semper confabulari, aut, quod pejus est, mercaturam tractare, ac voluntarie non attendere; nam qui vult cau- sam , vult effectum intrinsece cum illa con- junctum. Atque ita tenet Sylvest., verb. Missa 2, queest. 6; et Navarr., in Summ., cap. 13, num. 17, et cap. 21, et in cap. Quando, de Gonsecr., dist. 1, notab. 10, n. 13; Gajetanus, verb. Festorum violatio; Soto vero, in 4, dist. 13, q. 2, art. 1, in fine, dicit, quod licet in- decenlia sint colloquia inter audiendam Mis- sam, non tamen propterea fit transgressio preecepti. Hoc autem intelligendum est, vel, quando colloquia non sunt continua, sed per parvam Missse partem, quamvis ssepius mis- ceantur, nunc colloquendo, nunc attendendo, prout communiter fieri solet, vel certe, quando confabulatio non est de re seria, nec nimis at-

tenta, quee non omnino impedit attentionem ad Missam, sed solum remiltit illam, relin- quit tamen sufficientem, ut actio illa humano modo fiat; sicut etiam, recitando horas cano- nicas, polest exerceri aliqua actio exterior, quando talis est, ut non omnino divertat ani- mum, neque omnem tollat altentionem; ergo idem esse potest in Missa. Preesertim quia , ut Soto et Navarrus etiam annotant, minor altentio in Missa necessaria est, quam in horis canonicis recitandis , quia oratio est actio magis rationalis, quam illa moralis praesentia, quee necessaria est ad implendum preeceptum de audienda Missa; et hoc modo est vera haec sententia Soti, et ita posset etiam exponi sen- lentia Medinee; et deservit, ut non condem- nemus peccati mortalis multorum consuetu- dinem, quamvis reprehendenda graviter est; nam,ut minimum,eslgravepeccatum veniale, et facile potest declinare in mortale, preeser- tim, si confabulatio sit admodum continua, et maxime si potest generare scandalum et im- pedire alios a Missa audienda.

11. Ultimo infertur ex diclis, posse ali- quem, dum Missam audit, quascumque ora- tiones vel Psalmos pro sua devolione recitare; imoait Major in 4, dist. 12, queest. 8, quod, dum sacerdos submisse loquitur, tenetur audiens precationes aliquas recitare. Quod non est intelligendum de precationibus voca- libus, quia de hoc nihil preeceptum est; sed solum de attentione, quee explicata est; tamen, si vult, polest pro devotione sua, etiam voca- liler orare; cavere tamen debet, ne, vel sa- cerdotem, vel alios impediat. Ratio vero est, quia hujusmodi oratio non impedit preesen- tiam, neque altentionem ad Missam necessa- riam. Quo fit, ut licet nunc recitet ea, quee alias ex obligatione recitare tenelur, aut ratione Ordinis, aut beneficii, aut ex voto, aut ex poenitentia injuncta, nihilominus suffi- cienter impleat praeceptum audiendi Missam, quia cum illa oratio non tollat preesentiam et attentionem necessariam, imperlinens est, quod illa oratio sit ex alia obligatione, vel non. Atque ita docent Major supra, et ibi Gabriel, Gajet., Soto et Medina, locis citatis. Et preeterea Gajet., tom. 3, opusc. de Valore orat.; Adrian., materia de Satisfact., q. 7; et Navarr., in Summ., cap. 21, num. 89, et in cap. Quando, notab. 19, num. 184. An vero ille tunc simul impleat aliud preeceptum de recitandis horis, non est preesentis conside- rationis, sed inmateria de oratione tractatur; ex dictis aulem facile intelligitur, esse veram

938 QILEST. LXXXlll, ART. VI.

partem affirmantem, quam tenent citali auc- Gabr., lect. 14 et 29 in can

tores contra Sylvest., Angelum, Armillam, et alios Summistas, verbo Missa, et verb. Ferise.

SECTIO IV.

Quas personas obliget hoc prseceptum.

1.

dict

Ratio dubitandi esse potest, quia in cap. Missas, de Consec, dist. 1 , dicitur : Missas totas audire saecularibus praecipimus ; ex quo verbo nonnulli Canonistse collegerunt, preeceptum hoc non obligare personas Ecele- siasticas, vel religiosas, quia obligatio legis non est extendenda ultra verba legis; sed vox illa, sseculares, non comprehendit omnes personas, ut ex ejus significatione constat; ergo neque obligatio hujus legis.

2. Prima conclusio. — Dicendum tamen est primo, legem hanc obligare omnes fideles adultos baptizatos , cujuscumque conditionis vel stalus. Conclusio est certa et communis, et palent breviter singulee partes ; nam im- primis constat eos, qui ratione uti non pos- sunt, non posse obligari hoc preecepto, tum quia generaliter non sunt capaces prsecepti; tum etiam quia aclum hac lege preeceptum exercere non possunt. Deinde etiam est cer- tum hoc preeceptum non obligare infideles, tum quia generaliter non obligantur legibus Ecclesiasticis per se et direcle, nam de his qui foris sunt, nihil ad nos, 1 ad Cor. 5 ; tum etiam quia, cum non sint membra Ecclesiee, non sunt proprie capaces hujus sacrificii, nec possunt illud offerre, nec pro eis offerri po- test, quoad fructum ex opere operato. Unde neque ei assislere permittuntur. Quocirca , non solum infideles, verum eliam nec cate- chumenihac legeobligantur, propter eamdem causam, quia adhuc non sunt in statu, in quo Ecclesiasticis legibus subdantur; neque etiam ad proprium Missse sacrificium admit- tuntur, sed solum ad Missam catechumeno- rum usque ad offertorium, ut supra dictum est; et patet ex Goncil. Carth. IV, cap. 48. Nec vero ad illam catechumenorum Missam audiendam ex preecepto obligantur, tum ra- tione generali jam dicta ; tum etiam quia, qui non obligatur ad substantiam actus , neque ad ea, quee accidentaria sunt, potest obligari.

3. Jam vero, quod omnes adulli baptizati hac lege obligentur, per se loquendo, certa etiam et indubitata res est, quam omnes Sum- mistee docent, verb. Missa, et verb. Feria ; Anton., 2 part. Summee, tit. 9, cap. 10, § 1;

Sot., dist. 13, queest. 2, art. 1; Palud., dist. 15, quaest. 5; Navarr., cap. 21, et constat satis ex consue- tudine Ecclesiee. Et ratio etiam id convincit; nam imprimis constat ex preecedente cap. Missas, omnes seculares ad hoc obligari ; non recte autem existimantur seculares a clericis distingui, sed a regularibus seu religiosis; frequens est enim in jure, ut seculares, in clericos et laicos distinguantur ; omnes ergo ex vi illius vocis comprehenduntur ; quamvis per se notum sit, sacerdotes, celebrando, huic prsecepto salisfacere; perfectius enirn Missam audiunt, seu tenent, quam assistentes. Religiosi autem seu regulares a fortiori com- prehensi intelliguntur, ita ut secularium spe- ciali facta sit mentio, quia ut per se notum relinquitur, multo magis debere religiosos hanc obligalionem implere; cur enim illi, qui ratione status maxime ad divinum cultum obliganlur, ab hujusmodi preecepto exclude- renlur? Accedit, quod in cap. Omnes ficleles, et cap. Cum ad celebrandas, et cap. Qui die, et cap. Et hoc attendendum, de Consec, dist. 1 , satis ostenditur, hoc preeceptum ge- nerale esse, omnesque fideles comprehen- dere.

4. Conclusio. — Quin potius queeri hoc loco potest, an clerici vel religiosi leneantur ex aliquo Ecclesiastico preeceplo frequcntius Missam audire, quam ceeteri fideles, quod maxime queeri solet de Episcopis, de quibus in cap. ult. de Privil., in 6, dicitur, non de- cere eos ullam diem transire sine Missa absque rationabili causa. Dicendum vero es nullam esse circa hoc universalem legen omnibus clericis vel religiosis impositam ; religiosi ergo eonsulant suas speciales insti- tutiones et statuta. Nam illis obligari pote- runt,juxta modum uniuscujusque regulae; ex vi autem Ecclesiaslici prsecepti nullam habent specialem obligationem. Similiter cle- rici ex peculiari litulo beneficii obligari pote- runt, ut frequentius Missam celebrent, vel ei assistant; tamen ex vi hujus legis, quam explicamus, vel alteriusEcdesiasticee, nullam habent specialiorem obhgationem. Denique idem est de Episcopis sentiendum, quia, licet in dict. cap. dicalur, decere, non est tamen verbum ullum , quod preecepti obligationem inducat, ut notavit Angel. , verb. Missa , num. 57; Navarr., dict. cap. 21, et Cano- nistee communiter citato loco.

5. Ultimo inquiri potest, quo eetatis anno incipiant fideles boc prsecepto obligari. Res-

DISPUTAT. LXXXVlll, SECT. IV.

pondetur, de hoc nihil esse jure praoscriplum ; et ideo regula generalis est, eos incipere obli- gari, cum jam ila possunt ratione uti , ut possint sufficienter discernere inter bonum et malum , et capaces esse peccati mortalis. Quia tunc jam sunt capaces obligationis na- turalis colendi Deum, et ita etiam possunt hac lege Ecclesiastica obligari. Quo autem tetatis anno incipiant in hujusmodi stalu constitui, non potest generali regula definiri, sed ad parentum, parochorum et confesso- rum curam et prudens judicium hoc spectat. Ulud solum est advertendum, in hujus prse- cepli executione , nullam esse occasionem differendi executionem ejus, quam primum probabilia signa appareant discretionis et rationis usus, sicut supra dicebamus de prse- cepto communicandi propter majorem reve- rentiam, et devotionem, quse ad illum actum requiritur ; nam ad audiendam Missam non est tanta cognitio, ac perfecta rerum conside- ratio, et devotio necessaria; et ideo multi existimant, statim post septennium, incipere pueros hac lege obligari; et Anton. merito monet, ut a tenera setate inducantur a paren- tibus, et deferantur ad Missam audiendam, ut ita assuescant hanc Ecclesiasticam legem observare.

SECTIO V.

Quando vel quibus diebus obliget hoc praeceptum.

1 . Principio certum est , hoc prseceptum obligare ad audiendam Missam omnibus die- bus Dominicis. Ita enim specialiter explicatur in dict.cap. Missas, de Cons., dist. 1; hujus enim die observatio propter mirabilia , quse Deus in eo operatus est, et prassertim propter Domini resurrectionem , quse hoc die facta est, celebris fuit semper in Ecclesia , et ad divinum cultum specialiter sanctificata, et ad usum hujus divini sacrificii et sacramenti, ut colligunt expositores omnes Grseci, et Latini ex illo Act.20 : Una Sabbathi, cum convenisse- mus ad frangendum panem, et 1 ad Cor. 16 : Per unam Sabbathi unusquisque apud se re- ponat, etc. Sicut Marc. dicitur, Christus re- surrexisse una Sabbathorum; Sabbathum enim pro hebdomada sumitur, more He- breeorum, qui unam diem appellant, id est, primam; una ergo Sabbathorum dicitur prima dies hebdomadse, quse est Dominica ; quam hoc etiam nomine appellat Joan. , Apoc. 1, et ab antiquis vocabatur etiam dies solis , ut constat ex lege Omnes dies , C. de

Feriis. Unde de hac die loquitur Justin. , Apol. 2, in fine, cum dicit, Die solis solitos esse Christianos in unum locum convenire ad divina officia , et prsesertim ad sacrum Eucharistiae mysterium conficiendum. Et Tertull., in Apolog., cap. 16, cum inquit : JEque si diem solis Ixtitix indulgemus, ubi Pamel., num. 248, et in epist. 33 Cyprian., num. 8, et Bellarm., lib. 3 de Cultu Sancto- rum , cap. 11, multa de antiquitale hujus festivitatiscongerunt; etaGratianoreferuntur nonnulla, dist. 75, ex Anacleto, epist. 2, et ex Leone P., epist. 78, et dist. 76, cap. Jeju- nium , ex Hieron. , Zach. 8, cap. Scire, ex Ambr., serm. 61, et aliis. Unde in cap. Licet, de Feriis, dicitur, tam veteris quam novi Testamenti paginam septimum diem ad hu- manam quietem deputasse; non quod hujus diei observatio de jure divino sit, ut quidam putarunt, et refert Sylv., verb. Dominica , qusest. 1, sed quod juri divino valde consen- laneum sit, ut una dies hebdomadse ad divi- num cultum deputetur, quse in lege veleri erat dies Sabbathi ex preecepto divino, quoad hanc partem casremoniali ; et in lege nova, in qua cseremonialia cessarunt, in diem Domi- nicam merito translata est, tum ut Christiana observatio a Judaica distingueretur; tum etiam, ut umbras et figuras jam cessasse, et in Dominica resurrectione omnia esse com- pleta ostenderetur; et propter alias causas, quas hic referre supervacaneum esset , sed videri possunt in citatis auctoribus, attigitque hocD. Thom., 2. 2, qusest. 122, art. 4, ad 4; et Soto, lib. 2 de Just. , quasst. 4, art. 4, et qusest. 5, art. 8; Med., Cod. dePoenit., q. 6; Navarr. late in cap. Quando, de Consecr., dist. 1, notab. 3, num. 18, et cap. Inter verba, 11, qusest. 3, num. 50, et in Manuali , cap. 13. Quamvis autem certum sit, diem Dominicam ab Apostolorum temporibus di- vino cultui dicatam esse , quando tamen coeperit in ea obligare prseceptum audiendi Missam, non satis constat. Nam, in dict. cap. Missas, cum dicitur, speciali ordinatione hoc preecipi, significatur antea hoc non fuisse in preecepto. Quanquam licet hoc ita esset, non esset recens illud prseceptum, sed valde antiquum; nam Concil. Agathense tempore Coelestini Papse celebratum est, ante mille et ducentos annos; existimo tamen quamvis antea non fuerit htec lex scripta, tamen tra- ditione et consuetudine Ecclesise semper ser- valam esse, ut ex traditione Sanctorum Patrum, quos indicavimus, colligere licet;

940 QU/EST. LXXXIII

cum enim dies illa divino cultui fuerit a principio dicata, verisimile est, hunc maxime cultum fuisse semper in Ecclesia praeceptum; quidquid vero sit de . antiquitate praecepti, certum tamen est, nunc praecipue his diebus obligare.

2. Secunda conclusio. — Quaesito satisfit. — Dies festi peculiares tribus modis possunt introduci. — Tertio. — Votum in ratione voti ad successores proprie non transit. — Dico secundo , hoc prseceptum non tantum obli- gare ad Missam audiendam in diebus Domi- nicis, sed etiam omnibus diebus festivis; nam licet in dict. cap. Missas, solum diei Domi- nicae fiat mentio, tamen ex consueludine et communi consensu Ecclesiae constat, idem esse de caeteris diebus festis intelligendum ; quod etiam aperte colligitur ex cap. Si quis, eadem dist., quod sumptum est ex eodem Concil. Agath., cap. 21 . Item ex cap. Et hoc, cap.Omnesfideles,etcap. Quidie, eademdist. Unde in cap. 2 de Parochiis dicitur, ut Domi- nicis, et festivis diebus presbyteri, antequam Missas celebrent, inquirant, an ex aliena parochia aliquis ibi adsit, etc. Denique ratio est eadem, quia etiam dies festi ad divinum cultum deputati sunt; nullus autem alius cultus proprio affirmativo praecepto man- datur fidelibus omnibus in Ecclesia, prseter hunc cultum audiendi Missam; reliqua enim festorum observatio magis est negativa, sci- licet, vacandi ab omni opere servili. Quoties- cumque ergo in Ecclesia dies aliquis tanquam festivus a fidelibus omnibus observari prae- cipitur, hoc ipso intelligitur tempus illud determinari, ut in eo obliget Missae prae- ceptum. Nam haec est praecipua pars sancti- ficalionis cujuscumque diei festi in gratiae, et ideo praeceptum hoc sub hac gene rali ratione fidelibus proponitur in omnibus Catechismis Christianae fidei. Sed inquiri po- test, quinam sint hi dies festi, in quibus obligat hoc praeceptum. Respondetur, quos- dam esse jure communi institutos et prae- ceptos, alios vero antiquissima et universali Ecclesiae consuetudine , alios privata lege alicujus Episcopatus, civitatis, aut oppidi. In primo ordine sunt in primis qua?dam Domini festivitates , ut Nativitatis, Circumcisionis, Epiphaniae, Resurrectionis , Ascensionis, et Pentecostes, de quibus fit mentio in cap. uit. de Feriis ; et postea additum est festum Cor- poris Christi ab Urbano IV et Clem. V, in Clement. unica, de Reliquiis et veneratione Sanctorum; et festum Inventionis S. Crucis,

lege

ART. VI.

ab Eusebio, epist. 3, incap.Crucis, de Cons., dist. 3. Festum autem Transfigurationis, licet ab universa Ecclesia celebretur, et sit valde antiquum, ut constat ex concionibus Leonis, Cyrilli, et aliorum apud Surium, non tamen universali lege Ecclesiastica observari prae- ceptum est; unde non est ex his festis, in quibus jure communi obligat hoc praeceptum. Rursus in eodem ordine sunt quaedam festi- vitates Beatae Virginis, quae in dict. cap. ult. de Feriis, specialiter non declarantur; sed generatim dicitur, festivitatum omnium Vir- ginis Gloriosae ; tamen in cap. '1 de Cons., dist. 3, numerantur Purificatio , Assumptio et Nativitas Sanctae Mariae. Et postea addi- tum est festum Conceptionis, in Extravag. communibus, de Reliquiis et venerat. Sancto- rum, quamvis ibi non praecipiatur expresse, festum illud observare, aut Missam in eo audire, sed indulgentiarum concessione invi- tantur fideles ad idfaciendum; jam vero con- suetudine haec etiam festivitas recepta est. Rursus ad hunc ordinem pertinent festivi- tates quorumdam Sanctorum , ut Joannis Baptistae, duodecim Apostolorum, B. Lau- rentii, Dedicationis S. Michaelis, et festivitas Sanctorum omnium, S. Stephani, et Sancto- rum Innocentium; quae numerantur, dict. cap. ult. de Feriis, et dict. cap. 1 de Cons., dist. 3, de quibus omnibus videri possunt citati auctores , et latissime Covar., lib. 4 Variar., cap. 19. Est aulem advertendum, in illis decretis, praeter haec numerari alios dies, qui non sunt in usu, nimirum, festum S. Syl- vestri , quod licet Romae observetur, non tamen in universa Ecclesia. Item festum S. Martini, quod etiam non servatur. Item tota hebdomada Paschae, cum tamen sola feria secunda et tertia, ex preecepto serven- tur, sicut etiam in festo Pentecostes. Item omnes dies hebdomadae sanctae, qui etiam non servantur sub obligatione audiendi Missam, et vacandi ab operibus servilibus. Igitur vel consuetudine hujusmodi festivitates revocatae sunt , vel certe ibi non numerantur tantum festivitates, quae sub praecepto obser- vantur, sed etiam illae , in quibus Ecclesia singulare aliquod officium vel mysterium ali- quod repraesentat, aut Deum specialiter de- precatur; unde etiamibinumerantur tresdies Rogationum post Ascensionem, quibus tamen non est obligatio audiendi Missam. Qua- propter multum pendet haec res ex universali consuetudine. Nam aliqua etiam ex illis per- tinere potuerunt ad speciales leges aut usus

DISPLITAT. LXXXVIII, SECT. V. 941

aut Lugdunensis; sicut Summistae, verb. Feriae, qui etiam populi

suffragium seu consensum requirunt, curn^

Ecclesise Romnnse

etiam in Concil. Mogunt., c. 36, ubi eaedem fere festivitates numerantur, additur festum S. Remigii, et aliorum. Potest ergo consue- tudo aliquam hujusmodi legem abrogare; quamvis haec admittenda non sil in preeci- puis quibusdam festivilatibus , ut notavit Angel., verb. Feriae, num. 3. In secundo or- dine est imprimis festum S. Trinitatis, de quo in cap. 2 de Feriis, dicitur, quamvis in aliquibus Ecclesiis celebretur, in Ecclesia tamen Romana eam consuetudinem non ser- vari; at vero jam est receptum ejusdem Romanae Ecelesiee usu. Item huc perlinet festum Incarnationis, de quo nihil invenio jure expressum; imo, quanlum colligi potest ex Goncil. Tolet. X, cap. 1, anliquitus non celebrabatur, quod in Quadragesima, et circa Paschale tempus frequenlius incidat. Postea vero jam est communi consuetudine recep- tum. Aliqui eliam putant ad hunc ordinem pertinere festum Transfigurationis; sed con- suetudo obse-rvandi illud non est ita univer- saiis; neque etiam festum Visitationis Beatse Virginis, aut S. Sebastiani, aut Barnabse; in his ergo et similibus peculiares consuetudines observandse ac retinendae sunt; de duobus autem Evangelistis Marco, et Luca , etiam nihil invenio in jure expressum; nam, licet in cap. unico de Reliq. et venerat. Sancto- rum, in 6, Evangelistarum festivitas speciali solemnitajte agi preecipiatur, tamen ibi nihil de diei festi observatione dicitur; et eodem modo fit sermo de celebratione Doctorum Ecclesiee; tamen communi fere consuetudine eliam festa Evangelistarum servantur, sicut et festum Sanctae Mariae Magdalenae, etc. In tertio ordine sunt dies alii festivi, qui non sunt universales, sed peculiares aliquorum locorum; de quibus solum dicere possumus, tribus modis posse has festivitales introduci. Primo, antiqua et recepta consuetudine, quae vim habet legis, quando sub ea ratione intro- ducta et acceptata invenitur, Angel., verb. Feriae, num. 7, et alii. Secundo, praecepto Episcopi ; habet enim Episcopus hanc po- testatem in sua dicecesi, ut constat ex cap. de Cons., dist. 3, et cap. ult. de Feriis, ubi non soli Episcopo, sed cum clero, et populo, id est, cum eorum consilio, vel consensu haec potestas tribuitur; jam vero usus oblinuit, ut in his rebus populi judicium vel consensus non expectetur; satis ergo erit, ut Episcopus cum consilio Capituli id decernat, et ita vi- dentur inteliigendi Angel., Rossel., el alii

Innocent. et ;iliis, in cap. Licet, de Feriis Gloss. et aliis, in cap. 1 de Reliq. et venerat. Sanclorum, in 6. Nam revera non esset conveniens juxta morem, quem nunc Eccle- sia servat , hoc modo populi consensum postulare. Quanquam observare debent Epis- copi, ut, populis contradicentibus, festivitates non multiplicent , sed saltem tacite et vir- tute, consensum populi expectent, ut pree- dictis juribus cavetur. Atque hinc fit, majori ratione posse has festivitates introduci per decretum Synodi provincialis , prout in Concil. Tolet. X, legimus de festo Expecta- tionis, quod in Hispania celebramus, multo- que magis poterit hoc fieri, in quacumque provincia ex concessione seu decreto Summi Pontificis, ut per se notum est. Ex lege autem civili principis secularis non potest proprie haec obligatio introduci , ut notat Sylvest., verb. Dominica, num. 2, quia est de re et actione spirituali; quamvis autem interdum in historiis legamus, Imperatores instituisse aliqua festa Sanctorum, ut patet ex Niceph., lib. 17, cap. 28, et insinuatur in tit. Cod. de Feriis, lamen ad illos non proprie spectat festorum institutio, ut ad religiosum cultum ordinalur; sed interdum praecipiunt vacatio- nem ab operibus servilibus, vel in proprium honorem, seu laetitiam, ut in memoriam na- talis sui, vel quid simile, vel interdum etiam in honorem Dei, et Sanctorum , non quidem primo instituendo talia festa , sed jam ab Ecclesia instituta corroborando. Terlio solet haec obligatio introduci voto populi. De qua re, 2. 2, qua^st. 88, in materia de voto dispu- tatur; nunc breviter dicitur, votum proprie in ratione voti, etiam si juratum sit, non posse proprie ad successores transire. Est enim actio personalis. Unde neque haec obli- gatio transit in vi voti proprie sumpti; sed, vel in ratione legis a populo cum consensu Episcopi latae ; ut enim haec vota valida sint et durabilia, approbationem Episcopi requi- runt, vel certe in ratione cujusdam pacti, cujus obligatio transit ad successores, ut la- tius citato loco. Est autem in his festivita- tibus observandum , cum universales non sint, non transcendere terminos loci aut temporis, pro quibus praescribuntur, juxta rationem consuetudinis aut legis. Itaque in- terdum in civitate tantum servantur, et non in oppidis; interdum in uno oppido, et non in reliquis; aliquando in una tantum parochia,

QU/EST. LXXXIII, ART. VI.

et non in tota civitate; et tunc obligantur parochiani illius parochiee, et non alii. ltem interdum totus dies integer, interdum vero solum usque ad meridiem servari praecipitur; et tunc si praeceptum proprie est sub ratione divini cultus, et cum obligatione vacandi eo matutino tempore ab opere servili, conse- quenter etiam obligat ad Missam audiendam, quia dies ille, quoad illud tempus, est vere festivus, et divino cultui dicatus ; et, ut dixi, hic cultus potissimum in hoc actu consistit; imo ideo specialiter illud matutinum tempus preecipitur, quia in illo huic divino sacrificio vacari potest.

3. Nonnullse breves dubitationes. — Prima. — Solutio prima. — Turrecr. — Sed hinc oriuntur nonnullee dubitationes. Prima est de diebus specialiter dicatis cultui divino, sal- tem quoad tempus matutinum, ut dies Ro- gationum, et feria quinta et sexta hebdomadee sanctse, et nonnullse vigilise celebriores, ut Natalis Domini, Paschse et Pentecostes, an in eis obligentur fideles ad audiendam Missam. Respondetur non obligari; nam in primis de vigiliis nullum est speciale praeceptum, magis quam de aliis diebus jejuniorum, Quadrage- simee, vel Quatuor Temporum,in quibus cer- tum est, nullam esse talem obligationem ; quamvis quidam Canonistse dubitaverint, quia in c. Solent, de Consecr., dist. 1, dici- tur, in diebus jejunii non esse comedendum ante vespertinum officium, et subditur : Con- currendum est enim ad Missas; et auditis Missarum solemnibus et vespertinis officiis, et elargitis eleemosynis , ad cibum acceden- dum est. Sed caput illud consuetudine abro- gatum est, ut cum Sylvest. et aliis notat Na- varr., cap. 21, num. 2. Quod est verum , quantum ad horam prandii in diebus jejunii, nam quantum ad Missse auditionem non fuit necessaria abrogatio, quia ibi non prsecipitur magis, quam audire vespertinum officium, vel elargiri eleemosynas ; sed solum dicitur id, quod facere oportet in diebus jejunii ante prandium, vel certe declaratur, esse inten- tionem Ecclesiee, ut in diebus jejunii sit ante prandium sufficiens tempus ad illa omnia, vel similia opera religionis ac pietatis, ut in eis possint fideles, si velint, occupari. De die- bus autem Rogationum, licet antiqua jura, ut dixi , eos servari prseceperint, ut apertius constat ex cap. Rogationes, de Consecrat., dist. 3, tamen, ut Turrecr. ibi notat, et ex- perientia satis constat , contraria consuetu- dine abrogatum est jus illud, quee consuetudo

a pastoribus Ecclesiee approbata est.Idemque dicendum est de feriis hebdomadae sanctae. Neque oportet, feriam sextam excipere a cae- teris diebus, ut quidam existimant;nam sane consuetudo eadem fere est; neque populus ex praecepto obligatur a pastoribus Ecclesiae, ut officio illius diei assistat; imo, cum illud officium in rigore non sit Missa, minor ratio est obligandi ad officium illius diei, ut in su- perioribus tactum est. Est autem optimum consilium, illis diebus, praesertim feria quinta et sexta, atque etiam Sabbatho, matutinis temporibus ab operibus servilibus vacare, saltem in publico, et Missee seu divino officio assistere.

4. Secundse dubitationis solutio. — Secunda dubitatio est de quibusdam diebus, qui non sunt festivi toti populo, sed hominibus talis conditionis vel officii, ut, v. gr., scholasticis, quibus peculiares dies festivi sunt. Respon- detur, juxta communem consuetudinem hos dies non censeri proprie festivos; quod in primis est certum de diebus, quibus vacatur a laboribus, solum propter requiem corpo- ralem, ut in academiis fieri solet uno die hebdomadae, et aliquibus ante, vel post Pas- cha, vel in aestate, quia constat, eos dies non esse dicatos ad divinum cultum. Major diffi- cultas est de aliis, in quibus vacatur a lec- tionibus, vel alio simili labore in honorem aliquorum Sanctorum, ut Doctorum Ecclesiae, v. gr., etc. Et in his, quibusdam visum est, teneri scholasticos ad audiendam Missam, quod quidem securum est et optimum consi- lium, tamen in rigore non censeo esse pree- ceptum, quia non est preecepta illis diebus, etiam his personis, cessatio ab opere servili, sed tantum est concessa inclulgentia vacandi a lectionibus, vel alio simili munere ; signum ergo est, illos dies non esse simpliciter festi- vos; quamvis forte ea licenlia concedatur in honorem Sancti alicujus, ut iiberius possint vacare divinis rebus, si velint. Ilem consue- tudo hoc satis declarat, et communiter omnes ita intelligunt, tantum ex consilio, Missam esse audiendam illis diebus.

5. Tertium dubium. — Observandum. — Tertium dubium est, an elapso die praescripto ad audiendam Missam, si non fuit tunc au- dita, maneat obligatio ad audiendam alia die. Respondetur, non manere, quia praeceptum affirmativum tantum obligat pro tempore, eidern designato. Unde si tunc non est imple- tum, debet culpa poenitentia deleri. Nulla tamen alia obligatio manet, sicut etiam con-

DISPUTAT. LXXXVlII, SECT. VI.

stat de diebus jejunii et similibus. Quo fit, non excusari a peccato mortali eum, qui sine justa causa die Dominico Missam omittit, animo supplendi defectum die lunae , vel etiam si preeveniat audiendo illam die Sab- bathi; quia illud est proprium onus illius diei, utJn simili docent Navarr., in cap. Quando, notab. 3,num. 18; Medina, C. de Orat., q. de Horis canon. reiterandis. Et eadem ratione (ut utraque ex parte servetur eequalitas) qui in die festo sacrum justa ex causa omisit, non tenetur die sequente illud audire; neque etiam tenetur anteriori die praevenire, etiam si fu- turum impedimentum prsevideat, quia prse- ceptum lantum obligat ad prsescriptum tem- pus. Dices : ergo etiam si intra idem festum preevideat, se non posse audire sacrum ab hora nona, non tenelur preevenire et audire hora septima vei octava. Respondetur, ne- gando consequentiam, quia quoad horam, in qua sacrum est audiendum, non est tempus omnino limitatum hac lege, sed lantum prae- ceptum est, ut ea die sacrum audiatur, qua- cumque hora , moraliter loquendo, id fieri possit. Unde, si usque ad meridiem, v. gr., differri potest, ideo est, quia eo tempore solet Missa dici, et potest audiri; unde, si tardius possit, etiam auditio Missse amplius differri posset; tamen, si Missa non sit dicenda, nisi in principio diei, obligat preeceptum ad au- diendam tunc illam, quia obligat simpliciter ut eo die impleatur.

SECTIO VI.

Quibus modis excusari aliquis possit ab audienda Missa in die, quo praecepta est.

1 . Conclusio. — Certum est apud omnes auctores, et ex praxi ipsa satis conslat, posse fideles variis modis excusari, ut absque pec- cato Missam omittant eo die, quo preeceptum est, Missam audire ; nam hoc prseceptum so- lum est de jure positivo Ecclesiastico, et de re sancta quidem et honesta, non tamen sim- pliciter ad salutem necessaria, et ideo non obligat cum tanto rigore, quin interveniente rationabili causa, possit etiam legitima excu- satio intercedere , ut notarunt Summislae omnes, verb. Missa et verb. Feria ; Anton., 2 part., tit. 9, cap. 10, § 2; Cajet., 2. 2, qufest. 122, art. 4; Soto hic, dist. 13, quaest. 2, art. 1, et latius, lib. 2 de Justit., qua3st. 4, art. 4; Navarr., in Summ., cap. 21. Nume- rantur autem ab his auctoribus varii casus, in quibus potest homo legitime excusari ab

observatione hujus prrccepti ; quos omnes sigillatim persequi infinitum quid esset, et praeter ordinem scientiee; nam ex circum- stantiis per accidens occurrentibus variari possunt, qui necessario prudentis arbitrio re- Hnquendi sunt, suppositis nonnullis genera- libus principiis, quse attingemus, pauca qua> dam capita numerando.

2. Prima excusatio. — Advertendum. — Prima igitur excusatio sit, spiritualis (ut sic di- cam) impotentia seu impedimentum, ut si quis sit excommunicatus, vel interdictus speciali aut generali inlerdicto; nam huic prohibitum est ab Ecclesia divinis officiis interesse, etiam diebus festis, unde necesse est, ut alia obli- gatio cesset. Quod quidem verum est, etiam si fortasse aliquis sua culpa talem censuram contraxerit, nam, licet in eo peccaverit, ta- men, postquam jam est factus impotens ad audiendam Missam, non peccat non audiendo; maxime, si moralem diligentiam adhibuit, ut absolutionem censuree consequeretur; non- nulla vero difficultas est , quando negligit absolutionem obtinere; nam tunc videtur per eum stare, quominus potens sit audire Mis- sam et implere praaceptum ; ergo illi impu- tandum est, si non audit, neque hoc titulo juste excusari poterit. Et confirmatur, quia simpliciter obligatur tali preecepto, solumque excusatur propter impedimentum ; ergo in tantum excusabitur, in quantum impedimen- tum illud fuerit involuntarium; ergo, si vo- luntarium sit, non excusat. Confirmatur se- cundo, nam, qui annuam confessionem vel communionem omittit propter excommuni- cationem, si ipse sit negligens in obtinenda absolutione, non excusatur a culpa, ut su- mitur ex his, quae Navarr. tradit, cap. 24, num. 34 et 35 ; ergo idem est in preesenti. Nihilominus idem Navarr., eodem cap. 21, num. 3, expresse docet, etiam si aliquis sit negligens in obtinenda absolutione, et in hoc fortasse peccetalio peccati genere,non tamen in omissione Missse, quam, supposito tali im- pedimento, jure omittit. Quam sententiam multi viri docli probant; et est sane proba- bilis, quia non tenetur quis tam remote, et a Ionge (ut sic dicam) se disponere ad Missam audiendam; ergo ex vi hujus prsecepti non obligatur ad procurandam absolutionem ex- communicationis; ergo dum in hoc est negli- gens. non peccat contra hoc prseceptum; sed neque etiam postea peccat, non audiendo cum excommunicationis vinculo; ergo nunquam peccat in hoc. Item infirmus, si sit negligens

944 QUjFST

in procuranda salute et viribus, ut possit Missam audire, et qui est in vinculis, si sit negligens in procuranda libertate , et ideo Missam omittat, non peccat specialiter contra hoc preeceptum, quia non obligat ad tollenda impedimenta tam remote; ergo similiter in proposito. Tandem a contrario, si quis pree- videat, se fieri impolentem ad audiendum sacrnm, incurrendoexcommunicationem, non peccat specialiter contra hoc preeceptum, dando causam excommunicationi; ergo ne- que e contrario, etc. De preecepto autem con- fessionis et communionis non est eadem ra- tio, quia preeceptum confessionis per se obligat ad mundandam animam, et consequenter ad omnem dispositionem necessariam ad pecca- torum absolutionem obtinendam; preeceptum autem communionis etiam consequenter obli- gat ad preemittendam confessionem , si ne- cessaria sit, ut revera est in eo, qui peccati mortalis conscientiam habet; illa ergo duo prsecepta multo majorem connexionem ha- bent cum diligentia adhibenda , ut censura tollatur.

3. Qusesitum. — Responsio. — Effectus quasi formalis privilegii. — Solet etiam hic inter- rogari, an qui habet privilegium, ut audire possit Missam tempore interdicti, teneatur eam die festo audire. Et ratio dubitandi est, quia nemo obligatur ad ulendum privilegio suo, alioqui gratia onerosa fieret, et libera facultas in obligationem verteretur; ergo ha- bens tale privilegium non tenetur uti illo ; sed, non utendo illo, non obligatur ad au- diendam Missam : ergo. Propler hoc aliqui censent partem negativam probabilem ; sed mihi non videtur practice probabilis, unde non est dubium, quin habens hoc privilegium teneatur Missam audire, ut tenent Navarr., cap. 21, num. 3; Soto, dist. 13, qusest. 2, art. 1, et dist. 22, q.3,art.1; etratioest, quia interdictum in tantum excusat ab obligalione audiendi Missam, in quantum ponit impedi- mentum ad audiendam illam; ergo, quacum- que ratione hoc impedimentum tollatur, obli- gatio preecepti suam vim relinet, et tollitur excusatio. Confirmatur et declaratur. Nam, si quis in vinculis detineatur, excusatur ab executione hujus preecepti; et tamen, si ex privilegio ei concedatur libertas diebus fes- tivis, tenetur implere illud, quia jam est ablatum impedimentum. Idemque esset de infirmo, etiam si per divinam gratiam super- naturalem ei pro die festo sanitas concede- retur. Neque in eo casu cogitur quis uti pri-

LXXXllI, ART. VI.

vilegio; sed, supposito privilegio , cogitur servare praeceptum; possumus enim in pri- vilegio intelligere quemdam effectum quasi formalem, qui est, tollere inhabilitatem, vel impedimentum, et hunc necessario habet, hoc ipso quod acceptatur ; posilo autem hoc effectu formali, absque alio usu, tollitur ex- cusatio, et consequenter manet obligatio pree- cepti.

4. Ultimo revocatur ad hoc caput impedi- mentum ignorantiee, quod spirituale est, et ab aliquibus inter impedimenta excusantia in preesenti computatur, ut videre licet in Syl- vesl., et Rossel., et Antonin. supra; etestper se clarum, si ignorantia sit invincibilis, qua- lis hic seepe esse potest facile, si sit ignorantia facti, scilicet, quod hic sit dies festivus; sub qua ignorantia comprehenditur naturalis obli- vio vel inconsideratio ; ignorantia autem ju- ris, si sumatur generaliter de toto hoc pree- cepto, scilicet, quod prorsus ignoretur, fideles habere hanc obligationem, vix admitti potest invincibilis, nisi in homine valde stupido, aut in sylvis enutrito, aut in pueris, quibus ra- tionis usus incipit elucescere. Si vero sumatur heec ignorantia circa obligationem hujus pree- cepti in particulari, scilicet, in hoc die festo cum his circumstantiis, etc, sic facile acci- dere potest, ut preeceptum existimetur non obligare, quando revera obligat, et tamen quod ob ignorantiam homo excusetur, ut in sect. 1, cum Gajet. tetigimus. Quando vero talis circumstantia censenda sit inculpabilis, ex generalibus regulis de ignorantia, consi- deratis in particulari circumstantiis et condi- tionibus personee, prudenter judicandum est.

5. Auctoris sententia. — Primum corpora- lium bonorum est vita. — Secundum bonum est salus corporalis. — Tertium genus bono- rum corporalium. — Quartum genus bonorum corporalium. — Ultimum genus bonorum cor- poralium. — Secundum caput hujus excusa- tionis est impotentia corporalis ; quee, si sit impotentia simpliciler, non habet difficulta- tem , quia ad impossibile simpliciter nemo obligatur; hujusmodi autem impedimentum est, si aliquis in vinculis delineatur, vel qua- cumque alia ratione cogatur non exire domo, aut non ingredi Ecclesiam, seu locum, ubi Missa dicitur. Item, si desit sacerdos, qui sa- crum faciat, et Ecclesia adeo distet, ut non possit adiri. Ilem, si aliquis ita eegrotat ut non possit ex lecto surgere, etc. Et quia id solum proprie possumus, quod licite possu- mus, ad hoc caput revocandus est casus, in.

DISPUTAT. LXXXVIII

quo aliquis, fide data, et maxime, si jura- menlo firmata sit, vel praecepto superioris, domi suae juste manere compellitur, quamvis corporaliter non cogatur; nam, cum inde non possit licite exire, simpliciter impotens repu- tatur. Solum posset in his et similibus casi- bus dubitari, an is, qui vi, vel wgritudine, vel quacumque ratione alia, cogitur domi ma- nere, si habeat privilegium , seu oratorium approbatum, in quo domi possit audire sa- crum, ad hoc teneatur diebus festis. De quo nihil invenio ab auctoribus dictum; videtur autem ex dictis in praecedente puncto sequi, tunc ratione privilegii tolli excusationem, et consequenter urgere obligationem prsecepti. Nihilominus verisimilius existimo, in eo casu non teneri ad ulendum privilegio; et impri- mis, si necessarium sit stipendiarium quserere sacerdotem, nerno ad hoc tenetur, sed solum ad audiendum Missam, quse in Ecclesia dici- tur, quia prseceptum non obligat ad procu- randam Missam, etiam dato stipendio sacer- doti. Deinde, cum dicere Missam in domibus privatis, etiam approbatis, de se sit odiosum, minusque decens reverentiam debitam huic sacrificio, et preeter generales canones Eccle- siae, nemo obligatur ad utendum tali privile- gio, ut possit aliud prseceptum Ecclesiasticum implere. Nam hoc non est tanti momenti, quale esse potest, ut sacrificium in privatis locis non fiat. Item, quia ob causas minus graves et urgentes, excusatur quis interdum ab executione hujus prsecepti, ut videbimus; ergo etiam propter hanc poterit excusari. Et in his omnibus est magna differentia inter hunc casum, et illum de privilegio interdicti; nam in illo, ablato impedimento,nulla postea dispensatio fit in jure, sed regulari modo Missa dicitur et auditur ; quod in hoc casu non ita fit.Undehic melius, quam ibi, accom- modatur principium illud, quod nemo cogitur suo privilegio uti; nam per hoc privilegium formaliter ac per se non tollitur impedimen- tum audiendi Missam ; non enim tolluntur vincula, nec coactio manendi domi, etc. Unde necessarius est usus quasi effectivus ipsius privilegii, ut possit aliquis Missam audire; ad illum autem usum nemo obligatur. Ad hoc caput reducitur impedimentum navigantium, qui nec possunt ad terram accedere, ut Mis- sam audiant, neque etiam in navi eam au- dire, cum ibi dici non possit, ut supra dictum est; nam, licet interdum ibi Missa dicalur, quse vocatur sicca, tamen, et illud rarum est, et revera illa non est Missa ; et ideo in rigore

XXI.

. SECT. VI. 945

ad illam audiendam non obligat prseceplum, quamvis optimum consilium, et devotionis ac religionis indicium sit, illam audire; et ali- quando etiam possit esse,saltemad vilandum scandalum, necessarium. Haec aulem proce- dunt in navigatione, quee omnino est a terra remota, et poslquam inchoata est; nam de caeteris judicandum est, sicut de aliis iter agentibus vel inchoantibus, de quibus infra dicemus. Tertium caput est impotentia mo- ralis audiendi Missam, quaa difficilior est ad explicandum, quia nec consislit in physica impotentia, nec indivisibili consistit, neque uno tantum , sed plurimis modis accidere potest. Regula tamen generalis, quse a Doc- toribus assignatur, est, tunc censeri impoten- tiam moralem, quando sine jactura alicujus boni mediocris aestimationis, aut sine magna difficultate vel labore Missa audiri non polest. Cujus ratio nulla est alia, nisi quia hoc pree- ceptum juxta communem Doctorum interpre- tationem, et juxta communem eliam consue- tudinem, cum hac moderatione latum est et receptum, utnon sit necessaria causa admo- dum gravis ad excusandum. Possumus autem exempla adhibere in omni genere bonorum corporalium seu temporalium; nam spiritua- lium, per se loquendo,non potest ex hoc actu timeri jactura, nisi in casibus in primo vel secundo capite comprehensis ; nisi fingatur casus, in quo aliquis timeat occasionem ruinae spiritualis, si Ecclesiam adeat ad Missam au- diendam. Dequoinferiusinullimo capite non- nihil dicemus. Primum ergo corporalium bo- norumest vita; si ergo in eundo vel redeundo ab Ecclesia, periculum vitae quis timeat, vel ab hostibus et inimicis, vel ab aere pestifero, vel ab alia simili causa, clarum est excusari, dummodo timor probabili saltem conjectura nitatur, et non sit sola imaginatione confictus. Secundum bonum est salus corporalis ; si ergo quis timeat jacturam suae salutis, excu- sabitur; et hoc litulo excusantur infirmi, non solum, quando tam gravis est aegritudo, ut omnino non possint Missam audire ; sed etiam, quando non possunt sine incommodo alicujus momenti a lecto surgere ; imo, licet possint, et jam cceperint convalescere, excu- santur, vel propter periculum reincidendi, vel etiam notabiliter retardandi convalescen- tiam. In quo ad discernendos varios casus imprimis bona fides supponenda est; deinde adjungenda prudentia ; oportet enim, ut in- firmitas seu necessitas sit vera seu alicujus momenti ; et quod periculum detrimenti pro-

QU.EST. LXXXIII, ART. VI.

babile sit viri prudentis arbitrio; ad quod ferendum consideranda est distantia loci, labor audiendi Missam, et aeris temperies seu qualitas temporis. Et optimum indicium est, quando infirmilas impedit egredi lecto, aut domo, ad alia negotia sequalis vel majoris laboris, quam sit, Missam audire; nam si heec non impedit, non est, cur excuset; et juxta hsec principia judicandum est de his, qui laborantquartana febri, et de foeminis gravi- dis, quas quodammodo infirmantur. Tertium genus bonorum est honor, ratione cujus ex- cusabitur, si quis timeat ab inimico injuriam aliquam vel jacturam honoris, sicut de vita dicebamus; hoc etiam titulo auctores omnes excusant eum qui non potest decenter vesti- tus ad Ecclesiam ire; neque enim cogendus est, cum dedecore in publico apparere; nam, qui in eo statu est constitutus, ei, qui in vin- culis existit, in jure comparatur, in leg. In eadem causa, ff. Ex quibus causis, etc. Huc etiam perlinet, si foemina nobilis non possit domo exire sine decente comitatu; quod suo etiam modo in viris locum habet; heec tamen omnia regulanda sunt juxta personarum qua- litatem et honestam patriee consueludinem; neque extendenda est nimium haec licentia ad superfluos ornatus , preesertim fcemina- rum; et considerandum est, an in hujusmodi casibus possit aliquis secrete, ut, v. gr., summo mane, vel in Ecclesia a concursu po- puli remota, Missam audire; tunc enim non est, cur prsecedente occasione excusetur, cum non sit difficile, et vitare tale incommodum, et prseceptum implere. Preeterea hoc tilulo excusalur, qui gravem timet infamiam, si domo exeat, et coram aliis appareat; ut, v. gr., si fcemina, quse honesta existimatur, gravidasit, nec possit lapsumsuumoccultare, nisi dorni se continendo, excusari potest, ne se prodat ; et idem est in quocumque casu si- mili, addita supra dicta limitatione, scilicet, quando quis non potest alias occulte Missam audire. Quarto numerantur bona externa temporalia, in quibus contingere potest, ut aliquis grave daranum timeat, si ad Missam audiendam accedat, ut, v. gr., si quis timeat furtum, si domum solam relinquat, ut si in domo ab oppido distante quis habitet, etc. Item hac ratione excusatur aliquis, si, dum iter agit, ne comiles viee relinquat, Missam perdit, quando probabile periculum latronum imminet, si solus iucedat ; et etiam, si speret expensas ilineris ab eis accipere, vel aliud simile commodum, quod amiltere, temporale

damnum gravis momenti censeatur. Nam so- lum amittere comites viae, si nullum aliud incommodum adjungatur, non videtur suffi- ciens causa ad Missam omittendam, ut sumi- tur ex Gajet., verb. Festa ; Armil., verb. Missa, num.30,et aliis communiler. Similiter qui oves, v. gr., suas, aut res sirailes, cogitur sine custodia in agro relinquere, ut Missam possit audire, regulariter loquendo, probabi- lem habet excusationem, quia probabile est periculum gravis nocumenti; et sic de aliis. Ultimo subhoc capite contineturomnetempo- rale vel corporale grave incommodum, quando sine illo Missa audiri non potest, quia non censetur hoc preeceptum cum tanto onere obli- gare. Et hac ratione excusatur quis ab au- dienda Missa, si necessarium illi sit longum iter, v. gr., unius leucee, pedilem conficere; idemque est, quamvis non sit tanta distantia, tamen est nliqua notabilis, et aliunde tempes- tates ingruunt, et pluviee, ita ut, prudenler rem considerando, notabile censeatur detri- mentum. Ex hoc etiam capite judicandum est de iter agentibus, vel navigantibus per flu- mina, aut juxta maris littora. Nam imprimis, si iter incboent in die festo (quicquid sit de alia queestione, an id sit contra observatio- nem festi, quantum ad preeceptum negativum de non exercendis operibus servilibus), cer- tum est, per se loquendo, non excusari ab audienda Missa eo die, priusquam inchoent iter, nisi probabiliter sperent audire illam in via, quia tunc nulla est ralio excusationis, nisi tanta sit necessitas accelerandi iter, ut grave detrimentuin timeatur, si quis in au- dienda Missa immoretur, ut, v. gr., si ea de causa navigationem sil amissurus, aut comi- tes viee sibi necessarios ob aliquam gravem causam, ut supra insinuatum est, aut certe, si occasio alicujus gravis negolii transigendi et obtinendi, ea de causa perdatur; et idem fere judicium est de quovis die, in quo iter continuatur. Nam eadem est ratio. Rursusex hoc capite excusantur, qui Missam audire non possunt propter urgentia negotia, quee dila- tionem non paliuntur sine magno detrimento boni temporalis cujuscumque, quod intelli- gendum est, quando neque hujusmodi negotia commode preeveniri possunt, ne Missee audi- tionem impediant; vel e contrario Missa pree- veniri potest, utnegotiis vacetur; nam si quis prius velit nimio somno indulgere, ut postea non possit utrique oneri satisfacere , non propterea excusabitur a culpa, ratione pree- teritee negligentiee ; quod procedit, quando

DISPUTAT. LXXXVIII, SECT. VI.

futurum impedimentum prsevisum est, et nihilominus non fuil diligentia adhibita ad implendum preeceptum. Et per haec judican- dum estde similibus casibus, qui in infinitum multiplicari possunt.

6. Quartum caput ex titulo charitatis su- mitur. — Scandalum non datum, sed accep- tum, non tenemur vitare. — Quartum caput sumi potest ex titulo charitatis, propter quam, ut alins Bernard. dixit, convenienter omittitur,quod propter earndem est introduc- tum. Duobus autem modis potest hsec excu- satio accidere : primo si necessarium sit, Missam omittere, ad subveniendum proximo in necessitate existenti ; et hoc titulo excusant omnes Doctores, et prcesertim Gajet., Soto et Navar.; locis supra citatis, eum, qui propter infirmum, cui inservit, ne illum solum, vel absque necessario ministerio relinquat, Mis- sam omittit; quod intelligitur, quando utrum- que fieri non potest, et quando grave proximi a3grotantis detrimentum inde timeretur, ut prsedicti auctores declarant, et per se evidens est. Nam si utrumque commode potest fieri, nulla est excusationis ratio; si autem ex ab- sentia, quee fieri potest ad audiendam Mis- sam, non timetur grave detrimentum, mora- liter loquendo, non urget proprie necessitas charitatis. Gum autem de gravi detrimento agimus, non est intelligendum, oportere, ut vita infirmi periclitetur, aut quod aegritudo ipsa multum augeatur, vel aliquid simile; sed satis est, quod, vel ea de causa eegroto non possint convenienle tempore remedia adhiberi, maxime, cum segritudo est alicujus momenti; vel certe, si gravis sit, satis erit, quod infirmus,solusrelictus illo tempore toto, pati debeat laborem, et animi anxielatem, vel aliquid simile. Denique, quando aegritudo ni- mium gravis est, vel extreme urget, si quis bona fide, et ex animi pietate, ut ministret infirmo, ejusque curam gerat, Missam omit- tat, raro peccabit mortaliter, etiam si fortasse in re ipsa ejus ministerium non sit admodum necessarium, vel quia satis est, quod sit valde utile; vel certe, quia bona fides, et perturbatio, quee interdum adjungitur, excu- sant; in qua re sicut fere in aliis, quse bujus- modi sunt, prudens arbitrium adhibendum est; quod si homo non habet, quem consulat, et bono animo faciat quod videtur charitati consonum, non peccabit mortaliter. Quod autem dictum est de hoc misericordiae opere, judicandum est de reliquis, sive corporalia sint, sive spiritualia, quando revera proxi-

mus est in necessitate, et differri non potesl remedium, sine gravi ejus detrimenlo, ut si propter audiendam confessionem pericli- tantis infirmi Missam omittam, vel quid si- mile. Dices : hasc opera misericordite in his casibus non sunt simpliciter in pnecepto, quamvis ex se bona sint, et in consilio; sed opus praecepti non est omittendum propter opus consilii : ergo. Respondetur, saepe acci- dere, ut hujusmodi opus sub praeceptum cadat; et tunc nulla est difficultas, quia prae- ceptum charitatis majoris est necessitalis; non tamen semper oportet expectare eam preecepti obligationem; sed satis est, quod necessitas proximigravis sit, modo explicato, ut propter beneficium illi praestandum ex- cusetur quis ab obligatione hujus praecepti; sicut propter vitandum proprium incommo- dum licet mihi Missam omittere, quamvis ex praecepto non tenear illud incommodum vi- tare; nam charitas facit, ut alium diligam, sicut me ipsum. Nec tunc preefertur opus consilii operi prsecepti, sed res constituitur in tali statu, et cum talibus circumstantiis, ut propter bonum proximi cesset obligatio prae- cepti; nam, cum affirmativa pra3cepta non obligent pro semper, facile potest, mutatis circumstanliis, eorum obligatio cessare. Alio modo potest contingere haec excusatio, non tam ad beneficium prsestandum proximo, quam ad non afferendum illi aliquod malum, quod vix potest intelligi, nisi per modum vi- tandi scandalum, quia ire ad Missam audien- dam non est actio, quse per se possit in dam- num proximi redundare; solum ergo potest inde damnum evenire, vel quia ea de causa omittitur actio, proximo necessaria, quod pertinet ad praecedentem modum; vel, quia inde sumet proximus aliquam occasionem peccandi; et hoc modo interdum non peccabit fcemina continendo se domi die festo, ne sit occasio peccandi alicui, a quo scit ex nimia fragilitate se perdite adamari; nam, licet ad hoc non teneatur, quia illud scandalum non est datum, sed acceptum, quod homo non te- netur vitare cum tanto detrimento, nihilomi- nus tanta potest esse necessitas et fragilitas proximi, ut liceat hoc modo ei subvenire, ut tetegit Soto hic, dist. 43, quaest. 2, art. 1 . Et eadem ratione, si quis eundo ad Ecclesiam, timeat fore, ut ea occasione graves rixse se~ quantur, aut propter veteres aliquas inimi- citias, aut propter locorum ordinem et digni- tatem, vel aliquid simile, sufficiens censeri debet excusationis ratio. Atque hoc titulo in-

QU.F-ST. LXXXIII, ART. VI.

ter alios excusant auctores mulierem, quae, timens gravem rixam sea irammariti,Missam omittit, ut ei convenienti tempore et rnodo omnia prseparet, etoccasionem perturbationis auferat, quod inlelligendum est, quando per- turbatio est gravis, et alicujus momenti, nam si sit levis, potius dissimulanda et ferenda est. El idem est, si maritus ob zelotypiam nolit, eam domo exire; nam si non possit conjux vitare id sine gravi incommodo, po- test, etiam in hoc, marito obtemperare seu condescendere, licet oppositum significet An- tonin., 2 part., tit. 9, cap. 10, § 2, sed for- tasse intelligit, quando non est periculum gravis incommodi. Et per heec de similibus judicandum est.

7. Quintum caput excusationis. — Adver- tenclum. — Quintum caput excusationis est ratione officii; et huc etiam revocatur excu- satio ratione justee obedienliee; hac ralione excusantur milites custodientes caslrum aut portas civitatis, aut vigilias facienles, quando sine periculo aliquo non possunt suo muneri deesse ; sic etiam excusantur pastores, quan- do per alium munus suum supplere non pos- sunt. Excusantur vectores mercium et cur- sores, qui muneri suo satisfacientes non possunt sine magno incommodo ad audien- dam Missam detineri, utnotavit Cajet., verb. Festa. Excusantur etiam matres vel nulrices, quse neque infantes deserere possunt, neque frequenter expedit, eos ad Ecclesiam de- ferri, etc. Sed prsecipue hoc titulo solent ex- cusari famuli, qui, ut dominissuisministrent, Missam omittunt; quse res, quoniam valde practica est, nonnulla expositione indiget. Nam imprimis, si ministerium sit necessa- rium juxta communem et ordinarium vivendi modum, vel juxta occurrenles, morales et ra- tionabiles occasiones, certum est, nec domi- num peccare prsecipiendo, nec famulos pa- rendo, quia illa est gravis et rationabilis causa et moralis necessitas; quod semper in- telligendum est, cum limitatione supra insi- nuata, quando famulus non potest, mediocri diligentia adhibita, opportunum tempus proe- venire, ut Missam ; audiat non tamen lenen- tur adhibere extraordinariam diligentiam , v. gr., citius surgendo, aliquid ab ordinario, et secundum rationem moderato, somni tem- pore, detrahendo, vel aliquid simile; quam- vis enim hoc consulendum sit, tamen prsecep- tum ad id non obligat. At vero si ministerium non sit ita necessarium, sed possit, vel in alium diem? vel in aliam horam sine incom-

modo differri, domini quidem male faciunt, et graviter peccant, icl praecipiendo, cum non solum teneantur non impedire sibi subjectos a Missa audienda, verum etiam debitam cu- ram et diligentiam adhibere, ut Missam au- diant, quia ad eos pertinet cura familiae suse, ut in ea Ecclesiastica praocepta serventur, ut in proposito notavit Soto hic, et lib. 2 de Just., qusest. 4, art. 4; Sylvest., verb. Missa 2, queest. 1;Navarr., c. 21, n. 9 et 10; Anton., 2 part., tit. 9, c. 10, § 1; etsignificavit Amb., in hom. 33, et citatur in c. An putatis, 86 d., et colligitur ex illo Paul., \ ad Cor. 5 : Si quis suorum, maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior. At vero famuli, si absque magno incommodo possint subterfugere, et Missam audire, non obediendo dominis, debent id facere, etiam si aliqua levis rixa intercedat; si tamen necesse est, aut dominos deserere, aut grave aliquod detrimentum ea causa pati, ea ratione excu- sari possunt, nec censentur praeferre hominis praaceptum divino aut Ecclesiastico mandato, quod nunquam licet; sed censetur tunc Ec- clesia nolle obligare cum tanto detrimento. Et haec est differentia inter res prohibitas, quia malae sunt, et malas, quia prohibitse, quia ab illis nunquam potest separari malitia et prohibitio, et ideo propter nullum incom- modum fieri possunt, etiam si a clomino prae- cipianlur; ab his vero separari potest ratio praecepti seu prohibitionis, et consequenter ratio malitise; et ideo, si propter vitandum incommodum obligatio prsecepti cesset, fieri vel omitti possunt ad obediendum homini prsecipienti. Sicut etiam si quis minetur mor- tem alteri, si Ecclesiam adeat ad Missam au- diendam, potest illam omittere, dummodo id non fiat in contemptum vel injuriam religio- nis; in quo non prsefert timorem humanum Ecclesiasticae obedientise, sed cessat Eccle- siastici prsecepti obligatio, occurrente tali peri- culo et incommodo; ita ergo est in proesenti, quando sine gravi incommodo vitare non polest famulus, quin domino suo obsequatur; supponimus enim tale mandatum non esse conlemptum religionis; sic enim illud facere esset intrinsece malum, et ideo propter nul- lum incommodum vitandum licere potest ; sed loquimur de communi mandato, seu mi- nisterio de se indifferente, et propter commo- dum humanum, ut regulariter contingit. In quo etiam advertere oportet, debere famulum in tali eventu, prius certiorem facere domi- num, quod Missam non audierit, et procu-

DISPUTAT. LXXXVIil, SECT. VI.

rare, quoad eommode possit, ab illo obtinere, ne se impediat, quominus Missam audiat, quia debet, quod in se est, facere, ut praeceptum servet, et iniquum impedimentum evitet; quod si non possit, tunc excusabitur, ut dic- tum est, lenebitur autem, si hoc sit frequens et quasi in consueludine, nacta opportuni- tate, tale ministerium relinquere, et commo- dum aliud, seu dominum quaerere, cui inser- viendo, Ecclesiae prsecepta possit servare. Et in his fere conveniunt auctores, Anton., 2 part., tit. 9, c. 7, § 5, et c. 10, § 2; Palud., in 4, dist. 45, quaest. 5, concl. 2; Cajet., 2. 2, qusest. 422, art. 4, et in Sum., verb. Festa, circa finem; Sylvest. supra, et verb. Domi- nica, quaast. 4; Navarr. supra, et c. 13, n. 7, qui citat Rossel.; et juxta haec loquendum est de uxorerespectu mariti, et de filiis respectu parentum, et de militibus respectu ducis, et de omnibus similibus.

8. Sextum caput excusationis. — Exponitur Gregorius. — Notabile. — Sextum caput ex- cusationis est consuetudo ex aliqua rationabili causa introducta, et a pastoribus Ecelesise tolerala. Hujusmodi sunt nonnullte consuetu- dines, praesertim ad foeminas pertinentes. Una est, quod post partum per aliquos dies, etiam si plene convaluerint, ab Ecclesise in- gressu abslinent ; quod si non faciant ex su- perstitione, aut Mosaico ritu, sed ex quadam reverentia ac devotione, non improbatur in c. unico, de Purificat. post partum; et ideo, si de hoc sit introducta consuetudo, non est im- probanda, sed excusari potest, ut Gajetan. notavit, verb. Festa. Propter consuetudinem autem menstruam (ut hoc obiter adnotemus) non est Missa omittenda, per se loquendo, et seclusa eegritudine, vel debilitate, qute illi sequivaleat, ut notavit Navar., c. 21, num. 9, ex d. c. Purificat. post partum, el ex c. ult., d. 5, ubi Greg. ait : Mulier, quse ex consue- tudine menstrua patitur, prohiberi Ecclesiam intrare non debet, nec a communionis myste- rio. Addit autem ibidem Greg. : Si autem ex veneratione magna percipere non prsesumit, laudanda est; ergo eodem modo dicere posse- mus, si abstinere voluerit ab ingressu Eccle- sise, laudandam esse; ergo ex illo textu potius videtur colligi, hanc posse esse piam et suffi- cientem excusationem, quamvis non necessa- riam. Respondetur, Gregor. in illis verbis ultimis non loqui de communione preecepta ; nam si quse mulier eam omitteret ob hujus- modi causam, non esset laudanda; sic ergo dicendum est de ingressu Ecclesise; et ita

sine dubio, regulariter loquendo, impedirnen- tum hoc non est sufficiens, nec de hac re introducta est, nec, moraliter loquendo, in- troduci potest consuetudo; si vero aliquando timeretur exterior aliqua inclecenlia, seu irre- verentia loci sacri, tunc posset excusatio esse sufficiens. Alia consuetudo est viduarum, quse post viri mortem, per aliquot dies domo non exeunt, et ea de causa Missam omiltunt, quam consuetudinem omnes Doctores appro- bant, Cajet., 2. 2, quaest. 4 22, art. 4, et in Sum., verb. Festa; Anton., Sylvest., Navar., locis supra citatis, et fere omnes Summistae; nam consuetudo illa fundatur tum in quadam decentia et honestate viduali; tum etiam in rationabili significatione et ostensione tristi- tise. Adhibent tamen fere omnes auctores prsedicti moderationem , scilicet, ut tempus illud non prolongetur nimium , v. gr., per annum aut plures menses, sed, ad summum, per mensem, ut expressius notant Sylv. et Rossel. Sed non exislimo, posse hanc mode- rationem una regula pro omnibus definiri; nam in fceminis nobilioribus solet esse con- suetudo, ut longiori tempore domi maneant, quam in aliis. Unde Navar. supra, num. 4, ait non posse damnari hancconsuetudinem in fceminis nobilibus, etiam si per annum ex- tendatur, quamvis laudabilius esset , illam non servare. Itaque si revera consuetudo in- troducta est, et praescripta, et Prselati Eccle- sia3 non contradicunt, ab unaquaque fcemina servari potest, quia per talem consuetudi- nem abrogatum est preeceptum audiendi Mis- sam in hac parte; pertinebit lamen ad Epis- copos modumponerehujusmodi consuetudini, ut non nimium extendatur. Rene autem ad- vertit Navar., oportere, ut quee hanc consue- tudinem servant, quoad Missam nou audien- dam in Ecclesia, simpliciter eam servent, nec domo egredianlur ad res alias; quod et nos supra de infirmis in simili notavimus. Alia cousuetuclo est virginum nobilium , quae cum jam sunt nubiles, non exeunt in publicum, et ideo Missam omittunt. Quam (si revera intro- ducta sit, tolerata, et sufficienter prsescripta) sufficientem esse ad abrogandum hoc praecep- tum in hac parte, et consequenter ad excu- sandum, tam ipsas virgines, quam earum parentes, docent Cajet., Soto, Sylv., Navar., et reliqui auclores, locis citatis;nam, licet consuetudinem hanc non lauclent, tamen, si semel introducta Sit, sufficere censent ad praedictum effectum; nam, cum non sit in- trinsece mala, potest humanam legem abro-

QU,EST. LXXXHl, ART. VI.

gare. Quin potius addunt iidem auctores , quod si propter talem consuetudinem jam non decet, hujusmodi virginem nubilem domo exire, et alioqui mater timeat aliquid ho- nestati, et bonae famse ejus contrarium, si sola domi maneat, consequenter etiam excu- sari matrem ab audienda Missa , non hoc titulo consuetudinis, sed aliis, scilicet, quia sine gravi detrimento, et satisfaciendo, ut debet, muneri suo, Missam audire non potest. Sed revera hoc ipsum declarat, consuetudi- nem hanc esse valde irrationabilem , et, uno inconveniente dato, alia multiplicari; multo enim melius custodirent matres filias suas, secum eas ad Missam ducendo. quam domi relinquendo. Neque in hoc potest esse morale periculum pudicitiae, regulariter loquendo. Unde magis auctoritatis, quam pudicitiae causa , hoc introductum videtur; eo vel maxime, quod hujusmodi virgines, quae hoc titulo Missam omittunt, fenestras non fugiunt, et domo exeuut ad ludos et alia publica spec- tacula videnda. Quapropter licet consuetudo haec simpliciter damnari non possit , tamen magna prudenlia moderanda est , et quoad fieri possit, auferenda; praesertim (ut Navar. notat) omnino suadendum est, ut, saltem so- lemnioribus festis , hujusmodi virgines Mis- sam audiant. Nam perpetuo illam omittere, intolerabile , et Christianis hominibus in- dignum est.

9. Septimwn caput excusationis. — Septi- mum caput excusationis addi solet, scilicet major utilitas vel necessitas spiritualis; sic Angelus supra excusat eum, qui propter con- cionem audiendam sacruni omittit. Similiter alii excusant eum, qui tempore Missae confi- tetur peccata sua; maxime, si eo tempore habeat copiam confessoris, quam postea cum difficultate obtinebit. Sed hujusmodi excusa- tiones, et similes, per se ac moraliter lo- quendo , insufficientes sunt, quia opus prse- cepti non est omittendum propter hujusmodi voluntaria opera, etiam si utiliora esse fin- gantur; alias posset quis sacrum omittere, ut in suo cubiculo contemplationi Dei vacet, ex qua majorem fructum spiritualem sibi com- parare existimat; nam per se nullus est major fructus, quam servare mandata eo tempore, quo ipsa obligant. Igitur hujusmodi casus so- lum habent locum, quando urget aliqua mo- ralis necessitas.

10. Ulcimum caput excusationis. — Ulti- mum caput excusationis sumi solet ex parte sacerdotis, quando scilicet ille est nominatim

excommunicatus; tunc enim ita judicandum est, ac si omnino deesset copia ministri. An vero idem sit dicendum de sacerdote publice concubinario, supra taclum est in materia de sncramentis in genere; nam, licet antiquo jure prohibitum esset, ab hujusmodi sacrum audire, c. ult. de Gohab. Gleric. et mulie- rum, c. Nullus, cum seq. 32 d., c. Si qui sunt, 81 d., tamen novo jure Concilii Con- stant. hoc jus limitatum seu correctum est, ut non obliget, donec hujusmodi sacerdos sit ab Ecclesia denunciatus tanquam excommu- nicatus seu praecisus, ut docent Ledesm., 1, p. 4, quaest. 5, art. 6, dub. 9; etNavar., de Pcenit., d. 6, c. 1, § Laboret, n. 22, et in Sum., c. 25, n. 79; et ex antiquis videri po- test Gabr. in 4, d. 13, quaest. 1; Major, d. 9, quaest. 4; Cajet., 2. 2, quaest. 12, art. 2. Propter iniquitatem ergo sacerdotis nunquam excusatur aliquis a Missa audienda, nisi sa- cerdos sit ab Ecclesia nominatim preecisus , et excommunicatus, ut praedicti auctores sentiunt, et Anton., Sylv., et alii supra citati.

11. Qusesitum. — Responsio. — Sed in- quiret non immerito aliquis, an eo casu, quo aliquis rationabili causa excusatur a Missa audienda, teneatur loco illius aliquas oratio- nes fundere , vel externum aliquem cultum Deo exhibere. Ita euim affirmarunt Scot. in 4, d. 9, et 17, q. unica; et indicat Angel., verb. Feriae, num. 43, quia praeceptum orandi et colendi Deum, divinum est ac naturale; tem- pus autem implendi illud definitum est ab Ecclesia, ut sit diebus festis; simulque statu- tum est, ut per actum audiendi Missam im- pleatur; unde, si non sit opportunitas exer- cendi illum actum, erit obligatio implendi illud praeceptum divinum alio actu orationis vel cultus. Sed haec sententia non habet suffi- ciens fundamentum, quia, quamvis finis hujus preecepti sit divinus cultus, tamen non cadit in praeceptum, nisi quatenus est materia ejus- dem proecepti; sed materia hujus praecepti solum est actus audiendi Missam; ergo solum ad hunc actum obligat tale praeceptum ; ergo intercedente excusatione sufficiente in tali actu, nulla succedit obligalio alterius actus, quia nullum est praeceptum, in quo fundetur; illud enim divinum praeceptum orandi vel colendi Deum solum definitur ad tale tempus diei festi, quatenus per talem actum exhiberi potest, et non alias. Et confirmatur, nam, qui absque excusatione, et peccando mortaliter, omisit sacrum, non tenetur eodem die aliis

DISPUTAT. LXXXVMI, SECT. VI.

actibus colere et orare Deum; ergo multo nii- nus tenebitur, qui excusatur; est ergo opti- mum illud consilium, nullum tamen est latum ea de re prseceptum, ut latius docuil Navar. in Manuali, c. 21, n. 7, et in c. Quando, de Consecr., d. 1, notab. 3, n. 5, cum Antonino, Adriano, et aliis.

12. Ultimo quxsito satisfit. — Ultimo in- quiri polest, utrum aliqua poena jure impo- sita sit hujus prrecepti transgressoribus. Res- pondetur, nullam esse, propter hanc culpam, censuram ipso jure impositam, neque aliam Ecclesiasticam poenam, qure ipso facto incur- ratur; solum in dicto c. Missas, deGonsecr., d. 1, de transgressoribus hujus prascepti dici- tur : Ab Episcopo publice confundantur. Quod intelligi potest, ut Doctores ibi exponunt, vel de publica correctione et reprehensione, vel etiam , si opus sit, de excommunicatione. Atque hinc manavit consuetudo, quee pree- serlim in aliquibus villis vel parvis oppidis

servatur, utsi quisMissam non audiat, publice a parocho denuntietur; quod t;imen pruden- ter faciendum est, ita ut prius certo constet de delicto; et quod aliquo modo sit publicum et frequens, vel cum pertinacia commissum post aliquam secretam correctionem ; nam alioqui periculum esset, vel puniendi inter- dum innocentes , vel infamandi proximum sine sufficienti causa. Quando vero hujus- modi correctio non sufficit, et frequenter Missa omittitur, adjungi potest et debet ex- communicationis severitas; nam preeterquam quod hujusmodi culpa gravis est, quando est ita frequens et diuturna magnum scandalum generat, adeo ut, qui per longum tempus Mis- sam audire negligit, suspectus de sua fide habeatur; sicut e converso optimum indicium fidei et devotionis est, etiam in diebus pro- festis Missarum solemniis interesse, Deoque condignum cultum offerre; cui sit honor et gloria per infinita sseculorum seecula, Amen.

HACTENUS DE ARCANO MISS^E SACRIFICII MYSTERIO.

FINIS TOMI VIGESIMI PRIMI.

INDEX

LOCORUM SACILE SCRIPTURiE

QU.E IN TOMIS XX ET XXI EXPLICANTUR.

GENESIS.

Cap. 2, v. 23. Hocnunc os ex ossibus meis, quia ex osse ejus facta. dist. 49, sect. 2

Gap. 4, v. 4. Respexit Dominus ad Abel, et ad munera ejus. Primum causa secundi. d. 77, s. 1

Cap. 17, v. 10. Hoc est pactum meum quod observabitis inter me, et vos : circumcidetur in vobis omne mascu- linum. Late explicatur hoc praeceptum. q. 70, a. 2

Cap. 17, v. 14. Masculus, cujus prceputii caro circum- cisa non fuerit , delebitur anima illius depopulo suo. Late juxta sententiam August. exponitur. d. 5, s. 1

Cap. 22, v. 5. Postquam adoraverimus , revertemur ad vos, id est, postquam sacrificium obtulerimus.

d. 74, s. 1

Cap. 30, v. 16. Redeunti ad vesperam Jacob de agro, id est, in fine diei. d. 61, s. 1

Cap. 49, v. 11. Lavabit in vino stolam suam, et in san- guine uvai, id est, Christi in Eucharistia ex Cypr.

q. 73, a. 6

Cap. 28, v. 20. Si fuerit Dominus meus mecum, et de- derit mihi panem ad edendum, et vestimentum ad operiendum. De Christo pane vitse, Joan. 6. Et indu- mento fidelium, qui in ipso baptizantur. Galat. 3.

ibid.

Cap. 17, v. 9. In semine tuo benedicentur omnes gentes, et ero Deus tuus, et semini tuo post te. Hoc semen est Christus, de filiis enim secundum carnem con- ditionata tantum promissio. d. 27, s. 1

Cap. 18, v. 7. Tulit vitulum, dedit puero, et coxit illum, et posuit coram eis. Non ita ut tulerat, sed ad pran- dium paratum. d. 49, s. 2

Cap. 19, v. 3. Compulit illos, id est, importunis pre- cibus ab illis obtinuit. d. 83, s. 1

EXODUS.

Cap. 3, v. 16. Dimitte populum meum, ut sacrificet in deserto. d. 77, s. 3

Cap. 12, v. 6. Et servabitis eum usque ad 14 diem mensis hujus, immolabitque universa multitudo filiorum Israel ad vesperam. Late tractatur et exponitur de vespera ultima 14 diei. d. 41, s. 1

Cap. 12, v. 8. Et edent carnes nocte illa, quse scilicet immediate sequitur vesperam decinise quartee lunae, qua agnus immolabatur. ibid.

Cap. 12, v. 10. Nec remanebit quidquam ex eo usque mane, illius scilicet diei proxime sequentis noctem ejus agni, qui erat decimce quintae lunee dies. ibid.

Cap. 12, v. 12. Et transibo per terram JEgypti nocte illa. Exponitur, nox, prout n. 3. ibid.

Gap. 12, v. 16. Dies prima erit sancta atque solemnis;

ostenditur, hanc primam diem solemnem esse pri- mam ex septem diebus azymorum. ibid.

Cap. 12, v. 17. In eadem ipsa die educam exercitum vestrum de terra JEgypti, festiva, scilicet azymorum, ac decima quinta luna. ibid.

Cap. 12, v. 18. Decima quarta die mensis ad vesperam comedetis azyma usque ad diem vigesimam primam ejusdem mensis ad vesperam. Esponitur de ultimis utriusque diei vesperis. ibid.

Cap. 12, v. 22. Nullus vestrum egredietur ostium do- mus suce usque mane, id est, prope mane, transacta media nocte. ibid.

Cap. 12, v. 29. Factum est autem in noctis medio, expo- nitur dictio, noctis, juxta n. 3. ihid.

Cap. 12, v. 31. Vocatisque Pharao, Moyse, et Aaron nocte, esponitur, nocte, juxta n. 3. ibid.

Gap. 12, v. 42. Nox ista est observabilis Domino, juxta n. 3, exponitur. ibid.

Cap. 12, v. 42. Quando eduxit eos de terra JEgypti, id est, nocte, in qua eduxit eos, ut n. 2. ibid.

Cap. tl,v.43. Omnis alienigena noncomedetex eo,omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet, id est, si comedere voluerit, circumcidatur, et sic comedat, similiter et mercenarii. q. 70, a. 2

Cap. 12, v. 48. Si quis peregrinorum ad vestram vo- luerit transire coloniam, circumcidetur prius omne masculinum ejus : eo modo et sensu, quo omne mas- culinum Abrahae, juxta dicta supra Gen. n. 3. ibid.

Gap. 21, v. 15. Qui occiderit patrem, et matrem, morte moriatur, id est, patrem vel matrem. d. 71, s. 2

Gap. 24, v. 8. Hic est sanguis fozderis, quod pepigit Dominus vobiscum, vel juxta Paulum , Testamenti, quod misit ad vos Deus, ad Heb. 9. Exponitur con- tinere figuram sanguinis Christi , quem initio novi Testamenti in ora discipulorum idem Christus effu- dit. q. 73, a. 6

Cap. 28, v. 2. Facies vestem S. Aaron fratri tuo glo- riam et decorem. Pertinet enim ad honorem sacer- dotis speciali veste uti in sacrificio. d. 82, s. 1

LEVITICI.

Cap. 1, v. 3 et 4. Ponetque manus super caput hostia?, et acceptabilis erit, figuram manus extensionis, quae a sacerdote fit supra oblata , continere exponitur.

d. 84, s. 1

Cap. 12, v. 8. Sumetque duos turtures, dabitque sacer- doti, qui faciet, id est, sacrificabit, unum pro pec- cato. d. 74, s. 2

Cap. 23, v. 27. Decimo die mensis hujus septimi, dies expiationum erit, affligetisque animas vestras in eo, scilicet, 10 die, qui a posteriori vespera diei noni,

INDEX LOCORUM SkCRJE SCRIPTUR^E.

usque ad vesperam decimi durabat. Affligetisque animas vestras die nono, id est, ab ultima vespera diei noui. d. 61, s. t

Cap. 23, v. 32. A vespera usque ad vesperam celebra- bitis Sabbatha vestra, id est, ab ultima unius diei , usque ad ultimam alterius. ibid.

Cap. 23, v. 25. Offeretis holocaustum Domino, ad om- nem plebem loquitur. d. 87, s. 2

NUMERORUM.

Cap. 28, v. 17. Septem diebus vescentur azymis, qua- rum, scilicet, 7 diennn, prima venerabilis et sancta erit. d. 61, s. 1

Cap. 33, v. 8. Profecti de Ramesse in mense septimo, in quinta decima die , altera die a phase, id est, mane proxime insequente phase, quod erat initium decimae quiutae lunae. ibid.

Vel aliter profecti de Ramesse, provincia, non civi- tate ; quod si a civitate, in ea usque ad meridiem congregati, et statim ante solis occasum ordinate profecti. ibid.

Cap. 28, v. 3. Ucec sunt sacrificia, quce offerre debetis. Ad omnem populum loquitur. d. 87, s. 2

DEUTERONOMII.

Cap. 8, v. 8. Terram frumenti, id est, tritici. d. 64, s. 1

Cap. 16, v. 1. Observa mensem novarum frugum, et verni primum temporis, ut facias phase, id est, im- moles agnum, Domino Deo tuo : quoniam in isto mense eduxit te Dominus de JEgypto nocte, ea nempe, qua agnus 14 luna ad ultimam vesperam immolatus, esus fuit, quae principium fuit 1 5 lunae, in qua egressi sunt de iEgypto. d. 61, s. 1

Cap. 16, v. 2. Immolabisque phase Domino Deo tuo, id est, sacrificia, que per septem dies azymorum ex variis rebus fiebant. ibid.

Cap. 16, v. 4. Et non remanebit de carnibus ejus, quod immolatum est vespere, et in die primo azymorum. Exponitur eodem modo. ibid.

Cap. 16, v. 5. Nonpoterit immolare phase, in qualibet urbium tuarum, id est, agnum. ibid.

Cap. 16, v. 7. Et coques et comedes, utrumque verbum generale , rem sive coctam , sive assatam signi- ficans. ibid.

Cap. 16, v. 6. Immolabis phuse, a solis occasum, id est, nocte, quando, id est, in qua, licet non eadem bora, egressus es de JEgypto. ibid.

PARALIPOMENON.

Cap. 16, v. 36. 1 Par. 16. Omnis populus Amen, id est, fiat. d. 83, s. 1

JOSUE.

Cap. 7, v. 6. Cecidit in terram coram arca Domini usque ad vesperam, id est, usque ad finem diei.

d. 61, s. 1

TORIAS.

Cap. 12, v. 7. Sacramentum regis abscondere bonum est, id est, secretum. d. 1, s. 1

Cap. 12 , v. 12. Ego obtuli orationem tuam Domino. Spiritualiter et metaphorice intelligendum. d. 83, s. 2

MACHAR^ORUM.

Cap. 2, v. 46. Sancta et salubris cogitatio est pro de- functis exorare , ut a peccatis solvantur, id est, a peccatorum pcenis. <j. 79^ s. 1

EX PSALMIS.

Cap. 22, v. 5. Parasti in conspectu mco mensam advcr- sus eos, qui tribulant me. Exponitur de Eucharistia cum Rernardo. d. 63, s. 9

Cap. 22, v. 5. Calix tuus inebrians quam prceclarus est , id est, potus vini in tuo calice contentus, et Eucharistiae applicatur cum Hieron. q. 73, a. 6,

d. 43, s. 1

Cap. 67, v. 11. Parasti in dulcedine tua pauperi Deus. Exponitur de Eucharistia. d. 63, s. 9

Cap. 71, v. 16. Erit frumentum in terra. Hebraice,

pugillum, seu placenta frumenti, per quam sacri-

ficium Eucharistiae , sub specie panis figuratur.

d. 64, s. 1, d. 74, s. 2

Cap. 49, v. 23. Sacrifxcium laudis honorificabit me. De Eucharistia. d. 76, s. 2

Cap. 80, v. 17. Cibavit eos ex adipe frumenti, id est, tritici. d. 64, s. 1

Cap. 109, v. 4. Tu es sacerdos in ceternum secundum ordinem Melchisedech. De Christo, quatenus sacri- ficium obtulit Eucharistise, exponitur. d. 74, s. 2

Cap. 110, v. 4. Memoriam fecit mirabilium suorum misericors et miserator Dominus, escam dedit timen- tibus se. ln sensu litterali de manna, in mystico de Eucharistia explicatur. d. 46, s. 2

Cap. 115, v. 12. Quid retribuam Domino pro omnibus, quce retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo. De Eucharistiae calice , cujus sumptio vera gratiarum actio. q. 73, a. 6,

d. 46, s. 8

Cap. 128, v. 7. De quo non implebit manum suam, qui metet, et sinum suum, id est, nec sinum. d. 71, s. 2

Cap. 140, v. 5. Oleum autem peccatoris non impin- guet caput meum. De oleo adulationis vel voluptatis.

d. 13, s. 4

Cap. 147, v. 14. Qui posuit fines tuos pacem et adipe frumenti satiat te, id est, tritici. d. 44, s. 1

Cap. 14, v. 2. Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum. Similibus enim exterioribus actionibus saepe Deum colimus. d. 84, s. 1

PROVERBIORUM.

Cap. 9, v. 1. Sapientia cedificavit sibi domum, excidit columnas septem, miscuit vinum, et posuit mensam. Venite et comedite panem meum, bibite vinum, quod miscui vobis. Explicantur de Eueharistiae mensa, et illa mistio de mistione aquae et vini in ca- lice, ex multorum Patrum sententia. q. 73. a. 6

Cap. 9, v. 2. Immolavit victimas suas, posuit mensam suam. Immolatio enim convivium ex immolatis prae- cedit. d. 75, s. 4

Cap. 20, v. 19. Et qui revelat mysteria, id est, se- creta. d. 1, s. 1

SAPIENTIA.

Cap. 2, v. 22. Nescierunt sacramenta Dei, id est, sacra secreta. d. 1, s. 1

ECCLESIASTICI.

Cap. 34, v. 30. Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit mortuum, quid proficit lavatio ejus? Expli- catur dictio, a mortuo, id est, ab immunditia con- tracta ex tactu mortui. d. 13 s. 4

ISAIAS.

Cap. 1, v. 16. Lavamini, mundi estote. Continet exhor- tationem ad baptismum, ex D. Hieron. et Cyrillo.

d. 20, s. 1

INDEX LOCORUM SACR/E SCRIPTUR/E.

Cap. 12, v. 3. Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Explicatur cum D. Hieron. de sacra- mentis novse legis. d. i, s. 1

Cap. 19, v. 21. Cognoscent JEgyptii , id est, Gentes, Dominum, et colent eum hostiis , id est, sacrificiis, ex Hieron. d. 74, s. 1

Cap. 19, v. 19. In die illa erit altare Domini in medio terra JEgijpti, id est, in Ecclesia gentium. ibid.

Cap. 62, v. 8. Si dedero triticum tuum ultra, cibum inimicis tuis. Exponitur de Eucharistia cum Hieron.

d. 44, s. 1

Cap. 63, v. 2. Quare ergo rubrum est vestimentum tuum, et veitimenta tua, sicut calcantium in torculari? De rubore sanguinis Christi, qui per vinum signi- ficatur, exponitur cum Cypriano. d. 45, s. 1

HIEREMIAS.

Cap. 11, v. 19. Mittamus lignum inpanem ejus, id est, crucem in corpus Christi. q. 73, a 6

Cap. 31, v. 12. Confluent ad bona Domini super fru- mento, vino et oleo. Exponitur cum Hieronymo de tritico , ex quo panis Eucharistiae conficitur.

d. 44, s. 1

EZECHIEL.

Cap. 26, v. 9. Effundam super vos aquam mundam. Et lavi te aqua, et emundavi sanguinem tuum ex te. Explicantur de mundatione per aquam baptismi sa- lutaris, cum Hieronym. d. 20 s. 1

DANIEL.

Cap. 2, v. 30. Mihi sacramentum hoc revelatum est. Explicare hoc sacramentum, id est, rem hanc , tam

d. I, s. 1

magnam et occultam.

MICH^AS.

Cap. 7, v. 19. Projiciam in profundum maris omnia peccata vestra. Exponitur de baptismo. d. 26, s. 1

Cap. 9, v. 17. Quid bonum cjus nisi frumentum electo- rum , et vinum germinans virgines ? De lege Evan- gelica et utraque Eueharistiae specie cum Hieron. et aliis Patribus. Et dictio, frumentum, exponitur iterum. d. 44, s. 1

Cap. 13, v. 1 . Erit fons patens domui David in ablu- tionem peccatorum. Promissionem baptismi expo- nitur continere, ex Hieron. d. 20 s. 1

MALACHIAS.

Cap. 7, v. 11. Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum. Et munus non suscipiam de manu vestra : ab ortu enim usque ad occasum , magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda. Reprobationem Judaeoruin, sacrificiorum ac caeremoniarum legalium cessationem, gentium voca- tionem, mundissimam Eucharistiae sacrificii obla- tionem in Ecclesia futuram praedixisse, exponitur.

d. 74, s. 1 MATITLEUS.

Cap. 3, v. 11. Ipse vos baptizabit in Spiritu Sancto et igne, id est, emundabit, et per Spiritum Sanctum in hac vita, et si opus fuerit, in futura per ignem, ex Hieron. d. 20, s. 1

CAP. 5, v. 23. Si offers munus tuum ad altare , etc, non continet praeeeptum sacrificandi, sed supponit futurum. d. 74, s. 1. Imo ad Eucharistise sacrificium allusit. d. 81, s. 5

Cap. 18, v. 3. Vobis datum est nosse mysteria regni ccelorum. Id est, secreta. ibid.

Nisi conversi fueritis. Et efficiamini sicut parvuli. Ne- cessitatem praeeepti inducunt. d. 40, s. 2

Cap. 19, v. 24. Facilius est, camelum per foramen acus introire, quam divitem intrare in regnum cozlorum, apud homines hoc impossibile est, apud Deum autem omnia possibilia. Ostenditur possibile ex vi pene- trationis partium. d. 48, s. 1

Cap. 26, v. 11. Me autem non semper habebitis. Secun- dum corporalem praesentiam, modo visibili. Quo modo pauperes habebitis vobiscum. d. 46, s. 2

Cap 26, v. 23. Qui intingit mecum manum in parop- side, etc, commune signum, multi enim intinge- bant. d. 41, s. 4

Cap. 26, v. 23. Tu dixisti. Id est, satis est, tu videris.

d. 41, s. 3

Cap. 26, v. 26. Ccenantibus autem eis, etc Id est, re- cumbentibus omnibusque paratis ad coenandum coena usuali, quae legem, pedumque lotionem sub- secuta est. ibid.

Cap. 26, v. 26. Accepit, benedixit, fregit, deditque, etc. Eumdem ordinem in se, quem in enarratione, reti- nuerunt, licet inter duo ultima consecratio inter- cesserit. d. 49, s. 2

Cap. 26, v. 27. Accipite , et bibite ex eo omnes. Solis Apostolis, et non praecipiendo , sed invitando dicta.

d. 71, s. 2

Cap. 26, v. 26. Hic est sanguis meus. De toto Christi sanguine exponitur. d. 51, s. 2

Cap. 26, v. 28. Qui pro multis effundetur, vel, ut in Grceco, effunditur, de effusione cruenta passionis ex- ponitur. d. 58, s. 4

Cap. 26 v. 30. Et hymno dicto, id est, decantato, ex Concil. Tolet. III. d. 83, s. 1

Cap. 28, v. 10. Jesum qui crucifixus est, quwritis? non est hic, surrexit enim. Simplex facti enarratio, non illativa argumentatio est; vel aliter : Surrexit, id est, corpus, quod hic jacebat mortuum, hinc vi- vum egressum fuit, et ideo non est hic d. 48. s. 4

Cap. 28, v. 19. Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, docentes eos servare omnia, etc Contra haereticos exigentes verbum concionatorium , ponderantur dictiones, in nomine, et, docentes eos. d. 2, s. 3

Cap. 28, v. 19. Baptizantes eos in nomine, etc Non nova baptismi institutio, sed soleninis hujus praecepti promulgatio ; nec sola concessio facultatis, sed juris ad baptizandum ex officio, d. 19, s. 1, d. 20 , s. 2. ostenditur, baptizantes, in omni rigore intelligen- dum, d. 20, s. 2. Dictio, in nomine, de exteriori invocatione exponitur. ibid.

Cap. 20, v. 20. Ecce ego vobiscum sum usque ad con- summationem saculi. Licet probabiliter de Christi praesentia in Eucharistia, nihilominus de praesentia per singularem ejus providentiam erga Ecclesiam, exponitur. d. 46, s. 2

MARCUS.

Cap. 14, v. 1. Erat autem Pascha , et azyma post biduum, id est, ultima vespera 14 lunae, ab agno in eo occiso Pascha dicta, dies vero azymus, quia initium 15 lunae, in qua proprie azymi incipiebant. Unde Pascha, et azyma post biduum simul futura dicuntur. d. 41, s. 1

Cap. 14, v. 12. Primo die azymorum, quando Pascha immolabant. Prout numero praecedenti. ibid.

INDEX LOCORUM SACR^ SCRIPTUR.E.

LUCAS.

Natus est vobis Salvator. Id est, in commodum ves- trum. d. 83, s. 2

Cap. 2, v. 22. Ut sisterent eum Domino, et facerent secundum consuetudinem legispro eo. Id est, ut offer- rent, et sacrificarent. d. 74, s. 2

Cap. 14, v. 23. Compelle intrare, non necessitando, aut cogendo, sed magna .gratise virtute inducendo.

d. 83, s. 1

Cap. 21, v. 28. Appropinquat redemptio vestra. Id est, gloriae consecutio, in qua vestra redemptio con- summatur. d. 83, s. 2

Cap. 3, v. 3. Nisi pcenitentiam egeritis. Necessitas medii indicatur. d. 40, s. 2

Cap. 22, v. 1. Appropinquabat autem dies festus azy- morum, qui dicitur Pascha. Id est, decima quinta luna, quee Pascha dicebatur, quia in ejus prima ves- pera, quee est ultima decimae quartae diei, Pascha, id est, agnus occidebatur. d. 41, s. 1

Cap. 12, v. 15. Desiderio desideravi hoc Pascha, id est, hunc agnum vel hoc tempore et die, vel hanc sacra- mentalem ccenam manducare, seu celebrare, vobis- cum. d. 41, s. 4

Cap. 22, v. 18. Non bibam amodo de generatione vitis. De calice sanguinis exponitur. d. 43, s. 1

Cap. 22, v. 19. Hoc facite in meo.m commemorationem.

Id est, hoc sacrificate, et eo modo, quo ego, verum-

que praeceptuui sumptionis important. d. 41, s. 1.

d. 43. s. 3. d. 69, s. 1

Hoc est corpus meum. Vide Eucharistise forma.

Cap. 22, v. 21. Verumtamen manus tradentis me, mecum est in mensa, id est, quamvis hoc non ignoro, adhuc vobis meum corpus trado. d. 41, s. 4

Cap. 23, v. 46. In manus tuas commendo spiritum meum. Deprecationem continent, non oblationem.

d. 75, s. 1

Cap. 23, v. 48. Revertebantur percutientes pectora, in- terioris contritionis signum. d. 84, s. 1

Cap. 24, v. 49. Sedete in civitate, donec induamini virtute ex alto. Non tantum de gratis datis, sed et de sanctificante gratia exponitur. d. 32, s. 1

Cap. 24, v. 35. Cognoverunt eum in fractione panis. Exponitur de azymo. d. 44, s. 3

JOANNES.

Cap. 2. v. 9. Cum vidisset architriclinus, aquam vinum factam, id est, vinum, in quod fuerat aqua con- versa. d. 49, s. 2

Cap. 2, v. 16. Nolite facere domum Patrismei, domum negotiationis, cum quo rigore obliget, exponitur.

d. 81, s. 8

Cap. 3, v. 5. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancti. De regeneratione, quae fit per baptismuin. d. 20 , s. 1. De aqua proprie, et non metaphorice ostenditur intelligendum.

Cap. 3, v. 6. Quod natum est ex carne,' caro est, quod natum est ex spiritu, per baptismum, scilicet, spiri- tus est, quia vitam spiritualem consequitur. d. 26, s. 2

Cap. 3, v. 7. Oportet vos nasci denuo , id est, necesse est. d. 27, s. 2

Cap. 3, v. 14. Oportet exaltari Filium hominis, id est, necesse est. ibid.

Cap. 4. v. 20. Patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia Hierosolymis est locus, ubi ado- rare oportet, sed veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem, sed

veniet hora, et nunc est, quando veri adoratores ado- rabunt Patrem in spiritu et veritate. Adoratio pro sacrificii oblatione sumitur, quae in nova lege ubique futura praedicitur, per Eucharistiae sacrificium, non sola corporali actione, nec in umbra, sed in spiritu et veritate. d. 74, s. 1; et d. 81, s. 1, ostenditur, quomodo exhoc non inferatur, non esse in Ecclesia futura templa.

Cap. 6, v. 27. Operamini non cibum, qui perit, sed qui permanet in vitam mternam. De quolibet animae bono, cum Chrysostomo, vel de Christo per fidem manducato, cum August. exponitur. d. 46, s. 11

Cap. 6, v. 34. Nisi Pater meus traxerit eum, non ne- cessitando aut cogendo , sed magna gratiae virtute movendo. d. 83, s. 1

Cap. 6, v. 53. Nisi manducaveritis carnem Filii homi- nis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Late tractatur, exponiturque de reali man- ducatione. d. 46, s. 2 et seq. Et ostenditur eamdem esse sententiam Augustini. Et d. 63, s. 9, cum Cyrillo et Cypriano, de vitae spiritualis conservatione , ad quam moraliter necessaria est Eucharistiae mandu- catio. Et d. 40, s. 2, de necessitate non medii, sed praecepti, solos adultos obligantis, et dictio, non ha- bebitis, id est, non retinebitis, nec conservabitis, Et d. 69, s. 1, ostenditur illain conditionalem impor- tare necessariam connexionem et infallibilem effec- tum in consequente significatum, supposita veritate antecedentis, et d. 71, s. 2, late tractatur, et copula- tivae , Et, vis disjunctivae tribuitur.

Cap. 6, v. 63. Caro autem non prodest quidquam. d. 46, s. 2. In propria scilicet specie, non autem sa- cramentaliter manducata.

Cap. 6, v. 57. Sicut misit me vivens Pater et ego vivo propter Patrem, sic qui manducat me, et ipse vivet propter me. Nullam necessitatem, sed efficacitatem indicant hujus cibi. d. 40, s. 2

Cap. 12, v. 20. Erant autem qutdam Gentiles ex his, qui ascenderant , ut adorarent in die festo, id est, sacrificium offerrent. d. 74, s. 1

Cap. 6, v. 54 et 56. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam ceternam. Non copulatim tantum, sed copulative intelligenda, itaut de singulis membris veritatem habeant. d. 63, s. 6

Cap. 6, v. 32. Non Moyses dedit vobis panem de ccelo, id est, Eucharistiam. d. 46, s. 3

Cap. 6, v. 35. Qui credit in me, non esuriet , et qui credit in me, non sitiet unquam, Qui manducat meam carnem, et bibit meurn sanguinem, in me ma.net , et ego in illo. Exponuntur juxtanum. praec. d. 63, s. 6

Cap. 7, v. 39. Nondum erat spiritus datus, quia non- dum erat Jesus glorificatus. De visibili missione Spiritus Sancti exponitur. d. 19, s. 1

Cap. 6, v. 42. Ego sum panis vivus. Datur enim caro mea viva, et non mortua, Qui de ccelo descendit, Ratione scilicet divini suppositi. d. 51, s. 1

Cap. 13, v. 1. Ante diem festum Paschce, qui erat de- cimaquinta luna, prima azymorum dies, festivaque.

d. 41, s. 1

Cap. 13, v. 2. Et cozna facta. Legali, scilicet quae in esu agni consistebat. d. 41, s. 2

Cap. 13, v. 4. Surgit a ccena. Legali, scilicet non usuali, quam nondum ceperat. ibid.

Cap. 13, v. 12. Cum recubuisset iterum, id est, cum post lotionem pedum, iterum sedisset ad usum coenae usualis. ibid.

Cap. 13, v. 10. Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet. Explicatur ex Augustin., de lotione, quae per

TNDEX LOOORCM PACR/E PCRIPTIJR^.

baptismi sacramentum praecesserat in Apostolis.

d. 19, s. 1

Cap. 13, v. 26. Cui intincfum panem porrexero. De pane non consecrato explicatur. d. 41, s. 2

Cap. 14, v. 16. Ego rogabo Patrem, et alium Paracle- tum dabit vobis, ut maneat vobiscum in ceternum. Late tractatur, et ostenditur continere specialem promissionem dandi Spiritum Sanctum Ecclesiae : quae promissio visibiliter in Apostolis, invisibiliter in sacramento confirmationis quotidie impletur.

d. 32, s. 1

Cap. 15, v. 22. Si non venissem et locutus eis fuissem. Id est, et nisi eis, etc. d. 71, s. 2

Cap. 17, v. 22. Ut omnes unum sint sicut hi Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis unum sint, cluri- tatem quam mihi dedisti dedi eis, ut sint unum , sicut nos unum sumus, ego in eis, et tu in me, ut sint

■ consummati in unum. De reali unione fidelium cum Christo in Eucharistia, etper ipsum cum Deo expo- nitur. d. 46, s. 7

Cap. 18, v. 28. Non introierunt prcstorium, ut non con- taminarentur, sed manducurcnt Pascha. Ibi, Pascha, non significat agnum quem nocte proxiine praece- dente manducaverunt, sed sacrificia, qua? singulis diebus azymorum immolabantur. d. 41, s. 1

EX ACTIBUS APOSTOLORUM.

Cap. 2, v. 38. Et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi. Id est in fide, virtute, vel po- testate Christi. d. 21, s. 4

Cap. 8, v. 12. Et in nomine Jesu Christi baptizabantur viri ac mulieres. ibid.

Cap. 10, v. 48. Et jussit eos baptizari in nomine Do- mini Jesu Christi. ibid.

Cap. 19, v. 5. His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. ibid.

Cap. 2, v. 18. Musti pleni sunt isti. Id est, vino.

d. 45, s. 1

Cap. 2, v. 39. Filii Israel audite verba hcec, vobisenim est repromissio, et filiis vestris, et omnibus, qui longe sunt, sive Judaeis longe dispersis, sive ex gentibus ipsis. Propter quod addit , Quoscumque vocaverit Deus. d. 31, s. 1

Cap. 2, v. 38. Posnitentiam agite, et baptizetur unus- quisque vestrum in nomine Jesu Christi, in remis- sionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus Sancti. Exponitur, ut remissio peccatorum diversus effectus sit, a receptione Spiritus Sancti, et illa per baptismum, haec per sacramentum confir- mationis detur, d. 26, s. 1; dictio, Peccatorum, ex- ponitur de actualibus.

Cap. 3, v. 6. Argentum et aurum non est mihi, id est, vel aurum. d. 71, s. 2

Cap. 6. v. 6. Orantes, imponentesque eismanus. Idest, ordinantes eos. d. 34, s. 1

Cap. 8, v. 18. Cum vidisset autem Simon, quod per impositionem manus Apostolorum, etc. Per, veram causalitatem significat. d. 32, s. 1

Cap. 8, v. 27. Venerant, ut adorarent in Hierusalem. Id est, ut sacrificium offerrent. d. 74, s. 1

Cap. 9, v. 17. Abiit Ananias et introivit domum et imponens ei manus, etc. De manuum impositione curativa exponitur. d. 34, s. 1

Cap. 12, v. 2. Ministrantibus autem illis Domino. ld est, sacrificantibus. d. 74, s. 1

Cap. 13. v. 3. Orantes, imponentesque eis manus, dimi- serunt eos. De manuum impositione deprecativa ex- plicatur. d. 34, s. 1

Cap. 19, v. 32. Erat autem Ecclesia confusa, id est, fidolium congregatio. d. 81, s. 1

EX EPISTOLA AD ROMANOS.

Cap. 1, v. 2. Ex operibus legis neminem justificari. Et cap. 2: Factores legis justificabuntur, et qui fecerit ea, vivet in illis, priora verba de operibus legis, ut a libero arbitrio prascise sunt ; posteriora de eisdem, ut ex fide et charitate procedunt, intelliguntur.

d. 10, s. 3

Cap. 4. v. 11. Signaculum justitice fidei. Late expli- catur contra quosdam hsereticos nostri temporis.

d 1, s. 2

Cap. 5, v. 15. Non sicut delictum, ita et donum. Adae enim lapsus unum tantum delictum potuit in posteros transfundere. Christi meritum gratiam, qua multa tollerentur delicta. q. 69, a. 1

EX PRIMA AD CORINTIIIOS.

Cap. 1, v. 13. Numquid Paulus crucifixus estpro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis? Adducitur ad probandum effectum sacramenti non crescere ex merito ministri. d. 7, s. 5

Cap. 4, v. 1. Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei. Id est, sacramentorum, ex Ambrosio. d. 1, s. 1

Cap. 5, v. 7. Pascha nostrum immolatus est Christus. Non in cruce tantum, sed in ultima ccena. d. 75, s. 1

Cap. 7, v. 14. Sanctificatus est vir infidelis per mu- lierem fidelem, et sanctificata est mulier infidelis per virum fidelem, alioqui filii vestri immundi essent, id est, illegitimi, nunc autem sancti sunt, scilicet , legitimi , ex vero utique matrimonio nati.

d. 27, s. 1

Cap. 10, v. 3. Omnes eamdem escam spiritualem man- ducaverunt, scilicet manna, Eucharistiae figuram.

q. 73, a. 6

Cap. 10, v. 3. Et eumdem potum spiritualem biberunt, sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo. Illa Apostoli collatio inter ipsos Hebraeos est, non nobiscum, qui verum Christi corpus manducamus.

d. 46, s. 3

Cap. 10. v. 4. Bibebant autem omnes de spirituali, per figuram, scilicet, et fidem. d. 46, s. 2

Cap. 10, v. 11. Omnia in figura contingebant illis. Quatenus omnia eorum sacrificia Christi mortem et sacrificium mystice significabant. q. 76, a. 6

Cap. 10, v. 16. Calix, cui benedicimus, id est, quem consecramus, d. 2, s. 3, velcum Cyrillo, calix bene- dictionis dicitur ab Apostolo , quia Christus eulogi- zans, id estbenedicens, instituisse dicitur. q. 73, a. 4

Cap. 10. v. 16. Panis quem frangimus, nonne commu- nicatio corporis Christi est. Unuspanis, unum corpus multi sumus omnes, qui de uno pane participamus. Exponitur de Christo sub speciebus panis, quatenus ejus communione unum corpus Christi efficimur.

ibid.

Cap. 10, v. 18. Nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris ? id est , hostiae immolatae, participatio enim victimae supponit sacrificium consummatum.

d. 75, s. 3

Cap. 10, v. 21. Non potestis mensce Domini participes esse, et menscs dcsmoniorum, id est, altaris, seu arae in qua utrisque sacrificatur, communicare. d. 74, s. 2. Non potestis rem in Eucharistia oblatam come- dere, si oblata in Gentilium sacrificiis comedatis.

Cap. 11, v. 26. Convenientibus vobis in unum, jam non est dominicam ccenam manducare. Exponitur de Eu-

INDEX LOCORUM SACR/E SCRIPTUR^.

charistia, cum D. Thoina, Anselmo, et aliis, d. 11, s. 2; et dictio, in unum, exponitur de loco publico divino cultui specialiter designato. d. 81, s. 1

Cap. 11, v. 20. Ecclesiam Dei contemnitis , id est tem- plum. ibid.

Cap. 11, v. 24. Similiter, id est, eodem modo, quo panem post ccenain legalem consecraverat, ita, et calicem postquam coenavit, eadem scilicet legali ccena. d. 41, s. 4

Cap. 11, v. 26. Quotiescumque manducabitis panem hunc. Hoc est, hunc spiritualem cibum, qui sub forma panis datur. d. 50, s. 9

Cap. 11, v. 28. Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat, qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini. Quod in Eucharistia realiter contineri et raanducari, ex hoc loco cum Cypriano, et aliis Patribus ostenditur. d. 46, s. 3

Cap. 11, v. 34. Si quis esurit domi manducet. De or- dine servando in conviviis communibus Paulus lo- quitur, non de Eucharistia. d. 68, s. 3

Cap. 11, v. 34. Ccetera autem, curn venero disponam, utique similia et ad eumdem ordinem pertiuentia.

d. 84, s.l

Cap. 11, v. 33. Cum convenitis ad manducandum, in- vicem expectate. ibid.

Cap. 13, v. 2. Si noverim mysteria omnia. Id est, sa- cramenta, ex Augustino. d. 1, s. 1

Cap. 15, v. 51. Ecce mysterium vobis dico, ut num. praeced. ibid.

Cap. 13, v. 3. Sitradiderocorpusmeum,itautardeam} charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest, id est, si nullo modo habuero, neque ut princi- pium, neque ut terrninum, vel effectuin talis actus.

d. 29, s. 2

Cap. 15, v. 5. Qui prophetat, hominibus loquitur. Id est, qui concionatur. d. 83, s. 1

Cap. 14, v. 6. Quid vobis prodero, nisi vobis loquar, aut in reve/atione, aut in scientia, vel in doctrina, vel in prophetia. Haec quatuor diversas omnino ra- tiones important. ibid.

Cap. 14, v. 11. Si nesciero virtutem vocis, ero, cui loquor barbarus, id est, nec intelligar, nec intel- ligam. ibid.

Cap. 14, v. 13. Si orem lingua. Hoc est, si ex dono linguae divinas laudes concinam ignoto idiomate, vel saltem recondita mysteria verborum non intel- ligendo, spiritus meus orat, moveor enim interiori affectu ad orandum, mens autem mea sine fructu est, proprio vel alieno. d. 83, s. 1

Gap. 14, v. 16. Qui supplet locum idiota, quomodo dicet, Amen. Id est, fiat. Non de Ecclesiasticis offi- ciis, sed de sermone linguarum exponitur, qui si a responsuro non intelligatur, quomodo poterit suo tempore respondere? ibid.

Cap. 14, v. 26. Cum convenitis, unusquisque vestrum Psalmum habet,doctrinam habet, etc. Evangeliorum et Epistolarum usus ex hoc loco colligitur cum Justino. ibid.

Cap. 14, v. 34. Mulieres in Ecclesiis taceant, id est, in templo. d. 81, s. 1

Cap. 14, v. 39. JEmulamini prophetare, id est, concio- nari, et loqui linguis, id est, ex dono linguarum di- vinas laudes cantare, nolite prohibere. d. 83, s. 1

EX SECUNDA AD CORINTHIOS.

Cap. 1, v. 22. Qui unxit nos Deus, et qui signavit nos, et dedit pignus spiritus id cordibus nostris. Expo-

nitnr cumD.Thoma, de charactere, quo a Deo signa- mur, qui effectus et ab unctione, quae per gratiam fit, et a pignore spiritus, testiinonio, scilicet, bonae conscientiaa distinctus est. q. 73, a. 2. Et contrahitur explicatio cum Ambrosio ad characterem confirma- tionis. d. 11, s. 2

EX EPISTOLA AD GALATAS.

Cap. 4, v. 19. Quomodo convertimini iterumad infirma et egena elementa ? Late tractatur, et de sacramentis antiquae legis, etiam ante adventum Christi, proba- bilius autem post ejus mortem, exponitur. d. 10, s. 3

Gap. 4, v. 19. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur*Christus in vobis. De formatione per justi- ficationem exponitur. q. 66, a. 1

Gap. 5, v. 9. Modicum fermentum totam massam cor- rumpit. Id est fermentat, ut in Graeco. d. 44, s. 3

EX EPISTOLA AD EPHESIOS.

Gap. 1, v. 9. Ut notum jaceret sacramentum voluntatis su&. Id est, secretum. d. 1, s. 1

Cap. 3, v. 3. Secundum revelationem notum est mihi sacramentum, et infra, In mysterio Christi. Utraque vox, mysterium, et sacramentum, de re divina ho- minibus occulta, eorumque cognitionem superante, exponitur. ibid.

Cap. 4, v. 5. Unus Deus, una fides, unum baptisma. Non tantum unitate specifica, sed etiam nume- rica. d. 22, s. 1 et s. 2

Cap. 4, v. 30. Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis, vel ut c. 1 : In quo credentes signati estis, Spiritu promis- sionis sancto, qui est pignus hcereditatis nostra. Non tantum de signatione per gratiam cum D. Thoma , sed per baptismalem characterem, per quem grex Christi efficimur, exponitur, ex Chrysostomo et Theodoreto. q. 73, a. 3

Cap. 3, v. 32. Sacramentum hoc magnum est, id est, res maxime supernaturalis et occulta, utpote quae Christi cum Ecclesia conjunctionem significet. d. 1, s. 1

Cap. 5, v. 26. Mundans eam lavacro aqu&in verbo vita?. De verbo consecratorio, cum Chrysost., Ambrosio, et aliis, d. 2, s. 1. Et dictio, lavacrum, de baptismo ex Augustino. d. 2 , s. 2, et d. 26, s. 1

Cap. 5, v. 30. Membra sumus corporis ejus, de carne ejus, et de ossibus ejus, exponitur cum Chrysost. et Iren. de Eucharistia, per quam Ghristi corpori con- jungimur. d. 46, s. 3

EX EPISTOLA AD PHILIPPENSES.

Cap. 3, v. 7. Hac arbitratus sum propter Christum detrimenta : omnia detrimentum feci, et arbitratus sum, ut stercora, ut Christum lucrifaciam. De caeremoniis veteris legis post Ghristi mortem expo- nitur. d. 10, s. 3

Gap. 4, v. 6. In omni oratione et obsecratione cum gratiarum actione, idem haec tria significant, sed exaggerationis gratia geminata. d. 83, s. 1

Gap. 6, v. 18. Orationem, et obsecrationem, ut num. praeced.

EX PRIMA AD TIMOTHEUM.

Gap. 2, v. 1. Obsecrationes, orationes, postulationes et gratiarum actiones , pro omnibus hominibus, late tractatur, et de publicis orationibus, quae nomine totius Ecclesiae in Missa fiunt, exponitur. d. 83, s. 1

Cap. 3, v. 16. Magnum est pietatis sacramentum, id est, mysterium. d. 1, s. 1

INDEX LOCORUM SACR/E SCRIPTUR^.

Cap. 4, v. 14. Noii negligere gratiarn quce tibi data est, per impositionem manus presbyteri. Id est, per quam presbyter ordinatus es. d. 34, s. 1, et d. 36, s. 1

Cap. 3, v. 21. Nemini cito manus imposueris, id est, eum ordinaveris. d. 34, s. 1

EX SECUNDA AD TIMOTHEUM.

Cap. 1. v. 6. Admoneo te, ut resuscites yratiam, quce est in te per impositionem manuum mearum. Per quam, scilicet te ordinavi. d. 34, s. 1

EXEPISTOLA AD COLOSSENSES.

Cap. 4, v. 16. Cum lecta fuerit apud vos Epistola, non necessario intelligitur de lectione , quse fit in Missa. d. 83, s. 1

EX PRIMA AD THESSALONICENSES.

Cap. 5, v. 8. Et galeam spem salutis. Est enim spes , sub qua etiam fideles comprehenditur, salutis galea.

d. 82, s. 2

Cap. 5, v. 27. Ut legatur Epistola hcec, non necessario intelligitur de lectione, quse fit in Missa. d. 83, s. 1

EX EPISTOLA AD TITUM.

Cap. 3, v. 5. Lavacrum regenerationis, Exponitur de baptismo. d. 1, s. 1

EX EPISTOLA AD HEBILEOS.

Cap. 1, v. 3. Et figura substantice Patris. Non quia veritate substantiae careat, sed quia per suam sub- stantiam Patrem reprsesentat. d. 46, s. 4

Cap. 2, v. 4. Melioribus repromissionibus sancitum est. De specialibus repromissionibus exponitur, quee in novalege meliores sunt, quam in veteri. d. 10, s. 3

Cap. 5, v. 4. Nec quisquam sumit sibi honorem, sacer- dotii, scilicet, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aaron, id est, qui legitima publicaque auctoritate ad hoc munus consecratus est. d. 73, s. 4

Cap. 6, v. 1. Non rursum jacientes fundamenta ab operibus mortuis, et fide in Deum baptismatum doc- trince, impositionisque manuum. Cum Ambrosio et August. exponitur de manus impositione, per quam Apostolis Spiritus Sanctus dabator, sicut modo ab Episcopis in sacramento confirmationis, d. 22, s. 1; et d. 34, s. 1, ex illis verbis : Non rursus jacientes fundamenta, colIigitur,baptismumet confirmationem non posse iterari.

Cai>. 6, v. 4. Impossibile est eos , qui semel sunt illu- minati, scilicet per baptismum, et participes facti sunt Spiritus Sancti, per sacramentum, scilicet con- firmationis, iterum renovari ad pcenitentiam, sci- licet, iterum illa duo sacramenta recipiendo, et sic, rursus crucifigentes in semetipsis Filium Dei. Cum Ambr., August. et aliis. d. 26, s. 1

Cap. 5, v. 1. Omnis Pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus conslituitur. Id est, vice et nomine hominum, ut offerat dona et sacrificia pro peccatis. Non tantum suis, sed etiam populi. d. 78, s. 1

Cap. 7, v. 18. Reprobatio quidem fit prcecedentis man- dati propter infirmitatem ejus et inutilitatem. De lege veteri exponitur, etiam ante passionem Christi. d. 10, s. 3

Cap. 9, v. 1. Habuit quidem justificationes culturce. Id est, ad cultum externum pertinentes. Et sanctum sceculare, seu, mundanum , ut in Graeco. Exponitur

detemplo, quod ideo mundanum dicitur, quia in eo ex vi legis, sola justitia exterior, et in oculis mundi dabatur. ibid.

Cap. 9, v. 12. Christus autcm introivit semel in sancta, ceterna redemptione inventa. Exponitur de sacrificio cruento morlis Christi, qua una oblatione, quoad sufficientiam, consummavit sanctificatos, eorumque redemptio inventa, id est, peracta est. d. 74, s. 1

Cap. 10, v. 18. Ubi horum remissio est, jam non est oblatio pro peccato. Exponitur, vel de legali obla- tione, quae dicitur jam non necessaria, vel de obla- tione, qua pretium denuo acquiratur, qure facta jam peccatorum remissione per Christi passionem, non est cur requiratur; secus oblatio applicans tale pre- tium. ibid.

Gap. 10, v. 26. Voluntarie enim peccantibus nobis, jam non relinquitur hostia pro peccato. Ad Haebreos lo- quitur, quibus nec Christus, in quem non credunt, nec alius Messias venturus, qui nullus est, nec legale sacrificium prodesse potest. ibid.

Cap. 12, v. 28. Habemus gratiam, per quam serviamus, placentes Deo, id est, Eucharistiae sacramentum, cum Turrian. q. 73, a. 4

Cap. 13, v. 10. Habemus altare, de quo edere non habent potestatem, qui tabernaculo deserviunt. De ara, ubi Christus offertur in Eucharistia, expli- catur. d. 74, s. 1

EX EPISTOLA 1 PETRI.

Cap. 3, v. 3. Regeneravit nos in spem vivam. De rege- neratione per quamlibet hominis justificationem , exponitur. q. 66, a. 1

Cap. 3, v. 20. Quod et vos nunc similis formce salvos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientiai bonce interrogatio in Deum, late trac- tatur. d. 7, s. 1

EX EPISTOLA 1 JOANNIS:

Cap. 3, v. 6. Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet. Dictio, semen, de gratia exponitur, quae valde efficax est ad superandas tentationes. d. 10, s. 1

Cap. 3, v. 15. Omnis homicida non habet vitam ceter- nam in se manentem, id est, perdet illam. d. 40, s. 2

Cap. 4, v. 4. Et vicistis eum, quoniam major est , qui in vobis est, per gratiam, scilicet, quam qui in mundo. d. 10, s. 1

Cap. 4, v. 3. Omnis spiritus, qui solvit Jesum, aut humanitatem a divinitate, aut corpus a sanguine separans, ex Deo non est. d. 51, s. 1

EX APOCALYPSL

Cap. 1, v. 20. Sacramentum septem stellarum. Id est, res supernaturalis et occulta. d. 1, s. 1

Cap. 8, v. 23. Angelus venit, et stetit ante altare. Omnia metaphorice et spiritualiter intelligenda.

d. 83, s. 2

Cap. 13, v. 8. Agnus occisus ab origine mundi. De mystica Chrisli occisione in agno Paschali, expo- nitur. d. 75, s. 6

Cap. 19, v. 9. Beati qui ad ccenam nuptiarum agni vocati sunt. Id est, ad convivium. d. 40, s. 2

Cap. 21, v. 22. Et templum non vidi in ea. De Eccle- sia triumphante exponitur. d. 81, s. 1

INDEX RERUM

QJJM IN TOMIS XX ET XXI GONTINENTUR.

Probabile est obtulisse agnum Deo ex fide mortis Ghristi. d. 73, s. 2

ABLUTIO.

Vide verbum Missae cseremoniae , et Baptismi materia.

ABRAHAM.

Cur magis ei, quam alii ex Patribus Christi promissio facta sit, et circumcisio tradita. q. 70, a. 2

Vide verbum Circumcisionis institutio.

ABSOLUTIO.

Absolutio ab excommunicatione licet caeremonia sacra et aliquam sanctificationem conferens , cur non sa- cramentum. d. 1, s. 2

ACCIDENS.

Accidentia Eucharistiae. Vide Eucharistia, versiculo

Species sacramentales. Non est capax unionis hypostaticae. d. 47, s. 3

Dum inhaeret subjecto, non potest privari otnni suo

effectu formali. d. 48, s. 1

Habet distinctam existentiam a substantia. d. 49, s. 4 Non esse de ejus essentia actualem inhaesionem , sola

ratione fit satis probabile. q. 77, a. 1

Esse sine subjecto non est contra, sed supra ejus na-

turam. ibid.

Ex vi suae entitatis intrinsece individuatur, in ordine

ad agens extrinsece tantum, in fieri vero a subjecto

cum talibus circumstantiis , ibidem. Vide , verbo

Forma accidentalis.

Actus sensuum intemorum, et appetitus sensitivi, non possunt naturaiiter fieri, nisi a potentia materiali extensa. d. 53, s. 3. Actus quos Christus habet in Eucharistia.Vide Christus inEucharistia, simili vers.

Etiam si non peccasset, probabile est homines in illo statu peccaturos. d. 3, s. 2

Non est cur negetur, ante peccatum obtulisse sacri- ficium. ibid.

Obtulit sacrificium post peccatum , licet de eo non sit mentio in Scriptura. d. 74, s. 1

Adse matrimonium non fuit sacramentum. d. 3, s. 3 Significavit tamen desponsationem Verbi cum natura humana. ibid.

Prius cognovisse incarnationem, postea proportionem matrimonii cum ipsa. ibid.

Generatio horninum in Adamo, et regeneratio in Christo, quo differant. d. 28, s. 1

Adae filii non haberent scientias naturales per accidens infusas. d. 3, s. 3. Vide verb. Status innocentiee.

Non nititur sensibus, sed fide, nec, ut Ucite fiat, ne- cesse est esse de illa speciale praeceptum. d. 65. s. 1

Actus quo quis adorat hostiam, quam prudenter existi- mat esse consecratam, licet de facto non sit, est actus latriae. q. 80, a. 2. Vide, verb. Cultus, et verb. Eucharistim dignitas et cultus.

ADULTUS.

Ut justificaretur ab originali, non indigeret pcenitentia, sed solo Dei amore. d. 27, s. 2

Actio educens formam de potentia materiae, essentia- liter petitactualem unionem cum subjecto. d. 19, s. 1

Actioni cur per aliam actionem fieri repugnet.

d. 47, s. 3

Non pptest esse sine termino intrinseco qui per illam fiat. d. 50, s. 3

Ut detur nova actio circa terminum, non est necesse, aliquid in ipso produci, sed sufficit, ut novam depen- dentiam habere incipiat in esse , quod praehabebat.

d. 49, s. 1

Non potest dici potens influere, sed inffuens. d. 50, s. 4

Non variatur, variato modo existendi effectus, nisi talis modus intrinsecus sit actioni. ibid.

Non distinguitur essentiatiter ex diversitate instrumen- torum, quibus fit. ibid.

ACTUS.

Actus vitales contrarii non possunt simul esse in eadem potentia, etiam in duplici loco posita. d. 48, s. 6

Quando vis agentis potest proxime attingere effectum, non requiritur impressio alicujus impetus. d. 48, s. 2 Vide verb. Causa.

AGNUS PASCHALIS.

Ejus oblationem, probabile est fuisse sacramentum simul et sacrificium. d. 1, s. 1, et d. 74, s. 2

Non soium cruenti sacrificii Christi, sed incruenti Eu- charistiae figura fuit. d. 1, s. 1, et q. 83, a. 6

Per ejus oblationem ad aliquam sanctificationem obti- nendam disponebantur homines. d. 1, s. 1

Decima quarta luna, vergente jam sole ad occasum immolabatur, post occasum vero, oriente jam de- cima quinta comedebatur. d. 41, s. 1

Dies immolationis agni simpliciter dicebatur azymus.

ibid.

Immolatio agni naturalis et typici intra eumdem natu- ralem diem peracta est. ibid.

INDEX RERUM.

AMICTUS.

Vide verbum Misstc minister.

ALBA. Ibidem.

ALTARE.

Vide verb. Missaubi celebranda.

ANGELUS.

Modus quo indivisibiliter est in loco, accidentalis est in Angelo, non tamen est relatio praedicamentalis.

d. 47, s. 2

Non movetur ex vi motus corporis assumpti. d. 47, s. 3

Fortasse, cum movet ccelum, nullum illi impetum im- primit. ibid.

Quamvis non sit quantitative in loco, non potestlocum mutare, sine intrinseca sui mutatione. d. 47, s. 4

Ejus prsssentia in loco in ordine ad subjectum per se et intrinsece est indivisibilis , licet divisibilis esse possit in ordine ad spatium. d. 48, s. 1

Quomodo haec praesentia dici possit localis. ibid.

Cur non possit constitui divisibiliter in loco, sicut substantia materialis indivisibiliter. ibid.

Pro quantitate suae perfectionis majorem vel minorem locum sibi determinat. d.48, s. 5

Non potest in duobus locis discretis naturaliter existere.

ibid,

Si sit in loco inadeequato, alium acquirere potest sine desertione prioris. d. 49, s. 1

Non solum totus toti spatio locali singulisque ejus partibus, sed cunctis indivisibilibus est praesens.

d. 52, s. 3

Si Angelum Deus converteret in animam, magis esset illa transubstantiatio , quam formalis aut materialis conversio. d. 50, s. 10

Daemon in Eucbarislia non videns substantiam panis, non potestcerto inferre carentiam ejus. d. 53, s. 5

Angelis natura perfectioribus datum est perfectius auxilium quo se disponerent ad gratiam, quae ex vi illius perfectior data est. d. 28, s. 3

Vide verb. Sacramenta novae legis, et verb. Eucha- ristise subjectum; et verb. Christus in Eucharistia, verb. Christi cognoscibilitas.

ANNIHILATIO.

Ut substantia annihilari dicatur, non obstat remanere

accidentia. d. 50, s. 7

In aunihilatione non tantum rei desitio, sed modus

desitionis attendendus. ibid.

Manere in potentia obedientiali activa , non tollit

annihilationem. ibid.

Nulla actio ad esse positivum ordinata potest esse

annihilatio. ibid.

Annihilatio non potest esse per actionem positivam,

sed tantum per suspensionem influxus conservantis.

ibid. Quo modo iu hoc differat a corruptione. ibid.

Quamvis desitio unius rei ad positionem alterius ordi-

netur, potest esse annihilatio. ibid.

Si separata forma a materia, nova forma non intro-

duceretur, et ideo materia desineret, illa esset vera

annihilatio talis compositi. ibid.

An panis Eucharistiae annihiletur, vide verb. Tran-

substantiatio.

ANIMA.

Cur altera actione producatur anima rationalis, altera

XXI.

uniatur materise, formae autem accidentales non item. d. 9, s. 1

Animaj potcnliae solum sunt capaces qualitatum, per quas ad actum secundnm reducuntur, vel ad melius operandum disponuntur. d. 11, s. 4

Anima non potest informare duo corpora discreta, quamvis simul sumpta non babeant majorem quan- titatem, quam unum continuum. d. 48, s. 3

Non potest movere corpus suum, nisi per membra organica, nec per imperium voluntatis transferre de uno loco in alium. d. 53, s. 1

Anima Christi, vide verb. Christus, et verbum Christus in Eucharistia.

An possint auimae separatae ministrare sacramenta. Vide Sacramenta novae legis, verb. Minister. Vide etiam verb. Forma substantialis.

In rigore sermonis id significat, quod loco figurarum, umbrarumque succedit; nonnunquam tamen pro typo, seu figura usurpatur a Patribus. d. 46, s. 4

APPARITIO.

Christi apparitiones in Eucharistia, vide Christus in Eucharistia, simili versiculo.

Ante Jesu Christi mortem fuerunt baptizati. d. 19, s. 1 In nocte ccenae sacerdotes instituti. d. 32, s. 2

Episcopi creati, cum illis dictum est, Joan. 20 : Acci-

pite Spiritum Sanctum. ibid.

An in nomine Christi baptizaverint, et an eadem forma,

qua modo, usi fuerint in sacramento confirmationis.

Vide verbo Baptismus, et verbo Confirmatio, vers.

forma.

AQUA.

Aqua lustralis licet caeremonia sacra et aliquam sanc- tificationem conferens, cur non sit sacramentum.

d. 1, s. 2

Ejus consecratio per extrinsecam benedictionem insti- tuta ab Ecclesia, juxta cujus voluntatem potuit ad partes miscendas extendi. d. 57, s. 4

Aqua rosacea simpliciter non est aqua. d. 2, s. 4

Vide ve.rbum Baptismus, vers. Materia.

ATTRITIO.

Attritio, quee est dispositio ad primam gratiam in sacra- mento , non est meritoria novi augmenti eodem instanti conferendi. d. 7, s. 5

Sola attritio etiam cum voto sacramenti non sufficit impetrare remissionem peccati. d. 8, s. 1

Attritio cognita sufficit in sacramento pcenitentiae.

d. 16, s. 2

Quae sufficit ad effectum baptismi, sufficit ad effectum pcenitentiae. d. 28, s. 2

Non sat est haberi voto. ibid.

Vide verb. Sacramenta novee legis, verb. Dispositiones, vers. Effectus, etverb. Baptismus, eisdem versiculis, verb. Sacramenta in communi, vers. Minister.

AZYMUS ET AZYMORUM DIES.

Azymus panis vere et simpliciter panis. d. 44, s. 3 Azymorum dies septem, a vespera, qua agnus come- debatur, quae erat ultima decimoe quartae lunae, a qua prohibebatur fermenti usus, usque ad ultimam vige- simae primae computabantur. d. 41, s. 1

Azymorum observantia magis in privatione fermenti, quam in usu azymi consistebat, ibid.

INDEX RERUM.

Solum hi septcm dies erant azymi , nec ullus imquam alius institutus. d. VI, s. 1

Primus dies azymorum supponit in veteri testamento pro decima quinta luna. ibid.

Cum autem iu testamento novo decima quarta luna dicitur dies azymorum, de ejus ultima vespera in- telligendum. ibid.

Primus tantum et ultimus dies festivi erant in solem- nitate azymorum. ibid.

Decima quinta luna non solum primus solemnitatis azymorum, sed primus azymorum dies simpliciter dicebatur. ibid.

Sola ultima vespera decimse quartse lunae sacra erat.

ibid.

Inter vesperam, qua agnus immolabatur, et festivum diem azymorum, nullum feriatum tempus mediabat.

ibid.

BALSAMUM.

Tempore Plinii in sola Judsea reperiebatur, et in parva quantitate. d. 33, s. 1

Postea magna ejus copia in Palsestina. ibid.

Balsami plantam Salomoni obtulit Regina Saba. ibid.

Nunquam defecit in Ecclesia ad conficiendum cbris- ma. ibid.

Ex India allatum univoce balsamum cum Syriaco.

ibid.

Vide verbum Sacrarnentum confirmationis, § Materia.

BAPTISMUS.

NOMEN BAPTISMI.

Exteriorem corporis ablutionem sub praescripta forma verborum siguificat. q. 66, a. 1

INSTITUTIO BAPTISMI.

Primo et per se ad remittendum originale peccatum, et primam gratiam dandam institutus. d. 7, s. 2 et

d. 11, s. 2

Secundario ad consignandum nos cbaractere Christi.

d. 1, s. 2

lmmediate a Christo institutus. d. 19, s. 1

Etante Christi passionem, tam quoad uiateriani, quam formam, et intrinsecam efficaciam. ibid.

Non tamen antequam Christus baptizaretur a Joaune, institutus, sed eo die, quo Christus baptizatus est, vera materia, et forma indicata, et opportuno tem- pore institutio tradita fuit. d. 19, s. 1, et d. 19, s. 2

Significat Christi passionem, et rcsurrectionem , ut preeteritam, non ut futuram. d. 19, s. 2

ESSENTIA ET INDIVIDUATIO BAPTISMI.

In quo a caeteris sacramentis distinguatur. d. 7, s. 2 Sacramentum regeneratiouis, seu ad spiritualem fide-

lium regenerationem institutum definitur. q. 66, a. 1 Statim ac perficitur forma supra sufficientem ablutio-

nem, licet non supra totam, quae a ministro fit, per-

ficitur sacramentum. d. 20. s. 2

Est unus unitate specifica et atoma. d. 22, s. 1

Multiplicatur numerice pro diversitate subjectorum,

in quibus recipitur. ibid.

Iterari non potest in eodem subjecto. ibid.

lterantis baptismum culpa etpoena, infra, vers. Minister

et vers. Subjectum. Si sit probabile dubium, an fuerit datus, debet sub

conditione iterari. d. 22, s. 2, et d. 31, s. 5

Hoc dubium et facti et juris esse posse, et quid utrum-

que faciat probabile. d. 22, s. 2

Si onmibus cseremoniis servatis, substantialis error in- tercedat, substantialia iteranda, non ceeremoniae.

d. 31, s. 2

MATERIA BAPTISMI.

Materia remota est aqua. Et congruentiae hujus mate-

riae ad significandum effectum baptismi. d. 20, s. 1 Debet esse aqua simplex et usualis, qua3 in quavis

quantitate sufficit, dummodo ad ablutionem sit satis.

d. 20, s. 1, et d. 20, s. 2

Aqua congelata, vel quselibet alia ex herbis vel aliis

rebus distillata, similiter et nix , insufficiens mate-

ria. d. 20, s. 2

Ablutio est materia proxima. ibid. Ut habet modum

passionis. ibid.

Ablutio est contactus corporis liquidi cum corpore

abluendo, per successivam partium effusionem, faci-

lemque earum divisionem per corpus. ibid.

Vera ablutio sine emundatione a sordibus, quse est ejus

effectus, inveniri potest. ibid.

Non infert in corpore abluti passionem aliquam ex

propria sui ratione, sed illum tantum successivum

contactum. ibid.

Solum addit supra aquam, modum successivae appli-

cationis. ibid.

Roec ablutio in aliqua principali parte corporis debet

fieri, ut in capite, pectore, humero, vel scapulis^

ibid. In pede fieri poterit in periculo mortis, eo autem evaso,

debet conditionate iterari baptismus. ibid.

Non requiritur minor ablutio in extrema necessitate

quam extra illam. ibid.

Ablutio, sive per aspersionem sive per immersionem,

unam vel trinam, sufficit ad sacramentum. d. 20, s. 3

FORMA BAPTISMI. Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus

Sancti, sufficiens et necessaria forma. d. 21, s. 1 Baptizetur servus Christi, in nomine Patris, et Filii

ei Spiritus Sancti, sufficiens et Greecis legitima. ibid. Necesse est in hac forma exprimi actum baptizandi ,

ut exercitum, per verbum Baptizo, vel alia syno-

nyma. ibid.

Similiter etpersonam, cui applicatur, proprio vel de-

monstrativo nomine singulari vel plurali. d. 21, s. 3 Expressa invocatio trium personarum distinctarum

necessaria. ibid.

Et quatenus sunt unum in natura, ut significatur per

particulam, In nomine. ibid.

Non tamen est de ejus essentia, ut exprimat personam

ministri, etiam in Ecclesia Latina, licet conformius sit

Christi iustitutioni, illain exprimere. d. 21, s. 2 Baptismus in nomine Dei vel Ghristi datus, nullus

est. d. 21, s. 3

Nunquam Apostoli haptizaverunt in nomine Christi,

etiam speciali dispensatione. ibid.

Ego te baptizo in nomine Patris , et in nomine Filii,

et in nomine Spiritus Sancti, sufficiens forma. ibid. Omnis forma, in qua expressa iuvocatio Trinitatis

mutatur in implicitam vel confusam, insufficiens

est. d. 21, s. 4

Ego te baptizo in nomine Genitoris, Geniti, et proce-

dentis ab utroque, probabilis forma, probabilius

tamen oppositum, uude baptismus sub ea datus,

sub conditione iterandus. ibid.

MINISTER BAPTISMI.

Potestas baptizandi absoluta est, non jurisdictionis

INDEX RERUM.

et ab eo tempore data, qao sacrainentum instilu- tum. d. 23, s. 1

Minister ex officio Lmjus sacramcnti Episcopus seu presbyter, qui quidem non pendct ab Episcopo in potestate baptizandi, sed in jurisdiclione tantum.

d. 23, s. 2

Diaconus vero non , nisi ex delegatione Episcopi vel presbyteri. ibid.

Subdiaconus et alii iuferioris Ordinis, non nisi ex de- legatione Pontificis. ibid.

Diaconus, necessitate occurrente , potest solemniter ministrare in absentia sacerdotis. ibid.

Privata miuistratio sacramenti facilius potest committi diacono quam subdiacono. ibid.

Solis pastoribus animarum, et unicuique suas proprias oves baptizare licet, extra casum necessitatis.

d. 31, s. 4

Cum populus vel regnum de novo convertitur, debet baptizari a ministro designato ad id munus a Christi Vicario. ibid.

Aliter faciens, licet peccet graviter, nullam ob id in- currit Ecclesiasticain censuram. ibid.

In necessitate quilibet homo, cujusvis status seu con- ditionis, dummodo loqui et lavare possit, et habere iutentionem baptizandi, potest ministrare baptis- mum. d. 31, s. 4, et d. 23, s. 2

Et etiam si necessitas non sit extrema, dummodo niaximoe sit utilitatis. d. 31, s. 4

In necessitate, sacerdos diacono, is subdiacano, hic inferioribus clericis, hi omnibus laicis, et in univer- sum viri foeminis, in hoc ministerio prseferendi, ibid. Cseteris vero paribus sanctior prceferendus. ibid.

Simplex sacerdos, etiam in necessitate baptizans invito parocho , qui ministrare potest et vult, graviter peccat. ibid.

Similiter laicus baptizans in necessitate in praesentia sacerdotis volentis baptizare, ibid. Etiam si sacer- dos det facultatem, ibid. Secus, si baptizare nolit.

ibid.

Ministri, inferiores sacerdote, non peccant graviter, pervertendo ordinem inter se in administratione hujus sacramenti. ibid.

In ministerio baptismi solemnis prceferre peccatorem justo caeteris paribus, mortale est, nisi in jurisdic- tione sint inEequales. ibid.

Infidelem aut haereticum fideli anteponere, fere sem- per est mortale. ibid.

Qui ex officio non est minister, graviter peccat, so- lemniter ministrando, et si inferior "sacerdote sit, manet irregularis. d. 31, s. 4, et d. 31, s. 5

In qua irregularitate solus Pontifex potest dispensare, quoad suscipiendos novos Ordines, Episcopus vero ad ministrandum in susceptis. d. 31, s. 4

Baptismus a laico extra necessitatem datus, tenet.

d. 16, s. 1

Nec ideo laicus irregularis. d. 31, s. 4

Aliquid in hoc sacramento omittens ex substantialibus graviter peccat. d. 31, s. 5

Similiter ministrando solemniter in peccato mortali. ibid. Secus si private. d. 16, s. 4

Ab Ecclesiainterdictusvel excommunicatus, sine gravi necessitate baptizans, graviter peccat. d. 31, s. 5

Quod si clericus sit, solemniterque baptizat, irregu- laris erit, secus si private. ibid.

Tenetur minister non dare baptismum, nisi conve- nienter disposito, talemque dispositionem exami- nare, et quee hsec sit. ibid.

Pastores Ecclesiae ex offlcio, omnes autem ex chari-

tale, in necessitalis articulo baptizare tenentur, d. 31, s. 5. Nec cxcusantur ob pcriculum proprio3 morlis, si infaus sit in exlrema necessitate. ibid.

EtiauQ si aliquis intendat baptizare trina mersione, si in prima vel secunda perficiat verba formce, perfi- ciet tunc sacramentum. d. 20, s. 2

Quod si usque ad tertiam non dicat verba formae, parvulusque antea decedat, vel habeat periculum decedendi, graviter peccat. ibid.

Non quoslibet acceleratio mortis per applicationem baptismi reddit ministrum irrcgularera. d. 31. s. 3

Nemo potest seipsum baptizare. d. 21, s. 2

Plures homines, siomnia requisita adhibeant, possunt simul baptizare ut integri ministri; non vero ut partiales. d. 33, s. 3

Tenetur minister omnes ritus Ecclesise servare in so- lemni baptismo, per se loquendo, et quo gravio- rem omiserit, gravius peccabit. d. 31, s. 5

Qui rebaptizat sub conditione, quando non est mora- liter dubius de baptismo priori, graviter peccat. ibid.

Similiter et parentes, qui offerunt puerum, ut rebapti- zetur. ibid.

Rebaptizans nullain incurrit Ecclesiasticam censuram.

ibid.

Incurrit tamen ipso facto irregularitatem, si vere, id est, cum intentione, et sine conditione tacita vel expressa, rebaptizet. d. 39, s. 3, d. 39, s. 4 et d. 31, s. 6

Si haec irregularitas sit publica, Pontifex solus potest in ea dispensare, si occulta Episcopus. d. 31, s. 6

Sola ignorantia facti vel juris , quse excusat rebapti- zantem a peccato mortali , excusat ab hac irregula- ritate. ibid.

Qui probabiliter dubitans de baptisrno, rebaptizat sine apposita conditione, non est irregularis. ibid.

Secus, qui ex metu rebaptizat, dummodo verani habeat intentionem. ibid.

Propter solam cteremoniarum iterationem non con- trahitur irregularitas. ibid.

Ministrans presbytero solemniter rebaptizanti irregu- laris. ibid.

NECESSITAS BAPTISMI.

Necessitate medii, et praecepti, omnibus est baptismus necessarius, etiam his, qui per contritionem sunt justificati, d. 6, s. 1, et d. 31, s. 1. Et magis quam poenitentia. d. 23, s. 1

Aliter ad remissionem originalis, aliter ad infusionem baptismalis characteris necessarius. d. 7, s. 4

Saltem in voto implicito est medium necessarium ad reinissionem peccatorum , et ad gratiam et gloriam consequendam. d. 27, s. 1, et d. 27, s. 2

Realis ejus susceptio regulariter necessariaad beatitu- dinem consequendam. d. 27, s. 2

Et infantibus simpliciter necessaria de lege, et oppo- situm de aliquo asserere sine expressa revelatione temerarium. d. 27, s. 2, et d. 27, s. 3

Nequit suppleri per sacramentum legis naturae, ut po- terat circumcisio, et cur. d. 27, s. 3

Hcec necessitas, et respectu adultorum, et parvulorum, non ccepit usque ad sufficientem promulgationem Evangelii , post resurrectionem Christi factam.

d. 27, s. 4

Non est simpliciter necessarius baptismus, ut aliquis divinis obligetur preeceptis. d. 49, s. 1

EFFECTUS BAPTISMI.

Parvulis confert baptismus primam gratiam, quamper nullum aliud sacramentum habere possunt. d. 7, s. 2

INDEX RERUM.

Originalem culpara, omneque peccatum ante baptis- mum commissum remittit. d. 26, s. 1

Et omnem pcenam proprie dictam, confert gratiaru, et dona infusa, tam adultis, quam pueris. d. 26, s. 1

et d. 26, s. 2

Et sacramentalem gratiam , quae consistit in specia. libus auxiliis ad exercendum ea, ad quae baptismus obligat. ibid.

Imprimitque characterem, qui magis accedit ad ratio- nem potentiae passivae. d. 11, s. 1, et d. 34, s. 1

Duobus simul baptizantibus, character producitur a Deo unica tantum actione, ab utroque vero sacra- mento, ut a partiali instrumento. d. 23, s. 3

Per baptismum illuminari, faecundari, et Christo in- corporari dicimur, et cur. q. 69, a. 5

Quomodo baptismi proprium sit, januam cceli ape- rire. q. 49, a. 7

Quamvis ante Christi mortem hunc effectum non ha- buerit, intrinseca sua efficacia non caruit. d. 27, s. 1

Omnes infantes aequalein gratiam baptismalem reci- piunt. d. 28, s. 3

Quae licet minima inter baptismales, tamen eam exce- dit, qute dabatur per sacramentum legis naturae, vel per circumcisionern, et minimam, quae confertur per poenitentiam. ibid.

Potest conferre fidein et spern, sine gratia habituali.

ibid.

Pro qualitate dispositionis augetur, minuitur, aut om- nino impeditur effectus ejus. ibid.

Effectus per accidens baptismi, qui et quomodo in habentibus aequalem dispositionem possint esse diversi. q. 69, a. 8

Redit effeetus ejus recedente fietione, simul vel per partes, prout fictio fuerit ablata. d. 28, s. 3

Tunc tolluutur per accidens omnia mortalia post bap- tismum commissa, venialia vero juxta dispositionem, per quam tollitur fictio. d. 28, s. 4

Redit in minima intensione, quam potest habere. ibid.

Dici etiam potest dari juxta qualitatem actus, quo fictio removetur. ibid.

Ut fictio tollatur, attritio sufficit, dummodo sumptio sacramenti non fuerit mortale peccatura, tunc enim necessaria est contritio, vel attritio cum sacramento pcenitentiae. ibid.

Cum tollitur fictio per sacramentum poenitentiae , utrumque sacramentum per modum unius agentis integri concurrit ad dandam gratiam, d. 28, s. 5. Quae major est, quam si ab uno tantum daretur. ibid.

Cur per baptismum fomes peccati, et reliquae hujus vitae poenalitates non auferantur. q. 69, a. 3

DISPOSITIO AD BAPTISMUM.

Nec fides, nec ulla alia dispositio, aut confessio interna vel externa etiam non sacramentalis, requiritur ad baptismi valorem,d. 24, s. 2. Necessarius est taraen in adultis voluntarius consensus, saltem praecedens, non retractatus , ibid. Et quamvis sit involuntarius secundum quid, sufficit. ibid.

Qua dispositione effectus baptismi recipitur, baptismus etiam sancte suscipitur. ibid.

Sola voluntas suscipiendi baptismum sufficienter dis- ponit ad characterem. d. 28, s. 1

Ad gratiam vero habitualem fides requiritur. ibid.

Imo poenitentia et detestatio prioris vitae in accedente cum mortali. ibid. Licet in habente tantum origi- nale, voluntas servandi legem Christi , quae alia est a voluntate suscipiendi baptismum, sufficiat. ibid.

Non requiritur in peccatore contritio, sed cognita

attritio sufficit, vera quidem, non existimata.

d. 28, s. 2

Quae attritio debet esse supernaturalis voluntas et effi- cax, detestationemprioris vitte etpropositum emen- dae, ex aliqua ratione supernaturali continens. ibid.

Probabile est in articulo mortis teneri baptizandum praemittere contritionem. d. 29, s. 3

Ita quis potest accedere dispositus, ut nec gratiam consequatur, nec accedendo peccet, propter igno- rantiam. d. 28, s. 3

SUBJECTUM BAPTISMI.

Parvulis ante usum rationis sola Christi intentio suffi- cit, utcapaces sint baptismi. d. 25, s. 1

Infantes Christianorum ante usum rationis baptizare, non tantum licitum, sed in casu necessitatis, jure divino, et extra illum, jure Ecclesiastico praeceptum est. d. 25, s. 2

Pro quo tempore obliget hoc praeceptum. ibid.

Infantes infidelium, qui directe subduntur Ecclesiae, sine parentum consensu, possunt licite baptizari, alias secus, nisi in extremo mortis periculo, vel si omnino amisit pater patriam potestatem. d. 25, s. 3

Sufficit tamen cujusvis parentis consensus, etiam altero renuente, sive uterque infidelis, sive alter tantum. ibid.

Filii servorum infidelium juste capti, et a parentibus separati, licite baptizantur, omnino inconsultis pa- rentibus. d. 25, s. 4

Non tamen tenentur domini, vel eos separare, vel sic separatos baptizare. d. 25, s. 6

Si tamen dominus de facto ante separationem baptizet, probabile est, non peccare contrajustitiam, licetop- positum securius, etinpraxiservandum. d. 25, s. 5

Filii Judaeorum, qui inter Christianos versantur, non reputantur filii servorum, etiam quoad praesentem materiam. ibid.

Sed hi tantum qui ex patribus justo bello captis, vel a vero domino pretio emptis nati sunt. ibid.

Nulla auctoritate potest impediri adultus a baptismi susceptione, et tam ipse quam Ecclesia habet jus ad se defendendum a tali impedimento. d. 31, s. 1

Baptizandus vel offerens parvulum, ut recipiat bap- tismum ab eo qui non habet jus dandi, extra casum necessitatis graviter peccat, etiam si infidelis sit.

d. 31, s. 4

Et sumendo extra necessitatem ab indigno ministro.

ibid.

Etpermittendo rebaptizari, etiam ob periculum morlis violentae. ibid. et seq.

Rebaptizatus, qui ob ignorantiam non excusatur a mortali, irregularis fit, si veram habuit intentionem, alias secus. d. 3J, s. 6

Si tamen postea sciat, quantumvis consentiat, irregu- laritatem non incurrit. ibid.

Solus Papa in hac irregularitate dispensare potest. ibid.

Qui habuit voluntatem baptismi, quam nec retractavit, si amens fiat, non debet sine urgente necessitate baptizari, nisi amentia perpetuo duratura praesu- matur. d. 24, s. 1

Quam primum quis potest peccare mortaliter, potest sine parentum consensu baptizari. d. 25, s. 2

Cum dubitatur, an sit rationis capax, et baptizari renuit, non sufficit parentum consensus. ibid.

Puer aegrotans debet per aspersionem, modica quanti- tate aquae calore temperatae, in qua parte minus noceat, baptizari. d. 31, s. 2

[NDEX RERUM.

PR.ECEPTUM DE BAPTISMO.

Est de jnre clivino. d. 31, s. 1

Quando impositum. ibid.

Omnes homines obligat, imo Beatam Virginein Aposto-

losque comprehendit. ibia.

Non obligat parvulos, nec parentes ad eos bapti-

zandos, nisi instante necessitate. ibid.

Tenentur tamen fideles ex Ecclesiae consuetudine et

praecepto filios in infantia baptizare. ibid.

Non obligavit divinum preeceptum universum mundum,

donec sufficienter Evangelium promulgatnm. ibid. Cum primum quis commode potest, tenetur non mul-

tum differre baptismum , seque disponere, ut recte

suscipiat. d. 31, s. 2

Nulli adulto potest Ecclesia praecipere, ut intra tale

tempus baptizetnr, licet possit declarare pro quo

tempore praeceptum obliget. ibid.

Nunquam fuit praeceptum determinans tempus bap-

tismi infidelibus adultis. ibid.

Licet Ecclesia illud possit determinare Christianorum

filiis. ibid.

Propter gravem causam differri potest, propter nullam

tamen omitti, etiam si immineatpericulum violentae

mortis. ibid.

RITUS ET CEREMONI^: baptismi.

Praeter baptizantem et baptizatum adhibendus est pa- trinus vel fidejussor, qui illum de fonte suscipiat.

q. 67, a. 7

Tenetur susceptor baptizatum instruere in rebus fidei si indigeat. q. 67, a. 8

Abbas, vel Monachus non possunt hoc munus obire. q. 67, a. 7. Neque heereticus, neque olim publici poenitentes. ibid ,

Unus tautum et una admitti possunt. q. 67, a. 8

Solum inter patrinum et baptizatum, patremque et matrem ejus oritur impedimentum matrimonium irritans. Et quomodo. ibid.

Maritus et uxor non debent simul hoc munus obire.

ibid.

Inter patrinum et matrinam nulla spiritualis cognatio contrahitur. ibid.

Pater qui urgente necessitale filium suscipit, vel etiam sine illa, nullum impedimentum contrahit cum uxore, debiti petitionem impediens, licet peccet si absque necessitate faciat. ibid.

Qui in privato baptismo materialiter tantum tenet bap- tizatum, hanc cognationem non contrahit, secus si animo hanc caeremoniam exercendi. ibid.

Haec caeremonia in privato baptismo non est neces- saria. ibid.

VOTUM BAPTISMI.

Non potest proprie esse nisi in adultis. d. 26, s. 3

Non est specialis promissio. d. 31, s. 1

Curnecessarium. ibid.

DIGNITAS BAPTISMI.

In tribus excedit circumcisionem, quia januam coeli aperit, copiosiorem gratiam, et omnium culparum ac pcenarum remissionem largitur. d. 10, s. 2

NOMINA QUIBUS IN SCRIPTURA ET PATRIBUS VOCATUR.

Lavacrum regenerationis et sigillum. d. 1, s. 1

Signaculum quo consignantur, qui sunt de populo

Dei. ibid. et q. 66, a. 1

Dicitur regeneratio hominis, et cur. q. 66, a. 1

Spiritualis circumcisio. d. 5, s. 1

Custodia dicitur a D. Thoma, ct D. Damasceno.

q. 66, a. 1

Dicilur, gralia, illnminatio, porfcctio, lavacrum, tes- sera militum Christi, amictus splendens, quo consi- gnatur super nos lumen vultus Domini, sigillum fidei, unctio, principium et janua sacramentorum, ex variis Palrum testimoniis. ibid.

Mare, in quo nostra obruuntur peccata. d. 26, s. 1

BAPTISMUS SANGUINIS.

Non est sacramentum, imo a sacramento baptism

plusquam specie differt. d. 14, s. 1

Martyrium ejus, qui baptizari non potuit, proprie di-

citur baptismus sanguinis. q. 66, a. 6

Non potest reperiri in jam baptizatis, bene tamen in

infantibus, et perpetuo amentibus , quibus sufficit

absque baptismo aquae. d. 29, s. 1, et d. 29, s. 2 Obtinet in adultis vim baptismi aquae. d. 29, s. 2

Causare potest remissionem peccati originalis et mor-

talis, et primam graliam. ibid.

Imo semper quasi ex opere operato aliquam gratiam

gratum facientem confert. d. 29, s. 3

Non, quia instat baptismus sauguinis, debet baptismus

aquae voluntarie omitti. d. 29, s. 2

Quo differat a baptismo aquae in dispositione requisita.

d. 29, s. 3. Vide verbum Martyrium.

BAPTISMUM FLAMINIS.

Nihil aliud est, quam interior contritio cum proposito baptismi aquee, sed neque analogice convenit cum sacramento baptismi. d. 22, s. 1

BASILICA.

Vide verbum Missa ubi celebranda.

BEATL.

Externo cultu Deum laudabunt. d. 3, s. 1

An sint sacramentorum capaces. Vide Sacramentum novae legis, versic. Subjectum.

BUCELLA PANIS.

Qualis fuerit, et quando Judae data, vide verbum Judas.

BULLA.

Ex vi clausulae, qua per bullam cruciatae datur facul- tas eligendi confessorem, non intelligitur concessa ad accipiendam Eucharistiam a quolibet sacerdote.

d. 72, s. 2 CALIX.

In Scriptura quandoque vas continens vinum, quan- doque potum in ipso contentum significat. d. 43, s. 1

Caro Christi in Eueharistia, vide verbum Christus in Eucharistia, § Caro.

CATECHUMENI.

Nullum cum Ecclesia pactum ineunt, de suscipiendo baptismo, ob cujus transgressionem puniri possint.

d. 31, s. 2

Quomodo ipsi et infideles possintEcclesiaesubdi. ibid.

Ut indigni Eucharistiam prospicere, ante consecratio- nem exire a Missa jubebantur. d. 71, s. 3

Dabatur illis panis benedictus in Missa, in significa- tionem corporis Christi. ibid.

INDEX RERUM.

Bene possunt ante realem susceptionem baptismi justificari per contritionem et baptismi votum.

d. 27, s. 2

CAUSA EFFICIENS.

Quod non est, etsi immediate antea fuerit, si virtu- tem aliquam non reliquit, nequit effective causare.

d. 8, s. 2

In ordine ad diversa posse esse mutuam efficientiam inter aliquaduo probabile est. d. 47, s. 3, licetpro- babilius sit oppositum. ibid.

CAUSA FORMALIS ET MATERIALIS.

Quae non habent intrinsecam repugnantiam , non se expellunt forrualiter, etiam per potentiam obedien- tialem. d. 50, s. 6

Harum causarum causalitas, in intrinseca compositione ex subjecto et forma consistens, nequit suppleri , seeus quoe in extrinseco influxu. q. 77, a. 1

Causa materialis non babet concursum circa formam, nisi quando sibi unitur. d. 19, s. 1

CAUSA INSTRUMENTALIS.

Si res a novo agente incipiat conservari, durante ac- tione priori, qua simul ab alio agente conservetur, non repugnat esse instrumentum alterius actionis conservativee. d. 50, s. 4

CCEN.E NOX ET MYSTERIA IN EA GESTA.

Tres fuerunt a Cbristo factae ccenae in illa nocte , et quae. d. 41, s. 2

Finita cosna legali, et nondum incboata usuali, et ante Eucharistiae institutionem, lotio pedum facta. ibid.

Gratiarum actio et benedictio, quibus Cbristus usus est in ccena mystica, et inter se, et a consecratione distinctae fuere. d. 58, s. 2

Nec fuit haec communis benedictio menste. ibid.

Probabile est ante panis consecrationem praecessisse fractionem; ante divisionem vero calicis, consecra- tionem preecessisse certum. d. 52, s. 1

Consecravit Cbristus, simul proferendo verba, Hoc est corpus meum. d. 58, s. 2

Quomodo per illa verba, Comedite ex eo ornnes, non invitaverit Judam ad peccatum indignae sumptionis.

d. 67, s. 1

Probabilius est, Cbristum seipsum communicasse, et sa- cramentaliter et spiritualiter manducasse. q. 81, a. 1

et d. 77, s. 2

Quando ipse in Emaus fregit panem, probabilius est non consecrasse, obumbravit tamen illo facto com- munionem sub una specie. d. 71, s. 1

In vino aqua misto calicem consecravit. d. 45, s. 2. Et tunc sacrificium obtulit. d. 74, s. 2

Vide verbum Cbristus, Eucbaristiae institutio, Azyma.

CEREMONIA.

Omnem cultum Dei externum certo ritu faclum signi-

ficat. d. 15, s. 1

Non omnes caeremonice antiquae legis sacramenta

fuere. d. 1, s. 1

Cur tot caeremonias Deus in veteri lege instituerit.

d. 4, s. 4 Ceeremonias baptismi, et confirmationis, et Missae,

vide verbum Baptismus. Confirmatio, in versiculis

Caeremonite et Ritus.

CHARACTER.

Sine baptismali, non est capax ad caetera sacramonta.

d. 11, s. 1 Non solum denominationem signi importat, sed abso-

lutum tali denominationi substans. d. 10, s. 3

et d. 11, s. 1 Non est relatio realis vel rationis, neque extrinseca

denominatio. d. 11, s. 2. Sed quid reale, ab anima

ejusque potentiis, ut res a re, distinctum. d. 11, s. 3 Est supernaturalis qualitas a Deo iufusa, et in ultima

specie qualitatis. ibid. ad primam speciem pertinens.

d. 11, s. 2. Non est enim potentia pbysica passiva

vel activa. Ostenditur de baptismali. d. 11. s. 3. De

sacerdotali. d. 11, s. 4. De episcopali. ibid.

Quodammodo dici potest moralis potestas. ibid.

Nec instrumentaliter, nec dispositive potest concur-

rere ad causandam gratiam. d. 9, s. 1, et d.D, s. 3.

Nec ad consecrationem. d. 71, s. 5

In nuilo genere causoe consequitur fidem. d. 10, s. 3 Quicumque ejus effectus suppleri potest a Deo. ibid. Non potest conferri per sacramentum in voto. d. 8, s. 1 In omnibus bominibus recipi potest, imo etde Angelis

est probabile. d. 11, s. 4

Nequit esse in corpore, sed in ipsa essentia anhnae,

non in intellectu aut voluntate. ibid.

Est physice et moraliter incorruptibilis. q. 63, a. 5 Necessario efficitur per sacramentum, etsisit voluntas

non suscipiendi characterem, sed sacramentum tan-

tum. ibid.

Indelebilis estin vita, et itaesse post mortem, proba-

bile. ibid.

Vide verbum Sacramentum, Sacramenta novae legis,

Baptismus, Gonfirmatio, in § Effectus.

CHARITAS.

Qu33 charitatis motiva in Eucharistia, vide Eucha- ristia3 institutio.

CHRISMA.

Tria miracula virtute sancti chrismatis facta. d. 32, s. 1

In nocte ccenae a Christo confectum. d. 32, s. 2

Quamlibet unctionem significat, specialiter tamen jam supponit pro materia, qua ungimivr in sacramento confirmationis, quae ex oleo balsamoque debet esse confecta. d. 33, s. 1

Cum a Sanctis oleum appellatur, totum a ruinore parte significatur. ibid.

Gratis ab Episcopis dandum. ibid.

Facultas conficiendi Chrisma, quo in vertice ungitur baptizatus, potest ab Ecclesia presbytero committi.

d. 33, s. 2

Chrisma conficere ad potestatem Ordinis pertinet. ibid.

In solis , et omnibus quantumvis haereticis et schis- maticis, Episcopis hsec potestas residet ex jure divino, quamvis probabile sit, posse Pontificem eam delegare simplici sacerdoti. ibid.

CHRISTUS.

Solus Christus mereri potuit primam gratiam dandam sine opere ejus, cui datur. d. 9, s. 2

Christi merita in omni tempore et lege ejusdem valo- ris. ibid.

Non dicitur in Scriptura baptizare, quia propriis ma- nibus baptizasset, sed quia ejus nomine discipuli baptizabant. d. 19, s. 1

Baptizavit Beatam Virginem manibus suis. ibid.

INDEX RERUM.

Iu Christi baptisiuo, dcscensu columbae, cceli aper-

tione, nostri baplismi effectus signiflcatur. d. 19, s. 2 Aquam, quse miraculose clc ejus laterc manavit, veram,

ac naturalem fuissc, de fide est. d. 45, s. 4

Totum sauguinem in passioue pro nobis cffudit.

d. 51, s. 3 Plus sanguiuis habot modo, quani, cum erat passi-

bilis. ibid.

Ad formritiouem corporis Christi potuit concurrere

secunda causa propria virtute. d. 48, s. 4

Ad uniouom vero hypostaticam solum ut instrumon-

tum Dei. ibid.

Christi passio diverso modo per sacrificium quam per

sacramentum, signifieatur. d. 1, s. 1

Quomodo humauitas et passio Christi, ut iustrumenta

conjuncta, gratiam causent per sacramenta, ut in-

strumeuta separata. d. 9, s. 2

Vere apparuisse aliquando post ascensionem, proba-

bileque est proprium locum in ccelo non deseruisse.

d. 48, s. 4 Sacrificium cruentum Christi, licet in passioue inchoa-

tum, essentialiter mortem requisivit. d. 75, s. 6 Licet iu aeternuni sacerdos sit, ut visibiliter nunc offe-

rat, sacerdotibus ut vicariis utitur. d. 77, s. 1

A praesentia locali, vel sacramentali essentialiter non

pendet. d. 75, s. 1

Nec est magis essentialis illi actio , qua in ccelo con-

servatur, quam illa, qua in Eucharistia constituitur.

d. 50, s. 5. Vide verb. Ccence Nox.

CHRISTUS IN EUCHARISTIA. Prcesentia Christi in Eucharistia.

Pra3seutiam corporis et sanguinis Christi in hoc sacra- mento fidei dogma esse, ex traditione Eeclesiae et Conciliis ostenditur, d. 46, s. 1. Ex promissiouibus EucharistieeinScriptura contentis, ibid., s. 2. Exver- bisformae consecrationis, d. 46, s. 3. Ex sanctis Patri- bus, quorum varia testimonia explicantur, d. 46, s. 4. Ex miraculis in fidem hujus praasentiee factis, d. 46, s. 5. Ex antiqua praxi Eeclesiee, et summa venera- tione, qua semper hoc sacramentum tractatum est. . d. 46, s. 6

Licet non possit ratioue naturali ostendi, imo neque ab Angelo ut possibilis cognosci, potest tamen maxima ejus convenientia ratione naturali ostendi, estque evidenter credibilis. d. 46, s. 7

Incipit, finita consecratione , ante omnem usum.

d. 46, s. 8

Permanet absque usu. ibid.

Durat, quamdiu sub illis speciebus substantia panis vel vini duraret. ibid.

Aliquid reale est, d. 47, s. 1. Intrinsecum, praeter sub- stantiam corporis Christi; ab ipsa, accidentibusque omnibus, quee habet in ccelo , distincta tanquam modus rei a re. ibid.

Non est modus substantialis, d. 47, s. 2. Nec relatio praedicamentalis, ihid. Nec actio Christi circa spe- cies, nec passio aliqua, ibid. Nec conversio panis in Christuin," sed heec via est ad praesentiam. ibid.

Sed est modus accidentalis realis, qui ad preedicarnen- tum Ubi reducitur. ibid.

Ex hac preesentia et habitudine ad species consurgit esse sacramentale Christi. ibid.

Pendet essentialiter ab existentia naturali corporis Christi, non vero a praesentia naturali, d. 48, s. 2. Est tamen probabile pendere ab illa in genere causee efficientis et exemplaris quodammodo. ibid.

Licet amitteret omuem prcesentiam naturalem, proba-

bile est, non amissurum sacramentalem ; de facto

tamon oppositum est probabilius. ibid.

Sine novo miraculo prcescntire sacramentales multipli-

cantur, licet oppositum pxobabile. d. 48, s. 3

Non est dofmitivo in loco ex vi hujus praesentice, licet

sit iu spatio finito, neque etiam est circumscrip-

tive. ibid.

Prcesentiae sacramentales numero multiplicantur, in

diversis spatiis. ibid.

Prcesentia naturalis ct sacramentalis non possunt simul

convenire Christo naturalitor. ibid.

Potuit hahore prcesonliam sacramentalom et per actio-

nem substantialom, vel accidcntalem , immutata

mauente substantia panis. d. 48, s. 4

Relatio prcesentice, quam Christi corpus habet, non

fundatur in conversione, sed iu modo existendi per

conversionem acquisito. d. 49, s. 2

Prceseutia sacramentalis non addit modum supra prae-

sentiam uaturalem, sed supra existentiam, quae a

naturali praesentia onmino diversa est. d. 48, s. 2 Sacramentalis compossibilis est cum alio corpore

quanto, secus naturalis. d. 48, s. 1

Per naturalem in ordine ad locum extenditur corpus,

secus per sacramentalem. ibid.

Naturalis ex parte subjecti et spatii divisibilis, sacra-

mentalis ex parte subjecti tantum. ibid.

Differunt esseutialiter et specifice. ibid.

Extensio quantitatis in ordine ad locum est praesentia

naturalis Christi. ibid.

Praesentia sacramentalis est queedam participatio prae-

sentiae substantiarum spiritualium, ab illa tamen

diversa. ibid.

Superuaturalis est, nec ulli corpori aut quantitati cdn-

uaturalis esse potest. ibid.

NuUo modo coutinetur sub objecto sensibili. d. 48, s. 2 Non est proprie praesentia localis, ut haec supponit

pro ubi physico, quodammodo tamen localis dici

potest. d. 48, s. 1

DIVINITAS, VERBUM, ET UNIO HYPOSTATICA IN EUCHARISTIA.

Natura divina speciali modo est in hoc sacrameuto , licet per concomitantiam tantum, eamque mediatam nostro modo intelligendi. d. 51 s. 6

Verbum divinum et unio hypostatica speciali modo in hoc sacramento. d. 51, s. 5

Utrumque est per coneomitantiam, licet potuerint esse ex vi aliquorum verborum. ibid.

Qua actione ibi constituantur. ibid.

Per communicatiouem idiomatum, Verbum consecrari dici potest, et panis in Verbum converti, sicut et in Christum. ibid.

FORMA SUBSTANTIALIS ET ANIMA CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Est in hoc sacramento ex vi verborum, non in qnan- tum anima, sed ut constituit corpus organicum bu- manum. d. 51, s. 4

Qucecumque sit haec forma, per efficientiam verborum constituitur in hoc sacramento, secuudum suam ra- tionem specificam. ibid.

A Christi corpore posset anima extra sacramentum separari, in sacramento manens, d. 48, s. 2. Esset tamen novum miraculum. ibid.

CORPUS ET SANGUIS CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Christi corpus cum speciebus sacramentalibus com- ponit Eucharistiee sacramentum , ad quas, vel ut materia, vel ut forma potest comparari. d. 42, s. 3

hNDEX RERUM.

Quainvis in se sit quantum, impeditur ne conuatu- rali et extenso modo existat, seu iudivisibiliter.

d. 48, s. 1

Prout sacramentaliter existit, non pendet a seipso ut existente in coelo. d. 48, s. 2

Posset Deus, destructis speciebus, illud immutatum relinquere. d. 49, s. 1

Sub speciebus panis continetur ex vi verborum, ut dicit hanc individuam materiam, cum omnibus or- ganicis partibus ad integritatem corporis humani pertinentibus. d. 51, s. 2

Semper est idem numero et specie, quantum est ex parte materise, quantitatis, et suppositi; licet in omni rigore physico alius dici possit ratione foraiEe, si habeat diversam. d. 51, s. 4

Licet admittatur ex vi verborum constitui subsistens, non tamen subsistentia creata aut increata, d. 51, s. 6. Probabile tamen est ex vi verborum non con- stitui subsistens. ibid.

Per solam actionem, qua Christi corpus conservatur in ccelo, an possit conservari preesens in Eucha- ristia. d. 50, s. 4

Sanguis Christi , vel spiritus vitales non sunt partes corporis ejus prout est in Eucharistia ex vi ver- borum. d, 51, s. 3

Ex vi verborum contiuetur sub speciebus vini non solum sanguis in passione effusus , sed totus , quem habebat in nocte ccenee, et qui nunc est in corpore glorioso. d. 51, s. 3

An autem per modum unius continui, necne , utruin- que est probabile. ibid.

Forma sanguinis solum ponitur ex vi verborum sub speciebus vini, ut dat esse sanguinis. d. 51, s. 4

Corpus sub speciebus vini, et sanguis sub speciebus panis tantum per concomitantiam. d. 51, s. 3

CARO CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Habet pra^cipuam efficientiam instrumentalem circa

Eucharistiee effectum. d. 42, s. 3

Aliter concurrit in hoc sacramento, quam in aliis.

ibid. Ex vi verborum est sub speciebus panis. d. 51, s. 3

SUBSTANTIA ET PARTES CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Tota Christi substantia, cum omnibus et singulis par- tibus, etiam ad ornatum pertinentibus, sub hoc sa- cramento. d. 51, s. 1

Partes corporis Christi in Eucharistia, quamvis non distent loco, distant quantitate. d. 48, s. 1

Christi preeputium probabilius est poni in sacramento ex vi verborum. d. 51, s. 2

ACCIDENTIA CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Christus in Eucharistia propriam retinet quantitatem,

ejusque effectum formalem primarium. d. 48, s. 1 Habetque veramfiguram organicam, non localem vel

situalem. ibid.

Et omnes modos quantitatis, et omnes qualitates, quae

media quantitate illi uniuntur. d. 51, s. 2

Haec tantum sunt per concomitantiam, licet aliter

quam alia accidentia magis extrinseca. d. 51, s. 5 Nequeunt emittere species , ut videantur. q. 76, a. 7 Habet etiam Christus omnia accidentia spiritualia.

d. 50, s. 7

MODUS EXISTENDI CHRISTI SUB SPECIEBUS.

Pluribus distinctis speciebus per modum unius conse- cratis totus Christus sub singulis manet. d. 52, s. 1

Et sub singulis partibus hostice post consecrationem divisee, in quibus pauis conservaretur. d. 52, s. 1

Sub singulis etiam hostioe partibus coutinuis, quan- tumvis minimis, d. 52, s. 1. Imo et sub singulis in- divisibilibus. d. 73, s. 3

Semel est in actu sub tota quantitate specierum, in potentia autem infinities in singulis partibus.

d. 52, s. 2

UNIO CHRISTI CUM SPECIEBUS EUCHARISTI2E.

Inter Christum et species, nulla est formalis unio physica. d. 47, s. 3

Probabile est, dari unionem per efficientiam mutuam unius ad alterum. ibid.

Ad efficientiam Christi circa species, quee prior natura est, quam efficientia specierum in corpus Christi, non praerequiritur preesentia Christi ad species. ibid.

Non sufficit heec effectiva unio, ut se tenet ex parte Christi, ut Christus moveri dicatur, motis specie- bus. ibid.

MUTATIONES CHRISTI SUB SPECIEBUS EUCHARISTLE.

Cum per accidens mutatur, proprium recipit motum, nontantum denominationem extrinsecam. q. 76, a. 7

Potest de potentia absoluta moveri localiter a Deo, non tam a propria anima, virtute naturali, nec per accidens, secus si agat ut instrumentum Verbi.

d. 53, s. 1

A nullo agente naturali potest per se primo moveri aut pati. ibid.

Nec inter ejus partes heterogeneas dari potest mutua actio virtute naturali, nec augeri, nutriri, minui, corrumpi, aut interfici potest. d. 55, s. 2

Per accidens vero moveri potest ab eo, qui sacramen- tales species movet. d. 53, s. 1

Potest de potentia absoluta, in aliquas partes dividi, et quo modo. d. 48, s. 1

Ex eo, quod in loco naturali alteretur, non patitur mutationem, ubi est sacramentaliter. d. 48, s. 6

Si in uno loco naturaliter mutaretur, mutaretur etiam sacramentaliter, non virtute agentis naturalis, sed Dei. ibid.

ACTIONES CHRISTI SUB SPECIEBUS EUCHARISTIiE.

Probabile est, non posse habere actionem transeun- tem. d. 52, s. 2

Nec naturaliter exercere actus sensuum externorum, vel internorum, etiam circa seipsum, bene tamen supernaturaliter. ibid.

Quee per conversionem ad phantasmata intelligit, ne- quit intelligere, nisi per conversionem, quam habeat in ccelo, secus, quee per species infusas. d. 52, s. 3

DESITIO CHRISTI SUB SPECIEBUS EUCHARISTIiE.

Non desinitsub speciebusperintrinsecammutationem sui. q. 76, a. 6

Per hanc mutationem (quee privativa est) nihil acqui- rit, sed solum amittit preesentiam sacramentalem,

ibid, et d. 54, s. 1

Si non esset alibi, quam in sacramento, cum species desinerent, consentaneum est rationi, Ghristum aliud ubi, juxta proprium arbitrium acquisiturum.

d. 44, s. 2

Christo deserente species, semper succedit alia sub- stantia, in qua subjectentur, quae nunquam est panis, vel vinum. ibid.

Quee substantiarum successio non est transubstan-

LNDEX REKUM.

tialio, scd plurium mutationurn cx divina voluntate

aggrcgatio. d. 44, s. 3

Non rcccdit statim ac species deglutiuntur. ibid.

cnmsTus in eucharistia quomodo cognosci possit.

Modus quo Christus existit, necoculo corporco videri, nec intcrno sensu cognosci potest d. 53, s. 4. Nec ipsum corpus, praecise hoc modo, etiam de poten- tia ahsoluta. ibid.

Christi oculus in sacramento seipsum videt per con- comitantiam. ibid.

Nulla cognitio supernaturalis abstractiva, nisi evidens in testificante, potest haberi de hoc mysterio.

d. 53, s. 5

Nec Angelus, neque ulla creatura videre potest natu- rali virtute hunc praesentiae modum , nec Christum sub illo. ibid.

Est tamen probabile , Angelum et animam separatam videre posse Christi animam in Eucharistia, non viso corpore, nec unione ad corpus. ibid.

Nullus Angelus per speciem infusam, quam habet cor- poris Christi Domini, cognoscit, quod in Eucharistia sit; amissa tamen naturali, et preesentia sacramen- tali conservata, cognosceret Angelus Christum exis- tere, non ubi existat. ibid.

PR^DICATA, QU^E DICUNTUR DE CHRISTO IN EUCHARISTIA.

Omnia praedicata, quaeChristo secundum se conveniunt,

de illo dicuntur, prout in Eucharistia. d. 47, s. 4 Non vero, quae modum existendi localiter significant,

sed quee indicant modum sacramentalem. ibid.

Item, quo3 praesentiam realem, et unionem, vel

prossentiam cum speciebus important. ibid.

Speciebus circulariter motis, probabile est, Christum

non mutari. ibid.

Nec dicitur corrumpi, aut in aliam substantiam con.

verti, corruptis aut conversis speciebus. ibid.

Adverbia localia, et nomina propinquitatem , vel dis-

tantiam significantia, de Christo dicuntur. ibid.

Christus a seipso non distat, secus praesentiae inter

se. ibid.

Mutationes, quae circa species fiunt, si aliquo modo

transeant ad Christum, illi proprie tribuuntur. ibid. Alioqui vel nullo modo, sed solum metaphorice, ibid.

Ut frangi, videri, tangi, misceri. ibid.

Hoc album est corpus Christi, si pronomen designet

subjectum albedinis, est falsa , si contentum sub

albedine , vera est. ibid.

Corpus Christi, prout sic, vere dicitur sensibile et

tangibile, quoad proprietates corporis, non quoad

modum existendi. ibid.

Propositiones significantes successionem terminorum,

vel transitum unius in alium, vere dicuntur de

Christo, ratione transubstantiationis. d. 50, s. 5

APPARITIONES CHRISTI 1N EUCHARISTIA.

Negari non potest, plures hujnsmodi apparitiones propter varios fines esse factas. d. 55, s. 1

In apparitionibus factis ad confirmandam fidem pree- sentiae, quae jam praeteriit, Christus non manet sub speciebus. ibid.

lnterdum apparitio fit, per solam potentioe immutatio- nem, absque falsitate. ibid. Et tunc non amittit Christus praesentiarn suam. ibid.

Interdum vero apparitio est per realem immutationem specierum, quce si tanta sit, ut ad corrumpendum panem sufficeret, amittitur Christi praesentia.

d. 55, s. 3

Quod apparct non est vere caro aut sanguis, sed figu- ra, et color ipsis speciebus inhssrens. d. 55, s. 2

Et specios sic affeclce sa?pe diuturno tempore conser- vantur, forte miraculose. d. 55, s. 4

Quousque appareant corruptionis signa, ut verce spe- cies Christum continentes vencrandae , postea ut vestigium tantum Christi. ibid.

Hce species, quamdiu apparitiones durant, conser- vandee, si vero ad priorem redeant formam, con- sumi poterunt. ibid.

Si mutatio accidit in Missa post consecrationem utriusque speciei , non tenetur sacerdos in aliis ite- rtun consecrare, potest tamen, et recte faciet, si consecret. d. 55, s. 4

Adoratio harum rerum non sistit in re quae apparet, sed per illam transit ad Christi corpus. ibid.

IN TRIDUO CHRISTUS SUB EUCHARISTIA.

Ejus corpus capax fuit preesentise sacramentalis, quod si de facto tunc consecraretur, sub speciebus con- stitueretnr mortuum. d. 48, s. 2, et d. 51, s. 4

Totus sanguis, tam qui effusus in passione, quam alius, si in corpore remansisset, poneretur in triduo ex vi verborum sub speciebus vini. d. 51, s. 3

Quod si nil sanguinis in corpore remansisset, nec Christi corpus sub speciebus vini, nec sanguis sub speciebus panis, etiam per concomitantiam pone- retur. ibid.

CULTUS CHRISTI IN EUCHARISTIA.

Non minus in Eucharistia venerandus, quam si in propria videretur specie. d. 65, s. 1

CIRCUMCISIO.

Cur vocetur carnalis.

Est figura baptismi, ibid. latius.

INSTITUTIO.

d. 5. s. 1. q. 70, a. 1

Cur instituta, et an propter peccatum originale tollen-

dum, d. 5, s. 1. Et quomodo in hoc a baptismo dif-

ferat. ibid.

Dataplus 400 anni ante Moysen, et cur. q. 70, a. 2

Convenienter pro solis masculis instituta. ibid.

ESSENTIA ET EFFECTUS.

Verum sacramentum antiquae legis , primo et per se gratiam futuram, consequenter vero praesentem , queein eo dabatur, significans. d. 5, s. 1

Etiamsi ante legem veterem sit instituta , ejus fuit sa- cramentum. ibid.

Non iteranda : etiamsi absque debita intentione fieret.

d. 10, s. 1

Non erat causa physica gratiae, quae in ipsa dabatur.

ibid.

Nec proprie eam dabat ex opere operato, licet daretur parvulis, quibus peccatum originale remittebatur.

ibid.

Adulti non consequebantur majorem gratiam in cir- cumcisione, quam per contritionem , quee illis erat necessaria. d. 10, s. 2

Idem erat in sacramento legis naturae, eisdem locis citatis.

Circumcisio ut verum sacramentum in remedium ori- ginalis, potuit esse in usu omnium gentium, licet non se obligarent Judaicae legi. d. 49, s. 3

RITUS.

Cur in ea corporis parte fieret.

q. 70, a. 3

INDEX RERUM.

Non ex prsecepto debebatfieri cultro lapideo. q. 70, a. 3 Nec templum, nec alium locum habebat designatum ,

ut in eo fieret. d. 30, s. 1

Danda erat octavo die , et antea data non fuisset sa-

cramentum. d. 5, s. 1, et q. 70, a. 3

Poterat tamen ex justa causa ultra octavum diem dif-

ferri, q. 70, a. 3, ut in deserto. d. 5, s. 1

Cur octavadiesad circumcisionem designata. q. 70, a. 3 Ritus imponendi nomen in circumcisione. ihid.

Significatio sacramentalis circurncisionis,, nempe abla-

tio originalis peccati, optime cum ejus ritu qua-

drat. d. 5, s. 1

Nullus specialiter designatur in lege, sed poterat esse quandoque vir, quandoque femina, imo probabile est,' adultum potuisse circumcidere se ipsum.

d. 30, s. 1

Infidelis poterat esse minister circumcisionis. ibid,

PR.ECEPTUM.

Fuisse necessariam ex preecepto adultis, infantibus vero necessitate medii, probabilius est. d 5, s. 1

Cur hoc preeceptum non fuerit scriptum a principio, q. 70, a. 2. Nec pro omnibus gentibus, sed certo populo datum. ibid.

Hoc prasceptum obligavit Abraham ad circumciden- dum Ismael. An vero teneretur, Ismaele renuente, incertum. ibid.

Et ad circumcidendos omnes infantes, sive servos, sive liberos, qui sub ejus potestate erant. , ibid.

Non vero adultos famulos, vel mercenanos, vel servos, sine proprio eorum consensu, nec infantes servos sub cura parentum existentes. ibid.

Gentiles, qui ritu Judaico cireumcidebantur, quomodo tenerentur circumcidere filios. ibid.

DURATIO.

An post Christi mortem utilis aliquando fuerit, et quamdiu. d. 5, s.l, et d. 26, s. 3

Ad cognoscendum totum, non sufficit coguoscere partes, nisi adsit species, quee harum inter se unio- nem reprsesentet. d. 53, s. 5

COMMEMORATIO.

Pro vivis et pro defunctis in Missa. Vide verbum Missa, versiculo Ccereuionioe.

COMPOSITIO.

An sit, qualis, et ex quibus rebus, in sacramentis, vide verbum Sacramentum, et Sacramenta novee legis, in § Essentia, Materia et Forma.

COMMUNICATIO IDIOMATUM.

Non est inter partes et abstracta. d. 46, s. 4

COMMUNIO.

Varia hujus vocis significationes. q. 73, a. 4

Communio laica et clericalis quid sint , et in quo

distinguantur. ibid.

Communio peregrina quid. ibid.

Vide Eucharistiee usus et sumptio, et verbum Miss.,

§ Essentia.

CONCILIUM.

Concilium generale, sine auctoritate Pontificis et con-

gregantis et confirmantis , nil potest statuere , uni-

versam Ecclesiam obligans. d. 27, s. 2

Auctoritas negativa Conciliorum quando faciat argu-

mentum probabile. d. 40, s. 2

CONCOMITANTIA.

Quee adaequata unione uniuntur, necessario sese comi-

tantur. q. 76, a. 2

Quee realiter sunt nnita, non possunt non se comitari,

nisi priventur unione. ibid.

Quid sit, aliquid per concomitantiam poni in sacra-

mento, quid ex vi verborum. ibid.

Localis continentia per se sola non sufficit ad conco-

mitantiam. d. 51, s. 4

Quee concomitanter ponunlur sub aliqua ex speciebus

sacramentalibus , per quam actionem constituantur.

ibid.

CONDENSATIO.

Probabilius est, per condensationem non amitti quan- titatem. d. 47, s. 3

Quee, et qualis conditio apposita intentioni ministri, destruat sacramentum. Vide verbum Sacramentum, et Sacramenta novee legis, et verb. Eucharistia, et Baptismus in § Minister.

CONFESSIONIS SACRAMENTUM.

Confessionis sacramentum quomodo verbis et rebus,

utmateria et forma constet. d. 2, s. 1

Ex illis verbis Joan. 20 : Quorum remiseritis pec-

cata, etc, colligitur materia et forma hujus sacra-

menti. d. 2, s. 3

Ad formam confessionis requiruntur verba in rigore

et proprietate. d. 2, s. 5

Omuibus adultis, qui post baptismum mortaliter pec-

cavere, necessaria est confessio necessitate preecepti

et medii. d. 6, s. 1

Per se primo instituta ad dandam primam gratiam,

d. 7, s. 1. Sed non simpliciter primam. d. 7, s. 3 Preeter hanc autem, credibile est dare specialia auxi-

lia ad detestanda peccata. ibid.

Ministrare hoc sacramentum in mortali, ex quaeumque

necessitate, mortale est. d. 16, s. 4

Tenetur minister diligenter examinare dispositionem

accedentis ad sacramentum. d. 18, s. 2

Peccata ante baptismum commissa non possunt esse

materia hujus sacramenti. d. 28, s. 5

Confessio non sacramentalis nunquam est hotnini ne-

cessaria, aut preecepta. ibid.

Omnia peccata venialia remittit non ponenti obicem ,

quantumvis minister aliud intendat. d. 43, s. 6

Sigillum confessionis, non solum respectu aliorum,

sed etiam ipsius pcenitentis obligat, et quomodo.

d. 67, s. 3 Denegare aliquid extra confessionem ex scientia in

confessione comparata, secluso periculo, non est

contra rationem sigilli. ibid.

An hoc sacramentum esset in statu innocentiae. Vide

Status innocentise.

CONFIRMATIONIS SACRAMENTUM.

ESSENTIA.

Est speciale sacramentum, a reliquis condistinctum.

d. 32, s. 1. Tres definitiones ejus. q. 72, a. 4

Est sacramentum vivorum. d. 34, s. 2

INDEX RERUM.

Confirmatio actus Ordinis est, uon jurisdictionis.

d. 3G, s. 3 Cur uonfueritaliqua cjus figurainlege veteri. d. 5, s. 1 Non potcst iterari in codem snbjecto. d. 34, s. 1

INSTITUTIO.

A Christo immediale institutum nocte ecenee quoad aliqua et perfectc post resurrcetionem, in illis ver- bis, Accipite Spiritum Sanctum, Joan. 20. d. 32, s. 2

Ad danda specialiora auxilia gratiee ad fidem profiten- dam institutum, et ad eonsignandum nos militari cbaractere Christi. d. 11, s. 1

Materia remota et omnino necessaria, est ehrisma, ex

oleo et balsamo confectum, d. 33, s. 1, ex Christi

institutione. ibicl.

Qui solo oleo ungeretur, iterum confirmandus, saltem

sub couditione. ihid.

Balsamum ex India delatum, quamvis forte differret

specie a Syriaco, sufficiens materia. ibid.

Non singuloe partes olei debent esse cum balsamo

substautialiter rnistae. ibid.

Chrisma, si omnino amisit balsamifragrantiam, maxime

dubia materia. ibid.

Ex jure divino requiritur materia proeconsecrata ab

Episeopo, licet ritus consecrationis ab Ecclesia de-

terminetur. d. 33, s. 2

Nec refert, quod Episcopus hsereticus vel schismaticus

sit. d. 33, s. 3

Uuctio chrismatis est materia proxima hujus sacra-

menti. ib id.

De cujus necessitate est fieri iu figuram crucis, ibid.

in ea quantitate quee satis sit ad imprimendum cru-

cis signum. ibid.

Et iu froute confirmati. ibid. Pollice Episcopi, quod

est de necessitate prsecepti et probabile est, esse

essentiale. ibid.

Et debet fieri pollice dextro, sed licet, alio fiat, sulfi-

ciet. ibid.

Probabile est Apostolos non usos fuisse hac materia,

oppositum tamen probabilius. d. 33, s. 4

FORMA.

Signo te signo erucis, et confirmo te chrismate salutis in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti forma hujus sacramenli. d. 33, s. 4 et 5

Singula verba, et expressa invocatio Trinitatis, sunt de essentia formee. d. 33, s. 5

Non debet fieri verbis deprecativis, sed indicutivis aut imperativis. ibid.

Apostoli hac forma utebautur, quoad substautialem sensum. ibid.

EFFECTUS.

lmprimit characterem realiter et specifice a baptismali

distinctum, magisque accedentem ad rationem po-

tentiee activae, quam passivee. d. 11, s. 1, et d. 34, s. 1 Datur hic character ut miiitare signum, quo consi-

gnamur ad pugnandum pro Christi fide. d. 34, s. 1 Satis probabile est, majorem gratiam conferre quam

baptismum. d. 34, s. 2

Propriam sacramentalem gratiam confert, et in quo

heec consistat. ibid.

Quando eam conferat. ibid.

Per se primo non dat primam gratiam, sed auget et

roborat. ibid.

Potest hic effectus obice impediri, sed redit, recedente

fictione. ibid.

WSPOSITIO.

Ex natura rei prrerequiritur prima gratia. d. 27, s. 2 Et in liis, qui non amisnrunt baptismalem , hoec sola

est sufficions dispositio. ibid.

Gratioe effectus per mortale peccatum impeditur, non

vero characlcr. ibid.

Iu mortali existens indiget contrilione, non confessione

nisi ex consilio. ibid.

Non tamen sufficit altritio cognita, nisi adjungalur

confessio. ibid.

Altritio existimata contritio ex ignorantia invincibiLi,

sufliciens dispositio. ibid.

Sine attritione vera, non sufficit existimatio sola,

quantumvis invincibilis. ibid.

Omnis baptizatus, sine ulla aetatuni, sexuum, aut

statuum distinctione, est capax hujus sacramenti.

d. 27, s.s2 et 3 Expedit tamen non dari ante usum rationis, regula-

riter usque ad septennium. d. 27, s. 2

Qui aliquando ratione usi sunt, nisi probetur, in statu

peccati in amentiam incidisse, confirmandi sunt.

d. 27, s. 3 Qui sunt in articulo mortis confirmandi sunt, licet eis

non sit simpliciter necessarium. ibid.

MINISTER CONFIRMATIONIS.

Quilibet Episcopus , sive hsereticus , sive excom-

municatus, sufficiens rninister; quod si alienas

oves confirmet, factum tenet, licet ipse peccet.

d. 26, s. 3, d. 27, s. 1 et 3

Solus Episcopus ordinarius minister, imo necessarius necessitate praecepti et sacramenti. d. 26, s. 2

Potest Summus Pontifex (non autem alius inferior) ad ho c delegare simplicem sacerdotem. ibid. et q. 69, a. 3

Nec cessat hoec concessio morte Pontificis, nec causa cessante, si absolute concessa sit, potest tamen re- vocari. d. 28, s. 1

Papa electus, uondum consecratus Episcopus, potest hanc facultatem concedere, imo et secum ipse, si sacerdos sit, dispensare. ibid.

PR.ECEPTUM.

Nullum est obligans per se ad suscipiendam confirma- tionem. d. 6, s. 1

Tenentur Episcopi sub mortali, rite celebrare hoc sa- cramentum aliquoties opportunis temporibus in sua dicecesi. d. 38, s. 1

Graviter peccat Episcopus chrismate veteri utendo, siue gravi necessitate. d. 38. s. 2

Episcopus qui bis dat hoc sacramentum, graviter pec- cat, non tamen manet irregularis; simiiiter et qui recipit. d. 38, s. 1

CEREMONIA.

Balsami beuedictio couvenienter fit per figuram cru- cis, d. 37, s. 1. Et ibi consequenter de aliis cceremo- niis, quee in conficiendo chrismate servantur.

Chrismatis salutatio, adoratioquaedamrespectiva. ibid.

Ubi deest Episcopus, chrisma aliunde deportandum.

ibid.

Non est aliquod tempus designandum ad ministrandum hoc sacramentum. d. 37, s. 2

lmo nec locus , licet quoad fieri possit in Ecclesia sit ministrandum. ibid.

Vestibus sacris indutus debet Episcopus miuistrare.

ibid.

INDEX RERUM.

Ex sola decentia, tenentur coufirmans et confirmatus, jejuni accedere. d. 37, s. 2

Ligatio frontis confirmati vitta linea non praetermit- tenda. ibid-

Confirmatus cur ceedatur alapa. ibid.

Omissio hujus ceereinonice non est mortale. ibid.

CONSCIENTIA.

Habere conscientiam peccati niortalis, est recognos- cere hominem nondum sibi peccatum dimissum.

d. 28, s. 2

Accedcre ad Eucharistiam cum conscientia peccati mortalis sine preeuiissa confessione, quando et quo- modo liceat.

Vide verbum Eucharistia, § Dispositiones.

CONSECRATIO.

Licet fiat a sacerdote heeretico, ved degradato, vel

quacumque ratione prohibito, valida est. d. 36, s. 3 Ut supponit pro transubstantiativa actione, non est

sacramentum, nec pars ejus, sed via tantum ad illud.

d. 42, s. 1 Prolatio verborum consecrationis non est actio con-

versiva panis in corpus Ghristi. d. 50, s. 2

Consecratio sufficiens actio, ut possit in ea solum sa-

crificium consistere. d. 75, s. 5

In consecratione cujuslibet speciei seorsum, potuisset

essentia sacrificii consistere. d. 75, s. 6. Vide verb.

Eucharistia, § Forma et § Efficacia.

CONSERVATIO et CONSERVARE.

Conservatio rei et ejus productio quandoque eadem ,

quandoque diversa actio est. d. 9, s. 2

Conservari potest aliqua res nova actione absque ces-

satione prioris qua conservabatur. d. 49, s. 1

Unaqueeque res, ut conservetursinesuonaturalimodo,

indiget majori influxu causse agentis, d. 50, s. 4.

Vide verbum Deus.

CONSTANTINUS.

Roniee a Sylvestro baptizatus et divinitus a lepra mun- datus. q- 76, a. 6

CONTACTUS.

Non invenitur proprie, nisi inter res extensas in or- dine ad locum. d. 47, s. 4

Quomodo Christus possit contingi in Eucharistia. Vide Christus in Eucharistia, § Quee de ipso preedi- cata dicantur.

CONTRITIO.

Contritionis actus pars est materiee sacramenti pceni-

tentiee. d. 2, s. 1

Non semper necessaria, ut sacramenta effectum sor-

tiantur. d. 7, s. 4

Semper est homini possibilis cum divina gratia.

d. 62, s. 1 Ad quee sacramenta sit dispositio. Videverbum Sacra-

mentum et Sacramenta novee legis , et in quolibet

sacramento particulari, § Dispositio.

CONVERSIO.

Transitum unius rei in aliam significat. d. 50, s. 2

Requirit duas res positivas, ut terminus a quo, et ad

quem. ibid. Unde necesse est, ut unus terminus

desinat, alter aliquo modo incipiat. ibid.

Conversiones naturales et supernaturales in modo dif-

ferunt. ibid.

Omnis conversio requirit, ut minimum, unam realem actionem , et duas quasi mutationes partiales.

d. 50, s. 2

Si conversio substantialis sit, oportet, ut terminus a quo et ad quem substantialiter mutentur. ibid.

Necessaria etiam est connexio inter utriusque termini mutationes, ita ut una quodammodo sequatur ex alia. ibid.

Qui ordo non semper fundatur in formali repugnantia terminorum, sed etiam in intentione, vel in limitata vi agentis. d. 50, s. 8

Hi termini tertium aliquod requirunt, circa quod ver- sentur. ibid.

Quale hoc sit, in formali, vel in sacramentali conver- sione. ibid.

Dummodo substantia desinat, etsi per actionem acci- dentalem , substantialis conversio perfici potest.

ibid.

Conversio formalis vel materialis nec inter res sim- plices esse potest, neque inter simplicem et compo- sitam. d. 50, s. 10

Formalis conversio non est nisi inter formas inter se pugnantes et habentes commune subjectum saltem per potentiam obedientialem. ibid.

Queelibet res existens sub accidentibus realiter distinc- tis, et ab illis dependens, potest converti in aliaui, quee sub eisdem accidentibus constituatur. ibid.

Res quee omnino etiam quoad accidentia destruitur, non potest dici in aliam converti. ibid.

Omnis creatura potest in aliam converti aliquo modo.

ibid.

Deus vero nec potest converti in creaturam, nec e converso. ibid.

Conversio licet relationem fundare possii, non tamen est relatio. d. 50, s. 2

Vide verbum Transubstantiatio.

CORPUS.

Duo corpora quanta nequeunt naturaliter penetrari. d. 48, s. l.Unum corpus, unica preesentia, unum locum occupat naturaliter. d. 48, s. 3

ldem corpus simul esse potestin duplicilocodistante, per diversas prcesentias sacramentales vel quantita- tivas. d. 48, s. 4

Corpora, cum penelrantur, non amittunt propriam quantitatem nec localem extensionem. ibid.

Corpus per omnia mundi loca replicatum non esset ubique. Neque, si esset preesens omnibus spatiis creatis, in infinitum, propterea immensum esset.

ibid.

Deus potest pluries idem corpus constituere in eodem spatio, d. 48, s. 4. Et pouere corpus quantum sub indivisibili. d. 52, s. 3

Corpus existens in duobus locis singulis est eequale, d. 48, s. 4, et utrique simul quoad preesentiam.

d. 52, s. 2

Debetque necessario habere varietatem in accidentibus importantibus habitudiuem ad locum. d. 48. s. 5

Et potest habere in aliis. ibid.

Licet hoc non sit connaturale. ibid.

Si in uno loco alteretur, non necessario alteratur in alio, virtute agentis naturalis, d. 48, s. 6. Quod de aliis mutationibus declaratur. ibid.

In omnibus autem his mutationibus Deus suppleret effectum causce secundee,utfierentinalioloco. ibid.

Corpus mortuum suam etiam partium integritatem exigit. d. 51, s. 3

Idem corpus non potest seipsum contingere. d. 53, s. 1

1NDEX RERUM.

Forma corporis humani organici abslrahit ab anima et

a forma cadaveris. d. 51, s. 2

Duplicem liabet organizationem secundum duplicem

slatum , perfectionis , seilieet, et corruptionis.

d. 51, s. 2 Vivum et mortuum in ratione humani corporis uni-

voce conveniunt. d. 51, s. 4

Duplex illi organizatio debetur, substantialis nempe

et accidcntalis, quse tantum est proprietas ejus.

d. 51, s. 5 Vide Christi corpus in Eucharistia-

CREATURA, CREATIO, ET CREARE.

Emanatio a Deo per modum creationis non prascedit ordine naturea in omni forma ante aclionem causse secundae, nec in omnibus formis creatis includitur dependentiaa Deo per modum creationis. d. 9, s. 1

Creatio pro signo quo prEeintelligitur termino , non est in aliquo tanquam subjecto. d. 50, s. 5

Probabilius est creationem substantiae non esse de preedicaruento actionis, sed substantialem modum ad substautise preedicamentum redactum. ibid.

Creatio passiva in ipsa creatura existit. ibid.

Creatura potest assumi ut instrumentum creationis.

d. 61, s. 1

CULTER.

Culter quo fiebat circumcisio. Vide verbum Circum- cisio, § Materia et Ritus.

CULTUS ET COLERE.

Ratio cultus externi Dei, latius patet ratione sacra- menti, ab eaque longe differt. d. 3, s. 1

Cultus Dei externus, sive a Deo institutus, sive ab Ecclesia, vel a privata persona prudenter intro- ductus, licitus est. d. 15, s. 2

Cultus Christi in Eucharistia. Vide Christus in Eucha- ristia. § Christi cultus, vide etiam verbum Adoratio, et verbum Eucharistia, § Species sacramentales.

corrnmpuntur, non possunt effective concurrere ad

generationem. d. 8, s. 2

Dispositio moralis non petit csse in eodem immediato

subjecto, in quo est forma. d. 11, s. 4

Quae dispositiones ad sacramentum in genere, et ad

quodlibet in particulari. Vide in genere, et in sin-

gulis, § Dispositio.

DISTANTIA.

Duplex, alia localis, alia quantitativa, quidque utraque sit. d. 48, s. 1

Non attenditur proprie secundum entitatem, sed se- cundum locum. d. 48, s. 4

DISTINCTIO.

Proeter res inter quas versatur, solum addit negatio- nem. d. 48, s. 1

DOMINUS.

Suo arbitrio potest separare filium servum a patre servo. d. 25, s. 4

Imo ex intentione baptizandi filium a patre separatum, patrem vendere potest. ibid.

An possit ministrare aut recipere sacramentum. Vide Sacramentum novas legis, § Minister.

Non accepit a Christo potestatem excellentise supra sacramenta, sed ministerialem tantum. d. 2, s. 6

Specialem potestatem habet in dsemones. d. 15, s. 4

Licite potest privare aliquem viatico in articulo mortis.

d. 69, s. 3

Non potest dispensare in his quaa sunt de jure divino.

d. 43, s. 4

De potestate Ecclesise circa varias res. Vide Baptismus, § Prgeceptum. Verbum Catechumenus.

Ecclesia ut templum. Vide verbum Missa, § Ubi cele- branda.

Potestas ad expellendos deemones. Vide verbum Sa- cramentalia.

DEUS.

Sua naturali immensitate est preesens rebus omnibus et spatiis imaginariis. d. 48, s. 2

Potest eumdem effectum perduas totales actiones, nu- meroque diversas, simul producere. d. 49, s. 1

Potest rem quam creavit annihilare , et postea alia distincta actione reproducere eamdem. ibid.

An peccet, officium suum in mortali exercendo. Vide Sacramentum in communi, § Minister. Vide etiam Sacramentum novse legis, Eucharistia, Baptismus, in § Minister.

Dies cseremoniales Hebrseoruni a vespera usque ad vesperam incipiunt, et in quolibet duse vesperse nu- merantur. d. 41, s. 1

Dies festi peculiares quibus modis possint institui. d. 88, s. 5. Dies azymorum. Vide Azyma, et Azymo- rum dies.

DISPOSITIO.

Dispositiones manent in instanti generationis, si autem

Idem effectus a duabus causis totalibus simul potest produci supernaturaliter, et duplici actione totali conservari, d. 49, s. 1

Effectus sacramentorum in communi, et cujuslibet in particulari. Vide in genere, et in singulis. Effectus Missse. Vide verbum Missa, § Effectus.

Privati Episcopi possunt ritus et cseremonias pro sua

diceeesi instituere. d. 15, s. 3

In aliena dicecesi absque licentia proprii Episcopi

ordinans, peccat. d. 16, s. 3

Existens in mortali non peccat mortaliter, corrigendo

subditum. ibid.

Dignitas Episcopi distincta est a dignitate presbyteri.

d. 36, s. 1 Vide verbum Sacramentalia, Sacramentum confirma-

tionis, § Materia et Minister, et verbum Missa,

§ Ubi celebranda.

EUCHARISTLE SACRAMENTUM.

NOMEN.

Eucharistiae nomen, sacramentum novee legis sub spe-

ciebus panis et vini significat. d. 39, s. 1

Propria ejus significatio et etymologia. q. 83, a. 1

INDEX RERUM.

Propria pro corpore Christi sub speciebus, interdum pro illis tautum, vel corpore tantum supponit.

d. 42, s. 4

INSTITUTIO.

Quam expedieus in spiritualem cibum animarum.

q. 74, a. 5

Non per se ad remissionem originalis vel mortalis, nec ad primam gratiam dandam institutum. d. 63, s. 1

et d. 38, s. 1

Non oportuit ante incarnationem institui, bene tamen ante passionem et ejus ingressum. d. 41, s. 5

ln nocte ccense, inchoato ultimo anno vitse Christi, qui fuit 34, primo mense, Martii 14 luna, ad ultimam vesperam, 1 vel 2 hora noctis institutum. d. 41, s. 5

et q. 41, a. 5

Et post lotionem pedum finita ccena legali, necdum incepta usuali, prsesente Juda, et antequam illi da- retur buccella panis, simul utraque specie insti- tutum. d. 41, s. 2

Quam -convenienter sub reali Christi prsesentia insti- tutum, ex collatione cum incarnatione ostenditur.

d. 46, s. 7

Et ex convenientia ad varia attributa divina osten- denda, nostrasque virtutes confirmandas. ibid.

DIGNITAS ET CULTUS.

Omnia sacramenta excellit in dignitate. q. 65, a. 2

et d. 39, s. 2 Semper illi exhibita adoratio. d. 46, s. 6

Varise Ecclesise consuetudines et sanctiones de tali

cultu. ibid.

Totum ut ex Christo et speciebus constat unico latriee

actu adorandum, d. 65, s. 1, quo Christus adoretur

et coadorentur species. d. 65, s. 2

Externo cultu venerandum, et quali. d. 65, s. 1

Sine conditione adorandum,nisisit vehemens suspicio,

hostiam non esse consecratam. d. 65, s. 2

Quam laudabilis consuetudo aliquoties cum pompa

deferre Eucharistiam. ibid.

Eucharistiam non irreverenter tractare omnes tenen-

tur prsecepto negativo, positivo vero aliquem hono-

rem exhibere, et quando obliget. ibid.

Hujus proecepti affirmativi transgressio, secluso con-

temptu, non est mortale, imo interdum posset nulla

esse culpa. ibid.

Et in peccato mortali tangere Eucharistiam, non est

per se mortale. q. 80, a. 4

ESSENTIA ET PARTES INTEGRANTES.

Verum sacramentum unumque unitate specificaullima, et a reliquis distinctum. d. 39, s. 2

Quam recte congruant species panis et vini, earumque distinctio ad significationem sacramentalem Eucha- ristise. d. 39, s. 2 et d. 43, s. 1. Et quam analogiam habeat ad corporalem cibum. q. 73, a. 1

Totalis significatio Eucharistiae distincta a significatio- nibus partium, licet ex illis composita. d. 39, s. 3

Unitas numerica Eucharistiae ex physica unione spe- cierum non obstante diversitate formarum conse- crationis sumenda. ibid.

Nec solum corpus et sanguis Christi, nec verba con- secrationis sunt iutegre hoc sacramentum, sicut nec species consecrat&e, quamvis ejus essentiam intrent, sed compositum ex his et Christi corpore. d. 42, s. 1

et d. 42, s. 3

Sumptio Eucharistise, nec est Eucharistia, nec pars ejus. d. 42, s. 4

Tres definitiones Eucharistise. ibid.

Quid in hoc sacramento, res tantum, sacramentum tantum, res et sacramentum simul. d. 42, s. 4

Est signum plenum, rem quam significat in se conti- nens. d. 46, s. 4

Perficitur per veram conversionem , seu transubstan- tiationem panis et vini in corpus et sanguinem Christi, nec aliter fieri potest, supposita Christi institutione. d. 50, s. 1 et d. 50, s, 2

MATERIA EUCHARISTLE.

Non est quoad maximum terminata. q. 75, a. 2

Panis et vinum materia simpliciter necessaria ad con- ficiendum corpus et sanguinem Christi. ibid.

Una prius alia consecratur, licet nullus ordo conco- mitantise, aut prsecedentise inter earum consecra- tiones sit de essentia, licet sit de prsecepto juris divini, quo una cum alia et panis prius consecrari jubetur. d. 43, s. 2 et d. 43, s 3

Unde de illo prsecepto constet. ibid.

Non solum ob physicam impotentiam, sed etiam ob moralem, post unius speciei consecrationem subor- lam, potest omitti alterius speciei consecratio.

d. 43, s. 4

Probabile est, Papam propter communem causam posse dispensare, probabilius tamen oppositum, et propter particularem certum,sicut nec interpretando declarare aliquando licere, ibid.

Necessaria est sensibilis prsesentia materi&e respectu ministri, d. 43, s. 5, practice et moraliter. ibid.

Et aliquo modo esse coram illo. ibid.

Non est necesse ut tangi possit. ibid.

Debet materia in particulari definiri ex intentione consecrantis, quam nec in Deum nec in alium potest remittere. d. 43, s. 6

Massa nondum cocta, aut frumentum coctum, aut panis ex leguminibus factus, non sunt sufficiens materia hujus sacramenti. d. 44, s. 2 et d. 44, s. 1

Solus panis triticeus sufficit. d. 44, s. 1. Non vero ex alio grano, seu frumento, d. 44, s. 1. De siligine, et alicastro. ihid. De spelta, et aliis. ibid.

Tam azymus quam fermentatus sufficit ubique-, et quamvis azymi convenientior usus, unusquisque tenetur in hoc suse Ecclesise consuetudinem ser- vare, d. 44, s. 3. Vide verbum Grsecus et Grseca Ec- clesia.

Hic panis tantum ex farina triticea et aqua naturali coagmentandus et solo igne coquendus. d. 44, s. 2

Potest in illius confectione misceri nonnihil salis.

ibid.

Alterius vero rei farinse aut liquoris mistio illicita est; si tamen sit in parva quantitate, non irritat mate- riam. d. 44, s. 1 et d. 44, s. 2

Panis male coctus, et digito quasi in massam redactus sufficiens materia, sed indecens. ibid.

Sufficit eliam panis coctus, licet prse duritia nequeat comedi, d. 45, s. 2

Vinum vitis necessaria materia. d. 45, s, 1

Agresta, sapa, vinum coctum, vel quomodolibet ita permistum, ut propriam amittat speciem, non est materia. ibid.

Nec acetum, secus vinum acescens, licet graviter peccet in eo conficiens. ibid. Idem est de musto.

ibid.

Vinum consecratum, si congeletur, retinet consecra- tionem. ibid.

Congelatum, si liquefiat, sufficiens materia consecra- tionis, imo et licita, quamvis consultius in ea non consecrare. ibid.

INDEX RERUM.

Si sacerdos putans se habere unara hostiam consecret,

et poslea inveniat duas, ambce manebuut coase-

cratse. d. 43, s. 6

Imo si plnres attulerit intenlionc consccrandi, quorum

postea in actuali consecralione fuit oblitus. ibid. Sacerdos consecrans dhnidiam partem hostice, siillam

designat, vere consecrat, licet graviter peccet. ibid.

Secus si per partes proportionales velit conticere.

ibid. Panis non potest consecrari, nisi in parte sensibus

perceptibili. d. 43, s. 7

Materia qua3 ex vi formce consecrari potest, non habet

terminnm magnitudinis. ibid.

Solum quce potest fieri simul moraliter prcesens, potest

unica consecratione consecrari. ibid.

Partes materiae consecratce continuari possunt non

consecratis. ibid.

Vinum consecratum si misceatur non consecrato,

tamdiu permanebit consecratum, quamdiu potuisset

conservari non consecratum. ibid.

Mistio aquce in vino, solum necessitate prcecepti Eccle-

siastici necessaria est. d. 45, s. 1

Hoc prceceptum a tempore Apostolorummanavit, licet

Alexander I prior scriptum tradiderit. d. 46. s. 2 Sine dispensatione in nulla necessitate potest omitti.

ibid. Dispensatio vero moraliter vix potest accidere, licet

simpliciter non sit impossibilis. ibid.

Aqua miscenda naturalis, et in minore quantitate

quam vinum. d. 45, s, 4

Qui vero misceret parvam quantitatem aquae non na-

turalis simul cum naturali, licet sacramentum con-

ficeret, peccaret graviter. ibid.

Sacrificii tempore, et ante calicis consecrationem

miscenda. ibid.

In Missce initio vel post Evangelium ex consuetudine

proprice Ecclesiae. ibid. Quod si tunc ob negligen-

tiam omittatur, statim adhibenda, dummodo non

sit facta consecratio. ibid.

Aqua quae miscetur an in Ghristi sanguinem conver-

tatur, et quomodo. d. 45, s. 5

Licet aqua non transeat in vinum, dicitur vimmi

mistum ratione qualitatum aquce. ibid.

FORMA EUCHARISTI.E.

Verba consecrationis sunt forma hujus sacramenti, et quomodo. d. 42, s. 2

Si ponantur esse forma Eucharistice ut sacrificium, pro- babile est non esse, nisi extrinsecam formam ejus, ut sacramentum est. ibid.

Determinata verba, quibus Christus consecravit, sunt forma hujus sacramenti. d. 42, s. 3

Non alia verba, aut orationes, seu precationes Missce.

ibid.

Cur non deprecativa. ibid.

Melius in facto esse, quam in fieri, significatur.

d 75, s. 6

Solum hcec verba, Hoc est corpus meum, sunt de ne- cessitate forince, licet alia sint ex prascepto neces- saria. Idem est de particula, enim. d. 75, s. 6

et d. 48, s. 7

Verba formce dicuntur a sacerdote formaliter et signi- ficative, d. 58, s. 4, et in psrsonaChristi. q. 78, a. 1

Haec formalis significatio, simpliciter necessaria ad consecrationem, secus recitatio. ibid.

Qui ex errore ea materialiter proferre intenderet, adhuc consecraret ex intentione virtuali faciendi quce Christus fecit. d. 58, s. 4

Prcedicta propositio, cum operativa sit, non potuit

ante iustans , quo terminala est, habere veritatem,

habuit tamen pro illo. d. 58, s. 5

Non causat quia vera, sed ut vera sit, unde prius na-

tura significat, quam efficiat, licet non prius natura

sit vera. d. 58, s. 6

Verba formce virtute sua et physice efficiunt conver-

sionem et consecrationem et corpus Christi in hoc

sacramento. q. 78, a. 4

Per illam aclionem realem qua accidentia per se

constitmmt, expelhmt effective substantiam panis.

q. 78, a. 6 Eorum efficientia limitata ad ea tantum, quce Christus

habet in propria specie, d. 60, s. 3. Et ad modum

ex institutione definitum. d. 48, s. 2

Hcec virtus effectiva, formaliter est in verbis, radica-

liter residet in ministro. d. 61, s. 5

Ut sint efficacia, debent proferri a sacerdote conse-

crato et rite ordinato, et non ab alio, etiam in

quavisnecessitate. d. 61, s. 3

Non vero requiritur, quod sanctus sit aut fidelis, sed

quod debitam intentionem habeat. ibid.

Aliud est constitui in sacramento ex vi verborum;

aliud per efficientiam verborum. d. 51, s. 4

Quid pronomen, Hoc, in forma designet, tractatur

late. d. 58, s. 7

Mutatio pronominis, Hoc, in illud, vel in adverbium,

Hic, substantialis ; secus, si in, Istud, vel in, Hic,

pronomen, quod etiam de Ecce, probabile est.

d. 49, s. 2 Quam commode verbum Est, positum sit. ibid-

Mutare verbum, Est, in quodlibet aliud verbum, grave

peccatum, imo probabile est, formam substantialiter

mutari. ibid. Et ibi de aliis dictionibus ejusdem

forrnce, et mutationibus earum. ibid.

Cur Christus Dominus posuerit in forma, ly Corpus,

non generalius nomen. ibid.

Verba formce virtualiter, et quasi in actu exercito,

significant conversionem. d. 60, s. 1

Sola hcec verba, Hic est calix sanguinis mei, sunt de

essentia, alia vero solum ex prcecepto necessaria.

ibid. Sequentia verba, Qui pro vobis, etc, non suntde sub-

stantia sacramenti. ibid.

D3 pronomine, Hic et Mei, idem judicium, quod de

Hoc et Meum, in forma corporis. d. 60, s. 2

Hcec omnia verba Christus protulit in consecratione

calicis. d. 61, s. 1

Quam convenienter ab Ecclesia posita. ibid.

Cur magis hac forma, quam Marci et Matthcei usa sit.

d. 60, s. 2 Mutationes horum verborum, licet accidentales sint,

non fiunt sine gravi peccato. ibid.

Gum dictio, Calix, sumatur pro contento, ly conten-

tum, non supponit pro vino, sed pro sanguine. ibid. Accipite et manducate, hoc cst enim corpus meum.

Late exponuntur omnia hcec verba, et quid singula

siguificent expenditur, d. 46, s. 3, et specialiter

pronomen Hoc. d. 49, s. 2

Hic est enim calix sanguinis mei. Exponitur, ibid.

Novi et aiterni testamenti, d. 60, s. 3. Mysterium

fidei, ibid. Qui pro vobis et pro multis effundetur.

d. 51, s. 3 NECESSITAS EUCHARISTLE.

Solum ad melius esse fuit necessarium. d. 40, s. 1

Nec in re, nec in voto proprie est medium necessa-

rium adultis, vel parvulis ad primam gratiam, per-

severantiam, vel beatitudinem obtinendam. ibid.

INDEX RERUM.

Licet sit valde efficax et ntile adultis. d. 40, s. 2

Mens D. Thomae de necessitate Eucharistiae in voto

explicatur. ibid.

Quo baptismo perfectius, eo magis ad rationem iinis

accedit, et recedit a ratione medii necessarii. ibid.

MINISTER EUCHARISTIJE.

Ex jure divino sacerdos, qui, secundum Ecclesiae

praxiin soli diacono committere potest dispensatio-

nem talis sacramenti in casu necessitatis. ibid.

In casu gravis necessitatis diaconus potest ministrare,

si sacerdos absit, vel si praesens nolit dare faculta-

tern, imo et laicus. d. 72, s. 1

Haec potestas ministrandi, jurisdictionem ordioariam

vel delegatam exigit. d. 72, s. 2

Alias graviter peccant, qui sine jurisdictione illud

dispensant, et religiosi excommunicationem incur-

runt, et quando. ibid.

Potestas administrandi sacramentum pcenitentiae non

infert facultatem ministrandi Eucharistiam , nec e

contra ibid.

Deficiente parocho, quilibet sacerdos in mortis arti-

culo potest ministrare, in aliis necessitatibus non

nisi delegatus. ibid.

Hoc modo possunt religiosi habentes privilegium

dispensare hoc sacramentum, quolibet anni die,

excepta communione Paschali. ibid.

Dantem et sumentem, etiam extra sacrificium, non

est necesse distingui, imo in mortis articulo potest

sibi laicus sumere. d. 72, s. 3

Non magis concurrit ad gratiam Eucharistiae sacerdos

dispensans, quam si laicus dispensaret. q. 82, a. 5

Si duo ministri dividant inter se verba formee, neuter

consecrabit, secus si materiam dividant. d. 61, s. 4

Utroque super eamdem materiam, et cum debita in-

tentione proferente, qui primo absolverit, conse-

crabit; si simul, uterque per duas actiones totales.

ibid.

Tenetur minister jure naturali, et divino positivo, non

dare existenlibus in peccato, cum sine inconvenienti

potest denegare. Quin multo minus licet invitare.

d. 67, s. 1

Cum se indigne communicat, duplex est malitia in

confessione exprimenda. ibid.

Tenetur sacerdos publicos peccatores ad communio-

nem nonadmittere publice,nisi praecesserit publica

pcenitentia; ut vero admittat occulte, sufficiet oc-

culta. d. 67, s. 1 et 2.

Imo denegare occulto, occulte petenti, secus si pu-

blice : tunc enim peccabit graviter, denegando.

ibid. Quis sit judicandus publicus, vel occultus pec-

cator. d. 67, s. 5

Nunquam licet hostiam non consecratam pro conse-

crata dare. d. 67, s. 4

Qui non ministrat ex officio, potest et debet denegare

occulto peccatori, si petat, antequam altari sit pu-

blice expositus. d. 67, s. 5

Nulla nisi violenta suspicio sufficit ad denegandam

Eucharistiam peccatori. d. 67, s. 6

Nunquam licet dare purgationem suspicionis criminis.

d. 67, s. 5 Uti autem illo ut juramento, licet nullo jure positivo sit prohibitum, nullatenus consulendum. d. 67, s. 6 Quoties oves convenienter petunt, tenetur pastor per se loquendo, eis ministrare. d. 72, s. 3

Ut recte munus suum obeat, ad quid teneatur. ibid. Graviter peccat, qui in loco non sacro vel privato,

sine facultate superioris, veltempore interdicto, aut sine vestibus sacris ministrat. d. 72, s. 3

Peccat graviter sacerdos in peccato mortali dispen- sans Eucharistiam, etiam in casu extremae necessi- tatis, et privatim : secus laicus, qui ob talem neces- sitatem daret. ibid.

EFFECTUS ET EFFICACIA EUCHARISTI.E.

Nec in re, nec in voto causat physice, vel rooraliter effectus aliorum sacramentorum. d. 40, s. 1

Perfectio unionis factae per baptismum cum Ghristo effectus hujus sacramenti. ibid.

Primo per se confert augmentum gratiae, et aliquando primam. d 72, s. 2

Non semper remittit omnia venialia, q. 79, a. 4. Ef- fectus aliorum sacramentorum veluti eminenter habet in suo. d. 40, s. 1

Confertur iu Eucharistioe sumptione totus simul, nisi successive dispositio augeatur. d. 63, s. 4

Quomodo incipiat. ibid.

Idem effectus datur, sive sumatur tota hostia simul , sive successive, isqus in prima sumptione, nisi postea dispositio augeatur, vel incipiat. ibid.

d. 63, s. 5

Sumptio cujuscumque speciei confert gratiam habitua- lem et sacramentalem, d. 63, s. 6. Et omnino aequa- lem, caeteris paribus. ibid.

Nec per utramque simul plus quam per unam tan- tum. ibid. Et si subjectum sit dispositum, in sump- tione prima datur effectus. ibid.

Non augetur, quamdiu Ghristus est intra sumentem, nisi dispositio augeatur. d. 63, s. 7

Non redit, recedente fictione, sijam Christus discessit.

d. 63, s. 8

Excitat in sumente devotionem, d. 63, s. 9. Confert auxilium ad peccata vitanda, et ad superandas ten- tationes. ibid.

Remittit ex opere operato venialia, non pcenas tem- porales. d. 63, s. 10

Solum in sumentibus habet effectum ex opere ope- rato, et per modum sacramenti, nam, ut sacrificium est, pro vivis et defunctis oblatum prodest. ibid.

Non efficit qualitates supernaturales in corpore , licet carnis concupiscentiam mitiget, fomitemque pec- cati. d. 64, s. 1

Resurrectio et gloria corporis quodammodo effectus sunt hujus sacramenti. d. 64, s. 2

Nullam unionem realem efficit inter Ghristi et sumen- tis corpus. d. 64, s. 3

DISPOSITIO AD EFFECTUM.

Aliud est accedere cum conscientia peccati, aliud cum affectu. q. 69, a. 4

Necessaria est supernaturalis attritio, putata contritio per se loquendo. d. 63, s. 2

Potest quis ita accedere, ut nec peccet, nec gratiam consequatur. d. 63, s. 3

Attritio cognita non sufficit, nisi per accidens, ratione ignorantiae, quae peccatum indignae sumptionis ex- cuset. d. 63, s. 3 et d. 66, s. 5

Ad augmentum gratiae quilibet gradus gratiae sufficien- ter disponit. d. 63, s. 3

Neque est actualis dispositio simpliciter necessaria. ibid. etiam ex praecepto. ibid.

Peccatum veniale concomitans sumptionem, non im- pedit effectum sacramenti, imo neque quod ipsa suraptio veniale sit. ibid.

Accedere cum conscientia mortalis peccati, est mor-

INDEX RERUM.

tale, d. 66, s. 1. Et grave sacrilegium , d. 66, s. 2.

Et quo cum gravioribus peccatis acceditur, eo

gravius est delictum, per se loquondo. ibid.

Secus cum conscientia cujusvis venialis. d. 66, s. 1 Erit tamen veniale, si illud peccatum sit circumstan-

tia communiouis, vel, si cnm conscientia plurium

venialium, et sine aliquo eorum dolore accedatur.

ibid. Habens conscientiam mortalis, quantumvis sibi con-

tritus videatur, imo etsi sibi reveletur, tenetur con-

fessionem praemittere. d. 66, s. 3

Hoc praeceptumsemperfuit in Ecclesia, essetque plus-

quam temerarium, asserere a Tridentino denuo im-

positum. ibid.

Hoc praeceptum, licet ex sola institutione utriusque

sacramenti non probetur de jure naturse, est tamen

divinum positivum, a Christo latum. ibid.

Urgente necessitate, et deficiente copia confessoris,

potest quis excusari ab illo. d. 66, s. 4

Quando copia confessoris deesse judicanda. ibid.

Qui ante inchoatam Missam recordatur mortalis, debet

se vestibus exuere, et si jam inchoavit, sacerdotem

ad altare vocare, si absque scandalo et infamia fieri

possit. ibid.

Et qui alicujus mortalis peccati in confessione fuerit

oblitus, sub eadem conditione. ibid.

Parochi, diebus, quibus tenentur celebrare, excusantur

deficiente confessore, secus alii clerici, etsi ob id

multi non sint sacrum audituri. ibid.

Qui nequit confiteri, tenetur conteri ex prsecepto di-

vino et naturali. d. 66, s. 5

Qui sciens et videns indigne communicat, non tenetur

hoc titulo, cum primum possit, confiteri. ibid.

Soli vero sacerdotes ad hoc tenentur ex praecepto

Goncilii Tridentini, quando ex justa causa confes-

sionem non praenhs,erunt. d. 66, s. 7

Communicans paulo post commissum mortale, dum-

modo praerniserit confessionem , non peccat morta-

liter, nisi ex aliquo accidente. ibid.

Nulla dispositio corporalis ex jure positivo requi-

ritur. d. 68, s. 1

Eo tamen modo accedendum, qui devotionem et re-

verentiam prae se ferat. d. 68, s. 2

Cum probabili timore vomitus accedere, grave pec-

catum. ibid.

Licet nulla corporalis macula per se impediat, ali-

quando vero ex quadam congruitate, vel sub veniali

impedit. ibid.

Pollutio involuntaria per se non impedit, quando au-

tem per accidens. ibid.

Idem de conjugali copula. ibid.

Nullum est divinum praeceptum de jejunio servando ,

ante sumptionem Eucharistiae. ibid.

Servari tamen solitum a tempore Apostolorum, etjure

optimo ab Ecclesia praeceptum. ibid.

Ex vi ejus tenemur servare naturale jejunium.

d. 68, s. 4 Quicumque cibus, etiam per modum medicinae, im-

pedit, ibid.

Transgressio hujus prsecepti in quavis minima quanti-

tate, mortale. ibid.

Qnando censeatur aliquid per modum cibi vel potus

sumptum. ibid.

Hoc jejunium servandum a media nocte ante diem,

in quo fit communio. ibid.

Non est praeceptum nihil sumendi post communionem,

vel non communicandi ob indigestionem. ibid.

XXI.

In solo mortis arliculo non obligat. d. 68, s. 5

Potest ex rationabili causa idem aegrotus aliquoties

sumere non jejunus. ibid.

Quando liceat sacerdoti non jejuno sumere aut confi-

cere Eucharistiam. d. 68, s. 5, et d. 68, s. 6

Quae, quales, et quantee reliquiae consumi possint a

nonjejuno. d. 68, s. 6

SUBJECTUM EUCHARISTLE.

Cur in primitiva Ecclesia, reliquiaj sacramenti Eucha- ristiae infautibus darentur. d. 46, s. 6

Solus homo potest sacramentaliter Eucharistiam man- ducare. d. 62, s. 2, et d. 62, s. 3

Solum sacrauientaliter accipi potest a peccatore, a justis vero baptizatis etiam spiritualiter : a non bap- tizatis neutro modo. ibid.

Infantes baptizati, et perpetuo amentes ex se non sunt omnino incapaces hujus sacramenti, licet eis dan- dum non sit. d. 62, s. 4

Non est illicitum dare amentibus qui prius ratione usi sunt, imo, secluso irreverentiae periculo, eis est dandum in articulo mortis. d. 69, s. 2

Energumenis, ratione utentibus, non denegandum.

ibid.

Non peccat per se loquendo suscipiens ad indigrjo mi- nistro, d. 72, s. 4. Etiam prseciso ab Ecclesia, in casu extremae necessitatis. ibid.

USUS ET SUMPTIO EUCHARISTIA.

Non est speciale sacramentum, vel sacra caeremonia per se ad significandum imposita, sed conditio tan- tum, ut sacramentum operetur. d. 42, s. 4

Quo differat ab usu aliorum sacramentorum. ibid.

Integra sumptio fit sub una tantum specie. d. 43, s. 4

Sumptiones plurium partium ejusdem hostiae, licet physice distinctae, unam tantum sumptionem com- ponunt. d. 39, s. 4

Spiritualis sumptio hujus sacramenti, fit per deside- rium, vel totum ejus in seipso formaliter ex viva fide ortum. d. 62, s. 1

Spiritualis sumptio Christi per Eucharistiam, diversa ab ea, quae fit per fidem et charitatem. ibid.

Sumptio, vel sacramentalis tantum, vel spiritualis, vei sacramentalis et spiritualis simul. ibid.

Perfectius applicatur hoc sacramentum,quam reliqua.

ibid.

ln rigore potest sumptio antecedere sacrificium essen- tialiter perfectum. d. 76, s. 3

FREQUENTIA.

Nulla frequentia in Eueharistiae usu jure divino prohi- bita. d. 69, s. 4

Magis in frequentiam, quam in raritatem inclinandum, et quae in hoc regula, ibid.

Non potest quis intra eamdem diem, bis extra sacrifi- cium communicare. ibid.

Hsec diei computatio quomodo facienda. ibid.

PR^CEPTUM EUCHARISTI.E.

Nullum est obligans ad communicandum propter pri- mam gratiam. d. 40, s. 1

De jure divino est, ut non conficiatur Eucharistia, nisi offerendo sacrificium incruentum Christi. d. 43, s. 3

Proeceptum sumendi hoc sacramentum, nunquam obligat hominem, qui non possit se disponere.

d. 66, s. i

INDEX RERUM.

Prseceptum comniunicandi a Christo Domino latum.

d. 69, s. 1 Obligat omnes homines adultos, d. 69, s. 2. Non vero

infantes aut amentes perpetuos. ibid.

Obligat in articulo mortis, sive ante communicaverit

homo, sive non. d. 69, s. 3

Extra periculum mortis obligat aliquoties in vita.

ibid. Non obligat pro determinato tempore, sed ne nimium

differatur. ibid.

Nunquam oritur ex observantia aliorum prseceptorum

hsec obligatio. ' ibid.

Soli fideles baptizati adulti tenentur Ecclesiastico prse-

cepto communicandi. d. 70, s. 1

Nec ante decimum annum obligantur, nec excusan-

tur, post decimum quartum, regulariter loquendo.

ibid. In articulo mortis debet dari cuicumque rationis et

peccati capaci. ibid.

Semel in anno temporeque Paschatis sumendum hoc

sacramentum de manu parochi, vel alterius , cum

ejus facultate. d. 70, s. 2

Qui in Paschate non communicavit, tenetur quam pri-

mum possit, implere preeceptum. ibid.

Non obligat ad anticipandam communionem. ibid. lndigne communicans praecepto satisfacit. ibid.

Qua poena transgressores hujus prsecepti puniendi.

d. 70, s. 3 Divino jure communio sub utraque specie, laicis non

prohibita, d. 71, s. 1. Neque sub alterutra seorsim.

ibid. Non est prseceptum divinum obligans laicos ad com-

municandum sub utraque specie, nec sub altera

definite. d. 71, s. 2

Potuit Ecclesia laicis prohibere calicis usum, merito-

que id fecit. d. 71, s. 3

Potest in hoc dispensari, et quando. ibid.

Nec aliter licet, nisi intuitu reverentise hujus sacra-

menti. . ibid.

SPECIES SACRAMENTALES EUCHARISTI.E.

Ut instrumentum infiuunt in effectum sacramenti.

d. 42, s. 3 Non existunt aut subsistunt, existentia aut subsisten-

tia Verbi. d. 47, s. 3

Modus quo per se existunt, non potest esse unio cum

corpore Christi. ibid.

Nullo intrinseco modo accidentali uniuntur corpori

Christi. ibid. Sed effective solum. ibid.

Nullam corpori Christi imprimunt qualitatem. ibid. Prcedicata propria corporis Christi, vel substantiae

panis, valde metaphorice de speciebus dicuntur.

d. 48, s. 4 Secus denominationes , quse mutuas Christi et specie-

rum actiones consequuntur. ibid.

Ita dici possunt extrinsecus locus corporis Christi,

sicut dicitur locus Angeli corpus, cui applicat ope-

rationem. d. 47, s. 3

Repugnat, subsistere subsistentia panis preexistentis.

d. 48, s. 3 Nullum habent subjectum. q. 77, a. 1

Certum est aliqua accidentia panis, et vini manere

eadem numero in Eucharistia, secundum essentiam

et existentiam. d. 56, s. 1

Manent omnia, quse per se possunt sensibus objici.

ibid. Et qnse sunt realiter distincta a substantia, non vero

modi ex natura rei tantum distincti. ibid.

Quantitas, cum separatur, privatur modo positivo et

reali unionis ad subjectum. d. 56, s. 2

Probabile est recipere modum positivum, quo per se

esistat, non vero eutitatem distinctam. ibid.

Conservatur por novam actionem. ibid.

Quse actio est modus accidentalis quantitatis, illam ut

terminum tantum respiciens ibid.

Cseterce qualitates post consecrationem inhoerent quan-

titati. Eadem inbserentia, qua ante. d. 56, s. 3

Unde non mutantur, nisi quse pendebant effective a

forma panis. ibid.

De potentia absoluta posset Deus has qualitates sine

proximo subjecto conservare. ibid.

Omnem intentionalem actionem et naturalem , quam

antea, efficere possunt. d. 57, s. 1

In qua virtute attingant productionem formse substan-

tialis. ibid.

Cum qualitates remissae in vino reducunt se ad pristi-

num statum, Deus supplet efficientiam substantialis

formae. d. 57, s. 2

Loco moveri, ab agente naturali alterari, augeri, et

diminui possunt. ibid.

Quantitas Eucharistise, nec per se, nec per accidens,

ad corruptionem specierum corrumpitur. ibid.

Necessaria est materia prima, ut nova generatio fiat.

d. 57, s. 5 Unde prius natura supponitur. ibid. Et fit a Deo im-

mediate, licet probabile sit, Christi humanitatem

concurrere ut instrumentum. ibid.

Quse alice actiones ibi intercedant, et quomodo. ibid. Per mistionem specierum vini cum alio liquore non

desinit ibi esse sanguis Christi, donec species cor-

rumpantur. d. 57, s. 4

Si mistione preedominentur species sacramentales,

alter liquor in vinum, non in sanguinem Christi,

convertetur. ibid.

Si misceantur vino non consecrato, semper manet

sub eis sanguis. ibid.

Hoc vinum separandum, et ad sacros usus servandum.

q. 78, a. 1 Ulraque simul species perfectius significat ex parte

modi, non vero ex parte rei significatse. d. 63, s. 6 Licet cum Christo coadorentur, possunt etiam adorari

adoratione respectiva, et secundaria latria. d. 65, s. 1

FIGURjE eucharistle.

Oblatio Melchisedech, panis propositionis , panis pri- mitiarum, et subcinericius Elise, imo et quinque panes, quibus Christus satiavit hominum multitudi- nem, figurae Eucharistise, quoad sacramentum tan- tum. q- 73, a. 6

Illius vero, quod est res tantum, manna, lignum vitte, mel, quo operti oculi Jonathse. ibid.

Alise figurse sanguinis Christi. ibid.

Vide agnus Paschalis.

nomina, quibus vocatur in scriptura sancta. Vocatur panis vitse, et cur hoc, et similia nomina ha-

beat. q- 73, a. 4

An dicenda coena Dominica. ibid. Cur vocetur com-

munio. ibid. Metalepsis. ibid.

Viaticum. ibid. Eucharistia. ibid.

Varia nomina illi propter suum effectum a Sanctis

data. ibid-

Dici potest testamentum, et quo sensu. d. 74, s. 2

ERRORES CIRCA EUCHARISTIAM.

Hseretici omnino negantes hoc sacramentum. d. 39, s. 1

1NDEX RERUM.

Qui illud simpliciter et absolute necessarium dicant.

d. /.0, s. 2 Varii errores circa materiam hujus sacramenti.

d. /.3, s. 1

Alii circa Christi preesentiam. d. 46, s. 1

Qui asserant manore simul in Eucharistia substanliam

panis cum corpore Christi. d. 49, s. 2

Eucharistioe sacrificium. Vide verbuni Missa.

EXCOMMUNICATUS.

Sumendo Eucharistiam unico tantnm peccato peccat , aggravatur tamen ex illa circumstantia, quam tenetur in confessione expouere. d. 66, s. 1

Vide verbum Eucharistia, Baptismus, Confirmatio, Sa- cramentum in communi, Sacramenta novae legis, § Minister.

EXTREMA UNCTIO.

Cur nulla ejus figura in lege veteri. d. 5, s. 2

Licet utilis, non tamen necessaria necessitate medii,

aut praecepti. d. 6, s. 1

Non datur sine voluntate suscipientis, saltem virtuali,

vel habituali. d. 14, s. 2

Ad Eucharistiam ordinatur, et quomodo. q. 65, a. 3 Licet a sacerdote degradato vel haeretico ministretur,

verum est sacramentum. d. 36, s. 3

Donec omnes partiales formae et materiae absolvantur,

nullum effectum confert, etiam partialem. d. 43, s. 2 Effectus extreinse unctionis quis sit d. 7, s. 3

Sanitas corporis non est infallibilis effectus hujus sa-

cramenti, nisi id magis expediat infirmo. d. 40, s. 2 Habet effectum recedente fictione. d. 28, s. 6

Situalis figura motu locali mutatur, secus organica.

ibid.

F(EMINA.

Fceminae Judoete remedio ad salutem non caruerunt, circumcisionis loco, d. 4, s. 1. An possint Missae ministrare. Vide Missa, § Missae ministrans.

FORMA SUBSTANTIALIS ET ACCIDENTALIS.

Forma accidentalis non prius creatur et posterius

unilur. d. 9, s. 1

Forma pendens a materia, eadem actione qua fit,

unitur. ibid. Et similiter conservatur. ibid.

Non implicat eamdem formam simul creari et educi

de potentia materiee. ibid.

Repugnantia inter formas substantiales, formalis est,

non effectiva. d. 48, s. 6

FORM.E SACRAMENTORUM.

Vide Sacramentum, Sacramenta novae legis, et singula sacramenta, § Forma.

Divisionem et discontinuationem partium essentialiter importat. d. 47, s. 4

Vide verbum Ccenee nox, et Missa, § Essentia, et § Missae ritus.

FRUMENTUM.

Heec vox licet per antonomasiam triticum significet , comprehendit tamen generaliter omnia semina, quae falce metuntur. d. 44, s. 1

Vide verbum Eucharistia, § Materia.

Varise ejus acceptiones apud auctores, d. 44, s. 1. An sit materia Eucharistiee. Vide Eucharistia, § Materia.

Farinae eamdem diversitatem specificam retinent, quam habent res, ex quibus fiunt. d. 44, s. 1

FIDES.

Species rerumfidei non infunduntur cum fide. d. 3, s. 3 Non solum fides, sed fidei professio hominibus neces-

saria ad salutem. d. 4, s. 1

Fides parentum non est ad parvulorum justificationem

necessaria. d. 7, s. 1

lnculpabiliter existimans se habere fidem, excusabitur

a peccato infidelitatis, non tamen sine ipsa in re

habita justificabitur. d. 28, s. 2

Fides non potest haberi in voto. ibid.

Non pendet a gratia habituali in prima infusione, sicut

nec in conservatione. d. 28, s. 3

Habitus fidei regulariter infunditur catechumeno, ante

baptismum. ibid.

Quae motiva in Eucharistia ad roborandam fidem. Vide

Eucharistia, § Institutio.

FICTIO.

Quid sit, et quotuplex possit esse in baptismo.

q. 69, a. 9 Tantum habet locum in adultis. ibid.

Vide Baptismus, et caetera sacramenta, § Effectus.

Figurae Christi in Eucharistia. Vide Christus in Eucha-

ristia, § Accidentia. Figura corporis humani quanti, duplex, organica et

situalis, quidque utraque sit. d. 48, s. 1

Gratia ex opere operato, et ex opere operantis, quee-

d. 7, s. 1 Inter hos modos causandi gratiam, potest dari me-

dium d 10, s. 3

Sacramentales gratiae, quomodo differant a gratia vir-

tutum et donorum. d. 7, s. 3, et d. 63, s. 5

Quodlibet auxilium gratiae sacramentalis potest dari

extra sacramentum. d. 7, s. 3

Gratia non creatur, aut concreatur, sed ex potentia

obedientiali animae educitur. d. 9, s. 1

Nulla qualitas naturalis est dispositio requisita ad gra-

tiam. ibid.^

Dilectio Dei super omnia supernaturalis, etiam ut prae-

cisa a formali dolore , potest sufficienter disponere

ad gratiam. d. 29, s. 3

Gratia actualis in actibus nostris liberis consistit.

d. 63, s. 9 Gratia licet in instanti producatur, potest tamen suc-

cessive augeri. d. 63, s. 7

Saepe solet in sacra Scriptura aquee nomine significari :

adducuntur Patres, qui juxta hanc metaphoram op-

tima sacree Scripturae loca explicant. d. 20, s. 1 Prima gratia quibus, et per quae sacramenta confe-

ratur, et qualis. Vide Sacramentum novae legis,

§ Institutio, et Effectus, et in singulis sacramentis,

§ Effectus. Quae dispositio ad recipiendam gratiam per sacra-

menta. Vide eisdem verbis, § Dispositio.

GR-&CUS ET GRjECA ECCLESIA.

Graeci qui ad obedientiam Ecclesiee redeunt, non ite- rum baptizantur. d. 21, s. 1

Non ideo Graeci sunt schismatici, quia in fermento consecrant. d. 44, s. 3

INDEX RERUM.

Debent consecrare in fernientato in templis suis.

d. 44, s. 3

Quando et quomodo liceat sacerdoti Graeco peregri-

nanti in Ecclesia latina, et ei, qui domicilium om-

nino mutavit, consecrare in fermentalo. ibid.

Posset in propria Ecclesia consecrare in azymo, ex

gravi necessitate, non vero Latinus in fermentato.

ibid.

Grseci miscent vino aquam in consecratione calicis,

secus Armeni. d. 45, s. 2

Fuisse apud Grsecos consuetudinem non consecrandi

in quadragesima nisi Dominicis diebus et Sabba-

tbis, non satis ex Laodicensi Concilio colligitur.

d. 75, s. 4 FABITUS.

Habitus ex specie sua indifferentes probabile est dari in voluntate. q. 63, a. 2

Habitibus intellectus, bene et male moraliter uti pos- sumus, non vero physice, et in esse naturae. ibid.

H^RETICUS.

Gensuras ipso jure latas non incurrit, qui fidem animo retinens, hseresiru exterius profitetur. d. 31, s. 6

An possint heeretici ministrare, vel recipere sacra- menta. Vide Sacramentum, Sacramenta novse legis, et siugula queeque sacramenta, § Minister, et sub- jectum.

HOC.

Pro varietate rerum, quibus applicatur, varia signi- ficat, d. 49, s. 2. Quid significet et pro quo suppo- nat in verbis consecrationis. Vide Eucbaristia, § Forma.

HOMO.

Idem affectus est in homine ad res corporales, in pura atque in lapsa natura. q. 61, a. 1

Plures bomines salvandos, quam Angeli ceciderint, probabilius, in quibus et major et minor gloria erit, quam fuit in Angelis. d. 28, s. 3

Vide verbum Eucharistia, § Species sacramentales, et verbum Missa, § Missae ritus.

HUMILITAS.

Quae humilitatis motiva in Eucharistia. Vide Eucha- ristia, § Institutio.

HYPOSTASIS.

Vide Subsistentia et Unio hypostatica.

ejus inceptio coexistere potest tempori determinato,

bene tamen indetermiuato. d. 8, s. 2

Quot sint inceptionis et desitionis modi, ostenditur a

priori. ibid.

Infantibus in utero morientibus, cur non sicut reliquis

provisum, neque derogat providentise Dei, his qui

baptizari nequeunt, aliud non reliquisse remedium.

d. 4, s. 2 et d. 26, s. 3

Quomodo non minus provisum fuerit infantibus legis gratiee, quam reliquis. ibid.

Infantibus Gentilibus, qui a parentibus circumcide- bantur, quo modo communicaretur circumcisionis effectus. ibid.

Infans in fluvium projectus a ministro cum debita in- tentione formam baptismi profcrente, baptizatus manebit, quamvis nunquam emergat. d. 66, s. 3

Sanctificatio infantiuin in utero speciale privilegium.

d. 26, s. 3

Infantes per aequalia media jastificati, et in eo statu mortui aequales etiam in gloria, d. 28, s. 3. Quilibet infantes sunt capaces martyrii. d. 29, s. 1

INFIDELES.

Vide verbum Baptismus, et verbum Eucharistia, Sub- jectum.

Licet probabilius sit, non posse fieri a Deo, nontamen de fide certum. d. 48, s. 4

INNOCENTIA ET INNOCENTES.

Innocentiae status. Vide status innocentiee. Innocentes pro Christo occisi, vere martyres. d. 29, s. 1

INSTRUMENTUM.

Propinquitas ad principale agens sufficit ad rationem instrumenti conjuncti. d. 47, s. 3

ln supernaturalibus instrumentis non est simpliciter necessaria prsevia actio connaturalis instrumento.

q. 65, a. 1

Vide Sacramentum et Sacramenta novae legis, et sin- gula, § Efflcientia, vel Effectus.

INTENTIO.

Intentio habitualis, actualis et virtualis, quid sint.

d. 13, s. 3 Actualis et virtualis intentio ubi, et quamdiu manere

censeantur. ibid.

Intentio ministri qualis debeat esse, vide Sacramen-

tum et Sacramenta novee legis, § Minister.

Aliud naturale, aliud Ecclesiasticum, et quid utrum- que, d. 68, s. 4. Vide Eucharistia et Confirmatio, § Dispositio.

IMMENSITAS.

Est queedam praesentia, per quam res sine sui muta- tione potest esse preesens omnibus spatiis usque in infinitum. d. 48, s. 4

IMMOLATIO.

In rigore vocis cruentam oblationem significat, secus ex usu. q. 83, a. 1

INCEPTIO ET DESITIO.

Nulla res incipere potest in tempore indeterminato ante boc instans, d. 8, s. 1. Nec si tota fiat simul f

Filii Israel egressi de iEgypto noctu, prope matutinum tempus diei decimee quintae lunae. d. 41, s. 1

Quomodo profecti de Ramesse, et quomodo in ea congregati. ibid.

JUDAS 1SCARIOTES.

Praesens fuit lotioni pedum, et institutioni Eucharistiae, et cuui Christus communicavit, licet non quando buccellam panis intinclam dedit. d. 41, s. 2

Ordinatus fuit Episcopus et sacerdos, quando reliqui Apostoli. ibid.

Non manifestavit Christus (potuisset tamen) omnibus Apostolis, sed Joannis tantum Judse peccatum. ibid.

INDEX RERUM.

JUDEX.

Judex etiara Ecclesiasticus , si existens in mortali sententiam proferat, vel alios actus jurisdiclionis exerceat, non peccat mortalitcr. d. 16, s. 3

JUSTIFICATIO.

Ad nostrara justificationem fides, pcenitentia et sacra- menta, suo quaeque modo concurrunt. d. 7, s. 1

A 'ustificationem et ex parte intellectus et voluntatis supernaturalis dispositio requiritur. d. 28, s. 2

KYRIE ELEISON.

Vide verbum Missa. § Ritus, et Cserernonia.

LATRO.

Bonus latro, nec aquae baptismo, nec sanguinis, nec flaminis baptizatus. d. 27, s. 4

LEX NATUR,£.

Quid hoc nomine intelligatur, quod ejus terapus,

etiam respectu aliorum a populo Israel. d. 4, s. 1 Tunc adulti per conversionem ad Deum ex fide pos-

sent justificari. ibid.

Erat etiam remedium ad infantium salutem, a Deo

institutum. d. 4, s. 2

Quod consistebat in aliquo exteriori ac religioso cultu,

et in quo. ibid.

Erat verum sacramentum, non tamen conferebat gra-

tiam ex merito Ecclesiae. d. 4, s. 3, et d. 9, s. 2 Non poterat infantibus absque parentum voluntate

applicari. d. 9, s. 2, et d. 25, s. 2

Nullum aliud sacramentum ad hunc finem in hac lege

institutum, licet alia improprie sacramenta fuerint,

et interdum aliquod speciale pro aliqua familia.

d. 4, s. 4 Cur plura sacrificia, quam sacramenta in hoc statu-

ibid- Implicita fides Christi sufficiebat tunc ad salutem.

d. 4, s. 3 Nulla lex, aut determinata ceereinonia creditur eo

tempore data. ibid.

Nihilominus tenebantur parentes remedium originalis

applicare filiis. ibid.

Fuit hoc statu cultus Dei externus per sacrificia et

oblationes d. 4, s. 4

Hic status imperfectior statu legis scriptse. d. 10, s. 2 Plura, qus3 sacramentum hujus legis communia habet

cum circumcisione, vide Circumcisie, § Institutio,

Efficientia, et Effectus.

LEX VETUS.

Non fuit mortifera, donec Evangelium sufficienter

promulgatum fuit. d. 10, s. 3, et d. 26, s. 4

Vide verbum Sacramentum veteris legis, et Sacrifi- cium.

Non potest actus esse in actu, si prius natura intelli-

gitur factus a Deo, quam a nobis. d. 9, s. 1

Aliquid potest esse in loco, vel intrinseca preasentia,

vel extrinseca circumscriptione ab alio corpore.

d. 47, s. 2 Immutabilitas loci physici ex praesentia ad spatium,

nodex superficie circumdante, desumitur. d. 48, s. 5 Esse definitive in loco, in rigore includit negationem

aptitudinis existendinaturaliterin alio loco. d. 48, s. 3

Non omnes modi existendi in loco reducuntur ad cir- cumscriptivum et defiuitivum. d. 48, s. 3

In locato, preeter superficiem ambientem, est modus intrinsecus prcesentiee, qui non corrumpilur, nisi corpore mutato. d. 47, s. 2

Actu occupare locum distinctum est in locato ab esse quantum. d. 48, s. 1

An idem corpus possit esse in duplici loco, et his similia, vide verbum Corpus.

MANIPULUS.

Manipulus primitiarum secundo die azymorum oliere- batur, d. 41, s. 1. Vide Missa, § Quibus vestibus de- beat celebrari.

Manducatio mannoe, licet rei sacree signum, cur non sacramentum. d. 1, s. 2

MANUS IMPOSITIO.

Multiplex in sacra Scriptura.

MARE.

d. 41, s. 1

Maris rubri transitus, licet rei sacrae signum, ciir non sacramentum. d. 1, s. 2

MARU.

Aucta est ei gratia per baptismum. d. 9, s. 1

Capax fuit baptismi, licet non potuerit per illum pri- mam gratiam recipere. d. 14, s. 1

A quo, et quando baptizata, vide verbum Christus.

MARTYRIUM.

Privilegium martyrii ante Christi adventum coepit.

d. 29, s. 3 In quantum actus fortitudinis, non reperitur in infan-

tibus; secus, qua est actualis mors pro Christo,

d. 29, s. 1 Requirit in adultis actum honestum et supernaturalem,

quo velint pro Christo mori, et veram fidem super-

naturalem profiteri. d. 29, s. 2

Non est de ejus ratione, procedere ex formali dilec-

tione Dei super omnia. d. 29, s. 2 et d. 29, s. 3 Confert gratiam martyri in aliquo instanti vitse, in quo

videtur mors naturaliter inevitabilis. d. 29, s. 3 Existens in mortali data occasione martyrii, tenetur

conteri, licet attritio possit ex accidenti sufficere.

ibid.

MATERIA.

Per ordinem ad determinatam formam, determinatam accipit quantitatem, et quomodo. q. 74, a. 2

Licet uaturaliter informari duabus formis non possit , bene tamen supernaturaliter. d. 48, s. 6

MASSA.

A pane cocto differre, verisimilius, d. 44, s. 2. Vide verbum Eucharistia. § Materia.

MATER.

Matrem jamjam morituram non licet aperire, ne proles sine baptismo moriatur, posset tamen ob id accelerari supplicium, si morti esset damnata.

q 68. a. 11 MATRIMONIUM.

Quse sit in hoc sacramento materia etforma. d. 2, s. 1

Solum habet determinatam formam in genere, quse

scilicet ad humanum contractum sufficiat. d. 2, s. 3

1NDEX RERUM.

Per decretum Tridentini clandestina irritans, quomodo non fuerit mutata materia, nec forma hujus sacra- menti. d. 2, s. 6

In lege veteri non erat sacramentum. d. 5, s. 2

Nulliinparticularinecessarium^sedEcclesise. d. 6, s. 1

et q. 65, a. 4

An ex intentione contrahentium possit matrimonium contrahi, quin fiat sacramentum. d. 13, s. 2

Error personse inmatrimonio substantialis est. d. 13, s. 3

Matrimonii minister, contrahentes ipsi; parochus vero solum assistit, ut testis simpliciter necessarius.

d. 16, s. 1

Contrahentes in mortali, in quantum ministri sunt, non peccant mortaliter, secus in quantum recipiunt cum obice. d. 16, s. 4

Non etiam peccat sacerdos, qui in statu peccati assistit contractui, benedicitque contrahentes. ibid.

Habet effectum, recedente fictione, etsi fictio tollatur soluto jam matrimonio. d. 28, s. 6

An esset in statu innoeentise, vide verbum Status in- nocentise.

Matrimonium Adee et Eva3, vide verbum Adam.

MATUTINUM.

Matutini recitatio an debeat prsecedere Missam. Vide verbum Missa. § Minister.

MELCHISEDECH.

Oblatio Melchisedech in pane et vino , sacrificii et sa-

cramenti rationem habuit. d. 4, s. 4

Obtulit panem triticeum. d. 44, s. 1

Tam panis, quam vinum essentia illius sacrificii.

d. 75, s. 6

MERITUM.

Ad omne meritum de congruo non sufficit fides in- formis. d. 4, s. 1

Meritum de congruo quando infallibiliter effectum habeat. ibid.

Solis adultis potest aliquis mereri de congruo, nec ideo amittit suum praemium de condigno. d. 7, s. 5

Acquisito jure ad primam gloriam, nullus deinceps gloriam meretur, nisi merendo ejus et gratias aug- mentum. d. 10, s, 3

Meritum Ghristi. Vide verbum Ghristus.

METALEPSIS.

Assumptionem et participationem, proprius tamen transmutationem significat. q. 73, a. 4

MINISTER.

Quis et qualis sacramentorum in communi, et cujus- libet in speciali. Vide in singulis sacramentis, et in verbo Sacramenta, et Sacramenta novae legis, § Minister.

MIRACULUM.

Pro quo hsec vox in rigore supponat. d. 46, s. 5

Alia, ut credantur, alia, ut ad credendum juvent : oc-

culta illa, hsec publica et nota. ibid.

MISSA.

Usus hujus vocis in Latina Ecclesia antiquissimus.

d. 74, s. 2, ejus etymologia. d. 74, s. 3

A Ghristo instituta, qnoad substantiam. ibid.

Missa alia catechumenorum, alia fidelium, et quee,

ibid. et d. 83, s. 1; alia solemnis, et quee, d. 88, s. 5.

Nomina et figura Missse, d. 74, s. 3

ESSENTIA ET SIGNIFICATIO.

Ministerium Eucharistise, prout in Ecclesia conficitur, et Missa appellatur, verum sacrificium est , licet sit reprsesentatio sacrificii cruenti. d. 74, s. 2

Unicum est et a Christo institutum, neque ab Ecclesia institui potuisset. d. 74, s. 5

Ejus significatio moralis communis cum caeteris sacri- ficiis : mystica vero in commemoratione Christi pas- sionis consistit, quee non proprie fit, nisi per utrius- que speciei consecrationem et oblationem. d. 75, s. 1

Objectum cui, hujus sacrificii, tota Trinitas. ibid.

Sola consecratio utriusque speciei cum ordine ad sumptionem est de essentiahujus sacrificii. d. 75, s. 4

Hsec consecratio essentialis est, prout continet tran- substantiationem panis in Christi corpus, et separa. tionem accidentium a substantia. d. 75, s. 6

Quid primario intentum in hoc sacrificio. d. 75, s. 5. Solum accidentaliter et numerice distinguitur a sa- crificio incruento, quod Christus per se obtulit, a cruento vero essentialiter quoad actionem offerendi.

d. 76, s. 1

Essentialiter distinguitur a sacramentis legis veteris. ibid. Si pro re oblata sumatur, rationem sacramenti includit. d. 76, s. 3

Probabilius est, ex nulla intentione ministri ab hoc sacrificio sacramenti rationem posse separari.

d. 86, s. 3

RES OBLATA.

Christus ut est sub sacramentalibus speciebus, res

oblata per hoc sacrificium. d. 74, s. 2

Principalius pertinet ad rem oblatam Christus , quam

sacramentales species. d. 75, s. 1

Panis et vinum, ut materia ex qua, pertinent ad rem

oblatam. ibid.

Quomodo in hoc differat Missa a veteribus sacrificiis.

ibid. Cur aliquando Patres, Christum in Eucharistia immo-

lari, concedere renuant. d. 74, s. 2

DIGNITAS.

Maximaest, et unde sumenda, d. 76, s. 2 et d. 77, s. 1.

Nec minor, quam in sacrificio ccenae vel crucis.

d. 76, s. 2 Bona omnia et orationes aliorum sacrificiorum in hoc

uno reperiuntur. ibid.

Omnia sacramenta a se realiter distincta superat in

dignitate. d. 76, s. 3

Sibi ipsi ut sacramento omnino aequale in dignitate,

et in intentione prius, in executione posterius. ibid.

VALOR.

Missse valor in qua ab ejus effectu distinguatur.

d. 79, s. 1 Ut est a suo principali offerente, infinitum habet valo-

rem intensive. ibid.

Quatenus a Christo, vel a ministro ejus nomine offer-

tur, est infinitus in impetrando, nunquam tamen ad

id de facto applicatur. ibid.

Quatenus ab Ecclesia offertur, finitam habet effica-

ciam. d. 83, s. 1

Multoque magis prout est a privato offerente. ibid. Multiplicatio orationum in Missa non impedit earum

valorem ad impetrandum. d. 79, s. 12

EFFECTUS.

Qui illi correspondet ex opere operato, statim post

INDEX RERUM.

consecrationein utriusquc speciei datur, non ante.

d. 75, s. 5 et d. 75, s. G

Non est cansa physica sui effectus, quem habd ex

opere operato, sed moralis proxima. d 79, s. 1

Non est causa omnium effectuum, qui ex Christi re-

demptione proveniunt. ibid.

Nititur crucis sacrificio, non tamen Sanctorum me-

ritis. ibid.

Inter sacramentum et sacrificium, ut causoe, sunt

varice differentice. ibid.

Differentia inter hoc sacrificium et incruentum Christi

circa idem. d. 79, s. 2

Ex opere operantis Christi, effectum habet impetra-

tionis. ibid.

Qualiter per modum impetrationis obtinere possit

gratiam, ejus augmentum, et remissionem peccato-

rum tam mortalium quam venialium. d. 79, s. 3

et d. 79, s. 4

Impetratio in multis ab opere operato distinguitur.

d. 79, s. 2. Cur impetratio non semper sit infalli-

bilis. ibid.

Cur efficacia ad dandam, et augendam gratiam ex

opere operato, et remittenda peccata sit in sacra-

mento, et non in sacrificio. d. 79, s. 3 et d. 79, s. 4

Aliquam poenam temporalem remittit ex opere ope-

rato, et etiam per modum impetrationis, sine aliquo

actu ejus cui remittitur. d. 79, s. 5

Bonorum temporalium consecutionem impetrat.

d. 79, s. 7

Non causat distinctum effectum, ut a Christo primario

offertur, et ut a sacerdote. ibid.

Nullum effectum causat ex opere operato in infide-

libus, nisi pro eis a sacerdote offeratur. d. 79, s. 8

Inter impetrationem et satisfactionem quse diversitas.

ibid.

Sacerdoti etiam ut privato offerenti aliquis fructus

respondet ex opere operato. ibid.

Aliquem etiam participant fideles ad sacrificium con-

currentes. ibid.

Differentia inter fructum publico ministerio sacrificii

respondentem, etprivatis oblationibus. ibid.

In eo pro quo specialiter offertur, si non ponat obi-

cem, sortitur effectnm ex opere operato, non autem

in omnibus aliis Ecclesiee membris. ibid.

Divisio effectus hujus sacrificiiin specialissimum. spe-

cklem et generalissimum, de effectu impetrationis

tantnm intelligenda. d. 79, s. 9

Si nulli applicetur effectus intentione formali vel vir-

tuali ministri, nullum effectum sortitur. ibid.

Qualis debeat esse haec applicatio, et quando facienda.

ibid.

Hic effectus finitus est intrinsece, quodammodo ta-

men in infinitum augeri potest, d. 79, s. 11. Unde

ejus quantitas desumatur. d. 79, s. 12.

Quis fructus respondeat toti Ecclesiae, singulisque ejus

membris ex generali oblatione hujus sacrificii.

d. 78, s. 2

Quis catechumenis, si pro eis offeratur. ibid.

Fructus sacrificii quem sacerdos pro aliis offerre po-

test, qualis sit, et quanti valoris et efflcacitatis ud

impetrandum. d. 79, s. 12

PRO QUIBUS POSSIT OFFERRI.

Quilibet sacerdos, vel alius inferior offerens potest tam pro se quam pro aliis offerre. d. 78, s. 1

Pro Ecclesia, omnibusque membris illi colligatis offerri debet. d. 78, s. %

Pro catechumenis et pro infidelibus non excommuni- catis offerri potest d. 78, s. 2

Secus pro cxcommunicatis excommunicatione majori, et pro damnatis. d. 78, s. 2 et 3

Qualiter possit offerri pro beatis. d. 78, s. 3

Pro animabus purgatorii perutiliter offertur. ibid.

Effectus ex opere operato nequit offerri, nisi pro bap- tizatis viatoribus, hoc nomine purgatorii animas comprehendo. d. 79, s. 10

Qualem disposilionem requiratin eo, pro quo offertur.

ibid.

Non redit effectus, recedente fictione. ibid.

Semper principale offerens est Christus, qui actu offert,

quamvis per sacerdotem. d. 77, s. 1

Omnis, et solus sacerdos rite ordinatus hoc sacriticium

offerre potest, ut proximus minister, d. 77, s. 2 Omnes fideles aliquo modo offerre possunt. d. 77, s. 3 Sacerdos mereri, satisfacere et impetrare potest ex

opere operantis per hoc sacrificium. d. 79, s. 1

Offerentium hoc sacrificium varius ordo. d. 79, s. 8 Applicatio fructus sacrificii a voluntate ministri pen-

det. d. 79, s. 9

Non tenetur semper partem fruetus ex opere operato,

offerre pro tota Ecclesia. ibid.

Privati offerentes fructum sibi ex opere operato res-

pondentem aliis applicare non valent. ibid.

Ex duobus ministris, quorum unus unam speciem,

alius aliam consecraret, verisimilius est, appli-

cationem fructus a posterioris voluntate pendere.

d. 79, s. 12 Qui ab hoc ministerio excludendi, ob corporis mor-

bum. d. 82, s. 1

Dispositiones, quse ad communicandum necessariae,

etedem et ad rite celebrandum, nec ulla alia inte-

rior necessaria. ibid.

Nullum est prseceptum obligans sub mortali sacerdotes

ad recitandum Matutinum ante Missam. ibid.

Tenetur servare integrum Missoe ritum, prout in Mis-

sali constituitur, et qualiter in hoc peccet, vel a

culpa excusetur. d. 83, s. 3 et d. 84, s. 2

Dicere Missam alterius diei, vel de alia re , quam in Missali

dicatur, in privata Missa licet sacerdoti. d. 83, s. 3

QUIBUS VESTIBUS DEBEAT CELEBRARI.

Ecclesia convenienter deputavit vestes, quibus sacer- dotes uterentur in hoc mysterio. d. 82, s. 1

Singularium vestium significationes : Amictus et Albse.

ibid.

Cinguli, ibid. Manipuli, ibid. Casulse. d. 81, s. 6

Alise significationes harum vestium per comparationem ad Christum. ibid.

Dalrnaticae usus antiquissimus in Ecclesia. ibid.

Circa materiam harum vestiumnihil jure praescriptum, quid tamen circa eam, et formam servandum. ibid.

Quid circa earum benedictionem, ejusque durationem.

d. 82, s. 2

Omnia haec vestimenta, eaque benedicta, simpliciter necessaria, et quando per earum omissionem pec- cetur. ibid.

Debet sacerdos accedere calceatus. d. 82, s. 3

Potest, cooperto capite, celebrare ex gravi infirmitate, maxime ex dispensatione Pontificis. ibid.

QUO TEMPORE.

Nec ante auroram, nec post meridiem dicenda.

d. 80, s. 4

INDEX RERUM.

Seclusis specialibus privilegiis Episcoporuin, vel reli-

giosorum. d. 80, s. 4

Vel si necessitas occurrat, ratione itineris vel alterius

rei gravis. ibid.

Vim prsecepti obtinuit consuetudo circa hcec. ibid. Missaa particulares possunt dici quacumque hora ab

aurora ad meridiem, solemnis vero a nona usque ad

duodecimam. ibid.

Olim tardius Missae incboabantur, maxime in diebus

jejunii. ibid.

Non est mortale, hora et dimidia ante solis ortum ce-

lebrare, imo licite inchoatur dimidia ante crepus-

culuru. ibid.

Communi jure Ecclesiastico quidem, non divino, non

licet nisi semel quotidie celebrare. d. 80, s. 3

Discutiuntur exceptiones et casus varii de hac re. ibid. An aliquo die non liceat celebrare, nisi solemnem

Missam. d 80, s. 2

Feria quinta in ccena Domini licite potest, secluso

scandalo, celebrari. ibid.

An liceat in Sabbatho sancto, et in die Parasceves. ibid.

UBI.

Quam convenienter templa ad hoc designata sint.

d. 81, s. 1 Quibus nominibus nuncupentur, et illa dicandi con-

suetudo, et finis. ibid.

Eorum utilitates. ibid.

Simpliciter soli Deo eriguntur, quandoque tamen non

solum Martyribus, sed aliis etiam Sanctis dicantur.

ibid. Consuetudo consecrandi solemniter templa, a quo

tempore cceperit, et quam sit laudibilis, et utilis.

d. 81, s. 2 Non potest, nisi sub mortali, extra Ecclesiam offerri ,

quaa olim requirebatur consecrata, modo sufficit be-

nedicta, dummodo altare sit consecratum. d. 81, s. 3 Qui in locointerdictosacrifjcat, interdictusmanet. ibid. Potest Episcopus facultatem concedere ad sacrifican-

dum in oratorio privato. ibid.

Non potest dare facultatem Episcopus sacerdoti cele-

brandi ubique in altari portatili. ibid.

In casu necessitatis ubique potest sacerdos celebrare,

Episcopus vero extra necessitatem, neuter tamen in

mari. ibid.

Aliis etiam idem licet ex privilegiis. ibid.

Ecclesisa pollutio, est prohibitio jure Ecclesiastico in-

troducta. d. 81, s. 6

Quibus modis polluatur Ecclesia, et a quo lustranda.

d. 81, s. 4 Quam poenamincurrat celebrans in Ecclesia violata. ib. De altari, et ejus etymologiis. d. 83, s. 2

Altare est altare fixum, et portatile. ibid.

Necessarium est altare lapideum consecratum, et quale

in quantitate, et consecratione. ibid.

Non opus est, altare majus ad plagam Orientalem

respicere. d. 81, s. 5

De ornatu altaris. ibid.

Praeter pallas non benedictas, requiritur corporale

linteum benedictum, qualeque esse debeat, et quo-

tuplex. d. 81, s. 6

Requiritur etiam lumen seu lucerna cerea ardens,

liber Missalis, et crux aliqua. ibid.

DEFECTUS QUOMODO SUPPLENDI.

Quicumque defectus substantialis in materia vel forma commissus necessario suppiendus. d. 85, s. 1. Secus accidentalis. d. 85 s. 2.

Quid faciendum ei, qui pane jam consecrato advertit non miscuisse aquam , nec tunc miscere potest.

d. 85, s. 1

Qualiter qui in sola aqua consecravit, debeat supplere hunc defectum. ibid.

Si in forma cujuslibet ex speciebus mutatio substan- tialis fiat, quovis tempore supplenda, secus si in utriusque speciei forma essentialis mutatio conti- gerit. ibid.

Quse verba in hujusmodi casibus repetenda. ibid.

Quid faciendum, si venenum alicui ex speciebus inve- niatur admistum. ibid.

Quid in aliis casibus, qui frequenter accidunt. ibid.

Dum sacrificium ab aliquo inchoatum ab eodem perfici non potest ab alio complendum, et quomodo. ibid.

Qui sint defectus accidentales tam in materia quam in forma sacrificii. d. 85, s. 2

RITUS MISS^E.

Bene potuit Ecclesia alia verba addere prseter essen-

tialia , et quam convenientia verba addiderit , per

singula discurrendo ostenditur. d. 83, s. 1

Confessio. ibid. Introitus. ibid. Kyrie eleison. ibid.

Gloria. ibid. Dominus vobiscum. ibid. Collecta. ibid.

Flectamus genua. ibid. Orationes. ibid. Epistola.

ibid. Graduale. ibid. Alleluia. ibid. Evangelium. ibid.

Symbolum. ibid. Secunda populi salutatio. ibid.

Offertorium. ibid. Manuum ablutio ibid. Secretse

orationes ante preefationem. ibid. Preefatio. ibid.

Communicanda. ibid. Aliae duae salutationes populi

et collecta. ibid. Item Missa est. ibid. Populi bene-

dictio. ibid. Evangelium ultimum. ibid.

Cur addatur deprecatio illa, quse fit supra munera con-

secrata. d. 58, s. 3

Quam conveniens fuerit non celebrari vulgari ser-

mone. d. 83, s. 1

Et alia in Missa clara voce, et alia submissa, proferri.

ibid. Exponuntur difficilia verba, quse ante offertorium di-

cuntur in Missa defunctorum. ibid.

Quae caeremoniaa specialiterinstitutaesint,ut hoc myste-

rium debite peragatur. d. 84, s. 1

Quee, propter exteriores latriae actus. ibid.

Quse, propter moralem et etiam mysticam significa-

tionem. ibid.

Multiplex usus signi crucis in Missa quid significet.

ibid. Usus musicce, thuribuli, et apparatus ministeriorum in

solemnibus Missis, conveniens. ibid.

Omittere has ceeremonias, quale peccatum sit. d. 84, s. 2

CANON MISS.E.

Regulam ad significandum preescriptain proprie signi- ficat. d. 83, s. 2

A quibus verbis incipiat, et quibus finiatur. ibid.

Non est de substantia sacrificii, sed jure tantum Eccle- siastico preeceptuni. ibid.

De ejus auctore et antiquitate. ibid.

Per siugulas partes et verba difficilia exponitur. ibid.

Cur in canone mentio Martyrum tantum, et non Con- fessorum. ibid.

VASA.

Calix et patena requiruntur, et ex qua materia.

d. 81, s. 7 Ab Episcopo consecrata. ibid.

Quando opus sit reconsecrare calicem. ibid.

Qualia vasa consecrata requirautur. ibid.

INDEX RERUM.

CULTUS QUI DEBETUR LOCIS ET VASIS SACRIS.

PR2ECEPTUM AUDIENDI MISSAM.

Qualis veneratio illis danda ex ipso jure naturali.

d. 81, s. 8. Jure positivo multa prohibita circa hujusmodi res ,

quae si fiant erunt sacrilegram. ibid.

Qualiterliceatlaicis et mulieribushasrestangere. ibid. Episcopi et sacerdotes possunt sepeliri induti vestibus

sacris. ibid.

Non possunt hae res ad prophanos usus converti. ibid. Vasa argentea confracta, quibus casibus vendi pos-

sunt. ibid.

Simpliciter aliqua adoratione prosequenda, et quali.

ibid. Ad quam virtutem haec adoratio pertineat. ibid.

Haec adoratio quodammodo una, quodammodo duplex.

ihid. Adoratio respectiva separabilis ab absoluta. ibid.

MINISTRANS SACERDOTI.

Non est jure divino aliquid cautum de numero illorum, qui astare vel ministrare debent sacrificio; ex jure tamen Ecclesiastico, unus saltem minister requiri- tur. d. 87, s. 1

Hic non debet esse femina. ibid.

An in aliquo raro casu possit sacerdos sine ministro sacrificare. d. 87, s. 2

Ad quid teneatur qui ministrat. ibid.

MISS^E stipendium, et pro quibus ex obligatione

DICENDA.

Ex obedientia et voto et justitia potest oriri obligatio offerendi Missam pro aliquo, ex charitate autem raro. d. 86, s. 1

Inter beneficia simplicia ea sola, quae ex speciali insti- tutione id onus disponunt , ejus obligationem in- ducunt. ibid.

Ratione beneficii curati non tenetur parochus quotidie pro ovibns sacrificium offerre. ibid.

Ex stipendio accepto oritur obligatio justitise. ibid. Et an interveniat justum, et quale. ibid.

Quid sacerdos teneatur offerre ratione hujus obliga- tionis. ibid.

Quidquid ab Ecclesia ob hanc causam datur, licitum stipendium est. d. 86, s. 2

Cum reditus Ecclesiae relicti non attingunt mediocre stipendium, Episcopus Ecclesiae potest illam obli- gationem ad minorem numerum Missarum redigere.

ibid.

Non possunt juste recipi majora stipendia taxatis, nec pro una Missa plus quam unum stipendium accipi , quantumvis pauper sit sacerdos. ibid.

Unde pensanda quantitas justi stipendii, cum non est lege definitum. ibid.

Sacerdotes alias divites juste possunt exigere stipen- dia. d. 86, s. 3

PR^CEPTUM CELEBRANDI.

Sacerdotes non tantum semel in anno , tempore Pas- chatis, sed aliquoties tenentur celebrare. d. 80, s. 1

Stando in jure divino non est prohibitum quotidie cele- brare, posset tamen aliquando Ecclesia id prohibere.

ibid.

Licet in singulis Ecclesiis cathedralibus quotidie offe- rendum sit sacrificium, nullus tamen sacerdos obli- gatur ad quotidie sacrificanduin, licet id melius sit.

d. 80, s. 2

Miracula circa hoc. ibid.

Tale prtcceptum ost in Ecclesia, et per se loquendo

sub mortali obligat. d. 80, s. 2

In hoc praoccpto Pontifex dispensarc potest. ibid. Qualiter obliget ad audiendam totam Missam, et quotae

partis omissio censeatur mortale. d. 88, s". 2

Qui omisit uuam partem Missce, quomodo possit hunc

defectum supplere. ibid.

Per quamlibet Missam ubiquc auditam satisfit huic

praecepto. ibid.

Nunquam tenentur fideles audire nisi unam Missam,

debent tamen ei esse moraliter prtesentes. d. 88,

s. 2 et 3 Qualis voluntas necessaria, ut impleatur prseceptum,

quee etiam attentio, et qualiter ex ejus defeclu pec-

cetur. d. 88, s. 3

In Missa potest quis alias orationes, et psalmos reci~

tare, et iniplere praeceptum recitandi. d. 88, s. 4 Omnes fideles adultos obligat, et a quo eetatis tem-

pore. ibid.

Quibus diebus obliget. d. 88, s. 5

Transacto die, quo Missa erat audienda, non manet

obligatio audiendi alio die. d. 88, s. 6

Habens privilegium audiendi Missam tempore inter-

dicti tenetur uti illo. ibid.

Excommunicatus, etiamsi per ipsum stet non absolvi,

non peccat, non audiendo Missam. ibid.

Quae impedimenta excusent ab observantia hujus prae«

cepti. ibid.

Qui excusantur, non tenenturloco Missae aliquas ora-

tiones fundere. ibid.

Nulla pcena a jure imposita transgressoribus hujus

praecepti. ibid.

mistio.

Mistio per juxtapositionem , includit divisionem mis- cibilium in partes, per contactum partium inter se.

d. 48, s. 1

Mistio aquae et vini in calice, vide Eucharistia, § Mate- ria, et verb. Missa, § Caeremonia.

modus.

Modus rei non potest esse sine re quam modificat.

d. 15, s. 3

MORS.

Quando quisin articulo mortisesse dicatur. d. 49, s. 3

MOTUS.

In omni motu datur mutatio instantanea, qua acquiri-

tur terminus. d. 8, s. 2

Solum per accidens est causa caloris. ibid.

MUSTUM.

Non differt essentialiter a vino. d. 45, s. 1

Vide Eucharistia, § Materia.

MUTATIO.

Quae et qualis in formis ut materiis sacramentorum intercedere possit. Vide Sacramentum , et Sacra- menta novae legis, et singula, § Forina, et § Materia.

NECESSITAS.

In sacramentis necessitati medii semper adjungitur praecepti necessitas. d. 40, s. 1

Quando necessitas medii, et quando praecepti. ibid.

Quid necessitas medii et praecepti in sacramentis. Vide Sacramenta novae legis, § Necessitas.

NOX.

Nox Coenae. Vide Coenae nox.

INDEX RERUM.

In nocte Nativitatis ter licet sacerdoti celebrare.

d. 80, s. 3

Qui ordo tain inter ipsas Missas quam in tempore celebrationis earum tam in solenmibus, quam in par- ticularibus, servandus. d. 80, s. 4

In nocte resurrectionis olim noctu Missa dicebatur, modo vero non licet. ibid.

OBJECTUM.

Non effective, sed finaliter tantum movet voluntatem.

d. 48, s. 6

OBLATIO.

Propria hujus v.ocis significatio. d. 73, s. 5

OBSERVANTIA.

Actiones, quibus cultores Dei se ad talem cultum dis- ponunt, observantke dicuntur. d. 15, s. 1

OBSTETRIX

Non tenetur ex praecepto scire necessaria ad baptizan- dum, etiam vernacula lingua. d. 31, s. 5

OFFERTORIUM.

Vide verbum Missa, § Ceerenionia.

OFFICIUM DIVINUM.

Inversio ordinis inter horas, dummodo intra eumdem diem recitentur, non est mortale, imo , si ex ratio- nabili causa fiat, non erit veniale. d. 82, s. 1

OPUS.

Opera poenalia ad tria prsecipue deserviunt. q. 68, a. 5

ORATORIUM.

Vide verb. Missa, § Ubi celebranda.

Ordinis sacramentum in Ecclesia necessarium. q. 65, a. 4

Effectus hujus sacramenti. d. 7, s. 3

Imprimit characterem. d. 11, s. 1

Primario institutum ad dandam potestalem ordinis ,

secundario ad danda gratise auxilia , quibus hoc

preestetur. ibid.

Ordine per saltum recepto, factum tenet, et character

imprhnitur. d. 11, s. 3

Quatuor minores Ordines possunt a simplici sacerdote

conferri ex dispensatione Pontificis. ibid. Imo et sub-

diaconatus. ibid.

Ordinatio ab Episcopo haeretico facta, valida est.

d. 36, s. 3 Qui inviti ab heereticis ordinantur, cur non irregu- lares. d. 31, s. 6

Vide Status innocentiae.

ORGANIZATIO.

Non potest perfecte intelligi sine quantitate. d. 51, s. 2 Organizatio alia substantialis , alia accidentalis , et utriusque expositio. d. 51, s. 5

Vide verbum Gorpus.

PANIS.

Panis essentia in quo consistat. d. 44, s. i

Panis substantia non manet in Eucharistia, unita hy-

postatice Verbo divino. d. 49, s. 2

Panis azymus et fermentatus, qui dicantur. d. 44, s. 1 Quid nomine panis communiter intelligatur. ibid.

Solus panis triticeus hominibus accommodatus. ibid. Ex fructibus vel leguminibus factus , solum est panis

secundum quid. ibid.

Vide Azymus, et verbum Eucharistia, § Materia. De substantia panis, quee in Eucharistia desinit, vide verbum Transubstantiatio.

Vide verbum Infidelis.

PAPA.

Habet supremam potestatem Ecclesiasticam, et solus potest instituere aliquid universam Ecclesiam obli- gans. d. 15, s. 3

In his, quee sunt juris divini ordinarii, quo modo possit Papa dispensare. ibid.

Non potest ritum substantialem sacrificii aut sacra- menti mutare. d. 41, s. 1

PARASCEVE.

Hac die non offertur verum Eucharistiee sacrificium.

d. 75, s. 4

PAROCHUS.

Diebus, quibus non obligatur pro ovibus celebrare, tam ab ipsis, quam ab extraneis potest Missarum stipendia accipere. d. 86, s. 3

Non satisfacit huic obligationi, offerendo Missam pro dantibus stipendium, quando simul etiam pro populo offert. ibid.

An qui multa Missarum stipendia congregat, et inter alios stipendiarios distribuit, possit sibi aliquam par- tem retinere. ibid.

Vide verbum Missa, § Minister, § Pro quibus possit offerri.

PASCHA.

Nomine Paschee quid intelligatur. d. 70, s. 2

PECCATUM ET PECCATOR.

Peccatum mortale, et gratia immediate opponuntur

natura sua. d. 7, s. 3

Originale non remittitur de lege sine habituali gratia ,

nec sine' aliis mortalibus, si adsint. d. 10, s. 1,

et d. 28, s. 1 Neque originale nec mortale remittuntur sine aliquo

sacramento in re, vel in voto. d. 28, s. 4

Neque unum mortale remittitur sine aliis mortalibus ,

bene tamen sine venialibus, et unum veniale sine

aliis. d. 28, s. 3

Veniale de facto non remittitur sine mutatione intrin-

seca peccatoris, potest tamen remitti. d. 79, s. 5 Peccatum, quod ex justa causa in confessione tacetur,

non remittitur, nisi in voto alterius confessionis , in

qua aperiendum. d. 28, s. 4

Peccator publicus, et occultus, quis dicatur. d. 67, s. 2,

et d. 67. s. 5 Peccatores publici et occulti, quando admittendi ad

Eucharistiam, et quomodo peccet eos admittens.

Vide Eucharistia, § Minister.

PENTECOSTES.

Hoc festum post quinquaginta dies ab illo, quo offere- batur primitiarum manipulus, celebrabatur. d. 41, s.l

PERMISSIO.

Permissio, quam Deus habet respectu eorum, quibus praevidit non applicanda media pro omnibus insti- tuta, non pugnat cum voluntate gencrali omnes ho- mines salvandi. d. 4, s. 1

PERSEVERANTIA.

Perseverantiee donum quid tribuere debeat ei, cui datur. d. 40, s. 2

INDEX RERUM.

Nulla humana dispositio antecedens sufflcit ad obti- nendum ex justitia vel infallibiliter perseverantiae donum. d. 40, s. 2

Non oportuit, hoc donum esse effcctum alicujus sacra- menti ex opere operato. ibid.

Auxilium efficax concomitans ad perseverandum potest promitti sub conditione si non ponatur obex, ut vero dicit auxilium antecedens, non ita. ibid. An sit effec- tus Eucharistiee. Vide Eucharistia, § Necessitas.

PERSON.E DIVIN.E.

Pater et Spiritus Sanctus sunt in Eucharistia per con- comitantiam mediatam. d. 51, s. G

D. PETRUS.

Immediate a Ghristo baptizatus , baptizavit duos filios Zebedaei, ipsi vero reliquos Apostolos. d. 19, s. 1

PCENITENTIA.

Vide verbum Gonfessio.

PHASE.

Tempus Phase , quoad immolationem agni, incipiebat a vespera ultima decimoe quartae lunse, vergente jam sole ad occasum. d. 41, s. 1

PRJ2CEPTUM.

Praeceptum generale non solum eos, qui sunt prcesentes promulgationij sed omnes preecepti capaces com- prehendit. d. 30, s. 2

Praeceptum affirmativum semper obligat, non tamen pro semper. d. 31, s. 1

Intra omne tempus, quo prseceptum affirmativum obli- gat, potest absque ulla causa ejus impletio licite differri. d. 31, s. 2

Praeceptum baptismi, et cujuslibet alterius sacramenti. Vide Baptismus, § Pfaeceptum, et similitei in sin- gulis sacramentis.

PR^DICAMENTA.

Nullum, nisi substantia, quantitas vel qualitas, habet entitatem realiter distinctam a caeteris. d. 47, s. 1

PR.EPUTIUM.

Christi praeputium, vide Ghristus in Eucharistia, § Sub- stantia et partes.

FRjESCIENTIA.

Praesciens Deus aliquibus futura impedimenta, ne re- media ad salutem illis applicarentur, id permittere voluit. d. 4, s. 2

pr^sentia.

Praesentia ad locum in qualibet re creata, modus ac-

cidentalis est. d. 47, s. 2

Praesentia ad locum, genus est ad modum indivisibi-

liter vel divisibiliter existendi. ibid.

Non petit unionem inter res, quae invicem sunt prae-

sentes. d. 47, s. 2 et 3

Praesentiam tantum ordinis in Eucharistia ponere,

haereticum, et in descensu Christi ad inferos, erro-

neum. d. 47, s. 2

Praesentia Christi in Eucharistia. Vide Christus in Eu-

charistia, § Christi prsesentia. Preesentia naturalis et sacramentalis, quid sint, et in

quo differant. ibid.

Praesentia quantitatis, substantiae spiritualis et mate-

rialis. Vide verbum Quantitas, Angelus, Substautia.

PRIMA TONSURA.

Cur non sit sacramentum.

d. 1, s. 2

PROFESSIO.

Professio in Religione, licet cceremonia sacra sit, et aliquam sanctificationem conferat, cur non sacra- mentum. ibid.

propositio.

Instans, in quo propositionis sensus consummatur,

quomodo intrinsecum propositioni. d. 58, s. 5

Propositionum de praesenti veritas, pro quo temporis

instanti sumenda. ibid.

Stat, ex efficientia alicujus propositionis, ejusdem re-

sultare veritatem. d. 58, s. 6

Prius natura in propositione inteliigitur significatio

quam veritas. ibid.

Veritas practica propositionis potest esse prior veri-

tate speculativa. ibid.

ln propositionibus practicis, si subjectum sit prono-

men demonstrativum, designare solet praedicatum.

d. 58, s. 7

PUER.

Vide Infans.

QUALITAS. ■

Qualitas naturalis et supernaturalis univoce conve- niunt. d. 11, s. 3

Nulla qualitas potest esse effectiva gratiae, nec ut causa principalis, neque ut naturale instrumentum. ibid.

Qualitates spirituales non sunt activse ad producendas similes. ibid.

QUANTITAS.

Extensio in ordine ad locum non est de essentia quan-

titatis. d. 48, s. 1

Praesentia naturalis quantitatis, et ejus extensio in

loco, unica tantum quantitatis passio. ibid.

Habet quantitas suam propriam prsesentiam natura-

lem distinctam a praesentia substantiae, et ab illa ex

Dei potentia separabilem. ibid.

Primario habet reddere substantiam in se extensam et

impenetrabilem. ibid.

Actualis vero impenetratio solum est proprietas con-

sequens. ibid.

Quantitas ex divina virtute constitui potest indivisibi-

liter in loco. ibid.

Indivisibilia quantitatis aliquid reale actu existens

sunt. d. 52, s. 3

Quantitas a substantia separata, et replere locum, et

alterari potest virtute naturali. d. 56, s. 3

Est immediatum subjectum qualitatum naturalium, et

cur. ibid.

Quantum comparatur ad localem praesentiam, tan-

quam prius ad posterius. d. 48, s. 1

Quantitas Christi in Eucharistia. Vide verbum Christus

in Eucharistia. Quantitas panis, quae remanet in Eucharistia. Vide Eu-

charistia, § Species sacramentales.

RAMESSE.

Quandoque significat provinciam, quae eadem erat cum terra Gesse. d. 41, s. 1

Quandoque civitatem in eadem provincia aedificatam in extremis iEgypti finibus. ibid.

Vide verbum lsrael, et indicem sacrae Scripturse, Nu- merorum 31.

INDEX RERUM.

Relationes divinae cur non possint esse supernaturalia instrumenta, neque habere potentiam obedientalem activam respectu alicujus effectus. d. 9, s. 1

RELIGIO ET RELIGIOSUS.

Propter Religionis statum cur necesse non fuerit, spe- ciale sacramentiun institui. q. 65, a. 1

Religiosis invitis, vel insciis, non potest superior ipsa sacrificia, vel aliorum operum satisfactiones aliis applicare, licet quandoque id juste praecipere pos- sit. d. 79, s. 9

Perfectissimus actus exterior Religionis in sacrificandi cultu consistit. d. 49, s. 9

Religionis votum. Vide verbum Votum.

Religiosi quando, et quomodo, et quibus possint Eu- charistiam ministrare. Vide Eucharistia, § Minister.

Quae motiva in Eucharistia ad extollendam Religionis virtutern. Vide Eucharistia, § Institutio.

REMISSIO.

Remissio peccati. Vide Peccatum.

Remissio poenae. Vide Baptismus et Missa, § Effectus.

REPROBATIO.

Cum quis ex defectu intentionis ministri non manet baptizatus, et ideo reprobatur, suo peccato mortali aut originali, tanquam causae per se, ministro vero, ut causee per accidens, ejus reprobatio tribuenda.

d. 13, s. 2 RITUS.

Ritus servandi in uniuscujusque sac"rarnenti adminis- tratione. Vide Singula sacramenta, § Ritus.

SACERDOS ET SACERDOTIUM.

Quanta semper reverentia sacerdotes habiti. d. 46, s. 6 Cum plures sacerdotes, quando ordinantur, simul cum

Episcopo consecraDt, componuut cum illo unum

integrum ministrum. d. 61, s. 4

In naturoe lege primogeniti erant sacerdotes. In lege

scripta erant ex tribu Levi et Aaron familia, in lege

gratioe supernaturaliter consecrantur. d. 73, s. 5 Potestas sacrificandi et consecrandi non distinguuntur

in sacerdote. d. 75, s. 4

Sacerdos tenetur de sacrificio participare, et proba-

bile est, hanc obligationem esse a jure divino.

d. 75, s. 5 Alienis ovibus sine licentia ministrans sacramenta pec-

cat. d. 16, s. 1

Sacerdos, si extra sacrificium communicet, tenetur

uti stola, sed non sub mortali. d. 68, s. 1

Quantumvis ab Ecclesia praecisus, non amittit minis-

terium, quod in persona Christi exercet. d. 34, s. 2 Sacerdos, cum degradatur, usu Ordinis, non Ordine

ipso perpetuo privatur. d. 36, s. 3

Qualiter se habeat respectu matrimonii et pcenitentioe,

vide eisdem verbis. An possit ex dispensatioue

Papae aliquosprdines conferre, et quos. Vide Ordo.

Omnia, quoe ad ipsum pertinent, quatenus minister

Missae est, vide Missa, § Minister. Vide verbum

Confirmatio, § Minister.

SACRAMENTALIA.

Sunt ceeremoniae et circumstantiae religiosae, adjunctae sacramentis, vel sacrificio, extra eorum essentiam.

d. 15, s. 1

Mediate tantum respiciunt cultum Dei, hominumque

sanctifieationern, in quo differunt a sacramentis et

sacrificio. d. 15, s. 1

Eorum ususpius, et ad religionem spectans. d. 15, s. 2 Ex fine vel ritu distinguuntur. d. 15, s. 1

Ad quatuor utilia. d. 15, s. 2

Materia et forrna eorum et ritus a potestatem habente

instituenda. d. 15, s. 3

Interdum ad imitationem Christi introducta, non ta-

men ab eo immediate instituta. ibid. Sed per Apos-

tolos vel eorum successores. ibid.

Quce ab Apostolis, quae a Conciliis instituta, qui co-

gnoscendum. d. 15, s. 2

A quo possint mutari. ibid.

Ministri eorum ab eo designari possunt, a quo et ipsa

institui. ibid.

Regulariter, qui potest sacramentum, ad quod ordi-

nantur, conferre, potest ea ministrare. ibid.

Possunt esse valde meritoria, licet non conferre gra-

tiam habitualem, aut auxiliantem ex opere operato.

ibid. Speciale auxilium gratiae impetrant, si ad id ex se or-

dinentur. ibid.

Quomodo interdum remittant venialia. d. 15, s. 4,

Non sunt ad reatum pcenae remittendum instituta, li-

cet potuerint institui. ibid.

Multa habent efficaciam coercendi et expellendi dae-

mones. ibid.

Quoe efficacia supernaturalis est, et a sanctitate mi-

nistri independens. ibid. Sed moralis tantum. ibid. Aliqua habent vim conferendi beneficium temporale,

et quomodo. ibid.

Ea ministrans in peccato mortali, secluso contemptu

non peccat mortaliter. d. 16, s. 3

SACRAMENTUM.

A sacro dictum. q. 60, a. 1

Variae hujus nominis significationes. ibid.

Accommodatum jam est ad significandum signa sensi-

bilia specialem gratiam continentia et significantia.

ibid. Apud Latinos idem significat, quod apud Graeeos mys-

teriurn. ibid.

A sanctitate denominatur, ut a forma extrinseca, et ut

a termino. ibid.

Dicithabitudinemsigni sanctitatis. ibid. Et quasi causoe

formalis, conferentis sanctitatem aliquam, saltem

extrinsece. ibid.

SACRAMENTORUM DOCTRINA.

Licet difficilis, suavis et utilissima. Partim speculativa, partim practica.

SACRAMENTI ESSENTIA ET SIGNIFICATIO.

ibid. ibid.

Est signum sacrum ex parte rei significantis et signi-

ficatse seu significationis. d. 1, s. 1

Sacramentum et sacrificium, in quo conveniant et dif-

ferant. d. 1, s. 2

Debet sacramentum, esse caeremonia ex parte mate-

riae instituta ad conferendam aliquam sanctificatio-

nem, et perfectam animae sanctitatem significandam.

ibid. Non significat, aut necessario confert gratiam ex opere

operantis. ibid.

Univoca ratio sacramenti ex univoca sanctitatis signi-

ficatione sumenda. ibid.

Significare potest perfectam gratiam, et conferre im-

perfectam. ibid.

INDEX RERUM.

Abstrahit a signo deinonstrativo, vel promissivo, seu

hypognostico. d. 1, s. 2

Quomodo signiun practieum. ibid.

Conferre et significare sanctitatem quomodo consti-

tuant essentiam sacramenti. ibid.

Gur magis in ratioue signi, quam causse sanctilatis,

ejus essentia consistat. d. 15, s. 3

Est signum humanum et sensibile. ibid.

Est siguum ad placitum, et qualiter ex impositione

significans. ibid.

Ejus partes ad modum partium entis artificiosi unitae,

aliquomodo unum per se constituunt. d. 1, s. 4 Duae definitiones sacramenti. ibid.

MATERIA.

Constare debet sacramentum re sensibili aliquam ana- logam similitudinem habente cum re, quam signi- ficat. d. 1, s. 3. et cur. ibid.

Haec proportio interdum est in vocum significatione, qu<E respectu sacramentalis se habet ut materia.

ibid.

Non omne sacramentum constat rebus et verbis, ut rnateria et forma. d. 2, s. 1

Materiee hujus determinationem potest Deus bomini committere. d. 2, s. 3, et d. 4, s. 3

INSTITUTIO SACRAMENTORUM.

A solo Deo, vel ab ejus potestatem habente institui possunt. d. 1, s. 2

Publica et stabili lege eis significatio imponenda. d. 1,

s. 3

Etsi nullum esset peccatum expiandum, poterant a Deo institui. d. 3, s. 3

VOTUM SACRAMENTI.

Per sacramentum in voto nequit dari effectus directe pugnans cum reaii ejus susceptione. d. 41, s. 1

Sacrameutum in voto non causat effectum ex opere operato. d. 28, s. 4

UTTLITAS.

Non sunt ex se sacramenta necessaria. q. 61, a. 1

Sola sacramenta, quoe per se primo conferunt primam

gratiam, sunt media necessaria ad salutem ex insti-

tutione. d. 40, s. 2

Utilitates significationis sacramentorum. d. 3, s. 3

EFFICIENTIA SACRAMENTORUM.

Supposita divina promissione, effectus sacramenti est

infallibilis obice deficiente. d. 40, s. 2

Seclusa promissione non habet effectum. ibid.

Jocosa intentio ministri non destruit sacramentum.

d. 13, s. 2

Nec contrariae ejus voluntates, si sufficientem inten- tionem non excludant. ibid.

De intentione ejus sufficit moralis certitudo. ibid.

Ut sacramentum fiat, ministri intentio requiritur, sal- tem virtualis. d. 13, s. 3

Absoluta, vel conditionata, quae statim transeat in ab- solutam. ibid. Peccat vero minister sine causa ad- hibens talem conditionem. ibid. Quod si conditio sit de futuro, nullum reddit sacramentum. ibid. Si de divina scientia seu praedestinatione, reddit sa- cramentum incertum. ibid.

Non est contra substantiam sacramenti omnis intentio, quae est contra bonos mores. d. 20, s. 3

Debet cadore in determinatam personam et materiam sine substantiali errore. d. 13, s. 3

Qui error substantialis in intentione ministri. ibid.

Membra etiarn abscissa assumit Christus, ut ministros sacramentorum. d. 13, s. 4

Miuistrare sacramenta pertinet ad pastores Ecclesiae.

d. 16, s. 1

Potestas ministrandi licite, supponit potestatem confi- ciendi sacramentum, etadditjus seu jurisdictionem.

ibid.

Minister, si de hac potestate ita dubitet, ut non pro- babilius judicet se habere illam, non potest nisi ex urgente causa ministrare. ibid.

Solus qui licite potest ministrare, potest ad id obli- gari. ibid.

Haec obligatio interdum ex charitate, interdum ex justitia oritur, et quomodo. ibid.

Peccat graviter minister, mutando formam vel mate- riam, et utendo incerta licet probabili, cum potest certam adhibere, et non habendo debitam intentio- nem. d. 16, s. 2

Imo mutando vel omittendo ritum accidentalem, nisi ex levitate materiae sit tantum veniale. d. 16, s. 5

Ignorantia facti saepe posset illuin excusare, non vero juris regulariter. d. 16, s. 2

Minister ex officio, si non sit in gratia, tenetur sub mortali se praeparare ad illam, ut ministret sacra- mentum. d. 16, s. 3

Alias erit mortale, eoque gravius, quo minister indi- gnior fuerit, et dignius saciamentum. ibid.

Per solam attritionem cognitam non se praeparat, nisi conteratur vel confiteatur ; alterum enim suffi- cit. ibid.

Clerici inferiores subdiacono licet in peccato mortali proprium munus exerceant, non peccant mortaliter, imo nec diaconus aut subdiaconus regulariter. Nec Episcopus sacramentalia exercens. d. 16, s. 3

Nec qui non ex officio, sed ob necessitatem private ministrat. d. 16, s. 4

Solum nominatim excommunicati, et notorius per- cussor clerici, ut non toleratus, vitandus est in sa- cramentorum ministerio. d. 18, s. 1

Dans sacramentum indisposito, et contra speciale sui muneris praeceptum, et contra generale non coo- perandi alterius delicto, peccat graviter. d. 16, s. 4

Quae diligentia adhibenda a ministro, ut de alterius dispositione constet. ibid.

USUS SACRAMENTORUM.

Aliquando divino, interdum Ecclesiastico jure prae- ceptus. d. 17, s. 1

Per accidens potest esse obligatio sacramenti, cujus per se non est praeceptum. ibid.

NOMINA SACRAMENTORUM EX SCRIPTURA ET PATRIBUS.

Verba visibilia rerum divinarum, signacula, sacra si-

gna, signa mystica. d 1, s. 1

Spiritualis medicina contra vulnera peccati. ibid.

SACRAMENTA NOV^ LEGIS.

AN SINT ET QUOT.

Sunt in nova lege vera sacramenta, d. 6, s. 1

Septem tantum species ultimae sacramentorum.

q. 65, a. 1

Cur non plura sacramenta, ex proportione vitee cor-

poralis et spiritualis ostenditur. ibid.

Ordo inter illa ex ipsorum fine. q. 65, a. 2

INDEX RERUM.

ESSENTIA ET SIGNIFICATIO.

Essentialiter habent significare gratiam, gloriam, et Christum utriusque auctorem, et sanctitatem, quam conferunt. d. 1, s. 2

Sex immediate significant gratiam et gloriam, mediate Christum, Eucharistia e converso. ibid.

Sunt signa commemorativa passionis, et prognostica gloriae. ibid.

ln eis prius sanctificatio, quam significatio intenditur.

ibid.

In omnibus reperiuntur res tantum, sacramentum tan- tunx, res et sacramentum simul. d. 1, s. 3

Eorum definitio. d. 1, s. 4

Sacramentum in his, quse in usu consistunt, pro toto composito, subjectoque sacramentalis significationis supponit. d. 2, s. 2. In quibus applicatio et usus sacramenti non distinguuntur. d. 42, s. 4

Tum existere dicitur sacramentum, cum perfeete signi- ficat. d. 8, s. 2

MATERIA ET PARTES COMPONENTES.

Cur sub sensibili materia condita. q. 60, a. 1

Nec dedecebat perfectionem novae legis. d. 6, s. 1 Materia sacramenti aliquando est determinata in specie,

aliquando in genere lantum. d. 2, s. 3

Juxta usum humanum eadem vel diversa censenda.

d. 2, s. 2 Omnia novae legis sacramenta componuntur ex rebus

et verbis, saltem secundum aliquam proportionem.

d. 2, s. 1 Compositio hsec fit media aliqua unione. d. 2, s. 2.

Morali potius quam physica. ibid.

Non est necessaria physica concomitantia vel aliqua-

rum partium coexistentia. ibid.

FORMA ET SIGNIFICATIO.

Forma sacramenti magis determinata quam materia.

d. 2, s. 3 Mutatio verborum formEe in alia non destruit sacramen-

tum, dummodo substantialem sensum non mutet.

d. 2, s. 4 Etiamsi fiat a ministro volente novum ritum introdu-

cere, nisi ponat verbum ambiguum ex intentione

sensus falsi. d. 2, s. 5

Verba sequivoca, in sensu formae prolata et ex inten-

tione et aliis circumstantiis, non mutant formam

sacramenti. ibid,

Subtraciio particulae, et omnis mutatio, quae sensum

non variat, accidentalis est, et ibid. de aliis muta-

tionibus. d. 2, s. 4

Communioribus verbis secundum Ecclesiae usum est

forma explicanda. ibid.

Non oportet vulgari lingua proferri. ibid.

Mutatio verborum formae in Scripturam vel nutus in

matrimonio solum valet. ibid.

Error in forma non expressus, non destruit sacra-

mentum. d. 2, s. 5

Non est necesse, ut forma explicet omnes causas

sacramenti. q. 66, a. 5

COMMUNIA MATERIJE ET FORMjE.

Utraque significat. d. 2, s. 2

Debent esse determinata juxta Christi institutionem.

d. 2, s. 3

Mutatio substantialis in qualibet destruit sacramentum,

secus accidentalis. d. 2, s. 4

Materia et forma eadem ubique, non tamen ritus.

d. 2, s. 6

INSTITUTIO.

Quae a Christo facta, nullo modo ab Ecclesia potest mutari. d. 2, s. 6

In multis excedit institutionem sacramentorum legis veteris, d. 6, s. 2

Delegata potestas instituendi sacramenta, licet potuerit communicari, nulli tamen creaturae communicata, nec communicanda. d. 12, s. 2

Nec secundum ralionem genericam, nec specificam, omnia ad dandam primam gratiam instituta, sed vel illam, vel aliquod gratiae augmentum. d. 7, s. 2

NECESSITAS.

Omnia utilia, non tamen onmia necessaria. q. 75, a. 4

Necessitas medii et praecepti respectu sacramentorum

quae. ibid.

EFFICACIA.

Per utramque partem efficiunt. d. 2, s. 2

Non additur illis aliqua qualitas, per quam causent.

d. 7, s. 1 Per quid eleventur. d. 9, s. 1

Ut instrumenta physica causant gratiam habitualem,

sacramentalem moraliter tantum. d. 9, s. 1 et s. 2 Neque ad hoc indigent propria actione. d. 9, s. 1.

Quando causant. d. 8, s. 2

Ad effectum, qui interdum datur, recedente fictione,

moraliter tantum concurrunt. d. 9, s. 2

Magis repugnat sine gratia reddere hominem gratum,

quam gratiara producere. d. 9, s. 1

Ut in voto, non causant gratiam ex opere operato.

d. 8, s. 1

SUBJECTUM SACRAMENTI.

Omnes et soli viatores sunt sacramentorum capaces, Angeli tantum de potentia absoluta, irrationalia vero sacramentalium tantum. d. 14, s. 1

Status viee quoad hoc a nativitate inchoatur. ibid.

Tenetur suscipiens adhibere necessaria ex parte sua ad substantiam, et decentem modum recipiendi sa- cramentum. d. 17, s. 2

Non semper tenetur accedere in gratia. ibid., sed dispositus ut illam suscipiat. ibid.

Graviter peccat petendo a non habente vel irrite utente potestate. d. 18, s. 1

Et a prohibito, excommunicato et haeretico, licet rite daturo et parato. ibid.

Non vero semper peccat recipiens sacramentum a publico concubinario. ibid., vel ab eo, qui cum possitlicite dare, daturus non est sine peccato. ibid.

Ex justa causa interdum hoc licere, et quando, ac quomodo, late tractatur. ibid.

Sufficiet petenti, quod sibi moraliter non constet de indispositione ministri. ibid.

DISPOSITIO.

Per ordinem ad gratiam habitualem pensanda. d. 7, s. 2

Quodcumque mortale, actuale vel habituale, non de- testatum, saltem per attritionem, impedit effectum sacramenti, secus veniale. d. 7, s. 4

Ad recipiendam remissionem peccati mortalis, et pri- mam gratiam per sacramentum, requiritur dispositio per aliquem actum saltem attritionis, quae in sacra- mentis vivorum non sufficit, nisi per accidens. ibid.

In habente tantum originale, sufficit voluntaria con- versio, qua propriam justificationem et divinam amicitiam amplectatur. d. 8, s. 1

Ad augmentum gratise sufficit status gratiae. d. 7, s. 4

INDEX RERUM.

Quae dispositio ad sacramentalem gratiam. d. 7, s. 4 Et ut crescat sacramenti effectus. d. 7, s. 5

Dispositionum aequalitas nnde sumenda. d. 8, s. 2 Nulla qualitas per modum ornatus producilur a sacra-

mentis d. 9, s. 1

Ut sacramentum adulto collatum sit validum, requiri-

tur ejus voluntas formalis, virtualis, vel interpreta-

tiva. d. 14, s. 2

Non tamen fides, justitia vel poenitentia, nisi in sacra-

mento confessionis. ibid.

Omnis vera justitia per sacramenta incipit, augetur

vel reparatur. q. 60, a. 1

Omnia causant gratiam habitualem ex opere operato,

obice deficiente. d. 7, s. 2 et s. 4

Aliqua conferre possunt primam gratiara, imo omnia

aliquando. m d. 7, s. 2

Virtutes et Spiritus Sancti dona simul cum gratia con-

feruntur vel augentur. ibid.

Unumquodque suam propriam gratiam sacramentalem

efficit. d. 7, s. 3

Sacramenta vivorum non remittunt mortale nisi in voto

poenitentiai. d. 7, s. 4

Effectus sacramenti nec ex Dei voluntate vel proedes-

tinatione, nec ex ministri merito, vel impetratione

augetur. d. 7, s. 5

Quo major dispositio, effectus est major. ibid.

Effectus proprie sacramentalis non datur per votum

sacramenti. d. 8, s. 1

Omnia, quae imprimunt characterem, habent suum

effectum recedente fictione. d. 28, s. C

Non omnia characterern imprimunt. d. 11, s. 1

Quae imprimunt, prius moraliter efficiunt illum quam

gratiam. ibid.

Non suppletur a D;o, si irritum fiat sacramentum.

q. 64, a. 8

Ule verus est minister, quem Christus designavit seu instituit. d. 13, s. 1

Medio sacramento efficit effectum sacramenti, nec ha- bet alium influxum. q. 74, a. 1

Consecratio, bonitas vel fides ministri, nihil confe:t

ao substantiam vel majorem effectum sacramenti.

q. 74, a 1, et d. 13, s. 4

Soli homines ministri sacramentorurn, licet non omnes.

d. 13, s. 1

Neque Angeli de potentia ordinaria, nec anima sepa- rata, bene tamen homo, etiam cum corpore glorioso resurgens. q. 74, a. 7

Minister sacramenti non se gerit ut preecise referens alterius voluntatem, sed potestate utens. d. 13, s. 2

Minister ab Ecclesia prohibitus, si omnia requisita adhibeat, licet ministrando peccet, verum conficit sacramentum. d. 2, s. 6

Triplex potest haberi intentio circa sacramentum.

q. 74, a. 8

Requiritur intentio faciendi quod Christus et Ecclesia, non externas operationes tantum. d. 13, s. 2

Defectus intentiouis irritat sacramentum. q. 74, a. 8

Semper prsesunienda, nisi defectus constet exterius.

ibid.

Cur perfectiora et digniura sacramentis veteris legis.

q. 60, a. 1 latius. d. 6, s. 2

Quem ordinem perfectionis servent. q. 75, a. 3

NOMINA EX SCRIPTURA ET PATRIBUS.

Septem columnae, quas sibi divina sapientia excidit, nt supra eas Ecclesiae domum aedificaret. q. 00, a 1

Septein uberrimi gratiae fonlis, quos Verbum Dei in sua domo perenues esse voluit. ibid.

ERRORES VARII.

Error dicentium non requiri determinata verba, sed verbum concionatorium tantum, impugnatur.

d. 2, s. 3

Qui hoeretici omnialaec sacramenta negarint. d. 6, s. 1

Error dicentium non conferri gratiam nisi excitando fidem refellitur. d. 7, s. 1

Error etiam confutatur dicentium, non significare sanctificationem, sed divinam tantum benevolentiara aut praedestinationem vel esse sigilluin justitiae ac- ceptae per fidem. d. 1, s. 2

SACRAMENTA VETERIS LEGIS.

Alia praeter circumcisionem, quee ad tria capita redu- cuntur. d. 5, s. 2

Non oranes caeremoniae illius legis fuere sacramenta, sed quae circa inanimata, sacramentalia tantum. ibid.

ESSENTIA.

Eorum definitio. d. 1, s. 4

Univoce conveniunt cum sacramentis novae legis.

d. 1, s. 2. Eorumque discrimen. ibid.

Fuere nostrorum flgurae et significabant gratiam per

Christum dandam. ibid.

Non significabant gratiam ut post illum statum conse-

quendam. ibid.

Non habuerunt propriam materiam et formam, deter-

minatum tamen ritum. d. 2, s. 3

Omnia a Deo immediate instituta. d. 12, s. 1

Ex praecepto tantum necessaria his, qui ex lege cir-

cumcidebantur vel legem profitebantur. d. 5, s, 2 Nec ut physicae, nec ut rnorales causae gratiam confe-

rebant ex opere operato, quia eam non continebant.

d. 10, s. 2 Merebantur per illa justi de condigno gratiae augmen-

tum. d. 10, s. 3

Non imprimebant characlerem. d. 11, s. 1

SACRA.

Sacra dicuntur omnia deputata ad sacramenta vel sacrificia peragenda. d. 15, s. 1

SACRIFICIUM.

Aliquae significationes metaphoricae hujus nominis.

d. 73, s. 2. Ejus etymologia. ibid.

Quid proprie sacrificium dicatur. ibid.

Proprius de actione sacrificandi, quam de re sacrificata

dicitur. d. 73, s. 4

In quo conveniant et differant sacrificium et sacra- mentum. d. 1, s. 1

Sacrificium sub genere signi ad placitum constituitur.

d. 83, s. 1

Praecipua sacerdotis actio est sacrificium. ibid.

Supremum latriae cultum continet. d. 83, s. 2

Moralis significatio de ejus essentia, non mystica, licet probabile sit omnia sacrificia a Deo instituta mysti- cam habuisse. ibid.

Duplex sacrificii definitio. d. 83, s. 6

Internus cultus, sacrificandi propositum, vocalis laus

1NDEX RERUM.

divina, mors martyrum solum analogice dicuntur sa-

crificia. d. 88, s. 6.

Non est de jure natui'oe, licet sit valde accommodatum

ad implendum preeceptum naturale colendi Deum.

d. 73, s. 8 In unoquoque sacrificio, cultus Dei externus, mystica

significatio et satisfactio pro peccato consideranda.

d. 74, s. 1 Ratio sacrificii potior ratione sacramenti, licet non in

omnibus inferioribus. d. 76, s. 2

Diversus ritus in sacrificando, si idem semper motivum

adsit, constituit diversa specie sacrificia, quatenus

sensibilia signa sunt , non qua actus virtutis.

d. 76, s. 1 Non est de essentia sacrificii, quod proximum offerens

de illo participet. d. 75, s. 5

Vide Sacramentum, § Essentia.

MATERIA ET FORMA.

Materia sacrificii consistit in oblatione rei permanentis Deo immediate facta. d. 73, s. 5

Oblatum et rem oblatant comparando, heec utmateria, llla se habet ut forma. ibid.

Per hanc oblationem debet immutari res oblata et qualiter. d. 73, s. 5, et d. 75, s. 5

Non est necessarium in omni sacrificio re distingui actiones, quibus res consecratur, offertur, et immu- tatur, seu consumitur, sed sufficit esse ratione dis- tinctas. d. 75, s. 5

Requiritur tamen in quovis sacrificio aliquid, quod ab aliquo alicui pro aliquo offeratur, non tamen oportet heec omnia esse realiter distincta, d. 73, s. 5

Requiritur etiam altare et legitimus minister. ibid.

INSTITUTIO.

Ad sacrificia instituenda satis magna causa est gratia- rum actio. d. 3, s. 1

Sacrificiorum usus fidelibus et infidelibus communis. d. 78, s. 2. Semper potuerunt homines sacrificia instituere, licet Deus in aliqua republica hanc potes- tatem sibi reservaverit. d. 78, s. 3

Necessaria est ad hoc publica auctoritas. d. 78, s. 4

QUOTUPLEX SIT.

Aliud honorarium, aliud in expiationem peccati, d. 1, s. 2. Aliud legis naturse, aliud scriptte, aliud gra- tiee, et in quo heec inter se differant. d. 73, s. 7

Sacrificia, quae ex animalibus fiebant, hostia et victima; quoe ex terrae fructibus, immolationes; quee ex liquo- ribus, libamenta dicebantur. ibid.

Aliud holocaustum, aliud hostia pro peccato, aliud hostia pacifica. ibid.

Aliud cruentum, aliud incruentum. ibid,

Alia in varios quaeque fines instituta. ibid.

Sacrificium propitiatorium triplex. d. 74, s. 1

EFFECTUS ET MINISTER.

Cur idem sacrificium multis prodesse et pro pluribus offerri possit, non vero sacramentum. d. 1, s. 1

Minister sacrificii sacerdos, qui publica debet auctori- tate designari vel consecrari. d. 73, s. 4

SACRIFICIUM NOV.E LEGIS.

Cur Deus sibi reservaverit institutionem sacrificii in hac lege. d. 73, s. 3

Est in hac lege verum sacrificium quod unicum cum sit , omnes sacrificiorum rationes perfectissime con- tinet. d. 74, s. 1

Potuit esse in hac lege sacrificium cruentum, quod valde excederet cruenta legis veteris. d. 74, s. 1

Cur in hac lege unicum sit sacrificium, cum tot sacra- menta. d. 74, s. 4

Vide verbum Missa.

SACRIFICIA VETERIS LEGIS.

Multa fuere, quae tamen non erant sacramenta. d. 1, s. 1 Univoce participant rationem sacrificii cum nostro.

d. 1, s. 2 In alicujus rei interitu potius, quam in effectione seu ] productione instituta. d. 75, s. 5

SACRIFICIA LEGIS NATURiE.

Etiam lege naturee, fuit sacrificium cruentum et in- cruentum. d. 73, s. 8

Vide verbum Lex naturee, et verb. Melchisedech.

SANCflFICATIO.

Duplex, alia interna et perfecta, alia legalis et imper- fecta. d. 1, s. 2

SANDALIA.

Sandalia Episcoporum specialem habent benedictio-

nem. d. 82, s. 3

Olim sacerdotes utebantur sandaliis. ibid.

SANGUIS.

Pars est corporis humani vivi, non vero mortui. d. 15,

s. 4 Semper habet diversam formam intra corpus et extra.

ibid.

SATISFACTIO.

Non est pars essentialis, sed integralis sacramenti poe- nitentiee, valetque sacramentum, licet illa omiltatur vel non injungatur. d. 33, s. 1

Intensio satisfactionis in multitudine satisfactionis con- sistit. ibid.

Opera satisfactoria qualiter imponi possint baptizando.

q. 68, a. 5

Signum ad placitum non constituitur per relationem realem, nec rationis, sed per extrinsecam denomi- nationem. d. 2, s. 1

Supponit pro tota adeequata materia imposita ad si- gnificandum. d. 2, s. 2

In eo totalis forma est significatio imposita, reliqua ut materia se habent. ibid.

In his signis seepe contingit dari signum rei, et signum signi. d. 74, s. 2

Signi ad placitum ratio non mutatur metaphysice ex eo, quod magis vel minus duret, mutatur tamen moraliter. d. 1, s. 3

SILIGO.

Delitias tritici, Hispane, Candeal, significat. d. 44, s. 1

SIMON MAGUS.

Ab Apostolis baptizatus , nunquam tamen confirmatus fuit. d. 28, s. 5

Quee spei motiva in Eucharistia. Vide Eucharistia, § Institutio.

SPECIES.

Species rerum fidei. Vide verbum Fides.

INDEX RERUM.

Species sacramentales. Vide Eucharistia, § Species sa- cramentales.

Variae ejus acceptiones apud auctores. d. 44, s. 1

An sit materia Eucharistiae. Vide Eucharistise materia.

STATUS INNOCENTI.E.

In eo esset cultus Dei externus, quo homines publice

Deum colerent. d. 3, s. 1

Haberet, si durasset, vera sacrificia. d. 3, s. 2

Per species et signa sensihilia cognoscerentur res fidei.

ibid. Essent in eo statu imagines, scripturae, signa vocalia,

et aliae figurae. d. 3, s. 3

Homines contemplationi continuo fere vacarent, ibid. Si Christus tunc non esset venturus, probabilius quod

sacramenta non forent; si autera esset venturus, non

essent ante ejus adventum. ibid.

Ex qua suppositione probabilius est futurum Eucha-

ristise sacramentum. d. 3, s. 3. et latius. d. 41 s. 5 Baptismus, pcenitentia, extrema unctio et confirmatio

non potuissent esse, secus matrimonium et Ordo.

d. 3, s. 3 Hominibus, si tunc peccarent, sufficiens remedium

esset contritio. d. 4, s. 1

Illis autem spatium poenitentiae concedendum ut Adae,

probabilius est. d. 3, s. 3

Non fuit de facto in eo statu, quo tempore duravit,

aliquod sacramentum. ibid. An vero futurum fuisset

si status duraret, incertum est. ibid.

Vide verhum Adam.

STOLA.

Idem quod orarium significat. d. 82, s. 2

Slolae usus inferioribus diacono non conceditur, illi vero cur sub humero gestare praecipiatur. ibid.

Vide verbum Missa, § Minister.

SDBDIACONUS.

An peccet exercendo suum officium in mortali. Vide Sacramentum novae legis, Baptismus, et Eucharistia, § Minister.

SUBSTANTIA.

Propriam praesentiam habet, cum qua potest seclusa quantitate manere. d. 46, s. 2, et d. 48, s. 1

Haec praesentia divisibilis est in ordine ad spatium ex propria ratione. d. 48, s. 1

Substantia seclusa quantitate sive rediret ad punctum, sive divisibili spatio praesens maneret (quorum utrumque est possibile, neutrum necessarium), non necessario esset tota in toto, et tota in qualibet parte. ibid.

Implicat partes substantiae sublata quantitate redire ad unam indivisibilem entitatem. ibid.

Habet propriam extensionem substantialem, substan- tialiaque indivisibilia, quibus hae partes continuan- tur. ibid.

Sicut per quantitatem habet duplicem extensionem in ordine ad se et ad locum, ita et duplicem aequa- litatem. d. 48, s. 4

Separata a quantitate capax est preasentiae et actionis ex divina virtute. d. 49, s. 1

Cur separatis accidenlibus a substantia statim desinat esse. d. 50, s. 6

XXI.

SUBSTANTIALIS MODUS.

Modus, qui ad constitutionem vel complementnm sub- stantice non concurrit, non potest esse substautialis.

d. 47, s. 2

SYMPATniA.

Sympathia potentiarum non pendet ex loco, sed ex identitate animae, in qua potentiae radicantur. d. 48,

s. 6

TEMPLUM.

Vide Ecclesia, et Missa, § Ubi celebranda.

TEMPUS.

Tempus intrinsecum non potest in eadem re secun- dum idem esse multiplicari. d. 48, s. 4

THEOLOGIA.

Evidenter solvit argumenta contra fidei mysteria non negative tantum, sed positive. d. 46, s. 7

Ut suprema sapientia de reliquis scientiis judicat, il- lasque corrigit. d. 49, s. 4

Traditio Ecclesiae circa rem fidei, quando ab Aposto- lis, quando a Christo immediate emanasse intelliga- tur. d. 11, s. 1

TRANSUBSTANTIATIO.

Quam convenienter hoc nomen significet conversio- nem, quse fit inEucharistia. d. 50, s. 1

Includit quidquid est de ratione conversionis, et ali- quid superaddit, per quod a caeteris conversionibus differt. d. 50, s. 2

Ut passiva et ut activa considerari potest, et quid utra- que sit. d. 50, s. 3

Nullatenus in praedicamentali relatione consistit, sed in dependentia effectus a causa per modum cujus- dam fieri. ibid.

Substantia panis, quae transubstantiatur, nullo modo manet in Eucharistia, imo neque in rerum natura, nec secundum materiara, nec secundum formam, sed secundum accidentia tantum. d. 49, s. 2 et 3

Nec manet subsistentia, suppositalitas, neque existen- tia panis. d. 49, s. 4

Non solum transubstantiatio, sed nec transmulatio fieri potest inter specificas differentias tantum, manente eodem individuo generis, ut subjecto talis transmu- tationis. ibid.

In transubstantiatione vera et realis actio intercedit, qua corpus Christi sub speciebus constituitur, quae circa Christi corpus versatur. d. 50, s. 3

Terminus transubstantiationis non est preesentia cor- poris Christi in loco, ubi erat panis, nec aliqua ejus unio cura speciebus. d. 50, s. 4

Proprius ejus terminus est substantia corporis Christi, quatenus illam jam praeexistentem et productam attingit per modum verae conservationis. ibid.

Transubstantiatio non est actio tantum adductiva, etiam ex mente D. Thomae. ibid.

Implicat, panem transubstantiari in Christi corpus, nisi in aliqua re, vel modo aliter se habeat corpus Christi. d. 50, s. 5

Transubstantiatio vel acquisitio preesentiae, quae illam comitatur, non est propria mutatio. ibid.

Licet habeat quidquid infiuxus creativus, non tamen fit per modura creationis. ibid.

INDEX RERUM.

In transubstantiatione panis substantia desinit ex vi actionis positivae, et qualis sit. d. 50, s. 6

Substantia panis in transubstantiatione non annibila- tnr, imo etiam si illi non succederet Christi corpus, non annihilaretur ex vi actionis, qua modo desinit,

d. 50, s. 7

Tota transubstantiatio in uno instanti perficitur, quod est primum esse corporis Christi sub speciebus, et primum non esse substantite panis. d. 50, s. 8

Per illam totus panis in totum Christi corpus conver- titur, ita ut materia in materiam, et forma in for- mam convertatur. d. 50, s. 10, et d. 51, s. 4

Non repugnat per transubstantiationem aliqua etiam accidentia desinere. d. 56, s. 1

Actio instrumenti ad transubstantiationem concurren- tis, ubi recipiatur. d. 50, s. 4

Actio est ex omni parte supernaturalis, et mirabilius opus creatione, non vero incarnatione. d. 50, s. 8

Plura concurrunt miracula in hoc opere, et quaa sint.

ibid.

Egregia comparatio Eucharistise et Incarnationis.

d. 51, s. 6

An sit miracdlum. d. 50, s. 8

TYPHA.

Materia dubia est sacramenti Eucharistiae. d. 44, s. 1

VERBUM.

Verbum concionatorium non est necessarium sacra- mentis. d. 2, s. 2

Verba, ex quibus constant sacramenta, quae sint, quando mutentur, et cum qua mutatione destruatur sacra- mentum. Vide Sacramentum, et Sacramenta novae legis, § Materia, et § Forma.

VERBUM DIVINUM.

Quomodo sit-in Eucharistia. Vide Christus in Eucha- ristia, § Verbum divinum, et Unio hypostatica.

VERITAS.

Vide Propositio.

Vinum album et nigrum solum accidentaliter diffe- runt. ibid.

Vinum congelatum non amittit veram vini substan- tiam. d. 45, s. 1

Vide Eucharistia, § Materia.

VIRTUS.

Virtutes quo modo infundantur per sacramenta. Vide Sacramenta novse legis, § Effectus.

De potentia absoluta fieri potest visio objecti non existentis. d. 53, 'S. 4

VIVENS ET VITA.

Vita spiritualis cur non indigeat tanquam medio sim- pliciter necessario, cibo extrinsecus adveniente, si- cut corporalis. q. 73, a. 4

De viventibus proprie intelligitur principium Aristo- telis, Omnium natura constantium datum esse cer- tum terminum magnitudinis et parvitatis. q. 74, a. 2

UNCTIO.

Vide Confirmatio, § Materia.

UNIO.

Alia formalis, alia effectiva, et quid utraque sit, et per

quid inter se distinguantur. d. 47, s. 3

Inter substantiam et accidens nonpotest esse unio sub-

stantialis, neque ex accidentali et substantiali mista.

ibid. Cum subjectum et accidens uniuntur, necesse est,

unum quodammodo esse actum alterius. ibid.

Unio hypostatica non fit in natura, sed in persona.

d. 49, s. 2 Quse uniuntur, prius debent fieri sibi invicem prse-

sentia. d. 50, s. 4

Unio accidentis ad subjectum, modus est accidentalis,

ad prcedicamentuni talis accidentis pertinens. d. 46,

Vespera alia meridiana, alia nocturna, et quid utraque

sit. d. 41, s. 1

Vespera nocturna sequentis festivitatis initium apud

Hebraeos. ibid. Finem diei in Scriptura significat.

ibid. VINUM.

Solum vinum vitis simpliciter vinum, reliqui liquores, secundum quid tantum. d. 45, s. 1

Vovens ingredi in religionem, tenetur, quam primum moraliter possit, votum implere. d. 31, s. 2

Vide verbum Sacramentum, Sacramenta novae legis, ' Baptismus, § Votum, et Eucharistia, § Necessitas.

usus.

Usus rei aliquid supra rem ipsam addit. fd. 42, s. 4

EDS/WESTON JESUIT LIBRARY

BX890 .S8 1856 v.21 *****

Suarez, Francisco/R. p. Francisci Suarez

3 0135 00077 0873