Commentaria ac Disputationes in IIIam Partem D. Thomae, Quaestiones LX–LXV : De Sacramentis in genere

Commentaires et Disputes sur la IIIe Partie de saint Thomas, qq. 60–65 : Des Sacrements en général

Source : R. P. Francisci Suarez e Societate Jesu Opera Omnia, editio nova a Carolo Berton, Tomus vigesimus (Parisiis, apud Ludovicum Vivès, MDCCCLX), complectens Commentaria ac Disputationes in tertiam partem D. Thomae : de Sacramentis in genere, de Baptismo, de Confirmatione, de Eucharistia usque ad quaestionem LXXIV. Texte OCR depuis l'exemplaire scanné par Boston College Libraries, archive.org/details/rpfranciscisuare20suar.

QUiESTIO LX.

DE SACRAMENTIS, IN OCTO ARTICULOS DIVISA.

Post considerationem eorim, quas pertinent ad mysteria Verbi incarnati, considerandum est de Ecclesiae sacramentis, qux ab ipso

4 QUiEST. LX

Verbo incarnato efficaciam habent. Et prima consideratio erit de sacramentis in communi. Secunda de unoquoque sacramentorum in spe- ciali.

Circa primum quinque consideranda sunt :

1 . Quid sit sacramentum.

2. De necessitate sacramentorum.

3. De effectibus sacramentorum.

4. De causa eorum.

5. De numero.

Circa primum quseruntur octo :

1 . Utrum sacramentum sit in genere signi.

2. Utrum omne signum rei sacrse. sit sacra- mentum.

3. Utrum sacramentum sit signum unius rei tantum, vel plurium.

4. Utrum sacramentum sit signum, quod est res sensibilis.

5. Utrum ad sacramentum requiratur de- ierminata res sensibilis.

6. Utrum ad sacramentum requiratur si- gnificatio, quse est per verba.

7. Utrum requirantur determinata verba.

8. Utrum illis verbis possit aliquid addi, vel subtrahi.

ARTICULUS l.

Utrum Sacramentum sitin genere signi(4,d.l, quaest. 1, art. 1, qusest. 1, et art. 3, ad 1, et art. 4, quaest. 1, td 1).

1 . Ad \ sic proceditur. Videtur,quod sacra- mentum non sit in genere signi. Videtur enim sacramentum dici a sacrando, sicut medica- mentum a medicando. Sed hoc magis videtur pertinere ad rationem causse, quam ad ratio- nem signi. Ergo sacramentimi magis est in genere causse, quam in genere signi.

2. Prxterea, sacramentum videtur aliquod occultum significare, secundum illud Tobise 12 : Sacramentum Regis abscondere bonum est. Et Ephes. 3 : Quse sit dispensatio sacra- menti absconditi a sseculis in Deo. Sed illud, quod est absconditum, videtur esse contra rationem signi. Nam signum est, quod prseter speciem, quam ingerit sensibus, facit aliquid aliud in cognitionem venire, ut patet per Au- gustinum in 2, de Doctrin. Christian. (cap. 1, circa princ). Ergo videtur, quod sacramentum non sit in genere signi.

3. Prseterea , juramentum quandoque sa- cramentum nominatur, dicitur enim inDecret. (22, qusest. 5, cap. Parvuli qui sine setate) :

ART. l.

Parvuli, qui sine setate rationabili sunt, non cogantur jurare, et qui semel perjuratus fue- rit, nec testis sitpost hoc, nec ad sacramentum fid est, juramentum) accedat. Sed juramen- tum non pertinet ad rationem signi : ergo vi- detur , quod sacramentum non sit in genere signi.

Sed contra est quod Augustinus dicit in 10 de Civitate Dei, c. 15 : Sacrificium visibile, invisibilis sacrificii sacramentum, id est, sa~ crum signum est.

Respondeo dicendum, quod omnia, quse habent ordinem ad unum aliquid (licet di- versimode) , ab illo denominari possunt, sicut a sanitate, quse est in animali, denominatur sanum, non solum animal, quod est sanitatis subjectum, sed dicitur, medicina sana, in quantum est sanitatis effectiva : dixta vero in quantum est conservativa ejusdem, et urina, in quantum est significativa ipsius. Sic igitur sacrainentum potest aliquid dici, vel quia in se habet aliquam sanctitatem occultam (et secundum hoc, sacramentum idem est quod sacrum secretum) vel quia habet aliquem or- dinem ad hanc sanctitatem , vel causse, vel signi, vel secundum quamcumque aliam habi- tudinem. Specialiter autem nunc loquimur de sacramentis, secundwn quod important habi- tudinem signi, et secundum hoc sacramentum ponitur in genere signi.

Ad 'i ergo dicendum, quod quia medicina se habet ut causa effectiva sanitatis , inde est quod omnia denominata a medicina dicun- tur per ordinem ad unum primum agens, et propter hoc medicamentum importat causa- litatem quamdam.. Sed sanctitas, a qua deno- minatur sacramentum, non significatur per modum causse^ formalis vel finalis, et ideo non oportet, quod sacramentum semper importet causalitatem . ^^ ' ^^ ^'^^^ , '•^ >i^<t^.v^ ^^ \M^ '■«^^

Ad 9, dicendum, quod ratio illa procedit, secundum quod sacramentum idem est quod sacrum secretum. Dicitur autem non solum Dei secretum, sed etiam Regis, esse sacrum et sacramentum, quia secundum antiquos, sancta vel sacrosancta dicebantur, qusecum- que violari non licebat, sicut etiam muri ci- vitatis, et personse in dignitatibus constitutx. Et ideo illa secreta sive divina, sive humana, quse non licet violari, quibuslibet publicando, dicuntur sacra vel sacramenta.

Ad 3 dicendum, quod etiam juramentum habet quandam habitudinem ad res sacras, in quamtum scilicet est qusedam contestatio facta per aliquid sacrum. Et secundum hoc

UVhvW*!

DISPUTAT.

dicitur juramentim esse sacramentum, non eadem ratione, qua nunc hquimur de sacra- mentis, non tamen xquivoce sumpto nomine sacramenti, sed analogice, scilicet secundum diversam hahitudinem ad aliquid unum, quod est res sacra.

COMMENTARIUS.

1 . De signo significante ad placitum, esse sermonem. — Significatio vocim tantum ex usuprobaripotest. — Explicaturus D. Thomas essentiam, ac definitionem sacramenti, con- venienti ordine illius genus ante omnia in- quirit, et quamvis solum de signo in com- muni titulum proponat, tamen specialiter loqui videtur de signo significante ad pla- citum, seu ex impositione, et hoc sensu res- pondet sacramentum esse signum quoddam : quam veritatem non aliter probat, nisi, quia signum sanctitatis, seu rei sacrai occultee, potest convenienter significari hoc nomine sacramenti, nam omnia, quse dicunt habitu- dinem ad eamdem formam possunt eadem voce, saltem secundum analogam rationem, significari; quod autem in prsesenti materia, in hac significatione lisec vox sumatur, sup- ponit ex communi usu eorum, qui de ea scri- bunt, aut loquuntur, significatio enim vocum ex usu tantum probari potest. Qusestiones autem, quee sunt de quidditate vel essentiis rerum, nec tractari, nec expediri a nobis possunt, nisi vocum significatio ex communi modo loquendi supponatur. Et ita procedit D. Thomas tam in hoc articulo, quam in duo- bus sequentibus, ad quorum expositionem deserviunt, quse de nomine sacramenti prae- misimus.

2. Dux qusestiunculse insinuantur. — In so- lutione ad primum indicat D. Thomas unam vel alteram queestiunculam. Prior est, cum medicamentum non significet rationem signi, sed causee, cur non idem dicamus de sacra- mento? nam sicut medicamentum dicitur a medicando, ita sacramentum a sacrando. Et respondet medicamentum dictum esse a me- dicina, quee est causa efFectiva sanitatis, et ideo non denominari per modum signi, sed per modum causte : sacramentum autem de- nominari a sanctitate, quee non significatur per modum causse efficientis, sed formalis vel finalis : et ideo, sacramentum non neces- sario significari per modum causse efficientis sanctitatem, sed aliquid denominatum a sanctitate, vel intrinsece, vel extrinsece;

I, SECT. I. 5

atque hoc modo comprchendere potest sub significatione sua id, quod est signum sancti- tatis. Ad quod amplius explicandum addi potcst, quamvis medicamentum dictum sit a medicina, non tamen dicere habitudinem ad illam, sed ad sanitatem, ad quam habet ha- bitudinem ejusdem generis, quam habet me- dicina, cui medicamentum subordinatur, et ideo participare rationem causaj, quam habet medicina : at vero sacramentum ita dicitur a sanctitate vel re sacra, ut dicat habitudinera ad illam , et ab illa denominetur, ut a ter- mino, seu forma extrinseca : h£EC autem ha- bitudo potest esse multiplex, et una est habi- tudo signi, quse propterea optime potest illa voce significari. Juxta quam responsionem non erit necessarium, quod in argumento sumitur, sicut medicamentum dicitur a me- dicando active, ita sacramentum dici a sa- crando etiam active; non enim hoc convenit omni sacramento , prsesertim loquendo de perfecta sanctificatione, quse est per gratiam : loquendo enim latius de sanctificatione, aliter dicendum esset, ut in disputatione latius ex- plicabimus. Hinc videtur oriri secunda dubi- tatio , cum sacramenta sint causa , et signa rei sacree, cur potius dicantur constitui in genere signi, quam in genere causse : quee attingit multa tractanda in secunda disputa- tione, et dicendum breviter est, sacramentum potissimum denominari a sanctitate perfecta, quse est maxime occulta et supernaturalis : quanquam autem aliqua sacramenta sint causae hujus sanctitatis, non tamen omnia , et ideo non est hoc de ratione sacramenti se- cundum se ; esse autem signum convenit omni sacramento, et ideo merito dicitur sub hoc genere sacramentum constitui.

ARTICULUS II.

Utrum omne signum rei sacrae sit sacramentum (infra quaest. 64, art. 2, et 1. 2, qusest. 101, art. 4, corp., et qusest. 102, art. 5, corp., et 4, d. 1, quasst. 1, art. 1, qusest. 1 ).

1 . Ad 2 sic proceditur. Videtur, quod non omne signum rei sacrx sit sacramentim. Omnes enim creaturx sensibiles sunt signa rerum sacrarum, secundum illud Rom. 1 : /n- visibiUa Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Nec tamen omnes res sensibiles possunt dici sacramenta. Non ergo omne si- gnum rei sacree est sacramentum.

2. Prseterea, omnia, quse in veteri leffe

6 QU^GT. LX,

fiebant, ChrUtum figurabant, qui est Sanctus Sanctorum, secundum illud 1 ad Cor. i9 : Omnia in figura contingebant illis, et Col. 2 : Qux sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Nec tamen omnia gesta Patriwi ve- teris Testamenti, vel etiam omnes cxremonise legis sunt sacramenta, sed qusedam specia- liter, sicut in secunda parte habitum est (i. 2, quaest. 101, art. 4). Ergo videtur, quod non omne signum rei sacrse sit sacra- mentum.

3. Prxterea, etiam in novo Testamento multa geruntur in signum alicujus rei sacrx, quae tamen non dicuntur sacramenta , sicut aspersio aquae benedictse, consecratio altaris, et similia. Non ergo omne signum rei sacrx est sacramentum.

Sed contra est, quod definitio convertitur cum definito. Sed quidam definiunt sacramen- tum per hoc, quod est sacrse rei signum, et hoc etiam videtur ex auctoritate Augustini (in art. preec, arg. Sed cont.) supra inducta. Ergo videtur, quod omne signum rei sacrse, sit sacramentum.

Respondeo dicendum, quod signa proprie dantur hominibus, quorum est, per nota ad ignota pervenire. Et ideo proprie dicitur sa- cramentum, quod est signum alicujus rei sa- crx ad homines pertinentis, ut scilicet, proprie dicatur sacramentum, secundum quod nunc de sacramentis loquimur, quod est signum rei sacfse, in quantum est sanctificans homines.

Ad \ ergo dicendum, quod creaturse sensi- biles significant aliquid sacrum, scilicet, sa- pientiam et bonitatem divinam, in quantum sunt in seipsis sacra : non autem in quantum nos per ea sanctificamur . Et ideo non possunt dici sacramenta, secundum quod nunc loqui- mur de sacramentis.

Ad 2 dicendum, quod qusedam ad vetus Testamentum. pertinentia significabant sancti- tatem Christi, secundum quod in se sanctus est. Qusedam vero significabant sanctitatem, ejus, in quantum per ea nos sanctificamur , sicut immolatio agni Paschalis significabat immolationem Christi, qua sanctificati sumus. Et talia dicuntur proprie veteris legis sacra- menta.

Ad 3 dicendum, quod res denominatur a fine et complemento , dispositio autem non est finis neque perfectio. Et ideo quae significant dispositionem ad sanctitatem, non dicuntur sacramenta [de quibus procedit objectio), sed solum ea quse significant perfectionem sancti- tatis humanse.

ART. III.

COMMENTARIUS.

Quid sit sacramentum definitur. — Dupleic sensus definitionis. — Explicato genere inqui- rit D. Thomas differentiam, ut definitionem sacramenti compleat; et quoniam ratio signi respectiva est, quse speciem sumit a termino, ideo ex parte rei significatse per sacramen- tum, illius definitionem complet, dicens, sa- cramentum esse signum rei sacrse, in quan- tum est sanctificans homines, quee particula reduplicativa duplicem sensum habere po- test. Prior est, si cadat supra rem sacram, ita ut sensus sit, sacramentum debere signi- ficare rem sacram sanctificantem hominem et quatenus illum sanctificat. Posterior est ut reduplicatio cadat in ipsum sacramentum et sensus sit, sacramentum, quatenus homi nem sanctificat, debere esse sacree rei signum et quamvis uterque sensus in re sit aliquo- modo verus, nam utrumque horum pertinet ad rationem sacramenti, ut postea explica- bimus , tamen prior revera est a D. Thoma intentus, qui loquitur de sanctificatione ho- minis simpliciter, quse per gratiam fit, ut aperte expiicat in solutione ad tertium, et ita est clarus totus contextus. Quomodo autem definitio sic explicata sufficiat ad essentiam sacramenti declarandam, in sequenti dispu- tatione tractabitur.

ARTICULUS III.

Utrum sacramentum sit signum unius rei tantum ( 4, d. 1, q. 1, art. 1, quaest. 1, ad 4, et art. 3, corp.).

1. Ad 3 sic proceditur. Videtur, quod sacramentum non sit signum, nisi unius rei. Id enim, quo multa significantur , est signum ambiguum, et per consequens fallendi occasio, sicut patet de nominibus sequivocis. Sed om- nis fallacia debet removeri a Christiana reli'- gione , secundum illud Coloss. 2 : Videte, ne quis vos seducat per philosophiam, et inanem fallaciam. Ergo videtur, quod sacramentum non sit signum plurium rerum.

2. Prseterea, sicut dictim est (art. prseced.), sacramentum significat rem sacram, in quan- tum est humanse sanctificationis causa. Sed una sola est causa humanse sanctificationis, scilicet sanguis Christi, secundum illud Hebr. ult. : Jesus, ut sanctificaret per suum san- guinem populum, extra portam passus est. Ergo videtur, quod sacramentum non sigiii- ficet plura.

DISPUTAT.

3. Prseterea^ dictum est (art. prccced., ad 3), quod sacramenticm proprie significat ipsum finem sanctificationis; sed finis sancti- ficationis est vita xterna, secundum illud Rom. 6 : Habetis fructum vestrum in sancti- ficatione, finem vero vitam xternam. Ergo videtur, quod sacramentum non significet nisi unam rem, scilicet vitam seternam.

Sed contra est, quod in sacramento altaris est duplex res significata, scilicet, corpus Christi verum, et mysticum, ut August. dicit in lih. sent. Prosperi (de consec, dist. 2, cap. Hoc est quod dicimus ) .

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est ( art. preeced. ) , sacramentum proprie dicitur, quod ordinatur ad significandam nostram sanctificationem. In qua tria possunt considerari, videlicet ipsa causa sanctifica- tionis nostrse, qux est passio Christi, et forma nostrx sanctificationis, quse consistit in gratia et virtutihus, et ultimus finis sanctificationis nostrse, qui est vita seterna. Et hsec omniaper sacramenta significantur . Unde sacramentum est, et signum rememorativum ejus quod prse- cessit, scilicet,passionis Christi, et demonstra- tivum ejus quod in nohis efficitur per Christi passioneju, scilicet gratise, et prognosticum, id est, prxnuntiativum futurse glorise.

Ad \ ergo dicendum, quod tunc est signum ambiguum, prsehens occasionem fallendi, quando significat multa, quorum unum non ordinatur ad aliud. Sed quando significat multa, secundum quocl ex eis quodam ofdine efficitur unum, tunc non est signum amhiguum sed certum, sicut hoc nomen homo significat animam et corpus, prout ex eis constituitur humana natura. Et hoc modo sacramentum significat tria prsedicta, secundum quod quo- dam ordine sunt unum.

Ad 2 dicendum, quod sacramentum, in hoc quod significat rem sanctificantem , oportet quod significet effectum, qui intelligitur inipsa causa sanctificante, prout est sanctificans.

Ad 3 dicendum, quod sufficit ad rationem sacramenti, quod significet perfectionem quse est forma, nec oportet quod solum significet perfectionem, quse est finis.

COMMENTARIUS.

Explicatur D. Thomas. — In corpore ar- ticuli solum explicat D. Thomas quomodo fieri possit, ut idem sacramentum plura signi- ficet, quce ordinem dicunt ad sanctificatio- nem noslram, vel per modum formse, vel

1, SECT. I. 7

per modum causce efficientis, vel finalis : quod autem hoc sil de ratione sacramenti non probat D. Thomas; imo neque id aperte affirmat, sed solam dicit, hccc omnia signi- ficari per sacramenta : fieri aulem potest, ut hoc conveniat omnibus sacramentis, qu£e nunc habemus, quamvis non sit de ratione sacramenti ut sic, sicut revera non est : po- test enim optime definitio sacramenti data prfficedenti articulo intelligi alque salvari cum sola significatione formali sanctitatis, sine significatione propria atque immediata causarum ejus. Quin potius, quod omnibus sacramentis conveniat, illa tria significare, scilicet preeteritam Christi passionem, pree- sentem gratiam, et futuram gloriam, asse- ritur cjuidem a D. Thoma, non tamen pro- batur, sed (ut Cajetanus dixit) , ex communi modo loquendi omnium, ut clarum sumitur : quod ut verum sit, necessario intelligendum est de sacramentis novee legis, nam vetera (licet veram rationem sacramenti partici- parent) nec prsesentem gratiam, nec futuram gloriam semper significarunt, quse omnia in sequenti disputatione latius disputabuntur.

DISPUTATIO I.

DE ESSENTIA AC DEFINITIONE SACRAMENTI.

Quid sit sacramentwn, primo per rationem metaphysicam , deinde per physicam osten- dendum. — Cogimur cloctrinse ordinem ali- quantulum invertere, prius, quid sit sacra- mentum, quam an sit inquirendo (sicut D. Thomas fecit), quia antec[uam sacramenta esse ostendamus, necesse est exacte intelli- gere, quid nomine sacramenti significetur : significatio autem hujus vocis tam est con- juncta cum proprietate et essentia ipsius rei, ut sine hujus cognitione non possit intelligi, et ab omni alia sequivoca vel analoga signi- ficatione separari. Dicemus ergo prius de cjuidditate sacramenti, quam in hac disputa- tione per rationem metaphysicam generis et differentise , in sequenti vero per rationera quasi physicam, scilicet materise et formse, explanabimus.

SECTIO I.

Utrnm sacramenlum sit sacrum signum aliquam sanc- tificationem homini conferens, vel signiflcans.

. Ratio duhitandi. — Non inquiro, an sit hcec propria et exacta definitio sacramenti :

8 QU;EST. LX

prius enim paulatim explicabimus omnia , quae sacramento conveniunt, et ita tandem in fine disputationis integram definitionem com- plebimus. Ratio vero dubitandi, in qu£estione proposita, est quia neque omnia signa sacra sanctificationem hominis significantia sunt sacramenta , neque e contrario omnia sa- cramenta videntur sanctificationem signifi- care. Prior pars constat, quia transitus mari rubri significavit sanctitatem per baptismum conferendam, ut colligitur ex 1 ad Cor. 10, et similiter manna significavit sanctitatem dandam per Eucharistiam, et tamen illa non fuere vera sacramenta. Deinde, quod diffi- cilius est, sacrificium, ut sacrificium est, non est sacramentum, ut docet D. Thomas, 1 . 2, qusest. 101 , art. 4, et tamen habet totam illam sacram significationem : nam, ut Augustinus ait, 10 de Civit. Dei, cap. 5, sacrificium vi- sibile invisibilis sacrificii signum est; et de nostro sacrificio constat cruentum sacrificium Christi reprsesentare, juxta illud : Hoc facite in meam commemorationem ; idemque de veteribus sacrificiis tradit D. Thomas late supra in 1. 2, loco citato, et videri potest Sanderus, lib. 1 de Visib. Monarch., cap. 5. Unde fit, sacrificium , ut sacrificium , signi- ficare rem sacram, quatenus nos sanctificat, quia significat passionem Christi, qua sancti- ficati sumus. Posterior pars probatur, quia esus agni Paschalis fuit sacramentum, et non conferebat, nec significabat sanctificationem hominis ; atque idem argumentum fieri potest de multis aliis ceeremoniis, seu sacramentis veteris legis.

2. Signum dupliciter sacrum, vel ratione rei , quse significat , vel ratione rei , quse significatur. — Ut respondeamus huic quaes- tioni, advertendum est, sacramentum, ut ex ipsa voce constat, ahquid sacrum esse : cum autem ex communi usu supponamus, sacra mentum hic accipi pro signo, conse- quenter fit, debere sacramentum esse signum sacrum, et religiosum : possunt autem in omni signo duo considerari, scihcet res significans, et significatio, seu habitudo ad rem signifi- catam, et ex utroque capite potest signum esse sacrum, scilicet, vel quia res, quse signi- ficat, est sacra et religiosa, et pertinens aliquo modo ad cultum Dei, et animge sanctitatem ; vel significatio ipsa sacra est, scilicet, quia est de re sacra, et ad rem sacram terminatur, quomodo manna, vel transitus maris rubri, quamvis ipsse non essent res sacrse , signa sacra propter rem significatam dici possunt ,

, ART. III.

ut bene notavit Cano, relect. de sacrament., p. 1, ad3.

3. Sacramentum clebet esse signum sacrum ex parte rei significantis. — Primo probatur inductione. — Agni Paschalis ritum, et sa- crificium, et sacramentum fuisse probabile est. — Matrimonium etiam esse cseremoniam sacram probatur. — Locus Pauli ad Cor. ex- plicatur. — Secundo probatur conclusio ex Patribus. — Tertio probatur ratione. — Di- vina providentia hominum naturse se accom- modat. — Sacramentum esse aliquid sacrum, vel ex ipsa nominis notatione cognoscitur. — D. Thomas explicatur. — Dico ergo 1"*, sacra- mentum, prout de illo nunc agimus, debere esse signum sacrum ex parte rei significan- tis, id est, res aliqua vel cseremonia ad cul- tum Dei ordinata seu instituta. Ita significant cum Magist., in 4, dist. 1, Bonav., Scotus, et Gabr., qusest. 1; Cajet. hic, art. 2; expressius vero id docet D. Thomas, 1. 2, quaest. 101, art. 4, et queest. 102, art. 5. Et probatur primo inductione, nam in lege veteri omnia proprie sacramenta erant hujusmodi, ut cir- cumcisio, per quam homines initiabantur, et in Dei populo consignabantur, Gen. 17. Item consecratio sacerdotum, per quam cultui divino dedicabantur, et ad hoc munus quo- dammodo sanctificabantur, Exod. 28, Levit. 8. Agnus item Paschalis, si concedamus cum D. Thoma fuisse sacramentum, idem habuit : quamvis enim non desint, qui negent fuisse sacramentum, asserentes solum fuisse sacri- ficium , probabile autem est utramque ratio- nem habuisse, tamquam perfectam figuram nostrse Eucharistise : mactabatur enim in cultum Dei, et ut sic erat sacrificium; et co- medebatur certo quodam ritu lege praes- cripto , et tanquam cibus sacer Deo dicatus , et ut sic dici potest fuisse sacramentum, et sub utraque ratione erat cseremonia illa reli- giosa, et per illam disponebantur homines ad sanctificationem aliquam in illa lege obtinen- dam, ut D. Tliomas notavit dict. queest. 102, art. 5, et Cano supra ad 4. Prseterea idem intueri licet in lege gratise ; baptismus enim lavacrum regenerationis dicitur ad Titum 3, et tanquam prima fidei Christianse professio, et unica janua Ecclesise, et regni coelorum prsecipitur, Joan. 3, et Matth. ult., ac de cae- teris sacramentis idem facile constat. Solum de matrimonio posset quis dubitare, quia non videtur esse cseremonia sacra, sed contractus quidam humanus ac moralis. Sed, licet ex se, et prout est a sola voluntate humana, ut

DISPUTAT.

a principali causa, tantum hoc habeat, ta- meu, prout a Christo elevatum est, et insti- tutum ad dandam conjugibus sanctificatio- nem suo statui neccssariam, jam non tantum est civilis contractus, sed sacra ceeremonia, quia jam non lantum efficit conjuges, sed quantam in ipso est efficit sanctos conjuges, nec solum efficit vinculum mutuse obligatio- nis, sed etiam confert vinculum mutuse chari- tatis, et ideo de illo dixit Paulus ad Ephes. 5 : Sacramentum hoc magnum est : prajmiserat autem : Viri, diligite uxores vestras, sicut Christus Ecclesimn, significans, in lege gra- tise vinculum illud jam esse sacrum et reli- giosum, gratia et charitate sanctificatum, ut Concil. Trident. docuit, sess. 24. Denique de de his sacramentis, recte intelligitur illud Pauli \ , ad Cor. 4 : Sic nos existimet homo , ut ministros Christi, et dispensatores myste- riorum Dei, id est , sacramentorum , ut Am- brosius legit, et alii intelligunt, qufe sacra- menta, quia res sacrse sunt, et ad cultum Dei pertinentes, per Christi ministros dispen- sanda dicuntur, atque tantum illis danda , quibus oportet, ut Chrysostomus exposuit hom. 10, quem D. Thomas, Anselmus imitan- tur. Secundo probatur conclusio ex Patribus. Augustinus, epist. 23, dicit, consecrari homi- nes Deo per sacramenta ; idem queest. 84 in Levit.; Ambrosius lib. de Mysteriis dicit, ini- tiari homines per sacramenta; idem Cypria- nus serm. de Baptism. Christi; et Hilarius, in id Ps. 131 : Et filii eorum usque in ssecu- lum sedebunt super sedem tuam, dicit, hos fihos esse animas fidelium sacramentis Ec- clesiee sanctificatas. Denique ostendemus in- ferius totum sacramentorum negotium ad cultum Dei religiosum ordinari, ut nimirum homines per hsec signa in unum nomen reli- gionis conveniant, in qua et ipsi sanctifi- centur, et Deum profiteantur suse sanctifica- tionis auctorem. Tertio ratione, nam quod in Ecclesia sint cseremonise ahquse ordinatse ad sanctificationem hominum colentium Deum, constat ex usu, qui ortus est ex divina provi- dentia, quae hominum naturse accommodatur, et eorum utilitati consulit : nam, quia homo est corporeus, per visibiles et corporeas cae- remonias convenienter ad suam sanctificatio- nem et cultum disponitur, ut latius sect. 3 dicturi sumus. Quod vero sacramenta sub hoc ceeremoniarum genere contineantur, non aliunde, quam ex usu ipsius vocis petendum est, qui usus satis est in superioribus demon- stratus ; et in hoc sensu potest hoc confirmari

I, SECT. I. 9

ex notatione ipsius nominis, Sacramentum, nam sicut vestimentum dicitur, quo vesti- mur, ornamentum, quo ornamur, ita sacra- menlum satis convenienter dicitur, quo sa- cramur, seu quo initiamur : hanc enim significationem habet etiam vox Grffica , Mysterium, quse, ut diximus, Latinse voci, Sacramentum, respondet. Quamquam enim Soto hic hanc notationem vocis sacramenti rejiciat, existimansesse sententiam D. Thomse hic, art. 1 , ad 2, tamen revera est valcle probabilis, et consentanea sanctis Patribus, et valde apta ad explicandum munus, et mstitutionem nostrorum sacramentorum. Nec D. Thomas in d. coL iliam absolute negat, sed, ut ibi exposui, docet, sacramentum ex sua ratione, vel etymologia, non dicere habi- tudinem causee efficientis ad veram animse sanctitatem, et in hoc solum ponit difFeren- tiam inter sacramentum, et medicamentum ; tamen cum his, quse ibi dicit, et cum aliis exemplis a nobis adductis recte quadrat, ut possit dicere habitudinem causce quasi for- malis conferentis aliquam sanctitatem, saltem per extrinsecam denominationem , quomodo sanctificari dicitur quidquid cultui divino dicatur, ut expressius docuit idem D. Tho- mas, 1 . 2, in loc. cit.

4. Sacrajnentum debet esse signum sacrum exparte rei significatx. — Dico 2° : de ratione sacramenti est ut illa ceeremonia sacra, quee sacramentum dicitur, sit etiam signum sa- crum ex parte significationis, seu rei signifi- catae, vel ut rem sacram significet. Haec as- sertio est D. Thomae hic, et omnium, qui hac ratione describunt, sacramentum debere esse signum rei sacrae, et probatur. Primo ex Scriptura; hoc enim modo Gen. 17, circum- cisio dicitur signum foederis inter Deum et homines, et ad Rom. 4, additur fuisse si- gnaculum justitiee fidei. Similiter ad Rom. 6, dicimur sepeliri in Christo per baptismum, non re ipsa , sed repreesentatione ; et ad Ephes. 5, matrimonium dicitur signum con- junctionis Christi cum Ecclesia; et Matth. 26, et 1 ad Cor. 11, mysterium Christi dicitur, commemoratio passionis Christi. Secundo probatur ex Patribus, qui in hac significa- tione utuntur hac voce, Sacramentum, ut patet ex Alexandro Papa, epist. 1, c. 4; op- time Augustin., epist. 5 : Longum, inquit, est, convenienter disputare de varietate signo- rum, qucB cum ad res sacras pertinent, sa- cramenta appellantur. Iclem L 2 de Doct. Christ., c. 3, et L 4 de Catechizand. rud.,

10 Q]MST. LX.

c. 26, hac ratione sacramenta vocat verba visibilia rerum divinarum , et 1 9 contra Faustum, c. 16, vocat etiam signacula, et epist. 118, cap. 1, dicit sacramenta novse legis esse signa prsestantissima. Sic etiam Bernardus, in serm. de Coena Dom., sacra- mentum dicit esse sacrum signum ; atque in eodem sensu Grajci Patres, sacramenta vo- cant mysteria, ut supra diximus, quia in si- gnificatione sua rem sacram, atque divinam habent reconditam, unde a Dionysio, cap. 1, deEccl. Hierar., vocantur sacratissima signa, eorumque sacram significationem toto illo libro exponit, et eodem fere modo loquitur, de Ccelesti Hier. Basilius etiam, in exhorta- tione ad baptismum, seu hom. 13, ex variis, vocat signa mystica, et similiter loquitur in epist. ad Amphiloch., can. 72 et 80. Martial. etiam, epist. ad Tolosanos, cap. 4, vocat, raysteria sacramentorum, per quse Deo con- jungimur, quibus verbis utrumque indicat, scilicet, sacramenta et esse sacras cseremo- nias, et rem sacram significare, scilicet, con- junctionem cum Deo. Quomodo Gregorius Nyss., orat. de baptism., dicit externam ablutionem esse signum internse, et ideo esse sacramentum, quod eleganter, prosequitur Cyrillus Hier., Catech. 3 illuminatorum, ubi sacramentum signaculum appellat. Tertio pro- batur ratione, quee primo (sicut SEepe dictum est) sumenda est ex usu, et impositione, seu accommodatione hujus vocis, Sacramentum. Deinde hcec posterior assertio probari potest ex prcecedenti, quia, si sacramentum esse debet cseremonia sacra, et religiosa, non de- bet esse signum rei prophancie, et vulgaris ; esset enim hic abusus sacrarum cseremonia- rum : ergo, si aliquid significare debet ut sacramentum sit, necesse est ut illud sit ah- quid sacrum : quin potius ostendemus sta- tim, necesse esse, ut illud sit maxime sacrum , atque reconditum , ut ea ratione possint sacramenta distingui a multis csere- moniis sacris, quse sacramenta non sunt.

5. Acl rationem duhii respondetur . — In lege veteri non omnes cseremoiiix ohtinuerunt rationem sacramenti. — Ad rationem ergo dubitandi in principio propositam facilis est ex dictis responsio : ad priorem enim partem concedimus multa esse signa rerum sacra- rum , quae non sunt sacramenta , prsesertim si non sint ceeremoniae sacrcTe, ut sunt multa exempla ibi adducta. Ad posteriorem vero partem negatur esse vel fuisse unquam ali- quod sacramentum, quod non contulerit vel

ART. III.

significaverit aliquam sanctitatem, aut inter- nam, et perfectam, aut externam saltem, et legalem, qualis per externas cseremonias con- ferri potest, sicut dictum est de Agno Pas- chali. Quod si in lege veteri fuerunt aliqute CEeremonise, quibus h£ec ratio signi, et csere- moniae sacrae, non conveniebant , illa3 non fuere sacramenta, sed observantiee , vel ali- quid hujusmodi, ut D. Thomas docet in prse- dictis locis ex 1 . 2 citatis.

6. Neque omne sacramentum est sacrifi- cium, neque e converso. — Differentia inter sacrificium et sacramentum. — Dubitatio vero, quse in priori parte illius difficultatis indicatur, aliquos coegit, ut dicerent, quam- vis non omne sacramentum sit sacrificium, omne tamen sacrificium esse sacramentum. Ita loquitur Sanderus, lib. 1 , de Visib. Monarch., c. 5; favet Augustinus, lib. 10, de Civit., cap. 20, dicens omnia sacrificia vetera fuisse passionis Christi sacramenta. Sed ibi late utitur voce Sacramentum, prout dicitur de quovis sacro signo ; tamen loquendo pro- prie de sacramento, ut loquimur, diff^ert in ratione sua formali a sacrificio; in actione autem, seu re raateriali, possunt interdum convenire, sicut in lege gratise factum est in mysterio Eucharistiee , non tamen seraper, quia neque omne sacramentum est sacri- ficium, ut de sex sacraraentis legis novse constat, et in lege veteri raulta fuerunt sa- crificia, qua3 non erant sacranienta, ut D. Thomas docet i. 2, qusest. 102, art. 3 et 5. Unde, quod Canus, prsedicta relectione, p. 1, ad 2, dicit, sacrificium, quod offertur Deo, tantura in cultura, et recognitionem dominii, non esse sacramentura, quod vero offertur in expiationem peccati esse sacraraentura, non probatur : quia si formaliter loquaraur de utroque ut tale est, in neutro ratio sacrificii est eadera cum ratione sacraraenti, vel e converso : si autera loquaraur raaterialiter, utraque ratio sacrificii potest conjungi cum ratione sacramenti, ut in Eucharistia videre licet, et utraque etiara potest a ratione sa- craraenti separari, nam sicut potest institui sacrificiura honorarium , vel in gratiarum actionem , quod non sit sacraraentum , ita etiam potest institui in expiationem pec^ cati : nihil enira vetat, neque est ulla ne- cessitas utraraque rationera conjungendi; quin potius existirao, raulta fuisse in veteri lege sacrificia pro peccato, quee non erant sacraraenta, ut D. Thomas loco citato sentit, ex cujus doctrina sumenda est vera respon-

DISPUTAT.

sio ad difficultatem propositam, quam bre- viter attingam. Dicendum est ergo, sacrifi- cium quidem, et sacramenlum convenire in ratione signi sacri, tam ex parte Ciieremoniaj, quia utrumque esse debet cseremonia reli- giosa, quam ex parte rei significata?, quia in utroque esse debet res sacra : differre ta- men ili re significante, quia sacrificium con- tinet supremum cultum Dei, id est, imme- diate refertur, et instituitur ad tribuendum cultum Deo, quocumque titulo religionis, vel justitiae tribuatur, sacramentum vero imme- diate refertur ad ipsos cultores Dei, quos dis- ponit, seu sanctificat ad cultum Dei. Unde fit, ut sacrificium consistat in actione aliqua, seu oblatione, quse ad Deum refertur, sacramen- tum autem in receptione, seu quasi passione, quse in Dei cultoribus aliquo modo susci- piatur. Et hinc etiam oritur, ut idem sacri- ficium possit a multis offerri , et omnibus prodesse, unum vero sacramentum, seu usus sacramenti tantum in uno recipiatur, eique tantum prosit. In re autem significata ditfe- runt, quia sacrificium per se, et intrinseca ratione sua solum requirit, ut significet divi- nam excellentiam , et cultum, qui illi prce- statur : sacramentum vero potius ordinatur, ut jam dicemus, ad significandam sanctifi- cationem eorum, qui Deum colunt. Unde licet contingat, eamdem Christi Passionem, per sa- crificium, et sacramentum significari, tamen in hoc ipso est aliqua diversitas, nam per sa- crificium significatur, ut fuit oblatio quasdam placans Deum, eique summum honorem exhi- bens, per sacramentum vero, ut applicatur nobis per sanctificationem aliquam, qucC ab illa manat.

SECTIO II.

Quam rem sacram, quamve sanctificationem conferat, aut significet sacramentum, et consequenter, an sa- cramentum univoce dicatur de sacramentis veteris, et novae legis.

1. Sdnctificatio duplex, interior, et exte- rior. — Quoniam dictum est, sacramentum constitui in genere signi sacri, ut ejus ratio perfecte cognoscatur, duo explicare oportet : unum est, qualis esse debeat res significata, quse est quasi terminus hujus relationis ; al- terum, qualis esse debeat res significans, quse est veluti relationis fundamentum : de hoc dicemus sect. seq., ubi etiam impositio- nem explicabimus, quse est veluti ralio fun- dandi. Ut ergo qusestioni propositse respon-

I, SECT. 11. il

deamus, supponendum est ex Augustino, lib. 2 de Pecc. mer., cap. 26, et serm. 14, de Verbis apost., varios esse sanctificationum modos, quos possumus ad duo membra re- vocare, quse ad Ilebr. 5 insinuantur : alia enim est sanctificatio interior spiritualis, et coram Deo, qua3 fit per gratiam sanctifi- cantem, et potest dici sanctificatio simpli- citer : alia vero est sanctificatio externa legalis, et secundum quid : qui modus sanc- tificationis erat frequens in veteri lege, et ideo hsec significatio hujus vocis frequens est in veteri Testamento, et non solum de homi- nibus, sed etiam de aliis rebus dicitur : ex- plicandum ergo est a nobis, quse harum sanc- tificationum in sacramentis conferatur, aut significetur.

2. Hxreticorum error confutatur. — Si~ gnacuhm sigmm etiam est. — Sacramenta esse signa, quatenus mysteria indicant, signa^ cula vero, quatenus ea mysteria continent, ex Orig. — Ha;retici ergo hujus temporis de nos- tris sacramentis ita sentiunt, ut negent esse signa nostr£esanctificationis, unde consequen- ter negabunt hoc esse de ratione sacramenti ; dicunt autem esse signum divinte benevolen- tiae, et prcedestinationis, vel potius esse sigil- lum, ac testimonium justitias acceptse per fidem, quam sacramenta excitant ut externa qusedam motiva, juxta illud Rom. 4, ubi cir- cumcisio dicitur signaculum justitiEe fidei, quse fuit in Abraham : ita referunt Lind., Bellar. etalii. Sed hic error, quod attinet ad significationem divin?e benevolentise, vel prte- destinationis, plane est absurdus, c[uia sa- cramenta indifferenter pro reprobis, ac pras- destinatis instituta sunt : unde significationem habent rerum, qucB utrisque possunt esse communes, alioquin non essent bene insti- tuta , et ssepe haberent falsam significa- tionem. Denique nunquam baptismus, vel aliud sacramentum, etiamsi optima disposi- tione recipiatur , significat hominem esse prsedestinatum : unde enim habere potest significationem hanc, aut quo fundamento affirmatur? Quod vero dicunt de sigillo, et testimonio justitice acceptse per fidem, prout ab eis asseritur, plures errores involvit. Pri- mus est solam fidem justificare. Secundus est sacraraenta nov£e legis gratiam non conferre, sed Solum excitare fidem, atque adeo nullam vim habere ex passione Christi, contra illud ad Ephes. 5 : Mundans eam lavacro aqux. Unde baptismus parvulorum sufficit ad con- futandum hunc errorem, quia in illis non

supponitur fides ante baptisma : ergo nec justitia data per fidem : ergo, si baplismus iliam non confert, non potest esse sigillum, aut testimonium ejus : quomodo etiam potest baptimus excitare fidem parvuli, qui ratione uti non potest? Denique supponunt, teneri fideles, qui sacramenta suscipiunt, ad cre- dendum certa fide se esse justos, quod plane falsum est, et impossibile sine speciali Dei revelatione. Neque eos quicquam juvat locus ille ad Rom. 4, nam in primis non est ibi sermo de fide viva Abraiise, per quam justi- ficatus est, ut latius exposuit Jacobus in sua Epist., cap. 2. Deinde circumcisio non tan- tum dicitur signaculum, sed etiam siguum : signaculum enim dicitur respectu AbraliaB, qui propter fidem et obedientiam consigna- tus est divino sigillo, ut multarum gentium pater existeret, ut exponit Chrysostomus Hom. 8, in ad Rom.; signum autem dicitur, tam respectu illius, quam totius posteritatis, et, ut sic, erat sacramentum. Quamquam sano ac meliori sensu etiam posset illud sa- cramentum, vel baptismus dici signaculum, quo consignantur homines qui sunt de po- pulo Dei, vel Ecclesia : sed hoc ipsum non fit sine significatione alicujus sanctificationis , quia omne sigillum, vel signaculum, signum etiam est, et hoc ipso quod indicat hominem cultui ac religioni deputatum, sanctificatio- nem aliquam significat, et hoc sensu Rasilius, lib. de Spiritu Sancto, cap. 12, dicit, Chris- tianos baptismo sanctificari, et consignari, et Hom. 13, vocat baptismum regenerationis lavacrum et sigillum; et Nazianz. orat. 40, dicit esse lavacrum, quia abluit, sigillum, quia significat dominationem. Unde, quod idem Nazianz., orat. 11, in laudem sororis Gorgo- nise dicit, baptismum non tam fuisse illi gra- tiam, quam sigillum, per exaggerationem dic- tum fuit, ut significaret sanctam illam foe- minam ante baptismum magnam gratiam fuisse assecutam, et ideo preemisit Greg. illa verba : Pene, ut audacter loquar. Sic etiam Hier., ad Eph. 1, circa illa verba : Signati spiritu promissionis sancto , dicit : Qui in re- generatione Spiritum Sanctum acceperit, ab eo signatur, et signum conditoris accipit; ubi simul dicit baptismum esse signum sanctifi- cationis , et sigillum , quo consignamur. Et idem dici posset de Confirmatione, et Ordine, et suo modo cle ceeteris sacramentis, preeser- tim quia, quatenus in se occultant, et quasi consignata habent aliqua divina mysteria, sigaacula seu sigilla dici possunt. Quomodo

QU^ST. LX, ART. III.

Origenes, 1. 4 in ad Rom., paulo post princi- pium, dicit sacramenta esse signa, quatenus mysteria indicant, signacula vero, quatenus ea mysteria continent, et observata habent. Augustinus vero, 19 cont. Faustum, cap. 11, signa et signacula ea vocat, addens eorum virtutem inenarrabiliter vaiere plurimum.

3. Sacramenta id efficiunt, quod significant. — Sacramenta significant non solum sanctifi- cationem formalem, sed etiam Christum, ut causam effectivam, et gloriam, ut finem illius. — Sigyiificatio gratfse, glorise, Christi, estsigni- ficatio trium per modum unius.' — Differentia inter Eucharistiam, et cxtera sacramenta quia csetera immediate gratiam significant, et trihuunt; at Eucharistia mediate. — Om- , nia nostra sacramenta in usu sunt signa de- monstrativa gratise prsesentis quantum est de se. — Hoc ergo refutato errore, supponamus ut certum, sacramentum novee legis, et cou- ferre, et significare veram atque interiorem sanctificationem nostram. Et prior quidem pars de causalitate infra qusest. 62 ex pro- fesso tractanda est, et ideo hoc loco solum est supponenda, et ex illa sequitur posterior de significatione, quse ad prsesentem locum magis spectat : quia hsec sacramenta id si- gnificant, quod efficiunt, ut Concil. Florent. et Trident. docuere, et probant Scripturee testi- monia paulo ante citata : hcec vero signifi- catio ita explicatur a D. Tlioma hic, et cse- teris Theologis, ut, scilicet, Iiaec sacramenta non tantum significent formalem sancti- tatem, quse in nobis recipitur, sed etiam Christum, qui est fons hujus sanctificationis, juxta ilhid ad Rom. 6 : Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius hapti- zati sumus : consepulti enim sumus per hap- tismum in tnorte. Quibus verbis indicat Pau- lus , baptismum esse signum mortis , et sepulturse Christi, et statim subdit significare etiam futuram gloriam , et resurrectionem, quseest finis nostree sanctificationis : Ut quem- admodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitse amhulemus, si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul, et resurrec- tionis erimus ; et similia traduntur de Eucha- ristia Joan. 6,Luc. 22, 1 ad Cor. 11; atque ita Ecclesia de illo mysterio inquit : 0 sacrum convivium, in quo Christus sumitur, recoli- tur memoria passionis ejus, mens impletur gratia, et futurse glorix nobis pignus datur. Et de matrimonio aliquid simile indicatur ad Ephes. 5 , de cseteris vero sacramentis non

DISPLITAT.

sunt tam expressa testimonia, tamen eadem doctrina in eis locum habet, quia omnia ha- bent vim ex passione Christi, ct illius no- mine ac virtute conferuntur; omnia etiam nobis conferunt spem glorise per gratiam : et ideo in omnibus habet locum illa triplex si- gnificatio gratiee, glorise, et Christi utriusque auctoris, quse quia per modum unius fit in ordine ad nostram sanctificationem , ideo hsec absolute dicitur esse significatio horum sacramentorum. Solum est observanda diffe- rentia inter Eucharistiam , quse est sacra- mentum permanens , habens suam signifi- cationem ante usum, et castera , quee essen- tialiter in usu consistunt : nam ha3c primo ac proxime significant ac conferunt sanctifi- cationem animae, propter quam immediate sunt instituta, et ita omnia verba, quae in ilhs dicuntur, lioc maxime exprimunt; at vero sacramentum Eucharistise, quod est perma- nens, proxime et immediate significat ipsum Christum : nam ipse est panis, qui de coelo descendit , quique per verba hujus sacra- menti immediate conficitur, ac significatur, et similiter sub speciebus sacramentalibus immediate continetur et significatur; tamen reprsesentatur per modum cibi , et conse- quenter cum ordine ad sanctificationem nos- tram, quam, et confert, et expressius signi- ficat, quando ad usum applicabitur, juxta illud : Qui manducat himc payiem, vivet in seternum. Et : Qui manclucat meam carnem, et hihit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo. Sic igitur omnibus sacramentis com- mune est, ut sanctificationem nostram signi- ficent, propter quod omnia dicuntur esse signa demonstrativa gratiae prsesentis, scili- cet, quantum est de se, nisi ex parte susci- pientis adsit impedimentum ; et ut omnibus conveniat, intelligendum est, quando appli- cantur ad usum : nam Eucharistia ante usum non significat gratiam prsesentem, nisi veli- mus dicere, significare gratiam substantia- lem, quse est Christus ipse, vel gratuitum effectum, ut loquuntur Scotus, Okam et alii, in princ. 4, quod parum refert, cum de re constet. Dicuntur etiam hsec sacramenta esse signa commemorativa, respectu passionis, et prognostica, respectu gloriae, quse omnia ha- bent, ut recte D. Thomas dixit, sine eequivo- catione, vel ambiguitate aliqua, quia ex his omnibus quasi completur una integra signi- ficatio nostrae sanctificationis perfectse.

4. Qusestio de possibili. — Primasententia. — Jam vero explicandum superest, an hoc ,

1, SECT. II.

quod nostris sacramentis convenit, sit de ratione sacramenti , ut sie. Prima sententia negat, de ratione sacramenti esse, ut vel con- ferat , vel significet ve-ram , ac perfectam sanctitatem, sed vel hanc, vel quamcumque aliam imperfectam seu legalem. Ita judicat Cano, dict. relect. de Sacram., p. 1, circa fin. , quamvis aliis locis ejusdem relectionis aliter loqui videtur. Fundamentum esse po- test, quia de ratione sacramenti solum est, ut significet eam sanctitatem, quam conferre potest; sed non est de ratione sacramenti, ut veram sanctitatem conferat, ut patet in multis sacramentis veteribus : ergo neque etiam est de ratione sacramenti idem signi- ficare.

5. Secunda sententia. — Fundamentuin hu- jus sententise. — Objectio. — Responsio prima. — Responsio secunda. — Secunda sententia in hac quffist. esse potest, de ratione sacra- menti esse, ut conferat, et significet veram sanctitatem; ita sentiunt Magist., in 4, d. 1 , et Hugo Victor., in Sum. sent., tract. 4, c. 1 , et 1 lib. de Sacram. p. 9, cap. 1, qui in defini- tione sacramenti ponunt, quod sit visibilis forma invisibilis gratia?, cujus causa existat : ita exponentes August., 10 de Trin., c. 1, qui- bus favet idem Augustinus, q. 84 in Levit., dicens, totum fructum visibilium sacramen- torum in invisibili gratia positum esse, et 19 cont. Faustum, c. 11, dicens, virtulem sacra- mentorum inenarrabiliter valere plurimum. Favet etiam definitio sacramenti, quse ex Gregorio refertur in c. Multi, 1 , q. 1 repe- ritur autem apud Isid., I. 6 Etym., c. 14, et Rabban., 1. 1 de Instit. cleric, c. 24, scilicet, sacramenta dicuntur : Quia sub tegumento corporalium rerum divina virtus secretius salutem operatur, unde a sacratis virtutibus, vel sacris, sacramenta dicuntur. Ratio autem hujus sententife esse potest, cjuia sacramen- tum solum habet significare eam sanctitatem, quam confert : significat enim, ut signum practicum, et quasi in actu exercito, sancti- ficationem, quse per ipsum, vel sub ipso sit, non enim potest aliter recte distingui sacra- mentum ab aliis signis, qua3 quasi speculative eamdem sanctificationem significant; sed de ratione sacramenti est, ut significet hoc modo veram atque interiorem sanctificationem : ergo, ut illam etiam conferat. Quod si obji- cias, quia antiqua sacramenta non confere- bant veram et internam sanctificationem , dupliciter respondent auctores hujus sen- tenliae. Primo negando assumptionem : Hugo

QLlflST. LX, ART. 111.

enim existimat etiam vetera sacramenta con- tulisse gratiam, quam significabant, quem se- quitur Bonaventuraj in 4, d. 1 , art. 1 , quast. 5. Alii vero respondent concedendo assumptum, et negando, vetera sacramenta fuisse vere et proprie sacramenta, et univoce cum nostris, quod videtur sentire Magister, quem D. Tiio- mas secutus est in 4, d. 1 , qusest. 1, art. 1, qusestiunc. 3, ad 5.

6. Tertia sententia. — Tertia sententia esse potest, de ratione quidem sacramenti esse, ut significet sanctitatem, non vero, ut ali- quam sanctitatem conferat, neque perfectam, neque imperfectam, quee videtur esse com- munis opinio discipulorum D. Thomte , ut significant hic Soto, et Ledes., quia D. Tho- mas, in his articuUs, solam significationem requisivit ad sacramentum^ non vero sancti- ficationem.

7, In sacramento requiritur ex parte ma- terix, ut sit cxremonia ad conferendam ali- qriam sanctificationem instituta. — Antiqua cum novis sacramentis univoce convenire pro- batur. — Objectio. — Responsio. — Esse signum signi non tollit univocationem. — Conferre veram sanctitatem non est de ratione sacramenti ut sic; conferre aliquam sancti- tatem est de ratione saeramenti. — Dico tamen 1°, quamvis non sit de ratione sacra- menti, ut conferat interiorem animaj sancti- tatem, tamen ex parte materise , seu rei impositse ad significandum, de ratione illias esse, ut sit caeremonia instituta ad confe- rendam homini aliquam sanctificationem. Prior pars sufficienter mihi probari videtur argumento illo ex veteribus sacramentis de- sumpto, qua3, ut suppono ex dicendis infra et qusest. 62, gratiam ex opere operato non conferebant, neque oppositum potest aliqua probabilitate affirmari, excepta circumci- sione , neque Hugo aut Bonav. quoad hoc in re videntur dissentire : nam videntur maeis

o

loqui de gratia ex opere operantis, quam ex opere operato, quaj tamen gratia nihil refert ad rationem sacramenti : communis enim est omnibus operibus meritoriis, unde non signi- ficatur per sacramentum, ut sacramentum est, id est, ratione institutionis ejus , sed ut opus meritorium est, ad eum modum, quo causa potest suum effectum significare. Im- merito autem negatur, illa sacramenta fuisse simpliciter atqQe univoce sacramenta.Primo, quia Sancti Patres ita de illis loquuntur ; pree- sertim Augustinus, 19 contra Faustum, c. 1 1 , comparans sacramenta nova cum veteribus,

dicit nostra perfectiora, in comparatione au- tem supponit utraque esse vera sacramenta, deinde generalem regulam statuit, non posse homines in aliquod nomen religionis congre- gari, nisi aliquo visibilium sacramentorum consortio; sub quo principio subsumere pos- sumus, in lege veteri fuisse veram religionem divinam, et supernaturalem, et modo homi- nibus accommodato : cur ergo negabimus fuisse in illa vera sacramenta? Preeterea, in ilhs sacramentis continebantur et occulta- bantur supernaturalia mysteria : non enim instituta erant solum propter illud visibile, quod in eis prospiciebatur, sed propter altiora piysteria : sed ubi est vera ratio mysterii, po^ test esse vera ratio sacramenti, ut ex dictis patet : ergo. Tandem illa erant vera signa, sub quo genere sacramentum constituitur, ut diximus, et nuUa est sufficiens ratio ana- logise. Dices, esse analogiam, quia illa sacra- menta erant signa nostrorum sacramentorum, atque ita habuisse rationem sacramenti per ordinem ad nostra, in quo consistit ratio ana- logise. Respondetur in primis, non omnia illa sacramenta significasse nostra sacramenta, sed interdum significasse alia mysteria, vel effectus nostrorum sacramentorum, quod non est satis ad analogiam. Deinde etiam quate- nus significabant nostra sacramenta, erant univoce sacramenta cum illis, quia sicut datur signum rei, ita potest dari signum signi, quod tam verum signum est, sicut signum ipsius rei, quia non accipit rationem signi ex habi- tudine ad aliud signum , quatenus signifi- catum est : sicut imago imaginis tam vera imago est, quam imago prototypi, et nostrum sacrificium perfecte ac univoce sacrificium est, quamvis sit imago sacrificii, el similiter sacrificia vetera , quamvis signa essent vel nostri sacrificii incruenti, vel sacrificii cruenti Christi, nihilominus erant simpliciter ac uni- voce sacrificia. Unde tandem confirmatur : nam si in veteri lege erant proprie ac uni- voce sacrificia, cur non essent sacramenta? Cum ergo vera ratio sacramenti in illis ser- vetur, et illa veram sanctitatem non contu- lerint, non potest hoc esse de ratione sacra- menti ut sic.

8. Dico 2°, de ratione sacramenti esse, ut conferat aliquam sanctificationem saltem im- perfectam. Hsec conclusio fere probata est in sectione praeced., et colligi potest facta in- ductione in omnibus veris sacramentis , quae hactenus fuerunt instituta : nam de sacra- mentis legis nov£e constat sanctificationem

DISPUTAT.

eonferre; de veteribus id probat, atque ex- plicat p. Thomas, in 4, dist. \ , art. 5, queest. 2, et 3, et est per se manifestum ex institutione sacramentorum. De tempore autem legis na- turae solum nobis constat de uno sacramento, quod in remedium originalis peccati tunc erat. Sed nos non loquimur de sacramentis, nisi prout hactenus fuerunt in usu, neque aliunde eorum rationem colligere possumus, praesertim cum sunt res queedam artificiales, quee totum suum esse habent ab institutione. Praeterea , quia supra ostensum est sacra- mentum debere esse cseremoniam aliquam ad ^ultum Dei ordinatam, quae in hoc difFert a sacrificio, quod non immediate refertur ad Deum, sed ad cultores Dei, ut ex usu omnium constat : ergo de ratione sacramenti est, utper ipsum conferatur aliqua sanctificatio saltem imperfecta cultoribus Dei. Denique hanc con- clusionem confirmant omnia, quse in preece- denti sectione, assertione prima, adduximus. 9. De ratione sacramenti est veram sancti- ficationem significare. — Primo probatur. — Antiqua sacramenta significabant gratiamper Christum dandam. — Sacramenta esse vete- ribus nobiscum communia, non tamengratiam. — -Cur non sit sacramentum prim,a tonsura. — Aqua lustralis. — Absolutio ab excommuni- catione, etc. — Dico3°, cle ratione sacramenti esse, ut conferendo sanctitatem abquam, si- gnificet veram animae sanctitatem. Itaque, si hsec interna sanctitas per ipsum sacramen- tum vel in ipso confertur, per illud etiam significatur, de quo nullus dubitat : si vero solum conferat legalem et imperfectam sanc- titatem, nihilominus, ut verum sacramentum sit, necesse est, ut aliquid altius, ac divinius, interiorem scilicet sanctificationem significet. Hanc assertionem sumo ex D. Thoma, art. 2, ad 3, dicente, ralionem sacra menti in hoc compleri , quod humance sanctitatis perfec- tionem significet. Idemque affirmat inferius, qu8est. 61, art. 3; sentit etiam Augustinus, 4 9 contra Faustum, c. 16, dicens, sacramen- tum esse donum temporale, significare vero donum ceternum. Et probatur primo induc- tione, et quoniam de sacramentis nova3 legis, et de circumcisione , et de sacramento legis naturse, quod erat in remedium originalis peccati , nulla est controversia , de Cceteris sacramentis veteribus, in universum proba- tur ex Concil. Florent. in lilteris Unionis, ubi sacramenta vetera vocat simpliciter sa- cramenta, quamvis gratiam non conferrent, quia significabant gratiam per Christum dan-

I, SECT. Jl. 15

dam. Unde Dionysius, cap. 5, de Eccles. Hierarch., p. 3, dicit legale sacerdotium, et sacramentum, sacerdotium nostrum noslra- que sacramenta figurasse : idem sentit Augus- tinus, in exposit. Psal. 76, in principio, ubi inter alia dicit , sacramentum regni coelorum fuisse velatum in veteri Testamento, quod plenitudine temporis revelaretur in novo; et infra dicit, sacramenta fuisse omnibus com- munia , non tamen gratiam , c[U£e est vir- tus sacramentorum, et adducit testimonium Pauli, 1 ad Cor. 10 : Bibebant autem de spiri- tuali consequente eos petra : petra autem erat Christus. Facit etiam, quod ibidem generatim Paulus ait : Omnia in figura contingebant illis. Posset etiam hoc in specie ostendi discur- rendo per singula ifiius legis sacramenta : sed quia onerosum hoc esset, et preeter nostrum institutum, legi potest D. Thomas, 1. 2, qucest. 102, art. 1. Secundo probatur eadem assertio, quia in iege nova multse sunt csere- monia? sacra3, ad aliquam sanctificationem fidelium institutse, quse sacramenta non sunt : et tamen non possunt alia ratione convenienti excludi, nisi quia non habent prsedictam significationem : est ergo illa significatio de ratione sacramenti. Antecedens declaratur variis exemplis. Primo, prima tonsura cee- remonia sacra est, per quam incipit homo dicari cultui divino, uncle aliquam sanctifi- cationem confert, et significat : tamen non est sacramentum, quia non significat gratiam. Secundo, aqua lustralis est etiam csere- monia sacra , et aliquam sanctificationem habet, prsesertim, si verum est delere pec- cata veniaiia. Tertio, absolutio ab excom- municatione dici potest qusedam legalis sanc- tificatio : nam excommunicatio , qusedam legalis macula esse videtur, non minus quam essent in veteri lege legales irregularitates, a quibus sacramenta vetera homines munda- bant, ut D. Thomas, in 4, loco cit., et Augus- tinus, lib. 2 de Pecc. mer., cap. 26. Quarto, per signum crucis, per manus impositionem, confertur catechumenis aliqua sanctificatio imperfecta, et tamen constat non esse sacra- mentum proprie, ut loquimur, quamvis ab Augustino, ibi, vocetur sacramentum latissima significatione. Tandem addere possumus pro- fessionem, qute in religione fit, quse sacram habet significationem, et aliquam sanctifica- tionem, quia per eam siugulari modo dicatur homo cultui divino.

10. Objectio. — Responsio. — Cur solus Deus potest sacramenta instituere. — Confir-

matur. — Dices, hsec omnia, non esse sacra- menta, vel quia tantum sunt dispositiones quEedam ad perfectam sanctificationem, ut liic dicit D. Thomas, art. 2, ad 3, vel quia tantum sunt ab Ecclesia instituta. Sed primum non obstaret, nisiilla particula exclusiva, tantum, exciuderet etiam significationem gratise, de qua loquimur : nam etiam sacramenta vetera in ratione causoe solum erant dispositiones queedam imperfectse ad sanctificationem ve- ram et perfectam : tamen , quia in ratione signi non solum hoc habebant, sed etiam significationem verse sanctificationis , ideo vera sacramenta fuere : et ideo S. Thomas, in illa eadem solutione conclusit, de ratione sacramenti esse, ut significet perfectionem sanctitatis humanse. Secundum etiam nihil obstat, quia, si res ab Ecclesia instituta ha- beret totum, quod est de ratione sacramenti, parum referret, quod a Christo, vel ab Eccle- sia esset instituta : quia res non denominatur talis a causa agente, sed a ratione intrinseca constitutiva rei, undecumque illam habeat. Quocirca, hinc potius sumi potest argumen- tum ad confirmandam conclusionem , quia si verum est, ut re vera est, quod Theologi docent, et infra qusest. 64 tractandura est, non posse sacramentum verum institui, nisi a solo Deo , aut ex speciali commissione seu potestate ejus, hoc ideo est, quia sacramen- tum esse debet signum gratiee conferendae : nam, quia solus Deus potest esse auctor gratise, solus potest etiam hujusmodi verum signum instituere : ergo talis significatio est de ratione sacramenti : nam si sufficeret significatio cujushbet imperfectse sanctitatis, sicut potest Ecclesia cseremonias instituere, quse et conferant, et significent hujusmodi sanctitatem, ita posset sacramenta instituere. Ultimo argumentor ex proprietate nominis , eacramentum : significat enim arcanum ah- quod, et latens mysterium ; si autem solam externam sanctificationem, et imperfectam significaret, nihil magnum vel arcanum in se contineret : oportet ergo ut aUquid internum et spirituale significet, et quia hoc nomen specialiter accommodatum est ad signifi- canda illa signa, qu£e ad nos pertinent, et ad nostram sanctitatem sunt ahquo modo instituta , ideo necesse est ut ad perfectam sanctitatem hominis habitudinem dicant. Con- firmatur tandem, quia sacramentum dicit ha- bitudinem ad sanctitatem univocam, quee est sanctitas interna per gratiam : nam aHa im- perfecta et externa solum analogice meretur

QUiEST. LX, ART. III.

nomen sanctitatis : sed illa habitudo, quae

communis esse potest omnibus sacramentis, non est nisi habitudo signi; ergo.

1'!. Objectio. — Sacramentum potest con~ ferre imperfectam sanctitatem et significare perfectam. — Nostris sacramentis convenit proprie esse demonstrativa gratix prsesentis. — Quotnodo conveniat sacramentis ratio signi practici. — Objectio. — Responsio. — Tran- situs maris rubri, et manna excluduntur a ratione sacramenti. — Dices : quomodo sacra- menta vetera poterant esse signa gratiae, cum in iUis per se, et ex vi sacramenti non daretur gratia, et ahoquin sacramentum esse debeat signum practicum, et demonstrativum gratise. Respondetur non esse de ratione sacramenti, ut significet gratiam, quae in ipso datur : sed satis esse, ut significet gratiam dandam ah- quo tempore. Quare non est necesse, ut sa- cramentum significet solam sanctitatem quam confert : potest enim conferre imperfectam sanctitatem, et significare perfectam : sicut nostra sacramenta non solum significant gra- tiam, quam conferunt, sed etiam gloriam, quam promittunt. Quare non est etiam de ratione sacramenti ut sic, quod sit signum de- monstrativum gratise prsesentis, quamvis hoc conveniat nostris sacramentis ; sed abstrahit secundum communem rationem sacramenti a signo demonstrativo , et promissivo, seu prognostico : et ita in sacramentis veteribus non dabatur, sed promittebatur gratia aU- quando danda. Denique hinc sequitur, si practicum signum dicatur iUud, per quod, vel in quo actu datur gratia , non esse de ratione sacramenti ut sic, esse hoc modo signum practicum : si autem signum practi- cum dicatur ihud, in quo exercendo, et con- ferendo aliquam sanctificationem externam, significatur gratia conferenda, et secundum ihum modum quo conferenda est, vel tunc, vel postea, sic omne sacramentum dici posse signum tale, quia non significat gratiam se- cundum se , et absolute , sed cum ordine ad opus, seu per modum actuahs sanctificationis. Sed objicies, quia etiam hic modus signifi- candi communis esse potest ahquibus rebus, quae non sunt sacramenta , ut fuit transitus per mare rubrum, vel manducatio manna. Respondetur primo hujusmodi jam esse ex- clusa a ratione sacramenti per universahorem quamdam rationem, sciUcet, quia non erant cseremonise sacrae, et stabiles, ac lege fir- matse : nam sacramentum, Ucet de formaU dicat significationem , tamen connotat vel

DISPUTAT. I

requiritj ut talis significatio in tali materia fundetur, ut dictum est, et in sequenti sec- tione latiusexplicabitur, sicut scriptura eam- dem significationem liabere potest , quam vox, tamen dicit illam in tali materia. Deinde dicitur, illa signa non contulisse sanctifica- tionem aliquam etiam imperfectam, atque adeo non significasse unam sanetificationem perfectam, exercendo saltem imperfectam, et in hoc defecisse ab ea ratione signi practici. Et ex his satis reponsum est ad fundamenta aliarum opinionum.

42. Sacramenki nova, et vetera in quo conveniant. — In quo differant. — Atque hinc inteUigitur primo, quomodo sacramenta nova et vetera generice atque univoce con- veniant»in ratione sacramenti, specie autem differant : conveniunt enim, tum in ratione cseremonise sacrse, tum in ratione sisni era-

tipe , et sanctificationis nostrte ,

tum etiam

in significanda Christi passione , quse est fons totius gratife, tum denique in signi- ficanda gloria, quee finis est hujus sanctifi- cationis. Quamvis enim necesse non sit hsec omnia significata fuisse per singula sacra- menta vetera , neque tam expresse et dis- tincte , sicut per nostra , tamen non est du- bium , quin sacramentis illis heec omnia significata fuerint, cum ordine ad nostram sanctificationem : et hoc satis est, ut in ra- tioue sacramenti univoce conveniant. Diffe- runt tamen primo, quia diverso ritu externo et in diversis actionibus instituta sunt, ut per se constat, et rationem reddidit Augustinus dicto lib. contr. Faustum et dicta Epist. ilS, quia mutata lege, et statu rerum, cjuGe signi- ficandas erant, oportuit etiam externum Dei cultum mutari. Unde quo status legis gratife perfectior est, eo oportuit actum sacramen- torum esse etiam perfectiorem et faciUorem, et ad expressiorem significationem magis accommodatum. Unde est secunda differentia jam supra tacta, quod omnia nostra sacra- menta sunt demonstrativa gratise prsesentis, quse per ipsa datur; vetera autem sacra- menta, ex se tantum erant signa promissiva in futurum, ut colligi potest ex Concil. Flor., et ex Augustino, Psal. 73, et ex supradictis. Quomodo autem quoad hoc excipienda sint cireumcisio et sacramentum parvulorum in lege naturse, inferius, quaest. 62, tractabitur. Tertio differunt, quia nostra sacramenta clarius et apertius significant, et icleo in eorum ritu adjunguntur verba, ut postea di- ceraus. Quarto , significatio gloriEe magis

XX.

, SECT. II. 17

propria et immediata est in nostris sacra- mentis, ut colUgitur ex Dionysio, cap. 5, de Eccles. Hicrarch., ubi nostram Ecclesiara ponit mediam inter syriagogam, et Ecclesiam triumphantera, quia in nostra datur gratiaper sacramentura,etimmediatesignificaturgloria, cujus janua aperta jara est : et ideo ab hac nostra Ecciesia immediate fieri potest transi- tus ad illam triumphantem ; at vero in lege veteri ex vi illius et sacramentorum ejus, nec dabatur gratia, nec significabatur gloria, ut post illum statum imraediate consequenda, et ideo Paulus ad Hebrceos 10, dicit, legem veterera fuisse umbrara futurorum, nostram vero continere ipsam imaginera rerura, ut ibi notant Theodoret. et Theophyl. qui in eamdera sententiara refert Gregorius Nazianz., oratione de Paschate.

13. Conferre, et significare sanctificationem, diversas esse rationes, alteram vero forma- lem. — Secundo inteUigitur ex dictis, quo- modo in eamdem rationem sacramenti illa duo conjungantur, scilicet conferre, et signi- ficare sanctificationem, sunt enim hse cluse ra- tiones vakle diversse. Altera enim ad genus actionis, altera vero ad genus relationis per- tinet , et ideo non videntur posse componere eamdem rationem sacramenti. Dicendum vero est, alteram istarum rationum per se requiri ex parte materise, seu rei ad significandum irapositse, alterara vero, ex parte rationis for- mahs : nam ut sacramentum imponatur ad significandam gratiam, supponi, vel institui debet, ut sit cseremonia sacra, aliquam sanc- tificationem conferens; hoc ergo est quasi materiale, quia est res, qua3 ad significandum imponitur, cuique adjungitur significatio, tanquam ultima ratio formalis constitutiva sacramenti.

4 4. Interdum significatio in intentione, et sanctificatio in executione prior est. — In nostris jjrius intentum sanctificatio. — Quo etiam fit, ut licet in re, quaj est sacramen- tura, interdum primario intendatur signifi- catio ex intentione agentis, tamen in execu- tione iramediatius conferatur sacramentura ad alic{uara sanctificationem conferendam, ciuia semper fit sacramentum per modum cseremoniee sacrce, et sacrantis, et hoc esfc cjuasi materiale, quod significationi subster- nitur. Quapropter si sanctificatio propter quam conferendum instituitur sacraraentura est perfecta, et per gratiam sanctificantem , tunc non est necesse, ut etiara ex intentione instituentis primario sit sacramentum insti-

QU^ST. LX, ART. III.

tutum propter significationem, sed propter efifectionem, seu donationem sanctificationis, quia tunc hujusmodi finis videtur altior, et perfectior, et ita potest esse magis intentus. 45. Objectio. — Responsio. — Dices : si ratio causcC, seu conferendi sanctitatem no- bilior est quam ratio significandi, cur hseo potius dicitur formaiiter constituere rationem sacramenti, quam prior? Respondetur, aliam rationem esse reddendam si loquamur de sa- cramento, aliam vero si agamus de nostris sacramentis; loquendo enim in communi, ha- bitudinem aliquam dicit ad sanctitatem per- fectam, quse habitudo non est generalis, nec communis omnibus, nisi in ratione signi, et ideo haec est, quee formaliter constituit ratio- nem sacramenti, et sub hac communi ratione non est nobilior ratio conferendi, quam si- gnificandi sanctitatem, quia sacramentum ut sic in ratione conferendi sanctitatem abstrahit a sanctitate perfecta, vel imperfecta, quia cjuodcumque horum sufficit acl rationem cse- remonise sacrse, aptse ut sit veluti materia ad ahiorem significationem imposita ; at vero in ratione signi, non abstrahit, sed determina- tur ad perfectam sanctitatem, ut constituatur sacramentum in absoluta, et perfecta ratione sacramenti. Si autem agamus de nostris sa- cramentis, quamvis in esse entis perfectior sit ratio causse, quam ratio signi respectu ejusdem sanctitatis, tamen, quia difTerentiai futurtB sunt proportionatse generibus, et sub generico conceptu sub ratione signi consti- tuuntur, ideo in eadem latitudine speciem, et differentiam sortiuntur. Accedit etiam, quod in modo suse significationis includunt suam causalitatem, quia significant ut effica- cia signa gratise, seu significant gratiam, ut a se conferendam, et ita in hujusmodi ratione signi quodammodo includitur tota perfeclio causse respectu ejusdem sanctitatis.

SECTIO III.

Utrum oporteat sacramentum signmn esse sensibile ex institatione.

L Explicuimus significationem sacramenti ex parte rei significatse : rehquum est, ut ex parte rei significantis , et modi participandi significationem eam declaremus. Non defue- runt autem hseretici, qui negaverunt omnia sacramenta esse sensibilia, praesertim in lege gratiffi, quorum errorem commodius confuta- bimus in qusest. 61 .

2. Sacrmnentum esse debere signum sensi- bile. — Signum humanum quod sit. — Pri- ma congruentia. — Secunda congruentia. — Tertia congruentia. — Quarta congruentia. — Dico ergo 1 °, sacramentum debere esse signum sensibile, et consequenter rem, quse ad signi- ficandum imponitur, debere esse ahquomodo materialem, et sensibilem : ita docent omnes ■Theologi, in 4, d. 1, et D. Thomas hic, art. 4, cum Augustino, 19 contra Faustum, cap. 11, et ahis Patribus supra citatis, et statim refe- rendis; et patet inductione in omnibus sacra- mentis legis veteris, et novee : item ex defi- nitione signi, quam tradit Augustinus, 2 de Doct. Christ., c. 1 : Signum est, quod prseter speciem, quam ingerit sensibus, ahquid ahud facit in cognitionem venire; cjuse est definitio signi humani, seu hominum cognitioni ac- commodati ; nam humana cognitio a sensibus incipit : cum ergo dicitur sacramentum con- stitui in genere signi, inteUigitur de signo humano, atque adeo de signo sehsibili. Atque hinc sumitur prima congruentia, ob quam omnia sacramenta instituuntur sensibilia, cjuia scilicet homo ex sensibiUbus ad intelii- gibilia contemplanda traducitur, et i^eo valde utile fuit in ipsomet exteriori, ac sensibili cultu religionis , internam sanctificationem significari, ut homo ad illam capessendam, et intelligendam manu duceretur : sic Diony- sius, cap. 1, de Goelesti Hierar. : Nec enim (inquit) aliter fas erat infirmitati nostrse lu- cere divinum radium, nisi sacrorum varietate velaminujn , quibus ad superiora ferremur, opertum, et his, qux nobis familiaria sunt, providentia paterna naturas mortalium sese accommodante, vestitum; etdeEccI.hierarch., cap. 1 : Nos (inquit) visibilibus imaginihus ad divinas intelligentias pro virium nostra- rum modo conscendimus . Quam rationem late etiam prosequitur Chrysostomus , hom. 60 ad populum, et 83 in Matt. ubi habet illa verba : Si incorporeus esses, incorporea tihi dedisset ipse dona, nunc autem quoniam con- juncta est torpori anima tua, suh sensihilihus tihi intelligibilia tradit : et eamdem rationem tetigit Damascenus, lib. 4, de Fide, cap. 10 et 14, et Augustinus, lib. super Epist. ad Gal., coL 9, ubi dicit, omne sacramentum ad contemplationem veritatis esse referendum, et ad bonos mores, atque idem sumi potest ex eodem, conc. 1 in Psal. 33, ubi agens de Verbo divino, quod estcibusAngelorum, dicit oportuisse ipsum panem et carnem fieri, ut ab homine capi posset. Quod etiam tetigit

DISPUTAT. I, SECT. III.

Isidor., lib. de Sum. bon., cap. 47. Secunda congruentia : quia sicut homines , naturali ratione ducti, in unum populum, vel rempu- blicam congregantur, ita per Christum , qui suaviter, ac sapienter omnia disposuit, in unum Ecclesiai corpus, visibile, et ad divi- num cultum ordinatum, conveniunt, et ideo necesse fuit, signa aliqua sensibilia institui, quse universo corpori Ecclesise essent com- munia, ut totum hoc corpus veluti in essen- tiali ritu colendiDeum conveniret. Hsec autem signa eo sunt perfectiora, quo perfectiorem sanctitatem, vel conferunt, vel significant. Quse ratio sumpta est ex Augustino, 19 contra Faustum, cap. 11 et seqq., et lib. de Yer. relig., cap. 17, et ex Chrysostomo, hom. 39, in Genes., ubi ad hanc rationem alludens, inquit, quando Deus voluit peculiarem sibi populum congregare, dedisse illi proprias, ac definitas caeremonias, quibus ipsum coleret; et propter eamdem rationem Tertullianus, lib. de Prsescript. haer., cap. 20, agens de unitate Ecclesiae, inquit, communionem pacis non alia ratione conservari posse, quam ejusdem sacramenti una traditione, quod recte explir cat, ac confirmat inferius, cap. 40. Tertia : quia cum homo constet corpore, et anima, non satis est ut corde credat, nisi etiam ac- tibus corporis suam fidem profiteatur, ut Pauius significat ad Rom. 20. Et ideo necesse est, ut actibus etiam corporis Deum colat, seseque Deo submittat. Item quia, cum cor- pore, et animo Deum offendat, expedit, ut per sacramenta corporea , vim spiritualem habentia, curetur, et sanctificetur; quam ra- tionem late prosequuntiir Gregorius Nazianz., orat. de Sancto baptismate, et Gregorius Nys., orat. etiam de baptismo, non longe ab initio : Compositus (inquit) est homo , atque idcirco cognata, similiaque medicamenta ad curatio- nem ei destinata sunt : similia habet Cyrillus Alex., lib. 2, in Joan., cap. 42, et Cyrillus Hierosol., Cateches. 3, et multa ad locuple- tandam hanc rationem possunt sumi ex Ter- tulliano, lib. de Resurrect. carn., cap. 19 et seqq. Quarta sumi potest ex Gregorio, lib. 6 in 1 Reg., cap. 3, prope finem, his verbis : Oportuit, ut per ministerium hominum spiri- tualia dona nobis darentur, ut dum exterius sacramenta percipimus, interius divina gra- tia repleamur. Et alise similes congruentise legi possunt in Augustino, 3 de Doct. Christ. cap. 9, quffist. 33 inNumer., et 84 inLevit., ubi advertit, non esse visibilia sacramenta contemnenda, etiam si invisibilis gratia prius

comparata sit. Prasdictse vero rationes potis- simum procedere videntur de sacramentis nova3 legis; tamen servata proportione ac- commodari possunt ad omnia sacramenta.

3. Objectio. — Confirmatio objectionis. — Responsio ad principalem objectionem. — Sa- cramenta esse signa hominibus accommodata. — Ad confirmationem respondetur. — In sacra- mento tria distinguuntur, res tantum, sacra- mentum tantum, res et sacramentum. — Res interior, ut conjuncta exteriori, fit quodam- modo sensibilis. — Similitudo. — Sed obji- ciunt quidam scholastici, conditionem hanc non esse de ratione sacramenti, ut sic, quia posset Deus rem spiritualem instituere, ad cujus preesentiam gratia daretur, v. gr. ad prsesentiam actus voluntatis angelicse, vel humanse : ille ergo actus statim ac fieret, de se gratiam significaret intuentibus, seu cognoscentibus illum; esset ergo sacramen- tum non quidem sensibile, sed spirituale. Atque ita sentiunt Okam, Petrus de Aliaco, et alii in princ. 4 Sent'. Et confirmant, quia contritio est materia sacramenti poenitentise, et non est sensibilis, et character baptismi, confirmationis, vel ordinis, est res spiritua- lis, et tamen est sacramentum. Christus

etiam, prout est in Eucharistia, est modo in- sensibili, et tamen est sacramentum. Respon- detur ad principalem objectionem, posse quidem Deum, imponere rem aliquam, seu actionem spiritualem ad efficiendam, vel significandam gratiam; illud vero non esset signum humanum, sed potius angelicum , ac proinde, tale signum non esset sacramentum, prout nunc de sacramentis loquimur : sacra- menta enim vocamus, queedam signa homi- nibus accommodata, ut eis uti possint ad colendum Deum, corpore, et anima. Et ideo sub hac consideratione , necesse est, sacra- mentum esse rem aliquam, seu c^remoniam sensibilem. Ad confirmationem , tria distin- guuntur a Theologis in sacramentis novse legis, res tantum, sacramentum tantum, res et sacramentum simul : res tantum dicitur, quee significalur, et non significat, et hsec esse potest omnino insensibilis , ut est gratia; sacramentum tantum dicitur, quod significat, et non significatur, et hoc est necesse esse sensibile, propter rationes factas, nam de hoc preecipue hic loquimur; res, et sacramentum simul dicitur, id quod et significat, et signi- ficatur, et hujusmodi sunt omnia illa, quse in argumento numerantur; et quidem, quatenus res significatse sunt, nihil obstat quod sint

20 QU^ST. LX

res insensibiles , quia per sensibiles signifi- cantur, ut character per ablutionem^ vel unc- tionem, contritio per confessionem, Ghristus per species panis et vini : quatenus vero licec sacramenta dicuntur, oportet ut aliquo- modo significent, atque adeo, ut fiant sensi- biles saltem per aliud, atque lioc modo res per se insensibilis potest esse, aut pars sa~ cramenti, aut res et sacramentum simul, quatenus, ut conjuncta signo sensibili, aliquo modo manifestatur; atque hoc modo interior contritio sensibilis quodammodo fit per exte- riora signa doloris et compunctionis , et Christus videri dicitur per species panis et vini, et quia videtur per modum cibi, ideo refectionem animse significat, et sic de aliis. Quo fit, ut in toto sacramento semper requi- ratur aliquod signum per se sensibile, ratione cujus totum sacramentum per se et absolute sensibile sit, quamvis ad illius constitutionem aliquid spirituale internum possit concurrere, qiiod non per se, sed per aliud sentiatur, sicut homo absolute , et per se sensibilis est, quamvis, simul cum corpore, animo constet, qui spirituahs est, atque adeo per se insensi- bilis, licet per actiones corporis sese prodat, et ahquo modo sentiri faciat.

4. Sacramentum non esse signum naturale. — Dico 2°, sacramentum non esse naturale signum, sed ex institutione et impositione significans. Hsec assertio sumitur ex D. Tho- ma, art. 5, et Augustino, 2l de Doctr. Christ., cap. 3, ubi significationem sacramentorum significationi verborum comparat, quod utra- que est ex impositione; idem lib. 3, cap. 9, ubi dicit sacramentum esse signum divinitus institutum. Et ratib est clara ex dictis, quia sacramentum est signum gratiee, quse vel in ipso detur, vel poslea danda sit; sed nulla res sensibilis ex natura sua habet hanc signi- ficationem, ut per se est manifestum; ergo oportet ut illam habeat ex impositione, seu beneplacito ejus, qui gratiam possit dare, aut promittere; ergo ex divina impositione, ut latius dicturi sumus infra, agentes de causa, et institutione sacramentorum.

5. Objectio. — Responsio. — Sed objici potest primo, quia sacramenta siguificant propter simiUtudinem quam habent cum re reprse- sentata ; dicit enim Augustinus , Epist. 23 : Sacramenta, quandam similitudinem habent earurn rerum, quarum sunt sacramenta, quam si non haberent, omnino sacramenta non essent; et simiha habet hb. de Gatechizand. rud., cap. 26. Ubi dicit explicandum esse catechu-

) ART. III.

meno, quas sit res in sacramento recondita, cujus similitudinem gerit. Propter quod Hugo Victorinus, lib. 1, deSacram.,part. 9, cap. 1, in definitione sacramenti ponit, ut similitu- dine reprccsentet. Respondetur : sicut dialec- tici dicunt, voces ita significare ad placitum, ut impositio ipsa rationabilis sit, et quoad fieri possit, observet proporlionem ahquam, vel similitudinem inter signum, et rem signi- ficatam, ita dicendum est, in sacramentali- bus signis observatum esse. Quamvis enim signa hsec voluntaria plerumque imponantur nullo habito respectu ad ipsarum rerum simi- litudinem, et proportionem, sed ex mera vo- luntate imponentis, ut est vulgare exemplum de viridi ramo pendente, qui significat vinum venale, tamen major queedam servatur pro- portio, magisque ostenditur sapientia insti- tuentis, quando in hujusmodi signis simili- tudo aliqua, vel proportio servatur, et ideo in institutione sacramentorum id semper ob- servavit divina providentia. Et hoc est, quod Augustinus dicto loco intendit : constat enim, solam illam analogiam, similitudinem, vel proportionem, quse in hujusmodi rebus inve- nitur, V. gr. inter ablutionem corporis, et mundationem animse, et similes, non esse sufficientes, ut altera per alteram vere et absolute significetur, et ideo necessaria est impositio, et hoc sensu dicimus, sacramenta ex impositione significare. Quoniam vero contingit , ut sequenti disputatione videbi- mus, humana verba, quse sunt signa ad pla- citum , ad sacramentalem significationem assumi, atque elevari, ideo notanda est diffe- rentia inter ea, et res alias, seu actiones na- turales, quod in his proportio illa, quee ad institutionem supponitur, intercedit, quasi ex natura rei, inter actionem sacramentalem, et effectum, ut inter ablutionem corporis, et animse : at vero verba, seclusa humana im- positione, ex qua significant, nullam habent analogiam, vel proportionem, cum effectu sa- cramentali, ut ad illud significandum assu- mantur, quod notavit D. Thomas opusc. 22, cap. 24, et ideo in ejusmodi verbis suppo- nenda est propria significatio ad placitum ex humana impositione, quse est veluti mate- rialis respectu sacramentalis significationis, et inter has duas significationes consideranda est proportio, seu analogia, quse ad sacra- menti institutionem supponitur, ut diximus. 6. Secunda objectio. — Responsio. — Signifi- cationem non esse relationem. — Significatio- nem esse denominationem extrinsecam — - Se-

DISPUTAT. I, SECT. III.

cundo objici polest, quia ex hac assertionc sequitur sacramentum formaliter esse ens rationis, quia significatio ad placitum tantum est relatiorationis. Propler lianc difficultatem nonnulli Theologi ex professo hic tractant, quid sit significare formaliter, et quam rela- tionem importet, et similia, qucC dialectico- rum sunt propria. His ergo omissis , dicen- dum est, rationem signi, ex impositione signi- ficantis, proprie ac formaliter non consistere in relatione, neque reali, nec rationis. Primum patet, quia non habet reale fundamentum in re significata; extrinseca enira impositio nullam rem ponit in eo quod ad significan- dum imponitur. Secundum patet, quia relatio rationis tamdiu est, quamdiu ab intellectu concipitur, seu fingitur. Hujusmodi autem signum postquam impositum est, non pendet ex fictione, vel comparatione intellectus refe- rentis unum ad illud : sine illa enim, seu ante illam, exercet munus signi, excitando men- tem, ut veniat in rei significatse cognitionem. Hsec ergo ratio signi preecise oritur ex impo- sitione, quse re ipsa facta est, quamvis nihil in re ponat physice, nisi denominationem extrinsecam, a reali actu provenientem : raoraliter vero, et quasi raore humano lo- quendo, relinquitur in re iraposita ad signi- ficandura, habiiitas queedam, seu aptitudo ad excitanduraintellectum, ut rem aliam cognos- cat, nara h^ denominationes extrinsecae, quatenus manent in memoria et existiraa- tione hominum, multura valent ad hujusraodi actiones raorales et humanas, ut facile potest exempHs declarari, in potestate jurisdictionis, in gradu doctoratus : hsec enira, et sirailia, solura per quaradam extrinsecara deputatio- nera et denominationem fiunt.

7. Sacramenti impositio debet fieri publi- ca, et stabili lege. — Signa acl placitum ad communem usum instituta stabilia sunt. — Non stabilia sacramenti rationem non obti- nent. — Objectio. — Responsio. — Dico ter- tio : heec sacramenti impositio fieri debet publica et stabili lege, quse duret pro statu aliquo, in quo homines ex divina ordinatione talera raodum colendi Deum profitentur. Heec assertio explicatur siraul, et probatur induc- tione. Nam Circumcisio, et vetera sacramenta instituta fuerunt in ritum perpetuum. ut dici- tur Genes. 17,Exod. 12, etssepe alias, id est, in ritura multo tempore duraturum, scilicet quamdiu status synagogse, ac veteris legis duraret : similiter sacrameuta novse legis in- stituta sunt pro toto tempore legis gratiee

usque ad consummationem seeculi, ut Matth. ult. significatur. Ratio vero hujus veritatis est, quia sacramenta, ut diximus, sunt qua3- dam CEeremonia?, in quibus conveniunt omnes fideles, qui merabra sunt ejusdem Ecclesia?, ut sanctificentur, et juxta Dei beneplacitum ipsum colant, atque ita unam Ecclesiam, unumque modum religionis constituant, non quod in solo sacraraentorura usu hajc unitas consistat, sed quod ad illara necessarius sit : sicut ergo status religionis et Ecclesise est perraanens ac durabilis, ita etiam sacramen- ta habere debent permanentem institutionem. Et confirmatur, nam signa ad placitum, quae ad coraraunem usum hominum instituuntur, communi lege ac consuetudine stabili impo- nuntur, alioquin non censentur habere sim- pliciter talem significationem ; ergo. Et con- firmatur secundo : nam aliqua sunt signa divina, qusenon possunt convenienter excludi a ratione sacramentorum , nisi ob defectum hujus conditionis, ut verba illa Christi Lucse, 7 : Remittuntur tibi peccata tua; illa enim significarunt internam sanctificationem Mag- dalenee; et Joan. 20, cum Christus insuffla- vit, dicens : Accipite Spiritum Sanctum, facto simul, et verbo significavit spirituale donura, quod Apostolis contulit, et tota illa actio exterior ad sanctificationera Apostolo- rum ordinata fuit, et tamen non fuit sacra- mentum, quia non fuit cseremonia, certa lege stabilita ad sanctificatiouem conferendam et significandara. Quod enira Cano dicit ioco supra citato, Christura non contulisse gra- tiam illis verbis : Accipite Spiritum Sanctum, et non sufficit ad rationem sacraraenti exclu- dendam, satis enim esset quod gratiara signi- ficaverit , et prceterea falsum est, quia verba Christi fuerunt efficacia, et sicut alia mira- cula imperio suo fecit, ita et sauctificationem, ut in 1 torao circa queest. 13 D. Thorase latius dixiraus. Aliter vero inquit Soto, illara Christi actionera non habuisse significationem ex in- stitutione, sed naturalem tantum, et ideo non fuisse sacramentum. Quse responsio eadem erit cum doctrina a nobis tradita, si loquatur de institutioue solemni, et lege stabili posita. Si autem omnera significationera ad placitum excludat, etiam particularera, et pro illo tan- tura terapore,non videtur vera, quia Christus per sensibilem illum flatum significare voluit interiorem Spiritus Sanctus afflatum, quam significatiouem , verara ac certara non habet sirailis flatus ex sola uaturali proportioue, seu analogia; ergo tunc habuit eam signifi-

22 QU^ST. LX

cationem ex speciali Christi voluntate, in quo convenit cum sacramentis : differt tamen, ut dixi, in modo stabilis et fixas significationiS; et ideo non habuit rationem sacramenti. Di- ces : quod res magis, vel minus duret, non variat ejus rationem ; ergo, quod signum sit lege stabili institutum, aut ad breve tempus, vel unum actum, non variabit rationem signi; ergo nec rationem sacramenti. Respondetur hoc verum esse, si ratio signi, tantum meta- physice consideretur : at vero si moraliter, et in ordine ad humanos usus spectetur, sic valde diversam rationem habet, nam uno modo accipitur tamquam res permanens, et religiosa cseremonia; alio autem modo, ut actio qusedam transiens ; sub nomine autem, et ratione sacramenti, priori modo significa- tur, ut jam declaratum est.

SECTIO IV.

Qusenam definitio sacramenti ex preedictis omnibus colligatur.

1. Alii sacrammtum esse putant aggrega- tum ex multis. — Alii tantum significationem. — Sententia auctoris. — Sacramentum dicit significationem in tali materia. — In sacra- mento invenitur aliqua unitas. — Aliqui Theo- logi dixerunt, sacramentumnonposse definiri, quia non est unum ens, sed aggregatum ex multis, aut ex ente reali, et rationis, in quam sententiam referuntur Scotus, in 4, dist. 1 , qusest. 2; Richard., art. 1, qusest. 2; et Major qusest. 1 ; sed nec Scot. id dicit, neque alii auctores in re possunt ab aliis dissentire, qui judicant sacramentum posse absolute, et sim- pliciter definiri, eo modo quo habet esse, ut discipuli D. Thomae sentiunt. Ad hoc autem explicandum, alii necessarium existimant di- cere solam significationem esse essentiam sa- cramenti, ut ejus ratio sit per se una, ac defi- nibilis, quod significare visus est Scot., in d. ' quaest., § De secundo principali; sed quamvis fortasse qusestio sit de nomine, non censeo sic esse loquendum. Nam sacramentum non est sola significatio, sed essentialiter includit rem significatam, sicut domus non est sola figura, sed res artificialis constans ex tali materia cum tali figura ; et nomen, aut ver- bum, non dicit solam significationem , sed vocem, aut figuram sic significantem : sic ergo sacramentum non dicit solam significa- tionem, sed illam in tali materia, seu composi- tum ex tali re, et significatione, quse est veluti

, ART. m.

forma illud constituens. Quocirca quamvis sacramentum non sit tam per se unum, sicut homo, et ideo definiri non possit tam exacta definitione, sicut definiri solet substantia, nihilominus non est omnino unum per acci- dens, seu per aggregationem, sed habet suum modum compositionis , et unitatis formalis, ratione cujus sufficienter potest definiri, seu describi. Nam in sacramento si consideremus significationem, et rem significantem, illa duo conjunguntur per modum actus, et potentise; si vero consideremus rem ipsam ad signifi- candum impositam, quse interdum non est una tantum, sed multee, adhuc in eis inve- nire licet aliquem modum potentise, et actus, seu aliquamcertamhabitudinem vel ordinem, in quo conveniunt ad componendum unum sacramentum sub eadem ratione signi, atque hoc modo componunt unum aliquid per mo- dum entis artificialis ; ad hunc enim modum reperitur unitas in exercitu, oratione, etc.

2. Hsereticorum in definiendo sacramento varii errores. — Hoc ergo supposito varise traduntur definitiones, non solum a Catholi- cis, sed etiam ab hcereticis ; sed heeretici tot mutant definitiones, et addunt vel toUunt particulas, quot ad suos errores tuendos ne- cessarise illis videntur, et ideo refutatis eorum erroribus pravse illorum definitiones per se concidunt. Quapropter in eis referendis, vel refutandis immorari non oportet, sed de ea re legi possunt auctores citati, qui ex pro- fesso contra eos scripserunt : ex definitioni- bus vero, quas Catholici assignant, duse vi- dentur potiores, quse a nobis exponendae sunt.

3. Primo, sacramentum definitur a Magis- tro. — Propria definitio. — Quomodo prx- dicta definitio iiostris sacramentis aptetur. — Prima definitio est Magistri, dist. 1 : Sacra- mentum est invisibilis gratife visibiHs forma, ejusdem gratise similitudinem gerens, et causa existens. Quse sumpta est ex Hugone, in summa Sententiar., tr. 4, cap. 1 , et in ea- dem fere coincidit alia, quam pkiribus verbis tradit idem Hugo, lib. 1 de Sacram., p. 9, cap. 1 : Sacramentum est materiale elemen- tum sensibiliter propositum, ex similitudine reprsesentans , et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens ahquam invi- sibilem et spiritualem gratiam. Cujus defini- tionis particulse omnes ex hactenus tractatis satis clarse sunt, preeter illam, elementum sensibiliter propositum; nomine enim elemen- ti, non significatur aliquod corpus simplex,

DISPUTAT. I

sed quodlibet sensibile corpus, in cujus usu, vel consecratione sacramentura conficitur, et verbis, qua? sunt forma sacramenti, tamquam maleria supponitur, et ideo elementum dici- tur, ut statim in Comment. art. 4, et latius in disputat. seq. dicturi sumus. Nec multum ab eadem definitione diflfert ea, qupe habetur in Catechismo Pii V : Sacramentum est invi- sibilis gratise visibile signum, ad nostram justificationem institutum : tamen hsec defini- tio, ut ex verbis ejus constat, non solum de- finit sacramentum, ut signum, sed etiam, ut causam gratise. Unde non convenit sacra- mento, ut sic, sed ut sacramento nova? legis, et hoc modo est satis apta definitio, prseser- tim prout ultimis verbis proposita est, nam priores definitiones paulo sunt longiores, quam expediat, et particulas continent, vel obscuras, vel non omnino necessarias, qualis est illa, quod sacramentum significare debet ex similitudine, quae omnibus qaidem sacra- mentis convenit, quse de facto instituta sunt, et quamvis non sit simpliciter necessaria, ta- men ex quadam congruitate, et sapienti insti- tutione, semper observatur, et ideo non oportet eam distincte in definitione explicare, quia eo modo, quo requisita est, in ipsa divina institutione virtute continetur. Secunda est D. Thomeehsec : Sacramentum est signum rei sacrae, quam sumpsit ex Augustino, 10 de Civit. Dei, cap. 5, quamquam Augustinus ibi generalius nomine sacramenti utatur, ut sa- crificium etiam comprehendat, cui etiam defi- nitionem illam accommodat : eadem vero defi- nitio reperitur apud Hugonem supra, et Bern., serm. de Coena Dom., eamque multi ex scrip- toribus supra citatis libenter amplectuntur propter illius brevitatem, tamen propter eamdem causam non potuit non esse subobs- cura. Unde, ut convertalur cum defiuito, nonnuUa, vel explicare, vel subintelligere necesse est : et in primis D. Thomas addidit illam particulam, seu determinationem, rei sacrse.y quatenus sanctificat homines, ut intel- ligeremus, non satis esse ad rationem sacra- menti,ut significet quamcumque rem sacram, sed oportere ut significet hominis sanctifica- tionem, quse fit per gratiam, et causas ejus : de hac enim significatione D. Thomas loqui- tur. Rursus juxta ea, quee diximus, subintel- ligendum est, hoc signum tale esse debere, ut aliquam horaini sanctificationera conferat, nara ostensum est, hoc esse de ratione sacra- menti. Unde exponendo definitionera illam posset clarius dici : Sacramentum est signum

, SECT. IV. 23

sensibile ad sanctificationem aliquam confe- rendam, et veram animre sanctitatem signifi- candara institutura. Vel (si raore Aristotelico definire vcliraus) dicere possuraus : Sacra- mentum est sacra , ac sensibilis cairemonia , homines aliquo modo sanctificans, et veram animse sanctitatem ex institutione signifi- cans. Qua3 definitiones ex supradictis satis clarse sunt, et probari facile possunt, quia, et conveniunt oranibus sacramentis, et habent omnes particulas sufficientes ad excludenda omnia signa sacra, quEe sacramenta non sunt, qualia sunt sacrificiura, usus aquse benedictae et sirailia, de quibus jara dixiraus. Porro prse- dicta definitio facile potest ad sacraraenta novse legis coarctari, addendo hujusmodi sacramentura significare veram aniraee sanc- titatem, quara confert, seu quatenus ab ipso confertur; et ex parte rei ad significandum impositse posset addi, debere constare.mate- ria et forraa , seu rebus et verbis , de quo jara diceraus. Denique servata proportione facile potest contrahi illa definitio ad sacra- menta veteris legis, addendo fuisse instituta ad conferendura legalem sanctitatera, per quam vera sanctitas per Christum conferenda significabatur, quee tamen definitio non vide- tur competere circumcisioni , quse antiquior fuit, quam sacraraenta veteris legis, neque etiara sacramento legis naturse; sed in hoc inculcatur gravis difficultas infra tractanda, qua exphcata, facile erit, definitionem his etiam sacramentis accommodare : fuerunt enim illa quasi media inter sacraraenta novse legis, et propria sacramenta legalia, quia nec conferebant gratiam propria virtute, unde non significabant gratiam a se collatam, sicut nostra sacramenta; nec solum significabant gratiam, ut futuram seupromissam, sed etiam indicabant prsesentera, quee in ipsis dabatur.

ARTICULUS IV.

Utrum sacramentum sit semper aliqua res sensibilis (4, d. 1, qucEst. 1, art. 1, quEest. 1, et art. 2, quiEst. 1, et art. 3, corp. Et 4 contra, c. 56, et Joan. 3, 1 Gor. 4).

. Adk sic iwoceditur. Videtur, quod sa- cramentum non semper sit aliqua res sensihi- lis. Quia secundum Philosophum, in lih. Priorum, omnis effectus , sux causEe signum est. Sed sicut sunt quidam effectus sensihiles, ita etiam sunt quidam effectus intelligihiles, sicut scientia est effectus demonstrationis. Ergo non omne signum est sensibile. Sufficit

autem ad rationem sacramenti, quod sit si- gnum alicujus rei sacrx, in quantum per eam homo sanctificatur f ut dictum est (art. 21 hujus quccst.) Non ergo requiritur ad sacra- mentum, quod sit aliqua res sensihilis.

2. Prseterea, sacramenta pertinent ad cul~ tum vel regnum Dei. Sed res sensibiles non videntur pertinere ad cultum Dei. Dicitur enim Joan. 4 : Spi7'itus est Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu, et veritate oportet adorare. Et Rom. 14 : Non est regnum Dei, esca et potus. Ergo res sensihiles non requi- runtur ad sacramentum.

3. Prseterea, Augustinus dicit in lih. 2 de Lihero arbitrio (cap. 15), quod res sensibiles sunt minima bona, sine quibus homo recte vi- verepotest. Sed sacramenta sunt de necessitate salutis humanse {ut infra patehit, qu^st. 61), et ita sine eis homo recte vivere nonpotest. Non ergo res sensihiles requiruntur ad sacra- menta.

Sed contra est, quod Augustinus dicit super Joan. (tract. 80, post medium) : Accedit ver- bum ad elementum, et fit sacramentujn. Et loquitur ibi, de elemento sensibili, quod est aqua. Ergo res sensihiles requiruntur ad sa- cramenta.

Respondeo dicendum, quod sapientia divina unicuique rei providet secundum suum mo- dum, et propter hoc dicitur Sap. 8, quod sua-^ viter disponit omnia. Unde et Matth. 25; dici- tur, quod dedit unicuique secundum propriam virtutem. Est autem homini connaturale, ut per sensihilia perveniat in cognitionein intelli- gibilium. Signum autem est, per quod aliquis devenit in cognitionem alterius. Unde, cum res sacrx, quse per sacramenta significantur , sint quxdam spiritualia, et intelligihilia hona, quibus homo sanctificatur , consequens est, ut per aliquas res sensihiles significatio sacra- menti impleatur, sicut etiam per similitudi- nem sensibilium rerum in divina Scriptura res spiritudles nohis descrihuntur . Et inde est, quod adsacramentarequiruntur res sensihiles, ut etiam Dionysius prohat in 1 cap. Coelest. Hierar.

Ad 1 ergo dicendum, quod unumquodque prsecipue denominatur, et definitur secundum id, quod convenit ei primo, et per se, non au- tem secundum id, quod convenit ei per aliud. E/fectus autem sensibilis, per se habet, quod ducat in cognitionem alterius quasi primo et per se homini innotescens, quia omnis nostra cognitio a sensu oritur : e/fectus autem intel- ligibiles non habent, quod possint ducere in

QUiEST. LX, ART. IV.

cognitionem alterius, nisi in quantum sunt per aliud manifestati, id est, per aliqua sen- sibilia. Et inde est, quod primo, et principa- liter dicuntur signa, quse, sensihus offeruntur, sicut Augustinus dicit in 2 de Doctrina Chris- tiana (circa principium), uhi dicit, quod signum est, quod prseter speciem, quam in- gerit sensibus, facit aliquid aliud in cognitio- nem venire. Effectus autem intelligihiles non hahent rationem signi, nisi secundum quod sunt manifestati per aliqua signa. Et per hunc etiam modum quxdam, quse non sunt sensibilia, dicuntur quodammodo sacramenta, in quantum sunt significata per aliqua sen- sibilia , de quihus infra agetur (qusest. 63, art. 6, ad 2).

Ad%, dicendum, quod res sensihiles, ut in sua natura considerantur, non pertinent ad cultum vel ad regnum Dei, sed solum secun- dum quod sunt signa spiritualium 7'erum, in quihus regnum Dei consistit.

Ad 3; dicendum, quod Augustinus ihi (loco citato in argum. 3), loquitur de rehus sensi- bilibus, secundum quod sunt in sua natura, non autem secundum quod assumuntur ad si- gnificandum spiritualia, quss sunt maxima bona.

COMMENTARIUS.

Duplex sensus qusestionis. — SensusD. Thom. — Duobus modis potest res sensibilis accipi in qusestione lioc articulo proposita. Primo, ut significet quamcumque rem, quse sensibus per- cipi potest, et hoc modo etiam verba simt res sensibiles, et in hoc sensu tractata est a nobis hajc quasstio disputatione prsecedenti, sec- tione 3, et eumdem videntur prse se ferre om- nia argumenta, qua3 D. Thomas objicit, quorum solutiones faciles sunt. Et difficultas, quse tangitur in solutione ad 1 , an sacra- mentum esse possit signum spirituale, in prse- dicto loco esplicata est. Secundus sensus est, ut res sensibilis a verbis distinguatur, et si- gnificet rem aliquam permanentem corpo- ream, quse sensibus percipi possit, quahs est aqua, oleum, et similes, quam Hugo paulo antea citatus nomine elementi signifioavit, efc sumpsit ex Augustino, tract. 80 in Joan., di- cente : Accedit verbum ad elementiim, et fit sacramentum, quse verba retuHt hic D. Tho- mas in argumento Sed contra. Ex quo non obscure constat hunc posteriorem sensum esse a D. Thoma intentum, quem magis ipse explicuit infra art. 6, ubi specialiter inqui-

QU^ST. LX, ART V rit, an preeter res requirantur verba; et ib

)i

ad 2, declarat, nomine rei sensibilis non tan- tum intelligi rem ipsam permanenlem, sed vel illam, vel usum ejus, qualis est ablutio, unctio, etc. In hoc ergo sensu respondet, sa- cramentum debere constitui in aliqua re sen- sibili : quam assertionem egregie probat ex naturali modo, et accommodato horaini, qui intelligibilia per sensibiUa intelUgit. Qua3 quidem ratio in superioribus est ex Patribus confirmata , et expiicata , et quia generabs est in omni tempore et statu humanee na- turse, quamdiu homo est in via, ideo assertio posita in omnibus sacramentis cujuscumque legis et status locum habet. Solum posset dubitari, quia prsedicta ratio solum videtur procedere in priori sensu : quia humana co- gnitio, non solum ex rebus, sed etiara ex verbis sensibihbus accipi potest. Respondetur verum esse, rationem D. Thomse non probare necessitatem simpUciter, sed congruitatem , quae non solum in hoc consistit, quod hu- mana cognitio incipit a sensu, ut objectio su- mit , sed in hoc etiam , quod intelUgibiUa commode inteUigantur a nobis per analogiam et proportionem ad sensibiUa, et quatenus in eis aUquo modo reprsesentantur : heec au- tem reprsesentatio non fit proprie per verba, sed per actiones aUquas, vel res sensibiles, in quibus sit quEedam iraago, vel vestigium potius inteUigibile , quod recte declarat D. Thomas exemplo sumpto ex usu divinse Scripturse, in qua res divinse non solum tra- duntur verbis , sed rebus etiam sensibiUbus reprsesentantur, vel in propheticis visionibus, vel in paraboUs, et metaphoricis locutionibus, vel certe in variis figuris, quarum pars quse- dam in usu sacramentorum consistit.

ARTICULUS V.

Utrum requirantur determinatce res ad sacramenta.

1 . Ad 5 sic iwoceditur. Videtur, quod non requirantur determinatx res ad sacramenta. Res enim sensibiles assumuntur in sacramentis ad significandum, ut dictum est (art. 3 hpjus queest.). Sed nihil prohibet diversis rebus sen- sibilibus idem significari , sicut in sacra Scriptura Deus aliquando metaphorice signi- ficatur per lapidem, quandoque per leoneni, quandoque per solem, aut aliquid aliud hu- jusmodi. Ergo videtur, quod diversse res pos- sint congruere eidem sacramento. Non ergo determinata res in sacramentis requiritur.

2. Prseterea, magis est necessaria salus animsE, quam salus corporis. Sed in medi- cinis corporalibus , qux ad salutem corporis ordinantur ,potest unarespro aliaponi in ejus defectu. Ergo multo magis in sacramentis , quse sunt medicinse spirituales ad salutem ani- mse, ordinatse, poterit una res assumi pro alia, quaiulo illa defuerit.

3. Prssterea, non est conveniens, ut hominis salus arctetur per legem divinam, etprsecipue per legem Christi, qui venit omnes salvare. Sed in statu legis naturx non requirebantur in sacramentis aliqux res determinatx, sed ex voto assumebantur, ut patet Genes. 28, ubi Jacob vovit se Deo decimas et hostias paci- ficas oblaturum. Ergo videtur, quod non de- buerit arctari homo, et prsecipue in nova lege, ad alicujus rei determinatx usum in sacra- mentis.

Sed contra est, quod Dominus dicit Joan. 3 : Nisi quis renatus fuerM ex aqua, et Spiritu Sancto, nonpotest introire in regnum Dei.

Respondeo dicendum, quod in usu sacra- mentorum duo possunt considerari , scilicet cultus divinus, et sanctificatio hominis. Quo- rum primum pertinet ad hominem per compa- rationem ad Deum, secundum autem e con- verso pertinet ad Deum per comparationem ad hominem. Non autem pertinet ad aliquem de- terminare illud, quod est in potestate alterius, sed solum id, quod est in sua potestate. Quia ergo sanctificatio hominis est in potestate Dei sanctificantis , non pertinet ad ho^ninem suo judicio assumere res, quibus sanctificetur , sed hoc debet esse ex divina institutione determi- natum. Et ideo in sacramentis novse legis, quibus homines sanctificantur (secundum illud \ ad Corinth. 6 : Abluti estis, sanctificati estis) oportet uti rebus ex divina institutione determinatis.

Ad 1 ergo dicendum, quod etsi idem potest per diversa signa significari, determinare ta- men, quo signo sit utendum ad significandum, pertinet ad significantem. Deus autem est, qui nobis significat spiritualia per res sensibiles in sacramentis, et per verba similitudinaria in Scripturis. Et ideo sicut judicio Spiritus Sanctus determinatum est, quibus similitu- dinibus in certis Scripturse locis res spiri- tuales significentur, ita etiam debet esse di- vina institutione determinatum , quse res ad significandum assumantur in hoc vel in illo sacramento.

Ad 2, dicendum, quod res sensibiles habent naturaliter sibi inditas virtutes conferentes

26 QUiEST. LX

ad corporalem salutem, et ideo non refert, si dux earum eamdem virtutem habeant, qua quis utatur. Sed ad sanctificationem non or- dinantur ex aliqua virtute sibi naturaliter indita, sed solum ex institutione divina, et ideo oportuit divinitus determinari, quibus rebus sensibilibus sit in sacranientis utendum. Ad d, dicendum quod, sicut Augustinus dicit 19 contra Faustum (cap. 16 et 17) : Di- versa sacramenta diversis temporibus con- gruunt, sic etiam diversis verbis significantur diversa tempora, scilicet prsesens, praeteritum, et futurum. Et sicut in statu legis naturse homines nulla lege exterius data, sed solo in- teriori instinctu movebantur ad Deum colen- dum, ita etiam ex interiori instinctu determi- nabatur eis, quibus rebus sensibilibus ad Dei ^ultum uterentur. Postmoduni vero necesse fuit etiam exterius legem dari, tum propter obscurationem legis naturae, expeccatis homi- num, tum etiam ad expressiorem significatio- nem gratise Christi, per quam humanum genus sanctificatur. Et ideo etiam necesse fuit res determinari, quibus homines uterentur in sa- cramentis. Nec propter hoc arctatur via salu- tis, quia res, quarum usus est necessarius in sacramentis, vel communiter habentur, vel parvo studio adhibito haberi possunt.

COMMENTAmUS.

1. Duplex sensus qusest. — Res in sa- cramento debet esse determinata, prout est instituta ad significandum. — Duplex potest esse sensushujus qusestionis. Prior, ut hsec necessitas intelligatur consequens institutio- nem. Posterior, ut intelligatur antecedens. Priori modo quaestio est, an facta institutione sacramenti, necessaria sit res determinata , ut sacramentum consistat, quo sensu facilis resolutio est, eo modo requiri res determi- natas, quo per institutionem definitse fue- rint : habet enim sacramentum totum esse ab institutione, ut dictum est, C]:uia est si- gnum ad placitum : unde, sicut verba , vel scrip- turee, vel aUa similia signa ad placitum, ha- bere debent eam figuram, vel compositionem, vel in universum illum entis modum , cui ex impositione adjuncta est significatio, ita sa- cramenta ex illis rebus necessario conficienda sunt, quse per institutionem ad significandum sunt impositee; atque ita, si institutio facta sit de tali re secundum speciem, illa erit neces- saria ad sacramentum : si vero solum sit facta determinatio secundum genus, illa esset

, ART. V.

sufficiens. Et in hoc sensu videtur tractari queestio a D. Thoma; nam illa verba, quibus ad qusestionem respondet : In sacramentis oportet uti rebus divina institutione determi- natis, in prsedicto sensu qurestionem definiunt, et loca Scripturse, quae adducit, in eodera etiam loquuntur, et ratio, seu discursus ejus in eodem sensu procedit, scilicet, quia ad Deum pertinet determinare res, per quas homines sanctificentur, quae ratio (ut ipsemetD. Thomas vidit) solum in sacramentis novse legis pro- cedit, potest autem facile ad omnia extendi, ex his quae idem D. Thomas dicit in solut. ad 1 ^ quia etiam adDeum pertinetper res sensibiles eff^ectum gratiee significare, ut a nobis etiam supra dictum est. Posteriori modo qusestio est, utrum sacramentum ita institui debeat, ut res determinatse prsescribantur, ex quibus conficiatur sacramentum, et hoc etiam sensu videtur D. Thomj]e definire qusestionem, prse- sertim in solut. ad 1 , in illis verbis : Sicut ju- dicJo Spiritus Sancti determinatum est, qui- bus similitudinibus in certis Scripturae locis res spirituales significentur, ita etiara debet esse divina institutione determinatum, quae res ad significandum assumantur in hoc vel in illo sacramento. In quibus hanc etiam ra- tionera indicat, quia, nirairum per diversa sacramenta diversse res significantur; ergo oportet etiam per res diversas significari ; ergo oportet ad singula sacramenta confi- cienda determinatas res preescribi. Item , quia sacraraenta instituuntur, ut per quan- dara similitudinem, et proportionem, nobis indicent spirituales eff^ectus : sed non in om- nibus rebus est similitudo et proportio ad quoslibet efFectus repraesentandos; ergo opor- tet res determinatas institui, aptas et ac- coramodatas ad significationem intentara. Et hinc intelligitur etiara doctrina D. Thomae, in solut. ad 2 et 3, nara in priori docet, duo sacraraenta diversa non habere virtules, seu significationes ejusdem rationis : quod intel- ligendum est cle propriis et sacraraentalibus effectibus, quia, sicut in diversis rebus insti- tuuntur, ita ad diversos effectus significandos iraponuntur, cura quibus propriam sirailitu- clinem et proportionem habent.

2. In solutione vero ad tertium docet in di- versis legibus seu temporibus juxta diversos horainum status diverso modo fuisse res de- terrainatas ad constitutionera sacramento- rura. Unde colligitur, hanc deterrainationem non esse ejusdem rationis in oranibus, nec debere esse seraper specificam aut genericam,

QU^ST. LX,

proximam, vel remotam, sed posse mterdum fieri uno modo, interdum alio, juxta divinse providentiae et sapientias rationem , de quo plura dicemus postea, de variis sacramento- rum generibus ac speciebus disputantes.

ARTICULUS VL

Utrum in signiflcatione sacramentorum requirantur verba (4,dist. 1, qucest. 1, art. 3, et dist. 13, qusest. 1, art. 2, qucest. 6, ad secundum. El Ver., quaest. 27, art. 4, ad decimum).

1 . Ad 6 sic proceditur. Videtur, quod in si- gnificatione sacramentorum non requirantur verba. Dicit enim Augustinus contra Faustum (lib. 19, cap. 16, circa med., t. 6) -.Quid sunt aliud quxque corporalia sacramenta , nisi quasi qusedam verba visibilia? Et sic videtur, quod addere verba rebus sensibilibus in sa- cramentis, sit addere verba verbis. Sed hoc est superfluum. Non ergo requiruntur verba cum rebus sensibilibus in sacramentis.

2. Prmterea , sacramentum est aliquid unum. Ex his autem, quse sunt diversorum generum non videtur posse aliquid unum fieri. Cum igitur res sensibiles et verba sint diver- sorum generum (quia res sensibiles sunt a na- tura, verba autem, a ratione), videtur, quod in sacramentis non requirantur verba cum rebus sensibilibus.

3. Prseterea, sacramenta novse legis succes- serunt sacramentis veteris legis , quia illis ablatis ista sunt instituta, ut Augustinus dicit lib. \9, contra Faustum (c. 46 et 17). Sed in sacramentis veteris legis non requirebatur aliqua forma verborum. Ergo nec in sacra- mentis novx legis.

Sed contra est, quod Apostolus dicit Ephes. 5 : Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit se- metipsumpro ea, ut illam sanctificaret, mun- dans eam lavacro aqux in verbo vitse. Et Augustinus dicit supra Joan. (tract. 80, post med., t. 9) : Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum.

Respondeo dicendum, quod sacramenta, si- cut dictum est (art. 2 et 3), adhibentur ad hominum sanctificationem sicutqusedam signa. Tripliciter ergo considerari possunt, et quo- libet modo congruit eis, quod verba rebus sen- sibilibus adjungantur. Primo enim possunt considerari ex parte causae sanctificantis , qus&est Verbum incarnatum, cui sacramentum quodammodo conformatur, in hoc, quod rei sensibili verbum adhibetur, sicut in mysterio incarnationis carni sensibili est Verbum Dei

ART. VL

unitum. Secundo possunt considerari sacra- menta exparte hominis, qui sanctificatur, qui componitur ex animaetcorpore, cuiproportio- natur sacramentalis medicina, quxperrem vi- sibilem corpus tangit, et per verbum ab anima creditur. Unde Augustinus (tract. 80 in Joan., post med., t. 9) dicit super illud Joan. 15 : Jam vos m,undi estis propter sermonem, etc. : Unde estista tantavirtus aquse.utcorpus tan- gat, et corabluat, nisi facienteverbo,nonciuia dicitur, sed quia creditur? Tertio possunt con- siderari ex parte ipsiics significationis sacra- 7nentalis . Dicit autem Augustinus in2 de Doctr . Christ. (cap. 3, circa medium), quod verba inter homines obtinuerunt principatum signi- ficandi, quia verba diversimode formari pos- sunt ad significandos diversos conceptus men- tis, et propter hoc per verba magis distincte possumus exprimere quod niente concipimus. Et ideo ad perfectionem significationis sacra- mentalis necesse fuit. ut significatio rerum sensibilium per aliquaverba determinaretur. Aqua enim significare potest, et ablutionem propter suam humiditatem , et refrigerium propter suam frigiditatem. Sed cum dicitur : Ego te baptizo, manifestatur quod aqua uti- mur in baptismo ad significandam emunda- tionem spiritualem.

Ad 1 ergo dicendmn, quod res visibiles sa- cramentorum dicuntur verba per quamdam similitudinem , in quantum scilicet partici- pant quamdam vim significandi, quseprinci- paliter est in ipsis verbis, ut dictum est {in corp. art.). Et ideo non est superflua ingemi- natio verborum, cum in sacramentis , rebus visibilibus verba adduntur, quia unum eorum determinatur per aliud, ut dictum est (in corp. art.).

Ad 2; dicendum, quod quamvis verba, el alise res sensibiles sint in diverso genere, quantum pertinet ad naturam rei, conveniunt tamen in ratione significandi, quse perfectius est in verbis quam in aliis rebus. Et ideo ex verbis et rebus fit quodammodo unum in sacra- nientis, sicut ex forma et materia, in quan- tum scilicet per verba perficitur significatio rerum, ut dictum est (art. 3, ad 1). Sub rebus autem comprehenduntur etiam ipsi actus sen- sibiles , puta ablutio , inunctio, et alia hujus- modi, quia in his est eadem ratio significandi, et in rebus.

Ad. 3; dicendum quod, sicut Augustinus (lib. 19, cap. 6, t. 6), dicit contra Faustum, alia debent esse sacramenta rei prsesentis, et alia rei futurse. Sacramenta autem veteris

28 QU/EST. LX, ART. VII.

legis prxnuntia erant Christiventuri, et ideo

non ita expresse significabant Christim, sicut sacramenta novse legis, quse ab ipso Christo effluunt, et guamdam similitudinem ipsius in se habent, ut dictum est (in corp. art.). Uteban- tur tamen in veteri lege aliquibus verbis, in his, quse ad cultum Dei pertinent, tam sacer- dotes, qui erant sacramentorum illorum mi- nistri (secundum illud Num. 6 : Sic benedicetis filiis Israel, et dicetis eis : Benedicat tibi Do- minus, etc.) quam etiam illi, qui illis sacra- mentis utebantur, secundum illud Deut. 26 : Profiteor hodie coram Domino Deo tuo, etc.

COMMENTARIUS.

Hic articulus intelligendus est de sacra- mentis novse legis, et ita est clarus in utroque sensu articulo prsecedenti explicato, et ratio- nes et congruentias D. Thomse sunt optimse : in quibus non explicatur necessitas ex insti- tutione orta : hsec enim per se satis clara est, si de institutione constet. Reddit ergo ratio- nem ipsius institutionis, tam ex parte insti- tuentis, qui fuit Verbum incarnatum, quam ex parte hominis, qui animo, et corpore con- stat, quam ex parte ipsius signi, ut esset ex- pressius, magisque determinatum ac certum, Atque ex eisdem rationibus colligit D. Tliomas in solut. ad 3, quare hsec proprietaSj et per- fectio potius sacramentis novee legis attributa est, quam veteribus, et omnia sunt in con- textu D. Thomae satis clara.

ARTICULUS VII.

Utrum requirantur determinata verba in sacramentis.

. Adl sic proceditur. Videtur, quod non requirantur determinata verba in sacramen- tis. Ut enim Philosophus (lib. 1 Periher., pa- rum a princip.) dicit, voces non sunt esedem apud omnes. Sed salus, qum per sacramenta quxritur , est eadem apud omnes. Ergo non requiruntur aliqua determinata verba in sa- cramentis.

2. Prseterea, verba requiruntur in sacra- mentis in quantum sunt principaliter signifi- cativa, sicut dictum est (art. preeced.). Sed contingit per diversa verba idem significari. Ergo non requiruntur determinata verba in sacramentis.

3. Prseterea, corruptio cujuslibet rei variat ejus speciem. Sed quidam corrupte verbapro- ferunt, nec tamen propter hoc creditur sacra-

mentorum effectus impediri, alioquin illite- rati et balbi, qui ista sacramenta conferunt, frequenter defectum in sacrainentis induce- rent. Ergo videtur qicod non requirantur in sacramentis determinata verba.

Sed contra est, quod Dominus determinata verbaprotuUt in consecratione sacramenti Eu- charistise, dicens, Matth. 26 : Hoc est corpus meum. Similiter etiam mandavit discipulis, ut sub determinata forma verborum baptiza- rent, dicens Matth. ultim. : Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Pa- tris, et Filii, et Spiritus Sancti.

Respondeo dicendum, quod, sicut dictum est (art. prseced., ad 2), in sacramentis verba se habent per modum formse, res autem sensi- biles per modum materise. In omnibus autem compositis ex materia et forma, principium determinationis est ex parte formse, quse est quodammodo finis et terminus materiss, et ideo principaliusrequiritur ad esserei determinata forma, quam cleterminata materia : materia enim determinata requiiitur, ut sit propor- tionata determinatx formse. Cum igitur in sa- cramentis requirantur determinatse res sen- sibiles, qux se habent in sacramentis sicut materia, multo magis requiritur in eis deter- minata forma verborum.

Ad \ ergo dicendum, quod sicut Augus- tinus clicit super Joann. (tract. 80, a med.), verbum operatur in sacramentis , non quia dicitur, id est, non secundum exteriorem so- num vocis, sed quia creditur, id est, secun- dum sensum verborum, qui fide tenetur. Et hic quidem sensus est idem apud omnes, licet non esedem voces sint, quantum ad sonum. Et ideo cujuscumque linguse verbis proferatur talis sensus, perficitur sacramentum.

Ad 2; dicendum, quod licet in qualibet lin- gua contingat diversis vocibus idem signifi- cari, semper tamen aliqua illarum vocum est, qua principalius et communius homines illius lingux utuntur ad hoc significandum, et talis vox assumi debet in significationem sacra- menti. Sicut etiam inter res sensibiles illa as- sumitur ad significationem sacramenti, cujus usus est communior ad actum per quem sa- cramenti effectus significatur , sicut aqua communius utuntur homines ad ablutionem corporalem, per quam spiritualis ablutio si- gnificatur, et ideo aqua assumitur ut mate- ria in baptismo.

Ad S, dicendum, quod ille, qui corrupte profert verba sacramentalia, si hoc ex indu- stria facit, non videtur intendere facere quod

QUiTlST. LX,

facit Ecclesictf et ita non videtur perfici sa- cramentum. Si autem hoc faciat ex errore vel lapsic lingu^e, si sit tanta corruptio, qux omnino auferat sensum locutionis, non vide- tur perfici sacramentum. Et hoc prsecipue contingit, quando fit corruptio exparte prin- cipii dictionis, puta, si loco ejus quod est : Tn nomine Patris, dicat, in nomine matris. Si vero non totaliter auferatur sensus locutionis per hujusmodi corruptelam, nihilominus per- ficitur sacramentum. Et hoc prsecipue con- tingit, quando fit corruptio ex parte finis , puta, si aliquis dicat : In noinine Patrias et filias. Quamvis enim hujusmodi verha, cor- rupte prolata, nihil significent ex virtute impositionis , accipiuntur tamen ut signifi- cantia ex accommodatione usics. Et ideo licet mutetur sonus sensibilis, remanet tamen idem sensus. Quod autem dictum est (in istamet solutione) de differentia corruptionis, circa principium vel finem dictionis, rationem ha- bet, quia apud nos variatio dictionis ex parte principii mutat significatiQnem, variatio au- tem ex parte finis dictionis , ut plurimum 'mutat consignificationem , qux tamen apud Grsecos variatur etiam secundum principium dictionis in declinatione verborum. Magis ta- men videtur attendenda quantitas corrup- tionis, quia ex utraque parte potest esse tam parva, quod non auferat sensum verborum, et tam magna quodauferat. Sed unum horum facilius accidit ex parte principii; et aliud, ex parte finis.

COMMENTARIUS.

Hic articulus eodem modo exponendus est, quo articulum quintum declaravimus : nam eadem est utriusque ratio, imo addit D. Thomas, majori quadam ratione requiri hanc determinationem in verbis, quam in re- bus, quia per verba determinantur res ad propriam sacramentalem significationem. In solulione vero ad primum explicat, hanc de- terminationem non debere materialiter in- telligi in sono vocis, sed in sensu et signifi- catione, et in hunc modum exponit difficilia verba Augustini, tract. 80, in Joan. : Verbum operatur in sacramentis , non quia dicitur, sed quia creditur, id est, quia significat aliquid , quod fide creditur; sed hic locus Augustini latius est tractandus in seqq. In solutione vero ad 2 et 3, tradit D. Thomas quasdam regulas circa mutationem, et cor- ruptionem verborum sacramentalium , quee

ART. VIII.

in sequenti disputatione latius sunt a nobis explicanda?.

ARTICULUS VIII.

Utrum liceat aliquid adclere verbis, in quibus consistit forma sacramentorum {i, d. 3, art. 2, q. 2, 3 et /i).

1. Ad 8 sic proceditur. Videtur , quod nihil liceat addere verbis, in quibus consistit forma sacraynentorum. Non enim minoris sunt necessitatis hujusmodi verba sacramentaUa , quam verba sacrx Scripturse. Sed verbis sa- crx Scripturx nihil licet addere vel minuere; dicitur enim Deuter. 4 : Non addetis ad ver- hum, quod vobis loquor, nec auferetis ab eo. Et Apoc. ult. : Contestor omni audienti verha prophetise lihri hujus, si quis apposuerit ad hsec, apponet super eum Deus plagas scriptas in libro isto, et si quis diminuerit, auferet Deus partem ejus de libro vitse. Ergo vide- tur , quod neque in formis sacramentorum liceat aliquid addere vel minuere.

2. Prseterea, verha se habent in sacra- mentis per modum formse, ut dictum est (art. prseced.). Sed in formis quselibet additio vel subtractio variat speciem, sicut et in nume- ris, ut dicitur 8 Metaph. (text. 8, t. 3). Ergo videtur , quod si aliquid addatur vel suh- trahatur a forma sacramenti, non erit idem sacramentum.

3. Prseterea, sicut ad formam sacramenti requiritur determinatus numerus dictionum, ita etiam requiritur determinatus ordo ver- borum, et etiam orationis continuitas. Si ergo additio vel subtractio non aufert sacramenti veritatem, videtur, quod pari ratione nec transpositio verhorum aut etiam interpolatio pronuntiationis .

Sed contra est, quod in formis sacramen- torum qusedam apponuntur a quihusdam, quse ab aliis non apponuntur, sicut Latini hapti- zant suh hac forma : Ego te baptizo in no- mine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Grseci autem sub ista : Baptizetur servus Christi nos- triin nojnine Patris, etc. Et tamen utrique ve- rum conferunt sacramentutn. Ergo in formis sacramentorum licet aliquid addere vel mi- nuere.

Respondeo dicendum , quod circa omnes istas mutationes , quse possunt in formis sa- cramentorum contingere, duo videntur esse consideranda. Unum quidem, ex parte ejus, qui profert verha, cujus intentio requiritur ad sacramentum, ut infra dicetur (queest. 64j

30 QUiEST. LX,

art. 8). Et ideo si intendat per Imjusmodi ad- ditionem, vel diminutionem, alium ritum in- ducere, qui non sit ab Ecclesia receptus, non videtur perfici sacramentum, quia non vide- tur quod intendat facere id quod facit Ec- clesia. Aliud autem est considerandum ex parte significationis verborum. Cum enim verba operentur in sacramentis quantum ad sensum, quem faciunt, ut supra dictum est (art. prfficed.; ad 1, et ad 3), oportet consi- derare, utrum per talem mutationem tollatur debitus sensus verborum : quia sic manifes- tum est, quod tollitur veritas sacramenti. Manifestum est autem, quod si diminuatur aliquid eorum, qux sunt de substantia form.x sacramentalis, tollitur debitus sensus verbo- rum : et ideo non perficitur sacramentum. Unde Didymus dicit in lib. 2 de Spiritu Sancto, parum a principio (habetur hic liber in fine operum S. Hieron.) : Si quis ita baptizare conetur, utunum de prsedictis nomiiiibus prx- term.ittat (scilicet Patris et Filii et Spiritus Sancti), sine perfectione baptizabit. Si autem subtrahatur aliquid, quod non sit de sub- stantia formx, talis diminutio non tollit de- bitum sensum verborum, et per consequens nec sacramenti perfectionem.. Sicut in forma Eucharistise, qux est : Hoc est enim corpus meum, ly enim, sublatum, non tollit debitum sensum verborum, et ideo non impedit per- fectionem sacramenti : quamvis possit contin- gere, quod ille, qui prxtermittit, peccet ex negligentia vel contemptu. Circa additionem etiam contingit aliquid apponi, quod est cor- ruptivum debiti sensus : puta, si aliquis di- cat : Ego te baptizo in nomine Patris majo- ris, et Filiiminoris, siciit Ariani baptizabant : et ideo talis additio tollit veritatem sacra- menti. Si vero sit talis additio, qux non au- ferat debitum sensum, non tolUtur sacramenti veritas. Nec refert, utrum talis additio fiat in principio, medio, vel in fine, ut si aliquis dicat : Ego te baptizo in nomine Dei Patris omnipotentis, et Filii ejus unigeniti, et Spi- ritus Sancti paracleti , erit verum bap- tisma. Et similiter si quis dicat : Ego te baptizo in nomine Patris et Filii et Spi- ritus Sancti, et Beata Virgo te adjuvet, erit verum baptisma. Forte autem si diceret : Ego te baptizo in nomine Patris et Filii et Spiri- tus Sancti, et Beatse Virginis Marise, non esset baptismus : quia dicitur 1 ad Cor. 1 : Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? Aut in nomine Pauli baptizati estis? Sed hoc verum est, si sic intelligatur in nomine Beatx

ART. VIII.

Virginis baptizari, sicut in nomine Trinitatis, quo baptismus consecratur : talis enim sensus esset contrarius verx fidei, et per consequens, tolleret veritatem sacramenti. Si vero sic in- telligatur quod additur (et in nomine Beatse Virgi^iisi non quasi nomen Beatx Virginis aliquid op&retur in baptismo, sed ut ejus in- tercessio prosit baptizato ad conservandam, gratiam baptismalem , non tollitur perfectio sacramenti.

Ad \ ergo dicendum, quod ad verba sacrae Scripturx non licet aliquid apponere, quan- tum ad sensum, sed quantum ad expositionem sacrx Scripturae, multa eis verba a Docto- ribus apponuntur. Non tamen licet etiam verba sacrse Scripturx apponere, ita quod di- cantur esse de integritate sacrx Scripturx, quia hoc esset vitium falsitatis. Et similiter si quis diceret aliquid esse de necessitate for- mx, quod non est.

Ad 2; dicendum, quod verba pertinent ad formam sacramenti ratione sensus significati. Et ideo quaecumque fiat additio vel subtractio verborum , quse non addat aliquid aut sub- trahat debito sensui, non tollitur species sa- cramenti.

Ad 3; dicendum^ quod si sit tanta interrup-

tio verborum, quod intercipiatur intentio pro-

nuntiantis, tollitur sensus sacramenti, et per

consequens veritas ejus : non autem tollitur,

quando estparva interruptio, quae intentionem

proferentis, et intellectum verborum non au-

fert. Et idem est etiam dicendum de transpo-

sitione verborum, quia si tollit sensum locu-

tionis, non perficitur sacramentum, sicut patet

de negatione prxposita vel postposita signo.

Si autem sit talis transpositio , qux sensum lo~

cutionis non variet, non tollitur veritas sacra-

menti, quia, secundum quod Philosophus (lib.

2 Periher., cap. , parum ant. fin., t. 1) dicit,

nomine et verba transposita idem significant.

Littera D. Thomse satis est perspicua, de

re autem dicemus disputatione sequenti. So-

lum est advertendum, in hac additione vel

quacumque mutatione facta in verbis sacra-

mentalibus, duo posse considerari. Primum,

quando fit, vel non fit contra substantiam sa-

cramenti. Secundura, quando Ucite vel iUicite

fiat : et utrumque promiscue attigitD. Thomas

hoc art.; tamen, quia nobis inanimo est, totam

materiam moralem , separatim et chstincte

tradere, ideo hic solum agemus de his, quee

spectant ad substantiam sacramentorum : de

his vero, quae ad mores pertinent, infra in

disputatione practica seu morali.

DISPUTAT. II

DISPUTATIO II.

DE MATERIA, ET rORBIA SACRAMENTORUM.

In prsecedenti disputatione, metapiiysica ratione tractavimus de essenlia sacramenti, per genus et differentiara ejus : in hac am- plius est eaclem essentia e-xplicanda more physico, scilicet per materiam et formam, quee doctrina proprie solum habet locum in sacramentis nov£e legis. Si quid autem ad C£etera sacramenta accommodari poterit, obi- ter etiam explicabimus.

SECTIO I.

Utrum oporteat sacramenta constare rebus et verbis, tanquam materia et forma.

1 . Verha non erant de ratione sacramen-

torum veterum. — Principio dicendum est,

hanc compositionem non esse de ratione sa-

cramenti at sic. Probatur, quia non fuit in-

venta in sacramentis veteribus , quee supra

ostendimus fuisse proprie, et univoce sacra-

menta : quod prsesertim de circumcisione

nemo negare potest ; atque idem est de sa-

cramento in lege naturse instituto in reme-

diam parviilorum. Conslat autem ex Genes.

17, circumcisionis ritum in sola actione insti-

tutum fuisse sine mentione alicujus verbi.

Idem legimus de agno paschali, Exod. \ 2, et

de ordinatione sacerdotis, Lev. 8, et licet, in

sacrificio pro peccato, dicatur Lev. 4 : Et

orabit pro eo sacerdos, tamen neque con-

stat, illud fuisse sacramentum, neque ora-

tionem illam fuisse sub certa verborum forma

proferendam, sed solum debuisse sacerdotem

suo arbitrio orare, ut offerenti peccata remit-

terentur : unde in principio ejusdem capitis,

ubi fit mentio expiationis peccatorum, nihil

de aliquibus verbis proferendis dicitur, et si

aliqua verba interdum dicebantur, vel a sa-

cerdotibus, vel ab ipsis fidelibus, quibus sa-

cramenta dabantur, illa non erant de sub-

stantia sacramenti, sed ad divinum cultum,

vel commemorationem beneficiorum Dei per-

tinebant, ut D. Thomas hic, art. 6, ad 3, no-

iavit. Ratio vero est, quam eodem loco ipse

indicavit, videlicet statum veteris legis fuisse

imperfectum, in quo fides et obscurior et

magis implicita erat : et ideo non oportuit

sacramenta illius temporis habere tam ex-

pressam significationem, sicut nunc habent;

SECT. I. 31

atque adeo necesse non fuit, ut exterioribus rebus seu cajreraoniis verba adjungerentur, quae ad expressius significandum haberi so- lent, Generalius autem possumus rationem hanc explicare, scilicet, quia de ratione sa- cramenti, ut sic, solum est, ut sit exterior ca3remonia sacra cum debita sanctificatione et significatione ; hgec autem omnia possunt consistere absque illa compositione ex rebus et verbis, seu materia et forma.

2. Sacramenta novx legis constant rebus et verbis. — Dico2°sacramenta nov£elegis omnia constant rebus et verbis, vel omnino proprie, vel secundum aliquam proportionem. Ita est explicanda sententia D. Thomse hic, quae communis est doctorum in 4, d. 1, et Alens. 4 p., q. 1, memb. 4, et q. 8, memb. 3, art. 1, 2 et 3. Et explicatur primo inductione facta ex Scripturis, nam de baptismo dicitur, Matth. ult. : Baptizantes eos , ecce rem, in nomine Patris, etc, ecce verba, qua3 Paulus distincte explicuit ad Ephes. 5 : Mundans eam lavacro aqux in verbo vitse. Ubi, licet Hier. per verbura vitse intelligat verbum doctrinse, sensus tamen est tropologicus, ut ipse fate- tur : nam ad litteram sermo est de verbo con- secratorio sacramenti, ut Chrysostomus,hora. 20, Theodor. et ahi Grseci, Arabrosius, An- selraus, D. Tliomas et Latini exponunt. Prse- terea, in institutione Eucharistise legimus accepisse Christum res aliciuas, scilicet, pa- nem et vinum , et clixisse verbum : IIoc est corpus meum, hic est calix sanguinis mei. Itera de extrema unctione, Jac. 5 : Ungentes eos oleo sancto in nomine Doraini, et oratio fidei salvabit infirmura. De cseteris vero quamvis non sint tam apertse Scripturee, ta- men ex traditione Ecclesiaj constat, ut Concil. Florent. tandem explicuit. Ratio a priori po- sita est in voluntate Christi sic instituentis ; congruentise vero, quas D. Thomas attulit, optimse sunt, ex quibus tertia raaxime vide- tur btterabs, quse in hunc modura potest explicari : nam res externse, seu actiones sensibiles, sunt valde accommodatse ad exte- riorem cultum divinura, et ideo in oranibus sacramentis tam veterilDus, quam novis adhi- bit« sunt : verba autem conferunt, ut signi- ficatio sit certior, et expressior, quahs esse debet in lege gratia? propter hujus status perfectionem : et ideo conveniens fait, sacra- menta hujus legis ex rebus et verbis com- poni. Vel alia ratione potest hoc explicari ex alio fine sacramentorura, qui est, per sensi- bilia manuducere horainem ad intelligibilia

32 QU^ST. LX, ART. VIII

cognoscenda : duo enimsunt sensus^ qui in

tellectui maxime deserviunt, visus scilicet. et auditus, quibus duo modi acquirendi scien- tiam accommodantur, scilicet, per inventio- nem, et disciplinam : et ideo ad spiritualia intelligenda multum homini confert- repras- sentatio aliqua sensibilis visui objecta, qusefit rebus seu actione aliqua, vel usu alicujus rei sensibilis : si autem Imic reprffisentationi ad- jungantur verba, perficitur doctrina, et re- prsesentatio , et juvatur homo , ut partim quasi per inventionem, et collationem rei, quam videt , cum ea , quam non videt, par- tim per disciplinam , quam verbis accipit , perfectius spiritualia concipiat, et intelligat. Cur autem in assertione addiderim, has res et verba, vel proprie, vel secundum accom- modationem inveniri in omnibus sacramen- tis, statim in responsione ad primam objec- tionem explicabimus.

3. Res et verba instar materix et formx concurrunt. — Verba rerum signiflcationem complent. — Dubium. — Dico 3°, hanc com- positionem sacramentorum ex rebus et verbis optime accommodatam esse compositioni ex materia et forma. Hcec assertio satis probatur communi consensu Theologorum omnium, cui Florent. Concil. maximam auctoritatem adhi- buit : nam ex rebus et verbis unum sacra- mentum componitur, et non omnino per accidens, seu per aggregationem : ergo optime intelligitur, unum concurrere per modum ma- teria3 et potentise , et alterum per modum actus et formcG. Quod vero res et verba hoc modo concurrant, recte explicatur a D. Tho- ma, quia sola res, vel actio exterior de se est valde indifFerens et imperfecta ad signifi- candum , et ideo censetur concurrere per modum matericC : unde ab Augustino et Hu- gone (ut supra vidimus) vocatur elementum : verba autem censentur habere rationem for- mse, quia determinant significationem , et quasi constituunt ac complent sacramenta, juxta illud Augustini, tract. 80 in Joan. : Accedit verbum ad elementum, et fit sacra- mentum.

4. Sed occurrit difficultas circa has duas assertiones, de sacramentis confessionis , et matrimonii : nam illud perficitur solis verbis, quia tam confessio, quam absolutio verbis tantum fit : hoc vero interdum fit soUs verbis, quibus utriusque conjugis consensus expli- catur, interdum sine ullis verbis, nutibus vi- delicet, aut aliis signis. Ad hanc difficultatem quidam hseretici negarunt, heec duo esse sa-

cramenta : existimabant enim materiam sa- cramenti debere esse rem ita materialem, ut et contrectari manibus, et oculis percipi pos- sit, quod ex suo cerebro sine auctoritate vel ratione confingunt : quod autem illa sint propria , et verissima sacramenta , suo loco ostendemus. Aliter opinatus est Dur., in 4, d. 1, qusest. 3, qui hoc argumento coactus , negat assertionem secundam esse univer- salem, aut veritatem habere in his duobus sacramentis ; et quod ad matrimonium attinet, idem opinatur Adrianus, quoest. 2, de Bap- tismo, ad finem. Sed immerito deserunt com- munem sententiam, cum commode possit explicari, et accommodari : et res hsec magis in modo loquendi, quam in re aliqua con- sistat. Igitur in sacramento confessionis cer- tum est, requiri verba ex parte formae in omni rigore et proprietate, ut ex Concil. Florent. colligitur, et in seq. tomo latius ostendemus. Rursus concurrunt in hoc sacra- mento actus pcenitentis, quasi materia, ut Concil. Florent. et Trident. dixerunt, et hoc modo cum verbis concurrit !res aliqua, quia nomine rei non intelligitur tantum substantia sensibilis, sed quaelibet actio sensibilis, quse verbis supponatur, ut D. Thomas dixit. At- que hoc modo, actus satisfactionis, et contri- tionis, sunt materia hujus sacramenti, et ipsa etiam confessio, licet verbis fieri possit, est materia, quia respectu absolutionis est quid imperfectum, inchoatum, et informe. In omni enim judicio accusatio est inchoatio queedam judicii, sententia vero judicis est qu« judi- cium perficit. Sacramentum autem confes- sionis perficitur per modum cujusdam judicii, in quo confessio peccatorum concurrit ut accusatio rei : absolutio vero sacerdotis, ut sententia judicis ; et ita, quod ad rem spectat, hoc sacramentum est sacra qua^dam csere- monia, quae constat partim ex actibus poeni- tentis, tanquam materia (in quibus quasi accidentarium est, quod verba misceantur, per se vero est quod dolorosam accusationem, et satisfactionem contineant), partim ex verbis sacerdotis sententiam proferentis. De matri- monio multa dicit Soto hoc loco, quse prseter- mitto, quia sunt alterius considerationis. Illud solum adverto, eum quidem satis impugnare aliorum sententias, non tamen exacte expo- nere, quomodo in hoc sacramento reperiantur res et verba, seu materia et forma : dicit enim, cpnsensus expressos utriusque con- jugis sibi invicem esse materiam et formam ; non tamen declarat, qua ratione id fiat. Bre-

DISPUTAT. II, SECT. I.

viter ergo clicendnm est, externam csercmo- niam hujus sacramenti esse contractum, qui inter conjuges perficitur : in omni autem hujusmodi contractu duo interveniunt, scilicet traditio, et acceplatio illius rei, de qua est contractus, ut in preesenti est mutua traditio, et acceptatio corporum : hffic autem duo, sci- licet, traditio, et acceptatio ita in contractu concurrunt, ut traditio supponatur accepta- tioni, et in illa inchoetur, per hanc vero consummetur contractus, atque hinc fit, ut consensus utriusque conjugis sive verbis, sive nutibus exprimatur, quatenus mutuam tradi- tionem continent, habeant rationem materiaj; quatenus vero efficiunt mutuam acceptatio- nem, habeant rationem formse : atque hoc modo facile explicatur in hoc sacramento tertia assertio posita. Quod vero ad secundum attinet, peculiare est huic sacramento, ut neque in materia, neque in forma requirat verba in omni rigore et proprietate sumpta, quia Christus Dominus nihil aliud voluit ad sacramentum, ut sensibile signum, exigere, quam quod ad perficiendum humanum con- tractum esset necessarium : ad hoc autem quselibet signa sufficiunt, quibus consensus contrahentium exprimitur, etiamsi non sint verba proprie. Tamen quia verba determi- nant, ac perficiunt significationem, ideo illa signa, quibus exprimitur acceptatio mutua utriusque conjugis, dicuntur verba, vel pro- prie, vel proportione quadam, quia illis per- ficitur significatio : et eadem ratione mutua traditio, quamvis verbis fiat, quia est quid informe, et quia tendit ad hunc effectum rea- lem, seu moralem, qui est translatio dominii corporis utriusque conjugis, ideo dicitur ha- bere rationem materise seu rei, ex qua con- ficitur sacramentum. Atque ita constat, cur in secunda assertione dixerim, in omnibus sacramentis inveniri res^ et verba, vel pro- prie, vel proportione quadam.

5. Objectio. — Responsio prima. — Res- ponsio secunda. — Secunda est difficultas prsecipue circa tertiam assertionem, nam in sacramentis propria forma est significatio : nam in omni signo materia est res ad signifi- candum imposita, forma vero signum consti- tuens est significatio ; ergo prseter hanc nulla alia est forma sacramenti, sed potius quid- quid significat, sive sit res, sive verbum, est materia sacramenti. Respondetur, heec duo non pugnare inter se, quod significatio sit ultima forma totius sacramenti, quae adse- quate inest toti composito ex rebus et verbis ,

XX.

et quod in eo composito una pars ad alterara comparetur, sicut forma ad materiam, quod significavit hic Cafetanus, art. 6, et excmplis rerum artificialium potest facile explicari : domus enim unum quid est, cujus ultima forma est totius domus figura : haec autem forma inest composito ex multis materialibus partibus, ita inter se dispositis ac ordinatis, ut una respectu alterius sit veluti forma et materia ; nam fundamentum , quod suppo- nitur, est quid imperfectum, et quasi materia, tectum vero quasi forma. Ratio autem est, quia compositio materise et formee non tri- buitur his rebus proprie, sed secundum quam- dam habitudinem et accommodationem , et ideo juxta varios respectus et habitudines potest eadem res recipere has denominationes respectu diversorum. Deinde dici potest, ma- teriam et formam sacramentorum habere suas partiales significationes, ratione quarum ad unum integrum signum, seu sacramentum componendum conveniunt. Quo fit ut licet tota significatio sit veluti forma totius, tamen comparando significationem elementi ad signi- ficationem verbi, illa sit quasi materia, haec vero ut forma, quia, ut supra dicebam, significatio elementi est magis indeterminata et imperfecta, determinatur autem atque perficitur per significationem formse. Quod etiam explicari potest adducto exemplo ex rebus artificialibus, nam partes componentes domum per suas partiales figuras concurrunt ad totam figuram domus componendam, et una ad alteram tamquam materia ad formam comparatur. Neque obstat, quod Cajetanus, hic, has partiales significationes in rebus ac verbis sacramentorum negare visus est, quia nulla ratione id persuadet, nec video cur ne- gandum sit tam ablutionem, quam verba : Ego te baptizo, significare effectum baptismi, scilicet ablutionem animse; et eadem ratio est de c^eteris sacramentis, nam verba Eucha- risti» significant prajsentiam Christi, species vero anim» nutritionem, et unionem fidelium inter se, et cum Christo, et sic de C8eteris. Neque partialis heec significatio impedit signi- ficationem totius, sed potius utraque con- currit ad componendam illam, imo (si proprie loquamur) non habent ha? partes essentiales propriam significationem sacramentalem, nisi in ordine ad totum, quod componunt : quo sensu dici potest sacramentalis significatio composita, quodammodo indivisibilis : quia si sacramentum non sit essentialiter per- fectum, omnino perit sacramentalis signifi-

34 Qll^ST. LX, ART. VIII

catio in toto et in partibus : lioc autem non obstat quominus partes ipsse in toto suas ha- beant significationes partiales, ut videtur esse aperta sententiaD. Thomse hic, art. 6.

SECTIO II.

Utrum materia et forma sacramentorum sint partes compouentes, et constituentes sacraraentum.

i . Prima opinio. — Qusestionem hanc sic in genere propositam pauci ex Theologis atti- gerunt, agentes vero de singulis sacramenlis, nonnulla indicant, quee videri possunt gene- raU doctrinse traditee esse contrariaj et ideo necessaria hoc loco visa est. Sit ergo prima opinio, quse in universum negat, formara sa- cramenti esse partem sacramenti : ita sentit tractans de baptismo Soto d. 3, art. 1, ubi consequenter dicit, baptismum supponere pro ablutione, imo totam significationem baptismi in ablutione positam esse, atque idem docet agens de sacramento poenitentise , dist. i4, art. i , atque ead^em est ratio de ceeteris sa- cramentis, quse in usu consistunt, et de Eu- charistia est multo major, quia materia ejus est permanens, unde dist. 8,art. 1 , de illo sa- cramento tractans dicit, formam tantum esse quoddam sacramentale. Fundamentum ejus prtficipuum est, quia in artificialibus materia est tota substantia rei, et pro ea supponunt nomina hujusmodi res significantia. Omitto conjecturas alias, ex quibusdam nominibus sacramentorum desumptas , quia nullam vim habent, et manifestam continent sequivoca- tionem, ut statim dicam.

2. Secunda opinio. — Secunda sententia est, materiam et formam sacramentorum non semper esse partes sacramenti, sed interdum esse, interdum non esse, juxta varias ra- tiones, et significationes sacramentorum. Sa- cramentum enim illud est, in quo inest signi- ficatio sacramentaUs : ha3C autem interdum est in toto composito ex materia et forma, ut in baptismo, confirmatione , extrema unc- tione, in quibus materia et forma sunt partes componentes sacramentum. Interdum vero significatio est in sola forma, ut in absolu- tione sacerdotis, et tunc illa est totum sacra- mentum, materia vero solum concurrit, ut quid prserequisitum : e coutrario autem ah- quando est significatio tota in materia, forma vero solum se habet ut efficiens respectu materiee, et tunc non est pars sacramenti, sed sola materia est totum sacramentum,

ut in Eucharistia videre licet : tota hsec sen- tentia sumpta est ex Scoto in 4, d. 3, qusest. i , d. 8, qusest. i et 2, d. i4, quaest. 4. Funda- mentum esse potest, quia sacramentum est id, quod est impositum ad significandum ; non semper autem imponitur compositum totum ad significandum , sed interdum tota significatio est in altera parte, ut in exemplis demonstratum est. Confirmatur, quia Goncil. Florent. solum dixit, sacramenta tribus per- fici, rebus tanquam materia, verbis tanquam forma, et persona ministri conficientis sacra- mentum debita intentione, quorum si aliquid desit, non fit sacramentum, ex quibus solum habetur, hsec tria esse necessaria , non vero quod materia et forma sint partes, quemad- modufn nec minister pars est sacramenti.

3. Vera sentent. — Nec sola ^nateria, nec sola forma sacramenti significat. — Sacra- menta non solum per fqrmam, sed etiam per materiam efficiunt. — Sacramentum non sup- ponitpromateria solum. — Dico tamenprimo . omnia sacramenta, quse consistunt in usu, constant rebus et verbis, seu materia et for- ma , tanquam ex partibus , quibus compo- nuntur. Hsec est sententia D. Thomae hic art. 9, ad 2 , et art. 7, ubi dicit , sacramen- tum esse unum ex materia et forma compo- situm, quomodo loquitur etiam infra, q. 86, art. 9, et eadem locutione utuntur commu- niter Theologi in 4, d. i ; Alens., 4 par., q. 8, memb. 3, art. i et 2; Mars. in 4, qusest. i, art. i , et Soto his articulis ssepe utitur eadem locutione, non tamen satis constanter, ut mihi quidem videtur. Quia si sacramentum est unum compositum ex materia et forma, quo- modo negari potest illas esse partes? Favent etiam huic conclusioni illa verba Augustini ssepe citata : Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Doctrina etiam Concil. Florent. non parum favet huic assertioni, quia ipsa nomina materise et formse sunt no- mina partium componentium unum totum : ergo, cum ConciUum dicat, res et verba con- currere ut materiam et formam, et de per- sona ministri id non affirmet, satis significat, illa concurrere per modum partium, mini- strum vero extrinsece, per modum causce efficientis. Hinc sumitur prima ratio sumpta ex analogia materise et formse , quse ad hoc inventa est in sacramentis, eisque accommo- data, ut indicaretur quid sit de substantia sacramenti, quia per has voces significantur partes essentiales, vel substantiales rei : ergo ex ipsis nominibus satis colligitur, res et

DISPUTAT. II, SECT. II.

verba, quse dicuntur materia et forma sacra- menti, esse parles sacramenti. Secuncla, quia in liis sacranienlis, nec sola maleria, nec sola forma significat, sed utraque; ergo ex utra- que componitur sacramentum. Antecedens patet inductione, nam in baptismo, et in omnibus similibus, Scotus id admittit : contra Sotum vero probatur, quia ablutio significa- tionem sacramentalem liabet, ut ipse con- cedit, verba autem non solum significant, verum etiam expressius et perfectius signifi- cant, quam ablutio, nam ad hoc addita sunt, ut determinent, et perficiant significationem, ut D. Thomas hic expresse docuit, et ex na- tura et modo significandi ipsorum verborum satis constare potest. Item in poenitentia per formam significatur remissiopeccatorum, quse est significatio sacramentalis. Idem aperte constat de forma extremse unctionis : Dimit- tat tibi Deus, etc, et de forma confirmationis prsesertim in illis verbis : Et confirmo te Chrismate salutis, et de forma Ordinis : Ac- cipe potestatem, etc; de forma etiam Eucha- ristise per se notum est significare sacramen- talem efFectum; in matrimonio autem,.non est ulla ratio, cur traditio potius, qaam ac- ceptatio significet conjunctionem Christi cum Ecclesia, seu spirituale vinculum charitatis, quandoquidem matrimonii vinculum non ma- gis traditione , quam acceptatione perficitur. Cur ergo in solo baptismo negantur verba formee : Egote baptizo, significare sacramenta- liter internam animi ablutionem? id certe, nec ratione uUa probabili, neque alicujus Theologi auctoritate nititur. Atque similis ratio fieri potest contra Scot. de materia sacramenti poenitentiee nam in omnibus ahis sacramentis materia habet significationemsacramentalem, ut patet de ablutione, unctione chrismatis, vel olei, traditione cabcis, aut libri, etc, tra- ditionis mutuse corporis in matrimonio : cur ergo id negabitur in confessione? quae non mi- norem proportionem habet ad significandam expulsionem peccati ab anima, quam cseterse materise ad explicandos suos effectus, nec minus est de substantia talis sacramenti ex Christi Domini institutione; ergo non minus habet significationem sacramentalem, quam reliquce materiee. Confirmatur tota hsec ratio, quia sacramenta efficiunt quod significant; sed non solum efficiunt per formam, sed etiam per materiam; de aqua enim baptismi, ait Augustinus : Corpus tangit, et cor abluit; et eadem est ratio de cseteris, et specialiter de sacramento poenitentiae, et generaliter de

omnibus id docet D. Thomse infra, qusest. 86, art. 6, ubi latius tractandum est. Neque e contrario efficiunt per solam materiam, sed etiam per formam : nam de baptismo ait Augustinus aquam habere vim abluendi ani- mam ratione adjuncti verbi; multo ergo magis ipsum verbum habebit hanc vim : qua3 ratio eodem modo procedit in confirma- tione, et extrema unctione; de Eucharistia vero, et absolutione poenitentiae nemo du- bitat ; neque etiam est uUa ratio dubitandi de forma Ordinis, quae magis profertur per mo- dum traditionis, seu imperii; et in matri- monio est res clara propter rationem supra factam : ergo sicut omnes materiee horum sa- cramentorum habent efficientiam sacramen- talem , ita etiam significationem : ergo con- ponunt intrinsece sacramenta tanquam par- tes substantiales eorum. Unde adjungi potest tertia ratio contra Sot. retorquendo argu- mentum ejus ; nam in re arte facta omnia illa, quce componunt totum , in quo inest forma et figura artificii, suntpartes componentes ipsum artificium, ut in exemplo domus supra po- sito, tectum, fundamentum, et reliqua, sunt partes componentes domum, quia ex omnibus consurgit una figura domus, quamvis una pars respectu alterius dicaturhabererationem formse, vel materiee : ergo similiter in sacra- mento res et verba, quse inter se compa- rantur ut materia et forma, erunt partes in- trinsece componentes ipsum sacramentum : quia ex illis componitur integrum signum sen- sibile, in quo est tota significatio sacramenti : unde illse duee partes, licet inter se compa- rentur ut materia et forma , tamen in ordine ad significationem materialiter se habent, ut supra dictum est. Unde infero, falsum esse quod Soto ait, sacramentum supponere pro sola materia, v. gr. baptismum pro ablutione, maleque applicare regulam dialecticam, arti- ficialia nomina supponere pro re materiali, ut subest tali figurse, vel forma^; quia sicut in re arte facta supponunt pro tota materia, quse subest formce totius, et non pro una parte materiffi , ut substat alteri : domus enim non supponit pro fundamento, ut subest parieti, vel tecto, sed pro his omnibus, ut ex eis resultat una figura : ita signum ad placitum supponit pro tota et adsequata materia signi- ficalionis, quae imposita est ad significandum, et non pro aliqua parte ejus, quee ad allerarn, ut materia ad formam, comparatur : quia in hujusmodi signo veluti ultima forma est signi- ficatio, et reliqua omnia sunt veluti substantia

QUvEST. LX, ART. VIII.

seu suppositum talis formse; sic igitur sacra- mentum, quod in usu consistit (de hoc enim agimus) non supponit pro sola materia , aut pro sola forma, sed pro composito ex utraque, quod est quasi subjectum adffiquatum talis significationis. Neque obstat argumentum, quod Soto sumit ex nominibus sacramen- torum, quia scilicet baptismus solum signifi- cat ablutionem, et Chrisma unctionem, et sic de aliis : non enim in his nominibus attenden- dum est, unde sumpta sunt, sed ad quid significandum imposita sunt. Interdum vero sumitur a materia proxima, ut unctio; inter- dum vero e materia remota, ut Chrisma ; in- terdum a ritu aliquo, ut manus impositio; interdum a forma, aliquando enim sacra- mentum poenitentife vocari solet absolutio; tamen simpliciter imponuntur ad significan- dum totum sacramentum, et hoc modo non significant solam materiam, sed totum com- positum, pro quo etiam supponunt.

4. Duhium. — Inter materiam et formam sacramentalem, quse propinquitas requiratur. — Sed superest difficultas, quia, si heec ma- teria et forma sunt partes sacramenti, ergo debent simul esse, et uniri, ut unum sacra- mentum componant : hsec enim sunt de ra- tione materise et formae, quse sunt partes unius compositi ; sed neutrum horum reperi- tur in hac materia et forma : nam, cum sint res successivee, ssepe fit, ut quando sit forma, jam non sit materia, et e converso : qui enim heri confessus est, hodie ahquando absolvitur, et sic de caeteris : nulla etiam unio inter has partes fit, nam et sunt res diversarum ratio- num, quse nuHam realem unionem admittunt, et ssepe distant, et tempore, et loco. Respon- detur, cum ratio materise et formse non omnino proprie, sed secundum quamdam ac- commodationem his partibus sacramenti tri- buatur, non oportere, ut conditiones materise et formse cum omni proprietate, et rigore, fls conveniant ; necessarium tamen esse, ut se- cundum aliquam analogiam, vel proportio- nem illas participent. Oportet ergo, ut aliquo modo sint simul, et ut aliquo modo conjun- gantur, ut argumentum factum probat; quia, nisi aliquo modo conjungerentur , non face- rent ahquo modo unum, propter quod dixit Augustinus : Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum : nam verbum illud acce- dendi, conjunctionem ahquam significat : si autem non essent simul, non possent con- jungi, et ideo ipsae form£e sacramentorum saepe requirunt hanc conjunctionem, vel pro-

pinquitatem ; nam cum minister dicit : Ego te baptizo, illa verba requirunt, ut actio bapti- zandi tunc simul fiat; nam si antea facta esset, non satis esset ad veritatem formse indicantis materiam de preesenti. Confirmatur primo, quia materia sacramenti, ut dictum est, determinatur per formam : ergo necesse est, ut cum illa conjungatur, et aliquomodo simul cum illa sit : nam si essent omnino dis- junctse, et quasi disparatse,non posset unain alteram cadere, et eam determinare. Tandem in ipsamet forma sacramenti, quae pluribus dictionibus, seu partibus constat, et in uni- versum in omni oratione necesse est, ut par- tes ejus vel simul, vel cum debita propinqui- tate et conjunctione proferantur : alias neque unam orationem, neque unum signum com- ponerent : ergo simihter in toto sacramento, ut materia etforma componant unum signum, unam integram significationem habens, ne- cesse est, ut simultatem ahquam, et conjunc- tionem habeant. Quee simultas, et conjunctio exemplo declarari potest : nam sicut oratio est qusedam res successiva, cujus partes per debitam quamdam propinquitatem, etcertum ordinem conjunguntur , neque aliud genus unionis inter illas exquirere oportet, ita sa- cramentum, de quo agimus, est res, quee suc- cessive perficitur, inter cujus partes tantum est necessaria debita propinquitas et subor- dinatio, ut per modum materise et formse unum sacramentum componant.

5. Non requiritur physica et indivisibilis concomitantia. — Sed quaeres, quanta debeat esse haec propinquitas. Quidam dicunt neces- sarium esse, ut antequam finiatur tota mate- rialis actio, v. gr. ablutio, perficiatur tota forma. Ita sentit Gloss. in cap. Detrahet 1, quoest. 1. Sed est falsa, et improbabilis sen- tentia : nam in primis id affirmat sine ullo fundamento, quia neque ad veritatem formse, vel materise id necessarium est, neque ad compositionem totius, quia in rebus artificia- libus, prsesertim successivis, non est necessa- ria tam scrupulosa propinquitas seu conjunc- tio. Item, cur magis necessarium est, ut forma ante materiam, quam materia ante formam perficiatur? Nulla certe assignari potest ra- tio : requirere autem, ut ambse finiantur in eodem instanti, est prseter humanam faculta- tem , unde est revocare in dubium omnium • sacramentorum veritatem. Dicetur fortasse, esse necessarium ad veritatem formse de prae- senti, quod, cum ipsa absolvitur, adhuc exer- ceatur aclio, quae est materia sacramenti, ut

DISPUTAT.

V. gr. ablutio, quia eam indicat forma tam- quam prossentem. Sed in primis hiec ratio ad summum habet locum in uno vel altero sacra- raento. Deinde etiam in illis sacramenlis, in quibus forma ita indicat actionem materialem, non requiritur ad veritatem formae tam phy- sica et indivisibilis praesentia seu concomi- tantia , quia per illa verba in communi modo loquendi solum significatur actio, qua3 hic et nunc moraliter exercetur, sive in rigore actio coexistat verbis, sive paulo post exercenda sit, vel parum antea prfficesserit.

6. Propinquitas moralis sufficit. — Major, minorve propinquitas pro diversitate sacra- mentoruni postulatur. — Hinc refellitur alio- rum opinio, qui dicunt oportere ut antequam actio, qu8B est materia, omnino absolvatur, inchoetur forma, et e converso, ut antequam absolvatur forma, inchoetur raateria , ita ut in aliqua sui parte concurrant et coexistant, qusecuraque illa sit. Pro qua sententia citatur Richard. in 4, d. 3, art. 4, qusest. 2, ubi di- cit quidem hoc sufficere, non tamen dicit esse necessarium : eara vero sententiara indicat Scotus, tractans debaptisrao, d. 6, qusest. 3; clarius et prolixius Cajetanus, tom. 1 opusc, tract. 26. Cujus fundaraentura est illud supra tactura, quoniam ad veritatera fornise requi- ritur hsec pra?sentia, seu conjunctio cum ma- teria ; nam cura ego profero haec verba : Ego te baptizo, si tunc actu non exerceo illura actura saltem secundura aliquam partem ejus, non erit vera enuntiatio. Contra hanc vero sententiam procedunt omnia arguraenta facta contra prsecedentera, et prsesertira illud rao- rale, quod sine causa injicit raagnura scrupu- him circa veritatera et certitudinem sacraraen- torura : actiones enira raorales habent illura sensura, nec expediebat ut speciali intentione Christi instituentis hoc exigeretur. Unde recte objicit Soto, quia cum baptizanda est magna mullitudo, ut v. gr. cura Apostoli uno die tria raillia horainura baptizabant, non tam metaphysice attendebant, ut pars raaterise coexisteret parti formse, sed moraliter utrura- que faciebant. Preeterea in sacraraento con- fessionis non potest habere locum illa opinio, nam aliquo terapore post absolutara confes- sionera datur absolutio, nec necesse est, ut tunc exerceatur aliquis dolor, vel actus poeni- tentis : nara si confessio fuit dolorosa, etiam si tunc sit omnino distractus vel phreeneti- cus, perficitur sacramentum ; satisfactio vero postea futura, et magis distat, et non est essentialis, et fieri potest ut nunquam se-

II, SECT. 11. 37

quatur. Dicendum cst ergo, inter hanc mate- riara et forraara requiri eam propinquitatem raoralera, quee juxta verborum forra» signifi- cationera, ct juxta qualitatem actionis per quam fit sacramentum, sufficiat tum ad veri- tatera forniai , tura etiam ut moraliter censea- tur cadere super talem raateriara, et cura illa conjungi ad unum signum constituendura. Ita sentit Richar. supra, et latius Soto d. 3, art. 8. Nec potest certior regula tradi, quia non potest raetaphysice designari, quanta debeat esse hsec propinquitas : est ergo raoraliter pensanda , et observandum ne fiat magna interpolatio, ut ex raodo, quo fit actio, et quo proferuntur verba, juxta communera et hu- manum modum concipiendi inteUigatur unum alteri applicari, atque unum ab altero deter- minari. Unde fit, pro diversitate sacramento- rum diversam etiara requiri propinquitatem raaterisB cura forma, nam quando raateria est actio ipsius rainistri, et haec indicatur per pronomen deraonstrativura, aut per verbum indicativi modi, tunc major requiritur pro- pinquitas, ut in baptismo, confirmatione, et extreraa unctione ; ac fere idera est in sacra- mento Ordinis, ubi per formara significatur traditio potestatis, quam etiara significat tra- ditio Hbri, et calicis, etc, ideo necesse etiam est, ut illa duo raoraliter simul fiant; in sa- craraento etiam matriraonii tanta propinqui- tas requiritur inter rautuara traditionera, et acceptationem, quanta est ad humanum con- tractura necessaria : at vero in sacraraento poenitentise, quia raateria ejus nullo modo est actio ministri, sed ipsius poenitentis, et quia illud sacramentum perficitur per modura ju- dicii, tota raateria, quee fit per raodum accu- sationis, supponitur ante sententiae prolatio- nem, in qua forma consistit, et ideo, in eo sacramento sufficit ea simultas, quee moraliter satis sit, ut idem judicium peragi, et per sententiam consummari intelligatur.

7. Specialis est difficultas in sacramento Eucharistix. — Quse hactenus diximus, ut in assertione explicui, solum habent locum in sex sacramentis, qua3 in usu consistunt : nam cum in modo quo fiunt, existunt, et corapo- nuntur, conveniant, potest generalis doctrina de omnibus tradi ; at vero de sacramento Eu- charistise est speciahs difficultas propter pro- prium et specialem modura existendi, signi- ficandi, et efficiendi, quem habet : nara forraa ejus inverbis consistit, quse transeunt, sicutiu aliis sacraraentis, materia autem ejus proxima non est aliqua actio vel usus transiens, sed

38 QU^ST. LX,

res permanens. Unde fit, ut simpliciter duret sacramentum et permaneat, postquam factum est, etiamsi forma transeat. Deinde in hoc sacramento forma solum significat prsesen- tiam corporis, vel sanguinis Christi, materia vero significat unionem fidelium cum Christo, et inter se. Rursus forma est , quee efficit ipsum sacramentum per actionem physicam et realem, qua panis consecratur, et non effi- cit gratiam in anima ; materia vero explicata ad usum efficit gratiam in suscipiente. Ex quo etiam fit, ut hoc mysterium sit sacrificium seu sacrificatio in ipsa effectione sacramenti , sit autem sacramentum id quod permanet fac- tum per sacrificationem, propter qua3 omnia specialem difficultatem habet, quomodo mate- ria et forma in hoc mysterio concurrant ad unum sacramentum componendum. De qua re in hoc eodem tomo ex professo disputan- dum est, et ideo non oportet concise, sine sufficienti examinatione aUquid definire; prse- senti enim loco satis est dicere, ut hoc sacra- mentum conficiatur, necessarium esse, ut materia prsesens adsit, quando profertur forma, cujus virtute consecratamanet, et quo- dammodo per illam informata .

SECTIO III.

Utrum materia et forma sacramenti sint certee ac definitse ex divina institutione.

4 . Varii errores. — In hac re varii fuerunt errores speciales circa proprias materias et formas singulorum sacramentorum, dequibus suo loco dicendum est : nunc tantum duo ad prsesentem locum videntur pertinere. Primus est eorum, qui solis verbis certis putabant confici sacramenta, de actionibus vero, seu materiis nihil curabant. Ita senserunt Pauli- tiani, ut refert Euthym. in 2l par. Panoplise, tit. 211 . Secundus error est hsereticorum hujus temporis, qui negant requiri in sacramentis definita verba , quee consecratoria vocamus, sed tantum verbum doctrinee, seu conciona- torium, quia hoc solum necessarium est ad excitandum fidem, et in jnemoriam revocan- dum id, quod Christus in sacramentis opera- tus est : ad hanc autem doctrinam proponen- dam non sunt necessaria definita verba ; variis enim modis, ac verbis fieri potest : ergo prsescripta verba requirere adhominum sanc- tificationem, superstitiosum est (inquiunt) et veluti qusedam magise species.

21. Materia et forma in sacramentis definita. — Dico primo, materias et formas sacramen-

ART. VIII.

torum determinatas esse ex Christi Domini institutione, et eo modo, quo definitee sunt, esse necessarias ad sacramenta conficienda. In hac assertione comprehendimus utrumque sensum explicatum in commentario art. 5, el in utroque est communis theologorum , et absolute loquendo est de fide , quia res in hac assertione intenta ex Scriptura sufficienter colhgitur, adjuncta Ecclesiee et Sanctorum expositione, et traditione. Primum de baptis- mo dixit Christus, Joan. 3 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua. Ubi materiam remotam de- signat, proximam vero materiam simul cum forma ponit Matth. ult. : Baptizantes eos in nomine Patris et Filii, et Spiritus Sancti. Si- militer de Eucharistia determinata materia ponitur, Matth. 26 : Accepit Jesus panem,, de- terminata autem forma in illis verbis : Hoc est corpus meum. Similiter in illis Joan. 20 : Quo- rum remiseritis peccata, in primo indicatur forma, et in secundo materia poenitentise ; de extrema unctione colligitur Jac. 5. Et idera est judicium de ceeteris sacramentis, quamvis non sint ita in Scriptura explicata. Ut enim ait Dionysius, cap. 1 de Eccles. Hier. : Primi sacerdotalis muneris duces visibilibus signis coelestia sacramenta texuerunt, et partim scriptis, partim non scriptis institutionibus nobis tradiderunt. Atque in hunc modum explicat ipse determinatum ritum conficiendi ea sacramenta, de quibus in sequentibus capit. scribit. Hinc etiam Augustinus, lib. de Unic. Bapt., cap. 8, dicit sacramenta Christi de- bere ritu evangelico celebrari, et lib. 3 de Bapt., cap. 15, dicit, baptismum celebrari delDere verbis evangelicis; et ubicumque trac- tat illam qusestionem, an ab hsereticis vera fiant sacramenta, eamtradit generalem regu- lam, si in eis conficiendis ritum a Christo tra- ditum observant, vera tradere sacramenta et non alias : Non enini (inquit Epist. 23) pro- pterea non regenerant, quia non ab illis hac intentione offeruntur, celebrantur enim ab eis necessaria ministeria; simiUa habet lib. 7 de Bapt., cap. 47 et 53, lib. de Unitate Eccles., cap. 19; etBasiI.,Ub. de Spiritu Sancto, c. 10. Ubi perinde dicit esse, si quis expers baptis- matis decedat, et si in uno quopiam quee a Christo tradita sunt deficiens baptismum acci- piat; atque idem significat in cap. 15. Tertul- lianus, lib. de Bapt., cap. 1 : Homo, inquit, in aquam demissus, et inter pauca verba intinc- tus, et cap. 13, lex tingendi posita est, et forma prxscripta. Unde Vigil. Pap. , epist. 1 decret., cap. 2, dicit defectum unius particulee

DISPUTAT. H, SECT. III.

copulativtE in forma baplismi, inultuni dero- gnre veritati sacramenti, et cap. 6, ex eadem causa dicit projiciendum esse ab Ecclesia eum qui in forma Ijaptismi ritum a Christo insti- tutum non servat; et plura statim refercmus in conclus. 2. Ratio vero tacta est a D. Thoma, in art. 4, nam hsec sacramenta sunt signa gratiae, quam conferunt; sed hoc non habent nisi ex institutione divina : ergo ut hanc vir- tutem habeant, necesse est ut in eis confi- ciendis divina institutio servetur : ergo opor- tet, ut ex illis rebus, et verbis constent, qucc Deus decrevit. Quee ratio satis declarata est in commentario art. 5, ubi etiam diximus, potuisse Deum instituere sacramenta, non de- terminando certam materiam in specie, vel in aliquo determinato usu, sed liberam homi- nibus dando facultatem, ut quibus rebus vel- lent uterentur ad sacramenta conficienda, sicut de sacramento legis naturse postea dice- mus; in lege autem gratise certum est, non ita fecisse, ut ostendimus, cujus institutionis con- gruentias nonnullas collegimus ex D. Thoma, in eod. art. 5. Quibus addere possumus, per- tinuisse ad perfectionem sacramentorum novse legis, ut a Christo essent cleterminata, sicut in veteri lege Deus ipse sacramentorum ceere- monias definivit, tum quia hoc confert ad majorem claritatem, et proportionem neces- sariam in significatione sacramenti; tum etiam quia, cum heec sacramenta futura essent ins- trumenta gratise, debuerunt ab ipso auctore gratiee definiri; tum prseterea, quia ad majo- rem Ecclesise unitatem, et consensionem ne- cessarium fuit, ut in sacramentis, et sacrificio, in quibus consistit essentialis ritus exterior colendi Deum, tota Ecclesia conspiraret, et conveniret : sicut oportuit, ut esset unum bap- tisma, quod est janua Ecclesiee, ad unitatem commendandam ; non posset autem hsec uni- tas servari in universa Ecclesia, nisi essent a Christo determinatse materia et forma sacra- mentorum. Denique hocmajorem reverentiam conciliat ipsis sacramentis , quando intelligi- mus ritu ab ipso Christo tradito, et verbis ejusdem Christi confici.

3. Materia in sacramentis modo determi- nata in specie , modo in genere tantum. — Mutationes ab Ecclesia factx in sacramento- rum formis, vel materiis, accidentales. — Queeres, an hsec determinatio materiae et forma3 sit eequalis, seu ejusdem rationis in omnibus sacramentis. Respondetur non esse id necessarium; in quibusdam enim certum est, materiam esse determinatam in quadam

specie ultima , ut est aqua in baptismo , et oleum in extrema unctione; in aiiis vero suffi- cit unitas generica, ut v. gr. confessio dolo- rosa est materia sacramenti poenitentias, sive sit dolorosa per attritionem, sive per contri- tionem, qua? specie differunt, et sive sit de peccato veniali vel mortali, et sive verbo sive nutibus explicetur; in aliis vero materiis dubia res est, an materia sit unius speciei pliysicce, vel unius generis, ut panis et vinura in Eucharistia, et balsamum in confirmatione. Atque idem reperire possumus in formis , quamvis in his major unitas, et determinatio reperiatur; nam in sacramentis excepto matri- monio, requiruntur propria verba certa ac prsescripta in sensu et significatione, non in idiomate, ut postea dicemus : in matrimonio vero sufficit quodlibet signum consensum siif- ficienter significans, sive sit proprium ver- bum, sive non, ut supra dixi : quia Christus noluit magis determinare materiam et formam hujus sacramenti, quam acl rationem contrac- tus esset necessarium , c{uia illud satis erat ad significationem hujus sacramenti. Quapropter non dixi requiri in sacramentis determinatam formam et materiam in specie, vel in genere, sed juxta Christi institutionem : in omnibus autem his materiis et formis reperiemus quam- dam determinationem in ordine ad particula- rem aliquem finem, vel usum humanum, ut est in matrimonio conjugale vinculum, nam siguum sufficiens ad faciendum hoc vinculum sufficit ad sacramentum; et in Eucharistia panis et vinum, quse simpliciter talia censen- tur in ordine ad humanum usum, sunt suffi- ciens materia sacramenti, et sic de aliis, de quibus distinctius agemus, de singulis sacra- mentis disputantes, ubi etiam occurremus difficultatibus, qua3 hic objici poterant de ali- quibus mutationibus, quee inmateriisetformis sacramentorum factse sunt in Ecclesia : osten- demus enim omnes fuisse accidentales, et non substantiales.

4. Sacramenta vetera certis ritibus determi- nata. — Ex hac vero conclusione, et ratione ejus coihgitur primo, idem proportione ser- vata dicendum esse de sacramentis veteris legis, nam licet illa non constiterint materia et forma, seu verbis et rebus, tamen ex divina institutione habuerunt certum et determina- tum ritum, et ideo de eorum necessitate erat, ut fierent in eis rebus, vel actionibus, quas Deus instituerat.

5. Verbum concionatorium non est simpli- citer necessarium in sacramento. — Secundo

40 QUiEST. LX, ART. Vlll

sequitur, in sacramentis novee legis non esse

simpliciter necessarium verbura concionato- rium, ut liseretici dicunt, sed consecratorium, utpatet exdictis, et ex eisdem fere locis Scrip- turse et Sanctorum. Christus enim, quando Eucharistiam confecit, non est usus verbo concionatorio ad docendum, sed verbo apto ad consecrandum panem et calicem, eo modo quo ad veritatem talium verborum fuit ne- cessarium. Unde Paulus 1 ad Cor. 10 : Calix, inquit, cui benedicimus, idest, quem verbis consecramus, benedictio enim verbis fit. Prse- terea Matth. ult. prius dixit Christus Aposto- lis : Euntes docete omnes gentes, et postea subdit : Baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti, et postea : Docentes eos servare omnia, etc; illud ergo verbum : In noniine Patris, non significat verbum doc- trinse, quia jam hoc praemiserat, sicut cate- chismus solet praecedere baptismum, ut bene Hier. notavit ; et ideo simpliciter dixit Chris- tus : Docentes eos, scilicet, non tantum myste- rium Trinitatis, sed fidem absolute; postea vero specialiter exprimit mysterium Trini- tatis, tanquam necessario exphcandum in forma baptismi : quod etiam indicat illa par- ticula, in nomine, id est, in invocatione, juxta illud ad Cor. 1 : Numquid in nomine Pauli baptizati estis? hoc est, numquid super vos invocatum est nomen Pauli quando baptizati estis? sic enim intelligunt Patres omnes, quos infra agentes de baptismo latius referemus : nunc satis erit unum vel alterum commemo- rare prajter citatos in prima assertione. Cyprianus serm. de Baptism. Christ. : Ver- borum, inquit, solemnitas et sacri invocatio nominis , et signa Apostolicis institutionibus et sacerdotum ministeriis attributa, visibile efficiunt sacramentum. Augustinus, epist. 1 1 8, hoc sensu dicit, consecrari baptismum in no- mine Trinitatis, et 19 contra Faustum, c. 16, dicit : Nisi illae syllabx celeriter sonantes et transeuntes dicantur, non consecratur ; et Hb. 20, cap. 1 3 : Noster calix etpanis certa conse- cratione mysticus fit nobis; et lib. 13 de Bap- tism., cap. 10 et seq., idem late docet. Ac denique hunc sensum habent illa ejus verba, tract. 80 in Joan. : Accedit verbum ad elemen- tum, et fit sacramentum ; quem locum prave interpretantur hseretici, quia re vera subobs- curus est, nam si antecedentia et consequen- tia considerentur, interdum de verbo doctri- nee, interdum de sacramentali loqui videtur; nunquam tamen dicit, verbum concionato- rium esse de ratione sacramenti, sed tantum

verbum aUquod nostram sanctificationem effi- ciens : unde videtur generatim loqui de verbo, quo sanctificamur. Tandem veritas hsec satis definita est in Concil. Florent., ubi pra^scripta- verba docet esse necessaria ad consecranda sacramenta, idemque colhgitur ex Concil. Trident., sess. 7, can. 13, de Sacram. in ge- nere, et can. 3, de Baptismo, et ex cap. Ad abolendam, deHaereticis, ubi generaliter dam- nantur, qui aliter de sacramentis sentiunt, quam Ecclesia Romana docet. Ratione possu- mus in hunc modum argumentari contra hse- reticos : nam, vel ipsi existimant, verbum concionatorium esse necessarium ad confi- cienda sacramenta , vel non : si negant esse necessarium, sequitur ex eorum sententia, nuUum verbum esse necessarium in sacra- mentis, quia omnino rejiciunt verbum conse- cratorium, tanquam superstitiosum, et nulHus efficaciae ad sacramenta conficienda ; conse- quens autem esse contra fidem, supra osten- sum est. Si vero asserant, verbum conciona- torium esse necessarium ad veritatem sacra- mentorum, inprimis oportet, ut ostendant, ubi Christus hoc instituerit, aut prseceperit, nobis enim traditum non est, neque etiam in Scrip- tura id legimus, sed potius in ea contrarium indicatur, ut vidimus : ipsi autem dicunt nihil esse credendum, nisi quod in Scriptura conti- netur. Secundo, si ratione uti velimus in re c|U8e ex institutione pendet, nuUa est proba- bihs conjectura ob quam hoc verbum rec^ui- ratur, nam concio per se non est necessaria propter eum qui suscipit sacramentum, nam saepe non est capax ejus, ut parvuH, phrsene- tici ; Scepe vero iUo non indiget, quia est suffi- cienter instructus et dispositus. Neque est etiam necessaria propter circumstantes, tum propter similes rationes, tum quia accidenta- rium est, ut aHi adsint, imo in sacramento Confessionis regulariter est necessarium ut non adsint; atque simile argumentum fieri potest ex parte ejus a quo prsemitti debet heec concio : aut enim necessarium est, ut fiat a ministro, vel ab aHo : non primum, quia non est de ratione ministri sacramenti, ut possit docere, nam aHud est baptizare, ahud evan- geHzare , ut Paulus dicit 1 ad Cor. 1 , ubi Anselmus advertit, non omnem iHum, qui est idoneus ad sacramentum administrandum , esse etiam ad docendum ; et Ambrosius addit sacramentum perfici verbis solemnibus, et ideo necessarium non esse, ut qui baptizat docere possit, et advertit, Petrum docuisse CorneHum, et domum ejus, postea vero prae-

DISPUTAT. II, SECT. IV.

cepisse, ut a minislris baptizarelur. Neque etiam dici poiest secundum, scilicet hoc ver- bum adhibendum esse a ministro, vel ab alio, tiim quia, non est de nccessilate sacramenti, ut ahus , pra^ter ministrum et eum qui susci- pit sacramentum, ibi operetur. Tum etiam, quia forma sacramenti semper a ministro ad- hibenda est, ut postea videbimus. Rursus po- test simile argumentum confici ex parte ipsius doctrinse, nam interrogo quid sit necessario docendum, ut sacramentum conficiatur : num- quid tota doctrina fidei, aut ahquod certum mysterium, aut fortasse institutio iUius sacra- menti quod tradendum est? quidquid respon- derint, sine fundamento loquentur, et contra Ecclesiae consuetudinem. Quin potius sequi- tur, si hsereticus ministret sacramentum ser- vato ritu Ecclesise, prajmittendo vero falsam doctrinam , non conficere sacramentum , quia illud verbum non est verbum fidei, sed erroris : quod si dicant quodUbet verbum sufficere, cujuscumque doctrinse, vel mysterii sit, nihil certe potest dici absurdius, et praeterea refu- tari potest omnibus argumentis adductis in priori assertione, quibus ostendimus, deter- minata verba esse ad conficienda sacramenta necessaria. Ad fundamentum autem hseretico- rum respondetur, eos errare exaho falsoprin- cipio , nimirum sacramenta non deservire , nisi ad excitandam fidem, per se autem nihil valere, et ideo dicunt esse superstitiosum, uti determinatis verbis, cum ad excitandam fidem qua^hbet verba possint sufficere. Fides autem docet sacramenta ipsa per se multum valere, tum ad significationem, ut ostensum est, tum ad efficaciam, ut chcemus latius q. 62, et ideo merito requiri determinata verba, quse cum sint verba Dei, et ab ipso Christo tradita, non possunt esse superstitiosa, sed aptissima tum ad colendum Deum, tum ad nostram sanctificationem, nam verboDei sanctificantur etiam ipsi cibi, ut Paulus ait, 1 ad Timotheum 4. Nulla etiam verba aptiora sunt ad Deum orandum, quam illa, quee ipse nobis tradidit : sic ergo nulla esse possunt aptiora ad Deum colendum. Denique in hoc nulla est major ra- tio de verbis, quam de rebus. Si ergo deter- minatee res sunt necessarise, et non est super- stitiosum uti aqua in baptismate, et vino in Eucharistia potius quam ahis rebus, quia Christus sacramentorum et nostrse rehgionis auctor has res definivit, atque instituit, cur erit superstitiosum uti definitis ac consecrato- riis verbis, ex ejusdem Christi voluntate, et institutione ?

SECTIO IV.

Utrum ouinis mutatio materise aut forrace sacraiueuto- rum sit coutra eorum substautiam et veritatem.

1 . Ralio dubitandi oritur ex prseced. sect.; dictum est enim, de necessilate sacramento- rum esse determinatas formas et materias; ergo si in his fiat immutatio, non manebit sa- cramentum, sicut si vera forma, aut materia hominis auferatur, vel mutetur, non manebit homo. hi contrarium vero est, quia non omnis immutatio est substantiahs , sed ahqua est accidentahs, quas oportet distinguere; duse enim regulaj sunt in hac materia observandae.

2. Mutata materia aut fonna substantiali, nullum, est sacramentum. — Prima regula est: si mutatio materiBe et formse substantiahs seu essentiahs sit, nuUum efficitur sacramen- tum. Hanc probat ratio facta ex doctrina pra3- ced. sect., quia per hujusmodi mutationes tol- htur vera materia, aut vera forma essentiahs sacramenti. Et confirmari potest ex Concil. Nicsen., can. 19, ubi baptismus, quem heere- tici Pauhnianistaj dabant, judicatur nuHus, non quia ab hsereticis daretur, hoc enim non est contra substantiam sacramenti, sed quia mutabant veram et essentialem formam, ut constat ex Innocent. I, epist. 22, cap. 5. Atque simile est, quod in Concil. Laodicen., cap. 8, dicitur, baptismum Cataphrygarum esse nul- lum, quia videhcet mutabant formam, ut no- tavit Prateol., verbo Cataphrygse, et Sander., hseres. 32, quamvis antiqui hunc errorem in Cataphrygis non notent, sed solum dicant eos de Trinitate male sensisse, ut in Augustino et Da. videre hcet.

3. Mutatio tantim accidentalis in materia vel forma non destruit sacramentum. — Se- cunda regula est : si in materia, vel forma sacramenti fiat mutatio tantum accidentahs , non omnino destruitur sacramentum, sed fac- tum tenet. Est communis et certa, quae sumi- tur ex Zacharia Pap., epist. \ ad Ronifacium, et habetur in cap. Retulerunt, de Consecr., d. 3, ubi docet, mutationem factam in forma baptismi ex ignorantia cujusdam non irritasse baptismum, quia accidentaria erat. Sic etiam Augustinus, hb. 6 de Rapt., cap. 25, dicit, dummodo verba evangehca serventur, sine quibus baptismus nihil valet, hcet interdum per imperitiam ahquid ex errore misceatur, nihilominus perfici sacramentum. Ratio vero est, quia sola accidentahs mutatio non variat substantiam rei; ergo etiam in sacramentis

42 QU^ST. LX,

illa non obstante, manere poteril substantia sacramenti, atque adeo verum sacramentum. 4. Ut differat mutatio suhstantialis, et ac- cidentalis. — Materia attendenda est in ordine ad usum humanum. — Ut vero distinguamus has mutationes, sit tertia regula circa mate- riassacramentorum : quandomutatio materice tanta est, ut juxta communem usum, et con- ceptionem hominum minime conveniat ra- tione et nomine cum materia ab Ecclesia usi- tata, et a Cliristo prsescripta, tunc mutatio est essentialis, alioqui est accidentalis. Declaratur exemplis : materia baptismi est aqua : si ergo mutatio fiat ex elementali aqua in rosaceam, mutatio est essentialis, quia aqua rosacea, nec simpliciter est aqua , neque rationem aut usum aquee simpliciter dictse liabet : si vero solum mutetur aqua ex frigida in calidam, mutatio est accidentalis , quia aqua calida simpliciter et nomen et rationem et usum aquse retinet. Simile est in Eucharistia de ma- teria panis, nam si mutetur ex azymo in fer- mentatum, et e contrario, accidentalis est mutatio, quia uterque est simpliciter panis, si triticeus sit; si tamen ita fiat mutatio, ut ex alia re conficiatur, mutatio est essentialis, quia jam ille, neque in re, neque in usu homi- num censetur simpliciter panis. Ratio vero est clara ex supra dictis, nam materia sacra- mentorum est determinata a Ghristo; ergo necesse est, ut sub aliqua ratione et nomine determinationem habeat; ergo, si tanta sit mutatio, ut amittat illam rationem, et conse- quenter nomen, erit mutatio essentialis; sin minus, erit accidentalis. Adjungo autem mu- tationem nominis cum mutatione rei, non quia illa sit per se necessaria : nam, sicut in rebus ipsis consistit sacramentum, ita mutatio rei est, quse per se pertinet ad veritatem vel nullitatem sacramenti; tamen, quia nomina sunt nobis signa rerum, ideo amissio nominis est magnum morale argumentum, quod res etiam mutata sit : agimus enim de nomine communi, quo propria rei substantia indica- tur. Observandum autem est, quod supra etiam adnotavimus, hanc rationem materiai non semper esse considerandam secundum aliquam rationem ultimam ac physicam, sed in ordine ad humanum usum, et ut significa- tur per nomen, quod hujusmodi usum respi- cit : quia istse materise sacramentorum desi- gnatse sunt in aliquibus actionibus humanis vel in ordine ad illas, et sub ea ratione habent propriam determinationem , et essentialem immutabilitatem ; exemplum vulgare est in

ART. VIII.

pane, qui est materia Eucharistioe : massa vero nondum cocta non est materia, sive dif- ferat a pane in specie substantiali physica, sive non, quia non est panis qui possit esse cibus humanus. Denique in praxi liujus regulae observanda maxime est traditio Ecclesiai : nam omnis illa mutatio materiee, quse juxta usum Ecclesise non destruit sacramentum, accidentalis est, neque in hoc potest Ecclesia errare, si traditio sit universalis, vel appro- bata ab universaU Ecclesia , quia heec res maxime pertinet ad fundamenta fidei et mo- rum, in quibus Ecclesia errare non potest, cum sit columna et fundamentum veritatis.

5. Mutatio varians sensum verborum suh- stantialis. — Quarta regula ad formas sacra- mentorum pertinens est , mutationem illam , quse variat sensum verborum formee, esse substantialem : si vero illum non variet, esse accidentalem : ita D. Thomas hic, etlate Scot. in 4, d. 3, queest. 2; Gabr., qusest. 1, et alii, quos statim referam, et in eamdem sententiam adducit D. Thomas Augustinum, ut in Com- mentario art. 7 visum est : exemplum aff"e- remus statim. Ratio vero est, quia sensus est veluti anima verbi, quia verbum non profer- tur propter sonum, sed propter sensum, et ideo, si idem sensus maneat, idem verbum, atque adeo eadem forma manere censetur : si autem mutetur sensus, et verbum et formam substantialiter mutari necesse est.

6. Octo mutationum modi in verhis esse possunt. — Sed, ut heec regula clarior sit, et ad usum possit accommodari, oportet omnes mutationes, quse in formis sacramentorum contingere possunt, distinguere. Octo autem potissimum reperio hujus mutationis genera, seu modos. Prima mutatio est idiomatis, scili- cet unius linguae in aliam, de qua certa fide tenendum est, esse accidentalem tantum, alio- qui oporteret sacramenta conficere in ea lin- gua, seuidiomate, quo Ghristus locutus est, quod aperte constat esse heereticum : si autem verba, qua? Christus protulit Hebraice, vel Syriace, possunt Gra3ce vel Latine prolata ad sacramenta conficienda sufficere, eadem ra- tione quodlibet genus linguae, vel idiomatis sufficiet, quia non est major ratio de uno, quam de alio, et ratio generalis omnibus est supradicta, quia retinetur idem sensus. Dices, Ecclesise usum, vel prasceptum posse efficere, ut unum idioma potius, quam aliud sufficiat. Respondetur, Ecclesiam posse prsecipere, ut hoc, vel illo idiomate utamur in conficiendis sacramentis : et tunc male faciet, ac peccabit,

DISPUTAT. 11, SECT. IV.

qui tale praeceptum fuerit transgressus alio idiomate utendo : non potest tamen Ecclesia efficere, ut ea solum de causa sacramentum nulluni sit, si idem sensus forma? relineatur, quia in his, qute sunt de substantia sacra- mentorum, nihil potest immutare, neque ali- quid ut essentiale prajscribere , cpiod juxta Christi institutionem essentiale non sit.

7. Unde recte etiam observavit Cajetanus hic, art. 7, circa solut. ad 2, mixtionem idioma- tum, etiamsi in eadem numero forma fiat, non

^ esse contra substantiam sacramenti, dummo- do singulaj voces ejusdem significationis sint cum verbis formse, et in unam orationem con- junctse eumdem sensum referant. Ex quo in- teUigitur, aperte errare heereticos hujus tem- poris, qui necessarium putant, ut sacramenta in singulis nationibus et provinciis in vulgari lingua conficiantur, contra quorum errorem sufficit Ecclesias traditio et auctoritas : ac prEe- terea, si de necessitate simpliciter ad sacra- menti substantiam loquantur, satis convincun- tur ratione preedicta , quia non minus signifi- cant verba in alio idiomate, quam in vulgari. Quod sidicant, vulgarem populum non intelli- gere significationem, respondetur primum, id non esse necessarium, ut saepe Dionysius repe- tit, de Eccles. Hierarch. Deinde satis est, cjuod confuse intelligant illa actione, et verbis sa- cris significari sanctificationem nostram, et hoc omnes intelligunt, etiamsi propriam verbo- rum significationem non percipiant. Si autem loquantur de necessitate prsecepti, seu majo- ris congruentiee, confutabitur latius hic eorum error inferius, cum de ritibus, ac cseremoniis sacramentorum disputabimus.

8. Verhum sequivocum in bono tamen sensu prolatum non destruit sacramentum. — Se- cunda mutatio est, quando intra idem idioma ponunturalia verba, quam ea, quibus Ecclesia uti consuevit, easdem tamen res significantia, ut si loco Patris et Filii, ponantur, genitor, et genitus, et loco verbi, Baptizo, ponatur ver- bum, abluo, et sic de reliquis; et in hac mu- tatione diligenter observandum est, an voces .revera idem significent, ita ut synonymse sint : nam tunc sine dubio est mutatio accidentalis, quia est idem sensus : si autem voces non sint synonymse, erit essentialis mutatio : quia jam non tantum sonus, sed etiam significatio vo- cum mutatur, et ideo cavendum est, ne in du- bio hsec mutatio fiat, quia dubium consequen- ter erit ipsum sacramentum. Quocirca ulte- rius est circa hanc mutationem observandum, cum dicimus, debere voces significare easdem

res, inteliigendum esse de significatione «jque distincta ct chira; nam si quod quibusdam verbis distincte significatur, aliis significetur confuse, nqn potest dici tcquivalens significa- tioj ut, si loco iilorum verl)oruni : In nomine PatrisetFiliiet SpiritusSancti, dicatur : Inno- mine Trinitatis, nmtatio est essentialis proptcr dictam causam. Atque eadem ratione (ut Soto merito advertit) necessarium est, ut significa- tio vocis, in quam fit mutatio, sit publica, et communi impositione recepta : nam si quis suo arbitrio, et privata auctoritate tentet im- ponere novas voces ad id significandum quod voces sacramentales significant, etiamsi eis utatur animo conficiendi sacramentum, nihil faciet : quia non possunt illa verba simpliciter dici significare ad placitum, tanquam verba humana, et ad communem usum hominum cleservientia, qualia esse debent verba sacra- mentalia, ad quorum significationem necesse est, ut verba habeant prsedictam significatio- nem publicam, et usualem (ut sic dicam). Prseterea tertio est in hac mutatione obser- vandum, accidere posse, ut verba, in quse fit mutatio, sint ffiquivoca, et in una significa- tione omnino referant eumdem sensum, quem habent verba sacramentalia, in alia vero mi- nime, et tunc difficultas esse potest, an talis mutatio sit substantialis. Videtur enim mul- tum variare significationem vocis : nam eam, quse erat certa et determinata, reddit incer- tam et dubiam. Nihilominus, si debita inten- tione proferantur, in eo sensu quo sacramen- talia verba, dicendum est mutationem esse accidentalem ; et in primis, si ex adjunctis verbis et circumstantiis satis determinentur verba ad talem significationem, res videtur clara : sicut etiam e contrario, si ex adjunctis determinarentur verba ad alium sensum et significationem, mutatio esset essentialis, et destrueretur sacramentum; quia tunc quo- dammodo toUitur «quivocatio, quia definiun- tur verba ad certam significationem : unde si in illa reddant eumdem sensum cum forma, satis sufficiens erit ad substantiam sacra- menti. Deinde, si verba maneant in sua ffiqui- vocatione et ambiguitate quoad exteriorem sonum, et tamen ex animo et intentione pro- ferentis determinentur ad significationem et sensum verborum formee, id satis esse vide- tur, ut mutatio sit accidentalis : nam illa verba in ea significatione sunt synonyma cum verbis fornice, et in ea proferuntur; ergo ut sic, refe- runt eumdem sensum ; ergo sufficient ad sub- stanliam sacramenti. Confirmatur, nara sola

44 QU^ST. LX, ART. VIII.

aequivocatio non videtur sufficiens ad muta-

tionem substantialem , si alias servatur signi ficatio, et debita intentio, tum quia fere in omnibus vocibus est aliqua sequivocatio, quce, vel ex communi usu, vel ex intentione lo- quentium, ad alteram significationem deter- minantur; tum etiam, quia in aliis rebus et exemplis, qute attigit D. Thomas, art. 8, et in sequenti sectione tractabimus, negari non potest, quin aliquando voces dubite, vel aequi- vocee, juxta intentionem proferentis possint sufficere ad substantiam sacramenti. Unde consequenter fit, si minister proferat verba eequivoca, et animo suo intendat ea proferre in sensu alieno a verbis formse, tunc esse mu- tationem substantialem, quia tunc illa verba, ut ab isto prolata , non significant, neque ha- bent eumdem sensum, quem forma sacra- menti.

9. Usitata censentur verba , qux com- munis usus Ecclesisd recepit. — Atque ex dictis circa hanc mutationem colligitur, quo- modo intelligenda sit regula, quam D. Tho- mas tradit art. 7, ad 2, quando in aliqua lin- gua eadem res pluribus vocibus significatur, illam esse assumendam ad conficiendum sa- cramentum, qua homines illius linguee prin- cipalius et communius utuntur ad illam rem significandam ; nam hoc in primis intelligen- dum est de communiori usu Ecclesiastico, ut Cajetanus notat , exemplum adhibens in verbo, Baptizo, quod apud Latinos non est proprium neque usitatum ad actum abluendi significandum, tamen ex usu Ecclesise ac- commodatum est ad eam significationem , prout usurpatur communiter in forma bap- tismi. Deinde, verbum illud debet, non signi- ficat necessitatem simpliciter ad substantiam sacramenti : quia, ut ex dictis constat, si verba sint synonyma, quodlibet eorum suffi- ciet ad significationem ejusdem sensus, et consequenter ad substantiam sacramenti , etiamsi alterum eorum principalius sit, seu magis usitatum : solum ergo significatur illo verbo, vel congruens ratio, ob quam Ecclesia fere semper utitur hujusmodi verbis magis usitatis, in formis sacramentorum, vel potius significatur obligatio, quam ministri sacra- mentorum habent utendi in sacramentorum formis verbis illis, quibus Ecclesia uti solet : nam illa simpliciter dicenda sunt principa- liora, et communiora in hujusmodi usu.

10. Tertia mutatio est per transpositionem verborum, ut si quis dicat, Baptizo te, vel si activam orationem in passivam convertat, et

in hac mutatione idem, quod de praecedenti, dicendiim est : nam, si sensum mutet, est contra substantiam sacramenti : non vero si sensus idem sit, quod ex usu verborum et communi significatione judicandum est : re- gulariter tamen heec mutatio erit accidentalis, quia si singula3 formse sacramentorum consi- derentur, heec sola mutatio vix potest sen- sum formse variare.

i 1 . Verba disjuncte prolata quando tollant substantiam sacramenti. — Quarta mutatio esse potest per interpolationem, seu disjunc- tionem partium, seu verborum formse, ut si prius dicat, Ego te baptizo, etibialiquantulum sistat , vel etiam de rebus aliis loquatur, et postea subjungat, in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti ; et in hac mutatione nihil po- test certius dici, quam quod in superioribus de materia et forma sacramenti diximus, et de morali propinquitate quam requirunt, eadem enim moralis regula servanda hic est : nam, si tanta est disjunctio verborum, ut ex modo proferendi communi sensu judicetur ex iUis non confici unam orationem, nec reddi unum integrum sensum, mutatio est substan- tialis, quia non solum singulae voces, sed etiam debita earum compositio est de sub- stantia formse ; quia esse debet oratio ex illis vocibus cdmposita, ut possit verum ac proprium sensum talis formae reddere; at vero si mora aut disjunctio tam parva sit, ut ea non obstante censeantur juxta communem sensum voces illee sufficienter conjungi ad unam orationem componendam , et unum in-" tegrum sensum efficiendum, mutatio erit ac- cidentalis, ut constat ex generali principio posito. Quando vero interruptio sit hujus vel illius generis, non potest certa ac indivisibili regula definiri, sed ex modo, et ex duratione temporis, et ex aliis circumstantiis prudenter est judicandum. Quapropter ad tollendum omne dubium diligenter cavendum est, ne hujusmodi interpolatio fiat.

12. In additione, vel detractione verbi, mii- tatio qualis. — Objectio. — Responsio. — Quinta mutatio esse potest per additionem ali- cujus verbi, et sexta per subtractionem , de quibus late agit D. Thomas hic, art. 8, ubi, quod dicit de intentione ministri, in sequenti sectione examinabitur. Quod vero ait de sensus mutatione ex dictis satis explicatum est : nam si additio vel subtractio taKs sit, ut mutet debitum sensum formae, mutatio erit substantialis, et contra sacramenti veritatem, alioqui erit accidentalis. Solum objici potest,

DISPUTAT. 11, SECT. V.

quia vix fieri posse videtur, ut aliquod ver- bum subtraliatur, et non mutetur sensus formas; ut in exemplo illo quo D. Thomas utitur, de forma EucharistiiTO, Hoc est enim corpus meum : nam si tollatur particula enmi, dicitur esse mutatio accidcntalis, ct tamen mutatur sensus propositionis, quia mutatur propositio causalis in propositionem de inesse, quai valde diversos referunt sensus. Respon- detur in primis, non semper mutari ullo modo sensum, ut si in forma baptismi, vel poeni- tentife tollatur pronomen ego. Deinde, consi- derandus est sensus per se intentus in forma sacramenti : ille enim est substantialis, et simpliciter necessarius, et quod illi additur, vel subtrahitur, accidentale est; ille autem sensus est per se intentus in forma, quo pro- prius sacramenti vel ipsius forma? effectus significatur, in quo discernendo Ecclesise tra- ditio potissimum consulenda et sequenda est: ut in dicto exemplo de Eucharistia substan- tialis sensus formse est, ut significet con- versionem substantise panis et vini in corpus et sanguinem Christi, et hic sensus non mu- tatur ablata particula emw, et ideo mutatio illa accidentalis est.

13. Syllaharum corruptio quanta esse de- heat, ut sacramentum destruatur. — Septima mutatio est per aliqualem formte corruptio- nem, ut est in illo vulgari exemplo sumpto ex Zacharia Pap., in d. c. Retulerunt, si in forma baptismi quis dicat, In nomine Patrias et Filias, etc. De qua idem Pontifex tradit re- gulam a nobis positam, considerandum nimi- rum esse, an corruptio sit tanta, ut omnino tollatur sensus , nam tunc erit substantialis mutatio : non vero si verba sic corrupta possint eumdem sensum reddere. Nec ne- cesse est, ut verba sic corrupta per se sump- ta habeant in rigore illam significationem , sed satis est, ut ex modo quo hic et nunc proferuntur, juxta communem concipiendi modum , talem sensum generent in audienti- bus; sicut in prsedicto exemplo, vox Patrias, per se sumpta in rigore, longe aliam signifi- cationem habet quam vox Patris; tamen posita in illa oratione, et accommodata illi actioni, juxta communem modum concipiendi, idem significat, atque eumdem sensum reddit, et hoc satis est, ut illa mutatio accidentalis cen- seatur. Addit veroD. Thomas hic, art. 7, ad 3, quando corruptio contingit in principio dic- tionis , frequentius esse substantialem , et omnino mutare sensum, ut si loco Patris, di- catur Matris. Quod saepe fortasse ita est in

aliquibus vocibus Latinis, nam in aliis fieri potest, ut major sit mutatio in fine diclionis facta, ut si, pro Baptizo, dicatur, Baptizor, et sic de aliis. Quaproptcr communis sensus et modus concipicndi potissimum cst consu- lendus, ac fortasse niagis conferet observare, an corruptio talis sit, ut cum illa, verba non habeant alium legitimum et coha?rentem sen- sum prffiter sensum formce, nam tunc regula- riter eumdem sensum retinent, atque ita cor- ruptio erit accidentalis, et ejusmodi est illa, In nomine Patrias , etc. ; quando vero per corruptionem transeunt verba in aliam signi- ficationem valde diversam, legitimam et co- hserentem orationi, quse resultat ex verbis sic corruptis, tunc regulariter est mutatio substantialis, vel ut minimum, reddit formam valde dubiam, ut patet in illis mutationibus, In nomine Matris, vel, Ego baptizor, et sic de aliis.

14. Mutatio signi in signum, ut in nutus, scripturam, etc, in matrimonio valet, in aliis 71071 item,. — In sacramento pcenitentix re- quiri verba proprie, prohahilissimum. — Oc- tava mutatio esse posset, si omnia verba formae mutarentur in alia signa, vel nutus, vel scripturam, de qua dicendum est, in matri- monio esse accidentalem propter rationem supra datam, in aliis vero esse substantialem, quod in quinque sacrameutis certum est, de poenitentise vero sacramento nonnuUi dubi- tarunt, an possit sufficere forma, seu abso- lutio scripto missa, sed longe probabilius est non sufficere, sed verba propria requiri ex Christi institutione, quam habemus ex Eccle- sise traditione, et doctrina Concil. Florent., cujus generales congruentias supra tradi- dimus , cum ostenderemus , verba esse in sacramentisnecessaria, et assignavimus pecu- liarem causam excipiendi matrimonium, quee omnia in singulis sacramentis latius exami- nanda et confirmanda sunt.

SECTIO V.

Utrum ex scientia vel intentione ministri pendeat, quod mutatio facta iu forma sacramenti substanti£ilis sit vel accidentalis.

1 . Ratio dubitandi sumitur ex Zacharia Pap., dict. c. Retulerunt, ubi dicit, illam cor- ruptionem formaj baptismi, In nomine Pa- trias, etc, non esse contra substantiam sacra- menti, si ex ignorantia facta sit, et non ex intentione introducendi novum ritum in Eccle-

46 QU^EST. LX,

siam, quem D. Thomas hic imitatur, ex qua doctrina a contrario sensu videtur, si prse- dicta mutatio ex illa intentione oriatur, fore substantialem. In contrarium vero est, quia tunc mutatio est substantialis, quoniam tol- litur sensus verborum formae : sed ad hoc nihil referre videtur scientia vel intentio mi- nistri, quia sensus verbi pendet ex signifi- catione ejus, significatio autem consequitur verbi prolationem : si ergo eadem sit pro- iatio et compositio verborum , eadem erit significatio atque idem sensus, quidquid mi- nister intendat, sciat, aut ignoret. Confir- matur : nam, si minister integre proferat formam, non potest mutare sensum ejus, etiam si ipse velit aliud intendere, vel signi- ficare : et similiter, si ita corrumpat formam , ut in re ipsa mutetur sensus ejus, etiam si ipse maxime intendat et cupiat verum sen- sum proferre, mutatio erit substantialis ; ergo e contrario, si verba non adeo corrumpantur, ut amittant sensum et significationem , non poterit mutatio esse substantiabs , quidquid minister intendat. Et ratio universalis est, quia significatio et sensus pendet ex re ipsa, et non ex intentione, si major, vel minor mu- tatio in re non fiat.

2. Tribus modis minister potest mutare verba. — Primo, nec sciens, neque intendens. — In hac re oportet distinguere scientiam ab intentione, quia diverste difficultates ex eis oriuntur. Tribus igitur modis potest se habere minister in hac mutatione. Primo, ut bona fide operetur, nullam existimans se muta- tionem efficere, sed ex imperitia ita corrum- pat, vel mutet verba, quia putat ita solere proferri, quod etiam potest contingere ex na- turali linguse impedimento, ut si non possit aliter verba proferre, et in hoc casu loquitur Zachar. Pap. supra, et in eo procedunt sine difficultate omnia, quse in superiori sectione dicta sunt.

3. Secundo, sciens, et intendens ipsam tan- tum mutationem. — Regula tenenda. — Expli- catur D. Thomas. — Secundo fieri potest, ut minister, sciens et videns, voluntarie faciat hujusmodi mutationes , non animo introdu- cendi novum ritum, sed vel ex indiscreta devotione, autpotius superstitione, vel ex alio vano motivo. Et in eo casu aliqui sine dis- tinctione affirmant, mutationem esse substan- tialem, et putant esse sententiam D. Thoma? hic, art. 7, ad 3, quam indicat Anton., 3 p., tit. 14, c. 13, § 3. Sed simpliciter est falsa sententia; unde regula generalis statuenda

ART. VIII.

est : si minister habeat intentionem faciendi sacramentum, quamvis sciens et videns aliter proferat verba, quam communiter proferri solent in Ecclesia, ita tamen, ut in eis non mutetur sensus verborum, mutationem esse accidentalem ; atque adeo sacramentum esse validum, licet in ea actione minister peccet, ut infra videbimus. Ita sentiunt omnes Theo- logi statim citandi. Et ratio est, quia juxta Concil. Florent. omne sacramentum tribus perficitur : materia, forma, et ministro debita intentione operante, quibus concurrentibus, necessario fit sacramentum; sed in eo casu omnia ista concurrunt , nam supponimus ad- hiberi veram materiam, et ministrum liabere intentionem faciendi quod Ecclesia facit : ex parte autem formse non est defectus essen- tialis, quia manent verba cum eodem sensu (ut etiam in casu supponitur); ergo est tan- tum mutatio accidentalis. Neque D. Thomas in illa solutione contrarium docuit, sed potius, si attente legatur, hoc potest colligi ex ejus doctrina : nam in primis ibi non agit abso- lute de omni mutatione, sed de illa, quae fit per corruptionem verborum. Deinde non dicit simpliciter, quando haec mutatio fit ex certa scientia, non perfici sacramentum, sed dicit, non videri perfici sacramentum ; quia nimi- rum ille, qui scit esse dicendum in forma baptismi, In nomine Patris, et voluntarie corrumpit ac dicit, In nomine PatriaS; videtur potius per jocum, aut contemptum velle pro- ferre formam, quam ut conficiat sacramen- tum, aut certe vult aliud significare, quam Ecclesia intendat ; quamvis autem hoc signum sit probabile, non tamen certum : potuisset enim minister ex alia intentione sic operari retenta substantiali intentione faciendi sacra- menta, quod in aliis mutationibus facilius est : ut si quis brevitatis causa verbum aliquod voluntarie omittat , vel addat ob indiscretam devotionem, quod manifeste docet D. Thomas in art. 8.

4. Tertio, sciens, et intendens novum riturn inducere. — Prima sententia. — Tertio modo fieri potest, ut minister non solum ex certa scientia mutationem efficiat, verum etiam per eam intendat novum ritum et errorem in Ecclesiam introducere, et in eo casu prima sententia valde communis est, mutationem esse substantialem , ac veritati sacramenti contrariam. Ita videtur sentire D. Thomas hic, art. 8, et in 4, d. 3, queest. 1 , art. 2, qusest. 3, et ibi Bonav., art. 2, qu^st. 3, ad fin., in illis verbis : Nisi velit introducere errorem. Alex.

DISPUTAT. II, SECT. V.

Alens., 4 p., qutest. 13, menib. 3, arl. 3; D. Anton., loco paulo antea citato. Qui auctores generaliter loquuntur. Alii vero specialiter hoc affirmant, quando minister intendit aliquid addere forniffi, tanquam es- sentiale, quod non est ex Chrisli institutione necessarium, vel si intendit aufcrre aliquid, putans esse essentiale, cum revera non sit, nam in hujusmodi eventibus et similibus ne- gant contici sacramentum propter formse mutationem. Ita opinatur Gabr., in 4, d. 3, art. 2, concl. 3; et ibi Scot., qusest. 3; Richar., art. 2, qusest. 3, et huic sententia^ videtur favere decisio Zach. Pap., in d. c. Retulerunt. Fundamentum autem preedictorum auctorum est, quia minister, qui intendit introducere ritum Ecclesiasticse traditioni contrarium , non potest intendere facere quod facit Eccle- sia ; et similiter, qui intendit addere , ut essentiale preeter Ghristi institutionem , non potest intendere efficere veram essentiam sa- cramenti, et multo minus id potest, qui in- tendit tollere aliquid, quod putat esse essen- tiale : sed absque debita intentione ministri non potest perfici sacramentum, ut infra dicemus; ergo.

o. Secunda sententia. — Secunda sententia est, non pendere ex intentione ministri, quod mutatio sit substantialis, vel accidentalis, sed attendendam esse regulam supra positam , an in re ipsa destruatur legitimus sensus formae, necne : quia si non destruitur, mutatio erit accidentalis , eliamsi minister intendat introducere novum ritum Ecclesise contra- riura , dummodo intendat facere sacramen- tum , nam hse duse intentiones non sunt contrarise. Et, quoniam ex hoc ultimo magna ex parte pendet fundamentum hujus sen- tentiee, ilkid in primis probandum est. Primo exemplis, seu inductione quadam : nam Grseci intendunt plures ritus, ut essentiales, qui re vera non sunt necessarii, putant enim panem fermentatum esse de essentia Eucharistise ; et similiter verbum illud, Quod pro vobis tra- detur, esse de essentia formse, qua corpus Domini conficiatur, et illam formam baptismi, Baptizetur servus Christi, ita ut in ea non exprimatur persona ministri, esse essentia- lem, et hsec non obstant quominus et inten- dant facere sacramentum a Ghristo institu- tum , et re vera faciant, quia in re ipsa vera materia , ac vera forma utuntur. Similiter Donatistse intendebant, de necessitate sacra- menti esse, ut minister sit fidelis, vel justus , et hunc ritum volebant in Ecclesiara intro-

ducere : et nihilominus verum baptisma con- ficiebant, ut Augustinus , contra illos scri- bens, tanquam indubitatum ubique supponit. Rursus inter Catholicos saepe est qusestio, an aliquod verbum sit de essentia sacramenti, necne, ut v. gr. in forma sanguinis de verbis illis, Qui pro vobis et pro multis, etc. Si quis ergo opinetur, esse essentiaha , et hoc modo intendat iUis conficere sacramentum , quamvis contingat re ipsa non esse de essen- tia , non propterea non conficiet , quia illa privata opinio et intentio non excludit abso- lutam et generalem intentionem conficiendi, sicut Christus instituit, et alioquin non im- pedit, quominus sufficiens materia et forma applicentur.

6. Cu7n erroreprivatopotest esse simul inten- tio conficiendi sacramentum. — Soti sententia refutatur. — Error in actu tantum exercito positus in forma, non vero formaliter expres- sus, sacramentum non destruit. — Unde ar- gumentor secundo ratione, quia cum errore' privato potest simul esse generaiis intentio faciendi sacramentum, ut ex dictis patet, et latius dicetur infra qusest. 64, et ex se vide- tur manifestum : quia illse duee intentiones non sunt contrarige in objectis suis, et ideo non est necesse, ut altera alteram excludat. Unde, si contingat, ministrum non habere intentionem faciendi sacramentum, erit qui- dem sacramentum irritum, non tamen ex eo capite quod nunc tractamus, scilicet, ex mu- tatione formse aut materiee , sed ex alio ex- trinseco, scilicet ex defectu intentionis, qui non est necessario conjunctus cum tali muta- tione, et conjungi posset cum materia et for- ma integre exterius exhibitis sine ulla muta- tione. Et hanc opinionem tenet Durand, in-4, d. 3, queest. 2; clarius Palud., queest. 1, n. 15; et fere Adrianus, in materia de baptis., q. 3, in 2 p. illius, quanquam ex parte videa- tur primse sententise assentire; tenet etiam Ledes., in 4, 1 p., q. 1 , art. 7, ubi ad D. Tho- raam respondet eodem modo, quo paulo an- tea explicuimus solut. ad 3, art. 7, scilicet, ut non simpliciter neget, in hoc casu confici sacramentura, sed solum dicat, ita apparere, id est, ministrum sic operantem suspicionem generare, quod non debita intentione sacra- mentum conficiat. Tandem Soto, dist. i , q. 1 , art. 8, et d. 3, quaest. 1, art. 5, licet Palu- dani sententiara reprehendat, postea vero vel in eara incidit, vel non satis constanter lo- quitur : dicit enira, si is, qui intendit erro- rem inducere, eum exprimat in forma, tunc

48 QU^ST. LX,

esse mutationem substantialem, et non fieri sacramentura, ut si quis existimans personas divinas esse ina^quales, hoc significet in for- ma baptismi, dicens : In nomine Patris majo- ris, et Filii minoris. Si autem (inquit) error non exprimatur in forma, privatus error non obstabit, quominus fiat sacramentum. Sed in- quiro, quomodo existimet necessariumj ut error in forma exprimatur : aut enim id fieri necesse est, mutando legitimum sensum for- mse, ut in exemplo supra posito contingit, et lunc res est extra controversiam , nam tunc illa mutatio est substantialis, non ex defectu intentionis, sed quia in re ipsa verus sensus destruitur : aut vero ad hoc, ut error expri- matur in forma, satis est, quod ex tali er- rore et intentione aliquod verbum addatur vel subtrahatur formse, etiamsi ex ea addi- tione vel subtractione sensus formse non mutetur, et sic non loquitur consequenter ; nam rationes omnes, quibus probat poste- riorem partem illius disjunctionis , scilicet errorem non expressum in forma non esse contra substantiam sacramenti , probant, etiamsi sit expressus praedicto modo, non obstare veritati sacramenti , quia omnes fun- dantur in hoc, quod non mutatur sensus for- m£e. Unde potius videtur sentire (et merito) tunc errorem non esse expressum in forma, quando, etiamsi aliquid sit additum vel sub- tractum formas, nuUas error per eam signi- ficatur; ut in preedicto exemplo, si quis in forma panis Eucharistise, ex errore Grajco- rum, et intentione inducendi novum ritum, addat illud verbum, Quod pro vobis tradetur, quamvis in actu exercito (ut sic dicam) erro- rem suum prodat in forma, tamen non illum exprimit quasi in actu signato ; ! non enim dicit in ipsa forma illam particulam esse es- sentialem , nec propter illam additionem er- ror aliquis in forma ipsa significatur. Quod si hunc sensum intendit Soto, incidit in opi- nionem Pakid., ut ex dictis patet, quia ille supponit mutationem esse talem, ut legitimus sensus non mutetur. Adhibet prseterea Soto distinctionem aliam de ministro tolerato, vel non tolerato ab Ecclesia, qujs ad prsesentem controversiam nihil refert, sed solum potest deservire ad prsesumptionem quamdam : nam, si minister sit heereticus, vel ab Ecclesia preecisus, faciUus potest dubitari, an veram habuerit intentionem conficiendi sacramen- tum : si tamen illam habeat, eadem ratio est de illo, et de quocumque aho, ut latius dice- mus, qusest. 64.

ART. VIII.

7. Quid ex his opinionibus verutn. — O^nit- tens aliquid, quod putat falso esse essentiale, potest etiamhabere intentionem conditionatam conficiendi sacramentum. — In utraque ista- rum opinionum aliquid verum inveniri potest, et ideo possunt, vel in concordiam redigi, vel ita distingui, ut ex utraque aliquid eligamus, et aliquid reUnquamus. Primo ergo suppo- nendum est, aUud esse agere de effectu sa- cramenti ex defectu materise, vel formse ejus, aUud vero ex eo quod minister non habet in- tentionem faciendi sacramentum, nec in par- ticulari, nec in generali, scUicet intendendo facere quod instituit Christus, vel Ecclesia facit. Hic solum ac pra^cise agimus de priori defectu, non de posteriori, de quo in q. 64 agendum est; hi enim duo defectus per se sunt separabiles ad invicem, et quUibet eo- rum sufficit ad sacramenta irritanda ; quod recte inteUigitur in quodam exemplo supra posito de ministro qui omittit aliquod ver- bum, vel aliquam partem materise, ut essen- tialem ex falsa sua existimatione , cum re vera non sit ; ut si in forma sacramenti poeni- tentise omittat invocationem Trinitatis putans esse essentialem, velin materia calicis omittat infusionem aquse, tales enim mutationes non possunt dici substantiales propter falsam mi- nistri existimationem. Neque ex eo capite sacramentum esset nullum, quia in re habe- tur quidquid est simpliciter necessarium : ex defectu autem intentionis , regulariter erit nullum tale sacramentum, quia moraUter lo- quendo, fieri non potest, ut habeat inten- tionem faciendi sacramentum , qui omittit aliquid, quod putat esse essentiale : sicut est impossibile intendere finem, et omittere me- dium quod necessarium simpliciter existi- matur. Dico autem, moraliter loquendo, quia speculative fingi potest, eum, qui sic opera- tur, habere intentionem generalem efficiendi quidquid illis verbis effici potest, et licet privato errore existimet, nihil per sola illa fieri posse, tamen habere potest quasi con- ditionatam voluntatem efficiendi sacramen- tura, si fortasse illa verba sufficiunt ; et tunc sine dubio fiet sacraraentum , quia nihil ex necessariis deest : quod est manifestum ar- gumentum, ex parte mutationis formse aut materise nihil substantiale ibi deesse, quando- quidem adhibita sufficienti intentione statim fit sacramentum.

8. Intentio novi ritus inducendi, vel re- linquit verum sensum formx, vel reddit ambi- guum. — Secundo est observandum, rauta-

DISPUTAT. II, SECT. V.

tionem formte, per quam quis intendit novum introclucerc ritum, inlerdum posse esse ta- lem, ut neque excludat verum sensum for- mse, nec reddat illum aml)iguum, sed omnino eumdem relinquat, solum addendo aliquid, vel modum proferendi immutando , ut si in formaEucharisticeintendat addere illaverba : Quod pro vobis tradetur, ut essentialia, vel si formam eamdem proferat in vulgarilingua : Este es mi cuerpo, intendens hunc ritum ut essentialem et necessarium introducere, Se- cundo potest talis esse mutatio, ut licet non destruat sensum, reddat tamen illum ambi- guum, et sequivocum, ut in illo exemplo : Ego te baptizo in nomine Patrias; inhisenim ver- bis illa saltem est ambiguitas, quod ex vi verborum non habent sensum legitimum, licet ex accommodatione et circumstantiis pos- sint illum habere, et clarius exemplum esset, si quis in forma panis Eucharistiee hanc mu- tationem faceret, Hic est corpus meus, manet ambiguum, an illa particula, Hic, sit prono- men, et ex ignorantia ponatur masculinum pro neutro, an vero sit adverbium locale, quod ponatur acl introducendum errorem, veram transubstantiationem excludentem.

9. Ex intentione novi erroris prsecise non tollitur sacramentum. — Dico ergo primo : quando per mutationem nullo modo variatur sensus formse, non potest esse substantialis propter solam intentionem ministri volentis introducere novum ritum ; neque etiam prop- ter eam causam prsecise sumptam sacramen- tum erit nullum, quia cum illa intentione potest simul esse intentio faciendi sacramen- tum , et ita poterunt concurrere omnia ad veritatem sacramenti necessaria. Quod si interdum defuerit intentio faciendi sacra- mentum, tunc quidem sacramentum erit nul- lum; non tamen propter mutationem formee, aut materiee, quse de se sufficerent, cumsolum accidentalis mutatio in eisfactasit, sed exalio defectu intentionis. Haec assertio cum omni- bus, quce in ilHus explicatione, et probalione dicta sunt, sufficienter constat ex dictis in secunda opinione, quam in hoc sensu veram censeo. Unde fit nihil referre, quod quis in- tendat aHquid addere, ut essentiale, quod essentiale non est; nam, si nihil ex essentia- libus excludat , nec sensum formse variet , mutatio non est substantialis, nec necessario excluditur intentio faciendi sacramentum. Dices : hoc ipso quod aHquid additur, ut essen- tiale, quod a Christo non est impositum, mu- tatur signum : nam est aHud totum, quam a

XX.

Christo sit institutum. Respondetur negando assumptum, c[uia in praBdiclo casu vere po- nitur in forma, quidquid Christus instituit, et cjuamvis materiaHter, et ex privato errore addatur aHcjuid, cjuod putatur a Christo etiam esse additum, tamen illud non mutat sensum, et ita non excludit id c{uocl Christus instituit, et per generalem intentionem faciendi sacra- mentum corrigitur privatus error, et ex vi ihius intentionis exhibetur signum , quod Christus vokut exhiberi, Hcet per accidens aHquid iHi addatur.

i 0 . Intendens novum, ritum etponens verbum ambiguum ex intentione sensus falsi, sacra- mentum nonfacit. — Dico secundo : quando per mutationem redcHtur ambiguus sensus for- mee, tunc, si minister ita intendat introducere novum ritum, ut non intendat verum sen- sum, sedfalsum, atque erroneum per talem formam significare ; tunc mutatio est sub- stantiaHs, et sufficiens ad irritandum sacra- mentum, non solum ex defectu intentionis, sed etiam ex defectu verae formse, et quoad hanc assertionem admitto primam opinionem supra citatam, et juxta eamdem inteUigo sententiam Zacharife Pap. , in d. c. Retu- lerunt, et patet ex supra dictis de mu- tatione proprii verbi formee in aHud verbum sequivocum; diximus enim, si fiat animo si- gnificandi aHud, quam per formam signifi- cetur, mutationem esse substantialem; sed idem est in preesenti. Et ratio est clara, quia in eo casu formaHter et proprie aHud est si- gnum, quod minister exhibere intendit, quara quod Christus instituit; nam cjuod materiaHs sonus sit idem, vel diversus, non refert, ut supra dictum est, sed significatio est atten- denda; hic autera, Hcet verba quoad mate- rialem sonum sint eadem, vel parum diversa, tamen significatio, quse intenditur, est longe alia ; et per intentionem proferentis deter- minantur verba ad talem significationem ; fit ergo tunc substantialis mutatio, sicut e con- trario est substantialis identitas, quando si- gnificatio est eadem, Hcet sonus vocis varie- tur ; neque contra hanc assertionem procedunt argumenta secundae sententiee, ut per se con- stat. Etjuxtaeamdem optimeintelHgitur, quo- modo interdum, si rainister intendat addere, ut essentiale, aliquid quod essentiale non est, possit ea ratione mutatio esse substantialis, ut D. Thomas docuit, art. 8 ; est enim lioc ve- rum, quando inde oriri potest sensus aHquis contrarius veritati formse, et iUe est intentus ; ut si quis addat in forma baptisrai : Et Bea-

50 QU^ST. LX

tissimx VirginiS) intendens significare et pro- fiteri quaternitatem personarum, earuraque sequalitatem ; tunc enim revera est mutatio substantialis, quanquam, si per eadem verba solum intenderet Virginem invocare, ut Dei matrem, mutatio esset solum accidentalis.

SECTIO VI.

tJtrum eadem materia et forma in singulis sacramentis pro universa Ecclesia sufficiat.

1 . Non est identitas accidentalis in omnibus Ecclesise locis. — Explicatio quxstionis. — Distinguere oportet ritum accidentalem ab essentiali et necessitatem sacramenti a ne- cessitate prsecepti ; hoc enim loco, ut antea diximus, non agimus de necessitate prsecepti, sed sacramenti ; nec de ritu accidentali, sed essentiali. Unde ut certum supponimus, in sacramentis tradendis non servari eumdem ritum accidentalem in universa Ecclesia, et consequenter ad servanda praecepta, quee in diversis provinciis vel regionibus obligare possunt, non sufficere ubique servare ritum accidentalem, qui alicubi est in usu, quod est extra controversiam inter Catliolicos, et con- stabit latius ex his, qua? postea dicemus de cseremoniis sacramentorum, et prsecipue de singuhs sacramentis in specie. Quod ergo nunc inquirimus est, an non obstantibus prse- ceptis Ecclesiasticis, vel diversis ritibus va- riarum Ecclesiarum, ea materia et forma , quse sufficit ad verum sacramentum consti- tuendum in una parte Ecclesise, sufficiat ubi- qae. Non enim desunt Catholici, qui hoc negent, prsesertim ex Doctoribus Juris cano- nici,utInnoc., cumaliis, in cap. 'I, deBapt., et Felin., in &. Quse in Ecclesiarum, de Constit., n. 26, qui sentiunt, Greecis sufficere ad bap- tismum conficiendum formam illam, Baptize- tur servus Christi, et ad consecrandam corpus Domini satis eisdem esse panem fermenta- tum ; si tamen aliquis in Latina Ecclesia illa forma, vel hac materia uti velit, neque bap- tismum, neque Eucharistiam efifecturum. Dif- ficileque exemplum videtur de sacramento Matrimonii ; nam si aliqui nunc contrahant privatim in aliquo loco, ubi decretum Concilii Trident. promulgatum non sit , illi consensus sic expressi erunt ibi sufficiens forma et ma- teria sacramenti, qui tamen non sufficiunt in universa Ecclesia, ut in Italia, v. gr., vel Hispania, ubi ritus a Goncilio institutus neces- sarius est. 2. Eadem materia et forma sacramenti est

ART. VIII.

uhique terrarum,. — Utens materia et forma Grxcorum, verwn conficit sacramentum. — Dicendum nihilominus est, sacramenta omnia eadem materia et forma constare in universa Ecclesia; atque adeo id, quod in uno loco sufficit, sufficere ubique ut sacramentum fac- tum teneat, quamvis fortasse peccet minister accidentalem ritum omittendo. Hanc asser- tionem observavit Adrianus contra preedictos Canonistas, inloco cit., sect. prseced., in ma- teria de baptismo, et est communis Theologo- rum disputantium de sacramentis in specie, et convinci potest ilUsmet exemphs de bap- tismo et Eucharistia ; nam, ut propriis locis videbimus, certissimum est, in illis ca- sibus vera effici sacramenta, si quis in Eccle- sia Latina utatur forma, vel materia Grseco- rum. Ratio vero est, quia duobus modis po- test intelHgi formam aUquam, vel materiam sufficere in una parte Ecclesise, et non in aJia, scihcet vel ex institutione Christi, vel ex prse- cepto Ecclesise ; neutrum autem dici potest probabihter. Quod patet primo de Christi in- stitutione ; nam, sicut Christus unam insti- tuit Ecclesiam, ita unam tantum fecit Sacra- mentorum institutionem, quse universse Ec- clesise deserviret, et ideo dixit Paul., in hac Ecclesia esse unum Deum , unam fidem , unum baptisma. Quis enim fingat instituisse Christum unum ritum baptismi, vel Eucha- ristice pro Grsecis, et ahum pro Latinis? Hoc sane ahenum est ab omni ratione et ab omni Ecclesise sensu, ut ex ConciL Florent. satis constat; alioqui, eadem facihtate posset ah- quis fingere instituisse unum ritum pro Ju- dseis, et alium pro GentiUbus, aut quid si- mile; aut certe dici posset, diversis tempo- ribus posse variari sacramentorum essentias, ita ut quod nunc sufficit, antea non fuerit sufficiens, vel e contrario, quia non est major ratio de diversis locis, quam de diversis tem- poribus, et sicut potuit Christus aUquid insti- tuere pro uno loco et aUud pro aUo , ita etiam, ut aUquid in uno tempore fieret, et aUud in aUo.Etquidem, si fundamenta prioris senten- tiee aUcujus momenti essent, non minus pro- barent de diversis temporibus , quam de di- versis locis ; quinimo in multis sacramentis major mutatio facta videtur in temporibus diversis, quam in locis; esset autem absur- dissimum dicere, sacramenta ex Christi insti- tutione essentiaUter variari pro temporum diversitate ; quia neque ista multiplex insti- tutio Christi a principio facta fuit, aut nobis tradita ; nec postea aUquo tempore per spe-

DISPUTAT. II

cialem rcvelationem manifestata est; una est ergo institutio, quse immutabilis perseverat omni tempore ; eadem ergo est universalis pro omnibus locis. Tandem ex fine hujus in- stitutionis , quem supra tractavimus , idem probari potest; instituta enim sunt sacra- menta, ut Christi popukis in unum rehgionis nomen congregaretur, et ideo necesse fuit, ut una esset pro omnibus institutio.

3. Ecclesia 7ion potest mutare institutionem a Christo factam. — Altera vero pars de Ec- clesise prsecepto facile convinci potest; quia Ecclesia non potest mutare, aut impedirc in- stitutionem a Christo factam ; non enim ab illo accepit potestatem excellentise sacramen- tis superiorem, sed ministerialem et sacra- mentis alligatam, ut latius dicturi sumus qufest. 64; ergo nec potest facere Ecclesia, ut sine materia et forma a Christo institutis fiat sacramentum, neque etiam potest impedire, quin ex materia et forma essentiali fiat sacra- mentum a debito ministro; ergo non potest Ecclesia efficere, ut materia et forma, quee in una Ecclesia sufficit, non sufficiat in uni- versa Ecclesia, saltem ut sacramentum fac- tum teneat; patet ultima hfec consequentia, quia si illa forma et materia in uno loco suf- ficit, illa sola est essentialis ex Christi insti- tutione ; ergo eadem sufficiet in quolibet loco, si ibi applicetur. Confirmatur : nam, Hcet Ec- clesia prohibeat alicui ministro, ne conficiat sacramentum, si non privet illum aliqua re substantiali, ac necessaria ad sacramentum, sola prohibitio non satis est ad irritandum sacramentum ab hujusmodi ministro factum, etiamsi ipse peccet sacramentum conferendo contra EcclesiEe prohibitionem ; ergo similiter, licet Ecclesia prohibeat, sacramentum fieri ex tali materia, nisi adhibita taU circumstan- tia accidentali, aut ex tali forma, nisi tali modo prolata, heec prohibitio non erit suffi- ciens ad irritandum sacramentum, si sub- stantialis materia et forma in eo servetur, licet peccet sacerdos accidehtalem illam so- lemnitatem omittendo; ergo quamvis in di- versis regionibus et locis Ecclesise diversi ri- tus accidentales prsecepti sint, id obstare non potest, quominus ad verilatem sacramenti sufficiant materia et forma essentialis, quo- cumque modo vel ritu adhibeantur.

4. Canonistarum quorumdam error unde. — Ecclesia in matrimonio non mutavit mate- riam et formam. — Ad fundamenta ergo prio- ris sententise respondetur, eos auctores er- rasse, non satis distinguendo necessitatem

, SECT. VI. 51

sacramenti a necessitate praecepti; unde illa duo exempla, quae afferunt, potius contra illos demonstrant, ut diximus : nam in eis casibus peccare posset sacerdos ita conficiendo sacra- mentum, ipsum autem validum esset. Ad tertium exemplum de matrimonio responde- tur, idem argumentum fieri posse de tempo- ribus diversis, nam eadem signa mutui con- sensus, qufe antea sufficerent ad sacramentum matrimonii, nunc non sufficient, si absque Parocho, et testibus exhibeantur, et tamen non propterea dicendum est, materiam et formam essentialem, quee antea sufficiebant ad matrimonium, nunc non sufficere, non enim potuisset Ecclesia illas mutare. Sed di- cendum potius est, materiam et formam hujus sacramenti esse mutuum consensum expres- sum et ad contractum matrimonii perficien- dum inter baptizatos sufficientem; quam materiam et formam Ecclesia mutare non potest, neque impedire, quominus illis adhi- bitis fiat sacramentum : at vero, quia hoc sacramentum supponit contractum, in quo fundatur, et valor seu efficacia contractus pendere potest ex modo contrahendi, qui modus potest ab Ecclesia prasscribi, ideo fieri potest, ut expressio consensus, quse aliquando sufficit ad valorem contractus sine aliqua so- lemnitate , alio tempore sine illa non sit suffi- ciens; et ita non variatur formaliter, ac pro- prie materia et forma sacramenti, sed id, quod erat materia et forma, amittit illud esse, ra- tione cujus poterat esse materia et forma sacramenti; sicut si Ecclesia posset efficere, ut id quod erat panis, jam non sit panis, vel, ut ha?c vox, Corpus, non significaret quod nunc significat, sed rem aliam, tunc conse- quenter faceret, ut ex illa re, vel ex illo verbo non fieret sacramentum; non quidem mu- tando formam, vel materiam sacramenti proprie ac formaliter, sed remote, quasi des- truendo rem ipsam, quee poterat esse forma, vel materia sacramenti.

QUiESTIO LXI.

DE NECESSITATE SACRAMENTORUM, IN QUATUOR ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de necessitate sacramentorum.

Et circa hoc quseruntur quatuor.

1. Utrum sacramenta sint necessaria ad salutem humanam.

52 QU^ST. LXI, ART. I

2. Utriim. fuerint necessaria in statu ante peccatwn.

3. Utrum fuerint necessaria in stafu post peccatum ante Christwn.

4. Utrum fuerint necessaria post Christi adventum.

ARTICULUS I.

Utrum sacramenta sint necessaria ad humanam salutem. (4, d. i, qusest. 1, art. 2, quaest. 1. Et 3 contra, cap. 110. Et lib. 4, cap. 55, fin., et cap. 56).

1 . Ad primum sic proceditur . Videtur, quod sacramenta non sint necessaria acl humanam sahitem. Dicit enim Apostolus \ ad Timoth. 4 : Corporalis exercitatio ad modicum utilis est. Sed usus sacramentorum pertinet ad cor- poralem exercitationem, eo quod sacramenta perficiuntur in significatione sensibilium re~ rwn et verhorum, ut diclum est (qusest. preec. art. 6, ad '2.).Ergo sacramenta non sunt neces- saria ad humanam salutem.

2. Prseterea 2 ad Corint. 12, Apostolo dici- tur iSufficit tibi gratia mea. Non autem suffi- ceret, si sacrmenta essent necessaria ad salu- tem. Non sunt ergo sacra^nenta saluti humaiise necessaria.

3. Prseterea, posita causa sufficienti, nihil aliud videtur esse necessariwn ad effectum. Sed passio Christi est sufficiens causa nostrse salutis. Dicit enim Apostolus ad Rom. 5 : Si cwn inimici essemus reconciliati sumus Deo per mortemFilii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. Non ergo requi- runtur sacramenta ad salutem humanani.

Sed contra est, quod Augustinus dicit 19 contra Faustum (cap. M, in fin., tom. 6) : In nullum nomen religionis seu verum, seu fal- sum, coadunari homines possunt, nisi aliquo signaculorum seu sacramentorum visihilium consortio colligentur. Sed necessarium est ad humanam salutem homines adunari in unum versB religionis nomen. Ergo sacramenta sunt necessaria ad humanam salutem.

Respondeo dicendum, quod sacramenta sunt necessaria ad humanam salutem triplici ra- tione. Quarum prima sumenda est ex condi- tione humanse naturse, cujus proprium est, ut per corporalia et sensibilia, in spiritualia et intelligibilia deducatur. Pertinet autem ad divinam providentiam, ut unicuique reiprovi- deat secundwn modum suse conditionis. Et ideo convenienter divina sapientia homini auxilia salutis confert sub quibusdam corporalibus, et sensibilibus signis, quse sacramenta dicun-

tur. Secunda ratio sumenda est ex statu homi- nis, qui peccando se subdidit per affectum cor- poralibus rebus. Ibi autem debet medicinale remedium homini adhiberi, ubi patitur mor- bum. Et ideo conveniens fuit, ut Deus per qusedam corporalia signa, homini spiritualem medicinam adhiberet;nam si spiritualia nuda ei proponerentur, ejus animus applicari non posset, corporalibus deditus. Tertia autem ra- tio swnenda est ex studio actionis hwnanse, quse prsecipue circa corporalia versatur. Ne ergo esset homini durwn, si totaliter a corpo- ralibus actibus abstraheretur, proposita sunt ei corporalia exercitia in sacramentis, quibus salubriter exerceatur ad evitanda supersti- tiosa exercitia, quse consistunt in cultu dxmo- num, velqualitercwnquenoxia, quse consistunt in actibus peCcatorum. Sic igitur per sacra- mentorum institutionem , homo convenienter suse naturx. eruditur per sensibilia ; humilia- tur, se corporalibus subjectwn cognoscens , duni sibi per corporalia subvenitur ; prseser- vatur etiam a noxiis actionibus per salubria exercitia sacramentorwn.

Ad 1 ergo dicendum, quod corporalis exer- citatio, in quantwn est corporalis, non multum utilis est. Sed exercitatio per usum sacramen- torum, non est pure corporalis, sed quodam- modo est spiritualis, scilicet, per significatio- nem et causalitatem.

Ad%, dicendum, quod gratia Dei est sufficiens causa humanse. salutis; sed Deus dat honiini- bus gratiam secundum modum eis convenien- tem; et ideo necessaria sunt hominibus sacra- menta ad gratiam consequendam.

Ad "d, dicendum , quod passio Christi est sufficiens causa humanx salutis. Nec propter hoc sequitur, quod sacramenta non sint neces- saria ad humanam salutem, quia operantur in virtute passionis Christi, et passio Christi quodammodo applicatur hominibus per sacra- menta, secundwn illud Roman. 6 : Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus.

COMMENTARIUS.

1 . Sacramentorum non est necessitas sim- pliciter. — Conciliantur duo ]loca D. Thomse. — In titulo tam hujus articuli, quam omnium sequentium , observandum in primis est, non esse sermonem de necessitate sacramenti post factam institutionem; hsec enim non est ge- nerahs, neque ejusdem rationis in omnibus sacramentis: sed in unoquoque talis erit,

QU^ST. LXI

qualis fuerit ejus inslilutio, ut inferius attin- gitur a D. Thoma, in qucest. 65, sed est sermo de necessitate ipsius institutionis. Unde fit (quod recte annotavit Gajetanus) non posse esse sermonem de necessitate simpliciter, sed ad melius esse; absolute enini potuisset Deus sine sensibilibus sacramentis salutem homi- num operari. Quod ergo inquiritur est, an hic modus fuerit convenientior et homini magis accommodatus. Secundo est observan- dum, D. Thomam simpliciter movere qusestio- nem hanc abstrahendo a determinato aUquo tempore; nam in tribus art. seqq. de singulis temporibus inquirit; atque ita hic absolute etiam respondet, sacramenta esse ad salutem homini necessaria. Unde videtur colligi, defi- nitionem hanc esse generalem, et applicari posse ad omnia tempora, et ad omnem staiam humanee naturee; alioqui nec doctrinalis esset responsio, neque interrogationi adeequate sa- tisfaciens. In contrarium vero est, quia D. Thomas art. seq. negat, fuisse necessaria homini sacramenta in aliquo statu, scilicet, ante peccatum ; oportet ergo, ut et titulum hujus articuli et responsionem ejus de tem- pore post peccatum intelligamus. Dicendum tamen existimo, mentem D. Thomse fuisse loqui de homine absolute considerata ejus natura, non tantum ut lapsa, neque ut evecta ad perfectionem status innocentia3, sed secun- dum se ex vi naturalis conditionis ejus; et hoc modo respondet, indigere subsidio sacra- mentorum. An vero constitui possit in aliquo altiori statu, in quo illis non indigeat, hoc inquirit in articulo sec[uenti.

2. Secunda ratio D. Thomx fundatur in affectu ad res corporeas. — Et juxta hunc sensum, tam responsio articuli, quam prima et terlia ratio ejus clara3 sunt. Secunda vero nonnihil difficultatis habet; quia cum ex peccato sumatur, videtur procedere de ho- mine lapso, et non de homine secundum se. Respondetur tamen rationem illam non fun- dari in propria malitia culpse, sed in effectu rebcto ex culpa, qui est affectus et nimia propensio ad res corporales, qui quidem af- fectus idem est in homine in sua pura natura considerato, quamvis in illo non esset poena, nec affectus peccati, eodem tamen modo esset sufficiens ratio efficiens sacramentorum ne- cessitatem, seu indigentiam; quia lia^c non oritur ex iilo affectu propter habitudinem, quam habet ad culpam originalem , sed se- cundum se, et ita facile accommodatur lieec ratio sensui preedicto.

ART. Jl. 53

3. Alia vero difiicultas oriri poterat ex rationibus D. Thomas et solulionibus argu- mentorum; procedunt enim de sacramentis ad sanctificandos homines institutis; unde solum videntur probare de sacramentis novse legis. Respondetur in primis, cum dictum sit, hic non esse sermonem de necessitate simpli- citer, sed ad melius esse, etiamsi fateamur, sermonem D. Thoma? esse de sacramentis novai legis, merito dici posse, illa esse neces- saria homini secundum se ad salutem obti- nendam , quanquam non semper illi data sint; quia non omni tempore abundantia gratiee illi coliata est. Deinde dicitur D. Tho- mam absolute loqui de sacramentis, sive sint signa, sive causse gratiae, ut aperte patet in solut. ad i , et omnes utilitates sacraraento- rum, quffi in tribus rationibus proponuntur, non penclent ex causalitate gratias, sed solum requirunt, quod sacramenta contineant divi- num cultum, et spiritualem significationem. Unde etiam fit, ut eorum usus possit conferre ad hominis sanctificationem , saltem ex opere operanlis; quocl si etiam habuerint virtutem ad sanctificanclum ex opere operato, tanto erunt meliora et utiliora homini; et hoc modo loquitur D. Thomas, in solut. ad 2 et 3, et ita est perspicua littera hujus articuli.

ARTICULUS IL

Utrum etiam ante peccatura fuerint homini necessaria sacramenta (4, dist. 1, q. 1, art. 2, qusest. 3).

1 . Ad 2 sicproceditur. Videtur quod etiam ante peccatum, fuerint homini necessaria. sa- cramenta. Quiasicut dictum est (art. pra^ced., ad 2) , sacramenta sunt necessaria homini ad gratjam consequendam. Sed etiam in statu innocentix, homo indigehat gratia , sicut in prima parte habitum est (1 p., q. 95, art. 4, ad I). Ergo etiam instatu illo erantnecessaria sacramenta.

2. Prseterea, sacrammta sunt 7iecessaria homini secundum conditionem humanse natu- rse, sicut dictum est (art. praeced.); sed eadem est natura hominis ante et post peccatum. Ergo videtur, quod etiam ante peccatum homo indiguerit sacratnentis .

3. Prxterea, matrimonium est quoddam sacramentum, secundum illud Ephes. 5 : Sa- cramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et Ecclesia. Sed matrimonium fuit institutum ante peccatum , ut dicitur Genes. 1 . Ergo sacramenta erant necessaria homini ante peccatum.

QU.^ST. LXI

Sed contra est, quod medicina non est neces- saria nisi degroto, secundum illud Matth. 9 : Non est opus sanis medicus; sed sacramenta sunt quxdam spirituales medicinx, qux adhi- hentur contra vulnera peccati. Ergo non fue- runt necessaria ante peccatum.

Respondeo dicendum, quod in statu innocen- tise ante peccatum sacramenta necessaria non fuerint. Cujus ratio accipi potest ex rectitu- dine status illius, in quo superiora inferiori- bus dominahantur , et nullo modo dependebant ab eis. Sicut enim mens suherat Deo, ita menti suberant inferiores animx vires, et ipsi animse corpus. Contra hunc autem ordinem esset, si anima perficeretur, vel quantum ad scientiam, vel quantum ad gratiam, per aliquid corpo- rale, quod fit in sacramentis. Et ideo in statu innocentise homo sacramentis non indigebat, non solum in quantum sacramenta ordinantur ad remedium peccati, sed etiam in quantum ipsa ordinantur ad animse perfectionem.

Ad 1 ergo dicendum, quod homo in statu innocentix gratia indigebat, non tamen, ut eam consequeretur per aliqua sensihilia signa, sed spiritualiter et invisibiliter .

Ad 2, dicendum, quod eadem est natura hominis ante peccatum et post peccatum, non tamen est idem naturx, status. Nam post pec- catum, anima etiam quantum ad superiorem. partem, indiget accipere aliquid a corporali- bus rehus ad sui perfectionem, quod in illo statu homini necesse non erat.

Ad 3, dicendum-, quod matrimonium fuit institutum in statu innocentise, non secundum quod est sacramentum,, sed secundum quod est in officiwn naturse : ex consequenti tamen ali- quid significabat futurum circa Christmn et Ecclesiam, sicut et omnia alia, quse in fgura ChyHsti prsecesserunt.

COMMENTARIUS. *

Quid quseratur, qussritur. — Intelligenda qusestio de statu innocentix, qui fuit, et qui futurus esset, nisi Adam peccasset. — Circa intelligentiam tituli hujus articuli dissentiunt inter se interpretes D. Tliomse. Cajetanus enim existimat D. Tliomam non habere queestionem de statu innocentiae absolute, prout futurus esset, si homo non peccaret, sed solum prout de facto fuit in primis hominibus ante pecca- tum ; ita ut hic non tractetur qusestio quasi conditionalis, sciHcet, an si status innocentice durasset, et in eo multiplicarentur homines,

, ART. II.

indigerent sacramentis, sed absoluta, utrum Adam et Eva deberent aliqua sacramenta ac- cipere antequam peccarent. Fundatur Cajeta- nus primo in verbis tituli, quia non quaeritur, utrum in statu innocentipe, sed utrum ante peccatum. Secundo in solutione ad secundum, in qua dicitur ante peccatum non indiguisse hominem corporalibus rebus, ut ab eis aliquam perfectionem animae acciperet , quod est ve- rum de Adam et Eva, non tamen esset verum de omnibus hominibus , si status innocentice duraret; acciperentenim scientiam a corpora- libus rebus. Tertio juvat hanc expositionem, quod juxta illam resolutio articuli est vera, et facilis; in alio vero sensu est valde difficilis, ut videbimus. At vero Soto et Ledesma inteUi- gunt D. Thom. queerere de statu innocentia3, tam qui jam fuit in primis hominibus, quam qui futurus essetin omnibus, si Adam non pec- casset. Qui sensus et simplicior et verior est sine dubio. Primo, quia D. Thomas in discursu hujus qu8estionis tractare voluit de necessi- tate sacramentorum in omnibus temporibus et statibus hominum, quod non plene fecisset, nisi in hoc posteriori sensu qucestionem mo- visset. Secundo, quia in discursu articuli non fundatur in peculiari perfectione, quam ha- buerunt Adam et Eva ante peccatum, sed in communi ratione et rectitudine status inno- centise, quee futura erat in hominibus, si pec- catum non intercessisset. Tertio, quia tam in corpore articuli, quam in solutione ad pri- mum, pro eodem ducit D. Thomas agere de statu innocentiee, quam de primis hominibus, et ita ratio sumpta ex titulo articuli nulhus momenti est ; neque etiam ratio desurapta ex solutione acl secundum, quia D. Tliomas non intendit exckidere ab illo statu perfectionem homini connaturalem, qualis est uti rebus cor- porahbus, ut objectis ad scientiam acquiren- dam; quia hoc nihilpugnabat cum perfectione ilhus status. Unde de ipsomet Christo, qui perfectiorem statum habuit, quantum ad ani- mam, docet ahbi D. Thomas hoc modo acce- pisse naturalem scientiam a rebus; et de Adam et Eva negari non potest, quin aliquo modo proficere potuerint ante peccatum ex sensibi- Hbus objectis, saltem quantum ad experimen- talem scientiam. Loquitur ergo D. Thomas de supernaturah perfectione scientiee et gratiee, in quibus non expediebat hominem in statu innocenties proficere per usum rerum sensi- bihum, neque illis subjici ad hujusmodi fruc- tum capiendum, propter rectitudinem ac per- fectionem ilhus status; et ita est perspicua

DISPDTAT.

littera et sensus D. Thonife; de re autem ipsa commodius disputatione sequcnti dicemus.

DISPUTATIO III.

DE SACRAMENTIS QVM FUTllRA ESSENT IN STATU INNOCENTIJi.

In praecedentibus disputationibus tracta- vimus, quid sit sacramentum , ante quaes- tionem, an sit, propter rationem ibi traditam ; reliquum ergo est, ut qucestionem ibi ex accidentv omissam disputemus, antequam ad effectus, vel causas sacramenlorum progre- diamur. Quoniam vero sacramenta habent suum esse ex institutione, idem est queerere, an sacramenta sint, et an facta sit eorum in- stitutio; et quoniam Deus, qui solus est sa- cramentorum institutor, ut postea dicemus, nihil nisi ex certa ratione, necessitate, vel utilitate operatur, ideo, investigando sacra- mentorum institutionem , necessario inqui- rendum est, quse fuerit causa, vel necessitas illa instituendi; hsec ergo tria simul tractanda sunt ; unde simul ex parte obiter explica- bitur finalis causa sacram^ntorum, quse est eorum utilitas vel necessitas, heec enim duo idem in hac materia significant, ut in Com- mentario art. 1 notavi , et latius tractant Scotus, in 4, dist. 1 , queest. 3, et Gabr., q. 2. art. '1 . Quamvis autem D. Thomas prius ge- neralem qua?stionem de homine prsemiserit, quam de singulis statibus hominis disputa- verit, tamen claritatis gratia, illa preeter- missa, de singulis statibussigillatim dicemus : quia cum non sit in omnibus cequalis con- gruentia, vel necessitas , neque eadem in- stitutio et ratio sacramentorum omnibus conveniat, non tam commode potest sacra- mentorum necessitas in communi explicari, quam in particulari ; preesertim , quia de illa generali qusestione sufficiunt quse D. Thomas tradit; et qua3 dicemus de homine in statu innocentise, omnia applicari poterunt horaini secundum se considerato, nam certum est, ex statu innocentia3 non fuisse ortam specia- lein necessitatem sacramentorum , unde, si quaj in illo fuit necessitas, hsec nata est ex natura liominis secundum se.

In hac ergo disputatione dicemus de statu innocentife, in sequentibus vero de statu post peccatum juxta diversa tempora , setates et leges a Deo datas. Consideratio autem sacra- mentorum fieri potest, vel secundum pro- priam et specificam rationem sacramenti, vel

III, SECT. I. Si,

secundum communiorem rationem divini cul- tus externi, quas duas rationes seepe confun- dunt auctores in pra^senti materia, cum ta- men valde diversa^ sint, et ratio externi cultus latius pateat, quam ratio sacramenti; quia ergo de statu innocentise utraque in dubium verti potest, ut a communioribus et clarioribus procedamus , dicemus prius de cultu in comnmni, deinde de sacrificio, pos- tea de sacramento.

SECTIO I.

Utrum in statu innocentige colendus esset Deus ab hominibus cultu externo, privato et publico.

1 . In qusestione hac non invenio inter Catholicos dissentientes sententias , neque etiam fuerunt aliqui hseretici, qui de illo statu specialiter hoc negarent, prseter eos, qui in universum hunc externum cultum rejiciunt, ut per se malum in hoc statu, contra quos non est hoc loco disputandum, tura quia est absurdissiraa hceresis et sine fundamento , tum quia est valde generalis ad materiam de religione pertinens.

2. Cultus Dei externus valde consentaneus essetinstatu innocentix. — Dicendum est ergo primo : cultus Dei externus per actiones cor- poris valde consentaneus esset hominibus in statu innocentise, unde et probabile est de facto in eis fuisse, et longe probabilius futu- rum fuisse, si homo non peccasset. Hanc con- clusionem existimo certam ex ipsa naturali ratione, quia hic cultus externus non est ex accidenti , seu per occasionem introductus ratione peccati, sed est per se debitus Deo, eo quod est auctor humanse naturoe, quse ani- mo et corpore constat; hsec est enim funda- mentalis ratio hujus, quaspepe Patres utuntur, ut in superioribus visum est, et latius in mate- ria de religione tractatur; sedhsec ratio eodem modo obligaret in statu innocentise , in quo etiam horao constaret corpore et anima ; ergo utriusque actibus deberet colere Deum aucto- rem suum. Secundo est alia ratio sumpta ex consortio et societate aliorum hominum ; est enim naturalis homini vita politica et socia- lis; et ideo non satis est, ut interius credat et colat verum Deum, sed etiam oportet, ut ore et opcre suam fidem et religionem ostendat ; sed heec ratio tota haberet locum in statu in- nocentise, in quo et homines politice et non solitarie viverint; neque enim alia vivendi ratio perfectioni illius status fuisset cousen-

QUiEST. LXI, ART. II.

tanea ; et unus non cognosceret interiores ac- tus alterius, nisi quatenus per exteriores ma- nifestarentur; ergo necessarium erat, ut in eo statu, non solum esset vera religio, sed etiam exterior ejus professio, quae non fit nisi hoc exteriori cultu religionis. Tertio, naturale est homini, uti corpore et animo in suis actionibus ; ergo maxime in divino cultu. Quis enim potest excogitari decentior usus facultatum et actionum corporis, quam di- vinus cultus? Sicut ergo non esset indecens homini in statu innocentise animo et corpore constare, ita neque offerre cultum Deo suo modo spiritu et corpore compositum. Confir- matur, quia actiones corporis juvare solent ad actiones, mentis et animi devotionem ex- citare; hunc autem usum possent habere etiam in statu innocentioe.

3. Objectio. — Besponsio. — Homines heati externo cultu Deum laudahunt. — Dices : his rationibus probaretur etiam in statu glorii» post resurrectionem corporum futurum esse divinum cultura externum, ac sensibilem. Respondetur in primis non esse omnino eam- dem rationem, quia in gloria resurget corpus spirituale, et anima multo magis erit inde- pendens ab actionibus ejus ; erit enim inten- tissima Deo, absque consortio seu concursu corporis; in statu vero innocentice quamvis corpus esset in perfectiori statu, quam nunc sit, tamen revera esset corpus animale, et licet anima perfectius illi dominaretur, tamen etiam posset ab illo juvari, ut perfectius inte- riores actus exerceret et vehementius ad illos applicaretur; penderet enim intellectus in cognitione sua a phantasmatibus, et affec- tus omnino spirituales conjunctionem habe- rent cum affectibus corporis, et consequenter cum objectis sensibilibus, a quibus hi exci- tantur. Deinde dicitur, verum esse, in beati- tudine futurum esse externum D§i cultum : iaudabunt enim Sancti Deum , non tantum mente, sed etiam voce et actibus corporis, et praesertim indubitatum est adoraturos Chris- tum Deum hominem, exteriorem reverentiam illi exhibendo.

4. Homines in statu innocentiss publico ritu Deum colerent. — In repuhlica prxdpuwn debet esse negotium religionis. — Circa hanc vero assertionem inquiri potest, utrum hic cultus externus futurus esset in statu inno- centise privatus tantum pro uniuscujusque arbitrio, an vero etiam publicus, nomine to- tius Ecclesise vel reipublicee solemni aliquo Titu exhibitus ; nam rationes factce solum vi-

dentur procedere de priori modo cultus. Res- pondetur, licet conckisio certior sit de ritu privato, veram tamen videri etiam de pu- blico, propter illam prsecipue rationem, quia homo natura sua est politicum animal, et ideo naturale est hominibus in unum populum, vel rempublicam congregari; esset ergo hic modus societatis in statu innocentise, nam per se bonus est, et humanee naturfe conve- niens et non tantum occasione peccati ; ergo homines, sic congregati in unum corpus poli- ticum, deberent etiam in unum rehgionis no- men congregari. Nam in omni republica bene instituta primum ac prfficipuum esse debet religionis negotium, ad cujus debitam institu- tionem, ordinem, conservationem et aug- mentum reliqua omnia , si necesse fuerit , referri debent; non enim posset honestas mo- rum recte in humana republica institui et conservari, nisi ratio divini cultus principem locum haberet; non possunt autem homines congregari in unum nomen religionis, nisi medio aliquo cultu Dei externo et sensibili, ac toti reipublicee communi, ut constat ex D. Augustino, 19 contra Faustum, cap. 11, et ex ratione facta, ojuia homines non vident ac- tiones animi, sed corporis. Secundo est etiam optima ratio, quia sicut recta ratio dictat, ut unusquisque privatus homo suo proprio cor- pore et animo, et privatis actionibus colat Deum, ita etiam dictat, ut tota respublica, prout est unum corpus politicum, unum etiam cultum quasi communi consensu Deo offerat ; sed hoc est colere Deum publico et solemni cultu; ergo. Tandem, nam in statu inno- centiee futura esset una humana congregatio, seu respublica, sive omnino una, sive in va- rios populos, vel regna, esset dividenda; hoc enim nihil ad prffisentem disputationem re- fert; ergo eadem vel majori ratione futura esset una Ecclesia; magis enim ad spiritualem finem quam ad temporale commodum, in unum corpus congregarentur homines, c[uo- rum unum esset interior fides et intentio ejusdem beatitudinis acquirendee; esset igi- tur illa Ecclesia visibilis, quia hoc est de ra- tione Ecclesise militantis et ex visibilibus ho- minibus compositse; ergo necessarius esset in illa Ecclesia visibilis cultus religiosus, publi- cus et communis, ut in eo omnia unius Eccle- siee membra convenirent. Neque contra hajc omnia invenio objectionem aliquam, vel diffi- cultatem, quia nullam habent repugnantiam vel indecentiam in illo statu, et ex ipsa natu- rali ratione bene instituta , et prsesertim fide

DISPLITAT. III, SECT. II.

illustrata consequuntur absque aliis legijjus positivis, vel speciali divina institutione, qua3 necessaria sit; posset enim tolus hic cultus hominum arbitrio relinqui et ex rerum con- sensione, vel majorum traditione definiri.

SECTIO II.

Utrum iu statu muocentiDe futurus esset sacrificiorum et oblationum cultus.

i . Sotiis negat futura fuisse sacrificia. — Contraria sententia melior , et doctrinx D. Thomx congruentior . — Duplex intelligi po- test externus ac sensibilis Dei cultus. Alter, qui fit solis actionibus et organis cor- poris humani, alter qui fit aliquo usu ex- ternarum rerum. Priorem exercemus, quan- do voce Deum oramus, vel laudamus, quando genu flectimus, vel similes actiones exerce- mus, quee non habent aliam materiam, circa quam versentur, prseter nostri corporis mem- bra et eorum usum. Posteriori vero modo colimus Deum, quando res externas illi offe- rimus, vel sacrificamus, cereos accendimus, vel thus, aut incensum adolemus in ejus ho- norem. Unde pendet explicatio qucestionis propositse, an in illo statu futurum esset sa- crificium. Soto enim negat in statu inno- centiee futura fuisse sacrificia, quia omnis finis et ratio sacrificiorum in eo statu cessa- ret; quia tunc non essent peccata, et ita non essent necessaria sacrificia satisfactoria, ne- que esset varietas cultus, aut religionis, quia omnes uno ore colerent, et adorarent Deum, et omnibus esset notum, omnes esse ejusdem Dei cultores et amicos, ac justos, quia omnes essent in justitia procreati, et nulla tunc es- sent peccata, atque ita non essent necessaria sacrificia, vel ad manifestationem , vel ad distinctionem verse religionis. Neque etiam ad memoriam beneficiorum Dei, quia aliis modis essent tunc homines sufficienter in- structi de divinis rebus ac beneficiis. Nec de- nique ad gratias agendas conferrent sacri- ficia, quia omnes tunc simplici corde et ore Deum laudarent. Confirmatur primo, quia \ane offeruntur res sensibiles, nisi cessura} sint in usum ministrorum et templorum ; tunc autem non essent ministri, neque templa, ne- que etiam quisquam aliqua re indigeret, quia omnia essent communia; ergo tales obla- tiones tunc nullius essent momenti; ergo et nullius meriti vel laudis. Tandem confirma- tur, quia seclusa significatione, vanum ac fu-

tile est hujusmodi sensibilia sacrificia facere; sed haec significatio non esset necessaria in statu innocentia}; ergo. Ha? vero rationcs non me ita movent, quin contrariam sententiam valde probabilem existimem, et consenta- neam doclrinse D. Thomffi, qui nunquam ne- gavit in eo statu futura fuisse sacrificia ; quin potius 2. 2, quffist. 85, art. 1, absolute dicit offerre sacrificium esse de lege natura, quia ex naturali ratione procedit, quod homo qui- busdam rebus sensibilibus utatur , ut per earum oblationem subjectionem ad Deum si- gnificet, et divinum dominium recognoscat, et similia repetit art. 4. Hoc autem naturale dictamen de offerendo Deo sacrificia, non ori- tur ex occasione aliqua orta ex peccalo, ut ex ratione facta constat, sed ex subjectione et illius recognitione , quam homo debet Deo propter supremum ejus dominium. Quee ratio ita potest ex dictis confirmari, quia homo non tantum accepit a Deo corpus et animam, sed etiam res externas, quibus ad corporis con- servationem, et animi profectum , oblecta- tionem, vel exercitium utitur; ergo non so- lum debet corpore et animo Deum colere, sed etiam rebus externis, quarum oblatione, con- sumptione, aut alio simili usu, Deum esse omnium dominum protestetur, eique gratias agat, juxta illud \ Paralip. 29 : Tua sunt oninia, et de his, quse de manu tua acce- pimus, reddimus tihi; qu8e tota ratio et con- gruentia locum haberet in statu innocentiae. Denique hujusmodi usus rerum sensibilium est per se decens, et honestus, et non inckidit imperfectionem statui innocentia^ repugnan- tem, ut ex dictis facile constat, et ex his, quse Soto objicit; nullam enim in hoc actu imper- fectionem ostendunt.

2. Etiamsi Adam 7ion peccasset, probabile est alios peccaturos. — Sacrificioriwi satis magna causa est gratiarum actio, etc. — Qux signifcatio sit de essentia sacrificii. — Ex sola obligatione legis naturse non potest certo colligi futura sacrifcia , si justitix donum perseverasset. — Adam obtulisse sacrificium ante peccatum, cur negetur, omnino non est. — Ad primam enim et prsecipuam rationem in primis dicitur, eum supponere, si Adam non peccasset, nulla fuisse futura hominum peccata; quod non solum incertum est, sed etiam minus probabile; nam per justitiam originalem non magis confirmarentur homi- nes in gratia, quam Adam ipse fuit in sua creatione et prima justificatione confirma- tus ; sicut ergo ille peccavit, potuissent alii

QUiEST. LXI, ART. 11.

peccare, etiamsi ipse non fuisset lapsus, ne- que in illo tota natura corruisset. Quod si peccarent aliqui, cessantomnes rationes Soti; nam pro illis possent fieri sacrificia, vel satis- factoria vel deprecatoria a viris sanctis et justis; possent etiam adeo multiplicari pec- cata, ut diversi ritus religionis, vel vera3 aut falsffi, ab hominibus instituerentur. Deinde seclusis omnibus peccatis, esset sufficiens ra- tio ad instituenda sacrificia, exhibitio divini honoris, et gratiarum actionis, et causa etiam aliquid Impetrandi a Deo. Quanquam enim possent heec omnia homines corde et ore fa- cere, decebat tamen ut etiam externis rebus hoc facerent, ut omnibus modis animi grati- tudinem et recognitionem ostenderent. Quod vero de usu templorum, ac ministrorum ob- jicitur, valde accidentarium est, et extrinse- cum ad institutionem , honestatem et utili- tatem sacrificii; ut in lege gratiee, si solum sacrificium nude ac per se spectetur, obli- gatio, quffi in eo fit, non cedit in usum tem- plorum, vel ministrorum; imo si tales essent homines, ut nulla re indigerent, purius ac sincerius illud sacrificium offerre possent. Atque eadem ratione impertinens est, quod bona sint communia, quia sacrificium non habet honestatem ex eo quod homo ex pro- priis bonis aliquid amittit, vel consumit, ut videre licet in sacrificio Missse, in quo offe- rendo fere nihil ex temporabbus bonis con- sumitur, et teque religiose fieri posset ex bonis communibus, sicut ex privatis; ergo propter has causas extrinsecas non est ne- gandum sacrificium in statu innocentise, cum per se et intrinseca ratio ejus cum perfec- tione illius status non repugnet, sed maxi- mam habeat congruentiara. Unde circa id, quod in ultima confirmatione dicebatur de significatione sacrificii, distinctione opus est, quam latius inferius Iradituri sumus. Est enim in sacrificio significa tio qucedam mora- lis , quatenus est signum interioris sacrificii, et hajc sola est de essentia sacrificii, qu8e non repugnabat statui innocentice, nam in eo etiam naturale esset hominibus interiorem mentem exterioribus ac sensibiUbus signis manifestare, tam verbis, quam factis et re- bus. AHa est significatio mystica, quatenus per sacrificium significatur aliquod superna- turale divinum mysterium. et hcec non est de essentia ac necessitate sacrificii, absolute et simpliciter loquendo ; et ideo, quamvis gratis

concederemus hanc significationem non fuisse futuram in statu innocentiee, non inde fit, tunc non fuisse futurum sacrificium; quan- quam improbabile non est, potuisse tunc esse significationem ahquam mysticam alicujus divini mysterii, ut v. gr. Christi Domini, qui in eo statu venturus esset, etiamsi homo non peccasset; quia sicut hsec mysteria possent tunc significari ab hominibus per verba sen- sibilia, vel per scripta, ita etiam per facta, vel res externas; cur enim hoc posterius re- pugnat perfectioni illius status, potius quam illud prius? Mihi igitur probabilius est, usum sacrificii potuisse habere sufficientem con- gruentiam in statu innocentise, et neque in- decentiam ullam fuisse allaturum, ac deni- que (quod certius est) non futurum fuisse malum, nec contra rationem, nec speciali ali- qua Dei lege prohibendum ; vanum enim esset, sine fundamento vel ratione aliqua, hu- jusmodi legem fingere. An vero de facto futu- rus fuisset talis usus sacrificii , si homo non peccasset, non existimo posse certa ratione affirmari, quia licet hoc sacrificium dicatur esse de lege naturce, vel secundum rationem communem cultus externi, vel quia est con- sentaneum rationi naturah, tamen simphciter non est in preecepto naturali , proprie lo- quendo de sacrificio, prout consistit in sacra oblatione externarum rerum sensibilium ; igitur ex sola obligatione legis naturee non potest certo colligi, homines perseverantes in justitia originali usuros fuisse sacrificiis; pen- deret enim hoc ex eorum arbitrio, vel certe ex divino, si hujusraodi legem eis vellet im- ponere. Si tamen credendum est , facturos fuisse homines in eo statu quod esset magis congruura, magisque humaneenaturce ac recte rationi consentaneum, credibilius est, fuisse usurosaliquo sacrificio,propter rationessupra factas. Denique, si qu?eratur, utrum Adam et Eva ante peccatum aHquod sacrificium obtu- lerint, id multo magis incertum est, nam sicut id affirmare non possumus propter illius tem- poris brevilatem, ita neque est sufficiens fun- damentum ad id negandura ; nara hcet Scrip- tura hoc non referat, non inde secpitur factum non esse, ut in simili dixitD. Thom., 2. 2, qusest. 85, art. 1, ad 1, ubi dicit cre- dendura esse , Adam obtulisse sacrificium , licet non legatur; loquitur autera absolute de Adam, non distinguendo de tempore, ante vel post peccatum.

DISPUTAT. III

SECTIO III.

Utriim in statu innocentice fuerint sacraraenta, vei futura fuiasent peccato non existente.

1 . Hxc sententia censet omnia sacramenta orta occasionepeccati. — Prima sententia ne- gal; tenet Hugo Victor., lib. 1 deSacrara., p. 9, cnp. 3 etS, et in Sum. sent., tr. 9, c. i , ubi omnes congruentias sacramentorum ortas cli- cit occasione peccati. Et lia3c videtur esse mens D. Thoma}, ut diximus ; quamvis enim non expresse neget, futura fuisse tunc sacra- menta , tamen, cum negat fuisse necessaria, hoc plane intendit, scilicet non fuisse illi sta- tui congruentia, et consequenter, nec in eo futura fuisse ; c^uia Deus suaviter omnia dis- ponit, et in singulis statibus providet quod eis est consentaneum. Idem D. Thomas, in 4, d. 1 , art. 2, queest. 2; et ibi Bonav., art. 1, q. 1; Richard.,art. 1, q. 1; et Gabr., q. 2, concl. 1; Major, q. 4; Pakid., q. 3, concl. 2; Altisiod., lib. 4Sum. in princ; Cajet., Soto, et Ledesma. Fundamentum est, quia sacramenta instituun- turpropter supernaturalem perfectionem, vel cognitionis, vel gratiae; sacramenta enim sunt vei propter significationem, quse ad cognitio- nem ordinatur, vel propter effectionem, per c{uam gratia confertur; sed neutro modo de- buit perfici homo per sacramenta in statu innocentiae; ergo non est cur tunc institue- rentur. Probatur minor, nam nobiliora perfici ab inferioribus, non est ordo per se conve- niens, nisi vel ex necessitate naturse oriatur, ut cum homo naturalem cognitionem accipit a sensibilibus, vel cum propter aliquam ratio- nem ortam occasione peccati, ita fieri expe- dit ; sed utraque causa ex his deficit in statu innocentise, quoad institutionem sacramento- rum ; ergo. Et confirmatur, quia ordo illius status erat, ut homo secundum partem supe- riorem dominaretur omnibus rebus, eisc{ue minime subjiceretur, quamdiu ipse subjectus esset Deo; ergo durante hac subjectione per- fecta hominis ad Deum, non esset ipse subji- ciendus sacramentis sensibilibus , ut per ea gratiam vel supernaturalem cognitionem ac- ciperet.

2. Secunda sententia affirmat, licet in statu innocentiaj non esset futura tanta necessitas sacramentorum sicut modo est, non tamen fuisse defuturam sufficientem rationem et causam, ob quam instituerentur. Ita tenet Alexander, 4 p., q. 1 , membr. 2, art. 1 ; incli- nat etiam Durand., d. 1, queest. 2, n. 9, nec

, SECT. lll. .«iO

dissentit Scotus, q. 3, art. 3; solumenim dicit, in eo statu non fuisse tantam congruentiam ad sacramentorum institutionem, sicut modo est.

3. Quid in qusEstione involvatur, evolvitur. — In hac C|ua3Stione multa ab auctoribus in- volvuntur, quaj confusionem pariunt. Distin- guenda ergo sunt, ut distincte possimus quffis- tioni satisfacere. Primum ergo inquiri potest, an in statu innocentiaj fuerit sufficiens con- gruentia ad instituenda sacramenta, an vero talis institutio oppositionem aliquam vel repugnantiam habeat cum perfectione illius status. Secundum, an instituta fuerint sacra- menta in eo statu eo brevi tempore, quo dura- vit; nam licet demus, potuisse hanc institutio- nem habere convenientem rationem pro illo statu, non statim sequitur, factam esse; quia non semper facit Deus quidquid videtur con- gruenti ratione fieri posse. Tertium, esto de facto non fuerint talia sacramenta, an futura fuissent, si homines in illo statu perseveras- sent.

4. Sacramenta esse in statu itmocentise non dedecet. — Significationis sacramentorutn va- rix utilitates. — FiliiAdx scientias sibi cotnpa- rarent. — Species rerum fidei non infunderen- tur cum fide. — Congruentix varise. — Dicen- dum est primo, sacramentorum institutionem non esse contra debitum ordinem et perfec- tionem illius status, quinimo potuisse in eo habere sufficientem causam et congruentiam. Probatur, ciuia dupliciter possunt considerari sacramenta, uno modo, ut signa, alio modo, ut causa gratiee, et utroque modo possunt ha- bere convenientem rationem in illo statu. Primo de significatione probatur, quia sacra- menta, ut signa, non tantum sunt ad accjui- rendam cognitionem, sed ad alias utilitates. Prima, ad exprimendam et profitendam in- teriorem fidem. Secunda, ad excitandam me- moriam, et afffectum. Tertia, ad quandam reprfesentationem supernaturalium mysterio- rum, et faciliorem eorum apprehensionem. Quarta, ad consensionem, et unitatem homi- num ejusdem religionis in exteriori cultu Dei; sed has omnes utilitates possent habere sacra- menta in statu innocentise sine aliqua imper- fectione contraria recto ordini illius status. Quod probo primo, quia in eo statu servaretur naturalis modus humanse cognitionis, quan- tum ad heec videlicet, quod excitaretur homo ab objectis sensibilibus, et intelligeret cum dependentia a phantasmatibus , et quia non conciperet res spirituales, prout in se sunt, sed per aliquam analogiam ad res sensibiles.

60 QUyEST. LXI

Item filii Adae non haberent scientias natura- les per accidens infusas, sed eas sibi compa- rarent, vel per inventionem ab objectis sensi- bilibus, vel per disciplinam a parentibus. Unde necessario uterentur signis sensibilibus ad mentis conceptus exprimendos. Quod vero Sotus inquit, haec habere locum in cognitione naturali, non tamen in supernaturali , quia hsec a principio cum ipsa gratia et justitia infunderetur, hoc (inquam) si recte pensetur, non habet absolutam veritatem in omnibus. Unde non sufficit ad excludenda omnia sensi- bilia signa supernaturalium rerum. Probatur, quia licet cum gratia et justitia infunderetur habitus fidei, sicut nunc infunditur infantibus baptizatis , tamen non infunderentur species et phantasmata, quibus homo indiget ad ap- prehendendas res fidei, neque fierent omni- bus ac singulis hominibus interiores revela- tiones rerum omnium credendarum, sed per traditionem filii a parentibus acciperent ; nam hic est modus connaturalis homini viatori, et nulla est causa ad fingenda miracula, vel no- vumprovidentiffi modum. Deberent ergo tunc homines institui in rebus fidei per voces et signa sensibilia, easque apprehendere per ha- bitudinem ad illa, quia in usu fidei a phantas- matibus dependerent ; ergo pari ratione, si tunc instituerentur alia signa, quce in actioni- bus, vel rebus consisterent, possent habere usum et utilitatem illi statui convenientem absque imperfectione, vel inversione ordinis eidem statui convenientis. Confirmatur argu- mento supra facto, quia non est dubium, quin tunc essent futura signa vocalia; credibile etiam estfuturastunc fuissescripturas, saltem ut possent homines cum absentibus loqui. Item verisimile est, futuras fuisse imagines, non solum propter exercendam artem illam nobi- lem, in qua homo naturam et auctorem ejus quodammodo imitatur, sed etiam, ut res ab- sentes quodammodo preesentes fierent, et preeterea in honorem, et venerationem aliqua- rum personarum, et in signum amoris; in illo enim statu futura esset heec imperfectio, quod non possent homines omnes res seque habere prsesentes, neque oculis intueri, quae longe distarent. Neque etiam haberent rerum om- nium memoriam in actu continuo, sed indi- gerent ut aliquomodo excitarentur, ad actu considerandas res, quas memoria retinerent; ergo oporteret ad heec omnia juvari admini- culo sensibilium sigaorum ; ergo pari ratione possent eis ad hos fines esse utiles actiones sacrse, ad significandas spirituales res impo-

, ART. 11.

sitffi; neque hujusmodi signa essent ab ordine illius status aliena. Tandem, in illo statu futu- rus erat externus Dei.cultus, tam in actioni- bus , quam in rebus consistens ; sed quod Deus hujusmodi cultum ad sacram significa- tionem elevaret, nullam prse se fert indecen- tiam, nullamque affert imperfectionem , aut perfectionem impedit, et potest habere utili- tatem; ergo, si fieret, satis congruentem ra- tionem habere posset.

h.Sacramenta, ut causse gratix., non tantam hahent proportionem cum modo operandi ho- minis. — Adeptio gratise ultra meritum satis magna causa est ad instituenda sacramenta. — Simile. — Non oportet, ut sacramenta in- stituantur tantum occasione peccati , sed aliis etia7n rationihus. — Secundo, si consideren- tur sacramenta, ut causee gratise, sub hac quidem ratione habent minorein conjunctio- nem, seu proportionem cum modo naturali cognoscendi, et operandi hominis, et ex hac parte videtur esse minor congruentia sacra- mentorum in illo statu, quia talis modus pro- videnliee nullo modo debetur naturse aut ori- tur ex naturali modo operandi ejus. Aliunde vero considerata maxima spirituali utilitate, quce est in obtinenda gratia, seu augmento ejus ex vi operis externi, ultra omne meritum operantis, est hcec perfectio tanti momenti, ut si Deus vellet eam conferre hominibus in statu innocentise, ex hoc solo capite esset major congruitas in institutione sacramentorum , c[uam sit in omnibus aliis conjecturis, quse in contrarium afferri possunt. Gonfirmatur et explicatur, nam decuit in illo statu arceri hominem ab esu ligni scientiee boni et mali, quee erat qucedam arbor sensibilis; quia id factum est propter utilitatem obedientiae et humilis ad Deum subjectionis; ergo propter eamdem obedientiam, ethumilitatem, etmaxi- me adjuncto praeterea fructu gratise ex opere operato, potuisset, et convenienter , et satis congruenter, prsecipi homini in eo statu usus alicujus rei sensibilis, quo et Deum coleret et ipse magis sanctificaretur. Tandem, quia con- ferre gratiam per res sensibiles est unum ex maximis operibus sapientise, potentiee et bo- nitatis divinee, quia res infimas cum supremis in eo opere mirabiliter conjungit, quod est magnae sapientite, et res inferioris ordinis elevat ad perfectiores efficiendas, quod est magnaj potentiiie, ac denique in rebus facili- bus et quee passim usu veniunt, sanctificatio- nem suam et gratiam prfestat, quod est ma- gnaebonitatis et misericordise ; ergo hujusmodi

DISPUTAT. III

opus non soliim propter utilitatem hominum, sed per se propter manifestationem divinse yirtutis, polerat in statu innoccntice sufficien- cientem congruentiam habere ; nam hic est potissimus finis divinoram operum, eorum praesertim, qua; supernaturaUa, ac miraculosa sunt; ergo sacramenta sanctificantia possent esse congrua statui innocentife, non ad medi- cinam peccatorum, sed ad majorem perfec- tionem. Nec contra assertionem hanc obstant fundamenta primai sententisc, nam licet non sit naturalis ordo, ut homo perficiatur per sensibilia in gratise augmento, vel intensione, sed supernaturalis , tamen non est necesse ut hoc fiat solum occasione peccati, cum per se habeat alias convenientes rationes vel congruentias tam ex parte Dei, quam hominis, neque hoc esset proprie hominem subjici sen- sibibbus rebus, sed Deo in usu alicujus rei sensibilis, quod non repugnabat cum perfec- tione illius status, ut ostensum est in exemplo ligni scientise boni et mali.

6. Adamo in statu innocentise imllum tnu- ditum sacramentwn. — Secundo, dicendum est de facto nullum fuisse sacramentum insti- tutum, aut traditum Adamo in statu innocen- tiae, quatenus brevi tempore ante lapsum duravit. Hfec assertio non potest certo fun- damento ostendi, quia non est revelala in Scriptura, vel traditione haecpars, qua nega- tur fiiisse sacramenta in eo statu; fit autem verisimilis ex eoquod nullibifit mentiotalium sacramentorum, et cum aliunde tempus, quo ille status duravit, fuerit brevissimum, ita ut vix potuerit esse locus tali usui sacramento- rum, cumque Deus praesciisset instantem lapsum hominum et amissionem illius status, non erat cur ipse pro tam brevi tempore instituisset sacramenta; neque etiam Adam potuit ea instituere, aut definire, etiam si hoc illius arbitrio fuisset commissum. Et ad hoc confirmandum valent illse conjecturas, quod primi homines pro illo brevi tempore non in- diguerunt sacramentis, quia erant perfecti in scientia etcognitione rerum supernaturalium, et in gratia et juslitia, quantum pro tunc oporteret.

7. Num matrimonium in statu innocentix fuerit sacramentum. — Respondetur proprie non fuisse sacramentum. — Adam primum per revelationem cognovisse incarnationem , deindeproportionem matrimonii cum illa,pro- babile. — Solum potest objici, quia matrimo- nium videtur tunc fuisse sacramentum ; Pau- lus enim, ad Ephes. 5, loquens de conjugio

, SECT. III. 61

Adoc ct Evfie, dixit : Sacramentum hoc ma- gnum est, ego autem dico in Christo et Ecclesia. Dicipotest, Paulum non dicere : Sacramentum hoc magnum fuit, sed : Sacramentum hoc ma- gnum est, ut sit sensus, matrimonium, quod in Adam et Eva inchoatum fuit, nunc esse sa- cramentum significans conjunctionem Christi cum Ecclesia, non vero, quod a principio eam rationem, vel significationem habuerit. Sed contra hoc est, quia fere omnes Patres ex his verbis Pauli colligunt in formatione Evae ex costa Adami, et in conj ugio utriusque significa- tam fuisse incarnationem Verbi Divini, eamque significationem prophetice revelatam fuisse Adamo, ut in primo tomo hujus 3 part., q. 1 , in comment. art. 3, fuse dictum est. Unde Hug. de S. Vict., lib. \ de Sacram., part. 8, cap. 12 et 13, ab assertione posita excipit matrimonium, quod solum sacramentum dicit esse institutum in statu innocentiee. Addit vero hoc esse intelligendum de sacramento, quantum ad significationem ; quo verbo indi- cat se loqui de sacramento in generali signifi- catione, qua complectitur quodcumque mys- terium, figuram, vel signum rei sacrse. Dicen- dum est ergo, Deum illo opere voluisse quidem prccsignificare desponsationem Verbi cum hu- mana natura, seu Ghristi cum Ecclesia, non tamen instituisse proprie contractum matri- monii in sacramentum, quia nequeadaliquam hominis sanctificationem illud ordinavit, ne- que fecit illud caeremoniam sacram, aut reli- giosam, cum certum apud omnes sit, tunc non fuisse datam gratiam ex opere operato per matrimonium ; cum enim hoc sit opus gratise maxime supernaturale, non est sine funda- mento affirmandum. Addit etiam D. ThomaSy in 4, d. 1, art. 2, q. 2, Adam non cognovisse mysterium incarnationis per illud signum sensibile matrimonii, vel formationis Evee ex costa sua ; sed e contrario potius, postquam perfecte cognoverat futurum mysterium per divinam revelationem, cognovisseperinfusam sapientiam (quam habebat) proportionem, et analogiam, quse erat inter matrimonium illudj et mysterium futurum, et ita senigmatice prse- dixisse, et prophetasse mysterium futurum sub velamine rei sensibilis ; itaque significat, illud signum non tam fuisse a Deo impositum, quam ab ipso Adamo cognitum et accommo- datum, quod est probabile. Quocumque vero modo id factum sit^ recte ex hoc facto colligi- mus, quod antea dicebamus, non repugnasse perfectioni illius status uti sensibilibus signis ad spiritualia etdivina mysteria explicanda.

62 QUiEST. LXI

8. Futurane fuissent sacramenta, si status innocentix durasset,incertum. — Tertio, dicen- dum est, incertum esse, si status innocentise absque peccato durasset,an in illo futura fuis- set sacramenta. Ratio est, quia sacraraentorum institutio pendet ex voluntate di»vina; non est autem nobis nunc relatum aliquod decretum divineevoluntatis, exquonecessario sequatur, futuram fuisse, vel non fuisse sacramentorum institutionem in illo statu, si durasset. Proba- tur, quia non est nobis revelatus modus pro- videntife, quem circa res omnes servaturus essetDeus in eo stalu, sed solum nobis constat, si Adam non peccasset, generandos fuisse homines in originali justitia et gratia ac per- fecta naturse integritate; ex hoc autem solo principio, nec coUigi potest futura tunc fuisse sacramenta, nec non fuisse, ut ostensum est. Rursum, nec revelatum nobis est, quale de- cretum habiturus tunc esset Deus circa sacra- mentorum institutionem. Et, licet possint in- veniri congruentiee; ob quas credi possit Deum instituturum sacramenta, tamen neque Deus semper operatur quod humano discursui et ratiocinationi congruum videtur, neque dees- sent aUunde rationes, ob quas videre posset congruum, ut in eo statu sacramenta non ins- tituerentur, sicutvidemusAngelis nulla fuisse data spiritualia signa, per quse sanctificaren- tur ex opere operato ultra meritum operantis, aut quibus juvarentur ad supernaturahum rerum cognitionem ; ergo idem credi potest de hominibus in statu innocentice, servata proportione sensibilium signorum, nam ange- lico more viverent, et immorlalem vitam age- rent sine ullo impedimento corporis, vel sen- sibilium affectionum.

9. Si Christus non fuisset venturus, nec futura sacramenta verisimilius . — Dices : si quid tandem asserendum est, quid existiman- dum probabiliorem habere conjecturam? Res- pondetur primo : si quis sentiat, non existente peccato, Deum non fuisse futurum hominem, probabilius existimabit, nulla tunc fuisse fu- tura sacramenta sensibilia. Quod primo coUi- gere Ucet ex omnibus sacramentis qua5 de facto instituta sunt; omnia enim ad signifi- candum Christum, et gratiam ab iUo manan- tem referuntur, et omnia sunt aUquo modo medicinEB, vel subsidia adversus peccatum, vel effectus ab iUo manantes; ergo, si ex his, quEC de facto operatus est Deus, creditur non existente peccato non fuisse futurum princi- pale mysterium, quod est causa omnium sa- cramentorum et remedium omnis peccati,

, ART. II.

consequenti ratione credendum est, non fuisse tunc futura sacramenta. Deinde, quia si con- gruentus agendum esset, muUo majores sunt, ut Deus fieret homo absque hominis peccato, quam ut per sacramenta sensibUia gratiam significaret, aut conferret; muUo enim magis in eo opere manifestaret ipse suam sapientiam, bonitatem et potentiam, et majores utUitates ex iUo beneficio hominibus provenirent; ergo, si hoc non obstante, negatur futurum fuisse iUud mysterium, muUo magis negandum est de ceeteris sacramentis.

10. Si Christus fuisset venturus, ne twn quidem futura ante ipsius adventum credibi- lius est. — Sacramenta sunt instrumenta hu- manitatis Christi. — In statu innocentix con- templationi perpetuo fere vacarent. — At vero si supponamus, homine non peccante Christum fuisse venturum, dicendum uUerius est, cre- dibUius esse, nuUum tunc fuisse instituendum sacramentum, antequam ipse in carne veni- ret. Probatur, quia neque essent instituenda sacramenta eo tempore, ut causfe gratiae, neque ut signa tantum. Primum patet, quia in eo statu omnis gratia a Christo, et ejus meritis derivaretur, supposita praedicta sen- tentia; ergo, si aliqua sacramenta possent conferre gratiam, eam virtutam haberent ex meritis Christi; est autem et ipsius Christi dignitati et suo modo naturis rerum consen- taneum, ut instrumentaUs virtus ad gratiam efficiendam non conferatur instrumentis sepa- ratis, nisi per conjunctum organum divinita- tis; ergo ante realemexistentiamhumanitatis, et unionem ejus cum Verbo, non tribueretur h?ec virtus aUcui sacramento, sicut neque nunc data est, quia omnia hujusmodi sacra- menta sunt instrumenta huraanitatis. Secun- dum patet, quia uti signis sensibiUbus, egenis ac vacuis, est imperfectio queedam pertinens ad legalem servitutem, et puerilem pffidago- giam, ut ex Paulo sumitur in Epist. ad Galat.; non ergo indigerent homines, in iUo perfec- tissimo statu, imperfecto providentiee genere; nam propter vitam innocentissimam, ac paca- tissimam, etperfectamparentum traditionem, homines essent in rebus fidei satis instructi^ quarum contemplationi quasi perpetuo vaca- rent . et tam propter hanc causam , quam propter corporis impassibUitatem, tum etiam propter frequens studium, usum, ac sermo- nem de divinis mysteriis, nec memoria exci- derent, nec extrinsecus adjumentis indigerent, quibus ad istarum rerum inteUigentiam et considerationem excitarentur.

DISPUTAT.

1 'I . Post Christi incarnationem futitra sa- cramenta, Eucharistiam prxsertim,^ probabile. — Baptismus, panitentiay unctio, neutiquam essent; nec etiain confirmatio. — Matrimonii sacramentum exparte videtur non futurum . — Sacramentum Ordinis probabilius censetur fu- turum. — Ultimo, tamen probabiliter crecli potest, post Ghristi incarnationem futurum fuisse tunc aliquod sacramentum , quod maxime videtur probabile de sacramento Eu- oharistire; quia hoc sacramentum est per se maxime expetibile, et independens a pec- cato, seclusa significatione passionis , quae facile excludi posset, manente reah prccsentia Ghristi, et intima unione, qua nos sibi con- jungit per hoc sacramentum, quee est per se primo in illo intenta ; de qua re dicemus phira infra tractantes de hoc sacramento. Ex ahis vero sacramentis constat, baptismum non fuisse necessarium, quia homines sine peccato in justitia nascerenturj; unde sicut nunc sunt natura fihi ircCj ita tunc essent na- tura fihi justitiae et fihi Dei ; ideoque aha spiritah regeneratione non indigerent; atque eadem est ratio de poenitentia et de extrema unctione , quse peccatum , segritudinem , ac corporis mortahtatem supponunt. De confir- matione nonnuUa posset esse major suspicio ; quia abundantia Spiritus Sancti , quee per iUud sacramentum datur, omni tempore et absque uUa occasione peccati optari maxime posset; tamen etiam negandum est, hoc sa- cramentum futurum fuisse in eo statu, cjnia prcGsertim ordinatur ad profitendam fidem, superando difficuhates et pericula, seu perse- cutiones tyrannorum, quse in eo statu locum non haberent ; item quia homines in eo statu ahis mediis satis essent in gratia perfecti. Atcjue eadem fere ratio est de matrimonio ; nam, cum in eo statu futurus esset contractus matrimonii, et aptus esset ad significandum mysterium Ghristi, videtur faciUime potuisse elevari ad rationem sacramenti, et ideo facile credi posset, ita faciendum fuisse, et ad per- fectionem sine imperfectione pertinuisse : ahunde vero , si consideretur proprius finis , propriusque effectus hujus sacramenti, non videtur in eo statu necessarium; quia in eo tempore esset matrimonium sine libidine et concupiscentia inordinata, et sine difficul- tate, quee nunc est in sustinendis oneribus matrimonii, propter cjuas duas causas nunc prcccipue est institutum hoc sacramentum. Major denique probabihtas videri posset esse

III, SECT. III. 63

de sacramento Orclinis, propter habitudinem, quam habet ad Eucharistiam, sed hoc etiam incertum est ; fingere vero aha sacrameu- torum genera, qu8e tunc institui possent, et voluntarium est, et praeter omnem scientiam, c^uia in infinitum excogitari possunt.

\ 2. Pro peccantibus in eo statu satis videtur remedium amoris et contritionis sine sacra- mento. — Solum iUud prcetermittendum non est, c|uod a multis interrogatur et desidera- tur, supponendo potuisse homines peccare in eo.statu, an pro his, qui peccassent, insti- tuendum esset ahquod sacramentum in re- medium peccati. Dico ergo, incognitum nobis esse, c[uo modo tunc Deus provisurus esset hujusmodi hominibus, an statim puniret ihos nullo concesso poenitentiae tempore, sicut in mahs angehs fecit, videri enim potest hoc consentaneum ilh statui. Tum cjuia homines sola voluntate abscjue passione vel simih fragihtate peccarent; tum etiam, quia non expediret, peccatores amphus in hoc mundo vivere , ne fehcem innocentium vitam et statum perturbarent; fiut, si credibihus est, ut re vera est, ihis fuisse concedendum tem- pus et locum poenitentise , quia non ahter peccarent , quam Adam et Eva , quibus hoc remedium negatum non est, quia humana natura non est ita inflexibihs, sicut angehca, incidimus in aham ambiguitatem , an tales homines peccatores perpetuo separarentur ab ahis hominibus justis extra paradisum, et an possent originalem justitiam et priorem statum recuperare, ac denique quo remedio remissionem peccati et justitiam consequi pos- sent. Omissis vero , qua3 ad preesentem locum non pertinent, verisimihus videtur, remedium amoris et contritionis futurum fuisse suffi- ciens absque ahquo sacramento ; quia (quan- tum credi potest) pauci essent homines qui in eo fehci statu peccarent; atque ilh fa- cile possent ad poenitentiam et contritionem moveri , ipso saUem experimento proprise miserise et fehcissimi status per peccatum amissi, sicut Adam contigisse legimus, quem sapientia eduxit de dehcto suo, ut dicitur Sap. 10. Item cjuia posito sacramento poeni- tentice , vel cum iUo requireretur contritio acl remissionem peccati , et sic parum ad eam remissionem juvaret; vel remitteret pecca- tum sine contritione , et hsec indulgentia vi- detur nimia pro slatu , in quo tam facihs est dilectio Dei. Sed de rebus adeo incertis et absconditis, hsec conjectasse sufficiat.

QU^ST. LXI

ARTICULUS III.

Utrum post peccatum ante Christum sacramenta de- buerint esse (4, d. 1, qusest. 1, art. 2, qusest. 4).

4. Ad tertiwn sic proceditur. Videtur, quod post peccatum ante Christum sacramenta non dehuerint esse. Dictum est enim (art. 1 hujus qusestionis, ad 3), quod per sacramenta passio Christi hominibus applicatur, et sic passio Christi comparatur ad sacramenta, sicut causa ad effectwn. Sed effectus non praecedit causam. Ergo sacramenta non debuerunt esse ante Christi adventum.

5. Prxterea, sacramenta dehent esse conve- nientia statui humani generis, ut patet per Augustinum, 19 contra Faustum (cap. 16 et M). Sed status humani generis non fuit mutatus postpeccatum, usque ad reparationem factam per Christum. Ergo nequesacramenta dehuerunt immutari, ut prxter sacramenta legis naturse, alia statuerentur in lege Moysis.

6. Prxterea, quanto aliquid est magis pro- pinquum, perfecto, tanto magis debet ei assi- milari. Sed perfectio salutis humanx per Christum facta est, cui propinquiora fuerunt sacramenta veteris legis, quam ea, quse fue- runt ante legem. Ergo dehuerunt esse simi- liora sacramentis Christi. Cujus tamen con- trarium apparet ex eo, quod sacerdotium Christi praedicatur esse futurum secundum ordinem Melchisedech, et non secundum ordi- nem Aaron : ut hahetur Heb. 7. Non ergo convenienter fuerunt disposita ante Christum sacramenta.

Sed contra est, quod Augustinus dicit 19 contra Faustum (cap. 13, in princ), quod prima sacramenta, qux celebrahantur et observahantur ex lege, prxnuntia erant Christi venturi. Sed necessariwn erat ad humanam salutem, ut adventus Christi prsenunciaretur. Ergo necessarium erat ante Christum sacra- menta qusedam disponi.

Respondeo dicendum, quod sacramenta ne- cessaria sunt ad humanam salutem, in quan- tum sunt qusedarn sensihilia signa invisihilium rerum, quibus homo sanctificatur. Nullus au- tem sanctificari potest post peccatum, nisiper Christum, quem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius, ad ostensionem justitise suse, ut sit ipse justus, et justificans eum, qui ex fide est Jesu Christi. Et ideo oportebat ante Christi adventum esse qusedam

, ART. III.

signa visihilia, quibus homo fidem suam pro- testaretur de futuro Salvatoris adventu. Et hujusmodi signa dicuntur sacramenta. Et sic patet, quod ante Christi adventum, necesse fuit qusedam sacramenta institui.

Ad \ ergo dicendum, quod passio Christi est causa finalis veterum sacramentorum, quae scilicet ad ipsam significandam sunt instituta. Causa autem finalis non prsecedit tempore, sed solum in intentione agentis. Et ideo non est inconveniens aliqua sacramenta ante Christi passionem fuisse.

Ad %, dicendum, quod status humani gene- ris post peccatum et ante Christwn, dupliciter potest considerari. Uno modo secundum fidei rationem, et sic semper unus et idem perma^i- sit, quia scilicet justificabantur homines per fidem futuri Christi adventus. Alio modo potest considerari secundum intensionem et remissionem peccati et expressse cognitionis de Christo. Nam per incrementa temporum et peccatum ccepit in homine magis dominari, in tantum quod, ratione hominis per peccatum ohtenebrata, non sufficerent homini ad recte vivendmn prsecepta legis naturae, sed necesse fuit determinari prsecepta in lege scripta, et cum his quaedam fidei sacramenta. Oportehat etiam, quod per incrementa temporum magis explicaretur cognitio fidei, quia ut Gregorius (Hom. 16 in Ezech. a medio.) dicit : Per in- crementa temporum crevit divinse- cognitionis augmentum. Et ideo etiam necesse fuit, quod in veteri lege quxdam sacramenta fidei, quam hahehant de Christo venturo, determinaren- tur. Quse^ quidem comparantur ad sacramenta, qux fuerunt ante legem, sicut determinatum ad indeterminatum, quia scilicet ante legem non fuit detenninate praefixum homini, quibus sacramentis uteretur, sicut fuit per legem; quod erat necessarium, et propter obtenebra- tionem legisnaturalis, et ut esset determinatior fidei significatio.

Ad3, dicendum, quod sacramentum Melchi- sedech, quod fuit ante legem, magis assimi- latur sacramento novse legis in materia, in quantum, scilicet ohtulit panem et vinum [ut habetur Gen. 14); sicut etiam sacrificium novse legis ohlatione panis et vini perficitur; sacramenta tamen legis mosaicse magis assi- milantur rei significatse per sacramentum, scilicet passioni Christi, ut patet de agno Paschali et aliis hujusmodi. Et hoc ideo ne propter continuitatem temporis, si permaneret eadem sacramentorum species, videretur sa- cramenti ejusdem esse continuatio.

DISPUTAT. IV, SECT. I.

COMMENTARIUS.

In hoc articulo D. Thomas dno tcmpora comprehendit , sciUcet tcmpus legis naturce, et lcgis scriptaj; nam, licet in eis temporibus institutio sacramentorum fuerit in eis statil)us diversa, vel quantum ad determinationem majorem, vel minorem, vel quantum ad cla- riorem significationem , tamen ratio signifi- candi gratiam, ut futuram per Christum, fuit utrisque commuuis, et propriam differentiam constituens inter omnia illa, et sacramenta novaj legis, et ita sunt facilia omnia, quae D. Thomas posuit. Ex quo obiter colligere licet, quam sit doctrinas D. Thomse consentaneum , quod supra diximus, de ratione sacramenti esse, ut significet gratiam Christi, quibusdam vero significari ut futuram, aliis vero ut preesentem.

DISPUTATIO IV.

DE INSTITUTIONE ET NECESSITATE SACRAMENTO- RUM LEGIS NATUR.E.

Tempus legis naturse, quod. — Lex naturse intelligitur dictamen rationis, non solum ex naturali, sed etiam ex supernaturali lumine ortum. — Lex naturx respectu aliorum apo- pulo Israel duravit usque ad Christimi. — Distinguimus claritatis gratia tempus illud, quod a peccato Adee usque ad Christum inter- cessit (de quo sub uno titulo D. Thomas egit art. 3), in duo tempora, sciHcet legis naturse et scriptcB ; et quamvis hoc posterius proprie inceperit a Moyse , per quem lex data est, ta- men quia circumcisio, cjuse in lege scripta permansit, multis annis legem antecessit a diebus Abraham, cui prsecepta fuit, ideo tem- pus hoc legis naturse solum usque ad insti- tutionem circumcisionis extendimus ; illud enim legis naturse tempus appellatur, in quo tantum vigebat lex naturalis in mentibus hominum scripta, et nulla fuerant a Deo data specialia prsecepta , quibus peculiaris cultus, aut determinatee cseremonise ordinarie ac re- gulariter hominibus prseciperentur. Cum au- tem de lege naturali agimus, non intelligimus solum illud dictamen rationis, c^uod manat ex pura natura hominis seu ratione naturali nu- de sumpta; nunquam enim humana natura hujusmodi statum legis naturee habuit , quia sicut creata fuit ad supernaturalem finem, ac semper a Deo habuit media quibus illum con-

XX.

scqui posset, ita semper habuit aliqua super- naturalia praicepta , quibus ad eumdem finem dirigoretur. Comprehendimus ergo sub Icgc naturse ea pra^cepta, qu» connaturalia sunt gratiaj et justititc supcrnaturali, scu illud dic- tamen rationis, quod non tantum ex naturali lumine, sed etiam ex fide supernaturaliter re- velata ac sufficienter proposita intrinsece ori- tur, qualia sunt prsecepta fidei, spci, charitatis, pcenitentise, et similia, qua3 per se, et ex na- tura rei sunt necessaria ad vitam recte insti- tuendam, inordinead finem supernaturalem ; et ita sunt intelligenda, quee ibi D. Thomas docet, art. 3, ad2, etquaist.pr8eced.,art. 5,ad 3, et 1 . 2, quasst. 98, ar. 5, et qusest. 1 00, art. 1 . Ex quo intelligitur, statum illum legis na- turse distingui a statu legis veteris tanquara partem a toto , seu tanquam includens et in- clusum, seu tanquam determinatum et inde- terminatum, ut eisdem locis D. Thomas nota- vit ; nam quidquid erat necessarium ad salu- tem in lege naturse, fuit etiam in lege veteri; sed hsec addidit alic[ua peculiaria seu deter- minata preecepta. Rursus hinc fit, quia illa prsecepta legis scriptse non omnes obligabant, sed tantum Israeliticum populum, ideo solum respectu illius populi distingui hsec duo tem- pora; nam respectu aliorum hominum, qui ea lege non tenebantur, usque ad Christum et legem gratise duravit; imo, quod pertinet ad prsesentem qusestionem, etiam in populo Is- raelitico duravit remedium illius legis ad tol- lendum originale peccatum, saltem respectu foeminarum, ut postea videbimus. Dehoc ergo tempore difficile est inquirere, quse sacra- menta in illo fuerint, quia perpauca sunt no- bis de illo revelata , aut Scriptura divina , aut Patrum traditione; ut vero distinctior sit in- quisitio, visum est, prius dicere de hoc spe- ciali sacramento,quod ad remedium originalis peccati ordinatur; quoniam de illo majora esse possunt veritatis vestigia, vel indicia, qua, prout poterimus, investigata, facile erit ed reliquis sacramentis illius temporis genera- tim dicere.

SECTIO I.

Utrum in lege naturse potuerint infantes ante usum rationis ab originali peccato, aliquo remedio libe-

1 . Non duhitandum. — Prsemittimus quaes- tionem hanc, quoniam necessaria est ad inve- niendam et definiendam veritatem, quam in- quirimus, specialiterque agimus de infantibus,

66 QUiEST. LXI

quia de adultis non est dubium, quin saltem per conversionem in Deum ex vera fide per chari- tatem operante possent justificari, et ab origi- nalipeccato facilius quam ab actuali liberari. An vero remedium pro parvulis institutum illis prodesse potuerit, facile postea dicemus. Ra- tio autem dubitandi in primis est, quia in tota antiquitate fere nuUa est mentio hujus reme- dii, saltem ante Augustinum ; inScriptura enim nihil de eo legitur, neque ante institutam cir- cumcisionem, neque post illam pro foeminis Judaeorum, aut pro aliis gentibus ; de ipsa ve- ro circumcisione adhuc est res sub controver- sia, an fuerit instituta in remedium originalis peccati , ut postea videbimus. Rursus ante Augustinum nullus sanctorum Patrura hujus remedii meminit; ipse vero Augustinus qui primus videtur fuisse hujus remedii inventor, sub dubitatione loqui videtur, et non certa auctoritate, sed pietate quadam, et probabili conjectura nititur , nimirum , quod videtur gravissimum, et a divina pietate alienum, quod omnes illos infantes absque remedio re- liquerit. Quae tamen conjectura non videtur admodum firma, etiam juxta doctrinam ejus- dem Augustini , qui in hujusmodi admirandis judiciis et mysteriis divinse providentise, prse- destinationis , ac reprobationis , similia ssepe docet, qucB non minorem admirationera ha- bent, et occultara causam, et rationem ; nam, in lib. de Ron. persever., c. 12, et lib. de Nat. et Grat., c. 8, dicit, esse aliquos parvulos, quos Deus salvare noluit, neque de remedio ilHs providere, ad ostensionem justitise suse, quia in eis est sufficiens causa suse damnatio- nis, scilicet peccatura originale. Quid ergo, si abquis idem dicat de omnibus illis parvulis, qui in lege naturse mortui sunt? quia in illis etiam fuit sufficiens causa damnationis, et materia, in qua ostendi posset divina justitia. Prffisertim cum Paul., Act. 17, setatera illam vocet : Tempora ignorantim , qusd despexit Deus.

2. Dicet aliquis, id, quod Augustinus ait cita- tis locis , intelligendum esse de his , quaj raro contingunt ; pauci enim sunt, qui ita deserun- tur a Deo ; parvulos autem defunctos in lege naturse fuisse pene infinitse multitudinis ; et ideo non esse parem rationem. Sed contra hoc est, nam parvuli, qui moriuntur in uteris maternis a principio mundi usque ad finera, non suntpauci, sedin multitudine etiam pene infinita, et tamen omnes illos reliquit sine re- medio, non solum in lege naturae et veteri, sed etiam in lege gratise. Quibus adjungi possunt

, ART. III.

omnes illi, quibus ob defectum aquse vel aliud siraile impedimentum , applicari remedium nonpotest; namhietiamnonsuntpauci, etmo- rabter loquendo ac humano more relicti sunt sine remedio, solura ex juxta permissione Dei, qui solum voluit qusedam generaha remedia instituere, quce his oranibus apphcari non po- tuerunt ; cur ergo non poterit idem dici de in- fantibus legis naturse? nam sicut est per acci- dens hominem mori ante nativitatera ex ute- ro, ita est per accidens. mori ante setatem adultara ; ergo sicut nuncsolurainstituit Deus reraedium pro his qui nascuntur ex utero, et non censetur inconveniens ahos manere sine remedio, quia est per accidens, quod antea moriantur, ita fieri potuit, ut tunc solum da- retur remedium pro adultis, etnon censebitur inconvenienSjUt, qui antea decedunt, remedio careant, quia etiamest peraccidens, quod an- tea raoriantur.

3. Augetur difficultas. — Secundo, auge- tur difficultas ratione ostensiva, quia ante legera gratise nemini dabatur gratia et ali- quod medium ex opere operato, sed solum ex vi dispositionis aut raeriti operantis, nam ille alius operandi modus est proprius sacramen- torum noA^^ae legis, ut postea videbiraus; sed nullum remedium poterat parvulis prodesse ad tollendum originale peccatum, nisi eis da- retur gratia . ex opere operato ; ergo non po- tuerunt tunc habere tale reraedium. Minor probatur, quia, ut suppono, peccatum origi- nale non deponitur, nisi per infusionera gra- tife, ad quara consequendara parvuU non po- terant habere propria raerita, aut disposi- tionera propriara ; debuisset ergo infundi ex opere operato, quod iraperfectioni illius tera- poris repugnabat.

4. Tertio, quia non potest facile fingi, in quo positura fuerit hoc remedium. Quod si quis dicat, non fuisse determinatura , sed fuisse relictum arbitrio parentum, certe hinc sequi- tur, melius fuisse provisum infantibus legis natura3, quam legis gratise, quia multo faci- lius poterat illis applicari reraediura ita ara- plum, ac voluntarium, quam remedium aquse certum ac definitum, quod in lege gratise in- stitutum est. Unde fieret, ut re bene corapen- sata, plures infantes damnarentur in lege gratiae ex defectu reraedii, quam in lege na- turee, quia hoc ipso, quod determinatum est hoc remediura ad baptismum aquae, reHcti sunt sine remedio, qui baptizari non possunt, qui possunt esse quampkires. Tum quia ob naturse debiHtatem, et majorem hominum

DISPUTAT. IV, SECT. I.

multitudinem plures infantes nunc moriuntur ante adultam a^tatem, quam in lege natura^ ; tum etiam, quia baptismi necessitas ab innu- mcris nationibus et gentibus ignoratur; tum denique, quia cum remedium sit itapra^fixum ac unicum, multis de causis fieri potest, ut applicari non possit. At vero in lege naturae, cum remedium esset indifferens, ex parte il- lius facilius applicari poterat, et alioqui ex parte parvulorum erat minus periculum ; quia, cum natura esset robustior, pauciores in ea setate moriebantur; ergo omnibus pen- satis melius esset provisum infantibus in illo statu, quam in lege gratife, quod videtur incredibile, cum in hac lege abundantius Christi gratia hominibus communicetur.

5. In lege naturm omnino fuit aliquod re- mediuin ad infantium salutem. — Divinx pro- videntise est omni xtatiprovidere. — Foeminse Judsese remedio ad salutem non caruerunt. — Nihilominus omnino affirmandum est, in ea lege fuisse aliquod remedium ad infantium salutem a Deo institutum. Ita docent omnes Theologi in 4, dist. 1 et 2, absque ulla contro- versia aut opinionum varietate , quod est signum, dogma hoc certum ac indubitatum apud illos fuisse, quod prius docuerat Augus- tinus, Scontra Julianum, c. 9, dicens : Non est credendum, ante datam circumcisionem, fa- mulos Dei, quandoquidem illis inerat media- to7'is fides, nullo sacramento ejus opitulatos esseparvulis suis, quamvis quid illud esset, aliqua necessaria causa sacra Scriptura ta- cere voluerit ; simiha habet, 2 lib. de Nupt. etConcup., c. 12, et lib. 2 de Pecc. mer. et remiss., c. 9, quem postea sequuti sunt Greg., Beda, et Hugo de S. Vict., locis infra citandis. Et videtur esse sententia Innoc. IV, in c. Majores, de Baptismo, ubi cum docuis- set, baptisma prodesse nunc parvulis, sicut eis circumcisio prius conferre poterat, postea quasi generalem reddens rationem, subjungit hsec verba : Ahsit enim, ut universi parvuli pereant, quorwn quotidie tanta multitudo moritur, quin et ipsis 7nisericors Deus, qui neminem vult perire, aliquod remedium pro- curaverit ad salutem. Quse verba et gene- ralia sunt, et de omnibus temporibus ajque procedunt et propriam rationem continent hujus veritatis ; nam licet sine injustitia po- tuerit Deus permittere omnium illorum par- vulorum damnationem, eosque sine remedio relinquere, ut rationes dubitandi in principio positse concludunt, non tamen est consenta- neum divinse providentiae, neque illi generali

voluntati , qua vult omnes homines salvos fieri, ut Innocent. significat ; nam ilia volun- tas saltem est antecedens; ergo ad illam spec- tat, ut Deus det omnibus sufficicntia niedia ad salutem, modo accommodato juxta singu- lorum capacitatem; ergo, si in illa generali voluntate parvuli comprehenduntur, dcbuit Deus in omni lege aliquod remedium eis pro- videre; nam hoc postulat fragilitas et mor- talitas humanse naturee, ex qua tanta certitu- dine ac necessitate sequitur multorum mors ante adultam a^tatem, ut non possit censeri hominibus omnibus sufficienter provisum , nisi etiam infantium ante usum rationis mo- rientium ratio habeatur. Nec vero simile est de infantibus, qui in utero moriuntur, quia pro illo statu non censentur capaces remedii, quod per homines, et modo accommodato hominibus applicari possit, cum nondum in hanc lucem sint editi, et vix cadant sub co- gnitionem humanam. Prceterea hujus veri- tatis magnum indicium est, quod non est ve- risimile, foeminas Judseorum, quibus circum- cisio applicari non poterat, relictas esse sine remedio, quo tolleretur.peccatum originale ; sed ad hunc effectum nullum remedium legi- mus esse institutum in illa lege ; nam si ali- quod esset hujusmodi, esset proprium foemi- narum, et non adhiberetur viris, qui circum- cidebantur ; nullum autem tale remedium fuit in illa lege; nam, si quod esset, maxime prse- sentatio, seu oblatio in templo; hsec autem communis erat viris et foeminis ; signum ergo est non fuisse institutam illam ceeremo- niam in remedium originalis peccati ; ergo signum est, illud ipsum remedium, quod in lege naturse fuit, perdurasse et utile fuisse foeminis in populo Israelitico, tam ab Abra- ham usque ad Moysem, quam postea in toto tempore legis naturse; ergo signum est si- mile remedium semper fuisse a Deo provisum omnibus infantibus , tam viris quam foemi- nis. Prima propositio in hac ratione assumpta videtur per se nota, tum quia non est veri- simile in eodem Dei populo infantibus viris provisum esse remedium ad salutem, non autem foeminis; tum etiam quia foemince ante usum rationis offerebantur Deo, et fie- bant participes sacramentorum, et caeremo- niarum illius legis, quod nullo modo fieret, nisi in divinam amicitiam prius essent recon- ciliatse.

6. Nullum reliquit Deus sine remedio. — Ad rationes in contrarium jam facile est ex dictis respondere. Ad primam negatur pro-

68 QU^ST. LXI

prie loquendo, Deum reliquisse aliquem sine remedio ad salutem juxta sui status capaci- tatera, quanquam enim non de singalis in particulari providerit, ut eis efficaciter appli- caretur remedium generaliter omnibus pro- visum, tamen, quantum in ipso est, omni- bus providit ; prsevidens autem in quibusdam futurum esse impedimentum, ne illis posset remedium ad salutem applicari, id permit- tere voluit, et lioc sensu dixit Augustinus quosdam sine remedio reliquisse ; heec enim permissio seu voluntas non repugnat uni- versali ac sufficienti gratise, quam de se om- nibus obtulit, et ideo esse potest accommo- data ad manifestationem divinse justitiee; secQS vero est de voluntate relinquendi aliquod genus hominum sine sufficienti re- medio pro aliquo statu; id enim, quamvis ex rigore justitipe fieri posset, non esset tamen consentaneum generali voluntati, qua Deus omnibus hominibus redemptionem ac salutem obtuUt. Ad secundum dicetur latius infra qucest. 62; concedendum est enim , ante Christi adventum ahquibus datam esse gra- tiam ex divina promissione ad praesentiam alicujus signi, vel operis sine proprio merito, vel dispositione, si ilUus capaces non erant ; quanquam ille modus proprie non fuerit ex opere operato, et in hoc sit aliqua diversitas inter illa remedia et nostra sacramenta, quse preedicto loco explicanda est. Ad tertium pa- tebit ex sectione sequenti.

SECTIO II.

Utrum ad tollendum peccatum originale infantium in lege naturse sufficiens fuerit interior fides parentum, vel fuerit praeterea necessaria aliqua actio exterior.

1 . Parvulorum actio non fuit necessaria. — Ex dictis in prfficed. sect. nonnuUa per se clara et certa colligerepossumus. Primumest, hoc parvulorum remedium non potuisse ad- hiberi per propriam actionem ipsorum par- vulorum ; agimus enim de statu eorum ante usum rationis, in quo non sunt capaces hu- manarum actionum ; aliee vero actiones vel passiones, quee vel mere naturales sunt, vel casu eveniunt ab extrinseco, non sunt apta media ad prsedictum effectum ; ahas , vel omnes justificati fuissent per ahquam natu- ralem actionem, sicut omnes originah culpa inficiuntur, quia per modum naturaj com- municatur in ipsa naturali generatione, vel certe Deus suo arbitrio justificaret quos vel-

, ART. III.

let , et ita non omnibus providisset certum ac definitum rcmedium.

2. Aliqua humana actio requisita est. — Secundo est certum, hoc remedium debuisse applicari per abquam humanam aclionem parentum , seu eorum , quibus parvulorum cura incumberet. Patet, quia nec ex parte ipsius remedii, nec ex parte ejus, per quem applicandum erat, potest aliquid aliud ac- commodatum excogitari ; nam quod fuerit necessaria aliqua actio humana, patet, quia si, hominibus nihil agentibus, Deus justificasset aliquos parvulos, vel justificasset omnes, vel aliquos tantum suo arbitrio , vel certe per causas aliquas naturales gratiam communi- caret, quee omnia sunt absurda et improba- bUia. Rursus neque hoc remedium positum fuit in aUqua sanctitate habituaU parentum aut aUa simiU conditione, ratione cujus fiUi orti ex taUbus parentibus justificarentur ; quia sicut nuUa sanctitas, vel conditio paren- tum impedire potuit, ne fiUi in peccato origi- naU conciperentur et nascerentur , ita nec poterat esse sufficiens, ut ratione iUius toUe- retur postea originale peccatum , sine aUa operatione. Praeterea, quodhfficactio debuerit esse parentis, vel alterius qui 'ejus vicem ge- reret, patet, quia non poterat esse ipsius par- vuli, ut dictum est, quia non erat capax; et optime congruebat, ut qui per alienam actio- nem peccatura contraxerat, per alienam etiam voluntatem justitiara consequi posset. Neque etiara ad alterum hoc magis pertine- bat, quara ad parentera ; quia filius est sub cura ejus, et quando propriam non habet, regendus est etiam in his, quse ad aniraam spectant, voluntate parentis ; et ita servatum videmus in aliis reraediis parvulorum a Deo institutis in lege veteri et nova, de quibus nobis magis constat.

3. Remedium hoc in aliquo cultu religioso consistehat. — Tertio conveniunt omnes, hu- jusmodi remedium positum fuisse in aliqua actione, vel professione fidei et cultus reli- giosi, quo parvulus dicaretur Deo, et cultui ejus manciparetur ex fide et intentione pa- rentis, vel ejus per quem remedium applica- batur. Cujus ratio est, quia cura per hoc re- medium sanctificandi essent parvuli et in divinam amicitiam revocandi, necesse est, ut hoc fieret per aliquam actionera sacram et ad Deum pertinentem ; et quia fundamentum omnis justitiee et omnis veri cultus divini est fides, ideo necessarium dicimus, illam actio- nem aUqua ratione f uisse operationem fidei ;

DISPUTAT, IV, SECT. II.

et hoc sensu dicunt omnes fuisse tunc parvu- los juslificalos in fide parenUim, ut magis in sequcntibus explicabimus. Igilur inquiren- dum restat, qualis fuerit illa actio, sensibilis ne*, vel mere interna et spiritualis, ut postea dicere possimus , an fuerit sacramentum , necne.

4. Prima sententia remedium hoc in actu internx ficlei constituit. — Status legis natu- rx non includit prxcepta divina positiva. — Prima sententia est, illum actum solum fuisse internce fidei, ita tamen ut per fidem non in- telligatur sola credulitas intellectus, sed ali- qua alia moralis actio interior a fide manans, qua parens filium suum Deo offerret, vel sa- lutem spiritualem ipsius deprecaretur , vel aliquid simile. Ita sentit Bonav. , dist. 1 , art. 2, q. 1 et 2; Richard., art. 5, q. 'I et 2; qui fundant effectum, seu fructum hujus re- medii in merito de congruo ipsorum paren- tum, et nihilominus dicunt sufficientem fuisse informem fidem eorum, quia liaec satis est ad meritum de congruo. Sed hi auctores in hoc et falsum supponunt, quia revera ad meri- tum de congruo non sufficit fides informis, et preesertim ad merendam alteri gratiam et sanctitatem ; et preeterea non satis expKcant vim et radicem hujus remedii ; quia, ut esset infaUibile, quod necessarium est ut esset verum remedium, non satis erat meritum de congruo , quia non semper et infallibiliter habet effectum , sed necessaria erat divina promissio, et hanc oportet ostendere. Quod si haec inlercessit, non erit necessarium meri- tum de congruo, sed sola illa actio quam di- vina promissio postulabat. Alia ergo via de- fendit eamdem sententiam D. Thomas, in 4, d. 1, qusest. 2, art. 6, qusest. 1 et 2, ubi dicit, per interiorem fidem parentum fuisse parvulos justificatos ex vi divinee promis- sionis et quasi ex opere operato ; unde con- sequenter negat, fuisse tunc institutum ali- quod sacramentum in remedium parvulorum, quia non erat signum sensibile, sed actus mere interior; quod si interdum adjunge- batur exterior, id erat accidentarium ; nam ex vi solius interioris actus esset jam collatus efFectus. Et eamdem sententiam late defendit Soto, in4, d. 2, quffist. 1, art. 4. circa med. Etprimo fundari potest auctoritate August., lib. 2 de Nup., c. 12, ubi dicit, per fidem fuisse justificatos tam parvulos, quam adul- tos, quamvis mysterium justificationis ex fide multos latuerit. Magis favet Tertullianus, hb. deBaptism.", c. 13, dicens, olim fuisse suffi-

cientem fidem sine sacramento ad conse- quendam salutem, postea aucla fide additum fuissc sacramentum. Sed ibi non loquitur specialiter de parvulis. Quapropter clarius videtur docere hanc sententiam Gregor., 4 Moral.,c.2et3, ubi dicit: Quod apudnos valet aqua baptismatis, hoc egit apud vetercs, vel pro parvulis sola fides , vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his qui ex Abrahaa stirpe prodierant, mysterium circumcisionis. Ubi, ut differenliam aliquam constituat inter parvulos, et adultos, intelligere necesse est, cum dicit solam fidem suffecisse pro par- vulis , excludere omnem actum externum ; alioqui nulla esset differentia; atque eodem modo loquitur Beda, lib. 2 in Luc, c. 8; et Bernard., ep. 77; et Ilug. de S. Vict., lib. 1, de Sacram., p. 11, c. 3 et 6, et p. 9, c. 5, qui addit, fuisse quidem in ea lege aliquod sacramentum pro parvulis, illud tamen fuisse devotionis, non necessitatis. Secundo, proba- tur ratione, quia status legis naluree, ut supra dicebamus, non includit prcecepta divina po- sitiva, sed solum ea quee ex intrinseca ra- tione fidei et gratia^ in humana natura exis- tentis consequebantur ; sed uti aliqua exter- na et sensibili actione ad remedium parvu- lorum, non sequitur necessarium ex fide aut gratia; ergo non erat necessarium in illo statu. Dices : hac ratione probaretur etiam , actum interiorem non fuisse necessarium , quia ex sola rei natura non sequitur haec ne- cessitas. Respondetur : ideo dixi consideranda esse prEecepta, quee consequuntur gratiam et fidem, prout in humana natura existunt ; na- turale autem est homini, ut parenti incumbat tam spiritualis, quam corporahs salus filii ; et ideo ex intrinseca natura gratiee sequitur, ut parentes habentes fidem de lapsu fihorum, et de necessitate remedii quam habent ut Deo reconcilientur, debeant quod in ipsis est facere, et aliquo modo filios suos Deo ofFerre, utjustitiamcoramillo consequantur ; et quia hoc necesse est ut fiat saltem per actum in- ternum, ideo ipsa lex naturse obhgat parentes saltem ad hujusmodi remedium ; at vero actus exterior non erat necessarius ex sola rei natura ; oporteret ergo ut ejus necessitas manaret ex prsecepto divino positivo, quod in eo statu nullum erat. Gonfirmatur, quia cum eo tempore fides esset valde obscura et implicita, prsesertim de Ghristo, et de lapsu primi hominis ac originali peccato, oportuit prseter fidem nihil aliud exigi in remedium parvulorum, ut remedium, quod propter

70 QU^ST. LXI

ignorantiam erat difficillimum, et a paucis- simis cognosci et adhiberi poterat, fieret ali- qua ex parte facile, ut aliquibus saltem appli- cariposset; et in hoc est magna differentia inter statum legis naturee, et legis scriptse, vel gratiee, propter quam non licet ab exem- plo harum legum sumere argumentum ad sta- tum legis naturse.

5. Hoc remedium debuit applicari per ac- tum externim. — In lege naturx cultus Dei externus necessarius. — Responsio. — Se- cunda sententia, quse probabilior nobis vide- tur, est hoc remedium parvulorum in lege naturse non fuisse positum in solo interiori actu, sed debuisse applicari per aliquem ac- tum externum, qui esset veluti exterior pro- fessio interioris fidei. Hsec est communior sententia Tlieologorum, Alex. Alens., Scot., Durand. , Palud. , Gabr., Major., et aliorum, in 4, d. 1, ut latius seq. sect. referam, et Adrian., in 4, q. ult. de Bapt., ad 2, et Ar- machan., lib. 8, de qusest. Armen. , c. 27, et videtur manifesta D. Thom8e,hic, et q. prseced., art. 5, et clarius infra, q. 70, art. 4, ad, 2, ubi, cum dixisset, solam fidem paren- tum fuisse sufficientem parvulis ad salutem in lege naturee , subdit inferius , verisimile esse debuisse eam fidem aliquo sensibili signo manifestari. Et primo probari potest lieec sententia, D. Augustini auctoritate, nam licet aliquando hanc qusestionem attingens eam non definiat, dicens sacram historiam lioc ta- cuisse, ut videre licet 15 de Civit., c. 16, et lib. 2 de Grat. Christi, seu de Pecc. orig., c. 30, tamen, lib. 5 contra Julianum, c. 9, eam definit verbis quae sect. prseced. retuli, quffi in sequenti iterum attingam; et eamdem sententiam indicat Cyprianus, lib. de Car. Christi operibus, c. de Circumcis. Christi, di- cens : Sane originale peccatum, quod a pri- mis parentibus in totam generis hujus suc- cessionem defluxit, omni tempore aliquibus remediis oportuit expiari, licet vini plenam significantia non habuerint, donec ad rem ipsam ventum est , qux figurarum operie- batur velamine. Ubi aperte dicit, illa reme- dia habuisse significationem sensibilem, et statim illa vocat Sacramenta, et rationem reddit, cur externis actionibus fieret, scilicet, ad praefigurandam Christi mortem et divi- nam sententiam ab initio in peccatum prola- tam. Secundo, probatur ratione hsec opinio. Primo, quia in lege naturse necessarius erat cultus Dei externus et sensibilis ; ergo per hujusmodi cultum seu per actum ad illura

, ART III.

pertinentem debuit fieri hccc sanctificatio par- vulorum . Hanc rationem late prosequitur Cano, in relect. de Sacram. in genere, c. 3. Sed fere omnia, quee adducit, ad probationem antecedentis pertinent , quod tamen adeo clarum est, ut nulla nova probatione indi- geat, maxime suppositis qu8e de statu inno- centiee diximus ; de consequentia vero, in qua est difficultas, pauca dicit. Probari autem po- test primo, quia cum per hoc remedium par- vuli initiarentur et cultui divino consecra- rentur, oportebat ut per illud genus cultus sanctificarentur , qui est homini accommo- datus, et Deo ab homine debitus ; sed hic non tantum est interior, sed etiam exterior : ergo. Secundo, quia hominibus non solum est necessaria ad salutem fides , sed etiam fidei professio; ergo eo modo, quo parvuli parti- cipare poterant fidem, scilicet per parentes, vel (ut ita dicam) non active, quia non pote- rant illi elicere vel profiteri fidem, sed pas- sive, qiiia per alios fieri poterant fideles, et professores fidei ; eo (inquam) modo, quo erant capaces , utrumque debuit circa illos exerceri. Tertio, quia cum Ecclesia ex homi- nibus constans sit visibilis, valde consenta- neum illi est, ut hoc remedium esset sensibile, tum, ut constare posset Ecclesiee, tale reme- dium esse applicatum, ne oporteret, aut sem- per esse in dubio, aut inutiliter repeti ; tum etiam quia per hoc remedium fierent parvuli membra Ecclesise, sicut nunc fiunt per bap- tismum, vel synagogse fiebant per circumci- sionem; oportuit enim ut conjunctio ad cor- pus visibile per actum sensibilem fieret. Aliter colligit Durand. hanc rationem, scilicet quia justificatio parvuli fiebat ex merito de congruo totius Ecclesice ; ergo oportebat fieri per aliquam actionem, quse in persona Eccle- sise fieret; ergo per actionem sensibilem, nam actio pure interior, cum.sit ignota Ecclesise, non est apta ut nomine ejus fiat. Sed funda- mentum hujus rationis uno sensu est falsum, alio vero est probabile ; nam si intelligat, propriam causam, ob quam dabatur et pro- mittebatur justitia parvuhs, fuisse meritum Ecclesise , est falsum ; nullus -enim meretur alteri primam gratiam , preesertim infalli- biliter dandam, et sine proprio motu susci- pientis, nisi solus Christus ; et ita solum me- ritum ejus est propria causa hujus promis- sionis et justitise. Si vero intelligat, illud meritum de congruo fuisse veluti conditionem necessariam, quam Deus tunc exigebat, est quidem probabile in eo sensu, quo August.

DISPUTAT.

dicit, epist. 23, per charitatem totius Eccle- sisc adjungi parvulos ad fidclium commu- nioiiem; non est autem intelligendum, fuisse nccessarium aliquod meritum actuale mi- nistri vel Ecclesia!, quia, licet nullus actus bonus nunc sancte fieret, justificaretur par- vulus ex vi divinpe promissionis, sicut nunc fit in baptismo; sed solum est intelligendum, decuisse actionem illam fieri ministerio pu- blico , atque ita in persona Ecclesiae, ut aclio moraliter censeretur magis accommodata, et ex parte hominum aptior ad illum effectum obtinendum. Quarto, accedit similis ratio ex parte Christi, quia per hoc remedium conjun- gebantur hi parvuli Christo capiti, et in vir- tute illius sanctificabantur , et ideo , sicut Christus, non tantum sperabatur Deus, sed etiam homo, et caput hominum homogeneum et sensibile, ita oportebat, modo etiam ex- terno et sensibili, in illo regenerari. Quinto, addere possumus, peccatum originale com- municari per actionem corpoream, et sensi- bilem, et ideo ad profitendam totius humanaj naturae ruinam, indigentiam, ac vitiatam ori- ginem, debuisse per actionem etiam sensibi- lem ab hac peccati macula liberari, per c[uam etiam tacite profitebantur homines, quod sicut per unum hominem peccatum intravit in mundum, ita per alium salutem sperabant, ut Cyprianus supra indicavit. Tandem hic modus maxime est accommodatus homini ad operandum circa alium, et quodammodo com- municandum illi fidem suam. Ad argumenta in contrarium proposita respondetur, primo ad testimonia Patrum : ad Augustinum de cujus sententia jam constat , respondetur, quamvis non semper meminerit signi sensi- bilis, nunquam tamen illud exclusisse, et cum indicto loco ait, hominesin lege naturee fuisse per fidem justificatos, sicutnon excludit opera, ita etiam non excludit actus externos, cjui ad salutem erant necessarii, sed fidem distinguit a lege, et a specialibus remediis seu sacra- mentis a Deo designatis. Et eodem modo lo- quitur aperte TertuIIianus, acsimiliter Grego- rius sub fide incluclit fidei professionem, et applicationem humano more factam; diffe- rentia autem, quam constituit inter parvulos, et adultos, hsec est, quod quia parvuli non habent nisi originale peccatum, illis sufficie- bat sacramentum fidei ad salutem ; adultis vero propter actualia peccata necessaria erant sacrificia, per quse Deo satisfacerent, saltem ex opere operantis, ut notavit supra

IV, SECT. H. 71

D. Thomas, in 4, qusest. 3, et eadem est res- ponsio ad omnes alios Patres, qui Gregorium imitati sunt. Ad rationem recte ibi responsum est, supposito statu naturse laps», et indi- gentia gratiae et fidei, ex natura rei sequi, ut teneantur parentes subvenire filiis, et reme- dium acl comparanclam justiliam et expel- lendam culpam necessarium adhibere ; quale autem futurum esset hoc remedium, non po- terat ex sola naturali ratione etiam fide illus- trata definiri, quia pendet necessario ex Dei institutione, et promissione ; sive ergo consti- tuatur hoc remedium in actu exteriori, sive in interiori tantum, necessario dicendum est, intervenisse aliquam institutionem divinam, quse ex sola rei natura sequi non potest. Et ita difficultas in illa ratione tacta communis est in omni opinione. Ad quod dicendum est, quamvis status legis naturse non includat spe- cialia prsecepta clivina, non tamen excludere eam providentiam, eac[ue auxilia, et remedia acl salutem, quse juxta conditionem et statum naturse lapsse sunt necessaria ; et ideo etiam in eo statu providisse medium aliquod ad salutem parvulorum procurandam, quod me- dium magis constituit in actu exteriori, quam in solo interiori ; quia hoc est magis consen- taneum humanse naturas, ut dictum est ; hoc autem remedio instituto, et dato a Deo, ex natura rei sequebatur obligatio parentum de filiorum salute procuranda per tale reme- dium. Ad confirmationem respondetur, sup- posita interiori fide, nihil difficultatis fuisse in exhibendo aliquo exteriori signo, prseser- tim voluntario, id est ex se indifferenti, et ar- bitrio hominis determinando , ut sect. seq. dicetur. Quocirca quamvis exemplo legis scriptse et gratiee non possimus argumentari, hoc remedium in lege naturse positum fuisse in aliquo actu determinato ex divina institu- tione, sicut in prcedictis legibus determina- tum fuit, propter varios status et diversam fidei perfectionem his statibus respondentem, tamen recte ex illo exemplo possumus colli- gere, saltem in genere hoc remedium etiam in lege naturse fuisse sensibile , quia in lege scripta et gratise, non solum est definita actio adhujusmodi remedium, sed etiam institutum est, ut esset sensibilis ; ergo signum est, hunc modum sanctificationis sub signo sensibili esse maxime accommodatum homini lapso ; atque adeo servatum esse etiam in lege na- turse modo proportionato illi statui.

QUyEST. LXI, ART. III.

SECTIO III.

Utrum in lege natnrse fuerit institutiim aliquod verum sacramentum, quo peccatum originale deleretur.

i . Prima sententia constituit determinatum

signum, verumque sacramentum. — Secunda

sententia ponit signum sensibile, tamen negat

sacramentum. — Prima sententia est, fuisse

in eo statu institutum a Deo, determinatum

signum sensibile sub certa quadam cseremo-

nia sensibili a Deo definita , ut ea facta , seu

applicata parvulis, illis originale peccatum re-

mitteretur ; unde fit, hoc signum fuisse vere ac

propriesacramentum.Ita sentit Scot., in 4, d.

4 , q. 6 et 7. Ratio liujus est, quia peccatum ori-

ginale semper fuit remissum per regeneratio-

nem in Christo ; ergo per aliquod signum visi-

bile; ergo oportuit hoc signum esse determina-

tum ex divina institutione, ut justificatio sub

taU signo esset omnino certa, et professio fidei

esset magis clara, et expressa. Hsec sententia

affirmat rem incertam sine fundamento, et

ideo a cseteris Theologis rehcta est. Assump-

tum declaratur ; quia in primis, neque in

Scriptura neque in Patribus , neque in uUa

historia est aliquod vestigium hujus tradi-

tionis , vel institutionis determinati signi.

Deinde ad certitudinem justificationis non

erat necessaria taUs determinatio ; quia , si

Deus generatim promittat remittere originale

peccatum per fidem parentum, quocumque

actu externo filiis applicaretur, non esset mi-

nus certa et infallibilis justificatio, imo ex

parte signi requisiti, quodammodo esset cer-

tior vel saltem facilior, quia ex parte pro-

missionis divinee sequalis est infallibilitas ; ex

parte vero conditionis requisitae facilius est

applicare quemcumque actum in genere,

quam certam, ac definitam ceeremoniam.

Rursus, nec propter fidei clariorem professio-

nem expediebat tunc fieri talem signi deter-

minationem divinam ; quin potius, propter

eam causam expediebat non fieri. Primum

quidem, quia in eo statu fides erat imperfecta,

et obscura , propter quod implicita fides

Christi ad salutem sufficiebat ; ergo non erat

necessarium ut professio fidei esset adeo

clara et explicita ; tum etiam, quia eo tem-

pore non conveniebant omnes fideles in codem

ritu externo colendi Deum ; ergo non expe-

diebat, ritum sanctificandi parvulos esse

eumdem apud omnes homines, sicut nunc est

in universa Ecclesia ; quam rationem attigit

D. Thomas infra qusest. 70, art. 4 et seq. Et confirmatur prseterea, quia difficillimum erat eo tempore conservari apud omnes fideles traditionem hujus remedii certi, et determi- nati, quia non habebant Scripturas, nec erant ita perfecte congregati in unum corpus , ut possent hujusmodi traditiones perfecte conser- vare ; unde fiebat, ut valde imperfectam ha- berent hujusmodi rerum cognitionem. Confir- matur secundo, quia oportebat hanc determi- nationem fieri per propriam legem Dei posi- tivam ; nulla autem universalis lex de ahqua cseremonia determinata creditur eo tempore data, quia non erat iUi statui consentanea, nam propterea vocatur status legis naturse. Tandem, si hoc remechum determinatum fuis- set , perdurasset pro foeminis in lege veteri ; nulhbi autem legimus factam esse mentionem hujus remedii vel ceeremonice, neque in Scrip- tura sacra, neque in ahis auctoribus Hebreeis. Secunda sententia est, hoc remedium parvu- lorum , quamvis in ahqua sensibih actione positum esset, non tamen fuisse verum sacra- mentum; ita tenet Durand., in 4, d. 1, q. 8. Fundamentum ejus est, quia sacramentum esse debet ceeremonia ahqua a Deo determi- nata ad significandam gratiam, quaj sub tali opere vel cseremonia datur ex divina promis- sione; sed hoc remedium parvulorum, neque erat cseremonia determinata a Deo , nec erat proprie instituta ad significandam gratiam, sed solum erat qusedam actio meritoria de congruo, ratione cujus Deusdabat gratiam; et ita non aUter significabat illam, quam aUa opera meritoria iUam significent; ergo iUa actio non magis erat sacramentum, quam sint Ccetera opera meritoria. Sed hoc fundamen- tum Durandi supponere videtur sensum il- lum, quem falsum esse diximus sect. praeced., scihcet, per hujusmodi actum fuisse justifi- catos parvulos vere ac proprie ex merito operantis Ecclesias, et non solum ex meritis Christi, sicut nunc justificantur in baptismo, vel oUm in circumcisione, quod omnino fal- sum existimo, ut latius infra dicam q. 621. 2. Fuit sacramentum sub indeterminata cx- remonia. — Simile. — Dicendum ergo est, in lege naturae fuisse quoddam sacramentum ad justificationem parvulorum, et remedium ori- ginaUs peccati institutum , quamvis ex divina institutione non fuerit determinata cseremo- nia seu actio sensibUis ad significandum im- posita, sed ex hominum arbitrio ad certum actionis modum definiretur ; quia hoc non est contra veram rationem sacramenti. Heec est

DISPUTAT.

sententla D. Thomce hic, ad 2, ubi docet vera fuisse sacramenta antc legem scriptam, qua3 comparantur ad sacramenta legis scripta;, si- cut indelerminatum ad determinatum ; idem q. prteced., art. 5, ad 3, et infra, q. 70, art. 4, ad 2, ubi cum inquit, ante legem non fuisse requisitum aliquod signum protestativum fidei ad justificandos parvulos, intelligi debet de signo determinato et fixo. Eamdem sententiam tenet Alex.Alens., 4p., q. 1, memb. 3, art.3, clarius q. 5, memb. 1 ; PakKl.,in 4, d. Ijq.S, art. 5 ; et Major, q. 4, circa fin.; Gabr., q. 2, art. 3, dub. 1, ubi hoc modo Scotum inter- prelatur; late Cano, dicta relect. de Sacram. in gen., part. 3. Et probatur primo ex Augus- tino, dicto loco contra Julianum, lib. 5, cap. 9, ubi dicit non esse negandum , quin in lege naturae, parentes subvenirent filiis aliquo sa- cramento fidei. Cyprianus etiam, dicto ser- mone de Circumcisione Ghristi, sacramentum vocat hoc remedium. Ratione vero probatur assertio, quia in primis hoc remedium erat ahqua caeremonia sensibilis ad sanctificatio- nem parvulorum ordinata, quia instituta erat ad remedium originalis peccati, ut sup- ponimus, quod peccatum non deletur sine hominis sanctificatione. Rursus hajc sancti- ficatio necessario significabatur per hoc re- medium, quia ad hoc institutum erat, ut in- telHgerent homines, adhibita tali cseremonia exteriori,homineminterius sanctificari a Deo; significabaturergogratia per hujusmodi ceere- moniam sensibilem, et consequenter etiam si- gnificabatur vel explicite vel saltem implicite venturus mediator, in cujus fide, et spe me- ritorum ejus illa gratia obtineretur ; ergo nihil in eo opere, seu remediodeeratad veram rationem sacramenti. Quod enim talis ca^re- monia sit determinata in specie et in parli- culari, ex institutione divina, aut in genere tantum, et modus ac determinatio ejus com- missus fuerit hominum arbitrio, nihil refert ad veram rationem sacramenti, ut patet ex supra tractatis de essentia et definitione sa- cramenti. Et ratio etiam est facilis, quia, li- cet in sola divina institutione sacramentum non sit determinatum ad hanc vel illam actio- nem, seu cseremoniam , tamen, cum in re ipsa exercetur, semper adhibetur determinata cee- remonia sacra, quse hic et nunc est verum signum internse sanctificationis, et in hoc con- sistit essentialis ratio sacramenti. Quodautem illa determinatio hic et nunc orta sit ex sola

IV, SECT. III. 73

institutione divina, vel etiam ex arbitrio hu- mano, hoc solum perlinet ad causam ex- trinsecam efficientem sacramentum, non vero mutat intrinsecam rationcm et naturarn sa- cramenti; sicut si Ghristus inslituissct bap- tismum, non solum in aqua naturali, sed in genere, in quacumquc aqua naturali, seu artificiali , vel in quocumque liquore , non propterea non esset verum sacramentum , quamvis in particulari determinatio aquce,vel liquoris, humano arbitrio fieret.

3. Objectio. — Responsio. — Una sola ob- jectio superest contrahanc sententiam, quam attigit D. Thomas, pra?ced. q., art. 5, arg. 3, quia sequitur, remedium parvulorum coarc- tatum esse in lege scripta vel gratiaj magis quam esset in lege natura^ , quia nunc deter- minala caeremonia requiritur; remedium au- tem eo facilius et generalius est , quo mino- rem habel determinationem, et in re quacum- que adhiberi potest. Respondetur negando secpelam, primum quidem, quia licet nunc sit determinata caeremonia parvulorum ad regenerationem, tamen est valde facilis, et in rebus consistens, quse obvias sunt, et prse ma- nibus fere semper habentur. Deinde, quia si- cut nunc oportuit determinari hoc signum ob expressiorem fidei significationem, et repree- sentationem, et majorem Ecclesiae unitatem, ita notius est omnibus hoc remedium, et ex hac parte faciUus applicari potest, licet de- terminatum sit , quam olim posset remedium legis natura3 , quantumvis indeterminatum ac indifferens.

4. Hocremedium instituhm propter parvu- los. — Ultimo ex dictis colligitur, hoc reme- dium pr<Bcipue esse institutum propter par- vulos, quia ipsi eo maxime indigebant; adulti enim , cum per propriam dispositionem sanc- tificari possent, illo simpliciter non egebant, propter delendum peccatum, quamvis ad pro- fitendam fidem, et conjunctionem quamdam exteriorem cum Ecclesia visibih, quse tunc erat, oportebat eos uti aliqua sensibili ca^re- monia juxta uniuscujusque populi, seu regio- nis consuetudinem et ritum. An vero hoc re- medium haberet rationem sacramenti respectu adultorum , et an obligati fuerint ad utendum illo, non solum ob fideiprofessionem, seu con- fessionem, sed etiam ob remissionem peccati dicemus infra, q. 62, ubi exphcabimus, quo- modoremissiopeccati per gratiam fuerit effec- tus hujus sacramenti.

SECTIO IV.

QU/EST. LXI, ART. III.

et Ledesm., 1 , p. 4, q. 2, art. 3. Et hsec sen- tentia absolute videtur probabilior, indiget

Utrum in lege naturse fuefint alia sacramenta.

1 . In hac queestione exphcanda divisi sunt D. Thomse discipuli. Cano enim, dicta relect. de Sacram. in gen., p. 3, docet fuisse varia sacramenta in lege naturse. Gujus fundamen- tum solum est, quia in illa lege fuit necessa- rius cultus Dei externus, qui non consistit in uno solo actu, quo remittitur peccatum origi- nale, sed in multis aliis, quibus homines uti possunt et ad suam sanctificationem et ad fidei professionem. Quse ratio potest in hunc modum explicari, quia ad cultum Dei perfec- tum quatuor requiruntur, ex D. Thoma 1 . 2, qusest. lOI, art. 4, scilicet, sacrificia, sacra, observantise , et sacramenta ; sed in lege naturee fuit perfectus Dei cultus, et fuerunt tria priora , quee fere conjuncta sunt cum vero usu religionis ; ergo etiam credendum est fuisse sacramenta in illo statu. Confir- mari potest hsec opinio, quia omnes utiUta- tes sacramentorum supra positse in disputa- tione prsecedenti locum habent in tempore legis naturae; etprajtereaalise, quse occasione peccati ortee sunt, scilicet ut homo, qui male utendo creaturis corporalibus ceciderat, illis se subjiciendo ad suam sanctificationem hu- miliaretur et confunderetur. Item, ut homo, quiper creaturas Sccpe Deum offendit, assues- ceret per easdem Deum colere, et ad usus sa- cros iilas convertere.Deniqueuthomo lapsus, ad idololatriam pronus, in vera Dei fide, et vero cultu per hsec sacramenta sensibiUa conser- varetur, et in unum politicum corpus congre- garetur. Favet tandemhuic opinioni, quod an- tiqui Doctores, qui de lege naturse tractant, non in singulari, sed in plurali definiunt sa- cramenta in illo statu fuisse ; ita enim loquun- tur Hug. de Sanct. Victor., D. Thom., Scot., Richard., Palud., et alii sect. prseced. citati, preesertim in 4, dist. 1 .

2. Secunda sententia. — Aliorum vero opinio est, in ea lege nullum fuisse sacramen- tum proprie dictum prseter illud, quod hacte- nus explicuimus. Et hsec tribui potest ilKs auctoribus, qui nec preedictum sacramentum, neque aliquod aliud proprium in ea lege ad- mittunt, ex quibus videtur esse D. Thomas in 4, d. 1, q. 1, art. 2, q. 3, ubi, licet doceat in eo statu fuisse sacramenta, tamen id postea explicat de solo cultu externo per sacrificia, et oblationes, et idem sentitDarand. ibi, q. 2; et SotO;, d. 1 , q. 2, art. 3, et d. 2, q. 1 , art. 4 ;

tamen afiqua expositione. Aliud est enim lo- qui de cultu externo in genere , seu de actibus sensibilibus, quibus homines fidem exterius profitentur, et interiorem cultum ostendunt. Aliud vero est loqui de propriis sacrameutis, qua3 solum partem continent illius cultus, et specialem institutionem ac significationem requirunt. Rursus aliud est loqni de illo statu legis naturse secundum communem et ordi- nariam legem, aliud vero de speciali aliquo casu seu preerogativa alicujus personse.

3. In lege naturx fuit cultus Dei externus per sacrificia et oblationes. — Nunquam defuit veri Dei cultus. — Dico ergo primo, inlege na- turse fuisse cultum Dei externum per sacrificia, oblationes et alias similes caeremonias. In hac assertione conveniunt fere omnes auctores su- pra citati, quamvis videantur differre, quia aliqui sentiunt, hunc cultum fuisse necessa- rium ad salutem , alii vero tantummodo vo- luntarium, quod significat D. Thomas loco proxime citato, et Hug. Victor., lib. de Sacr., p. 1 1 , c. 3, et p. 1 2, c. 3, ubi differentiam consti- tuit inter sacramenta legis naturse et veteris, quod illa fuerunt voluntatis, heec necessitatis, illa ex voto, hsec ex prsecepto; et Anacl. Papa, ep. 2, c. 2, sic dicit, Abraham et antiquos Pa- tres ante Aaron obtulisse sacrificium sponta- nea voluntate. Sed intelligendum est fuisse voluntarium quoad determinationem et mo- dum cultus, ut ait D. Thomas, 1 . 2, q. '103, art.l; cum enim neque ex natura rei determi- natus sit, neque ex speciali Dei institutione , quse in illo statu non fuit, recte dicitur cultus ille quoad modum et determinationem fuisse voluntarius; at vero absolute loquendo de cultu externo, sive per hanc, sive per illam actionem exhibeatur, dicendum est illum fuisse necessarium, necessitate prEecepti naturalis, ut constat ex 2. 2, q. 84 et 85, et infra in ma- teria de sacrificio iterum dicemus. Et probari facile potest ex dictis in prseced. disp., ubi ostendimus hanc obligationem oriri ex natu- rali compositione hominis ex corpore et ani- ma, et ex origine quam a Deo habet secun- dum utramque rationem, et ex modo vivendi, quem natura sua postulat in congregatione et societate aliorum hominum. Ex hoc ergo prin- cipio sequitur necessario conclusio posita ; nam in tempore legis naturse semper fuerunt aliqui homines justi, qui vero Deo cultum ex naturali lege debitum exhiberent, nam ab initio mundi semper Ecclesia duravit, et vera

DISPUTAT. IV, SECT. IV.

fides ac religio. Confirmari hoc potest tradi- tione ex Scriplura desumpta, nam aprincipio Abel et Cain cojperunt colere Deum rebus ex- ternis, etidem legimusde aliquibus liominibus sanctis ab Adam usque ad Noe, et a Noe usque ad Abraham,ut lalius tractabimus infraagen- tes de sacrificio. Confirmari etiam potest, quia non solum fideles, sed etiam Gentiles hoc semper observarunt, ut quos Deos cole- rent, eos cultu aliquo externo venerarentur, unde Genes. 41 et 47, fit mentio sacerdotum iEgypti, et terree sacerdotalis ; et Exodi 2 et 3, nominantur sacerdotes Madian, et idem est frequens in Scriptura, et aliis historiis. Quin potius notant sancti Patres, propterea Deum tanta sacrificiorum et cseremoniarum multi- tudine Israeliticum populum onerasse, ut eum a cultu externo idolorum, quo gentes uteban- tur, abstraheret; signum ergo est, ipsam naturam esse propensam ad hunc cultum tri- buendum Deo ; et consequenter, si recte in- structa sit, verumque Deum agnoscat, eum interius et exterius culturam; fuit ergo hic cultus in lege naturse in sanctis hominibus, qui veram Dei fidem et religionem retinue- runt.

4. In lege 7iaturx prseter remediim parvu- loruni non fuit aliud sacramentum. — Pro- fessio fidei fieri poterat sine sacramentis. — Dico secundo, quod in statu legis naturte communi et ordinaria lege non fuerunt aliquse cjeremoniee quae haberent propriam rationem sacramentorum prseter illud, quod fuit in re- medium parvulorum. Probatur primo, quia non fuerunt aliee cseremonice, in quibus signi- ficaretur gratia aut praesens, quse in illis da- retur^ aut futura, quse in illis promissa signi- ficaretur; sed de ratione proprii sacramenti est , ut gratiam significet ; ergo non erant ali8e C£eremoni8e, in quibus propria ratio sa- cramenti inventa fuerit. Major quoad prio- rem partem communis est, et certa, ut latius queest. 62, dicturi sumus, quia specialis pro- missio gratice in aliquo opere praster meritum operantis, per se loquendo, erat pr^eter sta- tum et imperfectionem illius temporis, et ideo solum propter extremam parvulorum necessi- tatem facta est illi operi, seu remedio, quod ad tollendum originale peccatum est institu- tum ; de aliis vero , neque est necessitas , nec fundamentum ad id asserendum. Posterior vero pars in prima propositione assumpta probatur, quia talis significatio futuree gratiae non poterat esse nisi ex institutione divina, ut supra dictum est ; nam debet practice con-

tinere ct exhibere divinam promissionem ; nulla autem legitur hujusmodi divina institu- tio ; ncque est ulla ratio sufficiens, ut assera- tur; neque est consentanca illi statui, qui le- gis naturse dicitur, quia non habebat positivas leges, et ca^remonias. Confirmatur, quia si tunc Deus instituisset hujusmodi sacramenta, quae essentprognostica,etreprcesentarent res futuras, instituissetilla, in particularidefinien- do proprios ritus illorum, alioqui non posset fieri commode repreesentatio cum debita pro- portione et analogia ; in quo non est eadem ratio de sacramento parvulorum ; quia in illo prsecipue attendebatur necessitas et reme- dium parvuli, quamvis significatio non esset tam accommodata, et expressa; secus vero di- cendum esset de illis sacramentis, qu£e prop- ter significationem pra^cipue instituerentur. Secundo argumentor, quia hsec sacramenta non erant necessaria in eo statu ad cultum Dei, neque ad aliquem alium finem, qui ex ne- cessitate aliqua morali sit conjunctus cum lege naturse; ergo non fuerunt tunc talia sacra- menta. Patet consequentia, quia in eo statu illa tantum fuere, quee sunt aliquo modo de lege naturse ; seu, quse vel ex parte Dei, vel ex parte hominis habent necessitatem ali- quam, propter quam ex naturali ratione fide illustrata dictentur vel eligantur. Antecedens vero patet, quia triplex fingi potest necessitas talium sacramentorum. Prima est in reme- dium peccati, et haec, secluso originali peccato, nuUa est, quia caetera sunt actualia, quae, si- cut a solis adultis per proprios actus commit- tuntur, ita per propriam eorum dispositionem remitti possunt; et quanquam in hoc possint adulti multum juvari per sacramenta, in qui- bus gratia conferatur, et maxime, si talia sint quse faciant hominem ex attrito contri- tum, tamen hsec perfectio superat imperfec- tionem illius temporis et status, ut dictum est. Secunda necessitas potest sumi ex aliqua sanctificatione hominum colentium Deum ; at vero, si sermo sit de sanctificatione per gra- tiam, jamdictum est, esse supra conditionem vel imperfectionem illius legis et status ; si vero sermo sit de sola sanctificatione externa etlegali, in primis non est cur hcec censeatur necessaria, quia fideles sufficienter sanctifi- cabantur et aggregabantur Ecclesise Dei per illud sacramentum, quod diximus esse insti- tutum in remedium originalispeccali; prceter- quamquod nulla alia sanctificatio ex.terior est communiter cuItoribusDei necessaria, sed illa tantum quse fit per externos actus pcenitentise,

76 QUiEST. LXI

religionis et aliarum virtutum. Solum in sa- cerdotibus videtur esse queedam specialis ne- cessitas, quia proprio quodam modo destinan- tur ad cultum Dei ; sed neque illis tunc erat necessaria exterior sanctificatio, vel consecra- tio, quia primogeniti, quasi jure heereditario erant sacerdotes, vel poterant certe sola ex- trinseca deputatione acl illud munus destinari; quo sensuvidetur dixisse Anacl.Pap.,in dict. epist., antiquos illos Patres non obtulisse sa- crificium sacerdotali auctoritate; illa scilicet, quaj data est Aaron , per unctionem sacram , et alias cseremonias a Deo institutas. Deinde, licet admittamus, fuisse tunc cperemonias or- dinatas ad aliquam externam sanctificationem fidelium,non sequitur illa fuisse sacramenta ; quia non significabant gratiam preesentem , nec preefigurabant futuram, nec talis signifi- catio est per se necessaria ad cultum Dei. Tertia necessitas sacramentorum esse potest propter fidei professionem, qua ratione utitur D. Thomas in hoc art. 3, et ex illa generaliter colligit, debuisse esse sacramenta ante Ghristi adventum ; unde videtur loqui et ratiocinari de toto illo tempore, etiam legis naturce ; ut patet, tum quia principia, quse assumit, com- munia sunt illi statui, scilicet, quia homines semper fuerunt justificati in fide Ghristi, quam oportuit signis visibiHbus protestari; tum etiam quia in solut ad 2, de utroque tempore legis naturee et scriptte conclusionem expli- cat, et in utroque dicit fuisse sacramenta, quamvis in modo institutionis et determina- tionis fuerint diversa. Nihilominus tamen ex hoc solo capite non possunt colligi propria ac perfecta sacramenta, quia professio fidei sine sacramentis proprie dictis fieri poterat multis aliis modis, ut per verba, per sacrificia, et per alias similes exteriores actiones; sicut nunc in lege gratiee prajter sacramenta habemus plures alios exteriores actus , quibus fidem profitemur. Quocirca, licet in sacraraentis sit quidam pecuUaris modus profitendi fidem et significandi spiritualem sanctificationem, qui ad perfectiorem cultum religionis pertinet, et ideo utile vel congruum fuerit, hunc mo- dum profitendi fidem Ghristi venturi fuisse usitatum ante adventum ejus, ut fides ejus melius conservaretur, et homines ad illum suscipiendum paulatim disponerentur, non ta- men necesse fuit, hunc modum cultus genera- liter incipere a tempore legis naturse, sed sa- tis fuit inchoari tempore legis scriptaj ; in quo propter hominum peccata fides erat obscurior et rarior, ac ratio magis obtenebrata. Prse-

, ART. III.

terea, quamvis admittamus, aliquem sacra- mentorum usum debuisse esse in lege natu- rse, satis esse videtur ille, qui in prima fidei professione, seu in illo sacramento, quod in remedium originahs peccati institutum fuit, exercebatur; nufium ergo estsufficiens funda- mentum, ut asseramus fuisse in eo statu aha sacramenta.

5. Objectio. — Respondetur. — Dices : in lege natura3 f uerunt vera et propria sacrificia ; cur ergo non admittnnus fuisse etiam plura sacramenta vera et propria , et non unum tan- tum? Respondetur, non esse eamdem ratio- nem, quia, ut supra tetigi, et infra tractando desacrificio iterum dicam, de ratione sacrificii per se solum est significatio moralis interio- ris cultus divini ; quam significationem potest habere saerificium ex hommum impositione absque speciaU Dei institutione ; at vero sa- cramentum proprie constituitur per significa- tionem mysticam gratiae sanctificantis, quam non potest habere certam et infalHbilem, nisi ex divina institutione. Dices : quamvis prima- ria ratio sacrificii visibiUs consistat in signi- ficatione invisibiUs sacrificii interioris, tamen supposita fide Christi venturi, quam in lege naturee homines habebant, poterant suis sa- crificiis adjungere significationem mysticam, absque speciali institutione divina, sokmi per generalem instinctum fidei, quomodo proba- bile est Abel sua oblatione significasse ac fi- gurasse sacrificium Ghristi ; ergo eodem modo poterant tunc homines ducti fide instituere aUquas cferemonias ad sanctificationem aU- quam hominum exteriorem, eisque adjungere significationem futura? gratias Christi et re- demptionis ejus; ergo potuerunt esse iUo tempore hoc modo sacramenta. Respondetur hujusmodi institulionem et sanctificationem in primis non habere fundamentum. Deinde non sufficere ad perfectam rationem sacra- menti, de qua nos agimus, ut patet ex defi- nitione supra data ; et quia iUo modo essent nunc in Ecclesia muUa aUa sacramenta prseter septem a Christo tradita. Unde bene advertit Soto, loco supra citato, antiquos Doctores,qui de sacramentis iegis naturte loquuntur, prse- sertim scholasticos, post Hug. de S. Victor. loco nuper citato, usos esse nomine sacra- menti communiori significatione, qua oblatio- nes, sacrificia et simiUa solent vocari sacra- menta, non quia propriam rationem sacra- menti habuerint, sed quia, cum eo tempore non fuerint perfectiora signa sacra, iUis ac- commodatum est commune nomen.

niSPUTAT. IV, SECT. IV.

6. Impropria sacramenta non fuerunt ne- cessaria ad salutem necessitate medii, sed ne- cessitate pnscepti. — Ex qua doctrina coUigi- lur, licec sacramcnta impropria, quaj in lege naturae fuerunt, non fuisse simpliciter neces- saria ad salutem necessitate medii, praster il- lud unicum sacramentum ad remedium origi- nalis peccati institutum, quod saltem respectu parvulorum erat medium necessarium ad eorum salutem ; nam de adultis fortasse alia est ratio, ut inferius dicemus. At vero reliqua sacramenta, seu potius sacrificia, et ca3remo- nise externaj, non erant proprie necessaria media ad salutem, quia nec tollebant pecca- tum , nec conferebant interiorem sanctitatem ex vi sua, sed erant necessaria necessitate praicepti, quatenus erant determinata ad red- dendum Deo cultum debitum, sicut erat ne- cessarium honorareparentes, vel alios similes actus exercere. In quo est magna differentia inter fidem interiorem vivam, et exteriorem professionem ejus : nam illa est necessaria necessitate prfecepti et medii , quia continet substantialem animi justitiam, et Dei cultum; hffic vero solum est necessaria ex prcecepto , seclusa speciali institutione Dei ; et ita fuit in lege natura3, ut notavit D. Thomas in 4, dist. 1,q. 2, art. 6.

7. Speciale aliquando fuit sacramentum in speciali familia. — Ad argumenta primae. opi- nionis responsio. — Dico tertio, ex singulari Dei beneficio, et revelatione, interdum fuisse in lege naturse in aliqua familia, vel gente, usum alicujus sacramenti proprie clicti, prae- ter illud, c[uod commune erat omnibus in re- medium originalis peccati. Hanc assertionem constituo primo propter oblationem Melchise- dech in pane et vino, quae non sohim habuil rationem sacrificii, et sacra oblatio erat, sed etiam res oblata habuit rationem sacramenti, ut in 1 tom. hujus 3 part., circa qusest. 22 D. Thomse dixi, et indicat hic D. Thomas , ad 3 ; D.Augustinus, ep. 95, adlnnocent., ubi panem illum vocat sacramentum mensce Dominicse ; et idem sentit Ambrosius, lib. 4 de Sacram., c. ult.; etClemens Alexandrinus,lib. 4Strom., in fine, dicens, Melchisedech dedisse in nutri- mentum panem et vinum sanctificatura in typum Eucharistise ; credibile ergo est, illud fuisse proprium sacramentum datum Melchi- sedech speciali instinctu , et revelatione di- vina, ut ritu solemni et publico celebraretur. Quod fortasse interdum aliis nationibus acci- dit, nos vero de nuUo alio id possumus affirma- re, quia nec in Scriptura, vel Patribus habemus

fundamentum. nec erat id commune ac regu- lare in illo statu. Possumus vero a simili hoc confirmarc, quia etiam determinatio sacrifi- ciorum facta a Deo non erat communis et fre- quens in illa lege, et tamen interdum Deus ab aliquibus determinata postulavit sacrificia, ut de sacrificio Abraham constat Gen. 22; et de amicis Job, c. ult, lib. Job. Et interdum fieri poterat hffic determinatio, non quidem per ex- pressam revelationem, sed per singularem in- stinctum Dei , sicut credi potest de Abraham, Cjuando decimas obtulit Melchisedech, Genes. 1 4 ; et de Jacob, quando votum fecit dandi decimas Deo, Gen. 28, ut auctor est Hugo Victor., lib. 1 de Sacram., p. 12, c. 3 et 4, et D. Thomas, 2. 2, q. 87, art. 1 , ad 3. Igitur eodem modo potuerunt eo tempore aliquibus dari propria sacramenta ex singulari Dei be- neficio. Ratio vero solum est, quia licet hujus- modi sacramenta non essent necessaria in illa lege, tamen poterant esse utilia. et quodaliqua interdum fuerint, potuit esse conveniens ad Christi honorem, et ad prfedicanda seu prpe- figuranda aliqua mysteria, quse in lege gra- tise consummanda atque perficienda erant. Et ex his facilis est responsio ad fundamenta primse opinionis. Ad fationesenim omnes res- pondetur, solura probare, in illo statu fuisse aliqua sacrificia, vel cajremonias externas, quee late possunt sacramenta vocari. Probant etiam, potuisse sacraraenta habere utilitatem in illo statu, et ideo, si aliquibus data sunt, convenienter atque utiliter dari potuisse, non tamen probant fuisse pro eo tempore neces- saria , neque debita hominibus regulariter, juxta illius temporis statura ac vivendi ratio- nera. Ad Doctores vero antiquos, qui de sa- craraentis illius teraporis loquuntur, partim responsura est, sacramentorura nomine, sa- crificia coraprehendere et alios externos ritus divini cultus , quod evidenter constat ex Hu- gone et aliis ; partira etiara dici potest, loqui generaliter de sacramentis, quia aliquod sa- cramentura coramune fuit omnibus fidelibus ineo statu, et prajter illudfuerunt alia nonita comraunia, sed ex singulari Dei beneficio ali- quibus collata, ut dictum est.

DISPUTATIO V.

DE INSTITUTIONE ET NECESSITATE CIRCUMCISIONIS, ET ALIORUM SACRAMENTORUM VETERIS LEGIS.

Circumcisio et legis naturse et veteris legis fuit. — In hac disputatione agendura est de

78 QU/EST. LXI

reliquo tempore ab Abraham, usque ad Chris- tum ; et ideo non proposui in titulo de sacra- mentis in lege veteri institutis, ut circumci- sionem comprehenderem, quia in lege veteri instituta non est, sed in Abraham initium ha- buit, mansit tamen in lege, et inter cferemo- nias legis veteris computatur, quia per illam coepit congregari specialis Dei populus, et ad specialem legem ejus suscipiendam praepa- rari; et postea fuit quasi proprius character illiuspopuH, etprofessio, per quam aUquis illi legi se obhgabat ac subjiciebat, juxta illud Pauli ad Gal. 5 : Testificor omni homini cir- cumcidenti se, quoniam debitor est universx legis faciendx. Servabimus ergo in hac disp. methodum, quam in preecedenti tenuimus, ut prius de circumcisione, postea de rehquis sa- cramentis illius legis disseramus.

SECTIO I.

Utrum circumcisio fuerit verum sacrameutum in reme- dium originalis peccati institutum pro filiis Abrahse.

1 . Qusestionem hanc valde difficilem reddunt varia dicta, et sententiee antiquorum Patrum, quiaomnes fere, quiAugustinum prascessere, longe aliter de circumcisionis institutione, quam Augustinus et qui eum secuti sunt, sen- sisse videntur. Conveniunt quidem omnes circumcisionem fuisse verum sacramentum, quia id satis aperte docet Paul., in epist. ad Rom., ut postea dicemus; differunt tamen, tum in tradenda ratione institutionis ejus, tum etiam in primaria illius significatione de- claranda.

2. Prima sententia dicit fuisse quidem sa- cramentum, non tamen in remedium origina- lis. — Probatur ex Patribus Grsecis. — Prima ergo sententia fuit, primariam rationem tra- dendi circumcisionem tantum. fuisse ad consi- gnandum peculiarem Dei populum, eumque a cseteris gentibus distinguendum , non vero in remedium originalis peccati ; unde fit cir- cumcisionem quidem fuisse cseremoniam ad aliquam sanctificationem illorum hominum institutam, quia per «am dedicabantur ho- mines speciaUter ad cultum Dei, quse merito dici potest qua^dam sanctificatio ; non tamen fuisse institutam ad internam sanctificationem conferendam; unde fit, non significasse gra- tiam, quaj in illa daretur; significavit tamen ex divina institutione baptismum, et circum- cisionem spiritualem per Christum conferen- dam , et hinc censetur habuisse perfectam ra-

, ART. III.

tionem sacramenti. Hanc sententiam primo docere videtur ex Grsecis Patribus Justinus Martyr, dialog. contra Triph., abquantuluma princ, dicens: Circumcisionem accepit Abra- ham significationis gratia, non justitix, idque etsacrx Scripturse, etres ipsx nos cogunt con- fiteri. Secundo Iren., lib. 4 contra liajr., c. 30 : Circumcisionem non quasi consummatricem, justitix, sed in signum dedit Deus, ut cognos- cibile perseveret genus Abrahx, quod ex ipsa Scriptura dicimus ; et deinde adducit verba Gen. 17 : Circumcidetur omne masculinum vestrum, et circumcidetis carnem prseputii vestri, et erit signum testamenti inter me et vos. Quse verba confert cum illis quse haben- tur Exod. 21 : Sabbatha mea observabitis, eritque signum vobis apud me in generationes vestras, et illa Ezech. 20 : Sabbatha mea dedi eis, ut sint in signum inter me et ipsos. Ex quibus exemplis coUigere vult, solum fuisse cseremoniam quamdam ad congregandum po- pulum Dei, et distinguendum eum ab aliis. Postea vero de significatione subdit : In signo ergo data sunt hsec; non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otio- sa, tanquam quse a sapiente artifice darentur, sed secundum carnem circumcisio circumci- sionem prsefigurabat spiritualem; etenim nos (ait Apostolus ad Coloss. 2) circumcisi sumus circwncisiotie non manu facta. Tertio, Chry- sostomus, hom. 27 in Gen. : Voluit circumci- sionem lege sanciri , non quod ad salutem animi hsec proficere aliquid posset, sed ut hoc gratitudinis indicium, quasi signum et sigil- lum circumferrent Judseorwn pueri, et ne eis liceret contaminari gentium commistionibus ; propter quod Paulus, ad Rom. k, circumci- sionem vocat signum, nam ad justitiam nihil ipsa conducit; idem hom. 39, in fine ; expres- sius 40, in fine, ubi dicit : Nulla alia ex cir- cumcisione fuit utilitas, quam hsec sola, quod ex hoc signo essent cognoscibiles , et ab aliis gentibus sequestrarentur Judsei; nostra au- tem circumcisio baptismatis [inquam) gratise medicinam habet. Quarto, Cyrill., lib. 1 in Joan., c. 21 : Lex circumcisionem introducit carnis, quse nihil est, ut Paulus ait; Dominus autem circumcisionis spiritus ; et hb. 1 1 contra Juhanum, ad finem, de circumcisionis ratione et institutione disputans, nuUam men- tionem facit remedii peccati, neque aham si- gnificationem , quam circumcisionem cordis in spiritu : Et absurdarum, inquit, concupis- centiarum, et voluptatum, abjectionem signi- ficat, quam per Spiritum Sanctum in nobis

DISPUTAT. V, SECT. I.

omnibus Christus operatur. Quinlo, Euseljius eodem modo explicat circumcisionis institu- tionem, lib. \ dc Pr?op. Evang., c. 10, et lib. 1 Ilist., e. Ijiibi circumcisionem comparat. et fcqualem facit aliis ctTcremoniis legalibus, et solum illi tribuit esse figuram et signmn futurse gratisc. Sexto, eodem modo loquitur Epiphan., hffires. 8, post medium, et clarius htieres. 30, non longe a fine. Septimo, Orig., hom. 3 in Gen., late, et Theodoretus, qu. 67, inGen., ubi dicit circumcisionem nihil dedisse Abraha?, neque Ismaeli ; et hinc sumit argu- mentum probabile, nam /Egyplii, et alii po- puli, qui circumcidebantur, dicuntur impii in sacra Scriptura ; signum ergo est, non fuisse justificatos in circumcisione. Unde concludit : Non ergo circumcisio justos facit. Octavo, eodem modo loquitur Damascenus, I. 4, c. 26. Nono, indicat etiam Athanasius, oratione in illud : Omnia tradita sunt mihi a Patre meo, non longe a fine, dicens circumcisionem tan- tum fuisse notam, baptismum autem rege- nerationem continere. Denique idem docent OEcum. , ad Rom. 2 et 3; et Theophyl. , ad Rom. 4.

3. Ex Patribus Latinis. — Secundo prin- cipaliter ex Latinis Patribus, Cyprianus, I. \ ad Quir., c. 8, hoc sensu vocat illam primam circumcisionem carnalem, quse evacuata est, per quam secunda spiritualis circumcisio pro- missa est, ac figurata ; et probat illam non de- disse spiritualem circumcisionem, tum quod priores Patres sancti incircumcisi fuerint, tum etiam quia illud signaculum foeminis non pro- ficiebat; idem epist. 59. Secundo, Ambrosius epist. 72, eodem modo sentit de circumcisione, nullumque discrimen inter eam, et alias cee- remonias legales agnoscit, illamque circumci- sionem carnalem vocat ; cjuam in hoc a spiri- tuali distinguit, quod illa corpus, hsec vero peccatum amputet ; et 1. 1 , de Abraham, c. 4, dicit, circumcisionem tantum fuisse signum, et super ad Rom. 4, negat aliquid justitise Abrahfe contulisse. Tertio, eodem modo sen- tit Hieron. : lib. \ , in epist. ad Gal., circa illa verba cap. 3 : Cognoscitis ergo, quia, qui ex fide sunt, hi filii sunt Abrahse, inquit : Cir- cumcisionem , non ob meritiim operum , sed in signum fidei prioris accepit; quia enim ex semine ejus erat Christus oriundus {in quo universarum gentium fuerat benedictio re- promissa, et ab Abrahamusque ad Christum multa erant tempora transitura) providens Deus, ne soboles dilecti Abrahde cseteris na- tionibus misceretur et paulatim familia ejus

fieret incerta, gregem Israelilicum quodam circumcisionis cauterio denotavit; et lib. 2, in fin., circa illa verba, c. 5 : Neque circumcisio aliquid valet, quamvis exponat, hoc intelli- gendum esse post Christum .lesum, namantea alicjuo modo utilis fuit, dicit lamen, ideo uti- lem Judffiis fuisse, quia illis credita sunt elo- cjuia Dei, quae in opera vertentes, a salute extranei non fuerunt; et infra dicit, etiam va- luisse ad obtinendas benedictiones carnales, c|ua) legem servantibus spondebantur. De uti- litate vero circumcisionis ad tollendum origi- nale peccatum, ne verbum quidem; et in id ad Rom. 4 : Signum accepit circumcisionis, inquit : Ne dicerent : Ergo superflue circum- cisus est A braham, signum dicit esse justitise; non augmentum ; quce verba fere transcripsit Anselm.us eodem loco. Quarto, TertuIIianus, lib. contra Judseos, c. 3, de Abraham inquit : Acceperat circumcisionem , sed quse esset in signum temporis illius, non in prserogativam; et infra dicit, datam esse in signum populo Israel, ut dignosceretur, non in salutem; et cap. seq. late probat, circumcisionem non esse datam ad purgationem, seujustitiam. Quinto, auctor lib. de Altercat. Eccl. et synag., qui est in 6 tomo operum Augustini, late probat, circumcisionem non esse datam illi populo, ut ad seternitatem per illam proficeret : et potis- simum utitur illo argumento, cjuod remedia ad salutem sunt communia viris et foeminis. Sexto, Isidorus, lib. inGen., c. 13, reddens causam circumcisionis , inquit : Jam tunc propter peregrinationem futuram, ne commis- ceretur semen ejus inter gentes, datur ei cir- cumcisio in signum his verbis : Circumcidetur in vobis omne masculinum; et infra : Sed quid aliud circumcisio significat, nisi renovatam naturam per baptismum, post expoliationem veteris hominis. Atque eodem modo scribunt de circumcisione GIoss. et Lyr. , Gen. 17 et 20.

4. Ex ipsis Hebraeis. — Tertio et principa- liter ex Hebra^is, Philo. lib. de Circumcisione, tom. 2, reddens varias causas et rationes, propter quas instituta est circumcisio, nullam mentionem facit originalis peccati; si autem circumcisio in remedium peccati esset insti- tuta, hcec fuisset potissima causa institutionis ejus, atque inter Judeeos celebrior ac notior esse debuisset; ad eamdem rem citari solet Josephus, lib. 1 Antiq. ; ibi tamen, cap. 18, commemorans circumcisionis prfficeptum pro- mittit se alio loco causas circumcisionis expli- caturum, cj[uod nullibi implevisse reperio.

QU^ST. LXI, ART. III Quarto principa

5. Ex loco Genes. 17 liter fimdatur heec sententia in loco Genes. 1 7, ubi circumcisionis institutio refertur, et nulla facta mentione justitise, vel remissionis pec- cati, solum dicitur : Ut sit in signum foederis inter me et vos; et infra : Eritque pactim meuni in carne vestra in foedus xternum. Ex quibus verbis colligitur datam esse circumci- sionem ad signandum populum, quem Deus peculiariter eligebat, quoniam in illo Christus erat nasciturus, ut illius singularem haberet providentiam , et ab eo specialiter coleretur ; hoc enim erat pactum et foedus inter Deum , et illum populum, cujus signura erat circum- cisio.

6. Ex locis Pauli. — Quinto, videtur heec sententia colligi ex aliquibus Pauli locis, ubi dicit, circumcisionem nihil valere, ut ad Gal. 5 et Q, aut nihil esse, ut 1 ad Cor. 7; sed hasc loca non urgent, quia sermo in illis est de cir- cumcisione post Christi adventum, et ideo di- citur : In Christo Jesu, neque circumcisio ali- quid valet. Locus autem ad Rom. 3, videtur magnam vim habere; nam cum interrogasset Paul. : QusR utilitas circumcisionis? respon- det : Multum per omnem modum. Explicans autem hanc magnam utiUtatem, nuUam aliam affert, nisi quia credita sunt iUis eloquia Dei. Ubi Theodoretus dicit potuisse Paulum multa enarrare beneficia, quibus Deus Judseos prse gentibusaffecit. Elegitenim eorum majores, et ab yEgyptiorum potentia bberavit; ut clara esset eorum fama, et in ore omnium versare- tur, perennis generis miracula effecit ; legem ad auxilium dedit, Prophetas eis constituit ; his autem omnibus silentio prsetermissis, so- lam legislationem posuit, quia maximus hic honos est. Ergo, teste Paulo, solum est data circumcisio, ut iUe populus separatus a reU- quis specialem Dei legem acciperet, et pro- missiones ac prophetias de Christo, de remis- sione autem peccati nuUam mentionem facit. Quin potius paulo inferius dicit , ex operibus legis neminem justificari, sub quibus circum- cisionem sine dubio comprehendit, et ideo ad Coloss. 2, iUam vocat, circumcisionem manu factam in expoUationem corporis carnis, eamque a spirituaU circumcisione omnino distinguit; et ad PhU. 3, vocat circumcisio- nem, fiduciam in carne, quia non erat signum spiritualis regenerationis, sed tantum genera- tionis carnaUs ex Abraham , in qua muUum Judsei confidunt.

7. Congruentihus rationibus. — Sexto, ad- duci possunt congruentiee , vel conjecturee,

quas Patres citati indicant. Prima, et fre- quens est, quia remedium peccati commune est mascuUs et foeminis. Secunda, ex Cy- priano, quia remedium peccati non prsecipe- retur difTeri usque ad octavum diem. Tertia, ex Hier. et Theod., quia populus in deserto non est circumcisus per 40 annos; remedium autem peccati non esset tanto tempore dila- tum. At vero quia circumcisio solum erat ad segregandum iUum populum ab aUis, et eo tempore, quo erat in deserto, erat satis sepa- ratus a gentibus, ideotunc non indiguit cir- cumcisione ; postquam vero coepit commisceri popuUs gentium, omnes fuerunt circumcisi, quamvis sine dubio jam muUis esset originale peccatum remissum. Quarta , quia priores Patres sine circumcisione fuerunt justificati; media autem ad justitiam acquirendam ne- cessaria, eadem semper fuerunt ante Christi adventum.

8. Secunda sententia circumcisionem in re~ mediuni peccati fuisse dicit. — Primus hujus sententix auctor Augustinus. — Secunda sen- tentia est, circumcisionem institutam fuisse, et datam populo IsraeUtico in remedium ori- ginaUs peccati, ita ut remedium legis naturse, quod de se indifferens erat quoad externam Cceremoniam, determinatum fuerit ad ritum circumcisionis , pro fiUis et posteris Abrahse. Hanc sententiam ex Patribus, qui Augustinum prsecesserunt, indicavit tantum Athanasius in orat. nuper citata , his verbis : Rebus autem ita constitutis, videtur circumcisio data esse, ut auferretur vituperium terreni stemmatis ab Abrahamitis, quo in posterum non simus obnoxii huic maledicto, Terra es, et in terram ibis, ablatum est enim opprobrium deUcti; id autem tunc factum est ad figuram hujus bap- tismatis, quod in Christo perficitur; tunc enim ex parte fiebat, utpote ad umbram, nunc autem, sicuti Apostolus ait, Terrenam originem eruentes, per lavacrum baptismi re- generamur . Sed revera Athanasius, si recte perpendatur, solum dicit, circumcisionem fuisse figuram baptismi, et reprsesentatio- nem quamdam regenerationis per illum per- ficiendse. Apertius hanc sententiam docuit Cyprianus (si ipse est auctor operis de Car- dinal. Christi operibus), cap. de Circumcisione Christi, ubi sic inquit ; Hoc cum octava die jussum sit celebrari , et nomen circumciso aptari, intimatum est his, qui digni sancto- rum consortio censebantur, quod eoruni no- mina scriberentur in coelis, et xternx beati- tudinis hxredes fierent et consortes; et infra

DISPUTAT.

cum dixisset, originale peccatum omiii lom- pore aliquibus remediis esse expiatum, sub- jungit : Propter hoc cum jani fidei tempora appropinquarent , imperata est circumcisio. Ambrosius etiam epist. 84, ad medium, ubi ex institutione circamcisionis veritatem pec- cati originalis demonstrat, et eamdem vim existimathabereilla vcrba, Gen. '17: Masculus cujus prxputii caro circumcisa non fuerit, delehitur anima ejus de populo suo, et illa Joan. 3 : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non intrabit in regnum coelo- runi. Verum illa epistola non censetur esse Ambrosii , sed Prosperi. Primus itaque ac prsecipuus et indubitatus auctor hujus senten- tise fuit Augustinus , qui 3 lib. contra Julia- num, c. 18, sic inquit : Responde, si potes, cur ipse Isaac , nisi haptismatis Christi signo cir- cumcisus octavo die fuisset, jjeriisset anima ejus depopulo suo? Explica, sipotes, cur me- rito tanta pcena plecteretur, nisi ah hac tanto sacramento liberaretur? Idem repettit lib. 5, cap. 9, lib. 21 de Gratia Christi et Pec. orig., cap. 30 et 32^ et lib, 2 de Nuptiis, cap. 11 et 12, et lib. 4 de Bapt., cap. 24, ubi dicit, ex circumcisione carnis, quam prior populus ac- cepit, conjicere nos posse, quid valeat in par- vulis baptismi sacramentum ; ubi adducit etiam argumentum ex 4 Exod., ubi filiusMoysis per circumcisionem mortis periculo ereptus est; et lib. 2 contra Ht. Petilian., cap. 72 : Antiquus populus circumcisione pro baptismo utebatur; idem docet 15 de Civit. Dei, c. 16, et lib. 16, cap. 27, et lib. de Poenit. et medic, cap. 5, et lib. 5 Hypogn., a medio : Circum- cisio, inquit, illa octavx diei gratiam baptismi gestabat, et parvulus, qui ea fraudatus est, delicto, quod ex Adam traxit, non caruit; et, tract. 20 in Joan., dicit, ideo circumcisionem solitam esse dari etiam in sabbato, quia sanctificationem afferebat, a quo non erat in sabbato vacandum. Unde Ghristus, Joan. 7, dicebat : In Sabbato circumciditis hominem, etmihi indignamini, quia totuni hominem sal- vum feci in sabbato.

9. Secundo, Augustinum sequuti sunt pos- teriores Patres, Greg., 4 Moral., cap. 2 et 3, et habetur in c. Quod autem, de Consecr., d. 4, et apudlvonem in decret., p. 1 , c. 49. Prosper d. epist., etlib. de Promissionibus Dei, 1 p., c. 14; Isidor., lib. inGen., c. 13, ubi eodem modo, quo Augustinus exponit illam commi- nationem : Parvulus, cujus prseputii caro cir- cumcisa non fuerit, etc, ut infra videiiimus. Bed., lib. 2 in Lucam, cap. 8, et hom. qua-

XX.

V, SECT. I. 81

dam de Gircumc, tom. 7, ubi dicit, tam cir- cumcisionem , quam baptismum , tollendse pra3varicationis gratia posita esse; differre vero, quia ilhi non introducebat ad regnum, sicut baptismus; idem, lib. variar. qua3St,, q. 15, tom. 8; Bernard., serm. 3 de Circumc, serm. 2 de Assumpt. Virginis, circa fin., et epist. 77; Rupert. Abb., hb. 5, deOperib. Trin. in Gen., cap. 33; Hugo Victor.,lib. 2 deSacr., p. 6, cap. 3, ubi comparat in hoc effectu cir- cumcisionem cum baptismo, et licet dicat ve- rumesse,perbaptismumaperirijanuamregni, quod per circumcisionem non fiebat, tamen dicit hanc differentiam, non tam in ipsis sa- cramentis positam esse , qam in eo , quod passio Christi nunc est exhibita, quse antea non erat.

10. Tertio, sententiam hanc secuti sunt omnes scholastici sine ulla opinionum diver- sitate, Magist. in 4, dist. 1, ubi D. Thom., Scot., Durand., Bonav., Richard., Palud., Gabr., et alii; idem D. Thom. hic et infra, q. 62, art. 6, ad 3, et q. 70, art. 4; Alex. Alens., 4 p., q. 7, memb. 7, art. 2 et seq.

1 1 . Quarto, fundari potest hsec sententia in decreto Innocent. IV, in c Majores,de Baptism., ubi primum dicit baptisma succes- sisse circumcisioni. Deinde comparat illa ver- ba : Masculus, cujus praepiotii caro circunicisa non fuerit, cum illis : Nisi quis renatus, etc Deinde concludit plus conferre nunc baptis- mum, quam olim circumcisionem , quoniam etsi originalis culpa remittebatur per cir- cumcisionis mysterium, et damnationis peri- culum vitabatur, non tamen perveniebatur ad regnum coelorum, quod usque ad mortem Christi fuit omnibus obseratum, sed per sa- cramentum baptismi culpa remittitur, et ad regnum coelorum pervenitur; ubi quamvis Pontifex non intendat hanc veritatem defi- nire, tamen cum hac sententia utatur, ut ostendat parvulos in lege nova esse baptizan- dos, sicut in veteri circumcidebantur, mag- nam certe huic sententise pra)bet auctorita- tem.

12. Prxcipuuni fundanientum. — Locus Genes. M, expositus. — Lex divina et pac- tum et fxdus in sacris litteris appellatur. — Augustinus aliter hunc locum Genes. ex- plicat. — Circumcisio figura haptismi. — Quinto fundamentum prsecipuum quo motus est Augustinus ad hanc sententiam astruen- dam nititur verbis illis Gen. 17 : Masculus, cujus prseputii caro circumcisa non fuerit, delebitur anima illius de populo suo. Ad cu-

82 QU^ST. LXI

jus testimonii vim intelligendam, tria expen- denda sunt. Primum, ad quos referantur illa verba, seu in quos cadat illa comminatio. Secundum, qute sit poena, quam Deus ibi comminatur. Tertium, quodsit illud pactum, quseve illius transgressio, propter quam iila poena injungitur. Circa primum multi expo- nunt, verba illa intelligenda esse de adultis, et ratione utentibus, qui vel propriam cir- ciimcisionem contemnerent, ut Cajetanus, in Gen., exponit, et indicat Justinus, et nonnulli ex aliis Patribus ; vel qui filiorum suorum circumcisionem negligerent, ut exponit Dio- dorus ad Lypoman. in catena super Gen. Quee expositio probabilior apparebit, si verba illa, non passive, sed active legantur, hoc modo : Masculus, qui non circumciderit car- nem prajputii sui, ut Ambrosius et nonnulli alii legunt. Greeca enim et Hebraica lectio hanc versionem admittit, et Clialdaica para- phrasis eodem modohabet; juxtahanc autem lectionem, de solis adultis potest proprie esse sermo, quia parvuli non poterant se circum- cidere, nec physice, nec moraliter; adulti aii- tem, quia voluntarie poterant vel negligere, vel admittere et procurare circumcisionem, ideo dicuntur habuisse proeceptum, ut se cir- cumcidant, licet non essent propriis manibus circumcisionem effecturi ; parentes etiam pro- priissime dicuntur fuisse obligati ad suos filios circumcidendos. In utrosque ergo, et in eos tantum optime cadit illa comminatio. Et juxta hunc sensum facile intelligitur, propter quam causam comminaretur Deus illam poe- nam, scilicet propter culpam, quam hi com- mittebant, negligendo circumcisionem , vel propriam, vel filiorum. Quod videtur con- sentaneum illis verbis : Quia pactum meiwi irritum fecit. Illud enim pactum (nisi aper- tam sequivocationem in brevi textu admitta- mus) non est aliud, nisi illud, quod ssepius in preecedentibus verbis repetitur : Statuam pactum meum inter me et te, et semen tuum. Tu ergo custodias pactu7n meum et semen tuum post te; hoc est pactum meum, quod observabitis, inter me et vos, et semen tuum post te. Circumcidetur ex vobis omne mas- culinum., etc. Illud ergo pactum, nullum aliud erat, quam lex circumcisionis ; constat enim ssepein Scriptura legem divinam nomine pacti et foederis significari, quia habet adjunctam promissionem et comminationem ; imponeba- tur ergo illa poena propter transgressionem hujus legis, quee non poterant parvuli, sed soli adulti committere. Et juxta haec non est

, ART. III.

difficile exponere, quse fuerit illa poena ; erat enim vel mors corporalis, aut queedam ex- communicatio , seu separatio a populo Dei , utrumque enim significare solent illa verba : Delebitur anima ejus de populo suo, juxta phrasim HeiJraicam, non enim significare solent poenam alterius vitce,sed pr8esentis,et interdum poenam mortis, ut Exod. 12 : Qui- cumque comederit fermentatum, peribit ani- m,a illius de /srae^, idest occidetur; similiter, cap. 30 et 31, Levit. '17, 18 et 19; et ita intelligunt prcesentem locum Gen. Lyr. et Gajetanus ibi; dicunt enim patrem fuisse morte plectendum, si filium nollet circumci- dere ; et ipsum etiam filium , si post usum rationis voluntarie maneret incircumcisus. Interdum vero significatur illis verbis ex- communicatio et separatio a populo Dei, ut Num. 17 : Qui tetigerit humanx animx mor- ticiniwn, et aspersus hac commistione non fuerit, peribit ex Israel; et infra : Si quis hoc ritu non fuerit expiatus, peribit anima illius de medio Ecclesix-; quanquam hajc verba ab aliis intelligantur de morte corporis. In dicto ergoIocoGen.,DeIebitur de populo suo, id est, non memorabitur, nec erit membrum populi Dei, neque erit particeps sacramento- rum, beneficiorum et promissionum illius po- puli. Juxta quam expositionem hic locus nihil omnino confert ad sententiam Augustini fun- dandam ; quia ex illis verbis sic expositis non potest colligi, circumcisionem fuisse medium necessarium parvulis ad salutem, quia non sequitur parvulos incircumcisos fuisse dam- natos, sed solum sequitur eam circumcisio- nem fuisse in prsecepto, cujus transgressores puniri prsecipiebantur. At vero Augustinus longe aliter intelligit tria illa, quEe explicanda proposuimus. Primo enim existimat, commi- nationem illam non tantum ad adultos, sed etiam ad parvulos dirigi. Cui in primis favet editio 70 Interpretum, qui addunt particu- lam illam Octavo die, hunc in modum : Mas- culus, cujus preeputii caro octavo die circum- cisa non fuerit, etc, quae lectio retenta est in nova editione septuaginta interpretum , jussu Sixti V facta, et eadem usus est Augus- tinus, in citatis locis, et Ambrosius, epist. 77; et Origen., lib. 2, in ad Rom., circa fin, c. 3. Quare non videtur facile rejicienda, eo quod in Hebreea et vulgata Latina non habeatur, quia illis non repugnat, sed potius ea expli- cat. Unde potest sumi indicium, antiquam Judeeorum Synagogam ita hunc locum in- tellexisse, et 70 interpretes, ad explicandum

DISPUTAT,

ampliuis sensum suo tempore et in sua Ecclo- sia receptum, illani particulam addidisse. Qua posita, non potest illa comminatio ad solos adultos referri, cum eliam masculus post oc- tavum diem incircumcisus periturus dicatiir. Pra^terea, seclusa etiam illa particula, vcrba Scriptune indefinita sunt et scquivalent uni- versali locutioni ; non ergo possunt libere ad solos adultos coarctari, alioqui etiam illa verba Ghristi : Nisi quis renatus fuerit, etc, possent simili modo limitari, quia est idem genus indefinitse seu universalis locutionis, et in utraque passive dicitur : Cujus caro cir- cumcisa non fuerit; et : Nisi quis renatus fuerit ; ergo sicut hsec non limitantur ad eos, qui active (ut sic dicam) transgrediuntur prse- ceptum baptismi, sed simpliciter intelligun- tur de omnibus, qui baptismum non recipiunt nec re, nec voto, cujuscumque setatis sint, ita nec alia verba hmitancla sunt, sed eodem modo intelligenda. Prseterea, huic expositioni favet contextus Genes., nam proxime dictum erat : Infans octo dierum circumcidetur in vohis, eritque pactwn meum in carne vestra, in foedus sempiternum ; statim vero subditur : Masculus, cujus prseputii caro circumcisa non fuerit, etc; ergo nisi sit magna sequivocatio in verbis, idem masculus periturus dicitur, si non circumcidatur, qui prseceptus erat cir- cumcidi; hic autem erat infans octo clierum ; ergo de illo et non tantum de adulto, sermo est in preedictis verbis. Exquo ulterius intel- ligit Augustinus per illa verba : Delebitur anima ejus de populo suo, significari , non tantum poenam aliquam hujus vitse, sed se- parationem a Deo, et a coetu sanctorum, per carentiam divinee gratise et aeternae beatitu- dinis ; quia parvulus, qui post octavum diem sine circumcisione moreretur, hanc pcenam incurreret, etiam si in hac vita nuUa alia afficeretur. Neque est hic sensus ab illo ge- nere locutionis alienus ; nam in veteri testa- mento, cum justi moriuntur, dicuntur apponi ad populum suum, Gen. 25, 35 et 49, id est, ad coetum sanctorum ; ergo recte dicitur pe- riturus a populo suo, qui non erat ad sancto- rum coBtum aggregandus. Gonfirmatur, quia ut notat Burgens., Genes. 17, et Glos. ord., nunquam Hebrsei intellexerunt, ibi esse im- positam poenam mortis, aut parvulis incir- cumcisis, aut adultis transgressoribus illius pra3cepti ; unde nunquam illud delictum tali poena punitum fuit in populo Israel, ut iidem referunt; non ergo recte intelliguntur illa verba de poena mortis ; neque etiam de legali

V, SECT. I. 83

separatione,seuexcommunicatione, nam illud praeceptum datum fuit multoantelegemscrip- tam, qua3 introduxit cffiremonias, irregulari- tates et legales separationes, quasque per ter- rores, et minas poenarum coepit homines in- ducere ad sui observationem ; igitur nec poena mortis, nec separationis legalis apte quadrat huic prsecepto. Ac denique, licet admittamus, hominem incircumcisum , etiam in hac vita separandum fuisse ab illo populo, et abscin- dendum tanquam membrum carens propria nota et signo illius popuM, tamen hoc nihil obstat, quominus etiam poena alterius vitae in illis verbis indicetur, et per hanc separatio- nem repraesentetur; sicut etiam nunc homo non baptizatus et ab Ecclesia est separatus in hac vita, et prseterea separabitur a consortio justorum in futura. Tandem colligit Augusti- nus causam hujus poense propriam, et adse- Cj[uatam non fuisse actuale peccatum in trans- gressione preecepti circumcisionis commis- sum , secl peccatum originale ex Adami transgressione contractum ; parvulus enim non habet aliud peccatum, et ideo verba illa : Qui pactum meum irritim fecit, non censent Aug., Isid., et Bed., esse intelligenda cle pacto circumcisionis ; quia non potuit parvulus octo dierum prfeceptum illud transgredi, sed de pacto inito cum Adam, quod parvulus in ipso irritum fecit, sicut in Adam peccavit. Quee expositio, quoad hanc ultimam partem clu- riuscula videripotest,propter rationem supra factam, quocl videlicet in toto illo capite per pactum intelligitur circumcisio, et ideo reti- nendo eumdem sensum et amphus illum ex- plicando, dici posset immediate et in sensu maxinie litterali sermonem esse de pacto cir- cumcisionis ; hoc tamen dici irritum fieri a parvulo incircumciso, non active per trans- gressionem prsecepti culpabilem, sed passive, quia in eo non est observatum seu execu- tioni mandatum pactum divinum, c[uod ea ratione irritum in eo factum est. Fortasse vero sub hoc sensu voluit etiam Spiritus Sanc- tus indicare culpam existentem in parvulo, ex transgressione prioris pacti, quam hu- niana natura in Adamo commisit, ut Au- gustinus dixit. Et ita in illis verbis immediate significatur ratio incurrendi illam poenam , quae est carentia remedii, per quod tollenda esset culpa, quEe est causa illius poense; quse etiam culpa mystice,- seu in sensu magis re- condito indicatur; et ita coincidit hsec expo- sitio cum intentione Augustini,eamque signi- ficavit Eucher., lib. 2, iu Genes., cap. 24.

84 QUyEST. LXI

Atque ex tota hac expositione recte conclu- ditur, circumcisionem fuisse institutam in remedium necessarium parvulis, ut libera- rentur ab originali peccato, quandoquidem ex carentia illius sequebatur damnatio infantis ; sicut ex illis verbis : Nisi quis renatus fuerit, colligimus, baplismum esse medium necessa- rium ad toUendum originale peccatum, ut inferius suo loco dicemus. Unde in hoc pro- prie videtur circumcisio fuisse figura bap- tismi, sicut Paulus eam vocat ad Coloss. 2, et ssepe alias.

13. Baptismus cur spiritualis , et circum- cisio cur carnalis. — Sexto, possumus afferre conjecturas, seu congruentias. Prima et pra3- cipua sit, quia licet verum sit, quod prima sententia asseverat, circumcisionem institu- tam esse ad consignandum Dei populum, et illum a cajteris distinguendum , tamen cum hoc fine non repugnat, quod simul etiam sit instituta in remedium originalis peccati, nec priores Patres, qui priorem causam assignant, licet posteriorem taceant, illam excludunt; nec hee sunt ex se repugnantes ; quin potius optime inter se conveniunt, ut qui consecra- tur Deo, et novum pactum et foedus cum eo init, servandi legem ejus et colendi eum, cui- que Deus promittit suam peculiarem provi- dentiam, ac paternam benedictionem , jam non maneat inimicus Dei, sed sanctus ct jus- tus; sicut nunc in baptismo utrumque simul fit, nam per illum consignantur fideles cha- ractere Ghristi, et fiunt propria membra Ec- clesise, et mundantur etiam ab originali pec- cato. Ex qua analogia etiam confirmatur hsec sententia, quia, ut diximus, circumcisio fuit quaedam figura baptismi ; propter quod bap- tismus dicitur spiritualis circumcisio, quia consignat homines, non in corpore, sed in anima, per characterem spiritualem, et cir- cumcidit non corpore, sed corde; circumcisio autem appellatur carnalis, non quia nuUum spirituale bonum in ea daretur, sed quia car- nali, ac visibili charactere consignabat homi- nes. Confirmatur hsec conjectura, quia nisi in illo sacramento tollendum esset originale peccatum, nulla esset sufficiens causa, ob quam infantibus dari prseciperetur ; nam ad alium finem sufficiebat dari in adulta aetate , et videri posset convenientior, tum ad meri- tum per illum actum obedientiee et doloris; tum etiam ad intelligendam significationem illius mysterii; sicut nunc etiam baptismus non daretur parvulis, nisi esset remedium originalis peccati. Tandemhsec sacramentalis

, ART. m.

significatio optime quadrat cum ritu circum- cisionis; nam quia peccatum originale per seminalem generationem communicatur et vires suas in concupiscentia carnis potissi- mum exserit; cui malo sola divina gralia potens est subvenire; ideo per circumcisio- nem carnis apte significatur effectus, qui fit in anima , cum ab illa toUitur originale pec- catum.

1 4. Sententia auctoris et opinionum concor- dia. — In circumcisione non plus dabatur, quam in remeclio legis naturse. — Utraque istarum sententiarum tanto auctoritatis pon- dere et tam probabilibus nititur fundamentis, ut nostri muneris esse videatur, neutram, si fieri potest, rejicere, sed utrique aUquid con- cedere, easque in concordiam redigere. Unde dicimus prirao , primariam rationem insti- tuendi circumcisionem non fuisse remissio- nem originalis peccati, neque ad hoc habuisse majorem ahquam vim, cjuam habuerit sacra- mentum legis naturse. Hanc conclusionem probant omnia, quse pro prima opinione ad- ducta sunt. Neque negari potest, quin pri- marius finis circumcisionis fuerit congregatio popuU Dei, et segregatio ejus a cseteris popu- Us, per specialem magisque expressam pro- fessionem fidei veri Dei, et Christi venturi, quse fides eo tempore valde imperfecta jam erat, ut notarunt Hugo Victor., Ub. 'I, de Sacram., par. 11, cap. 6; et Alex. Alens., 4 par., qusest. 7, memb. 2; et D. Thomas hic, et eleganter in 1 . 2, qusest. 102, art. 5, ad 1 , ubi ait, Utteralem principalemque rationem instituendi circumcisionem fuisse ad protes- tationem fidei unius Dei ; figuralem vero ad significandam ablationem corruptionis per Christum faciendam. Rursus, quod circum- cisio nihil habuerit speciale ad delendum ori- ginale peccatum, prseter id, quod commune erat in lege naturse, inter aUa, quse adducta sunt pro prima sententia, probat optime iUa conjectura, quia si aUquid ampUus daretur parvuUs in lege veteri, quam in lege naturse, non debuissent ab iUo beneficio foeminse ex- cludi; cur enim, cum divina gratia et prse- sertim ea, quse est in remedium peccati, de se eeque omnibus communicetur? lUud etiam signum non est contemnendum , quod tanto tempore sit circumcisio in deserto prseter- missa.

15. /n circumcisione originale parvulis re- mittebatur. — Circumcisio aliquanto post Christi mortem quomodo utilis. — Objectio. — Responsio. — Secundo, dicendum est, cir-

DISPUTAT. V, SECT. I.

cunicisionem fuisSe remcdium,.in quo pecca- tum originale parvulis remittebatur, quod quidem etiara ex divina inslilutione habuit, secundario tamcn ct quasi conscquentcr. Prior pars sufficientcr probatur ex his, quse adducta sunt in posteriori sententia. Heec videtur non posse minc negari sine aliqua lemeritate , propter communcm consensum tantorum Pa- trum et scholaslicorum omnium, et maxime Innocent. IV. Modus autem hujus institutio- nis et tota conclusio ita potest a nobis in- lelligi et exponi : quia, ut vidimus, ante insti- tutam circumcisionem in lege naturse erat lex, et promissio Dei de remittendo parvulis originali peccato per quodcumque signum ex- ternum protestativum fidei a parentibus ap- pUcatum; circumcisio autem ex vi suce insti- tutionis habuit, ut esset quoddam signum sacrum fidei protestativum, quo parvuli spe- cialiter dedicabantur Deo; ergo ex vi hujus institutionis , quamvis nihil aliud addatur, habuit circumcisio, ut posset esse remedium sufficiens , ut toUeretur originale peccatum , saltem si prius non esset ablatum. Quod po- test exemplo declarari : nam si esset a Deo lata lex, ut quicumque sibi offerret sacrifi- cium, peccatorum remissionem vel alium si- milem effectum consequeretur, et postea Deus aliquam actionem in sacrificium institueret, quamvis ex vi hujus posterioris institutionis non haberet tale sacrificium aliquem effec- tum, nihilominus ex vi prioris institutionis .generalis haberet effectum cuicumque vero sacrificio promissum. Ita ergo in preesenti in- telligi potest : nam prius erat universalis lex, ut per quamcumque casremoniam externam posset parvulis subveniri ; ergo hoc ipso , quod luit cffiremonia sacra, non tantum pro adultis, sed pro parvulis instituta ad sancti- ficandos illos aliquo modo, seu cultui divino dicandos ; hoc (inquam) ipso, habuit ex vi prioris generalis legis, ut posset esse reme- dium sufficiens adversus originale peccatum, etiam si nihil aliud in ejus institutione intelli- gamus. Quod autem hoc modo et non alio excellentiori fuerit elevata circumcisio, ut in ea daretur hic effectus, colligi satis videtur ex auctoritate omnium Sanctorum, quos in priori sententia adduxi ; imo etiam ex Pauli testimonio, qui nihil tribuit circumcisioni , quatenus talis cteremonia peculiariter insti- tuta fuit, quod ad internam justitiam et re- missionem peccati pertineat. Et eodem sensu dicunt Patres, nullam attulisse spiritualem utilitatem, quam non habuerint alii sancti in

lege natura:;. Ex quibus probabile sumitur argumentum ad hoc confirmandum, non quia non potuerit Deus instituere in lege veteri aliquod remedium, quod majorem gratiam conferret ex divina promissione, quam in lege naturffi, vel perfecliori modo; scd quod nulla sit ratio ad id asserendum, nec sit conscn- taneum statui illius Icgis. In hoc enim habe- bat eamdem imperfectionem , quam lex na- turse; quia nonhabebat exhibita etprsesentia Christi merita, sed solum credebat et spera- bat futura; etideo sacramenta ejus de se tam egena erant et infirma, sicut in lege naturee; ergo ex conditione illius legis et status non est, cur in ahquo sacramento cjus uberior gratia, vel perfectiori modo collata sit; ergo nec in circumcisione fuit aliter remissum pec- catum, quam in sacramento legis naturse, nec per alium efifectum, nec per aliud causalitatis genus, et consequenter nec fuit necessaria quoad hoc illa institutio, prseter eam, qua cir- cumcisio sub ratione cseremonise sacraj pro- testativse fidei et parvulis applicandse consti- tuta est. Prseterea potesthoc a signo declarari ex probabili opinione Theologorum asseren- tium, post Christi mortem, quamdiu legalia fuerunt mortua et non mortifera, circumci- sionem fuisse utilem parvulis ad reraedium originahs peccati , non ut cseremonia legalis, sed ut remedium legis naturse ; quia nimirum retinuit rationem cseremonise sacrse, per quam poterat fides parentum filiis applicari. Dices : ergo eodem modo posset dici de baptismo, non esse per se primo institutum in reme- dium originalis peccati, sed ad protestandam fidera, seu ad consecrandos homines cultui divino; et consequenter habuisse, ut in illo tollatur originale peccatum. Respondetur ne- gando sequelam , tum quia hoc sacramentum habet effectus gratise longe diversos et per- fectiores a circumcisione et sacramento legis naturffi, et ideo oportet, ut illos habeat ex vi sua3 institutionis. Item habet illos effectus perfectiori modo, ut infra dicemus. Item ex verbis proraissionis et institutionis ejus con- stat, per se prirao esse institutura ad regene- randos horaines in Christo, juxta illud : Nisi quis renatus fuerit ex aqua. Regeneratio au- tera in Christo non fit priraario et per se per externam aliquam sanctificationem, sed per spiritualem et internam. Denique status legis gratise propter Christi merita preesentia est longe perfectior, et ideo consentaneum illi fuit, ut nova gratise promissio, novusque mo- dus regenerationis in eo fieret.

g6 QU^ST. LXI

\6. Duhimn. — Cum perictdo mortis non adhibebatur circumcisio, sed aliud remedium - legis naturse etiam post octaviwi diem. — Rursus vero dicet aliquis , quamvis prsedicto modo satis explicatum sit, quomodo circum- cisio fuerit sufficiens remedium peccati origi- nalis ex vi institutionis preedicto modo expli- cat£e, non tamen id satis esse, ut faerit reme- dium necessarium parvulis ad salutem, quod tamen Augustinus prsecipue contendit, et ex loco Genesis, ut a nobis explicatus est, in ejus doctrina, necessario consequitur, ut ex dictis patet. Antecedens declaratur: nam si circum- cisio non habuit, quod in ea deleretur pec- catum originale, nisi ex generali ratione Cceremonise sacrse, seu protestationis fidei parvulis applicatee, sequitur, quod si ante circumcisionem parentes alio modo pfferrent suos parvulos Deo per cjuodcumque aliud signum, parvuli consequerentur remissionem originalis peccati ; ergo ad hunc efTectum non esset illis necessaria circumcisio ; ergo, licet non circumciderentur, non propterea damna- rentur. Antecedens patet, quia per hoc solum quod circumcisio instituta est, ut esset ceere- monia sacra et protestatio fidei, etc, non est ablata potestas faciendi alias ca^remonias, seu protestandi fidem aUis signis, sicut antea in lege naturai fieri poterat, et sicut tunc in ea- dem lege scripta circa foeminas fiebat. Unde confirmatur et explicatur difficultas optimo exemplo : nam ex prsecepto legis veteris foe- minae recens natse offerenda^ erant Deo in templo post octogesimum diem, Levit. 12. Et hsec est prima cseremonia sacra, quse ex necessitate legis scriptEe exercenda tunc erat circa foeminas. Ex qua necessario sequitur, quod, si ante illum diem, nuUa alia via, neque alia fidei protestatione, esset illis remissum originale peccatum, in illa oblatione facta in templo sine dubio remitteretur, non propter specialem institutionem , vel promissionem, sed ex generali ratione sacramenti legis na- turse^ ut de circumcisione explicatum est. Quo tamen non obstante, necessarium non erat expectare octogesimum diem, ut foemince justificarentur, sed quocumque signo protes- tativo fidei subveniri illis poterat, sicut in lege naturae ; ergo idem dicendum erit de circum- cisione, si non habuit specialiorem institutio- nem. Ad quam difficultatem posset aliquis totum hoc concedere, quia non videtur esse magnum inconveniens, et quia hoc modo me- lius salvantur omnia dicta antiquorum Pa- trum, quse in priori sententia attulimus. Juxta

, ART. III.

quam responsionem consequenter dicendum erit, circumcisionem appellari communiter remedium originalis peccati, quia illa erat quse regulariter loquendo primo applicaba- tur, non quia esset simpliciter necessaria. Quod potest confirmari, quia certum est, in- terdum potuisse remitti originale peccatum infanti Hebrseo abscjue circumcisione per me- dium legis naturee, ut si ante octavum diem esset in evidenti mortis periculo; non enim licebat prsevenire circumcisionem , nam ex pra3cepto divino definitum erat tempus octa- Yse diei, non sine magna significatione et mys- terio. Ac praeterea c[uia si infans ante illum diem existeret in periculo mortis, tunc eum circumcidere, esset illum interficere. Qaare etiam si in die octavo, vel post illum non posset dari circumcisio, sine gravi incom- modo et periculo mortis, nulla ratione erat applicanda; quia non est verisimile vohiisse Deum, ut parentes suos fihos interficer.ent , quod etiam aperte coUigitur ex Josue 5 ; non enim propter aliam causam videtur in tran- situ per desertum omissa vel dilata circumci- sio, nisi quia cum quotidie iter agerent, non poterant sine gravi incommodo circumcidi, et ideo ibidem dicitur, postquam tempore Josue omnes circumcisi sunt, mansisse in eodem castrorum loco, donec sanarentur. Igitur in his et simiUbus casibus poterant Judsei sal- vari, vel remissionem originalis peccati con- sequi per ahud remedium ; quia non est veri- simile, reUctos esse a Deo sine remedio et factos esse deterioris conditionis, quam aUos infantes in lege naturse constitutos, et ita aperte sentit D. Thomas infra quaest. 70, art. 3 et 4, ad 3; ergo non fuit circumcisio insti- tuta, ut medium necessarium ad remittendum originale peccatum ; fait enim valde acerbum et difficile remedium; et ideo non oportuit, ut esset simpUciter necessarium, sicut nunc est baptismus ; ergo quacumque ratione ap- pUcaretur aUud remedium legis naturee ante circumcisionem, iUud sufficeret. Et hsec sen- tentia videtur claritatem quamdam et proba- bilitatem pree se ferre; sed non est juxta mentem August. et Innocent. IV, nec satis explicat, cur circumcisioni tribuatur effectus remittendi originale peccatum viris, magis quam oblationi in templo attribuatur remissio originalis peccati in foeminis. Denique si vera est expositio verborum Genes. supra data, c[uam etiam approbat Innocent. IV, in dicto c. Majores, non potest cum illa heec sententia consistere, c[uia iUa comminatio de parvulis

DISPUTAT. V, SECT. I.

intellecta aperte infert necessitatem aiiquam hujus remedii.

M. Quomodo mtelligenda conclusio. — Cir- cumcisio necessaria necessitate prcecepti, res- pectu adultorum , et necessitate medii, res- pectu parvulorum. — Propter hanc ergo diffi- cultatem addidi in conclusione, circumcisio- nem fuisse remedium originalis peccati ex peciiliari Dei institulione. Itaque quamvis non promiserit Deus specialem aliquam gratiam circumcisioni, neque in eum finem primario illam instituerit, quse duo hactenus docuimus, voluit tamen ut remedium illud, quod in lege natura3 indifferens erat quoad .cseremoniam et ritum externum, esset in populo Israelitico pro pueris, seu viris determinatum quoad ritum circumcisionis, ita ut ordinarie, seu quandocumque fieri posset sine gravi incom- modo, protestatio fidei parentum, etapplicatio ejus ad remedium parvulorum, per circumci- sionem fieret, et hoc modo, ac non alio paren- tes filios suos Deo dicarent et offerrent. Ex quo factum est, ut si parentes vellent, alio ritu vel CEeremonia uti ad offerendum filios suos Deo, seclusa speciali gratia, vel necessi- tate, niliil efficerent, quod ad eorum salutem utile esse posset, quia jam illa non censeretur CcTeremonia sacra, sed superstitiosa, quod vi- detur siguificatum Levit. 12, ubi dicitur : Mu- lier si suscepto semine peperit mcisculum, im- munda erit septem diebus, et die octavo cir- cumcidetur parvulus; et in figuram hujus applicari potest, c{uod Levit. 2 dicitur : Septem diebus erunt sub ubere matris suse, die autem octavo et deinceps offerri poterunt Domino. Et ita facile intelligitur, quomodo tunc fuerit cir- cumcisio necessaria, tum necessitate praecepti respectu adultorum, tum etiam necessitate medii saltem respectu parvulorum, quando sine gravi incommodo applicari poterat. Ita enim est limitanda et exponenda Augustini sententia, cui non contradicunt antiquiores Patres, qui directe contra Judseos scribunt, qui suam spem totam in circumcisione ponebant, et ideo prsecipue docuerunt circumcisionem nullam habuisse spiritualem efficaciam vel utilitatem. Ad hanc autem Sanctorum mentem et intentionem satis est, quod circumcisio, ut erat peculiaris ceeremonia Judaica, nullam habuit specialem vim sanctificantem, neque ad hoc fuit primario instituta, prout in prima assertione diximus, quam prsedicti Patres sine dubio docent; non tamen negant secundam, neque illam explicant, quia ad eorum institu- tum non pertinebat. Augustinus vero locutus

est contra Pelagianos ncgantes originale pec- catum; ideo clarius ac distinctius expiicuit, quod in singulis cetatibus fuerit remedium ad hujusmodi peccatum toUendum.

18. Circumcisio fuit sacramentum primo et per se pnefigurativwn gratix futurx., conse- quenter vero demonstrativum gratixprxsentis. — Tertio, dicendum est, circumcisionem fuisse verum, ac proprium sacramentum veteris legis, primo et per se prognosticon seu prcc- figurativum gratias futurcC, consequenter vero demonstrativum gratiae preesentis, quse in eo dabatur. Heec assertio est prsecipue intenta in hac sectione, nam ad hunc locum proprie spectat. Prima pars ejus est certa de fide, sci- licet, circumcisionem fuisse verum sacramen- tum. Nam licet non sub his verbis expressis, tamen sub cequivalentibus, et definitionem sacramenti continentibus habetur ad Rom. 4 : Et signum accepit circumcisionis, signaculum justitise fidei, ubi genus sacramenti illi tribui- tur, scilicet, esse signum. Quod autem fuerit signum gratise ac justitise, constat ex sequenti verbo, signaculum justitise; non enim pote- rat esse sigillum justitiae, nisi illam significa- ret ; quanquam probabile sit, solum respectu Abrahse,' fuisse signaculum justitiee; quia ut Chrysost. et Theophyl. dicunt, ei data est in testimonium justitiee et peculiaris diJectionis, qua Deo gratus erat. Quod autem fuerit signum circumcisionis spirituahs, atque adeo gratise dandse per Christum, satis significavit Paul. ad Coloss. 21. Denique ex Gen. 17, aperte constat circumcisionem fuisse religiosam Cce- remoniam et sacram. Dicitur enim foedus et pactum inter Deum et Abraham : Ut sim,, in- c[uit, Deits tuus, et seminis tuipost te; et infra dicitur : ut sit in signwn foecleris inter me et vos; et infra : erit pactum meum in carne vestra in foeclus seternum; ergo ex divina institutione habuit illa actio, ut per eam pecu- liariter dicarentur homines Deo et conjunge- rentur illi. Erat ergo quid sacrum et religio- sum, et alioquierat signum, utibidem dicitur et Paulus confirmat et explicat; nihil ergo iili deerat ad rationem proprii sacramenti ; et in hoc consentiunt omnes Patres supra citati contra Gnosticos et Manichseos, qui circumci- sionem detestabantur, tanquam rem indecen- tem et a malo principio profectam. Contra quos videri potest specialiter Ambr., epist. 77, et Orig., lib. 2, inepist.ad Roman., circa fin., cap. 2, et Augustinus, lib. contra Adim. Manich., cap. 16, et lib. 6 contra Faustum, cap. 3, ubi in hoc propositum adducit illud ad

88 QU^ST. LXI, ART. III.

Tit. 1 : Oninia munda mundis; infidelibus autem nihil est mundum ; legi etiam potest D. Thomas, infra q. 70, et in 1 . 2, qusest. 102, art. 5, acl 1, ubi optime declarat rationem hujus cseremonicie et sacramenti. Quomodo autem dicatur esse sacramentum veteris legis, in principio hujus dispiitationis explicatum est; nam licet ante legem fuerit instituta, mansit tamen in lege, et erat quasi janua ad ceetera sacramenta iUius legis ; quia sine illa nuUus ad legales cseremonias admittebatur, ut D. Thomas docuit 1. 2, q. 102, art. 5. Deni- que, quod circumcisio fuerit signum preefigu- rativum gratiee futuree, certissimum est, ita ut nuUus sacris litteris mediocriter eruditus id ignoret, ut Augustinus dixit lib. 6 contra JuL, cap. 3. Quod vero fuerit signum demon- strativum gratise prsesentis, tam certum est, quam est certa ejusdem Augustini sententia supra tractata; atque ita tota conclusio satis constat ex dictis inter explicandas superiores Patrum sententias. Unde ad earum funda- menta nihil aliud respondere oportet.

SECTIO II.

Utrum iu veteri lege fueriQt alia sacrameuta prister circumcisiouem.

1 . Heec qusestio , suppositis his , quse de cseremoniis veteris legis in Exod. et Levit. traduntur, et quas supra de definitione sacra- menti diximus, nullam difficultatem continet novam, quee de re esse possit, sed sohmi de modo loquendi.

2. In lege veteri lolura fuerunt sacramenta prxter circumcisionem. — Primo enim de fide certum est, prseter circumcisionem fuisse in lege veteri plures cseremonias sacras, atque sensibiles, ad ahquam cultorum Dei sanctifi- cationem ordinatas, ut ex Exod. et Levit. constat. Secundo est certum, illas cseremonias non solum dedisse sanctificationem legalem, sed etiam significasse gratiam per Christum dandam. Ita docuit D. Thom. 1 . 2, quffist. 1 02, art. 5. Et primo potest generaliter probari ex illo Pauli ad Gor. 1 0 : Omnia in figura contin- gebant illis; et in particulari, de agno pas- chah, ex iho 1 ad Cor. 5 : Pascha nostrum immolatus est Christus; et de legaH sacerdotio et aspersione sanguinis taurorum et vitulo- rum, ex tota epist. adHebrseos. Preeterea hoc tradidit aperte Eugenius IV, in decreto de sacram. in Concil. Florent. Tertio, Dionys., cap. 5, de Eccl. Hierar., p. 1, dicit Synago-

gam habuisse carnaha sacramenta, quse erant umbrae ac figuree futurorum. Idem late atque eleganter explicat Eusebius Emis., homiL de Transfig. in Sabbatum post Dom. 1 quadrag., ubi ex Paulo ad Hebr. 9, tria tabernacula dis- tinguit. Primum Synagoga, secundum Eccle- sia, tertium coelum. Primum in umbra fuit et figura. Secundum in figura est et veritate. Tertium in veritate sola ; in primo ostenditur vita, in secundo datur, in tertio possidetur; non enim sacramenta Ecclesiaj, sicut sacra- menta Synagogae medicinahi docent et osten- dunt, sed ipsa potius sunt medicina et remis- sio peccatorum. Idem tradit Ambrosius, hb. 1 de Sacram., cap. 4 et 6, et lib. de his qui initiantur mysteriis, cap. 8 et 9. Denicpie fre- cjuenter Patres hanc differentiam constituunt inter illa sacramenta et nostra, quod iUa tan- tum erant signa futurse gratise et non causse prsesentis, sicut nostra, ut referemus latius in fin. queest. 62. Quarto potest adjungi ratio, quia iUee casremonise fuerunt ab ipso Deo sa- pientissime institutaead profitendam fidem, et excitandam spem Christi venturi; ergo non debuerunt institui propter id solum, quod exterius in eis fiebat, sed propter mysterium cjuod in eis latebat. Posset denique idem con- firmari, exphcando smgulorum sacramento- rum significationes ; sed quoniam id copiose prsestititD. Thom., 1. 2, c|U8est. 102, art. 5, non est quod in ea re immoremur.

3. Tertio probabUius est, iUas ceeremonias non fuisse demonstrativas gratiee prfesentis, quee per eas vel in eis daretur, circumcisione excepta. Hoc probandum est late infra in q. seq., et ideo hic tantum supponitur, ut neces- sarium ad id, de cjuo agimus; exhis enim se- cjuitur, non esse certum, atque de fide, an illffi ca^remoniaj fuerint propria et vera sacra- menta simpliciter et univoce ; an vero tantum secuncknn quid, ita ut hoc ipso, cjuod dicun- tur sacrainenta vetera, iUa sit conditio dimi- nuens ; pendet enim hoc ex vera definitione sacramenti, de qua nihil hactenus definitum est de fide. Quarto tamen ex principiis a no- bis positis necessario sequitur, fuisse in lege veteri aha sacramenta prseter circumcisionem qua3 proprie, simphciter et univoce sacra- menta dicenda sunt. Quse assertio est magis consentanea modo loquendi ConcUiorum, pree- sertim Florent. loco supra citato, et Trident., sess. 7, et omnium Patrum; ita enim de iUis sacramentis loquuntur. Ratio vero ex dictis ^ conficitur , quia prseter circumcisionem fuere ahee cseremonise sacree sanctificationem signi-

DISPUTAT.

ficantes ; ergo praeter circumcisionem fuerunt alia vera ac propria sacramenta. Atque hic adjungi possunt orania, quibus supra osten- dimus, sacramenta vetera fuissc univoce sa- cramenta. Item possunt adduci onmcs utili- tates sacramentorum, qu;R in iila lege locum habuerunt, prsesertim propter infirmitatem et imperfectionem illius populi, qui per hsec sacramenta in unum religionis nomen congre- gabatur et ad specialem Dei cultum assurae- batur, et ab aliis gentibus et falsis cultibus separabatur et abstrahebatur.

4. Nostrorwn sacramentorum figurx. — Posset autera hoc loco quEeri prirao, quis fue- rit numerus illorum sacramentorum et quo- modo discernenda sint, tam inter se, quam ab aliis ceeremoniis et observantiis ilHus legis et prsesertira a sacrificiis. Sed ad hsec explicanda necessariura esset hoc loco magnam Exodi et Levitici partem interpretari , quod alienum est a nostro instituto et parum utile ad doctri- nam moralem. Quapropter pro scolastico in- stituto sufficere existiraO; quae de hac re tradidit D. Thora. 1 . 2, q. 102, art. 5, ubi hffic sacramenta revocat ad tria capita prseter circumcisionem. Quaedam enim instituta fuere ad consecrandos Sacerdotes et Pontifices. Alia vero ad quemdam usum et participationem rerum sacrarum seu recognitionera beneficio- rura Dei, ut agnus paschalis. Alia denique ad expiationes et purificationes legalium irregu- laritatura vel peccatorum. Et ita fuerunt in illa lege sacraraenta, quse fuere figurte qua- tuor nostrorura sacramentorura ; nara circura- cisio fuit figura baptisrai ; agnus paschalis Eucharistise, sacerdotiura legale nostri sacer- dotii, et expiationes omnes sacraraenti poeni- tentise; matrimonium vero non fuit tunc sa- cramentura, quia nondura facta fuerat con- junctio Verbi cura huraanitate, nec data gratia quce concupiscentiara superat, nec nostrum sacramentum matrimonii habuit tunc spiri- tualem figuram, quia per ipsura raatrimonii contractum serai er fuit aliquoraodo adumbra- tum, et quia cum non sit adeo perfectura, nec singulis necessariura, non oportuit specialius prsefigurari. De confirraatione autem et extre- ma unctione, ait D. Thoraas, non habuisse proprias figuras, quia in illo datur plenitudo Spiritus Sancti ; per hoc vero proxirae pra?pa- ratur homo ad introitum gloriee; ut ergo signi- ficaretur, illam legem fuisse egenara et gratia vacuara, et non introduxisse homines ad re- gnum, cujus janua tunc aperta non erat, ad hoc significandum non fuerunt in illa lege illa

V, SECT. II. 89

duo sacramenta etiam in figura et imagine. Ha3c quidem sufficiunt dc numero illorum sa- cramentorum, ex quibus facile erit, ea inter se distinguere. Quomodo autem a sacrificiis distinguenda sint, cx supra diclis de distinc- tione sacrificii et sacraracnti petendum est, solumque observandum, quoniam sacrificia multa offerebantur in expiationem peccatorura vel irregularitatura, difficile esse seraper dis- tinguere in his sacrificia a sacraraentis; et ita D. Thomas in citato loco interdum videtur illa confundere; semper tamen observari potest aliquid, quod imraediate fiebat in cultura Dei, ut elevatio in altari, concreraatio et ahquid siraile ; id enim proprie habebat rationera sa- crificii ; aliquid vero quodammodo inde resul- tabat, quod fiebat circa fideles ad eorum sanctificationem, ut aspersio aliqua vel inunc- tio, ut suraitur ex Nura. 19, Exod. 24, ad Hebr. 9, et in hujusraodi Cceremonia sita maxime erat ratio sacramenti, juxta doctri- nam supra traditam. Unde etiara verisirailius raihi est hujusmodi purificationes , quando fiebant circa res inaniraatas, ut circa vestes vel domum, etc, non fuisse proprie sacra- menta, sed quasi sacramentalia , quia non erant caeremoniae immediate ad sanctificatio- nem horainum ordinatse. Atque hinc facile erit, haec sacramenta ab aliis observantiis distinguere, et legi etiam potest D. Thomas preedicta qusest., art. 3 et 6.

5. Hasc sacramenta vetera fuerunt necessa- ria, tantum necessitate prsecepti. — Circum- cisione utentes acl professionem illius legis te- nebantur acl csetera sacramenta, alii non item. — Secundo, queeri potest, an hsec sacramenta vetera fuerint illo tempore hominibus neces- saria ad salutem; nam hoc pertinet etiam ad qusestionem, an sint sacraraenta. In quo bre- viter dicendura est, si sermo sit de necessi- tate, quse antecedit institutionem , non fuisse necessaria, fuisse tamen valde utiha propter rationes supra factas. Si vero sit sermo de necessitate, quse consequitur institutionem, dicendum est, illa non fuisse necessaria neces- sitate medii, quia non habebant aliquem effec- tum ad salutera necessarium , fuisse tamen necessaria necessitate praecepti, non quidem omnibus hominibus, sed his tantum qui erant de populo Israel, quibus erat circumcisio im- perata. Nam, ut dixiraus, circumcisio erat veluti janua illorum sacramentorum , quia non licebat illis uti, nisi horainibus circum- cisis, ut constat Exod. 12, ubi in particulari est sermo de agno paschali. Est autem eadem

QU^ST. LXI

ratio de cseteris sacrameiitis , ut constat ex discursu Exod. et Levit., et ex Act. 16 et 21 non obscure colligitur, et ex omnibus supra tractatis; intelligendum autem est de viris, nam foemince non poterant circumcidi ; perti- nebant autem ad illum populum ratione ori- ginis et parentum, et hoc ipso erant capaces sacramentorum. E contrario vero omnes cir- cumcisi tenebantur ad legem servandam, juxta illud Paul. ad Gal. 5 : Testificor omni homini circumcidenti se, quoniam debitor est universse legis faciendx. Quod intelligendum est de liis , qai utebantur circumcisione , quatenus erat professio illius legis ; nam alise gentes, qufe tantum propter quandam imi- tationem Abrahee, vel consuetudinem circum- cidebantur, non propterea tenebantur ad alia sacramenta illius legis suscipienda , ut de jEgyptiis, Moabitis , efc aliis notat Hieron., Jerem. 9, circa illa verba : Visitabo super omnem, qui circumcisum habet prseputium. Igitur sacramenta vetera Judseis erant ne- cessaria necessitate pra^cepti, ita enim in lege prsecepta erant, aliis vero nationibus nullo modo erant necessaria, nisi ex suppositione, quod vellent circumcidi, et illam legem profi- teri. Quamvis enim circumcisio non fueritom- nibus prfficepta, sed tantum Abrahae et ejas familice, ac posteritali, ut patet Gen. 17, et iterum attingemus infra , q. 70 , tamen omni- bus nationibus fuit proposita, ut, si vellent, illa uti possent, et per illam legi subjici, ut constat cap. 12 Exodi, ubi exteris nationi- nibus dabatur facultas comedendi de agno paschali, si vellent circumcidi , et Juditli 14, Nachor circumcisus fuit, et populo annume- ratus. Post quam legis professionem , sicut poterat aliquis uti sacramentis veteribus, ita etiam erant illi necessaria eo modo, quo dic- tum est.

ARTICULUS IV.

UtrumpostChristum debuerint esse aliqua sacramenta (4, d. 1, q. 1, art. 2, q. 5. Et d. 2, art. 4, q. 1. Et 4 Cont., c. 57).

1. Ad quartum sic proceditur. Videtur, quod post Christum non debuerint esse aliqua sacramenta. Veniente enim veritate debet ces- sare figura. Sed gratia et veritas per Jesum Christum facta est, ut dicitur Joan. 1 . Cum igitur sacramenta sint veritatis signa sive fi- gurse, videtur quod post Christi passione^n sacramenta esse non debuerint.

2. Pradterea, sacramenta in quibusdam ele-

, ART. IV.

mentis consistunt, ut ex supra dictis patet (quEest. praec., art. 4 et b).Sed Apostolus dicit Galat. 4 : Cim essemus parvuli, sub elemen- tis mimdi eramus servientes; nunc autem tem- poris plenitudine veniente, jam non sumus parvuli; ergo videtur, quod non debeamus Deo servire sub elementis hujus mundi,corpo- ralibus sacramentis utendo.

3. Prseterea, apud Deum non est transmu- tatio, nec vicissitudinis obumbratio, utdicitur Jacob. 1 . Sed hoc videtur ad quamdafn muta- tionem divinse vohmtatis pertinere, quod alia sacramenta nunc hominibus exhibeat ad sanc- tificationem tempore gratix, et alia ante Christum. Ergo videtur, quod post Christum^ non debuerint alia sacramenta institui.

Sed contra est , quod Augustinus dicit contra Faustum (lib. 19, c. 13, tom. 6), quod sacramenta veteris legis sunt ablata , quia impleta; et alia sunt instituta, virtute majo- ra, utilitate meliora, actu faciliora, numero pauciora.

Respondeo dicendum, quod sicut antiqui Pa- tres salvati suntper fidem Christi venturi, ita et nos salvamur per fidem Christi jam nati et passi. Sunt autem sacramenta qusedam signa protestantia fidem , qua homo justificatur. Oportet autem aliis signis significari futura, prxterita seu prsesentia. Ut enim Augustinus dicit 19 contra Faustum, eadem res aliter annunciatur facienda, aliter facta, sicut ipsa verba passurus et passus non similiter so- nant. Et ideo oportet quxdam alia sacramenta esse in nova lege , quibus significentur ea, qux prsecesserimt in Christo, praeter sacra- menta veteris legis , quibus prsenunbiabantur futura.

Ad \ ergo dicendum, quod, sicut Dionysius dicit in 5 cap. Eccles. Hierar., status novss legis medius est inter statum veteris legis, cujus figurx iinplentur in nova lege, et inter . statum glorix, in qua omnis nude et perfecte manifestabitur veritas; et ideo timc nulla erunt sacramenta. Nunc autem quamdiu per speculum, et in xnigmate cognoscimus [ut di- citur 1 ad Corinth. 13) oportet nos per aliqua sensibilid signa in spiritualia devenire. Quod pertinet ad rationem sacramentorum.

Ad 2, dicendum, quod sacramenta veteris legis Apostolus vocat egena et infirma ele- menta, quia graiiam nec continebant, nec cau- sabant. Et ideo utentes illis sacramentis, dicit Apostolus sub elementis mimdi Deo servisse. Quiascilicet nihil aliud erant, quam elementa hujus mundi. Nostra autem sacramenta gra-

DISPUTAT.

ticm continent et causant; et ideo non est de eis similis ratio.

Ad "i, dicendum, quod sicut paterfamilias non ex hoc habere monstratur mntahilem vo- luntatem, quod diversa prxcepta familix suse proponit pro temporum varietate, non eadem prxcipiens hyeme et xstate, ita non ostenditur aliqua mutatio esse circa Deum, ex hoc, quod alia sacramenta instituit post Christi adven- tum, et alia tempore legis, quia illa fuerunt congrua gratix pr^csentialiter demonstrandse.

DISPUTATIO VI.

DE INSTITUTIONE ET NECESSITATE SACRAMENTO- RUM LEGIS GRATIiE.

Hsec disputatio brevissime a nobis expe- dienda est, quoniam hcec institutio multo com- modius in siugulis sacramentis explicabitur, et similiter uniuscujusque sacramenti neces- sitas et perfectio. De numero etiam horum sacramentorum novee legis, quse ad prsesen- tem disputationem pertinere poterat, tractat D. Thomse infra q. 65, et ideo, ne ordinem ejus invertamus, in commenlariis illius quses- tionis illam partem explicabimus. Hic vero ad doctrinae complementum solum in genere tractabimus, an in lege gratice debuerint sa- cramenta institui, et quantum priora sacra- menta perfectione superent.

SECTIO I.

Utruin in lege gratise fuerint sacramenta necessaria.

! . Qui hseretici omnia sacramenta abjece- runt. — Non defuerunt hseretici, qui omnia sacramenta legis gratise abjicerent, ut de Ar- chonticis referunt Epiphan. hseres., 4, et Theodor., lib. 1 fabul., quamvis August. et Damascen. de haereticis scribentes hunc ta- ceant errorem. Eumdem tribuit Gnosticis Iren., lib. 3, cap. 18, et Epiph., haeres. 34, circa fin. ubi eos Marchoseos vocat. Eumdem tribui Guido Garmel. Catharistis, qui diversi sunt a Catharis. Hi enim solam poenitentiam, illi vero omnia sacramenta negabant, quos aliqui putant fuisse illos, quorum Augastinus meminit, hser. 46, eta Manicheeo dicit originem duxisse, qui fuerunt anno Domini 279, siib Aurelian. Imperat., et Felice I Pontif. ; ita PrateoL, verbo Catharistse, et Castro verbo Sacramenta. Sanderus autem, lib. 7, de Visib. monar., heeres. 147, putat esse recentiores et

VI, SECT. I. 91

vixisse sub Alex. III, Feder. I Impcrat., et damnatos esse in Concil. Lateran. sub Alex. III, 3 p., c. 27. Sed incertum cst, quid horum veriussit; quia ncquc in dicto Conci- lio, neque apud August. fit mentio hujus cr- roris, quamvis Catharistai ibi nominentur. Denique Joan. XXII, in Extravag. Sancta Romana, de Rebg. domibus, refert ha^reticos Fraticellos omnia Ecclesiastica sacramenta despexisse. Hujushseresis nullum video appa- rens fundamentum in Scriptura aut Patribus ; solum potest adduci congruentia , quia per- fectioni legis gratite repugnare videtur, ut serviamus Deo sub elementis mundi hujus et sub umbris et figuris, nam veniente veritate cessant figura? ; veritas autem per Christum facta est, et ideo de veteribus ait Paulus, ad Hebr. 10, habuisse umbram futurorum, de nobis autem, habere ipsam imaginem rerum. 2. In lege gratix sunt vera sacramenta. — Cur in hoc statu sacramenta esse debeant, va- rix congruentise. — Dicendum vero est primo in lege gratiae esse instituta vera ac propria sacramenta. Est de fide definitum in Concil. Florent. etTrident., locis ssepe citatis; quamvis enim sub hac voce non constet certe, haberi hanc veritatem expressam in novo testamen- to, tamen res ipsa evidentissime continetur, ut ostensum est in superioribus, cum de no- nline et ratione sacramenti tractando, eam ex variis testamenti locis coUegimus , et idem probant Sanctorum testimonia ibi citata. De- nique res est notior apud catholicos, quam ut probatione indigeat. Rationes vero seu con- gruentiae hujus institutionis ex superioribus peti etiam possunt; nam omnes utiKtates signorum sensibilium et sacramentorum, qufe proveniunt ex ipsa natura hominis, et modo cognitionis ejus, et connaturali modo colendi Deum, quasque diximus habere locumin statu innocentiae, multo magis illum habent in statu legis gratise. Primo, quia etiam in hoc statu debetur Deo cultus externus, quia ex ipsa lege naturse proficiscitur, et gratia non destruit naturam, sed perficit. Secundo, quia in hoc statu Ecclesia visibilis, ex hominibus cons- tans, est maxime una, et ideo maxime indiget signis sacris sensibilibus, quibus congrege- tur. Tertio, quia nunc in Ecclesia habet Chris- tum Deum hominem, quem, ut caput suum veneratur, ejusque fidem profitetur, et ideo sicut ipse non tantum spiritu sed etiam cor- pore constat, ejusque passio et mysteria sen- sibiliter peracta sunt, ita oportet, ut ejus memoria sensibilibus signis renovetur, ut iilo-

92 QUiEST. LXl

rum fides conservetur. Quarlo, si considere- mus necessitatem ex parte naturje lapsa3, uti- lissimum fuit in hoc statu institui sacramenta sensibilia, per quse facilius homines peccato- rum remissionem et gratia^ sanctificationem consequantur. Quinto, hinc augetur charitas in Cliristum et Deum, cujus misericordia, sapientia, potentia et liberalitas in his sacra- mentis multum ostenditur; quandoquidem in rebus facillimis nobis sanctificationem praj- paravit, et per easdem res corporeas, quibus .utimur, spiritualem sanctificationem efficere voluit. Augetur etiam spes salutis consequen- da3, dum nostra infirmitas ipsorum sacrifi- ciorum efficacia juvatur ; atque ita multo fa- ciKor fit salutis via. In quo tamen cavendus est hsereticorum error, qui in sacramentorum usu dicunt concipiendam esse absolutam fidem propriee justitiee; non enim hsec fides est, sed stultus error, quia sacramentorum effica- cia dispositionem suscipientis requirit, vel saltem, ut obicem non ponat ; et ideo, sicut non est certum hominem non ponere obicem (loquendo de adultis) ita non est de fide cer- tum, per sacramenta sanctificari; satis vero est ad prajdictum spei augmentum fides quse- dam quasi conditionalis , quod sacramenta, quantum in se est, propria virtute carere non possunt, ut Cyprianus dixit serm. de Coena Domini, et ideo, si homo non ponat obicem, infallibihter habebunt effectum. Unde oritur quaedam moralis certitudo, quam Scotus dist. 1 , q. 3, art. 1 , vocavit certitudinem ut in plu- rimum^ quia si homo non sit valde negU- gens, sed bona fide, ciuod in se est, faciat, non privabitur fructu sanctitatis , quod est magnum spei solatium. Aliunde vero in sa- cramentis quodammodo ostenditur divina justitia, et inepta hasreticorum fiducia retun- ditur; per institutionem enim sacramentorum ostensum est, ncn satis esse ad saiutem re ipsa consequendam , quod Christus mortuus sit pro nobis, nisi fructus passionis ejus nobis applicetur ; hoc enim fit per sacramentorum usum. Itera ostensum est, necessarium esse homini, etiam in hoc statu, suam fragilitatem et indignitatem recognoscere, ut sicut abusus est sensibilibus creaturis in Dei injuriam, ita eis se submittat ad suam sanctificationem, et ad cUvinum cultum eis utatur. Tandem ex hac institutione maxime perficitur fides, tum ex- tensive, quia plura mysteria de Christo et de divina potentia iUi credenda proponuntur; tum etiam intensive, quia per ipsa sacramenta datur majus auxilium ad credendum, et per-

, ART. IV.

severandum in fide; tum denique in exte- riori professione et cultu religioso, qui cseteris paribus per heec sacramenta meUus, et per- fectius Deo exhibetur. Quee omnia partim de- sumpta sunt ex Augustino , lib. 19 contra Faustum, cap. 11, et epist. 118, et ex Leon. Pap., serm. 4 Quadr.; Chrysost., hom. 83 in Matth., et ex Iren., lib. 4, cap. 32, et Damasc. lib. 4 de Fid., cap. 14; Hug. de S. Vict., lib. 1, de Sacram., p. 9, c. 3; D. Thoma, 3, cont. Gent., c. 19, et lib. 4, c. 56, ex quibus rationes aUa3 peti possunt.

3. Sacramentorum usus in hoc statu ad

omnium salutem necessarius. — Ad funda-

mentum contrarii erroris respondetur. — Dico

secundo, usum sacramentorum esse in hoc

tempore legis gratise ad omnium hominum sa-

lutem necessarium. Hcec assertio intelUgenda

est de necessitate quee institutionem conse-

quitur ; nam ipsiusmetinstitutionis non potuit

esse necessitas simpliciter, sed tantum utiU-

tas quse jam a nobis expUcata est; et hoc

sensu conclusio est de fide generaliter ac

simpliciter intellecta, ut traditurinTridentini

Concilii sessione 7, cauone 4 ; non enim est

sensus, omnia vel singula sacramenta esse ne-

cessaria, sed absolute. Quomodo autem, aut

in quibus sacramentis in.parliculari conclusio

verum habeat, attingemus infra cum D. Tho-

ma, q. 65, art. 4, latius vero in singulis sa-

cramentis explicandum est. Nam est qusedam

necessitas, quse dicitur medii, alia, quce ap-

pellatur prascepti. Item, alia est necessitas

respectu singulorum, alia est respectu totius

communitatis. Unde quoddam sacramentum

est necessarium omnibus necessitate medii

et pra?cepti, ut baptismus ; aliud vero eisdem

modis necessarium est adultis tantum, qui

post baptismum mortaliter peccaverunt, ut

poenitentia; aliud vero est necessarium sin-

gulis necessitate preecepti , ut Eucharistia ;

alia vero duo , scilicet confirmatio et extrema

unctio, licet utUia sint, non constat tamen

unde illis sit necessitas imposita etiam pree-

cepti; reliqua vero duo sunt Ecclesise ne-

cessaria, quamvis non singulis personis, quse

omnia propriis locis sigillatim demonstranda

sunt. Atque ita satis patet conclusio posita.

Ratio vero ejus a priori sumenda est ex

Christi voluntate et institutione ; congruentise

vero ex fine et effectu sacramentorum ; fuit

enim expediens institui ad conferendos ali-

quos efl^ectus necessarios, vel maxime utiles

ad salutem. Et inde factum est, ut interdum

fuerit expediens institui tanquam causas ne-

DISPUTAT.

cessarias, interdum vero prsecipi propler nia- joreni iililitaleni, aut propter (idei professio- nem, vel propter Dei cultum et reverentiani. Ex quo patet solutio ad fundamentum contrarii erroris, nam licet veritas prsecedentium um- brarum ac figurarum per Christum facta sit, et quoad hoc cessaverit necessitas sensibilium signorum, tamen necessaria nobis est memo- ria prceteritorum beneficiorum Dei, et fidei professio, et exterior cultus, et applicatio gra- tise et veritatis, qua3 per Christum sufficienter facta est. Et ideo non est contra perfectionem legis novce, quod signis sensibilibus utatur. Pra3sens enim Ecclesite status medius est inter statum legis veteris, et statum glorice, ut su- pra ex Dionysio retulimus; quia, licet jam habeamus Ghristum prsesentem, et ejus me- rita exhibita, nondum tamen illo fruimur de facie ad faciem, neque omnem fructum pas- sionis ejus consecuti sumus. Et ideo nobis ne- cessaria sunt signa , quse prsesentem gratiam significent et futuram gloriam promittant. Et ideo uti hujusmodi signis, non est servire sub elementis mundi hujus, sed potius est, ele- menta ipsa ad nobilissimos effectus et usum perfectissimum elevare. Judcei enim diceban- tur militare sub elementis mundi hujus. Nam multitudine cEeremoniarum quasi premeban- tur et non juvabanlur, quia illis gratiara non conferebant. Nostra vero sacramenta, et pau- ciora sunt, et facihorera usum habent, et dum gratiam conferunt, nostram infirmitatem ju- vant. Ita fere respondet Augustinus, lib. 2, de Doctr. Ghrist., c. 6, etlib. 83 qusest., 9, et aliis locis infra citandis.

SECTIO II.

Utrum sacramenta novte legis, antiqua sacramenta perfectione excellant.

i . Hseretici novis vetera sacramenta prse- ferunt, vel sequant. — Hperetici hujus tempo- ris ita sentiunt de nostris et veteribus sacra- mentis, ut vel sequalia ea faciant, vel certe nostra in inferiori ordine constituant. Tria enim possunt in sacramentis considerari, sci- Hcet, ritus externus, significatio et efficientia gratise : efficientiara tam nostris, quam anti- quis sacramentis denegant. Et ita in hoc paria illa faciunt, quia omnia seque sunt apta ad excitandam fidem ; de quo errore quai^stione sequenti dicemus. Rursus, quoad significatio- nem. negare non possunt, quin nostra signi- ficent Chrislum et passionem ejus jam factara,

VI, SECT. II. 93

quio vetera sacramenta significabant futura. Itera etiam non negant per priora sacramenta significiita esse nostra , non tamen e con- verso ; unde ex hac parte fateantur necesse est, nostra sacramenta aliquo modo excedere, quanquarahicexcessusraagis in re significata, et in diversa habitudine seu statu ejus, quam in ipsis signis positus sit. Potest enim signum rei futurse in ratione signi tam perfectum esse, sicut signum rei prsesentis , si asque clare ac distincte illara significet, et prfesertim, si res significata seque perfecta sit. Et in hoc videntur hseretici non agnoscere differentiam inter vetera sacramenta ac nostra, quia in utrisque negant esse necessariura verbum consecratorium, a quo maxirae pendere vide- tur expressior et clarior significatio sacra- raenti. Utrisque vero adjungi poterat verbum concionatorium ; ergo in hoc non est differen- tia. Denique, quod ad ritura attinet, si in esse rei seu actionis materialis consideretur, in- terdura poterant sacraraenta vetera esse in hoc perfectiora, quam nostra. Agnus enim perfectior res est quara panis, et raajus quid est carnem suam scindere, et sanguinem fun- dere in cultum Dei, et professionem fidei, quam aqua lavare ; si vero considerentur se- cundum proportionem seu aptitudinem ad significandura, sic interdura potest esse «qua- litas, ut in significatione, qute fit per ablu- tionem aquse. Interdura vero videntur exce- dere sacraraenta vetera, quia vel erant raagis durabilia, ut circuracisio, quse irapriraebat signura sensibile permanens, quod non facit baptismus ; vel habebant quandara majorem proportionem, ut agnus interfectus ad signi- ficandum Christura pro nobis mortuum.

21. Sacramenta nova veteribus prsestant. ■— Dicendum vero est, nostra sacramenta sim- pliciter et absolute esse perfectiora veteribus sacraraentis; conclusio est de fide definita in Goncil. Florent., et eamdem videtur intendisse Trident. Concil., sess. 7, c. 2, cum anatheraa dicit in eum, qui dixerit novse legis sacra- menta ab antiquse legis sacramentis non dif- ferre , nisi quia ceeremoniee sunt alise et alii ritus externi. Eamdera veritatem ssepissime docet Augustinus, prsesertim \ 9 contra Faus- tura, c. 13, ubi quatuor excellentias nostro- rura sacramentorum ponit, scilicet, quod sunt virtute majora, utilitate meliora, actu faciliora, numero pauciora. Epist. vero 118, c. 1 , iis addit, quod sunt etiam significatione preestantissima. Sirailia possunt sumi ex eo- dem, ps. 73, in princ, et ps. 77, in princ; et

94 QU/EST. LXI

Ambros., lib. 1 de Sacram., cap. 4 et 6. Et in genere probari potest, quia status legis gratiee est perfectior, et ideo habet fidem ma- gis explicitam, copiosiorem gratiara et facilio- rem salutis viam ; ergo etiam habere debuit sacramenta perfectiora, quibus et expressior fieret fidei professio , et Deo perfectior cultus redderetur, et hominibus major utilitas et fa- ciUtas ad consequendam salutem proveniret. Confirmatur, quia propter hanc causam sacri- ficium in nova lege fuit perfectissime institu- tum, quia ipsa lex et status ejus excellentior est, et ideo decetut in eo reddatur Deo perfec- tissimuscultus; ergo eadem ratione debuerunt esse sacramenta perfeclissima. Secundo, ut distinctius intelligatur et probetur conclusio, tribus modis possunt comparari sacramenta nova cum veteribus. Primo, generatira tan- tum, et hoc modo est'multiplex excessus nos- trorum sacramentorum, ut Augustinus supra indicavit, scilicet, quod nostra sunt faciliora, puriora et mundiora ; quod expressius signi- ficant, saltem ratione verborum ; quod sunt veluti exemplaria et prototypa veterum sa- cramentorum, quae erant figurse nostrorum ; deinde quod illa tantum ad breve tempus data sint, nostra ut durent usque ad finem sseculi; c^uod illa per Moysen, h£ec per Chris- tum promulgata sint. Prteter heec autem tres sunt notandi excessus nostrorum sacramen- torum, propter quos evidenter sunt ex ge- nere suo perfectiora. Primus est, quia per- fectissimum nostrorum sacramentorum infi- nite exceditquodcumque sacramentum vetus, quantumvis fingatur perfectum; ut est Eu- charistia, quce in se continet auctorem omnium sacramentorum comparando : ergo maximum ad maximum, nostra sacramenta evidenter excedunt, ciuod satis esset, ut ex suo ge- nere dicerentur perfectiora. Secundus ex- cessus est, quod nostra sacramenta non tantum significant, sed conferunt etiam gra- tiam, per virtutem, quam in se continent, quod in anticjuis sacramentis non fiebat, ut postea latius dicturi sumus. Tertius est, quod in nostris sacramentis dantur et significan- tur nobilissimi effectus spirituales, qui non dabantur in sacramentis veteribus. Nostra enim prseter gratiam sanctificantem , et ea dona, quse ipsam consequuntur, spirituales caracteres imprimunt, supernaturalem po- testatem conferunt et specialia auxilia, qui effectus, licet non fiant eodem modo per singula sacramenta novse legis , sufficiunt tamen ad demonstrandum hoc genus sacra-

, ART. IV.

mentorum perfectius esse. Secundo, compa- rare possumus singula sacramenta inter se, non unum cum omnibus conferendo, sed sin- gula singulis cum quadam proportione, ut V. gr. comparando singula sacramenta legis nova3 cum illis quibus in lege veteri vel na- tura3 respondent, ut v. gr. baptismum cum circumcisione vel remedio legis naturse, Eu- charistiam cum agno pascali, vel sacramento Melchisedech, et sic de aliis, atque hoc modo singula sacramenta nova manifeste superant in perfectione sacramenta antiqua, omnibus iUis modis, quos Augustinus explicuit, ut pa- tebit facile cliscurrenti per singula. Nam bap- tismus in ritu exteriori est facilior, universa- lior, decentior , ciuam circumcisio, et habel, expressiorem fidei et spiritualis munditiei significationem, et praeterea habet nobiliores eff"ectus, et altiori modo, ut postea clicemus. Atque idem est facile reperire in caeteris sa- cramentis, ne in re clara prolixiores simus. Praeter hsec autem sunt in lege. nova qusedam sacramenta , quas propter speciales aliquas perfectiones hujus status, non habuerunt in lege veteri alia etiam minus perfecta , quse illis secundum aliquam proportionem respon- derent. Nec vero hinc fit, nostra sacramenta esse plura numero, ciuam illa, quia hcec potius est perfectio nostrorum sacramentorum, quod cum sint numero pauciora, complectuutur excellentiori modo omnia munera illorum sa- cramentorum, et quidquid in illis representa- batur, et plura alia quse in illis nullo modo continebantur ; e contrario vero in illis pro- pter suam imperfectionem multitudo ceere- moniarum vel expiationum vix adumbrabit id, quod unum nostrum sacramentum poeni- tentias perficit. Tertio , comparari possunt singula sacramenta nostra ad omnia sacra- menta vetera absolute et simpliciter, et hoc modo etiam est verum, minimum nostrorum sacramentorum esse perfectius omnibus ac singulis sacramentis veteribus, tum quia in ciuolibet ex nostris sacramentis reperiuntur quamplures excellentia3 et perfectiones in prima comparatione numeratse ; tum maxime quia in quolibet ex nostris sacramentis est virtus ad causandamgratiam, et ita est signi- ficatio gratiee prsesentis ex vi ipsius sacra- menti collatse; et hsec perfectio est majoris momenti, quam omnis alia, quse in quolibet antiquo sacramento considerari possit. Solum dubitari posset de sacramento instituto in re- .^ medium originalis peccati, quia in eo dabatur gratia, ut postea dicemus; tamen adhuc illud l

QU^ST. LXII, ART. I.

sacrnmentum erat inferius , tum quia ( ut opinor)minor gratia in illa dabaturex virtute ipsius sacramenli; uiido etiam fortasse non dal)atur omnibus, sed solum pueris extreme indigentibus, ut postea tractabimus.

3. Ad haereticos autem nihil oportet specia- liter respondere; supponunt enim falsa fun- damenta, quii? partim in superioribus rejecta sunt, ubi egimus de compositione nostrorum sacramentorum ex re])us et verbis, partim qupcstione sequenti confutabunlur. Hic vero desiderari poterat, ut ipsa novse legis sacra- menta inter se conferremus; sed hoc , ut exacte fiat, omnium illorum cognitionem exactam supponit. Et ideo in discursu totius doctrinee tractandum est. Aliquid vero attin- gemuscum D.Thoma, infra, quaest. 65, art. 2 et 3.

QUvESTIO LXII.

DE PRINCIPALI EFFECTU SACRAMENTORUM , QUI EST GRATIA, IN SEX ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de effectu sacra- mentorum. Et primo de e/fectu eormn princi- pali, qui est gratia. Secundo, de effectu secun- dario, qui est character.

Girea primum qua^runtur sex.

1 . Utrum sacramenta novse legis sint causa gratise.

2. Utrum gratia sacramentalis aliquid ad- dat super gratiam virtutum et donorum.

3. Utrum sacramenta contineant gratiam.

4. Utrum sit in eis aliqua virtus ad cau- sandum gratiam.

5. Utrum talis virtus in sacramentis deri- vetur a passione Christi.

6. Utrum sacramenta veteris legis gratiam causarent.

ARTICULUS I.

Utrum sacramenta sint caiisa gratise (Inf. art. 6, et q-, 64, art. 1. Et 3, d. 4 , art. 3; et 4, d. 1, q. 1, et art. 4j q. 1, et art. 5, q. 1. Et 4 cont., c. 56 et 74, priu.; et Verit. q. 27, art. 4; etquodlib. 12,art 15).

1. Ad primum, sic proceditur. Videtur, quod sacramenta non sint causa grati^. Non enim idem videtur esse signum et causa, eo quod ratio signi videtur magis effectui com- petere. Sed sacramentum est signum gratiae. Non igitur est causa ejus.

2. Pneterea, nullum corporale agere potest in rem spiritualem, eo quod agens honorabilius est patiente, ut Augustinus dicit 12 super Genes. ad litteram, c. 16. Sed suhjectum gratix est mens hominis, qux est res spiritualis. Non ergo sacramenta possunt gratiam causare.

3. Prxterea, ilhid quod est proprium Dei, non debet alicui creaturx attribui. Sed causare gratiam est proprium Dei, secundum illud Psalm. 83 : Gratiam et gloriam dabit Dominus. Cum, ergo sacramenta consistant in quibusdam verbis et rebus creatis, non videtur quod pos- sint gratiam causare.

Sed contra est, quod Augustinus dicit supra Joan. (tract. 80, a med., t. 9), quod aqua bap- tismalis corpus tangit, et cor abluit. Sed cor non abluitur, nisi per gratiam. Ergo causat gratiam, et pari ratione alia Ecclesise sacra- menta.

Respondeo dicendum, quod necesse est dicere, sacramenta novse legis per aliquem modum gratiam causare. Manifestum est enim, quod per sacramenta novse legis hoino Christo in- corporatur ; sicut de baptismo dicit Apostolus ad Galat. 3 : Quotquot in Christo baptizati es- tis, Christum induistis; non autem efficitur homo membrum Christi, nisi per gratiam. Quidam tamen dicunt, quod non sunt causa gratise aliquid operando, sed quia Deus sacra- mentis adhibitis, in anima gratiam operatur. Et ponunt exemplum de illo, qui afferens-de- narium plumbeum, accipit centum libras ex Regis ordinatione, non quod denarius ille ali- guid operetur ad habendim praedictse pecunise quantitatem, sed hoc operatur sola voluntas Regis. Unde et Bernardus dicit in quodam serm. (serm. de Coena Dom., ante med. illius) : Sicu,t investitur Canonicus per librum, Abbas per baculum, Episcopus per annulum, sic di- visiones gratiarum diversse sunt traditx sa- cramentis.

Sed si quis recte consideret, iste modus non transcendit rationem signi. Nani denarius plunibeus non est 7iisi quoddam signum regise ordinationis de hoc , quod pecunia recipiatur ab isto. Similiter liber est quoddam signum^ quo designatur traditio canonicatus. Secun- dum lioc igitur, sacramenta novse legis nihil plus essent,quam signa gratix, cum tamen ex multis Sanctorum auctoritatibus habeatur, quod sacramenta novse legis non solum signi- ficant, sed causant gratiam.

Et ideo aliter dicendum, quod duplex est causa agens , principalis et instrumentalis. Principalis quidem operatur per virtutemsuge

96 QU^ST. LXIl

formse, cui assimilatur effectus; sicut ignis suo calore calefacit. Et hoc modo nihil potest causare gratiam, nisi Deus, quia gratia nihil est aliud, quam quxdatn participata simili- tudo divinse naturse, secundum illud 2 Petri \ : Magna nohis et pretiosa promissa donavit, ut divinxsimus consortesnaturx. Causa vero ins- trumentalis non agit per virtutem sux formx, sed solum per motum, quo movetur a principali agente. Unde effectus non assimilatur instru- mento, sed principali agenti, sicut lectus non assimilatur securi, sed arti, qux est in mente artificis. Et hoc modo sacramenta novse legis gratiam causant. Adhibentur enim ex di- vina ordinatione hominibus, ad gratiam in eis causandam. Unde Augustinus dicit 19 contra Faustum (c. 16, in pr., tom. 6) : Hsec omnia, scilicet, sacramentalia, fiunt et transeunt; virtus tamen, scilicet Dei.quxper ista opera- tur,jugiter manet. Hoc autem proprie dicitur instrumentum , per quod aliquis operatur. Unde ad Titum 3, dicitur : Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis.

Ad 1 ergo dicendum, quod causa principa- lis non proprie potest dici signum effectus, li- cet occulti, etiam si ipsa sit sensibilis et ma- nifesta; sed causa instrumentalis, si sitmani- festa,_potest dici signum effectus occulti; eo quod non solum est causa, sed etiam quodam- modo effectus, in quantum movetur a princi- pali agente. Et secundum hoc, sacramenta novx legis, siniul sunt causse et signa; et inde est, quod sicut communiter dicitur, efficiunt quod figurant; ex quo etiam patet , quod habent perfecte rationem sacramenti, in quan- tum ordinantur ad aliquid sacrum non so- lum per modum signi, sed etiam per modum causae.

Ad^i, dicendum, quod instrumentum habet duas actiones. Unam instrumentalem, secun- dum quam operatur, non in virtute propria, sed in virtute principalis agentis. Aliam au- tem habet actionem propriam, qux competit sibi secundum propriam formam : sicut securi competit scindereratione suse acuitatis ; facere autem lectum, in quantum est instrumentum artis. Non autem perficit instrumentalem ac- tionem, nisi exercendo actionem propriam; scindendo enim facit lectum. Et similiter sa- cra.menta corporalia , per propriam operatio- nem, quam exercent circa corpus, quod tan- gunt, efficiunt operationeminstrumentalem ex virtute divina circa animam; sicut aqua bap~ tismi, abluendo corpus secundum propriam virtutem, abluit animam, in quantum est in-

, ART. I.

strumentum virtutis divinse; nam ex anima et corpore unum fit. Et hoc est, quod Augusti- nus (loc. cit. in argu. Sed contra) dicit, quod corpus tangit et cor abluit.

Ad 3; dicendum, quod ratio illa procedit de eo quod est causa gratise per modum prin- cipalis agentis. Hoc enim est proprium Dei, ut dictum est (in corp. art.).

COMMENTARIUS.

1 . Hic articulus de sacramentis novae legis intelligendus videtur, ut ex responsione arti- culi constat, et ex articulo ultimo hujus quses- tionis, in quo specialis qusestio proponitur de sacramentis veteribus; recte autem notat Ga- jetanus gratiam hic sumi, ut a charactere dis- tinguitur, quia ita illam distinxitD. Thomas in principio queestionis, vocans gratiam, effec- tum principalem sacramentorum ; characte- rem vero, effectum secundarium ; quanquam autem in articulo sequenti declaret D. Tho- mas specialius de hac gratia sacramentorum quid sit, tamen sine dubio est hic art. prseci- pue intelligendus de gratia sanctificante et habituali, quia in hac prsecipue versatur tota efficacia sacramentorum. Unde ratio D. Tho- mee in articulo de hac gratia potissimum procedit; nam hsec est, per quaai Ghristi membra efficimur.

2. D. Thom. tribuere sacramentis causa- litatem physicam ostenditur. — Respondet ergo D. Thom. negari non posse, quin sacra- menta sint aliquo modo causse gratise, quia per illa incorporamur Ghristo, tum etiam, quia ita loquuntur SS. Patres de sacramentis. In modo autem hujus causalitatis explicando dicit, duo extrema esse cavenda. Alterum, ne existimentur esse causse principales gra- tise, hoc enim solius Dei proprium est; alte- rum est, ne existimentur esse tantum condi- tiones requisitae ad quarum prsesentiam Deus operatur, quia hoc non excedit rationem signi; sed asserendum est esse causas instru- mentales, quse a Deo, ut a principali agente ordinantur et elevantur ad hunc effectum. In quo discursu aperte constat, mentem D. Thomse esse, tribuere instrumentis propriam causalitatem physicam instrumentalem. Pri- mo, quia omnis alia causalitas non excedit rationem signi, ut aperte D. Thomas explicat. exemplum ponens in sigilloregio, seu denario plumbeo, quo exhibito datur magna quantitas pecunise propter ordihationem regis, in quo reperitur causalitas moralis, seu conditionis

QU^ST. LXII, AI\T. n.

requisitse, et omnis alia, quse prseter physicam et propriam actionem fingi posset, et tamen totam iilam excluditD.Thomas ut insufficien- tem sacramentis. Secundo, quia cum D. Tho- mas distinguit duplicem causam agentem , principalem et instrumentalem, aperte loqui- tur de causaper se, ac physica. Observandum praiterea est D. Thomam non probare, sed supponere esse possibilem hujusmodi causali- tatem instrumentalem sacramentorum ; exis- timavit enim satis esse argumenta solvere, quibus hoc videri posset impossibile, qiiod prsecipue fecit in secundo argumento, cujus solutio est valde difficilis ; tractanda vero est late in sequenti disputatione ; alia vero argu- menta facilia sunt.

3. Sacramenta non esse causas principales gratix, ita certum est ne in quxstionem qui- dem vocetur. — Ultimo est observandum in hoc articulo, non esse hoc loco tractandum, an aliquid prseter Deum possit esse causa prin- cipalis gratiee, et quam vim habeat illa ratio D. Thomse, gratiam esse participatam simili- tudinem divinse naturse et ideo non posse manare ab alio, ut a principali agente, nisi ab ipsa divina natura. Hsec enim quaestio pro- prium locum habet in materia de gratia, et hic solum obiteret per occasionem a D. Thoma tangitur; nam pra^senti disputationi non est necessaria, quia certissimum et extra contro- versiam est, sacramenta non esse causas prin- cipales gratise, cum sint res inferioris ordinis.

ARTICULUS II.

Utrum gratia sacramentalis aliquid addat super gratiam virtutum et donorum (Infra qusest. 72, art. 7 ad 2. Et 4, d. 1, queest. 2, art. 2, quaest. 3, et d. 17, qu. 1, art. 4, qusest. 5. Et 1. 2, queest. 110, art. 3 et 4).

. Ad secundum sic proceditur. Videtur, quod gratia sacramentalis non addat aliquid super gratiam virtutum et donorum. Per gra- tiam enim virtutmn et donorum perficitur anima sufficienter, et quantum ad essentiam animse, et quantum ad potentias ejus, utpatet ex his, qux in secunda parte dicta sunt. Sed gratia ordinatur ad animye perfectionem. Ergo gratiasacramentalis nonpotest aliquid addere super gratiam virtutum et donorum.

2. Prxterea, defectus animse ex peccatis causantur. Sed omnia peccata sufficienter ex- cluduntur per gratiatn virtutum et donorum, quia nullum est peccatum, quod non contra- rieturalicui virtuti. Gratia ergo sacramenta-

XX.

lis, cumordinetur addefectus animx tollendos, non potest aliquid addere super gratiam vir- tutum. et donorum.

3. Prxterea, omnis additio vel suhtractio in formis, variat speciem, ut dicitur Metaph. (lib. 8, tex. 30, tom. 3). Si ergo gratia sacra- mentalisaddataliquidsupergratiamvirtutum et donorum, sequitur, quod xquivoce dicatur gratia. Et sic nihil certum nohis ostenditur, ex hoc, quod sacramenta dicuntur gratiam causare.

Sed contra est, quod si gratia sacramentalis non addit aliquid super gratiam donorum et virtutum, frustra sacramenta hahentihus et dona et virtutes conferrentur. In operihusau- tem Dei nihil est frustra. Ergo videtur, quod gratia sacramentalis aliquid addat super gra- tiani virtutum et donorum.

Respondeo dicendum, quod, sicut in 2 part. dictum est (1 . 2, qusest. 1 1 0, art. 3 et 4), gratia secundum se considerata, perficit essentiam animx, in quantum participat quamdarn simi- litudinem divini esse. Et sicut ab essentia animie fluunt ejus potentix, ita a gratia fluunt qusedam perfectiones ad potentias ani- mse, quse dicuntur virtutes et dona, quihus potentide perficiuntur in ordine ad suos actus. Ordinantur autem sacramenta ad quosdam speciales effectus necessarios in vita Chris- tiana; sicut baptismus ordinatur ad quam- dam spiritualem regenerationem , qua homo moritur vitiis et fit membrum Christi. Qui quidem effectus est aliquid speciale prseter actus potentiarum animx. Et eadem ratio est in aliis sacramentis. Sicut igitur virtutes et dona addunt super gratiam communiter dic- tam, quamdam perfectionem determinate ordi- natam ad projirios actus potentiarum, ita gratia sacramentalis addit super gratiam cominuniter dictam et super virtutes et dona, quoddam divinum auxilium ad consequendum sacramenti fmem. Et per hunc modum gratia sacramentalis addit super gratiam virtutum et donorum.

Ad \ ergo dicendum, quod gratia virtutum et donorum sufficienter perficit essentiam et potentias anitnx, quantum ad generalem ordi- nationem actuum animx. Sed quantum ad quosdam effectus speciales, qui requiruntur in vita Christiana, requiritur sacramentalis gratia.

Ad 2; dicendum, quod per virtutes et dona excluduntur sufficienter vitia et peccata quantum ad prsesens et futurum, in quantum scilicet, impeditur homo per virtutes et dona

98 Qll^ST. LXII

a peccando. Sed quantum ad prxterita pec- cata, qux transeunt actu et permanent reatu, adhibetur homini remedium. specialiter per sacramenta.

Ad S, dicendum, quod ratio sacramentalis gratise se habet ad gratiam communiter dictam. sicut ratio speciei ad genus. Unde sicut non sequivoce dicitur animal communiter dictum et pro homine sumptum, ita non sequivoce dici- tur gratia communiter sumpta et gratia sa- cramentalis.

COMMENTARIUS.

Per gratiam virtutum et donorum intelligit D, Thomas gratiam habitualem, quse est in essentia animee, et virtutes infusas, cum donis Spiritus Sancti. Quaeritur autem, non, an sacramentalis gratia distinguatar ab hac gra- tia virtutum et donorum , sed, an aliquid illi addat; itaque sentit (quod notandum est) gra- tiam, quse est effectus sacramentorum, pri- mum omnium supponere atque includere hanc gratiam virtutum et donorum, et hoc sumit tanquam probatum articulo prcecedenti ; hic vero inquirit, an aliquid addat. Et hoc sensu est facilis responsio D. Thomfe, scilicet, hanc gratiam addere auxilium aliquod, pra?- ter gratiam virtutum et donorum; ubi nomine auxilii intelligendum est vel auxilium proprie dictum, quod ad operandum datur, vel qui- cumque specialis effectus gratise, qui ratione sacramenti confertur; nam singula sacra- menta ad speciales fines et effectus ordinan- tur, et ideo necesse est, ut aliquid speciale conferant. Quee est summa rationisD. Thomfe, et ita est facilis tota littera articuli preeter solutionem ad tertium, ubi dicit, hanc gratiam sacramentalem comparari ad gratiam in com- rnuni, sicut speciem ad genus, quod explica- bimus inferius de ea re disputantes.

ARTICULUS III.

Utrum sacramenta novee legis contineant gratiam ( 4 , dist. 2, art. 4, quasst. 4, et Ver., qusest. 27, art. 7).

. Ad tertium sic proceditur . Videtur, quod sacramenta novse legis non contineant gratiam.; contentum enim videtur esse in continente. Sed gratia non est in sacramento , neque sicut in subjecto (quia subjectum gratise non est corpus, sed spiritusj, neque sicut in vase, quia vas est locus mobilis, ut dicitur Physic. (lib. 4, lex. 41, tom. 2). Esse autem in loco non con-

, ART. III.

venit accidenti. Ergo videtur quod sacramenta novse legis non contineant gratiam.

2. Prseterea, sacramenta ordinantur adhoc quod homines per ea gratiam consequantur . Sed gratia,cum sit accidens, non potest trans- ire de subjecto in subjectum. Ergo pro nihilo esset gratia in sacramentis.

3. Prseterea, spirituale non continetur a corporali, etiamsi in eo sit. Non enitn anima continetur a corpore, sed potius continet cor- pus. Ergo videtur, quod gratia, cum sit quiddam spirituale, non contineatur in sacra- mento corporali.

Sed contra est, quod Hugo de Sancto Victore dicit (lib. de Sacram., p. 19, cap. 1) quod sacramentum ex sanctificatione invisibilem gratiam continet.

Respondeo dicendum, quod multipliciter aliquid dicitur esse in alio; inter quos duplici modo gratia est in sacramentis. Uno modo sicut in signo, nam sacramentum est signum gratise. Alio modo sicut in causa, nam sicut dictum est (art. prteced.), sacramentum novse. legis est instrumentalis gratise. causa. Unde gratia est in sacramento novse legis, non qui- dem secundum similitudinem speciei, sicut effectus est in causa univoca; neque etiam secundum aliquam formam propriam et per- manentem, et proportionatam ad talern effec- tum, sicut sunt effectus in causis non univocis, puta, res generatse in sole; sed secundum quamdam instrumentalem virtutem, quse est fluens et incompleta in esse natursd, ut infra dicetur (art. seq.j.

Ad 1 ergo dicendum, quod gratia non dici- tur esse in sacramento, sicut in subjecto, neque sicut in vase, prout vas est locus quidam, sed prout vas dicitur instrumentum alicujus ope- ris faciendi, secundum quod dicitur Ezechiel. 9 : Unusquisque vas interfectionis habet in manu sua.

Ad 2; dicendum, quod quamvis accidens non transeat a subjectoin subjectum, transit tamen a causa per instrumentum aliqualiter in sub- jectum, non ut eodem modo sit in eis, sed in unoquoque secundum propriam rationem.

Ad d, dicendum, quod spirituale existens perfecte in aliquo, continet ipsum et non con- tinetur ab eo. Sed gratia est in sacramento secundum esse fluens et incompletum. Et ideo non inconvenienter sacramentum dicitur con- tinere gratiam.

In hoc articulo nuUam rem novam declarat D. Thomas, sed solum explicat hunc loquendi modum , quo nihil aliud significatur , quam

QV/EST. LXII

sacramenta habere aliquo modo virtulem ad efficiendam gratiam, nam hoc modo dicuntur eam continere, non formaliter, sed in virtute, non principali, sed instrumentali.

ARTICULUS IV.

Utrum in sacramentis sit aliqiia virtus gratise causativa (Infra qusest. 78, art. 4, et 4, d. 1, qucest. 1, et d. 8, art. 3, et Quodl. 12, art. 15).

1 . Ad quartum sic 'proceditur . Videtur, quod in sacramentis non sit aliqua virtus, gratise causativa. Virtus enim gratise causa- tiva est virtus spiritualis. Sed in corpore non potest esse virtus spiritualis, neque ita quod sit propria ei (quia virtus fluit ab essentia rei, et ita non potest eam transcendere) ; neque ita quod recipiat eam ab alio, quia quod recipitur ab aliquo, est in eo per jnodum recipientis. Ergo in sacramentis non potest esse aliqua virtus gratix causativa.

2. Prxterea, omne quod est, reducitur ad aliquod genus entis et ad aliquem gradum boni. Sed non est dare in quo genere entis sit talis virtus {ut patet discurrenti per singula); nec etiam potest reduci ad aliquem gradum bonorum; neque enim est inter minima bona, quia sacramenta sunt de necessitate salutis; neque etiam inter media bona, cujusmodi sunt potenticB animse, qitse sunt qusedam potentix naturales; neque etiam inter maxima bona, quia nec est gratia, nec virtus mentis. Ergo videtur, quod in sacramentis nulla sit virtus gratix causativa.

3. Prxterea, si talis virtus est in sacra- mentis, non causatur in eis, nisi per creatio- nem a Deo. Sed inconveniens videtur, quod tam nobilis creatura stati^n esse desinat sacra- mento perfecto . Ergo videtur, quod nulla vir- tus sit in sacramentis ad gratiam causandam.

4. Prseterea, idem non potest esse in diversis. Sed ad sacramenta concurrunt diversa, scilicet verba et res. Unius autem sacramenti non potest esse nisi virtus una. Ergo videtur, quod in sacramentis nulla sit virtus.

Sed contra est, quod Augustinus dicit super Joan. (80, post med., tom. 9) : Unde tanta vis aquse, ut corpus tangat et cor abluat. Et Beda dicit (inhom. Evangel. quod canitur in octav. Epiphan. In homilario totius anni invenies), quod Dominus tactu suse mundissimse carnis vim regenerativam contulit aquis.

Respondeo dicendum, quod illi qui ponunt, quod sacramenta non causant gratiam nisi per quamdam comomitantiam, ponunt, quod

ART. IV.

in sacramento non sit aliqua virtus, quae ope- retur ad sacramenti effectum, est tamen vir- tus divina, sacramento assistens, qux sacra- mentalem effectum operatur. Sed ponendo quod sacramentum est instrumentalis causa gratise , necesse est simul ponere, quod in sacramento sit qusedam virtus instrumentalis ad inducendum sacramentalem effectum. Et hsec quidem virtus proportionatur instru- mento. Unde comparatur ad virtutem abso- lutam et perfectam alicujus rei, sicut com- paratur instrumentum ad agens principale. Instrumentum enim ut dictum est (art. 1 hujus quffist.) non operatur, nisi in quantum est 7notum a principali agente, quod jjer se operatur. Et ideo virtus principalis agentis habet permanens et completum esse in natura; virtus autem instrumentalis habet esse tran- siens ex uno m aliud et incompletum; sicut et motus est actus imperfectus, ab agente in patiens.

Ad \ ergo dicendum, quod virtus spiritua- lis non potest esse in re corporea per modum virtutis permanentis et completse, sicut ratio probat. Nihil tamen prohibet, in corpore esse virtutem spiintualem instrumentaliter, in quantum scilicet corpus potest moveri ab ali- qua substantia spirituali, ad aliquem effectum spiritualem inducenclum. Sicut et in ipsa voce sensibili est qusedam vis spiritualis ad exci- tandum intellectum hominis, in quantum pro- cedit a conceptione mentis. Et hoc modo vis spiritualis est in sacramentis , in, quantum ordinantur a Deo ad effectum spiritualem.

Ad 2, dicendum, quod sicut motus, eo quod est actus imperfectus, non proprie est in aliquo genere, sed reducitur ad genus actus perfecti (sicut alteratio ad qualitatem), ita virtus in- strumentalis non est, proprie loquendo, in aliquo genere, sed reducitur ad genus et spe- ciem virtutis perfectse.

Ad 3; dicendum, quod sicut virtus instru- mentalis acquiritur instrumento, ex hoc ipso, quod movetur ab agente principali, ita et sacramentum consequitur spiritualem virtu- tem ex benedictione Christi et applicatione ministri ad usum sacramenti. Unde Augusti- nus dicit in quodam sermone de Epiphania : Nec mirum, quod aquam, hoc est, substantiam corporalem ad purificandam animam dicimus pervenire. Pervenit plane etpenetrat conscien- tise universa latibula; quamvis enim ipsa sit subtilis et tenuis, benedictione tamen Christi facta subtilior, occultans vitse causas, ac secreta mentis subtili rore pertransit.

iOO QU;EST. LXII

Ad i, dicendum, quod sicut eadem vis prin- cipalis agentis instrumentaliter invenitur in omnihus instrumentis ordinatis ad effectum, prout sunt quodam ordine unum, ita etiam eadem vis sacramentalis invenitur in verbis et rebus, prout ex verbis et rebus perficitur unum sacramentum.

COMMENTARIUS.

Hunc articulum proposuit D. Thomas ad solvendam prsecipuam difficultatemhujusma- teriee, scilicet, quomodo sacramenta possint efficere gratiam, cum non habeant virtutem ad hunc effectum. Ad quam difficillime res- pondet, esse in sacramentis virtutem instru- mentalem, quse non habet esse permanens, sed transiens ex uno in aliud et incompletum; propter quam imperfectionem, ait in solut. ad i, hanc virtutem, licet spiritualis sit, posse esse in re corporea; et in solut. ad 2, ait, non constitui in aliquo prfedicamento, sed reduci ad genus virtutis perfectse gratiee effectricis Eamdem doctrinam habet D. Thomas q. 6 de Potent., art. 4, et q. 27, de Verit., art. 4 ad 4, et in 4, d. 1, q. 1, art, 4, queestiun. 2 ubi Palud. et Capreol. mentem D. Thom. ex- plicant, prout verba sonant; nimirum, addi sacramentis qualitatem quamdam realem, per quam possint gratiam efficere ; sed differunt inter se, quia Palud. sentit, qualitatera illam esse materialem; in quo sane non satis con- stanter loquitur; nam omnis qualitas corpo- ralis est improportionata ad producendam gratiam; unde illa posita, eadem difficultas superest; est ergo impertinens talis quaUtas. Atque ideo Capreol. dicit, illam esse qualita- tem spiritualem ; sed hoc etiam magnas habet difficultates, quas tetigi, in 1 tom., disp. 31, sect. 5, sciHcet, quomodo qualitas spiritualis possit inhserere in subjecto materiali, cum ex natura sua non possit habere habitudinem et naturalem proportionem cum illo , et ideo non possit magis informare illud, quam possit ahqua potentia animce ferri extra olijectum suum ; quia magis intrinsecus est formse ordo ad suum actum formalem et subjectum, quam sit potentice ordo ad suum actum et objectum. Secundo, quia nulla qualitas potest ex natura sua esse effectiva gratiai habitualis. Si autem non habet hanc virtutem connaturalem , est impertinens, niliilque juvare poterit. Assump- tum patet, quia nec illa qualitas potest natura sua efficere gratiam, per modum virtutis

, ART. IV.

principahs, vel sufficientis in genere causee secundse; quia non est tam perfecta, sicut gratia. Neque etiampotest efficere per modum agentis principalis partialis; quia gratia est altissima participatio divinse naturae. Et ideo in solo Deo potest esse tota virtus principalis ad efficiendum illam , adeo ut neque ipsa gra- tia possit hoc modo concurrere ad efficiendam aliam sibi similem. Denique nec potest con- currere, ut instrumentum connatiirale ; quia hujusmodi instrumentum non agit, nisi media aliqua actione preevia, sibi et effectui ex natura rei proportionata , quaj nulla hic fingi potest, et ideo Cajet. , Soto et alii Thomistse negant hanc qualitatem, et exponunt D. Thomam per virtutem illam intellexisse motionem primi agentis, quod etiam habet difficultates prse- dicto loco tractatas. Fortasse igitur D. Thomas per virtutem hanc instrumentalem intellexit potentiam, quam nos vocamus obedientialem; non enim dixit, hanc potentiam addi sacra- mentis, sed esse in sacramentis; dicitur autem a D. Thoma hsec virtus transiens, quia non censetur esse potentia proxima, nisi quando a Deo elevatur per specialissimum auxilium. Et propterea dicitur non esse in aliquo deter- minato genere, quia non distinguitur a qua- cumque entitate rei; nam si esset specialis qualitas, cur non esset in determinato genere et specie? Denique dicitur illa virtus spiri- tuahs, non formaliter, sed causaliter, quia ad efficiendum spiritualem effectum elevatur.

DISPUTATIO VII.

DE EFFICACIA SACRAMENTORUM NOViE LEGIS AD GRATIAM CONFERENDAM.

Tractavimus hactenus qusestionem, an sit et quid sit sacramentum; consequens esse videbatur, ut de causis ejus disputaremus ; tamen, quia prima omnium est causa finalis, quaj cum effectu coincidit, in his , quse sunt instrumenta ad aliquid agendum, ideo prius a D. Thoma disputatum est de effectu sacra- mentorum, qui est pnecipuus finis eorum; et consequenter disserendum fuit de efficacia, quam sacramenta habent, seu de modo, quo possunt hunc effectum inducere. Quia vero in hac re longe diversam perfectionem habent sacTamenta nova, quam vetera, ideo prius dicemus de novis sacramentis , postea de veteribus.

SECTIO I.

Utrum sacramenta novae legis conferant gratiam ex opeve operato.

1. Vide Euthy., 2 d. Panopl., tit. 1, post medium. — Hsereticonmi error circa effectum sacramentorum. — Multi haeretici negarunt sacramentis omnem virtutem ad conferendam gratiam; ita Mesaliani, qui specialiter de bap- tismo dixerunt nihil valere ad salutem confe- rendam , sed solam orationem sufficere , ut referunt Damasc, hb. de Centum hseresibus, prope finem, et Theodor., lib. 4 hser. fabul., circa finem, quamvis Epiphan., haer. 80, et August., haer. 57, tractantes de Mesalianis, nihil de hoc errore dixerint. Generalius asse- ruerunt hunc errorem Armeni, ut referunt Gaid. Garm. , et Prateol., verb. Armeni. Preeterea hseretici hujus temporis docent, sacramenta non aliter valere ad gratiam con- ferendam, nisi ut objecta, vel signa excitantia fidem, quam solam justificare dicunt; et Hcet interdum vocent sacramenta causas, vel in- strumenta justitiae, tamen ita loquuntur ad decipiendos homines et occultandum errorem; quia re vera sentiunt, non aUter esse causas, quam concionem, vel ahud objectum, quod potest fidem excitare. Addidit prseterea Lu- therus, sacramenta etiam isto modo non posse tollere peccata, sed tantum efficere, ut tegan- tur, vel non imputentur; sed hic error in ma- teria dejustificatione ex professo impugnatur.

2. Sacramenta novx legissunt causa gratise. — Dico ergo primo , sacramenta novee legis esse causas gratise. Hsec conclusio est de fide, nam sub eisdem fere terminis definitur in Trident. Concil., sess. 7, can. 6, 7 et 8, et in sess. 6, cap. 7, dixerat, baptismum esse in- strumentalem causam justificationis. Goncil. etiam Florent. hanc differentiam constituit inter sacramenta antiqua et nostra, quod illa non causabant gratiam, ha3c vero et gratiam continent et digne suscipientibus conferunt. Prseterea in symbolo Niceeno et Gonstanti- nopolitano dicitur : Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum; quibus verbis significatur, per baptismum conferri remis- sionem peccatorum et consequenter etiam gratiam. Et idem traditur in Goncil. Milevit., c. 2, et Arausic. 2, cap. 25, ac denique in Goncil. Senonens., cap. 10, error Lutheri ana- thematis damnatur.

3. Probatur ex Patribus. — Secundo, pro- batur hsec veritas ex Patrum traditione. Gle-

DISPUTAT. VII, SECT. I. 101

mens Alexand., hb. 1, Peedagog., cap. 6, de Baptismo dicit essc gratiam, pcrfectionem, illuminationem et lavacrum, perquodpeccata abstergimus. .Tustinus , qua?st. 56 ad Ortho- doxos dicit , baptismuni multa bona afferre eis, qui baptizantur. Idem late Ghrysostom., hom. de Neophyt., et hom. ad baptizatos , et de Eucharistia habet multa similia homil. 83 in Matth.; Basilius, lib. de Spiritu Sancto, c. 15, dicit, baptismum depurgare animam; et Hom. 1 , de Baptism. dicit, baptismum Ghristi conferre Spiritum Sanctum quem Joannis baptisma non conferebat. Prseterea Leo Pap., serm. 4, de Nativ., inquit : Omni homini re~ nascenti baptismus instar est uteri virginalis, eodem Spiritu Sancto replente fontem, qui replevit et Virginem, ut peccatum., quod ibi evacuavit sacra conceptio, hic solvat absolu- tio. Et similia scribit, serm. 5, atque addit : Virtus altissitni, qux, fecit ut Maria pareret Salvatorem, facit ut regeneret unda creden- tem. Ambros., lib. 4 Luc, cap. cujus titulus est, Gonfirmatio ejusdem exemplo Elissei et Naaman, eamdem tradens doctrinam, illam confirmat exemplo Naaman Syri, jussu Pro- phetae a lepra mundati in aqua Jordanis; lib. 1 de Sacram., cap. 4 : Qui per hunc fontem transiit a terretiis ad coelestia, a peccato ad vitam, a culpa ad gratiam, ab inquinamento ad sanctificationem; et cap. 5, adhibens eamdem figuram Naaman, subdit : Non aqua omnis sanat, sed aqua sanat, quas habet gra- tiatn Christi; non sanat aqua, nisi prius Spi- ritus Sanctus descenderit et aquam illam con- secraverit; et lib. 3, de Spiritu Sancto, cap. 11, dicit : Per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus Sancti spem vitx accipimus seternse. Et similiter docet de Eu- charistia, quod gratiam conferat; lib. 5 de Sacram., cap. 3. Preeterea Gyprian. , serm. de Ablut. ped., et serm. de Goena Dora., eodem modo loquitur de his sacramentis. Idem, epist. 63 et 76, et lib. 3 ad Quir., cap. 65, ad hoc adducit verba illa 1 ad Gor. 6 : Sed abluti estis, sed sanctificati estis. Hieron. etiam, lib. 3, contra Pelag., in princ dicit, baptismum prseterita donare peccata. Idem fere dialog. contra Lucifer. , circa fin., et epist. 83, adOceanum, in princ D. Gregorius, lib. 9, epist. 39; et Augustinus semper consti- tuit differentiam inter vetera et nova sacra- menta, quod illa promittebant Salvatorem, ha3C dant salutem, prsesertim enarratione Psalm. 73, in princ, et lib. 19 contra Faus- tum, cap. 3, dicit hsec sacramenta esse virtute

102 QU;EST. LXII

majora et utilitate meliora; et lib. 1 contra duas epist. Pelag., cap. 3, dicit, baptismum facere novoshomines et omniapeccata delere. Et lib. 2 de Gratia Christi et pecc. origin., cap. 32, addit Baptismum hoc facere per vir- tutem a Christo communicatam ; et plura re- feremus in seq. Hinc etiam Optatus , lib. 5 contra Parmenianum, dicit, baptisma Chris- tianorum Trinitate consecratum, gratiam con- ferre; et Hilar., in id Psahn. 65 : Venite et videte-opera Domini, dicit, per baptismum donari spem vitce et remitti peccata ; sic Lac- tan., lib. 3, cap. 26, dicit, uno lavacro omnia peccata aboleri; et hb. 7, cap. 5, dicit, homi- nem sacro lavacro purificari ; multaque simi- lia leguntur apud TertuUianum, Hb. de Bap- tismo, qui cap. , dicit : Nonne mirandum, lavacro mortem dilui? et cap. 4, alludens ad illud Genes. 1 : Et Spiritus Domini ferehatur super aquas, dicit de Spiritu Sancto : Sancti- ficata natura aquarwn et ipsa sanctificare coepit; et infra : Supervenit enim statlm Spiri- tus de coslis,et aquis superest, sanctificans eas de semetipso, et ita sanctificatse vim sanctifi- candi combihunt. Ad heec Bern. , serm. de Coena Dom., ad hoc dicit esse instituta sacra- menta Christi, ut invisibihs gratia visibili signo prsestaretur; et infra dicit, ipsum sa- cramentum hanc gratiam operari. Ac denique Gaudent., tract.2, in Exod., circa fin. : Adest, inquit, sacramentis suis Christus, cujus virtus inEestimabilis permanet in omnia ssecula.

4. Prohatur ex Scriptura. — Unde ha?c definitio et traditio Ecclesiee fundamentum habet in Scriptura ; nam de baptismo dicitur ad Ephes. 5 : Mundans eam Idvacro aquae in verho vitse; ad Titum 3 : Salvos nos fecit per'lavacrum regenerationis. De Eucharistia, Joan. 6 : Qui manducat hunc panem, vivet in seternum; et propterea dicitur panis vitse et dans vitam; et 1 ad Cor. 10 : Unum corpus sumus, qui d^ unopane et calice participamus. Ubi Greeci habent causalem notam, quia de uno pane, qua significatur, hunc esse effectum hujus sacramenti, ut Theophyl. notavit et alii Grseci. De confirmatione dicitur, Act. 8 et 19, per manuum impositionem dari Spiritwn Sanctwn; et simiUter de Ordine dicitur 2 ad Tim. 2 : Ut resuscites gratiam, quse est in te per impositionem manuum mearum; de pceni- tentia, Joan. 20 : Quorum remiseritis peccata. Unde sumpta sunt illa verba : Ego te ahsolvo; quorum verilas requirit, ut ipse sacerdos per illud sacramentum gratiam conferat, qua re- mittantur peccata. De extrema unctione eo-

, ART. IV-

dem fere modo dicitur, Jacobi 5 : Oratio fidei salvahit infirmum et alleviabit eum Dominus; et si in peccatis est, dimittentur ei. Ubi per orationem fidei, forma illius sacramenti signi- ficatur, quia communi appellatione forma sacramenti solet vocari deprecatio (ut supra dictum est), sed etiam quia illa forma fit per modum deprecationis. Denique de matrimonio licet non sit tam apertus locus, indicatur tamen ad Ephes. 5, et expUcatur traditione Ecclesise, quia est verum sacramentum novse legis et ejusdem rationis cum cseteris. Dices : ex his locutionibus ad summum colUgi posse, adhibitis sacramentis Deum dare gratiam, non vero ipsa sacramenta esse causas gratiee. Respondetur, hic jam attingi qusestionem aUam pertinentem ad modum, quo sacramenta conferunt gratiam ; quam nunc non disputa- mus, sed solum asserimus, ex prsedictis testi- momis coUigi, simpUciter et absolute sacra- menta esse vocanda causas gratise, ut patet ex iUis modis dicendi; per lavacrum, et simi- Ubus, quse in proprietate sermonis causaUta- tem significant. Item vox iUa, instrumentum, qua utitur Trident. Concil., nomen est causee, et Florent. simpUciter causas appeUavit. An vero ille modus explicandi hanc causalitatem sufficiat ad veritatem et proprietatem harum locutionum, dicemus disputatione sequenti.

5. Ratio a priori sumitur ex voluntate Christi. — Quarto, rationibus non potest a priori ostendi heec conclusio melius, quam ostendendo hanc fuisse Christi voluntatem, quia hsec est tota ratio et radix hujus causa- litatis. Congruentise vero sufficiunt, quae in qusest. 60 et 61 adductse sunt ; et re vera supponendo hoc non esse impossibile, quod infra declarabimus, per se notum est, fuisse valde conveniens tum ad nostram utUitatem, tam ad perfectionem legis naturae, tum ad ostendendam efficaciam meritorum Christi, tum denique ad deraonstrandam divinam po- tentiam et sapientiam , erga homines miseri- cordiam, et liberalitatem.

6. Gratia ex opere operantis et ex opere operato. — Atque ex his coUigitur primo, hsec sacramenta conferre gratiam ex opere ope- rato non ponentibus obicem. Quibus verbis eadem res expUcatur, quse in prsecedenti assertione ; ea vero addimus ad declarandum modum loquendi Theologorum, quem sub Usdem verbis retinuit ConcU. Trident., dicta sess. 7, ad confusionem haereticorum, qui Ula verba irrident, tanquam portentosa et bar- bara, quod faciunt, ut rejectis usitatis verbis,

DISPUTAT. VII, SECT. I.

rem etiam obscurent, et acl suos falsos errores pervertant. Theologi vero e contrario, ut lidci veritatem exacte declarcnt, dc verborum cle- gantia nonsuntadmodumsolliciti. Distinguunt ergo duplicem modum obtinendi graliam : priorem vocant ex opere operanlis, qui est, quando obtinetur gratia ex merito, vel ratione propria; dispositionis, prrecise ut est ab ope- rante. In qua fortasse sempcr cst aliquod meritum, saltem de congruo; postcriorem vocant ex opere operato, qui est, quando ratione operis externi, vel sacramenti appli- cati, datur aliqua gratia ultra omne meritum operantis, tam de condigno quam de congruo, ut ex Alexand. Alens., D. Tliom. et aliis nota- vit Gabr., in 4, dist. 1, quajst. 3, in princip. Atque eodem sensu dicit Augustinus, lib. 4, de Baptismo, cap. 24, ipsum sacramentum per se ipsum multum valere, et Cyprianus, serm. de Goena Domini, sacramenta, quantum in se est, sine propria virtute esse non posse. Cum igitur sacramenta sint causa gratise, aliquid gratise conferunt prseter omne meri- tum operantis; conferunt igitur gratiam ex opere operato; requirunt tamen, ut suscipiens non ponat obicem peccati mortalis. Quia cum illo gratia esse non potest; et illud sine volun- tate et dispositione ipsius peccatoris expelli non potest; et ideo non est contra virtutem sacramenti, quod ponenti obicem non confe- rat gratiam, sed potius commune est causis agentibus, ut propter resistentiam passi ab agendo impediantur. De quo dicemus plura infra agentes de dispositione necessaria ad effectum sacramenti.

7. Sacramenta nonconferunt gratiam solum excitando fidem. — Fides interna parentum, ad justificationem ijarvulorum non necessaria. — Secundo sequitur, sacramenta non conferre gratiam, solum excitando fidem, ut novi hae- retici dicunt, quorum error refellitur ex dic- tis. Primo, nam locutiones Scripturse, Conci- liorum et Sanctorum plus significant. Nam esse objectum excitans fidem non satis est, ut baptismus dicatur regeneratio hominis, sicuti Joan. 3, dicitur homo renasci ex aqua et Spiritu Sancto, ubi particula , ex, ut dixi, causalitatem significat, sicut ibidem dicitur : Quod natum est ex carne, caro est. Secundo, quia sicut concio excitat fidem, ita et imago, et exempla, seu bona opera aliorum, quee non •dicuntur conferre gratiam, sicut sacramenta. Tertio, sacramentalia, ut aqua benedicta, ex- citant fidem; unde sequitur juxta hunc hsere- ticorum errorem, posse Ecclesiam instituere

sacramenta quse sint causa gratire, quia potest instituere signa excitantia fidcm. Quarto simi- liter sequitur, sacramenta vetera non minus sanctificasse quam nova , quia etiam erant apta ad excitandam fidem. Quinto sequilur, sacramenta per se non conferre gratiam sus- cipienti, sed cuicumque videnti et conside- ranti, nam illius fidem excitant. Dicent for- tasse, non excitare aliquem ad concipiendam fidem certam de propria justitia, nisi solura suscipientem, et ita hoc esse proprium sacra- mentorura Christi. Sed in primis potius hinc sequitur, hsec sacramenta nemini conferre gratiam, etiam suscipienti. Quia etiam illi impossibile est, quod hanc fidem concipiat certam et absolutam, ut supra dixi. Deinde, si hanc fidem potest concipere qui suscipit sacramenta, et non ahi qui adsunt, ergo aliqua promissio specialis facta est suscipienti, atque adeo sacramentum aliquid confert per se illi, quod non confert aliis; alioqui nulla est ratio, ob quam sacramentum susceptum excitaret hominem ad credendumse esse justum, magis quam sacramentum visum. Sexto, aut loqui- mur de parvulis, aut de adultis; sed de par- vulis, illi non possunt excitari ad actum fidei, ut per se manifestum est et infra dicetur iu materia de baptismo ; et tamen sacramentum confert illis gratiam et fidem ; ergo non con- fert excitando fidem. Dicent fortasse, excitare fidem parentum. Sed hoc est impertinens, quia interna fides parentura non est necessa- ria ad justificationera parvulorum, neque est sufficiens, aut propria causa illius. Alioqui, cum illa fides per se loquendo supponi possit ante baptismum parvuli, et aliis modis exci- tari, possent justificari parvuli sine baptismo. Si vero loquamur de adultis, sacramenta, ut in eis habeant effectum, supponunt fidem; propter quod dixit Christus, Matth. ult. : Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; et Philippus, Act. 8 : Si credis ex toto corde, licet. Et preeter eam fidem, quce supponenda est, ut conveniens et necessaria dispositio, nulla alia est necessaria, quse per sacramen- tum fiat; ergo vel sacramentum per se nihil facit, si sola fides justificat, ut haeretici dicunt; quia sicut supponitur fides, ita et jus- tificatio facta per fidem; et quamvis demus sacramenta excitare fidem, non tam erit ad conferendam justitiam, quam ad exercendam justitiam acquisitam ; vel certe, si sacramenta justificant, id non faciunt tantum excitando fidem, sed verum donum justitiee conferendo. 8. Fides, podnitentia, sacramenta suo quo-

104 QUyEST. LXII

que modo concurrunt ad justificationem. — Contra hanc veritatem objiciunt multa hsere- tici, sed omnia eo tendunt, ut probent, nos per solam fidem justificari ; nam ex hoc prin- cipio suum errorem inferunt; sed alienum esset a nostro instituto ad illam nunc qusestio- nem derivare sermonem. Primum quidem , quia in materia de justificatione proprium liabet locum. Deinde, quia eadem testimonia, quibus heeretici utuntur, possunt facile contra illos retorqueri ; quia non sunt pauciora Scrip- turae loca, nec minus clara, in quibus sacra- mentis tribuitur nostra justificatio, quam fidei ; ergo, vel utrisque attribuant, aut utris- que negent nostree justificationis effectum. Veritas ergo est omnia heec requiri, et suo modo concurrere ad nostram justificationem, fidem, ut fundamentum; pcEnitentiam et di- lectionem, ut dispositionem ; sacramenta, ut instrumenta, sicut Concil. Trident., sess. 6, cap. 7, declaravit. Denique dicitur, etiam illationem heereticorum esse ineptam, ut os- tendi; quia si sola fides justificat, vel est sermo de actuali, vel de habituali ; si de habi- tuah, etiam si illud verum esset, possunt sacramenta justificare infundendo habitum fidei; si de actuali, non poterunt sacramenta justificare parvulos, neque etiam adultos, quia in his supponunt fidem, non faciunt, neque augent per se loquendo.

9. Unum vero Scripturee testimonium per

se difficile, quodque videri potest propositse

veritati contrarium, hoc loco explicandum

est; ait enim Petrus, 1 can., cap. 3 : Octo

animas (loquitur de diluvio) salvse factx sunt

per aquam. Quod et vos nunc similis formse

salvos facit haptisma, non carnis depositio

sordium, sed conscientise bonx interrogatio in

Deum per resurrectionem Jesu Christi. Qui-

bus verbis significat, baptismum non salvare

hominem per externam lotionem, sed ratione

bonaj conscientise et interioris fidei. Cujus tes-

timonii difficultatem auxit Augustinus tract.

80, in Joan., ubi tractans illa verba : Vos

mundi estis propter sermonem meum, interro-

gat, cur non dixerit propter baptismum ; et

respondet, quia ipse baptismus non habet,

quod sanctificet, nisi a verbo Christi, et sub-

jungit : Non quia dicitur, sed quia creditur.

Et statim citat prsedicta verba Petri et alia

Scripturse testimonia, in quibus justificatio

tribuitur fidei. Unde serm. 30, de Verbis

Dom., ait : Baptismus qui semel adhibetur per

fidem mundat; et statim testimonium Petri

allegat. Similia habentur, lib. Q. novi et vet.

, ART. IV.

Testam., q. 59; et siraiiem doctrinam habet Lanfrancus, lib. de Eucharist., circa med., et Guitmundus, lib. 2 de Verit. Eucharist., circa finem, et Algerus, Ub. 3 de Eucharist. cap. 7, ubi tractans preedictum locum Petri ex Pros- pero, in Hb. Sent., citat heec verba : Verus baptismus constat non tam ablutione corporis, quam fide cordis.

10. Prima explicatio. — Secunda explica- tio. — Tertia explicatio. — Ad locum Petri respondetur primo, in illis verbis : Vos nunc similis formse salvos facit baptisma, docere fidei veritatem a nobis propositam, quam non negat in sequentibus verbis; sed explicat, unde baptismus habeat hunc effectum , vel qua mente et dispositione suscipiendus sit, ut illum habere possit ; et prior quidem pars illo- rum verborum, sciUcet : Non carnis depositio sordium, perspicuum habet sensum, scilicet, non ideo baptismum salvare hominem, quia corpus mundat; posterior vero pars, scilicet, sed conscientise bonx interrogatio in Deum, obscura est; unde alii legunt, stipulatio in Deum, quse vox contractum veJ pactum signi- ficat. Unde primus sensus est, baptismum salvare, non ex virtute, quam habet ad mun- dandum corpus, sed quia ex pacto, vel pro- missione divina, vim habet ad mundandam conscientiam. Hoc videtur indicare Basilius, lib. de Spiritu Sancto, cap. 15, dicens : Si qua est gratia in aqua, non est ex ipsius aquds natura, sed ex Spiritus prscsentia; non enim est baptismus depositio sordium corporis, sed conscientise bonae interrogatio in Deum. AUi legunt inquisitio, ut sit secundus sensus, bap- tismum salvare non propter effectum, quem habet in corpus, sed quia fapit hominem in- quirere, seu procurare bonam conscientiam apud Deum. Ita Cajetanus ibi, et in idem fere redit, quod significat Erasm., baptismum efficere, ut bona conscientia bene respondeat apud Deum. Itaque juxta priorem exposilio- nem, explicatur iUis verbis, unde sit virtus baptismi; juxta hanc vero posteriorem, ex- plicatur effectus ejus ratione cujus nos sal- vare dicitur. Utraque vero iUud difficultatis patitur, quod vix potest verbis Petri accom- modari, preesertim prout in vulgata lectione leguntur. Tertius ergo sensus est, baptismum salvare, non ut sumitur ad mundandum cor- pus, sed ut sumitur ad mundandam animara et cura dispositione ad hunc effectum accora- raodata, quse ideo indicata est per interro- gationem bonee conscientise apud Deura, quia fit aUusio ad consuetudinem Ecclesiee, in qua

DISPUTAT. VII

interrogatur baptizandus, an velit baptizari, et an renuntiet Salhana?; et per se, vel per susceptorera respondet : Volo, abrenuntio. Sic Philippus, Act. 8, priusquam Eunuchum baptizaret, interrogavit eum : Si creclis ex toto corde, licet. Per hanc ergo interrogatio- nem significatur, qua intentione et disposi- tione suscipiendum sit baptisma , ut salvet. Quam expositionem indicarunt Glossse et Gagneius ibi.

1 1 . Augustinus explicatur. — Ad Augusti- num similiter respondetur, non solum aliis, sed etiam illo loco, aperte docere aquam bap- tismi habere virtutem admirabilem : Ut cor- pus tangat, et cor ahluat. Unde, cum subdit, hanc vim habere a verbo, non cjuia dicitur, sed cjuia creditur, non potest intelligere, hanc vim provenire ex fide suscipientis, qu£e per baptismum excitatur, ut hseretici dicunt; quia ibidem ait, eamdem virtutem habere in parvulis, qui non sunt capaces istius fidei ; ahqui ergo exponunt, per verbum Christi non intelligere Augustinum formam baptismi, sed institutionem baptismi a Christo factam ; nam quia illa creditur in Ecclesia, et in hac fide baptismus applicatur, ideo baptismus habet hunc effectum. Ita Ruard., art. 1, versus finem. Sed Augustinus aperte loquitur de verbo, quo consecratur sacramentum. Item institutio non dat aquee virtutem, quia credi- tur, sed quia ab ipso Christo efficaciam habet. Dices , hoc esse verum de fide ipsius ministri, quse non est necessaria, ut infra dicetur; se- cus vero esse de fide Ecclesise, qufe neces- saria videtur. Sic enim exponit Bonaventura, in 4, d. 3, 1 p., art. 1, quaest. 3, quse expositio tam potest explicari verbo formse, quam verbo institutionis ; tamen neutro modo videtur satisfacere, quia virtus baptismi non manat a fide Ecclesise, sed a solo Christo et passioneejus, ut notavitPaIud.,d. 1,qu8est. \ , art. \ . Unde, si per impossibile nulla esset fides in Ecclesia, et applicaretur baptismus juxta Christi institutionem, haberet baptis- raus suum effectura; ergo non llabet hunc effectura, quia creditur in preedicto sensu, scilicet ab Ecclesia. Alii exponunt de fide suscipientis , ita ut illa causalis non reddat originalem causam hujus virtutis, sed solum dispositivam ex parte suscipientis. Qui sen- sus esset probabilis, si esset sermo de adultis ; tamen parvulis nullo modo potest applicari, quia illi non sunt capaces fidei actualis ; ha- bitualis vero non est in eis dispositio, sed effectus baptismi. Sensus ergo est, quem

SECT. II.

D. Thomas supra tetigit, qusest. 60, art. 7, ad 1 , aquam baplismi habere vim sanctifi- candi, ut conjungitur verbo Christi, id est, formaj, per quam veluti consecratur ablutio et conslituitur in esse sacramenti; verbum aulem forma; dicitur haljere hanc virtutem, quia creditur, non subjective (ut sic dicam) sed objective, id est, quia fidei Christi profes- sionem in se continet. Ita ut sensus sit, hasc verba assumpta esse ad hunc effectura, non propter raaterialera sonura, sed propter fidei mysterium, quod continent, et omnibus cre- dendum proponunt. Unde subditibid. Augus- tinus : Nam ipso et in verbo aliud est virtus transiens, aliud virtus manens. Et ad hunc raodum sunt explicandi alii auctores supra citati. Secundura autem Augustini testimo- niura facilius est, nara illa verba, haptismus per fide?n mundat , intelligi possunt de fide viva et in genere causae formalis. Nam bap- tismus conferendo fidem vivam , per eam mundat animara. Qui sensus explicatur latius in alio locoQusest. veteris et novi testamenti.

SECTIO II.

Utrum omnia sacramenta legis novae virtutem habeant conferendi gratiam habitualem, et virtutem,ac dona, quse illam consequantur.

1 . Nomine gratise habitualis intelligere pos- suraus, vel gratiara priraam, vel secundara, vel aliquod ejus augraentura , vel denique abstracte loqui possuraus de gratia in com- rauni, abstrahendo a priraa vel secunda, vel augraento ejus. Supponamus ergo nonnulla, quse certa sunt.

2. Prima suppositio. — Primum est, omnia sacramenta novse legis conferre gratiam ha- bitualem , omnibus non ponentibus obicem , abstracte loquendo, sive illa gratia sit prima, sive secunda ; et in hoc sensu existirao, hanc conclusionem esse de fide, hoc enira sensu de- finiunt Concil. Trident. etFlorent. sacraraenta novse legis conferre gratiara quam conti- nent, et in ea conveniunt Theologi omnes ; atque eam probant omnia adducta prEeced. sect., et facile potest fieri inductio, nara bap- tismus et poenitentia non possent remittere peccatum originale, vel mortale, nisi gratiam darent; confirmatio, cura det Spiritura Sanc- tura, necesse est ut det etiam gratiam; Eu- charistia, cura charitatera nutriat, atque nos Christo magis uniat, necesse est ut gratiam conferat; atque eadem ratio est de cseteris

QU^ST. LXII, ART. IV.

sacramentis, omnia enim instituta sunt prop- ter veram hominis sanctificationem. Nam licet singula ad proprios effectus sint instituta, ut infra dicemus , omnium tamen principalis causa et maxime connaturalis est gratia sanc- tificans, et ideo in omnibus commune est, ut hanc gratiam conferant.

3. Secunda suppositio. — Secundo est cer- tum, omnia hsec sacramenta posse conferre augmentum gratise, si suscipientem inveniant in gratia jam constitutum. Hsec etiam est communis omnium sententia et sequitur evi- denter ex prima asserlione et ex definitione Concil. Trident., sess. 7, can. 7 : Si quis dixerit, non dari gratiam per hujusmodi sa- cramenta semper et omnihus, quantum est ex parte Dei, sed aliquando, et aliquihus, etiam si rite ea suscipiant, anathema sit. Ex hac enim definitione sequitur, hsec sacramenta semper et omnibus suscipientibiis dare ali- quam gratiam, si non ponant obicem; constat autem eum, qui accedit in gratia ad susci- piendum quodUbet sacramentum, ex eo ca- pite non ponere obicem, sed potius accedere optime dispositum ; ergo semper potest reci- peregratiamsanctificantem; ergo augmentum grati8e;namille, qui jam est ingratia consli- tutus, non est capax novse gratiai prima?, sed solius augmenti. Quinimo hac ratione proba- tur, semper consequi augmentum gratige eum, qui in gratia constitutus sacramentum suscipit, quia ille non potest obicem ponere supposito eo statu et perseverantia in illo, ut ex his, quse statim dicemus de disposi- tione, apertius constabit.

4. Tertia suppositio. — Baptismus et poeni- tentia ad primam gratiam, reliqua vero ad augmentum gratise instituta sunt. — Tertio est certum, non omnia sacramenta novee le- gis esse per se, et ex propria ac specifica ratione instituta ad dandam gratiam primam, neque omnia ad dandum augmentum gratiae; sed qusedam per se esse instituta ad dandam primam gratiam, alia vero minime, sed tan- tum ad augmentum. Probatur et explicatur, quia baptismus et poenitentia secundum fidem instituta sunt ad remittendum originale, vel mortale peccatum, quod non tollitur, nisi per primam gratiam; ergo necesse est, ut hfec sacramenta per se sint instituta ad primam gratiam conferendam. E contrario vero, con- firmatio instituta est ad dandum Spiritus Sanctus robur et augmentum ; et ideo per se non est instituta ad primam gratiam, sed ad ejus augmentum conferendum. Et eadera ra-

tio est de Eucharistia, qua3 per se instituta est ad nutriendam charitatem secundum pro- priam et specialera rationera; an vero secun- dura aliquera ahura modura hoc sacraraentum sit institutum ad dandam primara gratiam, ut aliqui opinati sunt, dicemus postea de illo disserentes. De aliis vero tribus sacraraentis, cura certum sit, non fuisse per se instituta ad tollendum peccatum originale, vel mortale, ex consequenti etiara est certum, per se et ex vi propricB ac specialis institutionis, non ha- bere, quod graliara priraara conferant, sed tantura augmentum ejus. Ex qua inductione sumi facile potest ratio a priori hujus verita- tis, quia non omnia sacraraenta sunt instituta ad eundem finera , sed unumquodque habet suum propriura raunus distinctum ab alio. Qucedam autem sunt propria quorumdam sa- cramentorum munera, qucie per se requirunt prirase gratiaj infusionem; alia vero illara potius supponunt, et sauctius ac dignius fiunt per augmentum ejus; ergo merito sunt insti- tuta quffidam sacramenta ad dandam primam gratiam per se, qucedara ad augmentura.

5. Utrum per aliquod sacramentum detur prima gratia. — Ratio duhia in adultis. — Objectio. — Responsio. — His ergo tribus existentibus certis, tria alia in dubiura pos- sunt revocari. Priraura est, an in re ipsa detur aliquando prima gratia per aliquod sa- cramentum per propriam efficientiam sacra- raentalem et ex opere operato. Quidara enira Theologi negant, sacranientura posse unquam habere hunceffectura, saltera in adultis; nam de parvulis certa fides est, baptisraura posse habere in eis hunc effectum, et solura illum. Priraura constat ex traditione Ecclesiee, de qua dicemus latius in raateria de baptismo. Secundum vero constat, quia ante baptisma- lera eharacterem nullus est capax gratiee sa- craraentalis; parvuli ergo, nisi prius baptis- raum recipiant, non possunt recipere aliud sacramentura, nec effectum ejus; si autem recipiunt prius baptismura, necesse est, ut primam gratiam per illum suscipiant. De adultis ergo fundamentum esse potest, quia non sunt capaces primae gratiffi, nisi sint con- triti, Deuraque super orania diligant; si au- tera hujusmodi dispositionera habeant, per illam justificantur et gratiara priraam reci- piunt ; ergo nunquam illara recipiunt per sa- craraentura, quia vel accedunt ad illud con- triti, vel non : si non, nullam gratiam reci- piunt; si vero prius fuere contriti, jam prius fuere justificati, quam ad sacramentum acce-

DISPUTAT.

derent ; ergo non accipiunt per illud gratiam primam, sedsolum gralipc augmentum. Solum fingi posset eventus quidam medius, scilicet quod in eodem instanti incipiat liomo contri- tionem habere, in quo consummatur sacra- mentum. Sedquiahic casus cst accidcntarius, et regulariter ac humano more fere non po- lest accidere, ideo morali modo loquendo, negatur sacramenta habere hunc effectum. Vel dici potest juxta hanc sententiam, in eo etiam casu contritionem antecedere ordine naturae, ut dispositionem ad sacramentum, et illi respondere gratiam primam, qua3 daretur ex dispositione operantis, etiam si sacramen- tum non adesset; statim vero in secundo signo naturse dari aliquos gradus gratiaj ra- tione sacramenti per modum augmenti. Quod si objicias, hoc videri contrarium institulioni saltem eorum sacramentorum, quse diximus, per se primo esse ordinata ad dandam pri- mam gratiam. Responderi potest, non esse contrarium; quia, ut sacramenta sint insti- tuta per se ad hunc effectum primee gratiee, satis est, ut non detur, nisi in ordine ad ali- quod sacramentum, seu per votum ejus, quod in contritione includitur, quandocumque per illam datur prima gratia et remissio peccati. Et haec opinio sic explicata est Gabr., Major., Petri Soti et aliorum, qui negant, baptismum, aut poenitentiam habere virtutem ad facien- dum hominem ex attrito contritum ex opere operato, qnos infra suis locis in particulari referemus.

6. Sacramenta vim liahent conferendi ali- quando primam gratiam. — Nihilominus di- cendum est, habere sacramenta virtutem conferendi aliquando primam gratiam; quse est communior sententia Doctorum disputan- tium de baptismo et confessione, ut suis locis videbimus. Ratio vero est illa supra adducta, quod sacramenta aliqua sunt per se instituta ad toUendum peccatum, quod ex natura rei habet formalem oppositionem cum gratia et nonnisi per illam expelKtur; ergo necesse est, quod saltem hsec sacramenta aliquando ex- pellant peccatum et conferant primam gra- tiam ex opere operato; alias nunquam effice- rent propria virtute illum effectum, propter quem sunt instituta. Nec satis est dicere, quod datur haec prima gratia per contritio- nem, ut continet sacramentum in voto; quia, licet hic modus conferendi gratiam verus sit, quando contingit haberi contritionem ante sacramentum, tamen si hoc semper est ne- cessarium, nunquam sacramentum habebit

VII, SECT. II. 107

suum cflectum ex operere operato , nec ex propria cfficacia sacramcntorum ; quia con- tritio, quui antecedit susceptionem reaiera sa- cramenti , etiam si dicatur sacramentura in voto includere, tamen non confert gratiam ex operc operato, ut infra dicam, sed solura juxta mcnsuram dispositionis operantis; ergo, si semper necesse est, quod pra^cedat prima gratia data per contritionem , nunquam sa- cramentum habebit vi sua proprium suum effectum; unde respectu illius quodammodo frustra esset talis institutio; nunquara enim assequeretur suum primarium finem, sed as- secutum semper supponeret. Ex quo etiam fieret, ut sacramentorum institutio non con- tulisset hominibus faciliorem aliquam viam obtinendi primam gratiam, quam sine sacra- mentis haberent; quod etiam est contra finem horum sacramentorum. Quocirca negandum est, necessariam semper esse contritionem ad consequendum per sacramenta hujusmodi effectum, sed sufficere interdum attritionem, ut in materia de baptismo et latius de poeni- tentia dicturi sumus.

7. An omnia sacramenta habeant ex vi ins- titutionis suse dare primam gratiam. — Ob- jectio. — Responsio. — Secundum dubium est, an omnia sacramenta sub aliqua ratione habeant per se et ex vi institutionis suse, pri- mam gratiam conferre. Quibusdam enim ne- cessarium hoc videtur propter definitionera Concil. Florent. et Trident. docentium, sa- cramenta novce legis conferre gratiam et con- tinere illam, quod necesse est intelKgi cle prima gratia ; nam si aliqua tantum haberent vim ad augendam, vel intendendam gratiam, de iUis non posset simpliciter verum esse, quod gratiam contineant et illam conferre possint, tum quia gratia simpliciter dicta non significat solum intensionem gratise, sed ab- sokite gratiam, quoad totam substantiam ejus ; tum etiam quia conferre gratiam, non signi- ficat augere, sed dare illam simpliciter et absolute. Confirmatur, quia horao non dicitur mereri gratiam, sed tantum augmentum gra- tise, quia non potest mereri gratiam primam; ergo, si aliqua sacramenta possent tantum augere gratiani et non conferre primam gra- tiam, illa non dicerentur simpHciter continere gratiam, vel conferre illam, sed tantum se- cundum quid, vel posse gratiam augere ; ergo necesse est ut fateamur, omnia sacramenta habere virtiitem ad conferendam primam gratiam. Unde cura illam non habeant, nec habere possint nisi ab institutione , conse-

108 QU^ST. LXII

quenter dicendum est, aliquo niodo, seu sub aliqua ratione habere hanc virtutem ex vi suse institutionis. Quod si inquiras, quomodo hoc non pugnet cum tertia assertione supra posita, quam certam et ab omnibus receptam esse diximus. Responderi potest, in sacra- mentis posse considerari, aut genericam ra- tionem sacramenti novse legis, aut specifi- cam; in tertia ergo assertione solum dictum est, non omnia sacramenta secundum pro- prias et specificas rationes esse instituta ad conferendam primam gratiam ; huic autem veritati non repugnat, quod secundum gene- ricam rationem sacramenta novee legis omnia sint instituta ad hunc effectum ; atque ita sub hac ratione generica dicuntur habere vim per se et ex institutione sua ad primam gratiam conferendam.

8. Sed hsec sententia nobis non probatur, propter sequentes causas. Prima, quia nullo vel debilissimo nititur fundamento. Nam cum Concilia dicunt, sacramenta novse legis con- tinere gratiam, aut dare illam, nonloquuntur de prima gratia, sed absolute, praecise et abstracte de gratia, sive prima sit, sive se- cunda. Quod patet, tum ex Concil. Florent., nam, poslquam dixit, nostra sacramenta con- tinere gratiam et illam digne suscipientibus conferre, subdit : Per baptis7mim enim spiri- tualiter renasciniur; per confirniationem au~ gemur in gratia et roboramur in fide; renati autem et roborati, nutrimur divina Eucha- ristix alimonia. Cum ergo Concilium hsec verba proferat, ut continentia sufficientem explicationem et probationem generalis con- clusionis prius positse , necesse est , ut per gratiam intellexerit vel primam vel secun- dam ; tum etiam, quia Concil. Trident., sess. 7, can. 6, cum dicit, sacramenta novas legis con- tinere gratiam, addit illam particulam : Quam significant; non omnia autem sacramenta significant gratiam primam, sed vel hanc, vel augmentum ejus; tum denique, quia secunda gratia, seu quilibet gradus gratiae, est vera gratia, sicut quilibet gradus caloris est calor, unde in Scriptura , qui in gratia cressit, justi- ficari dicitur, juxta illud Apocal. ult. : Qui justus estjjustificetur adhuc; Eccles. \8 : Ne verearis usque ad mortem justificari; Et Ja- cob. 2 : Ex operibus justificatur homo. Quse testimonia de augmento gra tia3 exposuit Concil. Trident., sess. 6, cap. 10; ergo ex eo dogmate Conciliorum, quod sacramenta habent virtu- tem ad conferendam gratiam, non potest col- ligi, omnia habere vim ad dandam gratiam

, ART. IV.

primam, sed absolute, vel primam, vel se- cundam.

9. Sacramenta singulatim, non generatim a Christo instituta sunt. — Secunda causa est, quia illa metaphysica distinctio, de sacra- mento secundum genericam, vel specificam rationem, etiam est sine fundamento conficta ; quia sacramenta sub nulla ratione habent vim ad conferendam gratiam, nisi ex institutione ; Christus autem nullam institutionem sacra- mentorum fecit secundum genericam ratio- nem, seu generalem omnibus. Ubi enira talis institutio tradita est? vel quo fundamento affirmari potest? Soknn ergo instituit singula sacramenta ad suos speciales fines et effec- tus ; et ex institutione singulorum ortum est, ut omnia et effectus eorum inter se conveniant in aliquibus communibus rationibus, quas in- tellectus abstrahere potest, ac preecise consi- derare, quod ad nostram speculationem per- tinet, non ad practicam et moralem institu- tionem, quee per se respicit particularia et propiios ac determinatos fines, non vero generales rationes, nisi quatenus in specificis continentur; ergo ex institutione sacramen- torum non potest coUigi, quod secundum communem rationem sacramenti habeant ali- quam propriam virtutem, prseter illam, in qua conveniunt, ratione proprinrum et spe- cialium institutionum singulorum sacramen- torum. Ex quibus solum potest colhgi con- venienlia in causalitate gratiae, abstrahendo a prima vel secunda. Confirmatur, quia ahas omnia sacramenta novse legis, saltem secun- dum rationem genericam, essent per se insti- "tuta ad delendum peccatum mortale; quod est alienum a communi doctrina et ab omni antiqua traditione. Item, alias quodlibet eo- rum posset per se et ex intentione assumi ad hunc effectum, saltem quando non posset applicari sacramentum poenitentise. Unde pro- babile fieret, tunc posse sacramentum sumi cum sola attritione cognita; quia per se, ac prsecipue sumitur, ut primam gratiam con- ferat. Denique sequitur, singula sacramenta habere per se duos effectus gratise : unum ex ratione generica, scilicet primam gratiam; alterum ex ratione specifica, scilicet inten- sionem. Unde fieret, sacramentum semper dare diversos gradus gratise, ratione generis et speciei ; quia si homo accedit ad sacramen- tum jam justificatus, recipit augmentum gra- tise , ratione sacramenti talis speciei ; non privabitur autem alio fructu, ut respondet rationi genericse, quia sacramentum per se

DISPUTAT.

institutum ad dandam primam gratiam, si inveniat subjectum gratum, non privabitur effectu, sed dat aliquod augmentum loco pri- mse gratiae; ergo idem erit de sacramento quolibet secundum genericam rationem, si secundum illam institutum est ad primam gratiam conferendam. E contrario vero, si accedens ad sacramentum est in peccato, re- cipiet primam gratiam per sacramentum, se- cundum genericam rationem ejus, et tunc jam erit subjectum dispositum, ut idem sacra- mentum secundum rationem specificam ali- quod augmentum gratiee illi tribuat. Heec autem omnia absurda sunt et sine funda- mento.

10. Tertia causa, propter quam potest hsec sententia improbari, est, quia ex nullo effectu sacramentorum coUigi potest hic modus insti- tutionis, seu causalitatis per se primse gratiee, ut ex dicendis disputatione sequenti magis constabit. Dicendum ergo est, non omnia sa- cramenta per se esse instituta, neque sub ratione specifica, neque sub ratione generica ad primam gratiam conferendam. Quod satis probatum est ex dictis contra prsecedentem sententiam.

1 \ . Ati omnia sacratnenta possint aliquando conferre primam gratiayn. — Sed nunc in- surgit dubitatio tertia, an de facto omnia sa- cramenta possint aliquando conferre primam gratiam. Et ratio dubitandi oritur ex prseced. dubio. Nam aliqua sunt sacramenta, quee non sunt instituta ad dandam primam gratiam, ut dictum est; ergo illa nunquam poterunt conferre hujusmodi gratiam. Patet conse- quentia , quia sacramenta solum ab institu- tione habent, quod gratiam conferre possint; ergo seclusa institutione non possunt illam conferre. Atque ita sentiuntomnes, quinegant confirmationem , extremam unctionem , aut Eucharistiam, facere hominem ex attrito con- tritum, quos commemorabimus tractando de singulis sacramentis.

12. Nihilominus contraria sententia et ma- gis pia est et probabilior, quam D. Thomas ubique docet tractando de singulis sacramen- tis, ut suis locis videbimus, quem et discipuli ejus et multi alii sequuntur, quos ibidem re- feremus, ne cogamur in multiplicandis et re- petendis allegationibus prolixiores esse. Ratio autem generalis solum est, quia omnia heec sacramenta sunt per se instiluta ad dandum aliquem gradum gratise; ergo, si subjectum non habet dispositionem repugnantem actua- liter gratiee, semper illum conferent vel per

VII, SECT. 11. 109

modum augmenti, si subjectum sit jam gra- tum, vel per modum primse gratia», si subjec- tum nondum erat justificatum. Probatur con- sequentia , quia, si homo bona fide accedat ad sacramentum, putans se esse justificatum, non peccat, et consequenter non ponit actua- lem obicem gratice. Rursus, si cum tali bona fide habet attritionem peccati, est ita dispo- situs, ut ex parle subjecti non repugnet pec- catum expelli et gratiam infundi; ergo ex parte etiam sacramenti non repugnabit ex defectu virtutis et institutionis, dare gratiam primam. Probatur hsec ultima consequentia, quia non est minoris virtutis augere gratiam, quam illam infundere ; neque primus gradus grati» est excellentior, quam secundus; ne- que activitas sacramenti per se requirit ex parte subjecti, nisi solam non repugnantiam cum capacitate obedientiali. Et explicatur a simili. Nam sacramenta per se instituta ad dandam primam gratiam, quando eam jam infusam inveniunt, augent illam, quamvis non sint per se instituta ad augendum ; ergo e contrario, sacramenta per se instituta ad augendam gratiam, quando illam non inve- niunt infusam, infundent illam, si aliunde obicem non invenerint; est enim eadem ratio, ex qua facile est respondere ad rationem du- bitandi in principio positam; necesse est enira, ut totus hic effectus manet ex Christi institutione, ut argumentum concludit; tamen non est necesse, ut ex tali institutione sit sa- cramentum per se ordinatum ad hunc effec- tum, sed solum ex accidenti; sicut enim baptismus non fuit ordinatus ex sua institu- tione ad dandum gratiee augmentum, sed tantum ex accidenti. Itaque voluit Christus, ut hsec sacramenta per se et ex intentione non sumantur ad hunc effectum ; si tamen contingat sumi ad proprium effectum, non tamen in gratia, sed cum dispositione non re- pugnante, sed sufficiente ad gratiam, tunc illam conferent loco illius gradus graticB, quem per modum augmenti datura essent, si subjectum esset antea justificatum.

13. Virtutes et clona Spiritus Sancti in- funduntur, vel augentur per sacramentum, modo per se, modo ex accidenti. — Ex dictis hactenus constat, quid dicendum sit de vir- tutibus infusis et donis Spiritus Sancti quse habitualem gratiam comitari solent, an scilicet haec per sacramenta infundantur, aut augean- tur. Dicendum est enim ex communi omnium sententia, heec omnia infundi, vel augeri cum gratia ipsa, servata proportione. Itaque si

ilO QU^ST. LXII

per sacramentum infunditur prima gratia per se, vel ex accidenti, eisdem modis infun- duntur virtutes et dona, et in eodem gradu, in quo infunditur gratia ; atque idem est pro- portionalitcr de augmento. Ita sentiunt om- nes Theologi, et coUigi potest ex discursu Concil. Trident., sess. 6 et 7, definit homines justificari per susceptionem gratise et dono- rum, quam inferius vocat justitiara, quee est unica causa formahs nostrsejustificationis; et hujus instrumentalem causam dicit esse bap- tismum; in sessione vero septima definit, omnia sacramenta conferre gratiam; intel- ligit ergo de gratia justificationis, ut ibidem loquitur can. 4, eamque gratiam et justitiam appellat can. 6; ergo sub gratia, quse est effectus sacramentorum , includuntur virtu- tes et dona. Ratio etiam hoc convincit, quia virtutes et dona sunt veluti passiones, seu proprietates consequentes gratiam ; sed qui dat formam , dat consequentia ad formam, prcecipue si sit agens perfectum. Et hsec ratio etiam probat infundi hsec dona per sacra- menta cum proportione debita, quia proprie- tas, quffi comitatur formam, si debito modo fiat, infundi debet cum perfectione, inten- sione vel remissione proportionata formse, et hoc pertinet ad perfectum statum ipsius gra- tiae et totius supernaturalis justitise.

14. Objectio. — Solutio. — Otnnia sacra- menta primario respiciunt gratiam sanctifi- cantem. — Dices : aliquando potest homo acce- dere ad sacramentum magis dispositus ad augmentum fidei quam charitatis, vel tem- perantise quam justitise, et sic de cseteris. Item quaidam sacramenta videntur principa- lius instituta ad perfectionem unius virtutis, quam alterius, ut confirmatio ad robur fidei, Eucharistia ad nutritionem charitatis, extre- ma unctio ad firmitatem spei. Respondetur, dispositionem suscipientis, pensatis omnibus, considerandam esse in ordine ad infusionem, vel augmentum gratiae habituahs. Nam, hcet hsec dispositio sit actus alicujus virtutis, et interdum ex multis et variis actionibus coa- lescat, tamen moraliter considerata, sufficiens est ad consequendos tot gradus gratiee per sacramenta, et consequenter sufficit ad eos- dem gradus in cseteris virtutibus et donis, quia heec dantur concomitanter cum ipsa gra- tia. Et in hoc eadem est ratio et proportio sacramentorum omnium ; nam licet per auxi- lia actuaUa qusedam sacramenta magis juvent ad actus quarumdam virtutum, quam alia- rum, tamen infusione gratiEe habitualis om-

, ART. IV.

nia primario respiciunt gratiam sanctifican- tem, et consequenter virtutes et dona, quse illara coraitantur. Unde Ucet fortasse gratiam habitualem conferant ahqua sacramenta prin- cipaliter propter ahquos speciales actus vir- tutum, tamen hoc ipso quod gratiam confe- runt, dant etiam consequenter virtutes et dona cura debita proportione. Quod etiam juvare potest ad perfectum usura cujushbet virtutis; quia virtutes omnes connexae sunt et se mutuo juvare possunt.

SECTIO III.

Utrum sacramenta couferant aliquam specialem gratiam proeter gratiam virtutum et donorum, et quid illa sit.

4 . Sacramentum suam quoque gratiam sa- cramentalem efficit. — Quse hactenus dixi- mus, communia sunt omnibus sacraraentis. Sequitur, ut exphceraus, quo modo in hoc efFectu differant. In qua re Theologi omnes conveniunt, habere singula sacraraenta pro- prias sacramentales gratias, quas efficiunt. Ita docentD. Thom. hic, et in 4,^.1, queest. 1 , art. 4, quaestiun. 5, et D. Bonavent., art. 1, quaist. 6; Richard., art. 4, qusest. 4, et re- Hqui Theologi; et Alens., 4 part., qusest. 8, memb. 4, art. 2, § 1. Etratio est, quia sacra- menta ad distinctos fines ordinantur. Unde necesse est, ut distinctos habeant efFectus. Deinde, quia si omnia eumdera omnino habe- rent effectum, non differrent forraaliter in ratione sacramenti, id est, in significatione et _ causalitate gratise, sed tantum raateriaUter in ritu, seu csereraonia ad significandum et efficiendum iraposita. Itera hinc fieret, non esse qusedara sacraraenta raagis necessaria ad salutera, quam alia; nec posset reddi ratio, cur quEedam possint iterari et non aUa. Nec denique, cur sint tot sacraraenta rauUipU- cata, si orania ad eumdem gratise effectum esset ordinata. Necesse est igitur, effectus gratise, qui per diversa sacraraenta confe- runtur, aUquo raodo inter se differre.

2. Sacramentales gratix di/ferunt a com- muni gratia virtutum. — Objectio. — Refu- tatio. — Ex quo fit prirao , sacraraentales gratias diversorum sacramentorum differre aUquo raodo a coramuni gratia virtutum et donorum ; quia non possent gratise sacramen- tales inter se differre, nisi etiara aliquo raodo distinguerentur ab effectu gratiae, vel aliquid proprium et speciale adderent. Dicetur for- tasse solum in hoc differre, quod gratia in

DISPUTAT. VII, SECT. 111.

communi abstrahit a prima vel secunda, et a gratia intensa vel rcmissa, seu a tali, vel tali gradu gratife; sacramentales vero gratia^ in- cludant determinationem, scilicet, quod sit prima, vel secunda, quod detur in tanto, vel tali gradu. Sed licet lifiec differentia ex parte vera sit, tamen non est sufficiens; quia ad varios fines et efFectus sacramentorum, non satis est illa diversitas in gradibus gratite, quia hsec tantum est secundum magis et mi- nus intra eamdem rationem gratise. Unde propter hanc solam causam non essent mul- tiplicata sacramenta, nam idem seepius repe- titum posset omnes hos gradus conferre. Oportet ergo, ut sit aliqua formalis diversitas in ipsis donis gratise, quaj per sacramenta conferuntur. Et de hac diversitate inquiri- mus, quid sit et in quo consisXat.

3. In qua re quidam dixerunt, gratiam sa- cramentalem uniuscujusque sacramenti ad- dere specialem quemdam habitum distinctum a gratia sanctificante, quse est in essentia animse, et ab omnibus virtutibus infusis et donis Spiritus Sancti quse ex natura rei illam comitantur. Ita sentit Palud., in 4, d. 2, quaest. 3. Et existimat esse opinionem D; Thoma?, quam dicit esse singularem et con- trariam communi opinioni aliorum Doctorum. Verum tamen est, Palud. nunquam expresse dicere hanc gratiam sacrameutalem esse ha- bitum specialem; multum tamen indicat, quia si de auxiUo tantum loqueretur, non esset cur existimaret, opinionem suam esse singu- larem et communi cloctringe contrariam ; ipse tamen nullam rationem adducit, quse doceat hanc gratiam debere esse habitum, sed solum esse aliquid proprium et speciale singuhs sa- cramentis. Hinc vero potest concludi, quod sit habitus. Tum quia ita datur per sacra- menta, ut permaneat et duret, quamdiu homo non posuerit obicem; tum ctiam, quia alias non posset fieri per sacramenta .

4. Sacramentalis gratia non acldit aliquem hahitum ultra gratiam virtutum et donorum. — Dicendum vero est primo, per nuUum sa- cramentum infundi, vel augeri aliquem habi- tum, qui non infundatur, vel augeatur per alia. Quo fit, ut sacramentahs gratia non addat aliquem habitum ultra gratiam virtu- tum et donorum. Non agimus de charactere, quia de illo est specialis sermo qusest. seq., et magis annumeratur inter gratias gratis datas, quam inter dona gratise gratum facientis. Et ita assertio posita est D. Thomae hic, art. 2, et Alex. Alens., Bonav., Richard., locis supra

citatis, quam bene exposuit Cajetanus hic, et Soto, d. 1, quaost. 3, art. 2. Et ratione decla- ratur. Quia, vel talis habilus esset in essentia animaj, vel in potentiis. Non primum, quia ad sanctificandam animam sufficit gratia, etnon potest fingi alius finis, vel effectus, qui in essentia aninice fiat, propter quem hujusmodi habitus superaddatur. Neque etiam secun- dum, quia in potentiis solum infunduntur habitus, qui sunt principia supernaturalium et honestorum actuum; sed per virtutes in- fusas Theologales et morales et Spiritus Sancti dona sufficientissime perficiuntur nostree po- tentiee in hujusmodi actibus, nec excogi- tari potest aliquis actus hujusmodi, qui ad aliquam virtutem infusam, vel donum Spiri- tus Sancti non pertineat; nec sacramenta ordinantur, vel requirunt alia genera super- naturalium actuum, ut facile patebit, per sin- gula breviter discurrendo. Nam baptismus et poenitentia solum ordinantur ad infusionem primee gratiae et remissionem peccati, requi- runt autem fidem et poenitentiam. Confirma- tio instituta est, ut det animse robur ad con- fitendam fidem; qui actus solum potest, vel ab ipsa fide, vel a religione, vel a fortitudine, vel a charitate, vel ab omnibus his virtutibus simul proficisci, neque ad hunc finem potest sacramentum dare aliquem habitum ab his virtutibus distinctum. Similiter Eucharistia ordinatur ad nutriendam charitatem; unde per se juvat ad actus devotionis, charitatis, vel similes. Item extrema unctio, prseter re- liquias peccatorum, quas tollit, confortat ho- minem ad vincendas tentationes , quae in articulo mortis occurrunt; quod non fit nisi per actus fidei, spei, poenitentiae et aliarum virtutum. Similiter sacramentum Ordinis dat specialem gratiam ad sancte et religiose exer- cendas sacras actiones ad cultum Dei spec- tantes; unde omnes actus, qui per hanc gra- tiam fiunt, pertinent ad charitatem, vel reli- gionem , aut alias virtutes. Denique idem videre licet in matrimonio. Actus enim, ad quos tale sacramentum ordinari potest, so- lum sunt, vel castitatis, vel fidelitatis, jus- titiee, aut charitatis, seu pietatis inter con- juges ; ergo nullus fingi potest actus, propter quem specialis habitus infundatur per sacra- mentum ; ergo gratia sacramentalis non addit aliquem habitum prseter gratiam virtutum et donorum.

5. Gratia sacramentalis aliquod speciale auxilium addit supra gratiam virtutum. — Dico secundo : gratia sacramentalis addit su-

112 QU;EST. LXII

pra gratiam virtutum et donorura aliquod speciale auxilium gratise ordinatum ad pro- prium finem sacramenti. Quocirca ipsamet gratia communis, quatenus per tale sacra- mentum datur et ordinatur ad talem finem, et quatenus sub ea ratione illi respondet ac de- betur ex divina institutione tale auxiliuni; potest dici gratia sacramentalis. Hsec est mens D. Thomse hic, et facile probatur. Primo ex dictis, quia nihil aliud relinquitur, quod gratia sacramentalis esse possit, nec potest intelligi, quid aliud addat, si non addit habi- tum. Secundo declaratur in singulis sacra- mentis : nam baptismus differt a reliquis sa- cramentis, quia per se ordinatur ad delendum originale peccatum et reliqua quse cum illo conjuncta erant, atque adeo ad dandam-pri- mam gratiam, simpliciter primam, id est, quae primo homini infunditur in toto vitee tem- pore et per quam primo sanctificatur ; et ideo datur per modum spiritualis regenerationis. Quia sicut per generationem datur primum esse rei genitee, ita per baptismum datur primum esse divinum; et quia hoc perfecte fit in lege gratise, ideo datum etiam est bap- lismo, ut simul auferat, non solum culpas mortales et veniales, sed etiam omnem poenae reatum. Atque ita ipsa gratia prima, ut re- generativa , est gratia sacramentalis hujus sacramenti, et hoc esset sufficiens, ut distin- gueretur a reliquis ; verisimile autem est, ac pie credi potest, per hoc sacramentum con- ferri aliqua specialia auxilia, vel ad se con- formandum cum Christo, cui in baptismo homo consepelitur ; vel ad servanda divina mandata, quia baptismus est professio di- vinse legis; vel ad digne suscipienda alia sa- cramenta, quia est janua sacramentorum. Idem suo modo videre est in poenitentia : nam hoc sacramentum per se est institutum ad re- mittenda peccata mortalia post baptismum commissa, et ad dandam primam gratiam, non primam simpliciter in toto tempore vitae, sed primam post lapsum et spiritualem mor- tem ; unde non confertur per modum regene- rationis, sed quasi spiritualis resurrectionis, seu curationis et sanitatis animee; et prima gratia sub hac ratione est sacramentalis res- pectu hujus sacramenti, et cum ea conjuncta est remissio seternse poenee, non tam.en plena remissio temporalis poense, sed ea est major, vel minor juxta dispositionem poenitentis; prseter hsec vero credibile est dari aliquod speciale auxilium ad efficacius detestandum peccata et satisfaciendum pro commissis.

, ART. IV.

Similiter in confirmatione gratia sacramen- taUs addit speciale auxilium ad constanter, ac firmiter confitendam fidem; unde ipsum- met gratise augmentum, quod ad hunc finem per hoc sacramentum datur, sub ea ratione et quatenus habet annexum prasdictum Dei auxilium, sacramentahs gratia dicitur. Et ad hunc modum facile erit, in cseteris sacramen- tis hoc declarare; neque contra hanc doctri- nam D. Thomse sic expositam aliquid diffi- cultatis objiciendum occurrit.

6. Solum potest quis dubitare , an gratiae sa- cramentales, seu auxilia illa , quae a nobis explicata sunt , possint extra sacramenta conferri. Quibusdam enim videtur nunquam aliter dari, quia alias sacramentorum insti- tutio esset superflua, si aliis modis possent eS"ectus sacramentorum obtineri, quam per ipsa sacramenta. Ahi vero dicunt, non sem- per esse necessaria sacramenta re ipsa sus- cepta ad obtinendos hujusmodi effectus ; sem- per tamen conferri in ordine ad illa , seu in voto iliorum. Ego vero censeo, ex communi, ac preecisa ratione et institutione sacramenti neutrum horum sequi; atque adeo fieri posse, ut aliquse gratise ejusdem rationis cum sacra- mentalibus extra sacramentum obtineantur, vel per orationem et impetrationem, vel per modum meriti. Ratio est , quia , licet sacra- mento detur virtus ad aliquem effectum con- ferendum , non statim constituitur, ut sit me- dium necessarium ad talem effectum, seu gratiee beneficium obtinendum ; potest enim esse causa de se sufficiens et efficax, non ta- men necessaria ; neque propterea sacramenti institutio est superflua, sed est utilissima ad obtinendam hujusmodi gratiam, etiam sine speciali impetratione et merito operantis. Exemplo declarari potest in effectu confirma- tionis ; nam si quis non confirmatus sit in ne- cessitate, velpericulo deserendifidem, potest, si faciat quod in se est, obtinere a Deo omne auxilium necessarium ad confitendam fidem, et tanta charitate ac fiducia potest orare Deum , ut ab ipso obtineat superabundans auxilium aquale, et fortasse majus, quam sit illud, quod per confirmationem datur. Cur enim hoc negandum est, cum totum lioc ca- derepossit sub gratise meritum, et per justam ac honestam petitionem possit debito modo postulari? Neque oportet fingere, quod hoc fiat cum ordine, vel ex voto confirmationis, quia nulla est necessitas hujus voti, preesertim si verum est , hoc sacramentum non esse sub pr£eceplo impositum. Quocirca in singulis

DISPUTAT. VII, SECT. IV.

sacramentis considerandum est, an sint media necessaria ad aliquos effectus et quomodo, ut possit judicium fcrri, an illi effectus possint extra talia sacramenta conferri; ut v. gr. baptismus est medium necessarium ad remis- sionem originalis peccati et ad characterem baptismalem, tamen non eodem modo ; nam ad priorem effectum sufficit ut in re vel in voto suscipiatur; tamen ad posteriorem necesse est, utre ipsa applicetur; ad alia vero auxiiia obtinenda est medium utile, non tamen ne- cessarium. Et ad hunc modum de aliis cen- sendum est, ut proprius in singuhs sacra- mentis dicemus, et in seqq. sect. aliqua attin- gemus.

SECTIO IV.

Utrum sacramenta semper conferant suos effectus gra- tice et quam dispositionem ad hoc requirant.

1 . In hac qusestione, sicut in prfficedentibus non agimus de charactere, sed solum de gra- tia sanctificante , et prsecipue tractatur hsec qusestio de gratia habituali virtutum et dono- rum, et de augmento ejus; simul tamen ah- quid dicemus de gratia sacramentali, seu de auxiUis gratiae, quas per sacramenta dantur.

2. Saci^amenta non ponentibus obicetn in- fallibiliter conferunt effectum gratise. — Primo, igitur statuenda est generahs regula in hac materia , sacramenta semper atque in- falUbihter^conferre gratise eflfectum non po- nentibus obicem. Quam his verbis tradit Gy- prianus, serm. de Coena Dom. : Sacramenta quidem, quantum in se est , sine propria vir- tuteesse nonpossunt. Etexpressius eamdefinit Concil. Trident., sess. 7, can. 7, dicens : Si quis dixerit, non dari gratiam per hujusmodi sacramenta semper et ommhus, quantum est ex parte Dei, etiam si rite ea suscipiant, sed aliquando et aliquibus, anathema sit. Ratio est primo, quia sacramenta novse legis sunt signa gratise, non prognostica, sed demonstrativa ; significant ergo gratiam, quee in eorum sus- ceptione confertur; sunt autem sacramenta signa vera et infaUibiha, cum sint ab ipso Deo tradita et imposita ; ergo necesse est, ut quan- tum est ex parte ipsorum, semper conferant gratiam, ut eorum significatio semper vera sit. Quod inductione manifeste declaratur. Nam si hsec verba : Hoc est corpus meum, non semper haberent sacramentalem effectum, non possent semper esse vera ; et simiUter, si sa- cerdos non haberet virtutem de se certam et efficacem ad remittenda peccata homini dis-

XX.

posito, non posset semper vere dicere : Ego te absolvo, et sic de casteris. Secundo, est ratio a priori, quia omnia sacramenta habent con- junctam promissionem gratia; a Christo da- tam, ut est iUa : Qui manducat hunc panem vivetin seternum; et iUa : Quorum remiseritis peccata , remittuntur eis. Promissio autem Christi est infaUibilis, eo modo, quo fit ; nam si est absoluta, semper impletur; si autem est conditionata, necesse est etiam impleri, saUem posita conditione; in preesenti autem non potuit esse omnino absoluta ; quia indis- positi, atque indigni homines, non sunt pro iUo statu capaces divinse gratise; ergo necesse est , ut saUem sit conditionata , quia aUo- qui nuUa esset promissio ; non potuit autem convenientior conditio poni, quam si in sus- cipiente non sit obex, id est, aUquid divinae gratise repugnans. Tertio, coUigi potest hsec veritas ex principio supra posito, quod sacra- menta hsec sunt causa gratise, quam habent ex sua institutione. Nam hsec institutio eadem semper immutabiUs perseverat; ergo ex vi iUius semper habent sacramenta eamdem vim ad gratiam conferendam; ergo, posita insti- tutione jam sunt veluti causse naturales , quse semper operantur, si ex parte subjecti non sit tanta repugnantia, ut sit omnino indispositum ad eff"ectum taUs causse.

3. Infantes quorum sacramentorum sunt capaces, eorum semper fructum percipiunt . — Siiie charactere baptismali non est capacitas ad reliqua sacramenta. — Ex quo principio sequitur primo, qusestionem hanc nihU diffi- cuUatis habere in infantibus, respectu eorum sacramentorum, quorum sunt capaces, quia certum est semper et infaUibiUter habere in eis effectum gratise, si sacramenta rite con- ficiantur et appUcentur. Unde sacramentum baptismi semper et infaUibUiter in his liabet effectum, tam characteris, quam grati», quia hujusmodi infantes non possunt ponere obi- cem , cum non sint capaces actuaUs culpse ; et ad remissionem originaUs, nuUa in eis requiratur disposUio. Supposito autem bap- tismo, si confirmatio, vel aliud simUe sacra- mentum iUis tribuatur, etiam habet infaUi- biUter effectum, propter eamdem causam; necesse est autem supponi baptismum , quia sine charactere baptismaU non sunt capaces aUorum sacramentorum, ut postea dicemus.

4. Secundo sequitur, ex maUtia vel indis- positione suscipientis fieri posse, ut sacra- mentum suo effectu privetur, ut clare signi- ficavit ConcU. Trident. addens iUam parti-

114 QU.EST. LXII

culam, quantim est ex parte Dei, et in can. 6, cum definit sacramenta conferre gratiam, non ponentibus obicem ; quo modo etiam locutum fuerat Concil. Florent. Cujus rei causam egregie tradidit Cyprianus, supra his verbis : Non possunt tamen Spiritus esse participes , quorum infidelitas , vel indignitas tantse sanctitudini contradicit; ideoque aliis sunt hsec munera odor vitse in vitam, aliis odor mortis in mortem, quia omnino justum est, ut tanto priventur beneficio gratise con- temptoreS; nec in indignis tantse gratiee puritas sibi faciat mansionem. Eamdem sen- tentiam habet Augustinus, Psal. 142, circ. fin., dicens : Non est malum quod datur, sed bonum malo injudicium datur ; bene enim esse non potest male accipienti , quod bonum est. Qnse sententia habetur in lib. Sent. Prosp., n. 69, et prseterea dixit idem Augustinus,lib. de Bapt., cap. 3, neminem debere esse secu- rum de effectu sacramenti, licet sacramentum susceperit, nisi sit corde dispositus, quia ut idem Augustinus ait Psal. 77 : Licet omnibus communia sint sacramenta , non tamen omni- bus communis est gratia. Quod etiam repetit conc. 1 in Psal. 103. Superest vero explican- dum quse sit indignitas vel indispositio, quse impedire potest effectum sacramenti. Et quo- niam privatio per liabitum cognoscitur, simul explicandum erit, quse dispositio sit necessa- ria in suscipiente ad hunc effectum.

5. Peccatum mortale, in ipsa sacramenti susceptione commissum, effectum gratisi tunc impedit. — Secundo igitur dicendum est, pec- catum mortale actu commissum in ipsa sus- ceptione sacramenti impedire omnemeffectum gratiaj ejus, ne scilicet tunc conferatur. An vero possit postea reviviscere et conferri, in- ferius disputandum esl, sect. 6. Ethoc sensu conclusio est communis Doctorum et certa, quia peccatum mortale in actu repugnat divi- nse gratise; et ideoquamdiu illud durat, gratia infundi non potest ; ergo , si durat tale pecca- tum , quamdiu sacramentum suscipitur , non poterit tunc sacramentum gratiam prsestare. Atque ita sequitur hsec assertio ex illo prin- cipio, quod sacramenta conferunt gratiamnon ponentibus obicem; cujus sensus non solum est affirmativus, prout verba sonant ac prae se ferunt, sed etiam negativus, qui virtute in illis verbis continetur, scilicet quod sacra- menta gratiam non conferunt ponentibus obi- cem; nuUus autem major obex poni potest, quam actuale peccatum mortale.

6. Ad primam gratiam sacramenti semper

, ART. IV.

est necessaria aliqua dispositio actualis. — Tertio dicendum est, ut sacramentum confe- rat gratiam primam, necessariam semper esse ex parte suscipientis aliquam actualem dispo- sitionem, qua se ad gratiam suscipiendam ita praeparet, ut illi obicem non ponat. Heec est certa sententia , de qua videri potest Gabr. iu 4,d. 14, q. 2, art. 1, et Pet. Sot.,Iect. 9, de Sacram. in gen., et lect. 7, de Confess. Etpro- batur, quia sacramentum non dat primam gratiam, nisi homini suscipienti illud in pec- cato originali, vel mortali , quia ut prima gratia dari possit, supponitur in subjecto pri- vatioejus; privatio autem gratise non est nisi per peccatum; peccatum autem et gratia im- mediate opponuntur, secundum ordinariam potentiam, de qua loquimur. Unde etiam fit, ut non possit sacramentum primam gratiam conferre, nisi expellendo peccatum originale vel mortale habituale , quia non possunt si- mul esse gratia et hujusmodi peccatum ; ergo, ut sacramentum possit gratiam pri- mam infundere, necessaria est in subjecto aliqua dispositio actualis sufficiens ad expul- sionem peccati. Nam ad hoc non sufficit, ut homo cesset a peccato actuali ; neque etiam satis est, ut voluntarie suscipiatur sacra- mentum; sed prseterea necessaria est bona aliqua dispositio, tam in intellectu, quam in voluntate; nam in illo requiritur fides , sine qua impossibile est placere Deo, ad Heb. 11 ; unde etiam de baptismo, qui minimam dis~ positionem requirere videtur, dixit Christus, Malth. ult. : Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Et ideo dixit Pliilippus Eunucho, Act. 8 : Si credis ex toto corde , licet. Deinde in voluntate requiritur ahqua detestatio peccati, vel bonus motus in Deum, unde de baptismo dixit Pet., Act. 2 : Pxni- tentiam agite, et baptizetur unusquisque ves- trum; et de Eucharistia ait Paul., 1 Cor. 11 : Probet autem se ipsum homo, et sic de pane illo edat. Et eadem est ratio de reliquis. Unde Concil. Trident., sess. 6, describens justi- ficationem adultorum, quse fit per baptis- mum, et sess. 14, tractans de illa, quse fit per sacramentum poenitentiee, ad utramque requirit dispositionem hominis per proprium aliquem actum voluntatis ejus. Unde eviden- ter concluditur, multo magis requiri in om- nibus aliis sacramentis, si fortasse per illa interdum datur prima gratia, tum quia cum hic effectus sit proprius ac per se tantum illorum duorum sacramentorum , minorem dispositionem respectu illorum reqairere de-

DISPUTAT. VII, SECT. IV.

m

bet, quam respectu aliorum; tum etiam, quia caetera sacramenta nunquam possunt remit- tere peccatum mortale, nisi in voto sacra- menti poenitentiae, quod votum non est sine aliqua detestatione prioris peccati, et propo- sito emendationis. Ratio denique a priori est, quia homo peccando, voluntarie avertitur a Deo, et ad creaturam convertitur; et ideo quacumque via, aut ratione justificandus sit, sive extra sacramentum, sive per illud, me- rito ab illo exigitur, ut necessaria dispositio, quod voluntarie peccatum deserat et ad Deum aliquo modo convertatur ; quod non fit, nisi per aliquem actum. Quse ratio sufficiens est respectu primee gratise, quando infunditur ad delendum peccatum mortale; si vero con- tingeret infandi homini adulto ad delendum solum originale peccatum, proedicta ratio non procederet, quia originale peccatum non est propria voluntate commissum; tamen hic ca- sus moraliter nunquam accidit, quia non con- tingit hominem post usum rationis multo tem- pore esse in peccato originali; quin aliquando in mortale peccatum labatur. Verumtamen in eo casu dicendum est, quamvis in illo ho- mine non requiratur dispositio, qua forma- liter detestetur peccatum, propter rationem factam, requiri tamen ahquam conversionem in Deum , qua voluntarie justificationem et divinam amicitiam amplectatur. In parvuhs enim, qui propria voluntate uti non possunt, hsec dispositio non requiritur, sed sicut ahe- na voluntate peccarunt, ita per Christi vo- luntatem in baptismo appUcatam justifican- tur; adulti vero quia jam habent dominium proprise voluntatis, debent ahquo modo vo- luntarie concurrere, seu consentire suee jus- tificationi, ut latius infra dicemus agentes de baptismo.

7. Quae dispositio requiratur ad ejfectum sacramenti. — Objectio. — Solutio. — Occur- rebat autem hoc loco disputandum, quaenam sit haec dispositio , quam sacramenta requi- runt ad gratiam conferendam. Sed de hac re dicetur commodius in singuhs sacramentis. Nunc in genere sufficiat dicere, id quod ex dictis in 2 sect. facile colhgitur, ad hunc ef- fectum non esse necessariam contritionem prseviam, quia, si hsec antecedit, statim da- bitur prima gratia, atque ita non dabitur per sacramentum , sed augebitur; sufficiet ergo attritio, diverso tamen modo. Nam in duobus sacramentis quse dicuntur mortuo- rum, quoniam per se instituta sunt ad toUen- dum peccatum et dandam primam gratiam,

per se etiam sufficit hajc dispositio, tam ad effectum sacramenti, quam ad dignam sump- tionem ejus; in ahis autem quinque sacra- mentis vivorum, quoniam per se non sunt instituta ad delendum peccatuni mortale, per se etiam non sufficit illa dispositio ad dignam sumptionem , sed requiritur status gratiae ; tamen ex accidenti , si quis inculpabihter existimet, se esse in statu gralise cum non sit, sufficiet illa dispositio ad prtedictum gra- tiee eff"ectum, quia ratione prsedictse igno- rantiee ac honse fidei, non ponitur obex; et alioqui per attritionem avertitur voluntas a peccato sufficienti modo, utper sacramentum justificari possit, ut prsedicta sect. 2 dictum est. Dices : hinc videtur sequi, neque hanc dispositionem requiri, si ahas homo per igno- rantiam excusetur ab actuah culpa; quia vel habituale peccatum est sufficiens obex, vel non. Siprimum, ergo, qui est tantum attri- tus, cum adhuc in se habeat habituale pecca- tum, ponit obicem sacramento et sic non jus- tificabitur. Si secundum, ergo qui bona fide accedit cum habituah peccato, sine aha dis- positione, non ponit obicem sacramento ; ergo justificabitur; nam sacramenta conferunt gra- tiam non ponentibus obicem. Propter quam rationem visus est ita sentire Scotus, in 4, d. 14, quaest. 4, art. 3. Sed revera non ita sentit, ut latius dicemus agentes de sacra- mento poenitentise et de sacramento baptismi. De quo nonnulU ahi idem sensisse videntur, quorum sententia falsa est, ut ibi dicam. Respondetur ergo ad argumentum, non solum actuale mortale peccatum esse obicem ad effectum sacramenti, sed etiam habituale nullo modo detestatum seu retractatum sal- tem per attritiouem, quia, quamdiu retrac- tatum non est, morahter censetur voluntarie permanere, et ideo est obex ad divinam gra- tiam suscipiendam.

8. Actuale peccatum veniale non obest aug~ mento gratise. — Dico quarto : ut sacramenta conferant augmentum gratise, solum requi- runt habitualem gratiee dispositionem, id est, quod in statu gratise recipiantur. Hsec est sententia D. Thomee, Scoti et ahorum, quos statim referam. Et quidem pars affirmativa hujus conchisionis non indiget probatione, quia gratise augmentum supponit gratiam primam. Probatur ergo altera pars negativa, scihcet aham dispositionem non requiri, quia sacramenta conferunt gratiam non ponentibus obicem ; sed qui recipit sacramentum in statu gratiee non ponit obicem augmento gratiee;

QUiEST. LXII, ART. IV.

quia ad hoc augmentum ex opere operalo efficiendum, neque est necessaria aliqua ac- tualis bona dispositio, neque etiam impediri sufficienter potest per pravam dispositionem actualem, quse peccatum mortale non sit, quia gratia et augmentum ejus non habent forma- lem repugnantiam cum quolibet actu, qui non sit peccatum mortale.

9. Atque hinc sequitur primo, actuale pec- catum veniale non esse obicem ad hunc effec- tum sacramenti suscipiendum ; quod de Eu- charistia docuit D. Thomas, infra qucest. 79, art. 8. Unde a fortiori idem diceret de cseteris sacramentis, quse minus digna sunt; et de baptismo idem affirmat Scot., in 4, d. 4, q. 7, et idem sentiunt frequentius Theologi, ut in particulari de singulis sacramentis dicemus, et favent Augustinus et aliiPatres supra citati, qui solum mortale peccatum dicunt obstare sacramento, ne effectum gratise conferat. Ratio vero est supra tacta, quia veniale pec- catum non habet formalem repugnantiam cum augmento gratise, nec reddit sumptionem sacramenti ita indignam, ut ea de causa habeat mortalem malitiam. Quee ratio etiam probat, peccatum veniale non esse obicem respectu infusionis primsegratise; quod verum est, non solum in justificatione per sacramen- tum, sed etiam extra sacramentum; nam potest quis habere contritionem mortalis pec- cati, et concomitanter admittere aliquod ve- niale peccatum, quod non obstabit, quo minus statim justificetur. Contra hanc vero doctri- nam opinatus est Gajet., infra quaest. 79, art. 1 , ubi specialiter de Eucharistia dicit , non solum propter veniale peccatum, sed etiam propter actualem distractionem impediri, ne augmentum gratise conferat. Quod ad csetera sacramenta ampliavit Pet. Soto, lect. 9, de Sacram. in gen., et lect. 8, de Confess. Et fundari potest hsec opinio, quia videtur ab- surdum, quod homo, dum actu peccat et offendit Deum, fiat sanctior ac Deo gratior. Sed nihilominus doctrina tradita apud me fere certa est , quia contraria nulla ratione aut auctoritate nititur, et est nimis rigida, ac prseter humanam fragilitatem. Cum autem hoc pendeat ex Christi voluntate et institu- tione, pie potius credendum est, sese in hoc humanee fragilitati accommodasse ; prsesertim quia gratia habitualis in homine manens tnntse est dignitatis apud Deum, ut vincere possit ac superare leves omnes defectus, ac negUgentias, et ideo ipsa sola est sufficiens dispositio ad hunc sacramenti effectum. Deni-

que ratio supra facta et in principiis fidei fundata a prsedictis auctoribus non solvitur; est autem valde efficax, satisque ostendit, hanc fuisse Christi institutionem. Neque est in- conveniens, diversis titulis, seu actibus esse simul augmentum in divina amicitia cum ali- qua levi offensione Dei, quia heec, ut dixi, non sunt formaliter repugnantia, et in merito ex opere operantis potest interdum accidere per duos actus concomitantes, quorum unus non sit circumstantia alterius, ut notavit Scot. in 4, d. 4, qu. 7, et in 1 . 2 latius tractatur.

10. Objectio. — Responsio. — Dicunt vero aliqui, quamvis peccatum veniale non impe- diat, quo minus gratia in esse gratiee augeatur per sacramentum, propter rationem factam, impedire tamen, ne augeatur in esse quali- tatis. Sed hsec distinctio in proposito non bene accommodatur , quia qualitas illa , quse est gratia, ex intrinseca sua natura facit gratum et proportionatum gloriae; unde esse gratise et esse illius qualitatis idem sunt ; nisi forte esse gratise dicatur extrinseca acceptatio ad gloriam. Sed sub hac etiam ratione nunquam gratia augetur in esse gratiee, quin augeatur in esse qualitatis , quia secundum legem ordi- nariam nunquam homo acceptatur ad majo- rem gloriam, quin intrinsece fiat proportio- natus illi per majorem gratiam. Ac denique licet aliquando hoc fieret, ut quidam dicunt de merito per actus remissos, tamen in effectu sacramenti nulla est probabilis ratio ad hoc asserendum, quia sacramentum, cum agat ut instrumentum Christi, virtutem habet ad totum suum effectum prcestandum, si subjec- tum non ponat obicem. Neque aliam disposi- tionem positivam requirit, quara quod sub- jectum sit gratum, ut ostensum est. Nam si alia esset necessaria ad augmentum gratise in esse qualitatis, eadem ratione diceretur ne- cessaria ad augmentum in esse gratise, quan- doquidem non tam esset dispositio physica, quam moralis; aut dicendum est, sacramentum nunquam augere habitum in esse qualitatis, nisi homo disponatur per intensiorem actum, quod omnino falsum est et improbabile.

\ 1 . Quse dispositio requiratur ad sacra- mentalem gratiam formaliter sumptam. — Secundo colligitur ex dictis, quse sit necessa- ria dispositio, ut sacramentum conferat pro- priam sacramentalem gratiam, prout addit divinam aliquam motionem, seu auxilium. In primis enim necessarium est, ut homo eo tempore, quo recepturus est hujusmodi auxi- lium ratione sacramenti, sit in statu gratise.

DISPUTAT.

Tum quiahic effectus sacramenlalisnondatur, nisi ut conjunclus et fundalus in gratia sanc- tificante, ut diximus; tum etiam quia, qui est in peccato, indignus cst his supernaturalibus donis ; et ideo, quamdiu est in illo statu, non sunt illi debita ratione sacramenti, quan- quam possit Deus illa liberaliter conferre ; Deus enim, qui sapienter et suaviter omnia disponit, noluit ut hujusmodi auxilia debita essent homini in peccato mortali existenti. Est autem sermo de auxiliis, quee ad sancti- ficationem propriam suscipientis ordinantur. Nam alii speciales Dei concursus, qui perti- nent ad bonum aliorum, seu Ecclesiee utilita- tem, aut usum alicujus spiritualis potestatis, ut ad consecrandum, absolvendum, vel simi- les, heec (inquam) auxilia non pendent ex gratia sanctificante, sed sunt ad modum gra- tise gratis datse, quse propter ahorum commo- dum, interdum bonis, interdum malis tribui- tur, ut latius infra dicetur qusest. 64. Deinde necessarium est, ut homonon habeat actualem dispositionem repugnantem hujusmodi auxi- liis, seu motionibus divinis. Hsec enim non solum per mortale peccatum, sed etiam per veniale et per voluntariam distractionem, seu attentionem ad res alias impediri possunt, ut per se constat, et latius in singulis sacramentis dicemus.

SECTIO V.

Utrum omnia sacramenta conferant aequalem gratiam.

1 . Quxstionis explicatio. — Prima senten- tia. — Potest comparatio fieri, vel inter sacra- menta specie diversa, ut inter baptismum et confirmationem, et sic de reliquis septem sa- cramentis, vel inter sacramenta solo numero diversa, ut sunt duo baptismata. Prior com- paratio non pertinet ad hunc locum, sed infra queest. 65 facienda est. Circa posteriorem vero duo possunt esse dicendi modi extreme contrarii. Primus est, sacramenta posse ha- bere in eodem, vel diversis subjectis, inse- qualem eff"ectum, etiam si ex parte suscipien- tium eadem sit dispositio et sequahtas in omnibus. Ita sentit Palud., d. 4, queest. '1, ubi agens de baptismo, dicit parvulos, qui cum solo baptismo morituri sunt, recipere inpequalem gratiam, quia sunt ad ineequalem gloriam prsedestinati. Hoc autem coUigit sup- ponendo homines futuros esse sequales in multitudine Angelis beatis ; unde infert futu- ros etiam esse pares ingloria, ut latera (inquit) civitatis sint sequalia ; Angeli autem inter se

VII, SECT. V. 117

non sunt a^quales in gloria; ergo, ut homines sint ajquales illis, necesse est, ut inter se non sint a^quales. Sed hoc fundamentum valde est infirmum. Nam omnia fere, quaj assumit, nituntur levi ac voluntaria conjectura, sine firmo fundamento. Nec solidius est, quod alii dicunt, homines prsedestinari , ut in gloria accipiant sedes, quas Angeli mali amiserunt; Angeli autem omnes sunt in gloria insequales, sicut et in natura, quia acceperunt graliam juxta naturse proportionem ; et ideo omnes homines fore ineequales in gloria. Scot. etiam ead. d. 4, quasst. 8, et Gab., qusest. 2, concl. 7, licet absolute hoc non affirment, dicunt tamen, rem esse dubiam, an scilicet sacra- mentum conferat uni majorem gratiam, quam alteri, vel propter solam Dei voluntatem, sci- licet, quia prsedestinavit unum ad majorem gloriam, quam alium; vel propter merita parentum aut ministrorum, qui impetrant hominimajorem sacramenti effectum, cseteris paribus. Et hoc posterius secutus etiam est Cajetanus infra, qusest. 64, art. 1, qui cum Scoto adnotat, illum gratise gradum qui addi- tur ex merito, vel impetratione ministri, non esse proprium effectum sacramenti ex opere operato, sed concomitanter dari cum eSectu sacramenti; atque ita salvat, formaliter non augeri effectum sacramenti. Fundamentum hujus sententise quoad priorem partem solum esse potest, quia divina virtus ac voluntas non est alligata sacramento; ergo quamvis Deus solum promiserit aliquem certum gra- dum gratise, potest voluntate sua dare majo- rem, ut prsedestinatio consummetur, juxta illud Matth. 20 : An non licet mihi, quod volo facere? Ex qua ratione coUigitur, effectum sacramenti ex parte unius termini semper esse sequalem, existente sequali dispositione subjecti, quia scilicet semper dabitur tanta gratia, quanta promissa est, et non minor, quia divina promissio habet infallibilem effec- tum; ex parte autem alterius termini poterit esse insequalitas, quia potest Deus dare ultra id quod promisit. Altera vero pars in eo fun- dari potest, quod unus homo justus potest alteri impetrare, seu mereri gratiam de con- gruo; ergo potest etiam impetrare, ut augea- tur effectus sacramenti.

2. Secunda sententia. — Objectio. — Solu- tio. — Secunda sententia est, sacramenta ejusdem rationis semper habere sequalem ef- fectum gratise, quomodocumque homo sit dis- positus, dummodo non ponat obicem. Ita baptismus ex opere operato eamdem gratiam

118 QUiEST. LXII

confert liomini attrito, et contrito, seu homini attrito ut duo, vel ut quatuor. Et ratio est, quia sacramentum, ut det suum gratice eflfec- tum, solum requirit, ut suscipiens nou ponat obicem; ergo sacramentum operatur quan- tum potest, in homine non ponente obicem; ergo non magis operabitur in homine magis disposito, quam in alio, quia, si operatur quantum potest, in eo qui minimam disposi- tionem habet, nihil ei superest, quod in aho operetur. Et ratio est, quia in non ponendo obicem omnes sunt eequales, et dispositio per se non est necessaria ad effectum sacramenti, sed solum, ut non ponatur obes. Quod si ob- jicias, quia videtur magnum incommodum, quod recipiens sacramentum, v. gr. baptis- mum, cura mehori actu attritionis, vel contri- tionis, non recipiat majorem gratiam. Res- ponderi potest, recipere quidem majorem gratiam, non tamen ex opere operato, sed ex merito operantis; in illo enim instanti meri- tum operantis conjungitur cum effectu ex opere operato, et ex utroque major effectus resultat. Ille vero excessus non est effectus sacramenti, sed concomitanter est simul cum illo, sicut Cajetanus dicebat de effectu, qui augetur per impetrationem, vel meritum mi- nistri.

3. Cum sequali dispositmie xqualis est effectus sacramenti. — Dico tamen primo, sacramentum semper habere sequalem effec- tum in subjecto asque disposito. Ita sentiunt communiter Theologi. Quamvis enim non lo- quantur in genere de sacramento, sed in par- ticulari de aliquo, et maxime de baptismo, fundantur tamen in ratione generali et com- muni omnibus, ut videre licet in D. Thom. infra, qusest. 69, art. 8; Alexand. Alens., 4 par., queest. 21, membr. 3; Richard., d. 4, art. 3, qusest. 3; Bonav., qua^st. ult.; Major., qusest. 3; Soto, d. 6, qusest. 1, art. 6; et favet Damascen., lib. 4 de Fide, cap. 10; Cyprian., August. et Chrysost., locis infra citandis. Ratio vero est, quia unumquodque sacramen- tum habet definitum effectum ex certa lege et promissione; ergo ex parte Dei hic effectus semper est sequalis; ergo, si ex parte susci- pientis sit etiam sequalitas, effectus simpliciter et absolute erit sequalis. Primum antecedens constat ex supradictis, et ex Concil. Trident., sess. 7, can. 7, definiente, sacramentum con- ferre gratiam ex certa et statuta lege; nam eadem est ratio de gratia et de tanta gratia per illam legem definita. Item, quia sicut significatio sacramentorum debuit esse deter-

, ART. IV.

minata, ita et efficientia, quantum est ex parte sacramenti. Pra^terea, quia ad convenientem modum providentise spectat, ut singulse causse habeant certos effectus. Denique, quia alias eadem ratione dici posset, nullum sacramen- tum, comparatum ad aliud specie distinctum, habere determinatum effectum; sed nunc dare hunc effectum, postea alium pro Dei arbitrio, quod est manifeste contra debitam institu- tionem sacramentorum et contra doctrinam Concil. Trident., sess. 7, etFlorent. in decreto Eugenii. Prima vero consequentia primo ex dictis est manifesta. Quia rationes factse non solum probant, debuisse effectum sacramenti esse determinatum quoad minimum, sed etiam quoad maximum effectum producen- dum in tali subjecto sic disposito; nec est major ratio de uno termino, quam de alio. Quapropter si fingamus, Deum suo arbitrio interdum augere hujusmodi effectum exis- tente aequali dispositione ex parte suscipien- tis, ille excessus non potest dici effectus sacramenti, sed esse donum quoddam mere gratis a Deo collatum concomitanter cum ef- fectu sacramenti, sicut Cajetanus dicebat de impetratione seu merito ministrorum. Atque hinc probata relinquitur secunda consequen- tia , quia si ex parte passi est sequalitas , et etiam ex parte agentis, scilicet sacramenti, non est unde effectus sit insequalis. Nam cir- cumstantise temporis, loci aut alise ejusmodi, nihil conferre possunt, ut effectus sacramenti sit major vcl minor, quia effectus sacramen- torum nec pendent ex tempore, nec ex pro- pinquitate aut distantia loci, dummodo sacra- mentum revera fiat et suscipiatur. Et confir- matur tota hcec ratio ex Cypriano, epist. 59, ubi agens de sacramento baptismi dicit, ha- bere apud omnes homines unam divini mune- ris sequalitatem, sed illic, inquit, sequalitas divina spiritualis exprimitur , quod pares, atque xquales sint omnes homines, quanda a Deo semel facti sunt; et possit setas nostra in incrementis corporum secundum sxculum, non secundum Deum habere discrimen; neque gra- tia ipsa, qux baptizatis datur, pro xtate accipientium, vel minor vel major tribuitur, cum Spiritus Sanctus non de mensura, sed de pietate ac indulgetitia paterna, xqualis omni- bus prxbeatur; nam Deus, ut personam non accipit, sic nec xtatem; cum se omnibus ad ccelestis gratix consecutionem xqualitate li- \ brata prxbeat patrem. Et eamdem doctrinam J indicat Chrysostomus, hom. 24, in Acta, trac- tans illa verba, cap. 10 : Dans illis par donum

DISPUTAT.

sicut et nohis. Posset tamon aliquis hsec loca explicare de asqualitale doni quoad substan- tiam, non vero quoad intensionem ; quia revera prccdicti Sancti de hoc prsecipue lo- quuntur. Tamen si doctrina eorum et ratip attendatur, ceque de utraque ajqualitate pro- cedit, ut magis explicuit idem Cyprianus, lib. 4, epist. 7, aUas, epist. 76 circa iin., dicens : An consecuti sunt quidem gratiam domini- catn, sed hreviori et minori mensura muneris divini, ac Spiritus Sancti, ut haheantur qui- dem Christiani, nonsint tamen cseteris adx- quandi? quinimo Spiritus Sanctus non de men- sura datur, sed super credentem totus infun- ditur; nam si dies omnihus xqualis nascitur, et si sol super omnes pari et sequali luce diffunditur, quanto magis Christus sol et dies verus, in Ecclesia sua lumen vitx seternxpari xqualitate elargitur? Quod latius postea per- sequitur.

4. Effectus sacramenti de lege ordinaria non augetur, eadem dispositione existente. — Dico secundo, secundum legem ordinariam et seclusis miraculis, nec concomitanter augeri effectum sacramenti ex sola Dei voluntate et prEedestinatione, neque ex solo merito, vel impetratione niinistrorum vel aliorum, si sus- cipientis dispositio semper sit eadem. Proba- tur prior pars , quia licet ex divina praedesti- natione et electione oriatur, ut unus majorem gratiam recipiat, quam alius, tamen hoc non fit regulariter, nisi per media consentanea et ad hunc effectum accommodata, quia hoc per- tinet ad suavem Dei providentiam et perfec- tam prsedestinandi rationem. Unde, si duo sint proedestinati ad insequalem gloriam, non inde fit, recepturos esse intequalem gratiam per baptismum in infantia receptum, si in ea setate sint morituri; sed potius fit, ita Deum iliis esse provisurum, ut alter non decedat donec illi applicetur medium, quo majorem gratiam consequatur. Et confirmatur, quia alias eadem ratione dici posset, interdum salvari infantes sine sacramento baptismi, solum quia prsedestinati sunt, et ex Dei volun- tate datur ilUs gratia et remissio peccati sine medio ad hunc effectum instituto. Item, eadera ratione dicere posset aliquis, eumdem actum, CcBteris omnibus paribus, esse in uno magis meritorium, quam in alio, solum quia prse- destinatus est ad majorem gloriam, quam per solum illum actum est consecuturus. Denique hoc sensudicunt Sancti citati, Deum, quod in se est, sequaliter se praebere omnibus per sacramenta. Et ita hanc priorem partem con-

VII, SECT. V. 119

firmant omnia adducta in praecedenti asser- tione. Posterior vero pars sumilur ex August., Hb. 4 deBapt., cap. 20, et tract. 5 super.Ioan.; et Ambros., lib. de Mysteriis, cap. 5; Cypr., serm. de Bapt. Christi, ubi hoc cleganter docet. Et Nazianz., orat. 40, in S. Baptisma, satis post medium, ubi comparat ministrum bonum vel malum sigillo ferreo vel aureo, quoad eumdem effectum. Chrysost., hom. de reditu suo ex Asia, ubi sic loquitur : Multi me ahsente haptizati sunt, et quid tunc? nihil minus hahet gratia, non claudicat donum Dei; ahsente me haptizati sunt, sed prsesente Christo sunt haptizati. Ratio vero est, quia effectus sacramenti non datur ob meritum ministri, sed solius Christi, propter quod ait Paul., 1 ad Cor. 1 : Numquid Paulus crucifixus est pro vohis? aut in nomine Pauli haptizati estis? ubi hoc D. Thomas notat. Dices, hac ratione solum probari proprium effectum sa- cramenti formaliter ac proprie loquendo non augeri per orationem, aut meritum ministri ; non vero probari, quod nullus gradus gratiee possit adjungi effectui sacramenti propter orationem ministri. Unde D. Thomas infra, queest. 64, art. 1 , ad 2, sic inquit : Effectus sacramenti non datur melior per meliorem ministrum; aliquid tamen annexum impetrari potest recipienti sacramentum per devotionem ministri. Et qusest. 821, art. 6, eodem sensu dicit, quod Missa melioris sacerdotis magis est fructuosa ex devotione sacerdotis orantis. Sed, licet verum sit, miuistrum sacramenti posse mereri de congruo et impetrare aliquid ultra effectum sacramenti, non tamen potest immediate mereri gratiam sanctificantem, vel aliquem ejus gradum, absque proprio actu vel merito suscipientis ; in hoc enim merito vel impetratione non est major ratio, vel effi- cacia in ministro sacramenti, quam sit in quolibet alio homine seque justo pro alio orante aut bene operante, ceeteris paribus , quia mi- nister in hac oratione tantum se gerit ut persona privata, solumque concomitanter ad- jungit orationem suam ministerio sacramenti, neque habet aliquam specialem promissionem aut valorem in suo opere vel oratione; sed nuUus hominum prseter Christum potest alteri mereri, vel impetrare gratiam sanctificantem sine actu vel dispositione ejus ; alias possem ego mereri vel impetrare, ut alicui remittere- tur peccatum sine contritione, quod est aperte falsum. Nam licet possimus mereri alteri de congruo primam gratiam, merendo illi bonum motium, quo se ad iUam disponat, vel me-

QUiEST. LXII, ART. IV.

rendo etiam applicationem sacramenti, si opus sit, mereri tamen alicui gratiam dandam sine sufficienti dispositione et sine sacra- mento, est praster legem Dei ordinariam. Et ideo sine speciali miraculo impetrari non po- test; alias possemus etiam a Deo mereri, ut parvulus sine baptismo salvetur, vel ut par- vulus jam baptizatus crescat in gratia, ante- quam possit habere actum . Quid enim refert impetrare hoc augmentum concomitanter eo tempore quo datur baptismus, vel postea? aut si semel hoc augmentum impetrari potest, cur non iterum atque iterum? at vero magnum absurdum esset hsec omnia admittere secun- dum ordinariam legem; alioquin fieri posset, ut parvulus vel adultus dormiens aut nihil de salute sua cogitans unico momento abundan- tissimam gratiam consequatur, si multi justi pro illo orant, et unusquisque aliquem gratise gradum illi impetrat; deberemus etiam omnes pro parvuiis sic orare, ut in gratia crescant, etiam dum incapaces sunt propriorum ac- tuum. Hoc autem est plane falsum et inaudi- tum in Ecclesia. Signum ergo est, non esse possibilem hujusmodi modum meriti secun- dum legem ordinariam, aut sine speciali mi- raculo. Cujus ratio propria est, quia essentiaie preemium meritorum est gloria, quse gratise respondet; et ideo non augetur gratia, nisi per propria merita, velper meritaChristisuf- ficienter applicata per sacramentum; unde cum aUquis pro alio orat, aut ei de congruo meretur, per illammet orationem, vel merito- riam operationem, sibi ipsi meretur de con- digno prcemium gratise et glorise proportiona- tum et adsequatum. Et ideo non potest mereri alteri immediate tale prsemium; aliquod au- tem auxilium vel bonum motum, quo alter se pra3paret ad gratiam suscipiendam , mereri potest, quia hoc est quasi accidentarium pree- mium respectu merentis. Respectu autem al- terius, est principium, quo se disponat ad gratiam vel augmentum ejus obtinendum. Et ideo hujusmodi meritum solum habet locum respectu adultorum, qui sunt capaces divina- rum motionum. Unde fit tandem, ut oratio ministri possit prodesse suscipienti sacra- mentum, si adultus sit, ut a Deo moveatur, quo melius se disponat ad suscipiendum sa- cramenti effectum ; non tamen, ut immediate ac sine meliori dispositione , abundantiorem gratiam recipiat.

5. Ut melius disposito major gratia tribue- retur oportuit. — Objectio. — Attritio guse est dispositiva ad primani gratiam falso fingi-

tur esse meritoria novi augmenti. — Dico tertio : sacramentum ejusdem rationis confert majorem effectum gratise homini melius dis- posito. Heec est communis sententia Theolo- gorum, quos retuli. Tenet etiam Ledesm., 1, p. 4, qusest. 22, art. 4, dub. 2, et eam indicat Damascen. , lib. 4, cap. 20, dum inquit : Quamvis peccatorum remissio omnibus seque per baptismum detur, Spiritus tamen gratise pro fidei ac prsecedentis purgationis modulo ac ratione comparatur. Idem colligitur ex Concil. Trident., sess. 6, cap. 7, dicente, nos justificari, justitiam in nobis recipien- tes, unusquisque suam secundum mensuram, quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult, et secundum propriam uniuscujusque dispositionem et cooperationem. Et loquitur eo loco de justificatione, quse fit per baptis- mum. Ratio a priori hujus conclusionis pe- tenda est ex Christi institutione ; potuit enim ita instituere et promittere gratiam unicuique sacramento, ut voluerit illam non esse abso- lute eequalem in omnibus, sed proportiona- lem et accommodatam uniuscujusque disposi- tioni. Quod vero ita fuerit facta institutio, solum potest congruentiis declarari. Primo, quia ad suavem Dei providentiam et sapien- tem ac justissimam distributionem pertinet, ut melius disposito major gratia conferatur, Secundo fuit hoc expediens, ut homines exci- tarenturadrecipienda sacramenta cummajori devotione et reverentia, saltem propter spem majoris fructus. Tertio, quia causse naturales melius operantur circa passum melius dispo- situm ; decuit ergo, ut causee gratuitse (ut sic dicam) eamdem proportionem observent. Nec ad hsec omnia satis est, ut homo ipse per meliorem dispositionem aliquid amplius me- reatur, vel obtineat; quia hoc totum est ex opere operantis. Unde non sufficit ad pro- priam causalitatem sacramentorum, quae est ex opere operato. Et confirmatur, quia si duo accedant ad sacramentum cum sola attritione, in gradu tamen et perfectione ineequali, vel recipiunt sequalem gratiam, et ita non justifi- cabuntur juxta uniuscujusque dispositionem, j quod est contra Concilium; vel unus recipit majorem gratiam quam alius; et ita necesse est sacramentum ex opere operato habere majorem effectum in uno, quam in alio, quia attritioni secundum se nullus gradus gratise respondet. Sed ad hoc respondere potest ali- quis, duplicem gratiam esse ibi consideran- i dam : alteram per modum gratiee primse, quse datur ex opere operato, virtute solius sacra-

DISPUTAT.

menti; et hanc esse sequalem in utroque homine; quia ut argumentum probat, nihil hujus gratise respondet attritioni secundum se. Altera vero gratia potest ibi considerari per modum augmenti, quatenus attritio jam informata gratia fit meritoria coram Deo; videtur enim esse meritoria alicujus aug- menti gratiee, cum prior gratia nullo modo ratione iilius data sit, sed solum ratione sa- cramenti. Sed hsec responsio supponit quid- dam, vel falsum, vel valde incertum; scilicet, per attritionem informatam gratia sacramen- tali mereri hominem augmentum gratiso in eodem instanti conferendum. Nam, cum ipsa sacramentalis gratia simul detur ratione at- tritionis in genere causae dispositivse , sine causa dicitur, habere eamdem attritionem causalitatem meritoriam circa novum gra- dum gratise; alias eadem contritio, quse ut antecedit primam gratiam, est dispositio ad illam, ut informata per illam esset meritoria novi augmenti, quod est falsum et contra omnes, ut constat ex materia de gratia. Unde confirmatur, quia si homo contritus sit et simul sacramentum suscipiat, non meretur augmentum gratise; ergo multo minus illud

merebitur homo attritus. Ac tandem, quia per illam attritionem meretur primam gloriam, quantum potest, et illud est condignum prse- mium. Deinde, quidquid de hoc sit, non satis fit argumento, quia formaliter loquendo de gratia prima, qua sanctificatur homo et trans- fertur de morte ad vitam, illa non daretur secundum propriam uniuscujusque disposi- tionem, si aequalis esset; at hoc repugnat doctrinse Concil. Trident.

6. Quss sit dispositio, qua crescit sacra- mentalis effectus. — Sed quseres, queenam sit hsec melior dispositio hominis suscipientis sacramentum, ratione cujus crescit sacramen- talis effectus ; fieri enim potest, ut unus exce- dat alterum in habituali gratia et sanctitate, non tamen actuali devotione et reverentia ; in ipsa etiam actuali dispositione potest esse diversitas, vel in specie actus, ut si unus sit attritus et alter contritus, etc. ; vel in inten- sione, ut si unus accedat cum affectu charita- tis intenso, alius cum remisso; vel in multitu- dine actuum, ut si unus accedat cum uno actu, alius cum duobus, alius cum pluribus ; vel in actuali, vel virtuali prsesentia, ut si quis in eodem momento, in quo recipit effec- tum sacramenti, sit in actuali dispositione, alius vero, licet proximo antecedenti tempore multis actibus se disposuerit, in ipsa tamen

VIII, SEGT. I. 121

actuali susccptione sacramenti non habeat hujusmodi actum physice pra^sentcm. Nam tota hsec dispositio censetur actualis , quia per proprium actum facta est, et moraliter manet, licet physice non duret. In hac igitur tanta dispositionum varietate et quacumque alia, quse facile excogitari potest, dicendum videtur, ad effectum sacramenti maxime con- ferre actualem dispositionem , quia in ea maximum locum habent congruentiae adduc- tse, ob quas sacramentum ita est institutum, ut majorem conferat gratiam melius dispo- sito ; nam moraliter loquendo, illa est proprie dispositio; nam in ea aliquid homo de suo confert cum divina gratia, ut dignius sacra- mentum recipiat; habitualis autem gratia potius pertinet ad quamdam personee digni- tatem et ad excludendum impedimentum pec- cati. Deinde addendum, hanc dispositionem moraliter esse considerandam ; nam illa, quae pensatis omnibus circumstantiis , melior est et laudabilior et magis proportionata ad effec- tum sacramenti, conducet ad augmentum ejus; et hoc modo inter alias circumstantias poterit etiam juvare major gratia^ dignitas, quatenus aliquo modo redundat in actum et facit illum esse majoris valoris, ac dignitatis moralis.

DISPUTATIO VIII.

DE TEMPORE, IN QUO SACRAMENTA GRATIAM CONFERANT.

Tria sunt tempora, de quibus disputare possumus. Primum est, quod duratione ante- cedit susceptionem sacramenti. Secundum est illud, in quo sacramentum recipitur. Tertium esse potest post transactam susceptionem sa- cramenti; de quibus sigillatim dicendum est.

SECTIO I.

Utrum sacramenta interdum conferant gratiam ei opere operato, antequam recipiantur.

1. Ratio dubitandi esse potest, quia inter- dum contingit consequi effectum sacramenti per solum votum et desiderium sacramenti; quod inductione ostendi potest in quinque sa- cramentis, quee ad utilitatem singulorum fide- lium instituta sunt; nam de duobus aliis, quse sunt ordinata ad bonum totius communitatis, scilicet Ordine et matrimonio, nemo existi- mare potest, quod conferant sacramentalem

m

QUJEST. LXIl, ART. IV.

effectum per solum sui desiderium. Quis enim dicat consequi aliquem sacramentalem gra- tiam Ordinis vel matrimonii, eo quod ordi- nari aut uxorem ducere cupiat. Et ratio est aperta; quia hsec duo sacramenta instituta sunt ad juvandos homines in tali statu vel dignitate constitutos ; et ideo donec reipsa in eo statu constituantur, non est cur recipiantur sacramentales effectus illorum sacramento- rum ; non constituuntur autem in eo statu per solum desiderium, sed per realem susceptio- nem talium sacramentorum. Ex aliis igitur sacramentis, baptismus in solo voto susceptus peccatum originale delet et hominem in Christo regenerat, qui est proprius effectus talis sa- cramenti; et similiter sacramentum poeniten- tiee in voto acceptum resuscitat spirituahter hominem et tolHt mortale peccatum post bap- tismum commissum. Prseterea, sacramentum Eucharisti8e,tantum spiritualiter acceptum et non sacramentaliter, auget gratiam, ut sentit D. Thomas, infra queest. 90, art. 1 ad 3, ubi propter hanc causam generaliter dicit effec- tum sacramenti posse ab aliquo percipi, si sacramentum habeat in voto, quamvis non accipiat in re; atque idem dixerat, quaest. 66, art. 1-1, 68, art. 2, 73, art. 3. Unde Soto, d. 1 1 , qusest. 2, art. 1 , refert, quosdam asse- ruisse, sacramentum Eucharistise solum spi- ritualiter susceptum interdum dare effectum ex opere operato , saltem in extrema necessi- tate. Denique eadem fere ratio est de confir- matione et extrema unctione, quod scilicet effectus suos prsebeant per solum desiderium sui, praesertim in casu necessitatis, si re ipsa suscipi non possint, quia licethsec duo sacra- menta non sint tam necessaria, sunt tamen valde utilia, et urgente necessitate mortis, vel fidei confitend8e,possunt dici moraliter neces- saria. Ratio vero generalis est, quia hsec sa- cramenta instituta sunt ad subveniendum humanse necessitati et infirmitati, cui homo ssepe subesse potest, cum sacramentum sus- cipere non potest; ergo ad benignitatem et hberaUtatem Ghristi pertinuit, ita instituere hsec sacramenta, ut possint effectus suos con- ferre, tantum per fidem et desiderium appli- cata, prsecipue in casu necessitatis ; sicut olim passio Christi, antequam in re exhiberetur, per fidem vivam applicata , effectus gratiae preestabat, quia necessitas illius temporis hoc exigebat.

2. Sacramenta antequam re ipsa applicen- tur, non tribuunt gratiam ex opere operato. — Nihilominus dicendum est, sacramenta

nunquam conferre gratiam ex opere operato, antequam re ipsa sumantur seu applicentur. Ita sentit Alexand. Alens., 4 par., qucest. 41, memb. 3, art. 3, ubi in specie de Eucharistia loquitur; generalius et expressius hoc docuit Soto loco supra citato, et d. 121, queest. 1, art. 1 , et Ledesm., 1 , p. 4, qusest. 21 , art. 1 , ubi dicit per sacramentum in voto non recipi effectum sacramenti ex opere operato, sed alium; addittamen,forteper hujusmodi desi- derium bonum de altero objecto cseteris pari- bus; sed hffic limitatio non est necessaria, quia cum per desiderium sacramenti nihil omnino detur ex opere operato, fructus ejus eodem modo comparatur ad fructum alterius boni desiderii, quo ipsamet desideria inter se fuerint sequalia vel insequalia in bonitate mo- rali vel in ratione meriti. Unde idem auctor, p. 22, art. 4, dub. 1, eamdem sententiam sine limitatione repetit. Et probatur primo, quia eflfectus sacramentorum non sunt pro- missi, nisi reali usui sacramentorum, ut patet ex illis verbis : Qui rnanducat meam carnem, hahet vitam sdternam,. Secundo probatur aper- te in quibusdam effectibus propriissimis sa- cramentorum, ut sunt character baptismi, vel confirmationis , quos certissimum est non magis posse conferri per solum votum, sine reali susceptione sacramenti, quam characte- rem Ordinis. Nam si per baptismum in voto imprimeretur character, non posset postea recipi baptismus in re. Et quanquam hic ef- fectus non pertineat ad effectus gratise, de quibus nunc loquimur, tamen sumimus argu- mentum a paritate rationis seu a signo. Alius effectus est in baptismo, remissio totius poense simul cum culpa ; hic enim non datur per baptismum in voto ad modum operis operati ; alias omnes Catechumeni, qui justificarentur per contritionem includentem baptismum , consequerentur remissionem totius poenee, quod falsum est. Tertio a posteriori potest ratio sumi, nam, qui accepit sacramentum in voto et desiderio, quando postea re ipsa illud suscipit, integrum effectum sacramenti ex opere operato recipit; ergo signum est, sa- cramentum nihil prius contulisse ex opere operato; alias idem numero sacramentum ssepius conferret effectum suum, unde posset quis etiam dicere, si post sumptum sacramen- tum iterum quis cogitet de tali sacramenti sumptione, atque de illa gaudeat et de novo in ea consentiat, per hujusmodi actum acci- pere effectum ex opere operato, quia non minus bonum est gaudium de usu sacramenti,

DISPUTAT. VIII, SECT. I.

quam desiderium ejus, unde non est cur sit minus efficax.

3. Ad rationem dubitandi respondeticr. — Sacramentiim in voto non confert effectwn gratix, nisi actus operantis sit ex se sufficiens ad illum dispositio. — Ad rationem ergo dubi- tandi propositam respondetur, negando in- ductionem factam; nam, quando datur prima gratia, vel remissio peccati per solam contri- tionem includentem votum baptismi vel poeni- tentiee, ille effectus non est proprie ex opere operato talium sacramentorum, sed est idem efifectus, qui responderet contritioni, ut dis- positioni operantis, qui effectus suo modo et in suo genere est connaturalis tali dispositioni, et ideo et semper illum habuit ante sacra- mentorum institutionem, et post sacramenta instituta eumdem'retinuit, cum ordine tamen et habitudine ad aliquod ex dictis sacramen- tis, quod in voto includit. Cujus signum est, quia sola attritio, etiam si iiat cum expresso voto sacramenti suscipiendi, non sufficiet ad illum effectum, nisi sacramentum realiter applicetur, quia nimirum applicatum per solum votum non sufficit ad dandum effectum, et ideo nunquam datur, nisi alias ipse actus operantis ex se sit sufficiens dispositio ad gratiam obtinendam ; et tunc illa non est pro- prie effectus sacramenti, sed dispositionis cum ordine ad sacramentum. Ad aliud de Eucharistia respondetur, per desiderium Eu- charistise formaliter ac proprie non compa- rari sacramentalem effectum Eucharistiae; ob- tineri tamen majorem unionem ad Ghristum per gratiam et charitatem ex merito operan- tis, si ille in gratia sit. Nam, si fortasse sit in peccato, etiam si tale desiderium habeat putans invincibiliter se esse in gratia, nullum gratiffi effectum obtinebit, quod etiam est si- gnum, ibi non intervenire effectum ex opere operato. Cum ergo D. Thomas ait, effectum sacramenti recipi interdum per votum sacra- menti, nonloquitur de effectu secundum rela- tionem effectus (ut sic dicam), sed secundum naturse similitudinem, quemadmodum inter- dum dicimus, effectum ignis interdum fieri ex sole sine igne. non quia, quando fit tantum a sole, tunc sit effectus ignis, nam re vera non est, cum ab illo non fiat, sed quia ille effectus est ejusdem rationis cum eo, qui fieri solet ab igne; ita ergo effectus sacramenti dicitur fieri per votum sacramenti, non quia

sit efiectus sacramenti, sed quia est quidam effectus ejusdem rationis cum illo, qui per sacramentum daretur, si re ipsa applicarelur; et hoc sensu dixit etiam Concil. Trident., sess. 13, cap. 8, eos, qui voto coelestem panetn edunt fide viva, quse per dilectionem opera- tur, fructum ejus et utilitatem sentire. Quia nimirum in charitate crescunt et magis in Christo uniuntur, qui est fructus illius sacra- menti, quamvis tunc non sit ab illo sacra- mento, ut a propria causa, sed ut ab objecto; atque hic plane est sensus D. Thomaj in citato loco.

4. No7i omnis effectus sacranienti obtineri potest per votum sacramenti. — Advertendum vero est, non omnem effectum sacramenti posse obtineri per solum votum sacramenti , etiam in praedicto sensu , sed solum illum , qui proportionatus est dispositioni, vel merito operantis; aliquis enim effectus sacramenti talis est , ut nunquam per merita , vel dispo- sitionem obtineri possit , ut de charactere diximus; et idem est de remissione peccati cum sola attritione, vel de remissione totius poenae sine condigna satisfactione, et fortasse aliquod genus auxilii datur per sacramenta realiter suscepta, quod sine illis nunquam datur. Alii vero sunt effectus sacramentorum, quorum similes obtineri possunt per merita , vel dispositionem operantis , ut sunt remissio peccati , et prima gratia , charitatis augmen- tum seu nutritio, auxilium sufficiens ad vin- cendas tentationes, et hi effectus dicuntur interdum fieri in voto sacramenti in sensu jam explicato. Unde patet responsio ad aliam partem de confirmatione et extrema unctione, quia in illis muito minor est necessitas. Ad congruentiam vero ibi insinuatam respon- detur, potuisse Christum illo modo instituere sacramenta, si vellet; quod autem non fecerit, constat ex dictis, et quia nullum est probabile fundamentum vel auctoritas ad explicandam aliter voluntatem et institutionem ejus, nec oportuit aliter fieri, quia hoc modo satis sub- ventum est humanse necessitati, et alioqui magis consentaneum est naturis rerum, ut causa efficiens, quale est sacramentum, prius existat, quam operetur, et ad concihandam reverentiam et amorem ad usum sacramen- torum conveniens fuit, ut haberent proprios effectus, quos in ipso usu conferrent, et non absque illo.

m

QUiEST. LXII, ART. IV.

SECTIO II.

Utrum sacramenta conferant gratiam, dum suscipiun- tur, in aliquo tempore, vel instauti.

1 . Speciale auxilium, qui est effectus sacra- menti, ssepe non datur simul cum sacramento. — In hac re certum est , sacramenta maxime conferre effectmn gratiae sanctificantis , quo- niam actu suscipiuntur, si in suscipiente non sit obex, ut patet ex definitionibus Concilio- rum supra adductis , et ex omnibus aliis hactenus disputatis de hoc effectu, et ex illa ratione generali, quod causa efficax statim operatur, ac est, si ex parte effectus vel sub- jecti non sit repugnantia ; sed sacramentum de se est causa efficax gratise, et ex parte ipsius gratise non repugnat statim fieri; ergo, si ex parte subjecti non sit obex, statim sa- cramentum operabitur. Locutus sum autem de effectu gratise sanctificantis seu habitualiS; quia sacramentalis gratia , prout speciale auxilium significat, non semper datur statim, quoniam sacramentum accipitur, etiam si tunc suscipiens non ponat obicem, sed postea tempore opportuno juxta finem et institutio- nem sacramenti; ut verbi gratia, quando homo recipit sacramentum confirmationis , statim recipit augmentum gratiee , et plenitu- dinem Spiritus Sancti per dona habitualia seu eorum perfectionem, non tamen statim recipit in actu secundo singulare auxilium ad confi- tendam fidem; sed tunc recipit illud quasi in actu primo, seu consequitur jus ad obti- nendum illud, cum oportuerit; et simile est de sacramento Ordinis, matrimonii, et aliis. Quod autem hic efFectus non statim detur^ neque est ex defectu sacramenti; neque ex defectu suscipientis , sed ex vi ipsius institu- tionis, qu8e facta est modo accommodato tali effectui; gratia enim habitualis, quia natura sua est permanens , et magna perfectio , quae semper et ad omnia poiest esse utiliS; ideo merito statim datur; auxilium vero actuale non est de se durabile ac permanens , nec propter se datur, sed solum propter aliquem actum exercendum; et ideo ex se postulat, ut tunc solum detur, quando est tempus oppor- tunum ad exercendum actum, propter quem datur; tunc autem statim infallibiliter datur, si pro eo tempore homo obicem non ponat; et ita in hoc potius conspici potest perfectus modus, quem sacramenta habent conferendi gratiam, scilicet tempore opportuno, et uni- cuique gratise accommodato.

2. Utrum sacramenta conferant gratiam in tempore, an in instanti. — Superest vero circa priorem partem vulgaris difficultas, an sacramenta conferant gratiam habitualem in tempore, vel in instanti, et si in instanti, quodnam illud sit. Ratio autem difficultatis est, quia sacramentum, seu usus ejus, non fit in instanti, sed in tempore, quia successive fit ; a ergo non potest efficere gratiam, quando fit, quia tunc nondum est perfectum, neque habet suam absolutam significationem , et ideo sim- pliciter loquendo nondum est sacramentum,

ut patet in forma baptismi , vel Eucharistise ; quamdiu enim quis profert verba : Hoc est corpus, donec absolvat ultimam particulam, meum, nondum fecit sacramentum, et idem est de cseteris. Ergo toto illo tempore, quo fit sacramentum, non fit gratia, quia nondum est sacramentum, per quod efficienda est. Rursus, cum primum sacramentum absolvi- tur, jam non est, quia , cum sit ens successi- vum, desinit per primum non esse (loquor de sacramentis, quse consistunt in usu); ergo nunquam sacramenta conferunt gratiam, dum fiunt vel existunt.

3. Prima sententia. — Ad hanc difficulta- tem varii sunt modi respondendi. Primus est, sacramenta conferre gratiam non in instanti, sed in tempore, non definito, ac certo, sed indeterminato, scilicet, in illo tempore, quod immediate antecedit illud instans , quod est primum non esse sacramenti, nam in illo in- stanti consummatur sacramentum extrinsece. Ergo in tempore immediate ante illud con- summatur intrinsece; ergo in eodem tempore immediate ante illud, confert suum efifectum, quia operatur statim, ac est, cum sit efficax; sed tempus illud, quod immediate antecedit instans, est indeterminatum, quia nulla pars temporis secundum se totam immediate con- jungitur, seu antecedit ante aliquod instans, ut per se notum est; ergo sacramentum con- fert gratiam in tempore indeterminato, ita ut, qualibet particula temporis designata, nonfiat gratia in tota illa, sed in minori, ac in minori, etiam si in infinitum procedatur, versus prse- dictum instans extrinsecum, quod est primum non esse sacramenti. Unde etiam fit, sacra- mentum non conferre gratiam per aliquam sui partem determinatam, seu quamdiu illa durat, sed per indeterminatam. Quod autem hic modus conferendi gratiam non sit impos- sibilis , ita potest a contrario declarari : nam peccatum committi potest in tempore imme- diato ante hoc instans, et non antea, neque

DISPUTAT. VIII, SECT. II.

postea; ergo et gratia potest desinere esse intrinsece in tempore immediato ante instans; ergo eadem ratione potest in eadem mensura incipere. Antecedens patet, si constituanms hominem justum habentem prtcceptum aman- di Deum ante primum instans mortis; nam, si hic homo toto hoc tempore non diligat, peccat mortaliter et perdit gratiam, et non in ipso instanti mortis, quod est primum non esse hominis, tum quia immediate ante illud instans transgressus fuerat prajceptum, nam pro illo tempore obligabat, et non pro instanti mortis; ergo ante illud instans peccavit et perdidit gratiam, quee nec simul est cum pec- cato , nec prius amittitur, quam peccatum committatur; tum etiam, quia non potest aU- quis toto tempore vitse esse in gratia, et in primo non esse illam perdere; neque etiam peccat et perdit gratiam in aliquo instanti ante instans mortis , quia , quolibet signato , inter iUud et instans mortis mediat tempus, in quo potest impleri preeceptum ; ergo non- dum «rat violatum praeceptum , nec gratia erat perdita; ergo non potuit amitti, nisi in tempore immediato ante instans.

4. Refutatur ista sententia. — Nihilominus hsec sententia falsa est, primo quidem, quia ille modus inceptionis, tam gratise, quam cujushbet cpalitatis , est impossibihs , unde omnes philosophi duos tantum modos incep- tionis rerum distinxerunt, scihcet per primum sui esse et per ultimum non esse; ille autem, qui est solum in tempore immediate ante ali- quod instans, sub neutro horum comprehen- ditur, ut facile probari potest, quia nullum potest signari instans, quod sit primum esse gratiae, tum quia dicitur intrinsece incipere in tempore et non in instanti; tum etiam, quia neque illud instans, in quo consummatur sacramentum, est primum esse gratise juxta hanc sententiam, quia dicitur esse immediate ante illud, neque etiam ahquod prsecedens in- stans, quia nullum est immediatum. Unde si in aliquo instanti preecedenti inciperet gratia, inter illud et ahud instans consummativum sacramenti intercederet tempus, in quo non primo fieret gratia, sed conservaretur ; et ita non fieret in tempore immediato ante illud instans, ut hsec sententia supponit; ergo juxta hanc sententiam non incipit gratia in instanti per primum sui esse. Rursus, nec incipit per ultimum non esse, quia, si posset figurari in- stans, in quo ultimo gratia non esset, intrin- sece inciperet habere esse in tempore imme- diato post illud instans; repugnat autem simul

incipere in tempore, quod immediate antece- dit instans et quod immediate subsequitur; nam, vel illud instans est unum et idem, vel sunt diversa instantia : si est unum, non po- test idem terminus immcdiate antecedere et subsequi ; neque eadem res potest simul inci- pere in diversis temporibus, quorum unum immediale antecedit et ahud immediate sub- sequitur idem instans ; si autem instantia sunt diversa, inter illa intercedit tempus, unde necessario fiet, ut multo magis inter se distet tempus, quod antecedit unum instans, et quod subsequitur ahud; ergo juxta hanc sententiam nullo modo assignari potest instans, quod sit, vel primum esse, vel ultimum non esse gratise quee per sacramentum fit. Hoc autem esse impossibile probatur, nam cum esse gratiee, quse fit, immediate sequatur post non esse ejus, necesse est intelhgere, illa duo esse quasi continua vel contigua, per coexistentiam ad nostrum tempus ; ergo necesse est dari unum instans, quod dividat esse a non esse, et sit terminus unius, et initium alterius, et uni ex- trinsecum, et alteri intrinsecum; atque adeo quod sit primum unius et ultimum alterius. Quse ratio tam de gratia, quam de omnibus ahis rebus, et tam de inceptione, quam de desitione generaliter convincit, non posse ac- cidere, nisi alterutro ex duobus dictis modis , scihcet per primum esse, vel per ultimum non esse ; aut per primum non esse, vel ulti- mum sui esse. Prseterea, si verum est, sacra- menta physice ac proprie efficere gratiam, ex eo capite habet hsec senlentia specialem diffi- cultatem, quia inteUigi non potest, Deum uti aliqua re, ut instrumento, et tamen illam non esse certam et determinatam, et ut talem cog- nosci a Deo. Quod potest declarari argumento simili supra facto, nam sacramentum succes- sive fit, et non confert gratiam toto tempore, quo fit. Ergo non confert gratiam per omnes partes suas. Ergo si efficit illam per aliquam partem ex ultimis, poterit signari instans dis- tinguens partes sacramenti, quee efficiunt, ab his qu8e non efficiunt, ita ut in illo sit verum dicere, usqueadhoc instans partes sacramenti nihil effecerunt, posthac vero efficient, vel e contrario , nunc incipiunt efficere, immediate ante non effecerunt; quia illse partes imme- diate sibi succedunt. Ergo necesse est, ut tota efficientia sacramenti claudatur inter duo in- stantia, scihcet inter iUud, quod distinguit partes efficientes a non efficientibus, et illud in quo consummatur sacramentum. Ergo, si efficientia sacramenti est per aliquam partem

QU^ST. LXII, ART. IV.

sacramenti, necesse est, ut sit per partem determinatam, neque esse potest per partem indeterminatam.

5. Ad argumenta respondetur. — Prima solutio. — Ad rationem ergo illius sententiae respondetur, etiam si gratis demus, sacra- mentum intrinsece consummari in tempore immediate ante instans, nihilominus non effi- cere gratiam illo modo, quia est repugnantia in tali modo efficiendi, ut ostensum est. Ad confirmationem , eadem ratione dicitur esse impossibile, gratiam desinere illo modo. Ad casum vero ibi confictura, primo responderi potest, negando obligationem prsecepti affir- mativi posse illo modo extrinsece terminari ; nam illa admissa, videtur sane argumentum factum, in rigore metaphysico sumptum, non parum urgere. Potest autem reddi ratio ob quam hic modus obligationis imponi homini non possit, quia obligatio debet esse accom- modata actibus humanis, quibus implenda est. Secundo admissa illa obligatione, respon- detur, transgressionem illius prsecepti com- mitti ante instans mortis, non tamen imme- diate ante illud instans, sed in aliquo instanti, quod, licet a nobis designari non possit, in se tamen certum ac definitum est, et Deus illud agnoscit. Nec refert, quod inter illud instans et aliud instans mortis intercedat aliquod tempus ; nam illud potest esse tam breve, ut in eo non possit moraliter impleri prseceptum. Quia ad eliciendos hujusmodi actus, moraliter et humano modo loquendo, indiget homo ali- quo tempore, quod ad deliberandum et ope- randum necessarium est, et ideo, quoniam pervenit homo ad illas temporis angustias, si adhuc est negligens et omittit actum prajcep- tum, moraliter constituitur in statu, in quo non potest prseceptum implere, et ideo tunc peccat. Qu8B quidem responsio moraliter sa- tisfacit, considerando res humanas, prout ex natura rei prpecipi et fieri possunt. Urgeri tamen posset argumentum, vel in AngeUs, vel in anima separata, vel inhomine de absoluta potentia Dei. Sed non oportet in his immorari, nam si alia responsio adhiberi non possit, prior est sufficiens.

6. Secunda sententia. — Refellitur. — Se- cundus modus dicendi est, sacramentum effi- cere gratiam in tempore ahquo certo ac de- terminato, in quo ultima qusedam particula ipsius sacramenti conficitur, quee, Ucet suc- cessiva sit et partes habeat, nihilominus per totam illam fit gratia, quia per illam consum- matur sacramentum, Sed heec responsio nullo

modo probari potest : primo quidem, quia impossibile est, primam inceptionem rei per- manentis et quee tota simul fit, coexistere tempori determinato; gratia autem, quse per sacramentum fit, est res permanens et tota simul efficitur, quia in agente est virtus suffi- ciens, et in subjecto non est resistentia, et ipsa ex natura sua postulat ita fieri. Antecedens patet primo, quia talis inceptio nec esset per primum esse rei, quse fit, nec per ultimum non esse. Prior pars est per se nota, quia si res incipit per primum sui esse, secundum coexistentiam ad nostrum tempus, jam non incipit in tempore, sed in instanti. Posterior pars probatur, quia, si incipit per ultimum non esse, ergo nunc non est^ et immediate post hoc erit ; sed illud tempus , quod dicitur esse immediate post hoc instans, non potest esse determinatum , quia non clauditur inter duo instantia ; nam in quolibet instanti signa- bili in illo tempore immediato post hoc, est verum dicere, antea incepisse rem illam, quse fit immediate post hoc instans. Unde confici potest generalis ratio, quia quodlibet determi- natum tempus clauditur inter duo instantia et dividi potest in duas partes, quas alio instanti medio conjunguntur. Si ergo res incipit in illo tempore et incipit tota simul, ergo signato instanti medio illius temporis, jam in illo tota res inceperat; ergo non incipit, sed conser- vatur in rehqua parte temporis. Atque idem argumentum fieri potest de reliqua parte signata, et de quacumque alia, quantumvis minima; non potest igitur determinata pars temporis esse mensura adsequata inceptionis, nisi res, quse fit, per partes fiat, seu per in- tensionem successivam.

7. Prima objectio. — Dici potest, hoc argu- mentum recte convincere de inceptione in rigore sumpta; non vero de inceptione seu effectione, quse necessario habet adjunctam aliquam conservationem, qualis est omnis in- ceptio rei permanentis, quffi Hcet in se indi- visibihs sit et tota simul, secundum coexis- tentiam tamen ad nostrum tempus fit per ultimum non esse, quia tunc necesse est, ut illa actio duret pro aUquo tempore determi- nato et incluso inter duo instantia, saltem ex- trinseca. Quia, sicut incepit per uUimum non esse, ita necesse est, ut ipsa actio seu effectio aut dependentia, cum non semper duret, de- sinat esse in aUquo instanti intrinseco vel extrinseco ; ergo necesse est, ut duret saUem tempore incluso inter iUa duo instantia. lUa vero actio habet rationem inceptionis, solum

DISPUTAT. Vni. SECT. II.

prout intelligitur coexistere tempori indeter- minato, quocl sequiturimmediate postinstans ; prout vero durat majori tempore deternii- nato, habebit potius rationem conservationis. Sic ergo in proposilo dici potest, gratiam qui- dem fieri per sacramentum pro tempore aliquo determinato, in quo durat ultima quajdam particula sacramenti, per quam fit gratia; illa enim particula non potest efficere in in- stanti, quia est successiva, et ideo partes, quae antecederent illud instans, non possent efficere, quia jam non essent, nec partes quse sequuntur illud instans, quia nondum sunt; ut ergo tota illa pars sacramenti efficiat, ne- cesse est, ut actio tamdiu duret, quamdiu durat successio illius partis, quia non potest gratiam efficere, nisi quamdiu est ; illa vero actio dicetur incipere per ultimum non esse in ratione inceptionis, atque sub hac ratione non fieri tempore determinato, sed indeter- minato ; tamen absolute sub ratione efFectio- nis, qu88 aliquam conservationem includit, durabit pro aliquo tempore determinato.

8. Solntio. — Prima objectio. — Sed licet hsBC doctrina in aliis rebus vera sit, tamen in praesenti non potest habere locum. Primo , quia impossibile est, variato agente, non va- riari actionem, ut ex principiis philosophicis constat; si autem sacramentum, per aliquam determinatam partem, ultimam, gratiam effi- cit, sicut illa pars successive fit, ita principium seu instrumentum illius actionis est in conti- nua variatione; ergo et actionem, quae ab illo procedit, necesse est continue variari; non ergo potest eadem indivisibiliter permanere toto illo tempore, sicut dicebatur. Sed respon- deri potest, variari quidem actionera illam, ut est dependentia ab agente, atque hoc modo successive fieri et continue mutari; tamen ex parte termini, qui est gratia, non esse succes- sivam, quia gratia tota simul fit, per totam illam actionem et per quamlibet partem ejus. Quae responsio, in commuui etiam sumpta, difficilis quidem est ad intelligendum , quia vix concipi potest, quomodo actio quse tota simul incipit ex parte termini, ex parte agen- tis sit in continua successione et mutatione. Vix tamen impugnari potest, quia non videtur tam apertam involvere contradictionem. Sed, licet hoc ita sit in genere loquendo, tamen in preesenti probari non potest; sumo enim totam illam particulam ultimam sacramenti, per quam dicitur fieri gratia, etinquiro, an in priori dimidia parte ejus sit consummatum sacrameutum, necne ; nam si non est, ergo illa

prior pars non potest efficere gratiam. Quia quamdiu non est sacramentum factum, non datur gralia ; alias dici posset, gratiam fieri a principio, ex quo sacramentum incepit, quia non est major ratio de una parte, quam de alia, si in utraque sacramentum est inchoa- tum et nondum perfectum; si autem in priori parte sacramentura est jam consuramatum, ergo alia, quse postea subsequitur, non est pars sacraraenti; ergo nec efficit effectum sa- cramenti. Responderi potest, in priori parte esse sacramentura perfectura essentialiter, non taraen esse orani ex parte integrum. Sed hoc non recte dicitur, quia, ut forraa sacra- menti, verbi gratia, sit essentialiter completa, necesse est ut sit consumraatus et absolutus sensus ejus ; quod si ita sit, talis forraa etiam est integra et orani ex parte corapleta; unde si fingeremus prolationem verborura non ultra progredi, sacraraentura erit oranino integrum, et perfectum, et similiter effectus ejus; si au- tem sensus formee nondum est consummatus, sacramentura neque est integrura, neque es- sentialiter corapletum. Atque idera arguraen- tum fieri potest ex parte materise. Nara si ablutio, verbi gratia, tanta est ut sufficiat ad essentiara baptismi, cum sola illa, si adjunga- tur forma, est integer baptismus, et omnis ablu- tio, quee postea sequitur, neque ad essentiam, nec ad integritatem baptismi pertinet, sed per accidens illi conjungitur; si vero ablutio non est tanta, quse sufficiat ad essentiam bap- tisrai, neque etiara erit sufficiens ad dandum effectum, donec compleatur.

9. Tertia sententia. — Tertius raodus di- cendi est, sacraraentura conferre gratiam in terapore indeterrainato, scilicet per ultiraum non esse ipsius gratise, quia sacraraentum eodem modo consumraatur in tempore inde- terminato. Quod potest ita explicari, primo ex partematerise sacramenti, siconstituamus, id quod facile fieri potuit, ablutionem, verbi gratia, quse propter sui parvitatem non suffi- cit ad essentiam sacramenti, terrainari ad rainiraara extrinsece, ita ut vere dicere pos- simus : Tanta ablutio non sufficit ad essentiam sacramenti, queelibet autem major sufficit. Hoc enira posito sequitur, facta illa minima ablutione, verum esse dicere : Nunc non est sacraraentum, et imraediate post hoc erit sa- craraentura; ergo eadera ratione erit verum dicere : Nunc non est gratia, et iramediate posthoc eritgratia ; incipiet ergo per ultimum non esse, et fiet in tempore indeterminato , quia illud immediate post hoc, non designat

128 QU^ST. LXII

determinatam temporis quantitatem. Secundo idem argumentum fieri potest ex parte for- mse, quia prope finem prolationis verborum intelligi potest dari aliquod instans, in quo sit verum dicere : Nunc non est consummatus sensus, seu significatio verborum, et imme- diate post hoc erit consammatus ; ut verbi gratia, in forma baptismi, non intelligitur consummatus sensus, donec incipiat proferri ultima particula dictionis ultimse et totius for- mse, ut est particula ti, in dictione Spiritus Sancti. Statim vero ac incipit proferri illa particula, jam intelligitur consummata signi- ficatio formse, quia jam est aliquid illius, quod sufficit ad imprimendam speciem totius propositionis. lUa autem particula incipit pro- ferri per ultimum non esse, quia successive profertur. Ergo eodem modo consummatur sacramentum et fit effectus ejus.

10. Contra hanc sententiam fieri solet gene- rale argumentum, quia non potest res per- manens, quse tota simul fit, incipere per ul- timum non esse. Sed hoc argumentum non existimo esse efficax, quia si causa, quse efficit hujusmodi effectum, ita applicetur, ex parte effectus non censeo esse repugnan- tiam, quod ita fiat, quia res permanens habet suam intrinsecam indivisibilem durationem, quee potest et instanti et tempori nostro coexistere, et ita, quod in se est, potest utro- que modo incipere, si ex parte agentis non sit repugnantia. Nihilominus in prsesenti non placet hic modus dicendi, quia necesse est, ut coincidat cum prsecedenti, et ideo eisdem ra- tionibus refellendus est. Assumptum expli- catur, primo quia quando actio, quse est in se indivisibilis, secundum coexistentiam ad nostrum tempus incipit perultimum non esse, necesse est ut in re duret per aliquod tempus determinatum, cui coexistit. Sed effectio gra- tise est actio indivisibihs, ut ostensum est, quia gratia, quse est effectus sacramenti, tota simul datur; ergo, si illa actio incipit per ultimum non esse, durat pro aliquo tempore determinato, quia non semper durat; ergo desinit esse in aliquo instanti intrinseco, vel extrinseco; ergo durabit toto tempore inter- jecto inter illa duo instantia, quod tempus certum est, ac determinatum ; ergo hsec sen- tentia necessario coincidit cum pra^cedenti. 1 1 . Secundo idem declaratur, quia impos- sibile est, sacramentum consummari iilo modo, scilicet per ultimum non esse ultimae particulee consummantis sacramentum, quia necesse est ut in aliquo instanti vel tempore

, ART. IV.

sit verum dicere sacramentum esse, alias nunquam esset, quia non potest esse, nisi vel in tempore vel instanti ; sed postquam sacra- mentum est, desinit esse ; ergo necesse est, signari aliquod instans, quod dividat esse sacramenti a non esse. Ergo necesse est, ut illud instans sit aut primum non esse sacra- menti, aut ultimum esse ejus ; quia nulla res potest desinere esse, nisi alterutro ex his modis, ut supra probatum est; ergo non po- test sacramentum incipere esse in ultimo non esse ultimse particulse ejus. Nam inquiro, an illud instans, quod est ultimiim non esse gra- tise, vel postremse particulee sacramenti, sit primum esse sacramenti, vel ultimum non esse ejus. Primum dici non potest juxta hanc sententiam, tum quia, si in illo instanti jam est sacramentum, ergo in illo instanti jam est quidquid est de essentia sacramenti; ergo pars, quse postea subsequitur et tunc incipit extrinsece, non pertinet ad constitutionem sacramenti; tum etiam, quia si tunc jam est sacramentum, ergo in eodem instanti erit effectussacramenti, quia sacramentum, simul atque existit, efficit. Si vero dicatur secun- dum, sciHcet, hoc instans esse ultimum non esse sacramenti, necesse est, ut post illud designari possit aliquod instans, in quo de- sinat esse sacramentum, quia non potest in eodem desinere, in quo incipit extrinsece, ut per se notum est, quia in illo instanti non- dum res est, et ita illud instans nec potest esse primum non esse rei, cum potius dicatur esse ultimum non esse illius; neque etiam potest esse ultimum esse rei, cum nondum sit ; ac denique quia nulla res potest desinere esse, antequam esse supponatur; necesse est ergo, ut designetur aliud instans, in quo de- sinat esse sacramentum ; ergo durabit sacra- mentum toto illo tempore determinato, quod est inter illa duo instantia ; ergo non fuit sa- cramentum consummatum per illam particu- lam, ut incepit esse in tempore indetermi- nato, sed ut consummata est toto illo tempore determinato. Patet hsec ultima consequentia , quia, si illo modo fuisset consummatum sa- cramentum, ergo in dimidia parte ilHus par- ticulaefuisset consummatum, et in quacumque aHa minori designata; consequens autem ostensum est falsum, quia si prius fuisset consummatum sacramentum, prius etiam esse desiisset, quia cum sacramentum successive fiat, statim ac consummatur, desinit esse ; re- pugnat ergo, sacramentum consummari iUo modo in tempore indeterminato , quia Ulud

DISPUTAT. VIII

necessario erit revocandum ad tempus deter- minatum ex parte desitionis sacramenti. Non potest autem totum aliquod tempus determi- natum esse secundum se lotum, et secundum quamlibet sui partem esse consummativum sacramenti, quia lioc ipso, quod pars prior sufficit ad consummandum sacramentum, re- liquiE non requiruntur ; ergo eadem ratione repugnat effectum sacramenti incipere illo modo, quia in liac sententia supponitur effec- tus sacramenti incipere simul cum ipso sa- cramento. Tertio, confirmari potest liic dis- cursus, quia, ut supra dicebam, sacramentum in re esse debet aliquid determinatum ; cum- que sit instrumentum gratise, oportet ut illam efficiat per aliquam rem determinatam ; ergo, si illa pars, per quam sacramentum efficit gratiam, est successiva, necesse est, ut duret aliquo tempore determinato; ergo toto illo durabit effectio gratiae, quod supra im- probatum est, atque ita necesse est, ut hoec tertia sententia cum secunda coincidat.

12. Unde ad fundamentum hujus sententise negatur, minimam ablutionem seu materiam sacramenti, designandam esse illo modo, sed intrinsece, sciUcet, tanta ablutio sufficit et minor non sufficit ; nec potest aliter intel- ligi, quia sicut sacramentum in re debet esse certum, ac determinatum, ita et materia ejus intrinseca. Item, quia quantitas materiee non deterrainatur, nisi quatenus necessaria est, ut sit vera ablutio vel unctio hominis seu partis ilUus ; ad hoc autem requiritur, quod fiat ut minimum in tanta quantitate. Atque eodem modo respondetur ad alteram partem de forma. Nam significatio ejus non perficitur per indeterminatam inceptionem uUimee par- ticulse, aUas non redderet sensum certura ; ergo consummatur sensus et significatio in aUquo instanti, in quo vel tota uUima parti- cula, vel aUqua sufficiens pars ejus prolata est.

13. Quarta sententia. — Res frxterita po- test esse causa per virtiitem relictam, quod neutiquam potest futura. — Quartus ergo mo- dus dicendi est, sacramentum conferre gra- tiam in unico instanti, non in quo sacramen- tum primo est, aut uUimo non est, sed in quo primo non est. Gum enim sacramentum suc- cessive fiat, non aUter est, ac desinit esse, quam entia successiva, et ideo tantura est, dum fit in temporis successione, in qua non potest dare gratiam, quia id repugnat, ut declara- tum est in omnibus modis supra tractatis. Rursus in nuUo instanti iUius successionis

XX.

, SECT. II. 129

potest dici, sacramentum esse consummatum , quia semper superest aUquid efficiendum, quod est de essentia iUius, et propterea in nullo etiam iUorum instantium, in quo fit sa- craraentum, potest gratiara conferre, quia non dat illam, donec sit essentialiter perfec- tum, quia sicut antea non habet consuraraa- tara significationera suara, ita neque effica- ciam. Denique, quia si semel fieret gratia in instanti intermedio, licet postea non consum- raaretur sacramentura, maneret efFectus ejus, et ita haberetur effectus sacramenti sine vero sacraraento, quod est irapossibile; superest ergo, ut gratia sacramenti conferatur in ins- tanti, in quo consummatur sacramentum, quod est primum non esse illius ; nam in re- bus successivis, ut est oratio, dies, etc, illud instans, in quo consummantur, est primum non esse earum. Ita docet Soto in 4, d. 9, queest. 2, art. 7, circa finem. Quee sententia facile sustineri posset, si opinaremur sacra- menta non esse causas physicas gratiae, sed morales, quia in causis moralibus nuUum est incommodum, quod effectus earum confera- tur, postquam illse esse desierunt ; tamen, si supponamus, sacramenta esse causas physi- cas, non potest hsec responsio sustineri; nec Soto et aliqui Thomistse, qui hsec duo conjun- gunt, consequenter in eo loquuntur, quia nihil potest efficere, quando non est. Primo, quia nihil potest efficere, nisi habeat virtu- tem agendi, vel naturalera, vel obedientialem ; sed quod non est, non habet naturalem vir- tutem agendi, ut est per se notum , nec obe- dientialem, quia necesse est, ut hsec fundetur saltem in aliqua entitate; ergo quod entita- tem non habet, non potest assumi ut instru- mentum ad agendum. Secundo, quia quod fit ab alio, pendet ab illo in suo esse; sed res, quse existit , non potest physice, ac realiter pendere a re, quae non existit; quia rem unam pendere ab alia physice et effective, intrin- sece includit, quod existentia unius rei ita innitatur in existentia alterius, ut ablata una, tollatur altera, quse ab iUo pendet. Tertio, quia fieri non potest, ut res, quee futura est, efficiat antequam sit ; ergo similiter repugnat, ut res quse praeteriit, efficiat, quando jam non est, nec in se, neque aliqua reali virtute ; patet consequentia, quia res, quse fuit, postquam esse desUt, tam est oranino nihU, quam res futura, quamdiu facta non est; imo illa, quae jam fuit, quodararaodo magis distat ab ente reali , quia jam non potest habere esse per causas naturales, sicut potest res futura.

m QU^ST. LXII

Quod autem res aliquando habuerit esse , si nunc illud non habet, neque in se, neque in aliquo inslruraento, seu virtute, tam est im- pertinens ad preesentem actionem, sicut quod res habitura sit esse, quod nondum habet. Unde hsec sola vera differentia inveniri potest inter rem prseteritam et futuram, quia res prseterita, quia aliquando habuit esse, potest rehnquere virtutem aliquam , quse vice sui efficiat, quam non potest praemittere res fu- tura, quse nondum habuit esse; at vero si res, quee fuit, nullam virtutem rehquit, non magis potest agere, quam si nunquam fuisset, quia illud fuisse, nihil omnino est, nisi deno- minatio pure extrinseca, quse non potest esse sufficiens ratio agendi. Et hinc consequenter fit, si res jam omnino desiit esse, nihil om- nino referre, quod inter esse prseteritum, et non esse, sit magna vel parva distantia ; nam repugnantia non oritur, nisi ex ipsa ratione non entis ; quse cum nihil sit, non potest esse origo seu fons alicujus esse. Et hsec ratio eamdem vim habet, sive prasterierit esse ante multum, sive ante parvum tempus. Et idem est etiam, si prsecesserit in tempore imme- diato ante prajsens instans, quia heec diffe- rentia solum est secundum magis vel minus, in propinquitate vei distantia; nam prsesens instans re vera habet duralionem indivisi- bilem distinctam a toto tempore prsecedenti. Non enim sunt simul, sed quando est praj- sens instans, jam preeteritum tempus omnino non est; ergo, quando ex duabus rebus una incipit in preesenti instanti, alia vero desiit esse in tempore immediato ante hoc instans, non potest illa ab hac dependere in efficien- tia et existentia , quia duse illse res nunquam coexistunt simul, nec se tangunt (ut ita di- cam) secundum coexistentiam, et consequen- ter nec secundum efficientiam. Quia hsec in- trinsece et essentialiter pendet ab existentia, de qua paulo inferius, et in disp. seq. redibit sermo.

1 4. Quod objicit Sotiis refellitur. — Neque est verum, quod Soto supra ait, in naturali- bus causis interdum accidere, ut res, quse immediate ante hoc fuit, nunc operetur ; sicut motus, inquit, est causa caloris, et non efficit illum, nisi in primo non esse sui ; et alii po- nunt exempUim in dispositionibus, quse prse- cedunt immediate ante instans generationis, quae Hcet in instanti generationis non ma- neant, efficiunt tamen formam, quae in illo instanti producitur. Sed utrumque exemplum est falsum; nam motus non est causa caloris

, ART. IV.

per se, sed per accidens; unde prseter illum est alia causa per se; fieri autem potest, ut calor successive fiat simul cum ipso motu, si subjectum ratione illius successive dispona- tur, vel causa per se efficiens calorem suc- cessive apphcetur. Quod si ahquando incipit calor in termino motus, ideo est, quia per motum relinquitur subjectum dispositum ad calorem, et causa per se efficiens calorem in eodem instanti et existit et applicata manet. De dispositionibus aulem, primo verius est, non corrumpi, sed manere in instanti gene- rationis. Secundo admissa probabili senten- tia, quod illse pereant in instanti generationis, non est probabile, illas effective concurrere ad introductionem formse, tum propter ra- tiones factas, quia jam non sunt, neque ah- quid vice sui rehnquunt; tum etiam quia sunt insufficientes ad introducendam for- mam, quia non habuerunt ultimum terminum et complementum necessarium ad introduc- tionem formse. Sed de hoc plura in philoso- phia.

15. Ultima tenendaque sententia. — Ulti- mus ergo ac verus dicendi modus est, sacra- mentum conferre gratiam iu instanti, in quo non extrinsece, sed intrinsece perficitur ac consummatur; quanquam enim sacramenta extrinsece fieri incipiant per ultimum non esse ablutionis vel prolationis verborum,etc., consummantur tamen in uno instanti, in quo fit aliquid indivisibile , positivum et reale, quo intrinsece completur sacramentum , et in eodem instanti gratia confertur. Probo singula : et primum quidem ex philosophia constat, dari in omni motu successivo, quando perve- nitur ad terminum ejus, aliquam mutationem instantaneam , qua consummatur terminus illius motus , quia per illam mutationem ac- quiritur in illo instanti aliquid indivisibile , quod in toto anteriori tempore non erat ac- quisitum ; ut verbi gratia, in intensione acqui- ritur terminus caloris ut duo, vel ut tria, et sic de aliis ; et ideo licet illud instans dicatur primum non esse motus, quatenus ens suc- cessivum est, lamen est primum esse termini consummati et perfecti, et ideo vocatur ulli- mum mutatum esse motus. Quocirca idem videre licet in materiis , et formis sacramen- torum ; nam materise illse, quse consistunt in usu, per motum localem, vel contactura ali- quem perficiuntur, ul ablutio vel unctio ; in- telhgi autem potest, contactum sufficientem perfici, aut fieri in aliquo instanti terminante motum prsecedentem, qui terminus licet ex-

DISPUTAT. Vin, SECT. II.

trinsecus sit molui prrececlenti , est tamcn intrinsecQS contactui, qui aliquid reale est et intrinsecum sacramenlo. Similiter forma sa- cramenti est oratio aliqua, quatenus reddit integrum et perfectiim sensum, qui sensus in aliquo instanti inlrinsece consummatur per aliquem sonum, qui in eo instanti additur et realiter existit, tanquam realis terminus to- tius soni prcecedentis. Cujus signum est, quia in eo instanti ita consummatur oratio, ut in eo multiplicentur seu efficiantur species in auditu. Ergo durat in illo instanti aliquid rei, pertinens ad complementum verborum seu orationis.

16. Sacramentum in aliquo instanti existere, necesse est. — Prima objectio. — Secundo hoc declaratur. Quia necesse est signare aliquod instans, in quo sit verum dicere, sacramen- tum esse, quia inconveniens videtur, rem aliquam realiter fieri, et nunquam de illa affirmari posse, quod existat. Sacramentum autem realiter fit, et quaradiu fit, si aliquid illius superest faciendum, nondum existere dicitur, quia nondum tota ejus essentia facta est. In quo differt a motu, et tempore, et hu- jusmodi entibus successivis, quee tunc existere dicuntur, quando abquid eorum factum est, et aliquid superest faciendum. Ergo oportet ut sacramentum dicatur esse, saltem in illo instanti, in quo perficitur, quanquam post illud instans, ultra futurum non sit sacra- mentum, neque ahquid iUius restet efficien- dum, quia in eo instanti perficitur et con- summatur tota significatio sacramenti. Ergo necesse est ut in eo instanti fiat et sit ahquid intrinsecum sacramenti. Quia, si nihil iUius esset, nulla ratione dici posset, tunc existere sacramentum. Dices : si tunc existit sacra- mentum, cum antea non esset, ergo tunc in- cipit esse sacramentum ; ergo incipit per pri- mum sui esse; ergo non est ens suscessivum; nam repugnat entia successiva fieri per primum sui esse ; nam, quod ita fit, totum simul fit. Unde etiam sequitur, quod ante iUud instans sacramentum non fiebat. Rursus immediate post iUud instans non erit sacra- mentum, ut dictum est; ergo si tunc est sacramentum, desinit esse per ultimum sui esse, quod etiam repugnat rebus successivis, ut constat ex communi sententia phUoso- phorum.

17. Sacramentum non in omnibus imitatur entia successiva. — Sacramentum in eo ins- tanti esse dicitur, in quo habet 'perfectam si- gnificationem. — Propter hsec aUqui renuunt

concedere, in iUo instanti sacraraentum exis- tere , etiamsi aUquis reaUs terminus ejus existat, qui cum sit indivisibiiis, et ideo suf- ficiat, ut in eo instanti fiat gralia actione indivisibUi , non tamen sufficit, ut dicatur existere sacraraentum , quia nihil iUius fa- ciendura superest; sicut etiara, quanivis in termino motus aUqua mutatio indivisibUis superaddatur toti motui prsecedenti, non ta- men dicitur in eo instanti esse motus, quia nihil ampUus superest faciendum et hsec est nalura entis successivi, ut tantum esse di- catur, quando aUquid ejus factum est et aU- quid faciendura superest. Verius taraen est cjuod asseruiraus , quia non oportet ut in omnibus sacraraentum iraitetur entia succes- siva. Nara sicut in hoc non servat simUitu- dinem cura iUis, quod illa dicuntur esse, dum fiunt, et aUcpid ex eis superest faciendura, sacraraentura autera rainirae , ita e contrario non oportet ut in eo servet siraiUtudinem , quod sicut iUa non sunt in suo terraino, ita etiam sacramentura tunc non sit; quin po- tius , quia in iUo est dissiraile, debet etiam esse in hoc, quia oportet ut in aUcjuo instanti dicatur jam existere ; cum ergo hoc non ve- rificetur in interraedns instantibus , debet saitera verificari in illo instanti, in quo sacra- mentum perficitur et consumraatur. Nam ex his cUfferentiis inter sacraraentum et aUa entia successiva coUigimus, sacramentum re- quirere ciuidem successionem, non tamen in sola illa consistere, sed in ea, ut intrinsece terminata, usque ad tale instans, in quo in- trinsece perficitur aut sensus verborura, aut contactus ex parte materise necessarius, aut deniciue tota significatio sacramenti. Erit ergo sacramentum signum cjuoddam , quod successive fit et intrinsece terminatur, in quo termino habet perfectam significationem suara. Et ideo in eo esse dicitur, quia signum tunc est quando significat. Atque hujus rei exemplura esse potest oratio vel propositio, quse ante instans, in cjuo consummatur sen- sus ejus, non potest dici esse, quia nondum significat verum vel falsura ; in Ulo vero ins- tanti proprie dicetur esse, quia tunc habet veram significationem.

18. Objectioni satisfit. — Ad arguraentura ergo respondeo , in iUo instanti incipere esse sacramentum per primura sui esse, in esse perfecto, quamvis secundum esse imperfectum antea fiat; sicut calor ut octo incipit esse per primum sui esse, quia tunc terminatur, et perficitur, Ucet antea fieret, quoad latitudi-

QUyEST. LXII

nem caloris per alterationem successivam ; unde quod ita incipit per primum sui esse, non oportet ut simul incipiat, sed quod in instanti absolvatur ac terminetur; neque oportet, ut diximuSj in hoc esse simile sacra- mentum aliis entibus successivis, quee non requirunt determinatam perfectionem, et ve- luti intrinsecam consummationem, sed solam successionem. Atque idem respondendum est ad alteram partem de definitione sacramenti; concedo enim, illud idem instans, quod est primum esse sacramenti perfecti, esse ulti- mum esse sacramenti, quod nullum est in- conveniens, ut ex dictis facile constat.

19. Confirmatur. — Ultimo facile ex dictis intelligitur, quomodo sacramentum gratiam conferat in unico instanti. in quo et ipsum sacramentum existit et primo perficitur ac consummatur, quia in eo instanti omnia con- currunt, ut effectus fieri possit, quse neque ante illud instans, nec post illud concurrere potuerunt, quia in eo instanti causa est essen- tialiter perfecta, et antea non fuit, neque postea duratura est; et alioqui subjectum est capax, et sine obice, ut supponimus ; et ef- fectus natura sua postulat, ut indivisibiliter fiat; ergo in nullo alio tempore vel instanti perfici commodius potest hujusmodi effectus. Quam doctrinam colligo ex D. Thoma, infra, quaest. 75, art. 7, ad 1 et 3, dicente, trans- substantiationem perfici in ultimo instanti prolatioms verborum, et qusest. 78, art. 4, ad 3, ubi dicit in ultimo instanti prolationis verborum habere verba virtutem efficiendi ; et eamdem doctrinam significat Capreol., in 4, dist. 2, qusest. 1, art. 3, ad 2 Scoti contra tertiam conclusionem', ubi refert aha loca D. Thomse. Possunt etiam prsedicta omnia confirmari quodam vulgari exemplo seu casu, nimirum, si contingat subjectum deficere in eo instanti, in quo consummatur sacramen- tum, ita ut illud instans sit primum non esse hominis, qui sacramentum recipit, an tunc detur gratia per sacramentum : nam juxta opiniones supra tractatas, et prsesertim juxta quartam sequitur, sacramentum fuisse per- fectum, et consequenter ratione iUius dan- dam esse gratiam, etiam si in illo ultimo instanti danda sit. Et ita sentiunt Major in 4, d. 16, et Adrian., materia de confessione, q. 4, quod tamen habet nonnulla incommoda. Primum,hominem, qui toto tempore vitse fuit in peccato mortali, vel originah, in termino ejus incipere esse in gratia vel etiam in glo- ria, ratione baptismi. Secundo, salvari eum,

, ART. IV.

qui in hac vita, nec fidem actualem, nec ha- bitualem consecutus est. Juxtanostram autem sententiam ha3C incommoda facile vitantur : negamus enim illum hominem accepisse sa- cramentum, quia defuit ilU aliquid necessa- rium ad essentiam et perfectionem sacra- menti. Item, quia cum in eo instanti perficiatur significatio, et tunc deficiat subjectum, quod per verba significatur, non possunt tunc red- dere verum sensum. Unde consequenter fit, utneque tunc detur eff"ectus sacramenti, quia sine sacramento non comparatur effectus, ut supra dictum est, et hoc significavit Soto in 4, d. 9, qusest. 2, art. 7, in fine.

20. Objectio. — Solutio. — Dices : si sacra- mentum in solo ultimo instanti confert gra- tiam, ergo non totum sacramentum facitillam, sed solum aliquid indivisibile sacramenti , quod in illo ultimo instanti existit. Respon- detur simpHciter negando consequentiam , quia, licet sacramentum solum efficiat per illum ultimum terminum suum, tamen sim- pliciter totum sacramentum confert effectum, quia ille ultimus terminus non efficit, nisi in virtute seu ratione totius formse. Item, quia, quod fit per partem, vel per ahquid, quatenus est complementum alterius, simpli- citer fit ab ipso toto; sicut homo videre di- citur, licet non per omnes sui partes, sed per oculum tantum videat; et globus perfectus tangit planum, et impellit illud, quamvis so- lum per indivisibile tangat, et impetum im- primat. Adde, quod in sacramentis, licet, in ratione mutationis seusuccessionis, illud, per quod fit actio, sit quid indivisibile , tamen, considerando rem ipsam, semper est res ali- qua divisibilis, ut aqua, sonus, vel similia.

21 . In quo instanti detur gratia. — Sed quseres rursus , cum sacramentum constet forma et materia, in quo instanti ultimo detur gratia; an in eo, in quo absolvitur forma , vel in quo finitur materia ; non enim semper sunt unum et idem. Respondetur : in quovis illorum, quod fuerit ultimum comple- mentum sacramenti; non enim est de sub- stantia sacramenti, quod physice finiatur prius forma, quam materia ejus, sed inter- dum potest prius absolvi forma, interdum materia, dummodo moraliterconjungantur, ut supra dictum est. Et donec utraque finita sit essentialiter, non est completum sacramen- tum. Et ideo indiflferenter fieri potest, ut sa- cramentum compleatur posterius tempore quam forma, si nondum finita sit materia, et e contrario; atque eadem ratione, interdum

DISPUTAT. VIII

fieri potest effectus in instanti complctivo formse, interdum vero in instanti terminativo materiffi, dummodo sit illud, in quo comple- tur sacramentum ; nam hoc solum est per se ac simpliciter necessarium. Undo fit, hunc effectum gratia^ re ipsa interdum fieri per formam, interdum per materiara, interdum per utramque ratione ultimi termini, si con- tingit utrumque simul concurrere ; semper ta- men effectus tribuilur toti sacramento, quia fit in virtute totius , ut supra dictum est. Et eodem modo tribuitur magis formse, quam raateriae, quia illa est, quee determinat signi- ficationem raaterise, vel etiara, quia regula- riter consuramatur in ea sacraraentura.

22. Ultimo supererat hic difficultas specia- lis de sacraraento Eucharistise ; nara quse hac- tenus dixiraus, proprie solura procedunt de his sacraraentis, quee consistunt in usu, et ita coraraunia sunt oranibus sine ulla speciali difficultate ; at vero sacraraentum Eucha- ristiae est permanens; et quamvis constet, non conferre gratiam ante usum mandu- cationis , taraen ille usus habet successio- nera, et in eo reperiuntur duo valde diversa a caeteris sacraraentis. Priraura est, quod a principio usus usque ad finera, totum sacra- mentum jam existens applicatur et tangitur a suscipiente. Secundura, quodahquo tempore post finitara raanducationem permanet sacra- mentum applicatura suscipienti , et ideo est specialis difficultas in hoc sacraraento, quan- do conferat suara gratiara. Sed cum sit iUius propria, in propriam etiam materiara reser- vanda est.

SECT. III.

SECTIO III.

Utrum sacramenta conferant gratiam postquam transacta sunt.

1 . Quaestionis sensus explicatur. — Primus modus dicendi constituitur et probatur. — Hsec difficultas potissimura procedit de gratia habituali, et de sacraraentis, quse consistunt in usu, et si extendatur ad Eucharistiam, in- telUgenda est de terapore, postquara species sacraraentales esse desierunt, seu corruptse sunt, nara de terapore, quo perraanent in sto- macho post manducationera, est specialis dif- ficultas suo loco tractanda. Rursus suppo- nendura est certura esse , sacraraentura , proprie loquendo , unura tantum effectura gratise conferre. Unde , si sacramentum , quando recipitur, suum effectum conferat,

certum est postea non conferre alium simi- lera , quia tantura ordinatur ad unura adee- quatuni effectum gratiai conferendum ; agimus enim de gratia habituah, nam de auxiliante infra dicam. Non disputo nunc, an illa gratia per sacraraentum semel collata, si postea per peccatum perdatur, rursus per poenitentiam restituatur, quia hoc non est prsesentis insti- tuti, sed ad materiam de poenitentia spectat; et quaravis deraus, illara gratiara restitui, illa non censebitur novus effectus sacramenti, sed quasi continuatio prioris sine nova depen- dentia a sacramento, sed ex vi applicationis meritorura Christi factse per prsecedentem sacramenti susceptionera. Difficultas ergo su- perest, quando sacraraentura eo terapore, quo suscipitur, non habet effectura propter fictionera seu obicem suscipientis, an postea incipiat illum habere, quando fictio, seu obex removetur. In qua duo possunt esse extremi modi dicendi, plures autera raedii inter illos extreraos. Priraus in universura negans, sa- craraentura, quod serael fuit irapeditum ne conferret suum effectura propter obicem , postea illum conferre, etiam si obex aufera- tur, quia promissio gratiee solura est facta susceptioni ipsius sacraraenti, et sub ea con- ditione, si horao non ponat obicera ; si ergo horao conditionera non iraplet, et obicera po- nit, proraissio Dei non habet effectura, atque adeo Deus liber raanet ab orani obUgatione conferendi talera effectura. Rursus sacra- mentum jara nonest, ut possit illura conferre. Ergo non est, cur dicamus, 'illura, per sacra- mentum postea dari, quia nec sacramentum dat, nec Deus dare tenetur ratione sacra- menti ; quod si non tenetur, neque infalhbi- liter dat, nec ex certa lege. Ubi enim est hu- jusraodi lex? Quod si non infanibihter datur, jam non est effectus sacramentahs. Et confir- matur. Nam sacramentum non dat gratiam, nisi per illud applicentur Christi merita ad hunc effectum ; sed ei, qui ponit obicem sa- cramento, non apphcantur tunc Christi rae- rita, quia est iniraicus et incapax raeritorum Christi; ergo illud sacraraentum non potest postea habere effectum in hujusmodi horaine. Probatur consequentia , quia sine apphca- tione meritorura Christi non potest gratia conferri, quia heec appUcatio non fit, nisi per ipsura sacraraentura , quando suscipi- tur. Et hanc sententiara necesse est doceant iUi auctores, qui negant baptismura habere effectum recedente fictione. Quia si de aU- quo id affimandum est, maxime de Baptismo.

134 QU^ST. LXII

Hos autem auctores referam in propria ma- teria .

2. Secundus modus dicendi. — Objectio. — Responsio. — Secundus modus dicendi est omnia sacramenta, si cum fictione suscipian- tur, illa postea ablata, incipere conferre suam effectum gratise sanctificantis. Ita sentit Caje- tanus, t. 1 Opusc, tract. 5, q. 5, de Confess. informi, et Pet. Soto, lect. 4, de Baptism., et videturesse sententia D. Thomee, in 4, d. 17, q. 3, art. 4, q. ], ubi cum dixisset, eum, qui sine interiori poenitentia absolvitur, tunc non percipere fructum absolutionis, consequi tamen illum recedente fictione, subdit : Sicut etiam est et in aliis sacramentis ; unde eidem sententise adhserere videntur Palud. ibi, q. 8 ; Capr., q. 2. Ratio hujus sententise esse potest, quia sacramentorum omnium institutio et causalitas ejusdem rationis est. Constat au- tem, aliqua sacramenta habere effectum re- cedente fictione; ergo idem dicendum est de omnibus. Dices, in quibusdam esse specialem causam et necessitatem, ut in baptismo, aut poenitentia. Sed contra, quia absolute nuUa est necessitas, ut sacramentum incipiat ha- bere proprium et specialem effectum. Satis enim erat, quod homo posset resurgere a pec- cato per contritionem, absque voto ejusdem sacramenti, sed potius cum ordine ad sacra- mentum susceptum, quod fieri potest absque effectu ex opere operato. Nam sicut supra diximus, quando datur gratia per contritio- nem in voto futuri sacramenti, non dari ex opere operato , sed solum juxta disposi- tionem operantis , cum ordine ad sacramen- tum futurum , ita posset dari gratia , solum juxta dispositionem operantis cum ordine ad sacramenta prseterita absque effectu ex opere operato , et illa gratia esset sufficiens ad salutem. Ergo quod sacramenta aliqua ha- beant effectum ex opere operato , rece- dente fictione, non est propter necessitatem simpliciter, sed propter majorem utilitatem, et propter efficaciam meritorum Christi, et sacramentorum ejus ; haec autem ratio locum habet in omnibus sacramentis. Quse in hunc etiam modum explicari potest, quia per usura sacramenti applicantur Christi merita, quan- tum est ex parte Dei et Christi; ergo post sacramentum receptum manent Christi me- rita applicata, et acceptata aDeo, ut quoties- cunque ablatum fuerit impedimentum, sta- tim habeant suum effectum. Nam sicut gratia prius coUata per sacramentum, et deinde per peccatum amissa, postea per poenitentiam

, ART. IV.

reparatur, quia ad illum effectum jam semel fuerunt applicata Ghristi merita, quee semper manent in divina acceptatione, ita etiam gra- tia , quse danda erat per sacramentum , quando primo susceptum fuit, si nuUum in- venisset impedimentum , reviviscet postea ablato impedimento, quia merita Christi fue- runt applicata et acceptata a Deo ad illum effectum. Atque similis conjectura, seu pro- portio sumi potest ex eo, quod opera morti- ficata reviviscunt postea, quoad effectum gra- tise, quia sacramentum, etiam si in peccato suscipiatur, licet, ut est opus hominis reci- pientis illud, sit opus mortuum, tamen ut est opus Christi, non est opus mortuum, sed vi- vum, quamvis quoad effectum sit veluti mor- tificatum ex indispositione operantis. Ergo sicut alia opera mortificata recedente peccato habent suum prsemium, ita et sacramentum ficte susceptum, recedente fictione, habebit effectum suum.

3. Tertius dicendi modus. — Tertius modus dicendiest, baptismum habere effectumsuum, recedente fictione, alia vero sacramenta mi- nime : ita Soto, in 4, d. 6, q. 1 , art. 8. Alii hanc virtutem tribuunt baptismo et poeni- tentise tantum, quod sentit Duran., in 4, d. 4, queest. 4, n. 8, et d. 17, queest. 13. Alii hoc tribuunt omnibus et solis sacramentis im- primentibus characterem. Quod sentit D. Tho- mas, in 4, d. 4, qusest. 2, art. 2, qusest. 3, ad 3; Palud., ibi, queest. 5; Syiv., verbo Baptismus, 4, in fin.; Covarr., in c. Alma mater, 1 p., § 4, n. 13, in fin. Quse senten- tiffi commodius examinabuntur infra in ma- teria de baptismo. Nunc solum in genere queestioni propositse respondetur, non repu- gnare sacramento novee legis, ut sic, habere effectum, postquam transactum est, habendo scilicet effectum recedente fictione. Probatur, quia certum fere est, effectum baptismi dari recedente fictione. Est enim hsec aperta sen- tentia Augustin., lib. 1, de Bapt., c. 12, et lib. 3, c. 13, quam omnes Theologi secuti sunt, ut in proprio loco videbimus. Motus est autem Augustinus ad hoc asserendum , prop- terea quod sacramentum baptismi iterari non potest; unde, ne homo, qui ficte illum susce- pit, perpetuo careat effectu hujus sacramenti, necesse est, ut effectus sacramenti, prius in- digne suscepti, redire possit, recedente fic- tione. Quod maxime in hoc sacramento necessarium fuit, quia ejus effectus, sciUcet remissio originalis peccati, est necessarius ad salutem, et sacramentum ipsum est me-

DISPllTAT.

dium necessarium ad talem effectnm obti- nendum, ut latius in priicdicto loco dicemus. An vero hoc sit proprium ejus, vel aliis etiam conveniat, tractabimus agentes de effectu baptismi.

4. Sacrajnentum transactum non dat pro- prie ejfectum,, sed Deus ratione illius. — Ultimo addendum est, quando effectus sacra- menti fit post sacramentum susceptum et aliquo tempore transactum, tunc non proprie fieri effectum ab ipso sacramento, sed dari a Deo intuitu sacramenti seu ratione sacra- menti prius suscepti; cum enim sacramen- tum jam non sit, non potest proprie causare vel efticere gratiam. Nam causare et efficere supponit esse ; ergo solum dicitur ille effectus dari ratione sacramenti, quia inteHigitur ma- nere in divina acceptatione ; de qua re dice- mus plura in sequenti disputatione.

5. Ad argumentOj in contrariu7n respon- detur. — Ad fundamenta aliarum opinionum facilis est responsio ex dictis. Ad rationem enim primse sententise dicendum est, sacra- menta, quse habent effectum recedente fic- tione, id habere ratione divinse promissionis, quse sub hac lege et modo fieri potuit, et facta creditur, quando finis et natura sacramenti id postulare videtur. Unde ad fundamenta secundse opinionis dicitur, hanc promissio- nem et institutionem non esse ejusdem ratio- nis in omnibus sacramentis, quia non est in omnibus eadem causa et eadem necessitas, ut declaratum est. Csetera, quae ibi dicuntur, faciha sunt, et ideo non est necessead singula prolixius respondere.

DISPUTATIO IX.

DE MODO QUO SACRAMENTA EFFICIUNT GRATIAM.

In hac disputatione non est sermo de modo effectionis ex parte ipsius effectus, ut ita dicam, id est, an fiat in instanti, vel succes- sive, vel an fiat per creationem, vel eductio- nem de potentia subjecti. Nam prior quaestio in prsecedenti disputatione expedita est ; posteriorem vero obiter attingemus in se- quentibus; est igitur sermo de modo effec- tionis seu causalitatis ex parte ipsius causse seu sacramenti. Supponimus autem tanquam certum, sacramenta non efficere gratiam, ut causas principales, sed ut instrumenta. Quod est per se notum, quia neque ex se, neque in se habent virtutem sufficientem ad hujus- modi effectum producendum. Solum ergo

IX, SECT. I. 135

superest quaestio de modo instrumenlorum , id est, an sacramenta efficiant, ut propria instrumenta physica, vel alio perfectiori modo et minus proprio. In qua re dicemus prius, quid fuerit possibile; deinde quid de facto fuerit a Christo institutum.

SECTIO I.

Utruin sacramenta potuerint esse propriae causae instru- mentales physicce, gratice sanctificantis.

1 . Prima sententia negat. — Fundamen- tum. — Auctores fere omnes, qui negant sa- cramenta de facto esse instrumenta physica, supponere videntur esse impossibile commu- nicare sacramentis hoc causalitatis genus; et ita videntur procedere Durand., Scot., Capreol., et alii sect. seq. citandi. Potest au- tem hsec sententia fundari. Primo in speciali quadam proprietate sacramentorum , eorum prsesertim, quaB in usu consistunt, scilicet, qui sunt entia successiva, quse, dum fiunt, n*on sunt perfecta , et quando sunt perfecta, jam non sunt; quando autem non sunt, efficere non possunt. Sed hoc fundamentum expeditum a nobis est ex dictis disp. prteced., sect. 2. Ubi declaravimus, quomodo effectus gratise fiat in aliquo instanti, in quo sacramentum perficitur et existit per aliquid reale, perti- nens ad intrinsecum complementum suum, per quod potest gratiam efficere. Secundo fundari potest heec sententia in aliqua spe- ciaii proprietate gratiee efficiendse per sacra- mentum, scilicet, quia gratia tantum potest fieri per creationem ; nulla autem creatura potest esse creationis instrumentum. Major patet, quia cum gratia sit forma super- naturalis, non continetur in potentia animse ; ergo non potest inde educi ; oportet ergo ut creetur. Tertio potest fundari in generali ra- tione omnium divinorum operum seu mira- culorum, quse superant virtutem creaturse, et ideo non videntur proprie ac physice effici posse ab inferiori creatura , quia impossibile est operari sine virtute operandi; creatura vero non habet virtutem ad gratiam efficien- dam. Quia neque habet illam connaturalem, cum tota illa actio sit supra naturam ejus ; nec superadditam, quia nuUa res seu quali- tas ei additur, per quam agat. Quae ratio maxime locum habet in sacramentis, quse in esse naturse seu entitatis suse sunt valde im- perfecta, quia solum sunt quidam motus lo- cales, vel soni, aut voces. Et augeri potest hsec difficultas. Primo, quia in hisrebus, pree-

136 QUiEST. LXII, ART. IV.

sertim in sacramentis, nulia potest intelligi

actio praevia proprii instrumenti, per quam concurrat ad gratiam efficiendam ; sed sine hujusmodi actione non potest intelligi propria ratio instrumenti, quia de ratione instrumenti est, ut de se aliquid conferat et agat ad effec- tum principalis agentis, alias vix intelligi potest, quomodo instrumentum sit. Confir- matur secundo, quia, si sacramenta possunt assumi ut instrumenta ad efficiendam gra- tiam, eadem ratione quselibet res posset esse instrumentum ad efficiendam quamcumque aliam. Quia non estmajor ratio de una, quam de alia; consequens vero videtur falsum, alias per sensum posset Deus efficere visionem beatificamj et per relationem posset efficere rem absolutam, quantumvis perfectam. Unde etiam fieret, ut non minus per divinas etiam relationes posset Deus efficere per creaturas, non habentes virtutem connaturalem ope- randi, quam per relationes sibi proprias et intrinsecas ; conseqaens autem est falsum , alias etiam posset Deus aliquid efficere per unam relationem personalem etnon per aliam ; atque ita opera Trinitatis ad extra non essent necessario indivisa.

2. Sacramenta posse esse instrumenta phy- sica non repugnat. — Nihilominus dicendum est non esse impossibile, neque implicare contradictionem, ut sacramenta sint propria ac physica instrumenta ad gratiam in anima efficiendam, attingendo immediate acproxime ipsam gratise productionem. Heec est senten- tia D. Thom., in his articulis, quam Cajet. sequitur, et alii ejus discipuli frequentius. Et probari potest, primo omnibus testimoniis, quibus infra probabimus, ita esse de facto. Secundo probari potest ex his, quee docuimus in 1 tomo hujus partis, disput. 31, ubi osten- dimus Christi humanitatem fuisse instrumen- tum physice gratiam efficiens ; non est autem major implicatio contradictionis in sacramen- tis, ut per se constat. Quia Christus aut verbo, aut tactu suo gratiam conferebat; cur ergo non poterit idem facere, per verbum sacerdotis seu ministri. Tertio, ratio a priori est, quia non implicat contradictionem, ut Deus faciat creaturam aliquam pendere ab alia, a qua ex natura sua non pendet; neque implicat Deum facere, ut creatura aliter pro- ducatur, quam ex natura sua produci possit. Neque etiam repugnat, ut aliqua naturalis potentia aliquid efficiat ultra suas naturales vires, ut v. gr. quod intellectus efficiat visio- nem beatam ; ergo pari ratione non implica-

bit contradictionem, quod sacramenta effi- ciant gratiam. Sed hoc ostendetur melius , solvendo difficultates et repugnantias, quee in hac eff"ectione esse videntur; nam si nulla afferri potest ratio, quse ostendat hoc impli- care contradictionem, non est cur asseramus hoc esse Deo impossibile. Et quoniam, utdixi, prima difficultas in superioribus expedita est, reliquis tantum satisfaciendum erit.

S. Ad primum fundamentum varie respon- detur. — Primus modus. — Refutatur. — Cha- racter non est dispositio ad gratiam. — Ad effectum sacramenti, qusenecessaria dispositio. — Objectio. — Responsio. — Secunda ergo difficultas non solum alios auctores, sed etiam plures ex D. Thomee sectatoribus torsit, et ideo varie circa illam locuti sunt. Primus modus respondendi est, illo argumento recte probari, sacramenta non posse esse instru- menta physica ad efficiendam gratiam, imme- diate ac proxime illam attingendo; esse tamen instrumenta ad efficiendam aliquam dispositionem, ut characterem, vel ornatum, ad quem statim sequitur gratia; sicut (juxta multorum opinionem) calor est instrumentum ignis ad producendum ignem, non quia attin- gat ipsam substantialem formam ignis proxime et immediate, sed quia efficit dispositionem, ad quam illa forma consequitur. Ita opinatus est D. Thom., queest. 27 de Verit., art. 4, ad 3, et in 4, d. 1, qusest. 1, art. 4; quem secuti sunt ibi Palud., qusest. 1, opin. 2; Capreol., qusest. 1, concl. 3; Tliomas de Ar- gentin., queest. 1 , et in 2, d. 19, quaest. 1, art. 3. Sed hic modus dicendi mihi omnino displicet. Quia neque ulla ratione fulcitur, nec consequenter loquitur. Quia necesse est, ut in eamdem difficultatem incidat, quam vi- tare cupit; unde difficultatem non solvit, sed auget. Quod ut declarem, interrogo de dispo- sitione illa, quam dicuntur sacramenta effi- cere , an sit qualitas aliqua naturalis , vel supernaturalis : nam primum horum dici non potest, tum quia hujusmodi qualitas natura- lis gratis ac sine fundamento esset conficta ; neque explicari potest, quse vel qualis sit, aut quod sit ejus munus; tum etiam quia secundum fidem nulla qualitas naturalis est ex se sufficiens dispositio, ut ad eam gratia consequatur; necessarium ergo est dicere, illam dispositionem esse qualitatem aliquam supernaturalem. Quo posito , argumentor. Primo, quia vel illa qualitas fit per creatio- nem, vel non : si creatur, ergo non magis potest immediate fieri per sacramenta, quam

DISPUTAT.

gratia ; ergo oportebit aliam fingere clisposi- tionem, quam possit sacramentum attingero, de qua eadem redibit qua^stio et argumen- tandi ratio ; atque ita poterit in infinitum pro- cedi. Si vero non creatur, ergo nec gratia creabitur, quia Hcet dici possit, gratiam esse perfectiorem qualitatem, quam sit illa dispo- sitio, tamen in hoc conveniunt, quod utraque est forma supernaturalis, et utraque fit in subjecto ultra naturalem capacitatem ejus ; ergo, vel utraque creatur, vel neutra. Se- cundo, hsec qualitas, seu dispositio superna- turahs, gratis est conficta etsine fundamento; nam in primis, licet certum de fide sit, tria sacramenta imprimere characterem, qui est veluti potentia queedam, aut spirituale signa- culum, quo anima ad speciale aliquod munus obeundum consignatur, tamen proprie et in rigore loquendo, non potest character dici dispositio, ad quam gratia consequatur, quia nec gratia ipsa ex se postulat talem disposi- tionem, ut constat, quia sine hujusmodi cha- ractere multis temporibus gratia est homini- bus communicata, et nunc etiam ssepe com- municatur, cum tamen nunquam detur sine propria et connaturali dispositione , quam ipsa gratia secundum se requirit; ergo ex parte ipsius gratise non est haec dispositio ad illam. Neque etiam ex parte characteris re- peritur illa naturalis connexio, ut posito cha- ractere, necessario ponatur gratia , quia licet de facto ita sit, ut cui datur character, detur etiam gratia, ablato obice, propter divinam promissionem, vel efficaciam sacramentorum, tamen, quod hoc sit ex naturali connexione ipsarum qualitatum, non potest cum funda- mento, sed mere gratis affirmari, alioquin etiam posset aliquis dicere , amissa gratia , amitti characterem, quia ablata forma, au- fertur ultima dispositio. Igitur si hsec sacra- menta, quce characterem imprimunt, nullam possent habere efficientiam circa gratiam, prseter eam, quam habent circa characterem, propter illam solam non possent dici instru- menta physica gratiae sanctitatis. Tertio, in sacramentis, quse non imprimunt characte- rem, vanum est fingere qualitatem illam prse- viam ad gratiam, quee dicitur ornatus. Quee est enim qualitas ista; aut in quo est sub- jecto? aut propter quem finem, vel effectum ponitur? Nihil sane responderi potest proba- biHter ; quod in hunc modum declaratur. Quia anima suis actibus et habitibus ornatur; ille autem ornatus non est habitus operativus, ut prsedicti etiam auctores concedunt , quia non

IX, SECT. I. 137

posset esse, nisi aUqua ex virtutibus infusis. Et hinc fit, hujusmodi ornatum non esse in potentiis animac, quia in eis tantum sunt ha- bitus operativi; neque etiam est, cur fingatur esse in essentia, quia ad nullum finem est ne- cessarius, quia, nec ponitur ad consignandum hominem ad ahquod spirituale munus; aUo- qui esset character, et ita omnia sacramenta imprimerent characterem, quod est contra mentem GonciUorum, et contra rationem,quia nuUum est speciale munus, ad quod obeun- dum consignentur homines per ceetera sacra- menta. Neque etiam dari potest hujusmodi ornatus in essentia animee, ut sit dispositio ad gratiam, tum quia alias, etiam alia sacra- menta, quse imprimunt characterem, praeter characterem imprimerent hujusmodi orna- tum; tum etiam, quia si gratia indigeret hu- jusmodi dispositione, etiam postularet illam in justificatione quse fit extra sacramentum. Tum preeterea, quia anima per se est capax gratise, quse immediate illam informat et per- ficit; nec est cur requirat illam dispositionem physicam per modum habitus , seu actus primi. Tum denique quia alias etiam in vo- luntate esset necessarius ornatus prsevius, qui esset dispositio ad infusionem charitatis, imo ad ipsum ornatum posset requiri alia dispositio, et sic in infinitum. Praeterea , hic ornatus non est aliquis actus secundus, quia non potest esse nisi aliquis actus alicujus virtutis ; neque enim alium in nobis experi- mur, neque aliquid aliud fingi, vel excogitari potest. Ac denique quia juxta veram ac sanam doctrinam , ut hsec sacramenta con- ferant gratiam, non est necessaria ex parte hominis aiia dispositio, nisi vel attritio, vel contritio, aut dUectio, aut aUi similes actus. Quarto, sumi potest speciale argumentum ex efl*ectione seu consecratione Eucharistice ; ibi enim non potest fingi ornatus, qui sit dispo- sitio praivia ad transsubstantiationera , quia illa dispositio non posset fieri in substantia panis, quia hsec jam non est, quando verba efficiunt transsubstantiationem, et ante illud instans verba nihU efficiunt, quia nondum habent completam significationem et sensum. Nec posset fieri illa dispositio in corpore Christi, tum quia per hoc mysterium nulla qualitas additur corpori Christi, sed sola sa- cramentalis preesentia; tum etiam quia cor- pus Christi non est subjectum, quod prsesup- ponitur transsubstantiationi, sed est primarius terminus ejus; non ergo preesupponitur tan- quam subjectum, in quo recipiatur prsevia

138 QU^ST. LXII

dispositio. Nec denique fieri potest iila dis- positio in accidentibus panis et vini, propter similes rationes, scilicet, quia illa accidentia niliil acquirunt in hoc mysterio praeter mo- dum per se existendi, ad quem non potest disponere qualitas aliqua, cum omnis qua- litas natura sua postulet esse in subjecto. Dicetur fortasse, in hoc opere non esse neces- sariam dispositionem prajviam, quia non fit per creationem sicut fit gratia. Respondetur primo, non esse minorem difficultatem in ins- trumento transsubstantiationis , quam crea- tionis, ut in dicta disput. 31 primi tomi attigi, et latius infra dicam tractando de Eu- charistia. Si ergo verba ' consecrationis pos- sunt immediate attingere transsubstantiatio- nem et non tantum dispositionem preeviam, poterunt verba baptismi vel pcenitentiee im- mediate attingere effectionem gratise. Ac deinde tota htec responsio supponit, et gra- tiam creari, et non posse dari instrumentum creationis; neutrum autem est verum, ut di- cemus.

4. Secundus modus dicendi. — Refellitur. — Secundus modus expediendi hanc diffi- cultatem est Soti, in 4, d. 1 , queest. 3, art. 1 , quem probabilem etiam existimat Ledesm., 1 , part. 4, qusest. 3, art. 1 , nimirum sacramenta non posse efficere gratiam ipsam, posse tamen efficere hominem gratum Deo, quia licet effectio ipsius gratise sit creatio , tamen, quod homo sit gratus Deo, non fit per creationem. Quod altero e duobus modis videtur Soto ex- plicare. Primus est, quia esse gratum Deo, de se non requirit qualitatem, fieri enim po- test sine illa; ergo possunt sacramenta effi- cere hominem gratum Deo, etiamsi non creent gratiam in illo, quamvis Deus statim sua propria actione et creatione illam qualitatem infundat. Sed hsec sententia, hoc modo expli- cata, omnino improbabilis est. Primo, quia esto concedamus, hominem posse fieri gra- tum Deo sine qualitate inhserente, tamen hoc posito, multo esset impossibilius, quod sacra- menta essent physice instrumenta ad efficien- dum hominem gratum Deo. Quia tunc solum fieret homo gratus per extrinsecam benevo- lentiam, vel acceptationem ad supernaturalia dona, quee denominatio nullo modo fieri pos- set effective a sacramentis : esset enim extrin- seca ab actu Dei et nihil in homine intrinse- cum poneret; sacramenta autem nec possent efficere ipsum actum Dei, ut per se constat, nec denominationem ab actu illo desumptam, quia talis denominatio, ut dixi, nihil ponit in

ART. IV.

homine ; efficientia autem realis necesse est, ut habeat aliquem effectum realem in sub- jecto, circa quod fit; nam si nihil fit, nulla potest esse effectio. Quod facile explicatur illo exemplo, quo ipse Soto utitur, de ami- citia humana , quatenus consistit in mutua benevolentia, quae fit per actus, secluso omni alio reali habitu ; nam hoc posito impossibile est intelligere, quod hujusmodi amicitia ha- beat afiam causam efficientem, prseter eam, quse efficit actus mutuse benevolentise ; sic igitur, si esse gratum Deo solum consisteret in extrinseca benevolentia Dei , non potest dari causa efficiens hominem gratum, seu ipsius esse grati, nisi quse efficeret actum benevolentise divinse erga hominem; illius autem actus nulla potest dari causa efficiens, quia est ipsemet actus increatus , qui est in Deo. Atque simili ratione, si esse gratum Deo esset denominatio sumpta non ab actuali gra- tia inhserente, sed ab aliquo actu ipsius ho- minis diligentis Deum, non possent sacra- menta physice efficere hominem gratum Deo, nisi efficiendo physice actum illum, quo gra- tificaretur homo. Et ratio generalis est, quia hujusmodi composita, seu concreta, non pos- sunt aliter fieri, quam efficiendo formam in subjecto, vel unionem ejus; si autem homo fieret gratus per extrinsecam acceptationem, sacramenta non possent efficere formam, qua homo gratus fieret , quia talis forma non esset aliquid prseter ipsum actum Dei; nec pos- sent efficere unionem, quia illa non esset realis et physica, sed solum per extrinsecam habitudinem et denominationem. Secundo, rejicienda est heec sententia, quia est imper- tinens ad explicandam causalitatem, quam nunc habent sacramenta. Nam, quidquid sit de possibili, tamen de facto est certum, ho- minem fieri gratum Deo formaliter per qua- litatem inheerentem ; non possunt ergo sa- cramenta nunc efficere hominem gratum causalitate physica, nisi de facto possint effi- cere, vel qualitatem ipsam gratiae, vel saltem realem ejus unionem ad animam.

5. Quocirca adhiberi potest alter modus explicandi hanc Soti sententiam , scilicet , quod in ipsa gratia distinguantur illa duo, nimirum ipsa qualitas gratiee, et unio ejus, seu inhserentia in anima, et quod solus Deus, prius natura efficiatper creationem qualitatem ipsam gratise, secundum se ac preescindendo ab unione ac subjecto, in qua actione sacra- menta non possunt esse instrumenta propter difficultatem tactam; scilicet, quia non pos-

DISPUTAT. IX, SECT. I.

sunt concurrere ad creationem. Pra3ter hanc vero actionem ponenda est ibi alia actio, per quam gratia unitur animaj, et ad hanc pos- sunt concurrere sacramenta, ut instrumenta, quia illa actio non est creatio, et hoc modo possunt efficere hominem gratum, non crean- do gratiam. Exemplum hujus rei est in homi- nis productione seu generatione , nam ibi du8B actiones circa animam intercedunt : una est creatio animse, ad quam nuUa alia causa prffiter Deum potest concurrere ; altera est unio animse ad corpus, ad quam possunt ahas causse naturales cooperari. Potest autem hsec sententia sic explicata fundari, vel in spe- ciaU natura illius quaHtatis, quse est gratia; nam cum sit forma omnino supernaturahs , et specialis participatio divinee naturse, non videtur posse ahter fieri, quam per creatio- nem; petit tamen uniri subjecto, eo quod est accidens ejus; vel secundo fundari potest in generali ratione omnium formarum quse in subjecto fiunt, quia in omnibus necesse est dis- tinguere duas actiones , unam per quam fiat entitas formae, alteram per quam fiat unio ejus ad subjectum. Quod potest probari. Primo, quia hsec duo in re ipsa distincta sunt, scili- cet, entitas formse, et unio ejus. Nam in re pos- sunt separari; potest enim Deus conservare formam sine unione. Ergo actio, per quam fit forma ipsa, distincta est ab actione, per quam fit unio. Quia, si termini sunt distincti, necesse est actiones esse distinctas. Secundo, potest hoc ipsum ahter probari, quia omnis forma creata essentialiter est creatura; ergo essen- tialiter habet dependentiam a Deo; ergo in omni hujusmodi forma essentiahter includi- tur ahqua dependentia a Deo, quam necesse est, esse omnino invariabilem, et insepara- bilem a forma creata; quia ea, quse sant essentialia , invariabiUa et immutabilia sunt. Heec autem dependentia essentiahs non potest esse, nisi per modum creationis, quia solus hic modus dependentise est simphciter neces- sarius ut forma qusehbet in rerum natura existat; vel conservetur. Si enim Deus faciat, vel conservet gratiam, aut calorem separatum extra subjectum, ibi nuUa interveniet actio educens formam de potenlia subjecti, neque uniens illam subjecto, quia ibi nuUum inter- venit subjectum, neque causaUtas ejus, quod est signum, hujusmodi actiones vel dependen- tias non esse essentiales his formis, quando- quidem separantur ab eis; necessaria autem esset tunc actio divina seu dependentia a Deo per modum creationis vel conservationis, quse

non sit aUa actio, quam creatio permanens ac diirans, sine qua depcndentia non posset illa forma esse in rerum natura ; ergo haic dcpen- dentia est essentiaUs et invariabilis in omni forma creata; ergo, quandocumque sit taUs forma in subjecto, habet hanc dependentiam a Deo, et consequenter, prius natura creatur, quam uniatur subjecto, quia prior est essen- tiaUs dependentia a creatore, quam acciden- taUs a creatura ; sic igitur gratia, hoc ipso quod creata est, prius natura creatur a Deo, quam per sacramenta uniatur animse.

6. Cur altera actione producatur anima et altera uniatur, fornix autem accidentales non item. — Qux actio est conservativa forrnae accidentalis , eadem est conservativa unionis ejus. — Sed lisec sententia hoc etiam modo expUcata mihi videtur falsa et improbabihs. Et in primis, ut a clarioribus incipiamus, exemplum de anima rationaU non solum non valet ad confirmandam hanc sententiam, ve- rum etiam deservire potest ad confutandam iUam, si differentiam inter quaUtatem gratiee et animam rationalem consideremus : anima enim est forma natura sua subsistens et inde- pendens a corpore; gratia vero, cum accidens quoddam sit, ex natura sua non est subsistens, sed inhaerens, ac pendens a suo subjecto in esse et conservari. Quse differentia quoad priorem partem est certa de fide. Quoad pos- teriorem vero, quamvis non tam aperte vi- deatur ad fidem pertinens, nec in propriis terminis definita, sequitur tamen necessario ex quibusdam principiis fidei, et aUis eviden- tibus lumine naturEe. Quia certum est gratiam esse in anima, formaUter afficiendo ac perfi- ciendo, atque adeo informando iUam. Ex quo fit gratiam non esse formam substantialem, sed accidentalem, quia una forma substantia- Us non potest informare aUam. Gratia ergo, quee informat animam, non est substantiaUs, sed accidentaUs forma ; ergo natura sua pos- tulat actualem inheerentiam in ipsa anima, tanquam in subjecto suo. Nam ha3C est prima ac communissima ratio accidentaUs formse, cujuscumque gradus aut ordinis iUa sit, quia si ex natura sua non postularet hanc inhse- rentiam actualem , ergo ex natura sua posset esse et conservari sine iUa; ergo ex natura sua esset apta ad subsistendum ; non ergo esset ex natura sua accidentaUs forma. Se- cundo, ex hac diiferentia coUigitur aUa, quia anima rationaUs, etiam cum est corpori unita, ita conservatur a Deo in suo esse, ut dissoluta unione, ex vi prioris conservationis existere

QUiEST. LXII, ART. IV.

possit et manere in rerum natura; et ideo necesse est distinguere duas actiones et de- pendentiag, aliam, qua conservatur existentia animee, et aliam,qua conservatur unio, quan- doquidem cessante una , ex natura rei manet alia. Neque enim existimandum est, quamdiu anima est in corpore, unica et eadem actione conservari existentiam et unionem animse, in morte autem hominis cessare actionem illam, et inchoari aliam, qua substantia animse in suo esse sine unione conservatur ; nam si hoc verum esset, nulla posset afferri specialis ratio, propter quam debita esset animee ratio- nali conservatio ejus post separationem a corpore, potius quam aliis formis, quandoqui- dem non aliter ponitur conservari in corpore, quam alise formse, scilicet per unicam actio- nem et dependentiam, quse esse non potest, nec conservari sine corpore ; actio enim illa, per quam fit ut conservetur unio, essentiali- ter pendet a corpore; ergo , si per illammet actionem conservaretur existentia animse, conservaretur per actionem dependentem a corpore ; ergo quamdiu esset in corpore, non aliter conservaretur, quam alise formce ; ergo destructo corpore, nuUa esset ratio, cur magis conservaretur , quam alise forma3. Igitur ex independentia, quam existentia animee habet ab unione ad corpus,,recte colligitur, etiam 60 tempore, quo est corpori unita, per aliam actionem conservari existentem, distinctam ab ea, qua conservatur unita; secus vero est in qualitate gratise. Nam in sua existentia ita pendet ab unione, ut naturahter et ex vi illius actionis, qua nunc conservatiir in suo esse, non possit manere existens ablata unione, et ideo nulla est necessitas fingendi ibi duas actiones, alteram qua simphciter conservetur existentia gratise, alteram qua conservetur unita. Nam ipsamet existentia non conserva- tur sine unione. Ahoquin si ihee essent duee actiones distinctoe, nulla posset reddi natura- lisratio,obquam dissoluta unione, et cessante actione, per quam unio conservabatur, non possetmaneregratia existens, et durareactio, per quam ipsa gratia conservabatur secun- dum se. Nam ha^c actio, cum non attingat unionem, ex natura sua non pendet a subjec- to; actio enim circa subjectum nec intelligi potest sine unione, saltem in fieri. Ergo ablato subjecto et unione ad iUud, posset actio illa et terminus ejus ex natura sua durare. Non enim alia ratione permanet anima corpore destruc- to; ergo non sunt duse actiones, sed una, qua conservatur gratia et qua conservatur unita.

7. Tertio, ex his colhgitur alia differentia in ipso fieri, quee prsecedentem confirmat et declarat; videlicet, quod cum anima fit, alia est actio, per quam in suo esse producitur, et alia, per quam corpori unitur. Nam sicut habet esse independens a corpore, ita etiam necesse est, ut fiat et recipiat esse per actio- nem independentem a corpore, quee non po- test esse actio eductiva , neque etiam unitiva animae ad corpus. Nam hujusmodi actio a corpore necessario pendet. Est ergo actio dis- tincta atque vera et propria creatio, cum fiat sine concursu materise. At vero in productione gratise non est necessaria actio, qu£e prius ter- minetur ad existentiam gratise, quam ad unio- nem ejus. Quia sicut gratia non habet esse independens a subjecto, ita neque ex natura sua postulat, ut recipiat illud esse per actio- nem independentem a subjecto; unaquaeque enim res fit eo modo, quo postulat esse ipsius; si ergo ipsum esse non est independens, ergo nec ipsum fieri, et similiter, si conservatio non est per actionem independentem a subjecto, ergo neque productio; nam eadem actio, per quam res fit, si duret aliquo tempore, habet rationem conservationis. Igitur ex illo exem- plo animae rationalis non potest colligi, prius gratiam creari, quam uniri, sed potius con- trarium, propter diversam naturamutriusque formse.

8. Gratia non quia perfectissima est, prop- terea postulat, ut altera actione creetur, et altera uniatur. — Secundo principaliler os- tenditur contra hanc sententiam, gratiam ex sua speciali ratione, nimirum, quia est super- naturalis ac perfectissima qualitas, non pos- tulare ut alia actione creetur, et alia uniatur subjecto. Primo quidem, quia actus fidei, charitatis et visionis beatificse, supernaturales qualitates sunt in substantia et entitate sua, sicut ipsa gratia et alii habitus infusi, et ta- men hi actus effective fiunt a potentiis vitali- bus, non solum quoad unionem, sed etiam quoad entitatem ipsorum; unde non prius natura creantur a solo Deo, quam fiant ab ipsis potentiis, quia saltem ex natura rei re- pugnat actibus vitalibus ut aliter fiant. Et hoc evidentius ostendi potest in actibus libe- ris; nam si a solo Deo prius natura efficeren- tur in nobis, non posset intelligi libertas nos- tra circa tales actus. Quia, vel posita illa Dei efficientia, esset in potestate hominis non in- fluere in illum actum, neque illum sibi unire : et hoc est impossibile; alias maneret actus vitalis productus a solo Deo in potentia, ipsa

DISPUTAT.

nihil operante, et consequenterneque amante, neque intelligente , neque aliquem effectum vitalem recipiente vel operante, quod est im- possibile. Vel posita Dei efficientia, necessario voluntas influit in illum actum : et sic nulla relinquitur libertas, nec potest esse verum, quod Concil. Trident., sess. 6, definit, scili- cet, stante quacumque Dei motione preeve- niente et antecedente consensum voluntatis, adhuc esse in potestate ejus efficere vel non efficere actum. Probatur sequela, quia juxta contrariam sententiam, priusquam Deus creet in voluntate nostra actum infusum charitatis, non potest voluntas illum elicere, neque ali- quid aiiud efficere, ex quo necessario sequa- tur infusio vel creatio talis actus; postquam veroDeusse solo infundit et creat in voluntate talem actum, non est in potestate voluntatis non habere illum et influere eo modo quo potest; ergo in his actibus non potest ulla ratione affirmari, prius natura fieri aut creari a solo Deo, quam fiant a voluntate et uniantur illi; ergo similiter non est necessarium, gra- tiam prius creari, quam uniri.

9. Dices : gratiam esse perfectiorem quali- tatem. Sed hoc, prseterquam quod incertum est (prsesertim si comparatio fiat cum visione beatifica), nihil in praesenti refert. Quia com- mune est omnibus his qualitatibus, quod sint supra capacitatem naturalem subjecti; ergo, si hoc non obstante, possunt aliquae earum fieri per eductionem et non per creationem, eadem ratione tam gratia, quam quselibet alia qualitas supernaturalis poterit in anima fieri absque praevia creatione. Item ratio et imper- fectio, unde hoc nascitur, non minus convenit gratiee, quam aliis cjualitatibus supernatura- libus, scilicet esse formam accidentalem, na- tura sua pendentem a subjecto tam in fieri, quam in esse; nam ex hac imperfectione nascitur, ut quando gratia fit modo connatu- rali, non fiat sine concursu subjecti. Ex quo ulterius argumentor contra Sotum, quod si sacramenta possunt effective attingere unio- nem gratise cum anima, possint etiam attin- gere primam gratite eflFectionem. Primo qui- dem quia sicut gratia est forma spiritualis et supernaturalis, ita et unio gratise ad animam ; et sicut unio illa fit in anima tanquam in sub- jecto, a quo pendet in fieri et conservari, ita eodem modo gratia ipsa fit in anima, tanquam in subjecto, a quo pendet in fieri et conser- vari; ergo est eadem utriusque ratio, quia non magis existentia gratiee, quam unio fit per creationem. Unde potest alia formari ratio.

IX, SECT. I. 141

Nam hsec unio gratise ad animam talis est, ut per illam pendeat gratia ab anima tanquam a causa materiali, non solum in unione et in- formatione, sed etiam in existentia sua; in quo differt multum inter unionem hanc gra- tiee et unionem animfe ad corpus; ergo si sacramenta possunt attingere illam unionem graticC ad animam, possunt etiam attingere ipsum esse gratiee. Quia illud esse communi- catur ei in ipsa unione, et quodammodo per illam, ex parte materialis causse, ante cujus concursum nulla est effectio gratiee, cum os- tensum sit non creari.

10. Forma accidentalis nonprius creatur et posterius unitur. — Tertio principaliter pro- bandum est contra preedictam sententiam, gratiam ob generalem rationem formse creatse non fieri prius natura per creationem a solo Deo, ut posterius natura possit per sacra- menta animse uniri. Nam si hoc conveniret gratise ex hoc prsecise, quod forma creata est, conveniret omni formse creatse et omni acci- denti; consequens autem est valde absurdum. Alias sequitur primo, non esse proprium animse rationalis, ut prius natura fiat per creationem et deinde uniatur subjecto, sed hoc commune esse omnibus animabus bru- torum, imo omnibus formis materialibus, et accidentibus omnibus, atque ita nulla forma fieret per eductionem de potentia materiae, sed per creationem; consequens autem est contra recepta philosophise principia , imo contra communem Ecclesise doctrinam, quse sentit aliquid proprium in hoc habere rationa- lem animam. Et ratione convinci potest ex dictis in primo puncto contra hanc senten- tiam. Sequela probatur, quia si omnis forma prius natura fit a solo Deo, quam ab agente creato uniatur materise, inquiro an illa actio Dei fiat cum materiali concursu subjecti, nec- ne. Primum dici non potest, quia materia non habet concursum, nisi circa formam sibi uni- tam seu quse sibi unitur, nec forma pendet a materia in fieri, vel in facto esse, nisi quate- nus illi unitur in fieri, vel in facto esse; si ergo per illam actionem Dei forma ita fit, ut non uniatur materias, non potest illa actio, aut terminus ejus, ut sic, pendere a materia, nec materia potest ibi habere aliquem mate- rialem concursum. Propter hanc enim causam nullum habet in productione animse rationa- lis, quia illa actio, per quam fit anima, secun- dum se preescindit ab unione ad materiam. Si vero dicatur secundum, necesse est dicere illam actionem esse vere ac proprie creatio-

142 QU^ST. LXII

nem, tum quia non est eductio de potentia materice; ergo non est actio ex subjecto; ergo ex nihilo; ergo creatio; tum etiam, quia illa est actio ex sola efficacia causee efficientis sine concursu causse materialis; ergo est creatio. \ 1 . Unde argumentor secundo, nam ex lioc principio sequitur, quod, sicut sacramenta dicuntur (juxta hanc opinionem) non efficere gratiam, sed unionem gratise cum anima, ita dicenda sunt omnia agentia naturalia non efficere formas, nec qualitates, educendo illas de non esse ad esse, sed tantum unire illas subjectis suis; patet sequela, quia supponun- tur factse prius natura a Deo; ergo non pos- sunt iterum fieri a causis secundis, sed tantum uniri; majus enim miraculum esset, rem jam factam iterum facere, quam omnino ab ac- tione cessare. Tertio, hinc ulterius sequitur, tales formas natura sua non pendere a sub- jecto in existentia sua, sed solum in unione, sicut docet fides de anima rationali; probatur sequela argumento supra facto, quia hujus- modi forma) fiunt prius natura per actionem independentem a subjecto; ergo per illam, ut sic, recipiunt esse independens a subjecto. Rursus quamdiu sunt in subjecto, per hanc actionem permanentem continuatam conser- vantur in esse, quod in principio acquisie- runt; ergo ablata unione ad subjectum, per eamdem actionem a subjecto independentem conservabuntur in esse. Nam hsec actio non est cur necessario tollatur, ablata unione, quee est quid posterius, sicut philosophamur in anima rationali. Dici tamen potest, quod licet unio harum formarum sit posterior, quam existentia earum, quee fit per creationem, tamen potest esse conditio necessaria, sine qua non debetur his formis existentia et con- servatio ; hoc enim modo interdum potest id, quod prius est, pendere a posteriori; atque in hoc potest constitui differentia inter ani- mam rationalem et alias formas; illa enim, quia spiritualis et substantialis est, non re- quirit illam conditionem seu unionem ad.cor- pus, ut conservetur in esse. Sed heec respou- sio, Hcet ex parte verum dicat, tamen et petit principium, et non potest sufficientem rationem reddere eorum quse dicit, hoc enim inquirimus, cur unio ad subjectum sit condi- tio necessaria, ut hujusmodi formse conser- ventur in esse. Sane non potest alia ratio philosophica reddi, nisi quia necesse est, ut subjectum in suo genere causee materialis concurrat, non tantum ad unionem, sed etiam ad ipsum esse harum formarum, et conse-

, ART. IV.

quenter ad fieri et conservari ipsius esse; unde fit, ut hujusmodi formae secundum na- turam suam non possint prius natura fieri per creationem, cum non possint fieri sine concursu subjecti seu materise. Quarto, ex prsedicto modo explicandi hanc sententiam sequitur, non solara formam, sed etiam unio- nem forma? ad subjectum, prius natura fieri a solo Deo, quam a causa secunda, quod est aperte falsum; sequela probatur, quia sicut forma est res creata, quse a solo Deo habet dependentiam essentialem, ita unio formse ad subjectum est res vel modus creatus, qui etiam a solo Deo habet essentialem dependen- tiam; unde cessante actione causcC secundae, non sola forma , sed etiam ipsa unio conser- vatur a solo Deo; et e contrario a principio potuisset fieri unio a solo Deo sine causa secunda, quamvis non posset fieri a causa secunda sine Deo; ergo est sequalis ratio es- sentialis dependentiee a Deo in unione et in existentia formee; ergo si propterhanc causam prius natura fit forma a soio Deo, quam a causa secunda , etiam unio prius natura fiet a solo Deo. Quod autem hoc consequens falsufa et absurdum sit, patet, quia nihil relinquitur, quod possit fieri a causa secunda, et in prse- senti materia nihil est quod possit facere sa- cramentum. Nam si prius Deus gratiam creat et prius se solo gratiam unit, quid facient sacramenta? Et idem quaeri potest de igne vel quolibet alio agente. Dices, facere eam- dem unionem, quam prius natura fecit Deus, secundum novam dependentiam vel actionem. Sed hoc vanum est et absurdum ; prseter na- turas enim rerum est, iterum agere quod actum supponitur. Alias curnon ageretnatu- raliter queelibet res ad se ipsam efficiendam vel conservandam? Item saltem esset super- flua efficientia naturalium causarum, si nullas res novas agerent, sed solum novas depen- dentias eariimdem rerum, quas Deus se solo jam effecerat.

12. Quinto, objici potest argumentum su- pra tractatum de actibus Uberis; nam, si omnis forma, vel quaHtas creata prius natura creatur a solo Deo, quam a causa secunda, ergo, cum actus liberi voluntatis sint quali- tates createe, prius natura fient a solo Deo, quam a voluntate; ergo, quod tahs actus, seu quaUtas simpUciter fiat, non est Uberum vo- luntati humance, quia non pendet ab iUa in suo fieri simpliciter; ergo inteUigi, vel expU- cari non potest, in quo consistat Ubertas taiis actas. Nam quod Deus iUum in me creet, non

DISPUTAT. IX, SECT. I.

est mihi liberum, quia non pendet ex me, neque immediate, neque ratione alicujus prioris dispositionis. Nam de illa redibit ea- dem qucestio. Supposito aulem, quod Deus in me creet talem actum, non est miiii liberum non influere, ut supra argumentabamur. De- nique hoc inconveniens adhuc majus est in actibus intrinsece malis, nam, preeter omnia supra dicta, sequitur, ante omnem efficientiam voluntatis creatse, Deum se solo creare in illa hujusmodi actus pravos, quoad omnem posi- tivam entitatem eorum. Unde ulterius fit, Deum sola sua efficacia deterrainare vo- luntatem hominis ad objecta prava istorum actuum, prius natura quam ipsa se deter- minet. Quia posita in voluntate entitate talis actus, necessario manet determinata ad ob- jectummalumperentitatem positivam sui ac- tus; hsec autem omnia sunt valde falsa et absurda; falsum ergo est dicere, de ratione formse ut sic creatse esse, ut prius natura fiat a solo Deo per creationem, seu dependentiam essentialem, quam ab agente creato. Quod si non convenit hoc omnibus formis creatis , ex hac prcBcisa ac generali ratione, neque etiam conveniet gratise, neque alicui formae, quse natura sua pendeat a causa materiali in fieri et in esse, quia, ut ostensum est, nulla est in qualitate gratise specialis ratio, quse hunc modum productionis requirat.

13. Ad argumenta respondetur. — Et per hsec responsum est ad primum funda- mentum iUius sententise. Ad secundum res- pondetur, falsam esse primam propositionem assumptam, scilicet in productione omnium formarum distinguendas esse duas actiones : unam, qua producatur forma, et alteram, qua uniatur; nam in omnibus formis, quse fiunt per eductionem de potentia subjecti, falsum est. Quia cum non fiant sine concursu causse materialis, illamet actio, qua fiunt, pendet non solum ab agente, sed etiam a subjecto in genere causae materialis; non potest autem pendere a materia, nisi in ea insit, eique uniatur, quia causalitas materiae non est, nisi per unionem et sustentationem formse, vel actionis, quse ab ea causatur; et ideo illa- met actio et tendit ad formam, et unit illam subjecto, quia non facit illam, nisi in sub- jecto, et ex subjecto. Quinimo ex hac ratione coUigo primo, non posse formam fieri ab agente naturaU modo ac virtute naturaU, nisi eadem actione, qua fit, uniatur sub- jecto, quia non potest fieri, nisi per eductio- nem de potentia subjecti. Ergo nec potest

fieri nisi per actionem, quaj in subjecto in- hfereat, et a subjecto pendeat; sed per talem actionem neccssario simul fit forma, et unitur sul)jecto, quia aclio inha;rens subjecto, utsic, non facit nisi formam inhairentem seu infor- mantem subjectum, et hoc est facere unio- nem, seu formam unitam subjecto, et hoc sensu dixit Arist. per calefactionem non fieri per se primo calorem, sed caUdum. Atque eadem est ratio de sacramentis, quatenus esse possunt instrumenta ad efficiendam gra- tiam. Nam Ucet iUe modus agendi sit super- naturaUs ex parte principU activi, tamen ex parte subjecti concurrentis in genere causee materiaUs, et ex parte ipsius gratise taUs est, quaUs juxta naturam ipsius quaUtatis esse debet, quia per iUum non fit gratia per se, et independens a subjecto, hoc enim esset no- vum et speciale miraculum ; sed fit in sub- jecto et dependenter ab iUo.

14. Forma pendens a subjecto, non potest effective uniri, quin ab eodem agente eadem actione fiat. — Secundo infero, non posse formam, quee ex natura sua pendet a sub- jecto in suo esse, uniri effective subjecto ab aUquo agente, nisi eadem actione fiat ipsa forma ab eodem agente ; atque adeo non posse elevari sacramenta ad uniendam gra- tiam animee, quin simul eleventur ad effi- ciendam ipsam gratiam. Ratio patet ex dictis, quia per actionem iUam ita unitur forma, seu gratia subjecto suo, ut ab iUo pendeat in suo esse; ergo eadem actione, qua unitur, recipit suum esse. Dices : quanquam hoc sit verum, considerato modo connaturaU pro- ductioni taUs formse, non tamen repugnare, Deum se solo prius producere gratiam, deinde vero unire iUam per sacramenta. Responde- tur primum , hoc non posse fieri sine speciaU miraculo, nimirum quod forma, natura sua dependens a subjecto, fiat sine dependentia ab iUo. Deinde adhuc posito illo miraculo ne- cessarium esset, ut actio uniens talem for- mam cum subjecto, attingeret entitatem ip- sam seu existentiam taUs formse ; in quo est differentia inter hujusmodi formam et ani- mam rationalem, quod anima, quee prius na- tura creatur, quam uniatur, per solam actio- nem creativam recipit esse, per actionem vero unitivam solum recipit unionem et in- formationem, ita ut iUa actio non attingat ipsum esse, seu existentiam animse; at vero gratia, et quceUbet aUa forma pendens a sub- jecto, eliam si fingamus, miraculose prius creari independenter a subjecto, tamen, cum

144 QU^ST. LXII

subjecto unitur, necesse est ut hoc fiat per actionem et efficientiam, quee non solam unionem, sed etiam entitatem, seu existen- tiam formae attingat. Et ratio differentice est, quia omnis forma debet necessario informare subjectum modo sibi connaturali; neque in hoc potest recipere varietatem, quia infor- matio est actus intrinsecus et formalis, qui nec suppleri, nec variari potest, si forma est in se ejusdem rationis ; anima ergo, quia ex natura sua est forma independens, ex se ha- bet talem modum informandi, ut ratione illius non sustentetur a materia in suo esse, sed solum uniatur illi ad componendum unum totum; at vero gratia, et omnis alia forma, quee natura sua pendet a subjecto, quod in- format, ex natura sua etiam postulat talem informandi modum, quo inhsereat subjecto, seu ab illo sustentetur in suo esse, et ideo necesse est, ut agens, quod attingit hujus- modi modum unionis, attingat etiam ipsum esse talis formse. Quapropter, si illa forma prius facta supponitur a Deo per creationem, necessarium erit, ut vel prius tempore cree- tur et postea uniatur, vel ut in eodem ins- tanti recipiat esse per duas actiones, scibcet per creationem, etper eductionem de potentia subjecti ; quod quidem non videtur implicare contradictionem, quamvis fieri non possitsine speciali miraculo, non solum propter plurali- tatem actionum totalium, seu per se ac sigil- latim sufficientium ad dandum esse tali for- mse, sftd etiam quia actio creativa semper est prseter modum connaturalem , quem talis forma postulat.

15. Actualis unio est de essentia actionis, qua educitur forma de potentia subjecti. — Tertio sequitur, quod in actione eductiva formse de potentia subjecti, non solum apti- tudinalis, sed etiam actualis unio et inhse- rentia illius actionis in subjecto, est de essen- tia seu necessitate talis actionis, quia illa actio natura sua talis est, ut essentialiter pendeat a causa agente, et materiali, in quo differt essentiahter a creatione; non potest autem pendere a causa materiali, nisi illi in- heereat. Et confirmatur, nam ob hanc causam calefactio, quse fit ab igne, v. gr. in Hgno, non potest conservari omnino extra subjec- tum, quia hoc ipso, quod extra subjectum fieret, jam esset creatio, seu per modum creationis. Dices : in calore, qui fit ab igne, unio ad subjectum non est de essentia calo- ris; ergo in calefactione, per quam natura- liter fit calor ab igne, actuaUs inhserentia in

, ART. IV.

subjecto non est de essentia talis calefac- tionis. Respondetur negando consequentiam, quia calor non dicit dependentiam, sed for- mam dependentem ; tamen calefactio dicit ipsam dependentiam caloris ab agente natu- rah (de hac enim calefactione loquimur) ; hu- jusmodi autem dependentia ex sua intrinseca et specifica ratione includit actualem habitu- dinem ad dupUcem causam, agentem et ma- terialem. Et ideo sicut de essentia illius est, quod actu pendeat a taU causa agente, ita etiam quod actu pendeat a tali causa mate- riali. Unde etiam fit, ut illa dependentia tam essentialiter sit passio, quam actio. Quse duo sola ratione in ea distinguuntur. Et hinc tan- dem patet responsio ad primam probationem contrarife sententise, quomodo scilicet, quam- vis gratia et inhserentia ejus ad subjectum ex natura rei distinguantur, nihilominus unica actione simul natura fiant, quia videUcet iUa duo, gratia et unio, per modum unius fiunt cum ipso composito, quod per se primo fit, sciUcet homo gratus. Quare , Ucet possint inter se comparari iUa duo secundum aUquem ordi- nem causaUtatis, tamen in ordine ad agens, quod educit formam de potentia subjecti, si- mul ac per modum unius fiunt et unica ac- tione. Quse cum essentiaUter sit mutatio subjecti, simul facit formam, et unit iUam, seu introducit in subjecto.

'16. Emanatio a Deo per modum creationis non prsecedit ordine naturx in omni forma ante actionem causse secundae. — Superest ut respondeamus ad aUam probationem de dependentia essentiaU creaturee a Deo. Ad quam primo responderi poterit : esto conce- damus in omni forma creata essentiaUter in- cludi dependentiam, et emanationem a Deo per modum creationis, non tamen est neces- sarium inteUigere hanc emanationem ut prio- rem natura, quam sit emanatio formee creatse a causa secunda principaU, vel instrumentaU. Hoc enim potissimum videntur probare om- nes rationes supra factse in tertio argumen- tandi modo , sciUcet , quod emanatio a Deo per modum creationis non proecedat ordine naturse in omni forma, ante actionem causse secundae. Et hoc satis est, ut nec in effectione gratiee sit necessarium dicere prius natura antecedere creationem ejus. Et hoc sufficit, ut si sacramenta efficiant unionem gratise, necessario efficere debeant gratiam ipsam, quia cum non possint unire, nisi rem exis- tentem, si non supponunt factam, necesse est, ut uniendo efficiant. Dices , fieri posse,

DISPUTAT.

ut solura concomitanter se habeant effectio gratiee a solo Deo facta, et unio per sacra- menta effecta. Respondetur : si sacramenta prsecise attingerent unionem, et non existen- tiam ipsius gratiffi, necessariura esset, ut saltem ordine naturse antecederet crealio gra- tise, quia existentia formae supponitur unioni, quando per unionem non fit. Et hac ratione in productione hominis creatio animse ordine naturse antecedit unionem ejus, quia actio, qua fit unio, non attingit existentiara anirase, sed prsecise unionera. Si auteni concedatur, quod sacraraenta non solura efficiunt unio- nem, sed etiam ipsam'gratiara, hoc satis est ad id, quod in praesenti qusestione intendi- raus. Alia vero qusestio erit, an prseter hanc efficientiara sit alia essentialiter inclusa in ipsa entitate gratise propter dependentiara essentialem, quara habet a Deo, quatenus for- raa creata est, non antecedens ordine naturse ahara efficientiara, sed concoraitans, vel po- tius natura posterior, eo modo, quo terminus est posterior natura quam actio, vel fieri ejus. Quse qusestio ad prsesentem disputa- tionem nihil fere refert, cura generale sit omnibus formis creatis, et in oranibus effi- cientiis causarura secundarura locura habeat. 17. Neque etiam includitur in omnibus for- mis creatis talis depenclentia a Deo. — Ut autem breviter veram responsionem difficul- tatis positffi traclamus , respondendum se- cundo est, falsum esse, in omnibus formis creatis includi aliquam dependentiam es- sentialera a Deo, quse sit vera emanatio, et effectio causse efficientis omnino invariabilis, et ipsara rei essentiara intrinsece constituat. Prirao quidera, quia licet non ponatur hsec dependentia prior natura, c[uara effectio causfe secundse, taraen necessario dicendum erit, per illam fieri totum id, quod per actio- nem creaturse, et consequenter oranem for- mam, quee fit per actionem causse secundee, necessario bis fieri et manare a Deo, quoad suam entitatem et existentiara ; nam primo raanat a creatura per actionem ejus, et con- sequenter a Deo , ut concurrente cum crea- tura, quia non potest actio creaturae esse sine concursu Dei, a quo pendet essen- tialiter non solum effectus creaturee, sed etiam ipsamet actio creaturse ; et secundo di- citur iterura manare a solo Deo per depeu- dentiam essentialem, quse dicitur esse vera creatio. Quinirao rursus sequitur, non solara entitatera gratise, vel cujusvis forraee hoc modo bis fieri, sed etiam ipsammet unionem

XX.

IX, SECT. I.

tahs forrase cura subjcclo bis etiara fieri : se- rael a causa secunda et Deo concurrente, et iterum a solo Deo per depcndentiam essen- tialem; nam, ut supra argumentabar, cum htcc unio sit modus creatus distinctus ab ac- tione creaturEe, qui potest esse sine illa, etiam in sua essentia includet aliquam dependen- tiam a Deo invariabiiem, sine qua esse non possit. Rursus, cum effectio hujus unionis tahs sit, ut non solum attingat raodura unio- nis, sed etiara entitatera ipsius forraae, quia per illara pendet in esse a suo subjecto, ut supra dicebam ; cum hoc (inquara) ita sit, se- quitur ulterius oranera hujusmodi formam creatara, quandocumque fit a causa secunda, tribus modis emanare a Deo. Primo, quate- nus fit a creatura curaconcursu Dei. Secundo quatenus fit per dependentiam essentialem hujus forma3, ut unitse, quoraodo conservatur a solo Deo, cessante actione creaturse. Tertio per dependentiara essentialem ipsius formae secundum se, quee est distincta a prseceden- tibus, quia potest manere sine iUis, ut si forma a subjecto separata conservetur, et ideo est per modura creationis, et indepen- dens a subjecto, quod non habent duas ahEe dependentise, et ideo non dicuntur esse es- sentiales ipsi formse secundum se et abso- lute sumptce. Sed hoc modo sola hsec tertia est essentialis, secunda vero erit essentialis unioni, priraa vero accidentalis utrique. At superfluura est, admittere tot raodos effec- tionum, seu productionum ejusdem rei siraul concurrentium , cum unusquisque eorura per se sufficeret ad effectura producendura, ne- que apud ullum auctorem gravem hujusmodi doctrina reperietur. Neque etiam quod omnis forma raaterialis, dura educitur, simul cree- tur, simulque educatur a causa secunda si- mul cura concursu Dei , et aho modo per se sufficiente fiat a solo Deo. Secundo, hoc idem probatur aho raodo, quia causa secunda, dum calefacit, v. gr., simpHciter educit de non esse ad esse totara entitatem caloris; ergo si in hac entitate caloris essentialiter includitur creatio per dependentiam essentialera a Deo, sequitur, hanc ipsam creationem fieri ab igne producente calorem, quia non potest ignis fa- cere calorera, quin faciat quicquid est de essentia caloris, quia calor est entitas sim- plex, quee, cum fit, educitur de non esse ad esse, virtute et efficacia ilhus agentis, a quo fit. Ergo totum id, quod est essentiale calori, fit ab eodera agente. Hoc autem esse valde absurdum dupliciter declaratur. Primo, quia

446 QU.EST. LXII, ART. IV.

agens creatum non potest sua virtute creare. Ergo nec potest virtute sua efficere creatio- nem. Ut enim omiltam, esse difficillimam in- telleetu, quod creatio ipsa fiat per aliam actionem, tanquam terminus ejus, quod in hac sententia concedendum necessario est, multo tamen difficilius et impossibilius vide- tur, quod hoc fiat per virtutem agentis creati. Nam, si hoc agens non potest efficere creatio- nem per modum emanationis a virtute ipsius, cur poterit illam facere per modum termini suse actionis, cura non requiratur minor vir- tus ad efficiendum aliquid per modum ter- mini, quam per modum actionis? Secundo, quia tota entitas hujus formse pendet in suo esse et fieri a causa materiali; ergo, si in in- trinseco et essentiali conceptu hujus formse includitur creatio, etiam illa pendebit in fieri et in esse a causa materiali, quia non potest forma ipsa physica pendere a materia secun- dum entitatem suam, quin omnia ea, quse sunt de essentia ejus, quatenus in ea conti- nentur, a materia pendeant; sed contra ra- tionem creationis est, ut habeat ex natura sua dependentiam a causa materiali, quia essentialis ratio creationis in hoc consistit, quod sit eff"ectio ex nihilo, atque adeo inde- pendens asubjecto.

18. Unde argumentor tertio. Quia quando Deus conservat calorem sine subjecto, vel adhibet novam efficientiam ad conservandum illum, velnon : si adhibet, ergo jam habet calor novam dependentiam, quam antea non habe- bat; ergo illa dependentia essentialis, quam dicebatur habere calor secundum entitatem suam, quando inheerebat subjecto, non erat sufficiens ad procreandam illam entitatem, cumnonsit sufficiens adconservandam illam; ergo superflue fingitur illa dependentia, cum praeter illam addenda sit in omni statu caloris alia actio, vel effectio, per quam existat. Si vero dicatur, non esse necessariam novam efficientiam ad conservandum calorem sine subjecto prfleter illam dependentiam essen- tialem, quam habebat etiam in subjecto, hoc in primis repugnat communi sensui omnium Theologorum, qui sentiunt, non posse conser- vari accidens sine subjecto, sine speciali ac miraculosa efficientia Dei, et prseterea impu- gnatur ex dictis. Quia illamet dependentia essentialis natura sua pendet a subjecto non minus, quam ipse calor, ut ostensum est, quia si est de essentia caloris, necesse est, ut habeat eamdem dependentiam a subjecto, quam habet calor; ergo ipsamet dependentia

non potest conservari sine subjecto, nisi aliunde suppleatur causalitas subjecti. Non potest autem suppleri ab ipsa dependentia per se ipsam, quia hoc nihil addit; ergo necesse est, ut suppleatur per novum modum divinse efficientise ; hic autem modus non est alius, nisi, quod extra subjectum sit, vel con- servetur per modum creationis, non vero in subjecto; ergo in essentia caloris, vel alterius similis formse non includitur aliqua depen- dentia essentiaUs per modum creationis ; et consequenter nulla talis est essentiabs depen- dentia inclusa in hujusmodi formis. Quia si aliqua esset futura, maxime esset per modum creationis, ut ratio in principio facta optime probat.

19. Ultimo argumentor, quia nullum est argumentum sufficiens ad fingendam hujus- modi dependentiam essentialem invariabi- lem; cum enim dicitur essentiale esse crea- turse, ut pendat a Deo, non est sensus aliquam dependentiam determinatam esse de essentia creaturse, sed entitatem creatam talis esse naturse et essentise, ut existere non possit sine dependentia a Deo. Et hoc est verissi- mum, quia cum sit ens per participationem, non potest habere esse, nisi manans a primo fonte totius esse. Quia vero potest manare di- versis modis et per varias actiones, quee per se singulse sufficiunt ad dandum esse, ideo essentia creaturee non determinat essentia- liter unum vel alium modum dependentiee , sed quocumque sufficienti contenta est. Et quamvis interdum postulet alic{uem, tanquam sibi magis connaturalem, non tamen ut essen- tialem-, aut ut simpliciter necessarium, cum cle potentia Dei absoluta deleri possit. Unde hcet verum sit, quando Deus conservat acci- dens sine subjecto, alio genere actionis illud conservare, quam in subjecto, non inde fit, illam actionem, seu dependentiam esse essen- tialem accidenti, aut necessariam fuisse, dum accidens in subjecto conservabatur, sed est nova actio seu dependentia, quas divina vir- tute fit, et succedit loco illius, quam accidens haberet in subjecto. Atque hae rationes, prse- sertim tres priores, maxime procedunt de formis, quse ex natura sua pendent a subjec- to, et per divinam potentiam possunt dari, vel conservari extra illud. De rebus vero, quee natura sua postulant fieri per creatio- nem, non tam evidenter procedunt rationes facta3. Quia illse res nunquam possunt fieri per eductionem , nec cum concursu causee mate- rialis ; nihilominus tamen a paritate rationis

DISPllTAT.

potest sumi efficax argumentum. Naiii si ratio entis creati ut sic non consistit in hoc, quod per essentiam suam manet a Deo absque ulla dependentia media, nuila est ratio, cur ali- quibus entibus creatis hoc tribuatur. Item, quia si Deus miraculose efficeret animam leo- nis, V. gr., separatam, necessario faceret illam per creationem, et illa creatio esset quid dis- tinctum a tab anima, et extra essentiam ejus, cum possit taiis anima existere sine illa crea- tione, et absque tali genere dependentiee ; ergo eadem ratione, quando creatur anima rationalis vel Angelus, illa dependentia est aliquid distinctum , et extra essentiam rei createe. Item, quia etiam in hac dependentia potest intelligi aliqua varietas manente eodem termino. Nam si eadem res fiat a solo Deo, vel fiat mediante aliquo instrumento, diversa est actio dependentite. Potest autem utroque modo fieri, ut diximus in 1 tom., et dicemus iterum agentes de transsubstantiatione.

20. Non possunt elevari sacramenta ad efficiendum physice hominem gratum, quin eleventur ad efficiendavi gratiam ipsam. — Ex his ergo omnibus satis aperte demon- stratum est, supposito modo, quo nunc fit gratia in anima, non posse sacramenta ele- vari ad efficiendum physice hominem gra- tum, quin eleventur ad efficiendam gratiam ipsam. Unde ad secundam difficultatem faci- lius respondetur, quidquid sit, an possit crea- tura esse instrumentum creationis, gratiam tamen non creari. Et ideo ex hoc capite nihil obstare, quominus sacramenta esse possint instrumenta gratise. Quia gratia non fit sine concursu materiali animee, a qua pendet in fieri, et conservari. Et ideo non creatur, sed educitur de potentia obedientiali ipsius ani- mse. Neque etiam proprie concreatur, ut aliqui loquuntur; proprie enim concreari di- citur, quod simul fit cum alio, quod eodem tempore creatur. In productione autem gra- tiae , qua3 fit per sacramenta , nullius rei creatio intercedit , sed fit solam qusedam ve- luti spiritualis alteratio, seu mutatio perfec- tiva , qua per se primo fit animus vel homo gratus Deo, ipsa vero gratia comproducitur seu de potentia animse educitur.

21 . Qum est illa virtus per quam possunt instrumenta Dei concurrere quando elevan- tur. — Tertia vero difficultas in principio posita plures continet, quae communes sunt omnibus divinis instrumentis quibus super- naturalia ac miraculosa opera efficiuntur, et longissimam disputationem requirerent, nisi

IX, SECT. I. 147

in disput. 31, \ tom., late fuissent tractatee, ubi sect. 5, explicuimus, queenara sit illa vir- tus, pcr quam possunt instrumenta Dei con- currcre, quando clevanlur. Dixiinus enim, non esse rem aliquam superadditam, sed esse ipsammet entitatem rei, quffi hoc ipso, quod creata est, et subordinata primo agenti, est in potentia obedientiali activa , ut efficiat quidquid non implicat contradictionem res- pectu illius. Hsec enim ratio obedientialis po- tentiee communis est sacramentis, quorum elevatio divina solum in hoc consistit, quod Deus altiori modo concurrit dando auxilium sufficiens, ut res operetur secundum hanc potentiam. Neque ad hoc refert, quod sacra- menta sint imperfecta in sua entitate. Quia hic concursus non fundatur in naturali eorum perfectione, sed in prsedict^ virtute obedien- tiali et in infinita Dei virtute, cui omnia subor- dinantur. Et ideo nihil refert, quod sacra- menta consistant in motu, vel sono, dummodo aliquid entitatis habeant. Quanquam fortasse non efficiant solum per ipsum motum, qui est ens imperfectum, seu modus entis, et signifi- catur nomine ablutionis vel unctionis, sed per ipsasmet res, quee moventur, vel applicantur, dum sacramenta fiunt, vel accipiuntur, ut per oleum, aquam, species panis, etc; sic enim dixit Augustinus aquam esse, quse corpus tangit et cor abluit. Unde nullum est incon- veniens concedere, quamcumque creaturam quantumvis imperfectam posse a Deo assumi, ut instrumentum ad efficiendam aliam , si aliunde non involvitur specialis ratio contra- dictionis. Non est autem eadem ratio de rela- tionibus divinis ; illEe enim propter suam in- finitam perfectionem non possunt esse in potentia obedientiali ad aliquid agendum ; et cum in suo essentiali et adsequato conceptu includant essentiam, a qua est tota virtus agendi, ratione illius habent proprium ac de- terminatum modum agendi omnibus commu- nem per modum unius causse primse ac prin- cipalis; et ideo non possunt illse relationes cum creaturis comparari. Plura possem de hac potentia obedientiali activa hoc loco ad- jungere, nisi inposteriori editione primi tomi, disput. 36, sect. 6, id prajstitissem.

22. Utrum sacramenta habeant aliquam prxviam actionem, ut elevari possint ad gra- tiam efficiendam. — De alia vero difficultate, quomodo sacramenta possint habere actio- nem prseviam, et an heec necessaria sit in divi- nis instrumentis, in preedicta disput., sect. 9, fuse etiam dictum est. Discipuli enim D, Tho-

148 QUiEST. LXII

mae in omnibus sacramentis conantur inve- nire actionem praeviam connaturalem ipsis sacramentis , ut elevari possint ad gratiam efficiendam, quse actio prsevia non recipitur in anima, sed in corpore hominis, ut est lotio, unctio et alise similes, quas censent sufficere, ut possint sacramenta efficere gratiam in anima corpori conjuncta. Et Augustinus di- cit, aquam baptisrai, corpus tangere et cor abluere. Quse doctrina fundamentum habet in D. Thoma hic, art. 1, ad 2; difficile tamen est, eam commode applicari omnibus sacra- mentiSj preesertim si illa actio praevia requi- ratur ut omnino necessaria ad efficientiam instrumentalem. Quod declaratur primo, dis- currendo fere per omnia sacramenta. Nam in primis verba Euchcfristise non habent actio- nem pra^viam, ut possint esse instrumentum physicum ad efficiendam transsubstantiatio- nem, quee est substantialis et supernaturalis actio. Probatur antecedens, quia talis actio prsevia non potest esse circa substantiam panis et vini , quia illa non est subjectum transsubstantiationis, sed potius desinit esse per eam ; neque etiam potest esse actio prse- via circa accidentia. Nam si in eo mysterio consideretur actio, qua accidentia separantur a substantia et per se constituuntur, vel qua corpus Christi sub accidentibus constituitur, neutra est a verbis virtute naturah. Unde neutra est actio prsevia, de qua loquimur, sed est potius actio instrumentaria, quse estsupra virtutem naturalem verborum, et fit ex vir- tute et efficacia supernaturalis agentis. Ante hanc vero actionem nuUa alia est, quse circa accidentia versetur. Et eadem ratione pro- bari potest, nuUam esse actionem prseviam, quse versetur circa Corpus Christi ; nam prae- ter illam actionem, qua constituitur sub spe- ciebus, cujus Corpus Christi non est subjec- tum, sed terminus, nuUa est alia actio prsevia, quam verba efficiant circa ipsum ; et illa non est a verbis virtute naturali, sed instrumen- tali; ergo nulla potest ibi excogitari actio preevia. Nisi fortasso ipsamet prolatio ver- borum dicatur aetio preevia . Quod non potest convenienter dici , tum quia illa actio parum refert ad soivendam difficultatem , de qua agimus, ut statim dicam; tum etiam, quia talis actio non tam est actio prsevia instru- menti, quam actio, qua fit et constituitur in rerum natura ipsum instrumentum. Nam instrumentum illius actionis est verbum ore prolatum ; ergo prolatio verbi non est actio, quse fit ab instrumento, sed quse antecedit

, ART. IV.

ordine naturee ipsum instrumentum; ergo non est actio prsevia, quse mediet (ut sic dicam) inter instrumentum ipsum et actionem prin- cipalis agentis. Atque hsec ratio procedit de omnibus formis sacramentorum, quee in ver- bis consistunt; de quibus tamen dici potest, cpocf habent actionem prseviam, quia efficiunt species in auditu. Sed hoc quam sit imper- tinens, satis notum est. Quia neque illa actio confert ad effectum sacramenti, neque etiam •si fingamus naturaliter vel supernaturaliter impediri, propterea impediretur sacramenti effectus. Dici etiam potest, verba efficere so- num in aere. Sed hoc et non recte dicitur, quia verba non tam efficiunt sonum, quam sunt ipsa quidam sonus articulatus, organis vitse effectus. Et quamvis id esset verum, nihil referret ad prsesentem qusestionem , quia neque illa actio confert aliquid natura sua ad efifectum principalis agentis, qui est gratia, neque recipitur per se loquendo in illo sub- jecto, in quo fit actio principalis agentis. Prse- terea, eodem fere modo fieri potest inductio in materiis sacramentorum ; nam in primis in Eucharistia species sacramentales nullam habent actionem prseviam, ut conferant gra- tiam, sed solum necesse est, ut manducentur, quee manducatio non est actio preevia ipsa- rum specierum, sed potius est passiva motio earum et quasi applicatio ad agendum, ex qua ex natura rei solum sequitur contactus quidam inter corpus sumentis et ipsas spe- cies, qui per se non est actio specierum, sed solum consistit in propinquitate et contigui- tate duarum quantitatum. Et quamvis inde resultare possit aliqua alteratio materialis vel intentionalis, facta virtute accidentium sa- cramentalium circa gustum vel alia organa corporis manducantis sacramentum, tamen tota illa alteratio est impertinens ad effectum gratiee, quia neque ex se confert aliquid ad illum , neque etiam est per se necessaria ; nam, licet impediretur naturaliter aut super- naturaliter, non propterea impediretur effec- tus gratise. De aliis vero sacramentorum ma- teriis, quee consistunt in usu, est alia specialis ratio , quia proxima materia sacramenti non est aqua , vel oleum , sed ipsa ablutio , vel unctio ; ergo hsec debet esse instrumentum ; ergo non est actio preevia , nec potest fingi aliqua alia, quse mediet inter hoc instrumen- tum et actionem principalis agentis.«Secundo ex hac inductione colligitur generalis ratio. Nam etiam si admittamus, nunc de facto an- tecedere aliquam actionem instrumenti circa

DISPUTAT.

corpus ante actionem gratiae, quae est a prin- cipali agente, non potest illa actio requiri, ut simpliciter necessaria in divinis instrumen- tis , quia illa aclio ex natura sua nihil confert ad spiritualem efTectum principalis agentis, neque habet proportionem vel naturalem connexionem cum illo ; cur ergo existimanda est tahs actio necessaria ad hunc effectum? In naturalibus enim instrumentis, quando an- tecedit actio prcevia instrumenti, ex natura rei disponit aliquo modo ad effectum princi- palis agentis, cum quo habet proportionem et non cum alio ; et si hoc non haberet illa actio, neque necessaria, neque utihs censere- tur ad effectum principalis agentis; ergo cum actiones materiales sacramentorum ex se et ex natura rei nuUo modo disponant, aut con- ferant ad effectum gratiee, vel non sunt ac- tiones prsevise necessarise de potentia abso- luta loquendo, vel si aliqua actio praevia est simpliciter necessaria homini, non est suffi- ciens. Et confirmatur ac declaratur. Nam ablutio, V. gr., super aquam nihil addit, nisi quod aqua per corpus aliquo modo fluat, seu moveatur illud contingendo ; incredibile au- tem est posse Deum efficere gratiam per aquam sic motam, et contingentem corpus, et non per aquam quietam et propinquam, vel contiguam, absque alia motione vel materiali actione ; cum illa motio, quse est ablutio, nihil ex se conferat ad actionem gratiee, neque ha- beat majoremproportionem aut connexionem cum illa, quam ipsa aqua.

23. In divinis instrumentis non est simpli- citer necessaria prsevia actio connaturalis instrumento. — Quocirca, vera responsio ad praedictam difficultatem , ut opinor, est, in divinis instrumentis non esse simpliciter ne- cessariam prseviam actionem connaturalem instrumento ante actionem et effectum prin- cipalis agentis. Et ratio est quia, ut diximus, divina instrumenta non addunt potentiam na- turalem, sed obedientialem, et ideo operantur ultra terminos naturalis perfectionis, propter quod in eis non attenditur naturalis connexio, qu8e reperiatur inter actiones eorum naturales et effectus principalis agentis; solum ergo re- quiritur, ut immediate influant in ipsum effectum Dei, ut elevata ab ipso per specia- lem concursum non debitum naturali perfec- tioni eorum, in quo differunt ab omnibus na- turalibus et artificialibus instrumentis ; hsec enim assumuntur ad agendum per virtutes eorum naturales, et ideo semper agunt effec- tum principalis agentis media aliqua actione

IX, SFXT. II. 149

sibi connaturali , quamvis non semper illa actio sit prsevia, proprie loquendo, ad actio- nem principalis agentis. Et hinc etiam oritur, ut diversa naturalia vel arlificialia instru- menta ad diversos effectus rcquirantur, quia talis conditio instrumenti est accommodata tali actioni et non alteri; at vero divina instru- menta non habent hancdeterminalionem, quia solum assumuntur secundum obedientialem potentiam , quse indifferens est ad omne id , quod non implicat contradictionem, propter infinitatem divinse virtutis, quee omnia latius explicui in dicto primo tomo, disputat. 31 , sect. 6 et 9.

SECTIO II.

Utrum sacrameuta novee legis gratiam conferant, ut vera ac propria instrumenta physica.

1 . In prgecedente sectione, solum diximus, quid possibile sit ; in hac superest explican- dum, quid fuerit de facto a Christo institu- tum; non enim quidquid est possibile, affir- mandum est factum esse, si omnino sit super- naturale, ac miraculosum, et revelatum non sit ita factum esse, nec ex revelatis satis colligi possit. Videtur autem ita esse in prse- senti, quia quod sacramenta per physicam efficientiam conferant gratiam, solum est pos- sibile per divinam potentiametper maximum quoddam miraculum ; sed hoc miraculum non est revelatum, neque est necessarium ad ea, quse revelata sunt; nam, ut ea omnia verum habeant, satis est, quod suscipienti sacra- mentum, ratione illius conferat Deus gratiam, quanquam sacramentum ipsum physice ac proprie illam non efficiat. Quod potest con- firmari primo, ex modo loquendi SS. Patrum, qui seepe tribuunt soli Deo totum interiorem effectum sacramentorum. Cyprianus, serm. de Bapt. Christi, sic inquit : Remissio peccatorum sive per baptismuni sive per alia sucramenta donetur, propria Spiritus Sancti est et ipsi soli hujus efficientise privilegium manet. Ver- borum solemnitas, et sacri invocatio nominis, et signa institutionibus apostolicis, sacerdo- tum ministeriis attributa, visibile celebrant sacramentum, rem vero sacramenti Spiritus Sanctus format et efficit. Basilius, lib. de Spiritu Sancto, cap. 15, sic scribit : Quinobis vitam dispensat Dominus, baptismatis pactum nobis statuit, mortis quidem imaginem im- plente aqua, Spiritu vero vitse arrham prse- bente; et iterum infra : Aqua mortis exhibet

150 QU^ST. LXII

imaginem, Spiritus vero vim vivificandi im- mittit; ubi aquae solam repraesentationem vi- detur tribuere, Spiritui Sancto vero efficien- tiam ex pacto. Sic etiam loquitur Ambr., 1 de Sacr., cap. 5 : Aliud est elementum, aliud consecratio; aliud opus, aliud operatio; aqua opus est , operatio Spiritus Sancti est. Prse- terea Hier., Isai. 4, tractans illa verba Matth. 3 : Ego vos haptizo in aqua, qui au- tem post venit, ille vos baptizabit in Spiritu Sancto et igne : Ex hoc (inquit) discimus, quod homo tantum aquam tribuat, Deus autem Spiritum Sanctum. Sic etiam Augustinus, epist. 23 : Aqua (inquit) exhihens forinsecus sacramentum gratix, et Spiritus operans in- trinsecus heneficium gratise, solvens vinculum culpse, reconcilians honum naturee, regenerans hominem Christo; et in lib. 15 deTrin., c. 26, negat, discipulos Ghristi dedisse Spiritum Sanctum : Orahant (inquit) ut veniret in eos quihus manus imponehant , non ipsi eum dabont. Atque similes locutiones reperientur apud Damasc, Gyril., et Greg. Nyss., quorum loca statim referemus.

2. Secundum argumentum. — Secundo pro- bari idem potest, quia si sacramenta aliquam gratiam conferunt physice, maxime graliam sacramentalem ; ha3c enim est ilhs maxime propria, et eodem modo illis attribuitur, quo gratia habitualis; sed sacramentalem gratiam non conferunt, ut instrumenta physica. Quia, ut supra dixi, ha;c gratia ssepe confertur multo tempore post susceptumsacramentum, quando occurrit opportuna occasio. Item, quia haec gratia interdum consistit in effectibus quibusdam mpralibus, qui non possunt per physicam efficientiam fieri, ut est, v. gr., re- missio totius poense in baptismo; sicut ergo vere dicuntur sacramenta conferre hos effec- tus ex opere operato sine efficientia physica, ita possunt veree ac proprise esse locutiones Sanctorum et Gonciliorum, in quibus affir- mantur sacramenta conferre gratiam ex opere operatO; absque physica efficientia.

3. Tertium argumentum. — Tertio potest surai simile argumentum ex effectu gratiae, quem habet baptismus prius ficte susceptus, recedente fictione; nam illo verificantur om- nes praedictee locutiones. Nam ille homo mun- datur, regeneratur et salvatur per baptis- mum ; et tamen hoc totum fit absque efficien- tia physica; nam baptismus prseteritus, qui jara non est, non potest physice gratiam con- ferre; ergo idem dici potest de baptismo et de quolibet alio saeramento, in cujus prsesen-

ART. IV.

tia datur gratia. Patet consequentia , tum quia institutio et causalitas est ejusdem rationis in omnibus; tum etiam, quia hoc exemplura demonstrat, non esse necessariam efficien- tiam physicam ad verificanda orania, quae de efficientia sacramentorum fides docet.

4. Quartum argumentum. — Quarto esse potest aliud signum a posteriori. Quia Deus eodem modo conservat gratiam datam cum sacramento et sine sacramento; nam finito sacramento non conservat illam per sacra- mentum, sed sola actione sua; ergo eodera modo illam dedit a principio; ergo, sicut sa- cramentura non concurrit physice ad conser- vationem, ita neque ad infusionera. Secunda consequentia est evidens, et priraa probatur, tura quia conservatio non est alia actio a productione, sed eadem continuata ac durans; tura etiam quia sicut gratia in principio data est ratione sacramenti , ita ratione ejusdera conservatur ; ergo, sicut hoc posterius fit sine efficientia physica sacramenti, ita et illud prius.

5. Quintum argumentum. — Quinto sumi potest argumentum ex causa principali, unde manat hsec virtus sacramentorum, quse est passio Ghristi. Nam ex ejus latere pendentis in Gruce manarunt sacramenta ; Ghristi enira passio non efficit physice gratiam in nobis, cum jam non sit; ergo nec sacramenta, quee sunt instrumenta ejus, nam si prsecipua causa non est physica, multo rainus causa ministe- rialis; vel si instrumentura proximum, quale est passio Ghristi respectu Verbi divini, non concurrit physice, multo minus concurret in- strumentum reraotum, quale est sacramen- tum, quia remotum instrumentum non move- tur a principali agente, nisi mediante proxi- mo. Ideo enim remotum appellatur respectu agentis, quaravis sit iraraediatura respectu effectus, cum iramediate illum attingat.

6. Sextum argumentum. — Sexto tandem argumentari possumus ex fine hujus causali- tatis sacramentorum , qui est nostra sanctifi- catio; nam ad illam nihil refert, sed potius omnino est nobis inutile, quod sacramenta physice efficiant vel non efficiant gratiam, dummodo idem gratise fructus nobis preeste- tur. Neque etiam deservit hcec causalitas ad augmentura vel exercitium nostrse fidei, praj- sertim cum tota sit sub opinione, et adhuc incertum sit, an sit possibilis. Nec alia vera et realis utilitas excogitari potest, quse ex hujusmodi efficientia oriatur ; Deus autem sua miracula vel insignia opera non facit frustra;

DISPUTAT. IX, SECT. H.

m

ergo non est, cur credamiis, sacramenta prtc- diclo modo elevari ad graiiain efficiendam.

7. Prima sententia. — In hac re raulti et graves Theologi negant, sacramenta efficere gratiam per veram et phfsicam efficientiam. Quoniam vero fides doccl, sacramenla esse causas et instrumenta gratise, quamvis hi auctores in prsedicta propositione negativa conveniant, in explicanda hac affirmativa , quam negare non possunt, multum inter se dissentiunt. Quanquam fortasse tota diversi- tas magis in verbis, quam in re consistit. Primo ergo dixerunt aliqui, sacramenta non esse causas efficientes, sed quasi materiales gratifB, quam continere dicuntur, sicut vas continens medicinam non est causa efficiens sanitatem, sed per modum materiaj. Ita Alti- siod., lib. 4 Sum., tract. 3, in principio, qui unum docet verum ac de fide certum, scilicet sacramenta continere gratiam; sub his enim verbis definitur in Concil. Florent., in decreto Eug., et in Trident., sess. 7, can. 6. Quod taraen non intelligitur de formali continentia ipsius gratiee. Nara ipsa qualitas gratise non adhseret ipsis sacraraentis, sed intelligitur de virtuali seu instrumentali coutinentia, quia nimirum ex Dei promissione habent sacra- menta virtutem ad conferendam gratiara et applicanda nobis raerita Christi jara exhibita, et in ipsis sacraraentis tanquara in ejusdera Christi iustrumentis contenta, ut effectus eo- rum per ipsa sacraraenta nobis conferantur. Ex hoc autera principio non solum non potest colligi, sacramenta habere causalitatem mate- rialem et non effectivara, verura etiam potius infertur, non posse ad aliud genus causae nisi efficientis revocari. Prirao, quia ratione hujus causalitatis dicuntur sacraraenta raundare et sanare, quse efficientera potius causara, quara raaterialera denotant. SecundO; quia hsec con- tinentia non est forraalis, sed virtualis, ut dixi ; ergo non dicuntur sacramenta continere gratiara, nisi quia habent aliquara vim con- ferendi illam ; ergo necesse est, ut ad genus causae efficientis revocentur. Tertio, quia per sacramentorura usum et applicationem datur nobis gratia; sed hic modus causandi nullam similitudinera vel proportionera habet cum genere causas raateriabs, habet autera raaxi- raam cum causa efficienti. Neque exeraplura illud de vase est ad rem, tura quia medicina formaliter continetur in vase, gratia autem non est ita in sacramento ; tum eliam quia si vas coraparetur ad sanitatera, quam efficit roedicina, re vera non est causa materialis

ejus, ncque ullo modo est causa per se, sed polest dici per accidens, quatenus est instru- mentum ad applicandam causam per se effi- cienlem sanitalem.

8. Secundus modus explicandi hanc senten- tiam. — Secundo, dixerunt alii, sacramenta conferre gratiara per raodum impetrationis, quia oratio ministri vel Ecclesice conjuncta sacramento irapetrat gratiam suscipienti , sicut legimus, Act. 8, Apostolos prajmisisse orationera ante manus irapositionem : Orave- runt, iuquit, pro ipsis, ut acciperent Spiritum Sanctum, et infra : Tunc imponebant manus super illos et accipiehant Spiritum Sanctum. Ita videtur sentire Guilielm. Paris., lib. de Sacram. in gen., cap. 1, in fine. Haec vero sententia duobus modis intelligi potest : pri- rao, quod effectus sacraraenti per se pendeat ex oratione et irapetratione rainistri aut Ec- clesiae, illique tribuendus sit, tanquara pro- priee causce; et hoc sensu est falsa et irapro- babilis, quia, quod non est de substantia et necessitate sacraraenti, non est per se neces- sariura ad efFectum sacramenti, nisi quatenus necessarium est, ut suscipiens non ponat obi- cem; sed oratio ministri non est per se de substantia sacramenti, ut per se constat, nec necessaria ut sacramentum fiat, quia sufficit intentio faciendi sacramentura, et idera est de oratione vel irapetratione Ecclesice. Quia si per possibile vel irapossibile Ecclesia nihil oraret, irao nec fidem aut sanctitatem habe- ret, si applicarentur orania necessaria ad sa- craraentura cum debita intentione, sacramen- tum fieret; ergo etiam daret suum effectum non ponenti obicera. Et ratio a priori est, quia sacraraentura ex se est sufficiens causa gratise in suo genere, et ideo dicitur illara conferre ex opere operato, quod habet ex raeritis et institutione Christi, et ideo per se aliunde non pendet ejus efficacia. Unde quaravis inlerdum adjungatur oratio ministri, tamen effectus non est illi per se tribuendus; potest autem ad hoc conferre, ut irapetret suscipienti bo- nam dispositionera et ut non ponat obicem. Alio raodo potest intelligi heec sententia, ut non sit sermo de personali (ut ita dicam) ora- tione vel impetratione ministri, sed de sacra- mentali, ita ut ipsamet applicatio sacra- raenti dicatur queedara gratiee irapetratio, quia illa posita, Deus promisit dare gratiam propter merita Christi, et hoc sensu est pro- babilis opinio et coincidit cura sequentibus.

9. Tertius modus explicandi hanc senten- tiam. — Tertio ergo dixerunt alii sacramenta

152 QU^ST. LXII

tantiim esse conditiones quasdam, quibus positis seu ad quarum prsesentiam Deus con- fert gratiam. Unde solum dicuntur causae, tanquam conditiones necessarise et sine qui- Lus gratia non datur. Ita Durand., in 4, d. 1 , q. 4, et re vera illam tenet Scot., d. 2, q. 5, § Ad primam ergo quffistionem dico ; quan- quam in modo loquendi videatur differre ; dicit sacramenta non esse dicenda causas per accidens gratiee, sed vera instrumenta et cau- sas per se eodem modo, quo dispositio est causa per se formse et instrumentum ad illam producendam; nam ex ordinatione divina (inquit) sacramenti susceptio est veluti ultima dispositio gratiee, ad quam immediale conse- quitur. Quem dicendi modum variis conjectu- ris et exemplis philosophicis explicat, c{use non oportet proUxius referre et expendere. Nihil enim ad preesens institutum confert, quia licet Scot. modum loquendi dissimulet, tamen re ipsa nihil aliud quam Durandus dicit, licet quas Duranclus vocat conditiones necessarias, ad quarum prsesentiam Deus dat gratiam ex sua promissione, ipse appellet dispositiones ex divina ordinatione sufficien- tes ac necessarias, et instrumenta Dei; qui modus loquendi gratis excogitatus videtur et sine fundamento; cur enim dicentur disposi- tiones illse, quee ex se nullam habent con- nexionem cum gratia, sed solum requirunlur, quia Deus voluit ad earum prsesentiam dare gratiam? Item dispositio propria debet recipi in eodem subjecto vel saltem in eodem suppo- sito, in quo est forma, quae fit per actionem agentis. Sed in primis formse omnes sacra- mentorum non recipiuntur inhomine; neque cum fit Eucharistia, forma recipitur in pane aut in corpore Christi; quomodo ergo vocabi- tur dispositio? Idem argumentum fieri potest de multis materiis sacramentorum, ut v. gr. de Eucharistia , quee licet dicatur recipi ab homine, quando comeditur ab homine, tamen non recipitur in illo, tanquam in subjecto, sed solum applicatur illi. Quod non satis est ut vocetur dispositio, alias approximatio agentis ad passum vocari posset dispositio et causa per se. Et idem argumentum fieri potest de reliquis materiis, quse consistunt in quodam contactu. Ac denique, quidquid ex divina ordinatione extrinseca et voluntaria esset ne- cessarium ad aliquem efFectum, ita ut, illo posito, statimponeretureffectus, et non alias, posset dici dispositio ultima ad talem efFec- tum ; ut si Deus statueret, me loquente, creare Angelum vel ahquid hujusmodi; hoc autem

, ART. IV.

impropriissime diceretur, nec magis proprie vocatur hoc a Scoto instrumentum per se, cum revera nihil influat in effectum, nec sit ahud, quam conditio necessaria ex Dei ordi- natione requisita.^^Item est argumentum ad hominem, nam, si hoc satis est ad rationem instrumenti, cur Scotus negat, posse dari in- strumentum creationis? Item, quod Scot. ait, dispositionem ultimam esse instrumentum ad formam, non satis consequenter ab eo dicitur, quia ultima dispositio non habet actionem aliquam circa formam introducendam , sed solum, informando subjectum, preeparat illud ad introductionem formae. Unde licet calor, V. gr., quo ignis introducit ultimam disposi- tionem in ligno, possit dici instrumentum ignis ad generandum sibi simile, tamen calor productus in ligno, qui est ultima dispositio, non potest proprie dici instrumentum ad ge- nerandum ignem. Quare, si sacramenta sunt dispositiones et non habent aham actionem, non proprie vocabuntur instrumenta. Scotus ergo non videtur locutus in rigore philoso- phico, sed late vocavit dispositionem vel in- strumentum , moraU quadam ratione, et ita comparat hujusmodi causalitatem cum merito et simiUbus. Unde Gabr., eadem d. 2,qu8est. 5, art. 1 , not. 3 et 4, et art. 2, conclus. 6 et 7, licet sequatur hanc opinionem Scoti, fatetur tamen, juxta iUam, sacramenta non esse nisi conditiones quasdam; addit vero, non vocari causas per accidens, sed per se, quia posita causa per accidens, non sequitur infaUibiliter effectus ; positis autem sacramentis, sequitur necessario effectus. Sed hoc nec verum est, nec sufficiens. Approximatio enim agentis naturaUs, taUs est, ut iUa posita sequatur in- faUibiUter effectus, remotis extrinsecis impe- dimentis, et tamen non est causa per se. Et ratio est, quia hoc non sufficit ad causam per se ; sed pra?terea requiritur, quod ex propria virtute et influxu ejus sequatur effectus; ut quando sol appropinquat aeri, statim sequitur lumen; non tamen ex virtute approximatio- nis, sed lucis, quse est in sole; sic ergo, si sacramenta sunt tantum conditiones necessa- rise, gratia fiet solum ex influxu Dei; sacra- menta ergo erunt causae per accidens, physice loquendo. Quanquam moraliter possint dici causee per se, quia, quod est per accidens in genere physico, censetur per se in genere moris, ut ad hoc propositum recte notavit Bonav., in 4, d. 1 , art. 1 , qusest. 4. Sicut sigil- lum vel scriptura est conditio, qua posita sequitur effectus, et Ucet physicesit causaper

DISPUTAT. IX, SECT. II.

accidens, tamen moraliter censetur habere vim qiinmdam, et essc per se causa.

10. Qnartus modus explkandi hanc senten- tiam. — Quarto igitur alii, negando sacra- menta esse causas physicas gratise, docent esse causas morales, quam sententiam docet late Cau., relect. de Sacram. in gen., par. 4, ubi prius late improbat opinionem Scoti et Dur., postea vero ac si novum aliquid et diversura ab eis diceret, concludit, sacra- menta esse tantum causas morales, quia sunt veluti chirographa continentia sanguinem Christi, qui fuit nostrse redemptionis pre- tium. Quam sententiam etiam defendit Le- desm.^ 1 , p. 4, qusest. 3, art. \ , circa fin. Quse quidem in se probabilis est, ut dicemus, tamen in impugnatione aliarum opinionum sibi simihum non sibi constat, quia sacra- menta esse chirographa vel causas morales, si bene expendatur, nihil ahud est, quam esse res vel conditiones quasdam, quse ex institu- tione Christi, et promissione Dei, fundata in sanguine Christi pro nobis effusi, hoc habent, ut iUis positis et applicatis, statim nobis gratia detur. Quod si contra hanc opinionem objiciatur, quia instrumentum debet esse pro- portionatum causse principah; Deus autem, qui est causa principalis gratias, non est causa moralis, sed physica; ergo sacramenta, cjuce sunt illius instrumenta, non possunt esse in- strumenta moralia, sed physica; faciie res- ponderi potest eamdem esse posse causam physicam et moralem ; nam causa physica est, quce propria actione influit in effectum, quse si per intellectum et voluntatem libere opere- tur, siraul erit causa morahs, maxime propria et principalis, atque in hunc modum Deus simul est causa physica et moralis. Et ideo respectu effectus, quem Deus operatur, non repugnat dari alias causas, seu instrumenta moralia. IUa enim causa dicitur moralis tan- tura, ciuse per se non habet vira ad influen- dura in effectura ; potest taraen raovere raora- liter, et inducere caiisara principalera, ut efficiat effectum ; et hoc modo causa consulens est moralis, et epistola vel chirographura , quod movet hominera ad solvendas pecunias, vel ad aliquid aliud agendum , est causa rao- ralis et instrumentum morale, quamvis homo et moraliter et physice illam actionem efficiat. Sic ergo sacramenta dicentur juxta hanc sen- tenliara causee raorales gratiae; quia ilhs appH- catis, quasi raovetur et excitatur Deus ad gratiara, et physice, et voluntarie, atque adeo moraliter conferendara.

i 1 . Quintus modus explicandi hanc senten- tiam,. — Unde intclligitur, non esse diversum ab his quinluni diccndi modum, quem Le- desm. refert et irapugnat non satis conse- quenter, neque constanter; dixerunt enim ali- qui, sacramenta esse causas gratise solum quia, cum apphcantur, movent et excitant Deum ad conferendam gratiam. Quodenim hic modus dicendi non sit diversus a prascedenti- bus constat, quia illa motio, de qua hic agitur, non est propria et physica, sed metaphorica et raorahs fundata in pacto et proraissione Dei. Nam exhibita illa exteriori C8eremonia et signo externo, recordatur Deus, (ut more Scripturfe loquar) pacti sui, et suam promis- sionem implet ad eura modum, quo Genes. 9, dixit Deus : Arcum meum. ponam, ut sit in signum fcederis. Omnes ergo isti modi redu- centur ad causaUtatera raoralem; imo, ut rec- te D.Thora. hic dixit, nullus eorura transcen- dit rationera signi, sicut in citato loco Genes. dicitur, arcura iUura esse in signum foederis, Ucet simul dici possit causa moraUs, et chiro- graphum non aUter est causa moraUs , quam significando, ac testificando et revocando in memoriara priorera promissionem.

12. Sextus modus explicandi hanc senten- tiam, Henrici. — UUimus modus explicandi hanc sententiam est Henric, QuodUb. 4, q. 37, ubi prius impugnat sententiam asserentem, sacramenta esse tantura conditiones necessa- rias, ac deinde negat causaUtatem physicam, tandem vero concludit, sacramenta esse in- strumenta gratiae, quia Deus, ut speciaU raodo in iUis existens, efficit gratiam, ut causa principaUs. Hcec vero opinio et nihil dicit di- versum a prsecedentibus et obscuriori modo rem proponit. Inquiro enim, quid sit Deura speciaU modo existere in sacramentis? Ut enim oraittara Eucharistise sacramentum, in reli- quis nihil aliud esse potest, quam virtutem divinam ex promissione et certa lege ita adesse sacramentis, ut illis appUcatis, Deus gratiam efficiat. Quid enim aUucl fingi potest? Nam Deus in ipsis sacramentis nuUum effec- tum novum operatur; ergo nec novo modo in illis existit, praiterquam per essentiara, pree- sentiam et potentiam. Interrogo ergo, an vir- tus divina adsit preedicto modo sacramentis, ut per ipsa proprie ac physice operetur, vel ut ipse solus ad prsesentiam eorum operetur. Nam etiam inter heec duo non potest aliquod medium excogitari. Et primum non admittit Henricus; ergo necesse est, ut incidat in se- cundum; illud autera nihil aliud est, quam

154 QUiEST. LXn

esse conditiones, ad quarum prsesentiam Deus operatur, Sed inquit Henricus aliud esse Deum assistere in sacramento, aliud esse in ipso, nam primum non sufficit ut sacramen- tum sit causa, secundum satis est. Nam in circumcisione (inquit) Deus assistebat sacra- mento, quia ad prcesentiam ejus dabat gra- tiam ex promissione sua, tamen non erat in ipso sacramento; in baptismo vero et assistit, et speciali modo est Deus, et icleo ipse baptis- mus dicitur dare gratiam, ut instrumentum. Sed heec omnia in verbis solum consistere videntur. De re autem ipsa non explicant ali- quid, quod mente concipi possit. Quid enim esse potest, Deum esse in baptismo, nisi esse paratum ad efficiendum specialem effectum in prffisentia baplismi ex sua promissione, cum neque in illum aliquam rem influat, neque illo utatur specialiori modo, ut instru- mento physico, juxta hanc sententiam? Om- nium igitur horum auctorum una est in re sententia, quamvis verbis dissentiant. In qua nonnulla dicuntur, quee vera et certa sunt. Primum, causalitatem sacramentorum requi- rere promissionem divinam; nam, hac sechisa, ex sohs rerum naturis non sequitur tahs ef- fectus; nec potest esse certus et infalUbihs, nisi nitatur in divina promissione, ut ssepe dictum est. Secundum, sacramenta esse tales conditiones sensibiles, quibus positis, necesse est sequi gratise effectum, supposita institutio- ne et promissione. Hoc per se constat ex dictis et ex omnibus testimoniis Patrum, quae attu- limus et quse statim afferemus. Tertium est, recte posse dici sacramenta causas morales gratise et morahter eontinere pretium et valo- rem sanguinis Ghrisli. Nam sicut Ghristi pas- sio fuit causa moraUs nostr^e redemptionis , ita sacramenta, per quaj appUcatur ejus vir- tus, possunt dici causae morales; et hoc pro- bantomnia, quse inter expUcandas prsedictas sententias dicta sunt, et in sequenti disputa- tione ampUus confirmabitur. Unum ergo, in quo omnes prsedictse sententiee conveniunt, sciUcet , sacramenta non habere aUum cau- sandi modum praeter dictum, examinandum superest.

13. Secimda sententia pnncipalis. — Se- cunda igitur sententia principaUs est, sacra- menta esse causas gratise, quia per veram actionem physicam concurrunt ad sanctifi- candos homines. In explicanda vero hac sententia tres sunt modi diversi, quos in prsecedenti sect. tetigimus. Primus est eo- rum, qui dicunt, sacramenta physice efficere

ART. IV.

dispositionem aliquam ad gratiam, non vero immediate attingere ad gratiam ipsam, sed hanc efficere solum Deum. Ita Gapreol., Pa- lud., Thom. de Argent., Alex. Alens., et aUquando D. Thom., ut ibi retuUmus. Sed hsec sententia satis improbata est in preedicto loco, quia et nuUa fingi potest taUs dispositio, et quia eadem difficultas est in efficientia hujusmodi dispositionis , quee esse potest in efficienda ipsa gratia. Secundus modus di- cendi est, sacramenta efficere hominem gra- tum , non efficiendo gratiam ipsam , sed effi- ciendo unionem ejus ad animam. Sed hffio etiam improbata est, tum quia non est diffici- lius attingere unionem, quam gratiam, cura neutra creetur, et utraque sit spirituaUs et su- pernaturaUs; tum etiam quia supposito quod gratia sit dependens in fieri et in esse ab anima , non potest sacramentum efficere unum, quin efficiat aUud. Denique, quia Patres non solum affirmant sacramenta effi- cere hominem gratum, sed etiam efficere gratiam; si ergo ad verificandum primum ponitur efficientia physica, cur non ad secun- dum? nam sola efficientia unionis non satis est, ut sacramenta dicantur efficere gratiam ; sicut homo efficit hominem, non tamen ani- mam, quia non attingit animam ipsam, sed solum unionem ejus. Tertius ergo modus pro- prie ac rigorose expUcandi hanc sententiara est, sacramenta efficere gratiam, quia ipsa- met actio physica , per quam gratia fit et educitur de potentia obedientiali anima?, vere ac realiter et physice pendet ab ipsis sacra- mentis. Ita sentit D. Thomas hic, quem Caje- tanus ita inteUigit et sequitur, et infra, q. 78, art. 4, et hsec sententia est jam communis in schola D. Tliomte, et mihi videtur valde con- sentanea dignitati nostrorum sacramentorum, et locutiouibus Scripturse , GonciUorum et Sanctorum, et faciUime defendi posse, etideo non esse ab ea discedendum.

14. Conclusio. — Sacramenta novx legis sunt vera instrumenta, attinguntque vere ac physice gratise productionem. — Dicendum est enim, sacramenta novae legis esse vera instru- menta per veram ac physicam efficientiara attingentia veram gratise productionem. Pro- batur primo, quia hoc est magis consenta- neuni illis locis sacrse Scripturee, in quibus dicimur mundari et sanctificari et regenerari ex aqua, aut per lavacrum regenerationis, et lavacro aquse in verbo vitse. Si autem Scrip- turse verba possunt cura omni proprietate intelligi sine inconvenienti, imo maxime acco-

DISPUTAT.

modate ad res, de quibus agitur, non est cur recurramus ad sensus improprios; posita autem hac effcctione sacramcntorum, pro- priissime intelliguntur omnes dicta^ locutio- nes; juxta alias vero sententias, non nisi valde impropric. Secundo, sumi potest simile argumentum ex modo loquendi Gonciliorum ; Florent. enim et Trident. supra dicunt, sacra- menta gratiam continere et conferre, et de quibusdam eorum dicunt imprimere charac- terem, et de verbis Eucharistise, virtute illo- rum confici corpus et sanguinem Christi; guai omnia multum indicant prsedictam efficien- tiam. Est etiam optimus ille locas Concil. Trident., sess. 6, can. 7, ubi annumerans causas gratise dicit, baptismum esse instru- mentalem causam ejus; omnia autem alia genera causarum, quse numerat, sunt pro- priissima, singula in rationibus suis; sentit ergo etiam baptismum esse vere ac proprie instrumentum , quod esse non potest sine prsedicta efficientia, ut satis constare potest ex his, quse dicta sunt, referendo opinionem Scoti et aliorum. Quapropter Concil. Mogunt., can. 11, sic inquit : Doceant pastores, septem esse Ecclesise sacram,enta, divinitus instituta, per quse velut apta instrumenta, atque reme- dia, suae gratise munera nobis impartitur Deus. Et infra, dicit, sacramenta esse sancta signacula et efficacia signa. Et Concil. Senon. in Decretis fidei, can. 10, dicit, sacramenta habere vim divinee gratise conferendse ; et similia fere habet Concil. Colon., p. 7, can. 1 . Tertio, possumus eodem modo argumentari ex sententiis Patrum. Sylvester Pap., apud Niceph., lib. 7 Hist., cap. 33, sic loquitur ad Constantinum ad baptismum accedentem : Hsec aqua, Imperator, divina virtute per in- vocationem vivificse Trinitatis concepta, sicut exterius corpus hominis abluit, ita etiam interius animam mundat , et splendidiorem radiis solaribus efficit. Secundo, Leo Pap., epist. 4, cap. 6, dicit, baptismo datam esse virtutem et potentiam renovandi et regene- randi hominem; et serm 4, de Nativit., dicit, hoynini renascenti baptismum esse instar uteri virginalis; et serm. 5, habet illa verba, quse supra citavi : Virtus altissimi, quse fecit, ut Maria pareret Salvatorem, facit, ut regeneret unda credentem. Tertio, Cyprianus, in serm. de Coena Dom., agens de Eucharistia : Panis (inquit) est esca propter nutrimenti congruen- tiam, sanguis propter vivificationis efficien- tiam; et infra : Panis iste communis in carnem et sanguinem mutatus procurat vitam et nutri-

IX, SECT. II. 155

inentum corporibus, ideoque ex consueto re~ rum effectu fidei nostrse adjuta infirmitas sen- sibili argumento edocta est, sensilyilibus sacra- mentis inesse vitx taternse effectum,, et non tam corporali,quamspirituali transitione, Christo nos unire. Similia habet in serm. de Unctione chrismatis, et lib. 2, epist. 2. Quarto, Chry- sostomus, Hom. 25, in Joan. : Novum jam natursR nostrx intexitur opificium a Spiritu Sancto et aqua; quod enim est matrix em~ brioni, hoc et fideli aqua; et infra : Ex quo Jordanis alveum ingressus est Christus, non amplius reptilia animarum viventium, sed animas rationales et spirituales aqua pro- ducit; et Hom. 35 : Futurum erat baptisma plenum maxim,se potestatis et gratix, purga- turum peccata, pro mortuo vivum effecturum ; et Hom. 16, in ad Rom., circa illa verba, c. 9 : In Isaac vocabitur tibi semm, comparat eos, qui nascuntur ex aqua, cum Isaac : Qui natus est (inquit) non secundum naturse vires, sed secundum vires promissionis, quam com- parationem ibi late persecjuens, aquse seepe tribuit supernaturalem vim et efficaciam; atque eamdem tribuit late et eleganter verbis consecrationis, Homil. de Proditione Judte, circa finem. Quinto , Damascenus , hb. 4 de Fid., c. 10, ssepe dicit, per aquam no» mun- dari,-et potum sanguinis esse causam vitse seternse; et c. 14, dicit, Christum verbo suo efficaciter panem et vinum in corpus suum et sanguinem transmutasse, et eamdem vim dicit habere verba a sacerdote prolata. Sexto, eodem modo loquitur de baptismo Justinus, indial. cumTriph.; debaptismoetEucharistia in Apol. 2 pro Christianis, circ. fin. Septimo, Greg.Nyssen., 1. deBaptism., inprinc, dicit, per baptismum dari nobis spirituaha dona ; et infra dicit, esse causam spirituaMs regene- rationis; et infra dicit, Eucharistiam habere in nobis excellentem operationem; et infra comparat sacramenta cum virga Moysis : Per quam (inquit) voluit Deus efficere sublimia; et tandem comparat cum virtute miraculorum effectrice. Octavo, Cyrillus Alex., lib. 2 in Joan., cap. 42, postquam dixerat per baptis- mum dari gratiam, subdit : Sicut enim viribu,s ignis intensius aqua calefacta calorein efficit non aliter quam ignis, sic Spiritus Sancti operatione ad divinam aqux reformantur vir~ tutem , qua baptizatum abstergunt; atque eodem modo loquitur de Eucharistia , lib. 4 in Joan., e. 16; lib. autem 7 contra Juhanum circa finem dicit, sacramenta Christi, non tantum ad res sensibiles et visibiles pertin-

156 QUiEST. LXII

gere, sed Ghristum, qui magna facilitate mi- rabilia operatus est, dedisse illis vim et vir- tutem mirabilem et supernaturalem. Nono, eodem fere modo loquitur Cyril. Hierosol., in prffifat. ad Gatecli., circa finem, et Gatecli. 3, et 4. Decimo, Theodoret., in Epitom. divin. officiorum, c. de Baptismo, dicit, baptismum efficere nos participes Ghristi, et largiri re- missionem peccatorum. Undecimo, Ambr., lib. 1 de Sacram., cap. 5 : Non omnis aqua sanat, sed aqua sanat, qux habet gratiam Christi; et infra : Non sanat aqua, nisi Spi- ritus Sanctus descenderit, et aquam consecra- verit; et lib. 3, c. 1 : Tibi reservatum est, ut aqua te generet ad gratiam, sicut illa gene- ravit ad vitam, etc. ; et lib. 4, cap. 4 : Si tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut inci- perent esse, quds non erant, quanto magis operatorius est, ut sint, qux erant, et in aliud commutentur. Duodecimo, August., tract. 80 in Joan., habet illa verba : Qux est tanta virtus aqux, ut corpus tangat, et cor abluat? et epist. 23, dicit, aquam cum Spiritu regene- rare hominem in Ghristo, et multa similia habet de baptismo, tract. 5 in Joan. ; et Patres, ubicumque loquuntur de baptismo, dicunt, datam esse illi mirabilem virtutem ad nos sanclificandos, ut patetexGreg. Nazianz., orat. de Baptismo, et Beda, serm. 1 de Epiph., et aliis, qua3 referuntur in decreto de Gonsecrat., dist. 4, et de baptismo traduntur similia, de Gonsecr., dist. 2. Et ubique signi- ficant esse magnum divinae omnipotentife opus, quod rebus sensibilibus vim dederit ad eflFectus mirabiles producendos; si autem sacramenta tantum essent conditiones, qui- bus positis, Deus operaretur, nullum esset in hoc speciale opus omnipotentiee.

15. Quarto, argumentari possumus ex veri- tateet proprietate verborum sacraraentalium, seu formarum sacramentorum, praesertim ex illis, Ego te absolvo, quae fundantur in verbis Ghristi, Joan. 20 : Quorum remiseritis pec- cata, remittuntur eis; ad illorum enini veri- tatem oportet, ut sacerdos illa proferens, vere absolvat, ut docuit Goncil. Gonstant., sess. 45. Ergo necesse etiam est, ut vere con- ferat gratiam, quse est forma, per quam pec- cator a peccato absolvitur; sed non potest sacerdos dici vere conferre gratiam, nisi saltem suo verbo illam efficiat; nam, si solus Deus efficit ad prajsentiam verbi . ergo solus Deus remittit et absolvit, et non vere, ac pro- prie sacerdos; sicut in moralibus exemplis supra positis, quamvis oblato, seu preesentato

, ART. IV.

chirographo, alius debitum solvat, non dicitur proprie solvisse debitum, qui chirographum obtulit; ut ergo hujusmodi locutiones in omni proprietate verae sint, oportet ut ministri sa- cramentorum per illa verba gratiam efficiant. 16. Quinto, argumentari possumus, quia Ghristus sua humanitate tangendo, vel lo- quendo, faciebat miracula,et conferebat gra- tiam per veram et physicam efficientiam, ut in primo tomo late ostensum est ; ergo idem sentiendum est de sacramentis. Probatur consequentia, primo, quia Scriptura sacra et sancti Patres eodem modo loquuntur de sa- cramentis, quo de Ghristi humanitate. Se- cundo, quia sacramenta non reputantur, nisi tanquam verba et actiones ipsiusmet Ghristi, ut V. gr. in Eucharistia verba proferuntur in persona Ghristi, et ideo eamdem vim nunc habere censentur, quam habuerunt in nocte Goense ab ipso prolata, et caro ipsa Ghristi sicut tactu suo vivificabat, ita in sacramento existens vere vivificat animam, juxta illud : Qui manducat me, vivet propter me. Propter quod dixit Goncil. Ephes., in illo sacramento accipi, non communem carnem, sed vere vivificatricem, per quam sanctificamur. In aliis vero sacramentis Ghristus est^ qui prin- cipaliter operatur. Unde, sicut humanitas ejus est verum ac proprium inslrumentum physicum conjunctum, ita sacramenta sunt vera et propria instrumenta ejus ad gratiam efficiendam.

17. Sexto, tandem potest afferri congruen- tia, supposita possibilitate hujus efficientise, de qua supra dictum est; quia decuit Deum uti iUis hoc modo, tum ad majorem dignita- tem, sanctitatem et excellentiam horum sa- cramentorum ; tum etiam ad diviuse omnipo- tentise ostensionem ; aliquid enim ampKus et excellentius videtur tribuendum divinis sa- cramentis , et instrumentis etiam in modo operandi, quam tribuatur signis recordativis pacti, seu promissionis ; nam totum hoc genus causahtatis, si quod est, non transcendit rationem signi, ut D. Thomas dixit, et quo- dammodo attribui etiam potest circumcisioni. In quo argumento magnam vim aliqui faciunt contra Scotum; sed quantam habeat effica- ciam, dicemus disputatione sequenti. Illud vero nonnihil juvat, quia etiam da^mon in magicis artibus solet opem suam illo modo promittere ad praesentiam alicujus signi sen- sibilis, quod ipse constituit in memoriam promissionis et pacti, quod inter eum et aHquem pravum hominem intercessit; deccl

-- DISPUTAT.

ergo, ut altiori modo Deus efficiat per sua sacranienta.

18. Ad primum argumentum. — Ad argu- menta in principio posita respondetur. Ad primum, Sanctos ibi citatos non negare effi- cientiam sacramentorum, quam eisdem, vel aliis locis ipsimet docent, sed significare, solum Deum et Spiritum Sanctum esse prin- cipalem gratiee auctorem, a quo virtus sacra- mentorum manat ; et ideo distinguunt, quid sit in sacramentis ex se, seu ex propria vir- tute ministrorum, quid vero ex dono, seu motione Spiritus Sancti. Nam id, quod est visibile et externum, est ab homine virtule' propria ; quod est autem invisibile et spiri- tuale, est a virtute Spiritus Sancti operantis per sacramenta. Uncle Augustinus, Jib. 4, de Baptism., cap. 22 : Nemo (inquit) debet contemnere sacramentum , quod ministrorum opere corporaliter exhihetur; nam per hoc Deus hominis consecrationem spiritualiter operatur. Deus ergo est, qui principaliter operatur, sed per sacramenta tanquam per instrumenta; et Ambrosius, epist. 84, circa medium : Non est (inquit) idem in sacramento forma, quod virtus; nam forma cum humani ministerii obsequio exhibetur, virtus autem, per divini operis prsestatur effectum, ad cujus utique potentiain referendum est, quod, dum homo exteiHor abluitur, mutatur interior ; et Basilius, dict. lib. de Spiritu Sancto, quasi explicans verba superius citata subdit : Quod si qua est gratia in aqua, non est ex ipsius aquse natura, sed ex Spiritus prsesentia; et ad hunc modum sunt exponenda reliqua testimonia. IUa vero ultima locutio Augustini scilicet, hominem non dare Spiritum Sanctum, eatenus vera est, quatenus dare significat auctoritatem quamdam in dante, ac si pro- prio arbitrio et virtute donet. Hoc enim modo solus Spiritus Sanctus seipsum donat, et a Patre, et Filio mittitur, ut docuit etiam D. Thomas, 1 par., q. 43, art. 8. Denique ad hanc totam responsionem confirmandam sunt optima verba Bernard., lib. 5, de Con- sid. ad Eugen., non longe a principio, ubi de angehcis virtutibus sic loquitur : Virtutes pro suo ministerio et potentia satagunt excitare corda torpentia hominum, innovatione signo- rum, virtus vero in eis manens ipsa facit opera. Faciunt et illse, sed in comparatione ejus non faciunt.

4 9. Ad secundum. — Ad secundum respon- detur, efficientiam physicam sacramentorum potissimum esse circa gratiam habitualem, et

IX, SECT. II. 1.57

virtutes, quas illam consequuntur ; gratia vero sacramentalis non est necesse, ut in se fiat physice per sacramentum, sed salis est, ut sacramenta efficiant gratiam habitualem, per quam, ut a sacramento effectam, acquiritur et divina promissione et ordinatione jus ad obtinenda illa dona et auxilia , in quibus gratia sacramentalis consistit. Quod vero pertinet ad effectus morales, satis est, quod ratione sacramentorum moraUter tribuantur. Nam, ut dixi in primo tomo tractando de potentia humanitatis Christi, divinis instru- mentis ita est unusquisque effectus tribuen- dus, sicut factibilis est. Et ideo efFectus phy~ sicus, qui per veram efficientiam physicam fieri potest, hoc modo fit a sacramento. EfFectus autem moralis tantum postulat, ut moraliler fiat. Nam etiam ab ipso Deo unus- quisque effectus fit juxta modum et capaci- tatem suam.

%(i. Ad tertium,. — Ad tertium aliqui Tho- mistse conantur defendere effectum sacra- menti, qui datur recedente fictione, fieri effec- tive et physice a sacramento prseterito, et putant esse posse instrumentum physicum ac reale, id quod prseteriit, licet nunc non sit neque in se, neque in aliqua reali virtute, quam reliquerit. Sed hgec doctrina est falsa, ut late ostendi in praedicta disput. 1 tomi, et ideo in ea impugnanda hic amplius non immorabor. Alii ergo dicunt, efFectum fieri proprie et physice a virtute reali relicta a sacramento, quod prseteriit, et ratione illius tribui hanc efficientiam ipsi sacramento; hanc autem virtutem dicunt esse characterem, in his, quse imprimunt illum; nam cum sit res et sacramentum simul, mirum non est, quod efficere possit rem tantum, quse est gratia. In aliis vero fortasse dicerent esse ornatum, vel aliquid simile. Sed hoc de ornatu in supe- rioribus est satis improbatum ; ergo de sacra- mento, v. gr. poenitentise, si ficte suscipiatur, certum est, nullam efficere in homine quali- tatem permanentem per modum habitus, quee postea recedente fictione possit gratiam effi- cere. De charactere vero non est dubium, quin possit Deus, si velit, uti illo, ut instru- mento ad infundendam gratiam, recedente fictione; tamen certum est prffno et per se non infundi characterem ad hunc finem, ut postea videbimus ; unde sine fundamento di- citur, Deum uti illo, ut instrumento. Quando enim a principio infunduntur simul character et gratia, non fit gratia a charactere, sed utrumque fit immediate a sacramento ; ergo,

158 QU^.ST. LXII

quando gratia confertur post characterem propter priorem obicem, non est cur gratia fiat a cliaractere. Item si gratia baptismalis semel habita per peccatum amittatur et postea per poenitentiam reparetur, non fit physice a charactere; ergo neque quando primo acqui- ritur et quasi reparatur recedente fictione. Denique cum hoc non sit connaturale charac- teri, nec per se pertineat ad finem , propter quem datur, non est hoc asserendum sine fundamento ; imo cum character non sit quasi virtus instrumentahs baptismi, neque ad hoc detur, ut suppleat efficientiam baptismi in absentia ejus, parum videtur conferre, ut baptismus dicatur efficere gratiam, quod cha- racter elevetur ad illam efficiendam, necne ; quia hoc est mere accidentarium baptismo. Atque eisdem fere rationibus refellitur aha responsio, quse excogitari potest, scihcet fic- lionem semper tolli per aUquem actum homi- nis, contritionis, vel attritionis, et illum actum efficere gratiam in virtute prioris sacramenti. Nam, hcet hoc fieri possit volente Deo, tamen gratis dicitur, tum quia ille actus non est pars sacramenti prsecedentis ; tum etiam quia si simul concurreret cum ipso sacra- mento, v. gr. baptismi, non haberet hanc efficientiam ; tum denique, quia ille actus non est virtus vel instrumentum prioris sacra- menti. Respondetur ergo, in eo casu sacra- mentum prseteritum non concurrere per phy- sicam efficientiam ad gratiam prsestandam; quando enim dicuntur sacramenta efficere physice ac proprie gratiam, sicut intelligitur, necessarium esse, ut ex parte subjecti con- currant conditiones necessariae ad hunc effec- tum, scilicet, ut obicem non ponat, ita ex parle ipsius sacramenti intelhgendum est debere concurrere necessarias conditiones omui agenti physico, scilicet, ut existat et debito modo apphcetur; in praedicto ergo casu baptismus non habet efficientiam physicam, non quia ex se uunquam illam habeat, sed quia tunc cum debitis conditionibus non apphca- tur. Quod vero pertinet ad modum loquendi in hujusmodi effectu, re vera non verifican- tur proprie omnes locutiones, quse sunt de efficientia sacramentorum. Nam hic baptis- raus neque fait, neque est vera causa instru- mentahs gratise, nec de illo simphciter dici potest, quod hominem mundet; sed proprie dicitur Deus mundare aut conferre gratiam ratione prioris baptismi, qui jn divina accep- tatione manere intelUgitur; est enim tanta hujus sacramenti perfectio, ut Ucet suo tem-

, ART. IV.

pore impediatur ab agendo, et postea,quando jam non est, physice agere non possit propter clefectum conditionis necessariaj ad agendum , Deus tamen suppleat ejus absentiam et confe- rat gratiam ratione iUius.

21 . Ad quartwn. — Ad quartum, qui ad- mittunt, instrumenta divina physice agere, c{iiando non sunt, dicere consequenter pos- sent, gratiam coUatam per sacramentum, quamdiu durat, eadem actione conservari, dependentem a preeterito sacramento. Sed hsec omittamus, ut improbabiUa. Primum ergo statuendum est, non semper formam conservari per eamdem actionem, per quam fuit effecta ; aUud enim est dicere , conserva- tionem posse fieri et sufficienter fieri per eamdem actionem, per quam res fuit pro- clucta, si iUa eadem perseveret et duret, quod verissimum est; aUud vero est dicere, semper ac necessario conservationem esse eamdem actionem cum productione durante ac perma- nente, quod falsum est; potest enim res per unam actionem fieri et per aUam conservari, quod semper accidit, quandocumque effectus ab una causa fit et ab aUa conservatur, quia variata causa necesse est actionem variari, quia per se ipsam et non per aUam actionem dependet a causa ; unde calor factus ab igne, qui postea a solo Deo conservatur, aUa actione conservatur, quam productus sit; ita ergo est in prcesenti. Nam in instanti, in quo fit gratia per sacramentura, est una actio pendens essentiaUter a sacraraento, ut instruraento, et a Deo, ut principaU causa; ha3c auteui actio cessat finito sacramento, et consequenter etiara cessat iUe concursus, quera Deus prsebebat sacraraento, quia hic non erat actio distincta ab illa, quee a sacramento pendebat; incipit ergo conservari gratia a solo Deo per novara actionera, quse licet fortasse habeat respec- tura aliquera ad prsecedens sacraraentura, quia per illud data est gratia, ut postea con- servetur, non taraen est physice ab ipso sa- craraento, cum jam non existat.

22. ^d quintum. — Ad quintura Thomistse respondent, passionem Christi, quse prae- teriit, esse instrumenlura physicura efficiens omnes effectus sacramentorum et raovens ipsa sacramenta, eisque virtutem prsebens ad effi- ciendura. Sed si hcec intelligantur proprie de passione, ut fuit queedam mutatio, quse jara non est, falsa sunt et sine fundamento, ut late in 1 tomo dixi. Si autem non loquamur de passione preecise ratione raotus preeteriti, sed de huraanitate, in qua Christus passionem

DISPUTAT.

siistinuit, sic concedi potest, illam esse phy- sicum inslmmentum conjunctum, utentem sacramentis, ut instrumentis separatis ad gratiam efficiendam, ut dixi in dicta disput. 31, 1 tomi. Quod non est ita intelligendum ac si Christus per humanitatem physice moveat velapplicet sacramentum, aliquam motionem realem imprimendo ipsi sacramento; constat enim ex dictis nullani qualitatem vel realem motum imprimi sacramenlo ; ergo non potest illo modo explicari, sacramentum moveri aut elevari a Verbo media humanitate; ergo si humanitas Christi simul influit cum sacra- mento in effectum gratise proprio influxu, intelligendum est, immediate influere simul cum ipso sacramento, ita ut illa sint duo iustrumenta inter se subordinata ex divina ordinatione. Potest-autem humanitas in ge- nere instrumenti dici universalis causa res- pectu sacramentorum, quia cum omnibus iflis operatur et omnia ab illa pendent; ipsa vero sine illis operari potest; et eadem ratione potest respectu illorum dici quasi principalis, non simpliciter, quia re vera humanitas est tantum instrumentum conjunctum respectu harum actionum, ut loco supra citato dixi- mus , sed secundum quamdam comparatio- nem, quia Christus per suam voluntatem in- fluit, et ab illa pendet sacramentorum virtus. Dices : quomodo ergo virtus sacramentorum dicitur manare a passione Christi, si nihil influit in ipsa sacramenta? Item, quomodo illa virtus potest esse physica, si passio ipsa nihil physice operatur? Respondetur, sacramenta habere virtutem a passione Christi, nihil aliud esse, quam Christum passione sua meruisse et impetrasse, ut sacramenta haberent hanc vim conferendi gratiam, et ideo non est ne- cesse, ut illam vim habeant per aliquem in- fluxum realem, qui fiat circa ipsa sacramenta, sed solum per divinam elevationem et spe- cialem concursum, ut supra dictum est; et ob eamdem causam necessarium non est, ut passio Christi physice det sacramentis hanc virtutem, sed meritorie ac morahter; neque inde fit, causalitatem sacramentorum esse tantum moralem, quia ipsamet causahtas physica sacramentorum , potest cadere sub meritum Christi, sicut auxilium gratise nobis datur propter Christi passionem in genere causfB meritoriee, et tamen datur, ut per illud physice operemur.

23. Ad sextum. — Ad sextum ex dictis patet responsio; non enim affirmamus hanc physicam causaliiatem sacramentorura , eo

IX, SFX.T. II. im

quod, iila posita^ major gratia vel sanctifica- tio nobis conferatur, sed quia hoc est con- formius Scriptura; et Sanctis, et quia hoc pertinet ad majorem quamdam dignitatem et exceflentiam sacramentorum, magisque de- clarat efficaciam divina? omnipotentiaj et me- ritorum Christi.

ARTICULUS V.

Utrum sacramenta novae legis habeant virtutem ex passione Christi (iufra qucEst. 64, art. 2; et 4, dist. 1, qusest. 1, art. 4, qufest. 3, et d. 5, qusest. 2, art. 2, qufest. 1).

1 . Ad quintum sicproceditur. Videtur quod sacramenta novse legis non habeant virtutem expassione Christi. Virtus enim sacramento- rum est ad gratiam causandam in anvma, per quam spiritualiter vivit. Sed sicut Augustinus dicit super Joannem (tract. 19 a medio, et 23, ante medium, tom. 9) : Verhum prout erat in principio apud Deum, vivificat animas; secun- dum autem, quod est caro factum, vivificat corpora. Cum igitur passio Christi pertineat ad Verbum, secundum quod est caro factum, videtur quod non possit causare virtutem sa- cramentorum.

%. Prseterea, virtus sacramentorum videtur ex fide dependere, quia sicut dicit Augustinus (tract. 80 in Evang. Joan., post medium, tom. 9) : Verbum Dei perficit sacramentum , non quia dicitur, sed quia creditur. Sed fides nos- tra non solum respicit passionem Christi, sed etiam alia mysteria humanitatis ipsius, et principalius etiam divinitatem ejus. Ergo vi- detur, quod sacramenta non habeant speciali- ter virtutem a passione Christi.

3. Prseterea, sacramenta ordinantur ad hominum justificationem , secundum illud, \ Cor. 6 : Abluti estis et justificati estis. Sed justificatio attribuitur resurrectioni , secun- dum illud, Rom. 4: Resurrexit propter justi- ficationem nostram. Ergo videtur, quod sacra- menta magis habeant virtutem a resurrectione Christi, quam ab ejus passione.

Sed contra est, quod super illud, Rom,. 5 : In similitudinem prsevaricationis Adse, etc, dicit Glos. (ordin. super iflud : Qui est factus forma futuri seeculi) : Ex latere Christi dormientis in cruce fluxerunt sacramenta, per quse salvata * est Ecclesia. Sic ergo sacramenta videntur habere virtutem ex passione Christi.

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. \ hujus qusest.), sacramentum operatur

160 QUiEST. LXII

ad gratiam causandam per modum instru- menti. Estautem duplex instrumentum : unum quidem separatwn, ut baculus; aliud autem conjunctum, ut manus. Per instrumentum autem conjunctum movetur instrumentum se- paratum, sicut haculus per manum. Principa- lis autem causa efficiens gratix est ipse Deus, ad quem comparatur humanitas Christi, sicut instrumentum conjunctum, sacramentum au- tem sicut instrumentum separatum; et ideo oportet, quod virtus salutifera a divinitate Christi, per ejus humanitatem, in ipsa sacra- menta derivetur. Gratia autem sacramentalis ad duo prxcipue ordinarividetur, videlicet ad tollendos defectus prxteritorum peccatorum, in quantum transeunt actu et remanent reatu; et iterum ad perficiendam animam in his, qux pertinent ad cultum Dei, secundum religionem vitse Christian?e. Manifestum est autem ex his, quse supra dicta sunt (qusest. 48 et 49) quod Christus liheravit nos a peccatis nostris, prgecipue per suam passionem, non solum effi- cienter et meritorie, sed etiam satisfactorie. Similiter etiam per suam passionem initiavit ritum Christianx religionis, offerens seipsum ohlationem et hostiam Deo, ut dicitur Ephes. 3. Unde manifestum est, quod sacramenta Eccle- sige specialiter hahent virtutem ex passione Christi, cujus virtus quodammodo nohis copu- latur per susceptionem sacramentorum. In cujus signum de latere Christi pendentis in cruce fluxerunt aqua et sanguis, quorum unum pertinet ad haptismum, aliud ad Eu- charistiam , quss sunt potissima sacramenta.

Ad 1 ergo dicendum, quod Verhum, prout erat in principio apudDeum, vivificat animas, sicut agens principale; caro tamen ejus et mysteria in ea perpetrata operantur instru- mentaliter ad animse vitam. Ad vitam autem corporis non solum instrumentaliter , sed etiam per quamdam exemplaritatem, ut supra dic- tum est.

Ad 2; dicendum, quod per fidem Christus hahitat in nohis, ut dicitur Ephes. S, et ideo virtus Christi copulatur nohis per fidem. Vir- tus autem remissiva peccatorwn, speciali quo- da7n modopertinet ad passionem ipsius Christi; et ideo per fidem passionis ejus, specialiter, homines liherantur a peccatis, secundum illud Rom. 3 : Quem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius. Et ideo virtus sacramentorwn, quse ordinatur ad tollenda peccata, prsecipue est ex fide passionis Christi.

AdS, dicendum, quod justificatio attrihui- tur resurrectioni ratione termini ad quem,

, ART. VI.

qui est novitas vitse per gratiam. Attribuitur tamen passioni ratione termini a quo, scilicet quantum ad dimissionem. culpse.

Hic art. in fine preecedentis sectionis expli- calus estj et de illo multa legi possunt in 1 torao, disput. 31 .

ARTICULUS VI.

Utrumsacramentaveteris legis gratiam causarent (1. 2, qusest. 103, art. 2, et quaest. 107, art. 1 ad 3, et 4, d. 1, quaest. 1, art. 5, quaest, 1.)

■1 . Ad sextum sicproceditur. Videtur, quod etiam sacramenta veteris legis gratiam cau- sarent. Quia, sicut dictum est (art. preeced.), sacra?nenta novse legis hahent efficaciam ex fidepassionis Christi; sed fides passionis Christi fuit in veteri lege, sicut et in nova, hahemus enim ewndem Spiritum. fidei, ut hahetur 21 ad Corinth. 4. Sicut ergo sacramenta novx legis conferunt gratiam, ita etiam sacramenta vete- ris legis gratiam conferehant.

2. Prseterea, sanctificatio non fit nisi per gratiam. Sed per sacramenta veteris legis homines sanctificabantur ; dicitur enim in Lev. 8 .• Cumque sanctificasset Moyses, Aaron et filios ejus in vestitu suo, etc. Ergo vide- tur, quod sacramenta veteris legis gratiam conferehant.

3. Prseterea, sicut Beda dicit (in hom. Cir- cumcis., inter princ. et med.) : /dem saluti- ferse curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod haptism.us agere revelatse tempore gratise con- suevit. Sed baptismus nunc confert gratiam. Ergo circumcisio gratiam conferehat. Et pari ratione alia sacramenta legalia, quia sicut baptismus est janua sacramentorum novse le- gis, ita et circumcisio erat janua sacramento- rum veteris. Propter quod et Apostolus dicit Galat. 5 : Testificor omni homini circumcidenti se, quoniam dehitor est universse legis fa- ciendx.

Sed contra est, quod Galat. 4 dicitur : Convertimini iterum ad infirma et egena ele- menta. Gloss. (ordinar. ib.) : Idest, ad legem, qux dicitur infirma, quia perfecte non justifi- cat. Sed gratia perfecte justificat. Ergo sa- cramenta veteris legis gratiam non confere- bant.

Respondeo dicendum, quod non potest dici, quod sacramenta veteris legis conferrent gra- tiam justificantem per seipsa, id est, propria virtute, quia sic non fuisset necessaria passio

QU^ST. LXII

Christi, secundum illud Galat. 2 : Si ex lege est justitia, Christus gratis mortuus est. Sed necpotest dici, quod cx passione Christi vir- tutem haberent conferendi gratiam justifi- candi. Sicut enini ex prxdictis patet (art. prtTeced.) virtus passionis Christi copulatur nobis per fidem et sacramenta, differenter tamen. Nam continuatio, qux est per fidem, fit per actumanimx; continuatio autem, qux est per sacramenta, fit per usum exteriorum rerum. Nihil autem prohibet id, quod est posterius tempore, antequam sit, movere se- cundum quod prxcedit in actu animx, sicut finis, qui est posterior tempore, movet agentem., secundum quod est apprehensus et desideratus ab ipso. Sed illud, quod nondum est in rerum natura, non movet secundum usum exterio- rum rerum. Unde causa efficiens non potest esse posterior in esse, ordine durationis, sicut causa finalis. Sic ergo manifestum est, quod a passione Christi, quse est causa humanoe jus- tificationis, convenienter derivatur virtusjus- tificativa ad sacramentanovx legis, non aute?n ad sacramenta veteris legis; et tamen per fidem passionis Christi justificabantur antiqui Pa- tres, sicut et nos. Sacramenta autem veteris legis erant quaedam illius fidei protestationes, in quantum significabant passionem Christi et effectus ejus. Sic ergo patet, quod sacramenta veteris legis non habebant in se aliquam vir- tutem, qua operarentur ad conferendam gra- tiam justificantem , sed solum significabant fidem, per quam justificabantur.

Ad 1 ergo dicendum, quod antiqui Patres habebant fidem de passione Christi futura, quse, secundum quod erat in apprehensione animse, poterat justificare. Sed nos habemus fidem de passione Christi prxcedenti, quse po- test justificare etiam secundum realem usum sacramentalium rerum, ut dictum est (in cor. art.).

Ad^, dicendum, quod illa sanctificatio erat figuralis; per hoc enim sanctificari diceban- tur, quod applicabantur cultui divino secun- dum ritum veteris legis, qui totus ordinaba- tur ad figurandam passionem Christi.

Ad 3, dicendum, quod de circumcisione mul- tiplex fuit opinio; quidam enim dixerunt, quod per circumcisionem non conferebatur gratia, sed solum auferebatur peccatum. Sed hoc nonpotest esse, quia homo non justificatur a peccato, nisi per gratiam, secundum illud Rom. 3 : Justificati gratis per gratiam ipsius.

, ART. VI. 161

Et ideo alii dixerunt, quod per circumcisio- nem conferebatur gratia, quantum ad effectus remotivos culpso, sed non quantum ad effectus positivos gratix. Sed hoc etiam videtur esse falsum, quia per circumcisionem dabatur pueris facultas perveniendi ad gloriam, qux est ultiinus effectus positivus gratix. Et prx- terea, secundum ordinem causse formalis, priores sunt naturaliter effectus positivi quam privativi, licet secundum ordinem causae ma- terialis sit e converso; forma enim non exclu- dit privationem, nisi informando subjectum. Et ideo alii dicunt, quod circumcisio confere- bat gratiam, quantum ad aliquem effectum positivwn, qui est facere dignum vita xterna, non tamen quantum ad hoc, quod est repri- mere concupiscentiam^ impellentem ad peccan- dum. Quod et aliquando mihi visum est, sed diligentius consideranti apparet hoc etiam non esse verum, quia minima gratia potest re- sistere cuilibet concupiscentise, et mereri vi- tam seternam; et ideo melius dicendum vide- tur, quod circumcisio, sicutet alia sacramenta veteris legis, erat solum signum fidei justifi- cantis. Unde Apostolus dicit Rom. 4, quod A braham accepit signum circumcisionis, signa- culum. justitise fidei. Et ideo in circumcisione conferebatur gratia, in quantum erat signum passionis Christi futurse, ut infra patebit. (Quecst. 70, art. 4.)

COMMENTARIUS.

Quanquam D. Thomas tantum videatur loqui de sacraraentis legis scriptee, quse pro- prie dicitur lex vetus, tamen si discursus articuli et solutio ad tertium considerentur, responsio ejus universalis est de omnibus sa- cramentis, quse ante Christi adventum fuere, tam in lege naturee, quam in veteri. Ratio D. Thomse est, quia illa omnia nitebantur in Christo venturo, et illum promittebant , ac prcefigurabant, et ideo non conjungebantur illi, ut instrumenta ejus. Quia sicut causa effi- ciens non operatur antequam sit, ita etiam non utitur aliquo reali instrumento ad effi- ciendum; solum ergo erant signa. Quee ratio eamdem vim habet in omnibus prseteritis sa- cramentis, atque ita in solutione ad tertium absolute extendit D. Thomas hanc conclu- sionem, etiam ad circumcisionem. Queeomnia in sequenti disputatione examinabuntur am- plius et declarabuntur.

XX.

QU^ST. LXIl, ART. VI.

DISPUTATIO X.

DE INEFFICACIA VETERUM SACRAMENTORUM AD GRATIAM CONFERENDAM.

Sub hoc titulo, ut paulo antea dixi, com- prehendo omnia sacramenta, qu^e ante Ghristi adventum fuere. Quoniam vero in eis specia- lis ratio ac difficultas est de sacramento cir- cumcisionis, ac de illo, quod in remedium peccati originalis fuit in lege naturee, ideo prius dehis specialiter dicemus, postea gene- ratim de reliquis omnibus sacramentis illius temporis.

SECTIO I.

Utrum in circumcisione, vel sacramento legis natiirae data sit gratia sanctificans prseter meritum operantis.

1. Ratio difficultatis est^ quia D. Thomas absolute negat, per sacramenta vetera datam esse gratiam justificantem; et eodem modo loquuntur antiqui Patres, quos infra refere- mus sect. ult. hujus disp.; sed eadem est ratio de sacramento legis naturse vel circumci- sione, quee legem antecessit, quia etiam hsec respiciebant Christum venturum, cujus sola fides viva prodesse tunc poterat; ergo.

2. In contrarium vero est, quia in his sa- cramentis remittebatur originale peccatum; sed non remittitur sine gratia ; ergo necesse est, ut in eis data fuerit gratia.

3. Prima sententia. — In hac qusestione varii possunt esse opinandi modi. Primus est, in circumcisione remissum fuisse originale peccatum , non vero faisse datam gratiam. Hsec fuit opinio Magist., in 4, d. 1, circa fin., et Gloss. in cap. Quod autem, de Consecr., d. 4, ubi significat, in circumcisione solam poenam fuisse remissam. Sed hsec sententia repugnat manifeste principiis fidei; et ideo merito ab omnibus Scholasticis rejecta est. Nam manente culpa mortali vel originali, non potest seterna poena remitti , quia inimicus Dei non potest non carere visione ejus ; rursus originalis culpa non remittitur sine infusione gratise, quia non remittitur, nisi per veram justificationem, ut tradit Concil. Trident., sess. 6, et in materia de justificatione latius tradetur. Peccatum enim originale, sicut et mortale includit privationem gratise, et ideo non remittitur sine infusione ejus. Item, quia de facto in homine non datur medium inter

statum amicitise et inimicitiae divinse; sed is, cui remittitur originale peccatum, non manet inimicus ; ergo fit amicus Dei; ergo infundi- tur ei gratia et charitas, in quibus amicitia Dei consistit.

4. Secunda sententia. — Atque ex eisdem principiis et rationibus, rejecta est ab omni- bus Theologis secunda sententia aliorum di- centium, datam fuisse in circumcisione gra- tiam, quoad effectus privativos, non quoad positivos. Quce opinio j er efFectus privativos intellexisse videtur carentiam culpse aut rea- tus poense; per positivos vero, aut amicitiam divinam, aut acceptationem ad gloriam, vel internam animse renovationem et sanctifica- tionem. Unde intelligitur, hanc sententiam fere nihil a prcecedenti differre , nec minus cum veris principiis fidei repugnare. Primo quidem, quia gratia, per quam peccatum re- mittitur, non est tantum extrinsecus actus divinse voluntatis remittentis peccatum, vel acceptantis hominem ad gloriam, in quo pos- sunt illi effectus aliquo modo distingui; sed est intrinsecum donum animse infusum, quo a statu peccati ad statum gratise et adoptio- nis filiorum Dei homo transfertur, ut dicitur in Concil. Trident., sess. 6, cap. 3, 4 et seq.; impossibile autem est hanc gratiam animse infundi, et carere suo eff^ectu positivo ; ergo si peccatum originale remittebatur in circumci- sione, in ea infundebatur hujusmodi gratia ; ergo perficiebat positive animam efficiendo illam proportionatam ad gloriam et superna- turalia opera, et dando jus illi ad hseredita- tem glorise, atque adeo constituendo homi- nem amicum et acceptum ad gloriam. Denique cum ratio culpse in privatione consistat, illius exclusio non tam habet rationem eff"ectus pri- vativi, quam positivi, sicut expellere tenebras magis consistit in eflfectu positivo luminis, quam in privatione.

5. Tertia sententia. — Tertia sententia est, in circumcisione fuisse datam gratiam, quse sufficeret ad remittendam culpam, non ta- men, quantum ad vim et efficaciam repri- mendi et superandi concupiscentiam et me- rendi vitam eeternam. Quam sententiam tenuit D. Thomas, in 4, d. 1 , qusest. % art. 5, qusestiun. 3; significat Bonav. ibi, qusest. ult., dicens, illam gratiam non valuisse ad profec- tum. Hanc vero sententiam correxit D. Tho- mas hic, ad 3, et infra qusest. 70; art. 4, et merito, quia quselibet gratia quantumvis mi- nima constituit hominem Deo gratum ; hoc enim non habet ratione intensionis, sed ra-

DISPUTAT.

tione siise essenlise ; et ideo de se est sufficiens principium merendi gloriam. Rursus talis gratia semper habet adjunctam secum chari- tatem, quse est divina amicitia, quse Deum habet pro ultimo fine, eumque super omnia diligit, et ideo de se sufficiens est ad superan- dam concupiscentiam, quia amor Dei ex se est fortior et potentior omnibus, et ideo dici- tur 1, Joan. 3 : Omnis, qui in eo manet, non peccat, et : Omnis, qui natus est ex Deo pec- catum non facit, quoniam semen ipsius in eo manet, et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Hoc enim semen est gratia Dei, quam si homo servare velit, atque ejus incli- nationem et efficaciam sequi, non peccabit; et ideo dicit Joan., in eadem Canonica, cap. 4 : Vos ex Deo estis, filioli, et vicistis eum., quo- niam major est, qui in vobis est, quam. qui in mundo. Est ergo qusecumque gratia de se efficax ad vincenda peccata et superandas con- cupiscentias ; prsesertim, quia semper habet adjunctum auxilium Dei sufficiens ad suum finem consequendum. Prteterea ad prsesen- tem qusestionem niliil refert, quod illa gratia data in circumcisione fuerit magna, autparva, sed simpliciter, an data fuerit gratia; quo-_ niam si quse sunt testimonia, quce videntur significare, non fuisse datam gratiam per cir- cumcisionem, non loquuntur de magna, aut de parva gratia, sed simpliciter de gratia. Item, quia sive magna, sive parva fueritj non potuit dari, nisi per Christum venturum; ers;o eadem difficultas erit in ejratia minima, quo modo dari potuerit per circumcisionem, cum nondum essent exhibita merita Christi. 6. Quarta sententia. — In circumcisione nihil fuisse datum ultra meritum operantis. — Quarta ergo sentenlia esse potest, in circum- cisione per se nullura spiritualem fructum fuisse collatum homini, ultra illud, quod res- pondebat fidei et merito operantis; atque adeo in circumcisione secundum se nec gra- tiam fuisse collatam, nec originale peccatum fuisse remissum, sed fuisse solum signum fidei justificantis. In hanc sententiam videtur inclinare D. Thomse hic, ad 3, ubi in hoc eequiparat circumcisionem aliis sacramentis legalilDus, et simpliciter dicit, tantum fuisse signum fidei justificantis; et idem docet, queest. 70, art. 4, quanquam postea dicat in circumcisione fuisse collatam gratiam, et ideo difficile est mentemD. Thomge explicare, et eorum, qui illum sequuntur, ut videre licet in Capreol., Soto et aiiis in 4, et in Bellarm., lib. 2, de Sacram., c. 13etseq., ubi constanter

X, SECT. I. 163

hanc sententiam defendit, ita ut sentire vi- deatur, secluso merito recipientis, nullura spiritualem fructum in circumcisione fuisse collatum. Quod confirmat variis Scripturaj testimoniis, ex quibus aliqua sunt generalia de omnibus veteribus sacramentis, quse egena et infirma in Scriptura dicuntur, sub quibus circumcisio etiam coraprehenditur, ut sect. seq. dicara. Alia sunt specialia de circumci- sione, qualia sunt ea, in quibus significatur circumcisionera non fuisse institutara propter dandura spiritualera justitise fructum, ut est illud ad Rora. 3 : Quid ergo amplius Judseo est, aut qux utilitas circumcisionis, etc? Sed haec jara sunt a nobis tractata et exphcata. Illa vero difficiliora videntur; in quibus Paul. ait : Circumcisio nihil est, et prseputium nihil est, \ ad Corint. 7, et illud ad Galat. 6 : Neque circumcisio aliquid valet, nec prsepu- tium, sed nova creatu7'a. Et ad Col. 2, et ad Philip. 3, significat Paulus nihil in circuraci- sione fuisse, nisi exteriorem illam carnis ara- putationera. Et ad hoc propositum afferri possunt omnes Patres Grseci, quos supra re- tuliraus agentes de fine circuracisionis.

7. Hujus sententise censura. — Hanc vero sententiara, sic absolute prolatara, ut a nobis exposita est, quidara, ut falsara, alii etiam ut temerariam rejiciunt, utpote oranibus Scho- lasticis contrariara. Sed ut raens dictorum auctorura et rei veritas intelligatur, adverten- dum est, variis raodis posse intelligi hanc sententiam. Prirao, ante Christi adventum nulli hominura fuisse gratiara coUatara, aut remissum peccatura, nisi per propriara ipsius horainis fidera, ac dispositionera de se suffi- cientera ad obtinendara gratiara et expellen- dura peccatura. Quse sententia de adultis qui- dera probabilis est, ut postea dicara; taraen si in universura tara de parvulis, quara de adultis intelligatur, erit valde temeraria, quia ex illa sequitur, tara in lege naturse, quara Moysis oranes infantes fuisse relictos sine re- raedio originalis peccati, atque adeo oranes, qui raortui sunt ante usum rationis, daranatos fuisse. Quod irapiura est sentire, et contra coraraunera Ecclesise traditionera et sensura, ut supra probatura est ; taraen in hoc sensu a nullo preedictorura auctorura haec sententia asseritur.

8. Secundo ergo intelligi potest, ante Christi adventum nullura fuisse institutura externum remediura, seu sensibile signura^in quo alicui daretur gratia vel remediura peccati, prseter meritum vel sufficientem dispositionem ejus,

164 QU^ST. LXIl

sed remedium originalis peccati fuisse eo tempore mere iaternum, positumque fuisse in sola interiore fide vel ipsiusmet hominis, cui remittebaturpeccatum, si erat capax ejus, vel alterius, sub cujus erat cura et potestate, si erat parvulus. Et in hoc sensu sententia haec, quoad tempus legis naturse, est quidera minus probabilis, non tamen temeraria, ne- que omnino improbabilis, ut in superioribus diximus. Quoad circumcisionem vero vide- tur majori censura digna, propter auctorita- tem Augustini, Gregorii et aliorum. quos su- pra retuli, et prcesertim propter auctoritatem Innocent. IV, in cap. Majores, de Baptismo, dicentis , quod originalis culpa remittebatur per circumcisionis mysterium. Nihilominus , quamvis etiam in hoc sensu falsa sit hsec opinio, non lamen videtur nota temeritatis digna , tum quia plura Sanctorum testimonia illi favere videntur ; tum etiam , quia licet heec sententia affirmet externum signura legis naturse, vel circumcisionis non fuisse neces- sarium ad applicandum parvuhs remedium originalis peccati, non tamen negabit, quin si simul cum fide interna hoc signum exhibere- tur, daretur statim gratia, et remissio origi- nalis peccati, quanquam e converso solum externum signum sine fide non sufficeret ad dictum effectum , et aliunde sola fides interior posset juxta hanc opinionem sufficere sine exteriori signo. Unde, cum dicunt Sancti ali- qui, per circumcisionem remissum fuisse ori- ginalepeccatum, explicandi essent, juxta hanc sententiam, id intelligendum esse ratione fidei, vel etiam, nisi jam esset remissum per fidem, sicut de adultis postea diceraus. Sed preedicti auctores non in hoc sensu asserunt preedictam sententiam, saltem quoad circum- cisionem.

9. Quomodo sit probabilis ista sententia. — Tertio ergo modo intelligi potest, in circum- cisione (et idem est proportione servata de signo externo legis naturse) in circumcisione (inquam) datam esse gratiam et peccatum ori- ginale remissum, atque ad hunc spiritualem fructum consequendum necessarium fuisse externum signum, seu circumcisionem, non tamensine fide interiori Ecclesice vel ministri, neque e contrario fidem internam suffecisse sine tali signo externo ; efifectum autem gra- tise fuisse tribuendum interiori fidei, ut pro- priee causae, externum autem signum tantum fuisse conditionem, sine qua non. Ethocsensu est illa opinio non solum nulla censura digna, sed etiam probabilis, nam sine dubio proba-

, ART. VI.

bile est, hunc fuisse sensum D. Thomse, quem ita explicat etsequiturCano, relect. de Sacra- ment., part. 5, et Bellarmin., supra, cap. 15, in fine, et hujus sententiaj etiam videntur fuisse Bonaventura,Richard. et Durand., cum quibus disputabimus sectione sequenti.

10. Quinta sententia est, in circumcisione per se ac semper datam fuisse gratiam, per hoc solum, quod signum externum adhibere- tur; ita tenet Alexand. Alens., 4 part., q. 5, memb. 3, et qusest. 7, raemb. 5, art. 1 et 2; Scot., Gabr., Palud., sect. sequenti citandi.

\ \ . Parvulis ante usum rationis gratiam fuisse datam in circumcisione. — In hac re mihi videtur distinguendum inter parvulos et adultos, et dicendum primo, applicata cir- cumcisione , seu exteriori sacramento legis naturse, parvulis ante usum rationis, datam eis fuisse gratiam et remissionem peccati ori- ginalis. Hujus conclusionis fundarnentum su- mendum est ex dictis supra de sacramento legis naturse, et de institutione circumcisio- nis, ubi ostendimus, nunquam fuisse remis- sum originale peccatura sine exteriori signo protestativo fidei; ostendimus etiam , hoc signum, quod prius fuit indifferens, in lege Moysis determinatum fuisse pro raasculis, quoad circumcisionem ; si ergo hoc signura ex- ternum necessarium fuit ad remissionem ori- ginalis peccati, oportuit, ut illo adhibito tolle- retur peccatum originale et daretur gratia.

12. Ad pueri sanctificationem. non fuisse necessariam fidem parentis. — Dico secundo : probabilius est ipsum signum externum cir- cumcisionis fuisse sufficiens, ut illo applicato daretur gratia parvulis, etiamsi sine fide pa- rentis, aut ministri, sive hominis conferentis sacramentum applicaretur. Hanc conclusio- nem ponit expresse Alexand. Alens. supra, Palud., in 4, d. 1, quaest. 5, art. 5, et idem sentiunt Scot. et alii nuper citati, et probatur primo, ex August., lib. 1 contra Cresco- nium, cap. 31 , ubi sequiparat circumcisionem in hoc cum baptismo, quod data a ministro infideli non raagis erat postea iteranda, quam nunc sit iterandus baptisraus datus ab heere- tico; ergo sicut nunc talis baptismus est suffi- ciens reraedium originalis peccati, ita et illa circumcisio.

13. Secundo, quia baptismus applicatus a ministro infideli est sufficiens remedium pec- cati, ut infra probabimus; ergo et circum- cisio. Probatur consequentia primo, quia diffe- rentia, quse in hoc ab aliis assignatur, nulla auctoritate vel probabili fundamento nititur,

DISPUTAT.

et alias Patres simpliciter affirmant , cir- cumcisionem fiiisse institutam in remcdiiim peccati originalis, ciii postea baptismus suc- cessit; ergo quod sufficiebat ad veram cir- cumcisionem, id est, ut esset verum sacra- mentum, sufficiebat etiam, ut esset remedium peccati, sicut de baplismo constat. SecundOj quia sicut parvuli ante Christi adventura di- cuntur justificati in fide parentum, ita etiam nunc in lege gratite, ut loquitur Justinus Mart., qua^st. 56 ad Orth., et Augustinus, lib. 1 de Pecc. mer., cap. 2, et lib. de Ver. et fals. poen., cap. 2, et epist. 23 et 107; ergo sicut hoc posterius est intelligendum de fide (ut ita dicam) objectiva cum exteriori ejus professione, non de propria et interna fide ipsius ministri seu parentis, ita etiam erit illud intelligendum. Tertio, quia omnes ra- tiones, quibus infra, quasst. 64, probabimus malitiam vel ha?resim ministri non impedire veritatem sacramenti, nec effectum ejus, fere eodem modo possunt circumcisioni apphcari. Prsesertim, quia alias remedium originalis peccati esset valde incertum et seepe esset iterandum. Tandem argumentor, quia vel fides ministri esset necessaria, ut dareturgra- tia parvulo propler meritum de condigno vel de congruo ipsius ministri . et hoc non, tum cjuia nuUus hominum preeter Ghristum mere- tur alteri primam gratiam habitualem imme- diate, et sine ulla dispositione recipientis, ut etiam in superioribus dictum est; tum etiam quia alias non quaecumque fides, sed viva et charitate formata, esset necessaria ad hujus- modi effectum, quod est satis absurdum. Vel illa fides postularetur a Deo, ut conditio ne- cessaria simul cum opere externo, et hoc, licet a Deo fieri potuerit, gratis tamen et sine fun- damento dicitur factum, quia non constat promissionem esse factam fidei, sed signo ex- terno,juxta illud : Anima cujus prEeputii caro circumcisa non fuerit, etc. Ex quibus verbis sumi etiam potest aliud argumentum ; nam ad veritatem illius sacramenti, et ut esset im- pletum prseceptum illis verbis contentum , non erat necessaria fides ministri ; ergo neque erat necessaria, ut in illo sacramento daretur gratia, non existente obice in recipiente. Tan- dem, quia cum hsec gratia non daretur prop- ter meritum hominis applicantis sacramentum, non expediebat, ut ab ejus fide penderet.

14. Objectio. — Responsio. — Secl contra , nam multse Gentes utebantur circumcisione , quae erant impise et infideles, ut late refert Epiph., Hser. 30, Ambr., ep. 77, Orig., lib. 2

X, SECT. I.

in ;id Rom., circ. fin., c. 3, et lib. 5 contra Ccls., post medium, qure lamen Gentes non consequel)antur gralinm, solum quia sine fide ulebantur nuda exteriori cffiremonia; ergo. Prceterea, de sacramento legis nalurcTc est speciale argumentum, quia cum non hnberet specialem cffiremoniam institutione Dei defi- nitam, ut signum exterius applicatum haberet rationem sacrse ca3remonia3, oportebat per fidem conferentis determinari ad significan- dum veri Dei cultum, et parvuli sanctifica- tionem et oblationem vero Deo factam; ergo hac ratione erat tunc necessaria fides veri ministri. Respondetur ad priorem partem, sicut in nostris sacramentis, ita et in circum- cisione distingui posse fidem ministri ab in- tentione faciendi sacramentum a Deo institu- tum, nam licet fides non esset necessaria , intentio tamen necessaria fuisse videtur ad veritatem sacramenti, quia quoad hoc eadem est ratio de illo, et de nostris sacramentis, ut postea videbimus. Unde colligitur, fuisse etiam intentionera illam necessariara, ut detur gratia sub illa Ccereraonia externa, quia non dabatur in illa, nisi ut habebat rationem sacraraenti, et religiosse cseremonise perti- nentis ad Dei cultura. Quocirca de illis Gen- tibus, quse extra Dei populum utebantur cir- cumcisione, dicendum est, cjuod si id facie- bant sub praedicta intentione, etiamsi alias essent infideles , poterant infantes illarum nationura in illa circumcisione justificari, et remedium originalis peccati consequi; sicut nunc omnes Gentes, quae utuntur baptisraate, debito ritu, et sub intenlione faciendi quod Christus instiluit, justificant parvulos suos, etsi aliqui versentur in infidelitate ahquaj aut hseresi, vel schisraate; poterant autem ilke Gentes habere hanc intentionera, saltera sub ratione valde confusa et generali, nirai- rura intendendo facere quod Deus instituit, aut imitari Abraham seu populum Judeeorum, aut intendendo sanctificare parvulos suos, aut clicare et consecrare illos Deo, vel aliquid simile, et probabile est fere semper habuisse aliquara intentionera hujusraodi, quia sine illa non erat illa csereraonia per se expetibilis, aut ad aliquid aliud utilis.

15. An esset iteranda circumcisio, si sine debita intentione fieret. — Sed quaeret aliquis obiter, si verura est, hanc intentionera fuisse necessariam, quid esset Judseo faciendura, si contingeret puerum circumcidi sine inten- tione debita; nam illa ceeremonia exterior circumcisionis non poterat iterari, sicut nunc

166 QUiEST. LXII

potest repeti exterior cseremonia baptismi, quando sine debita intentione facta est ; quod ergo remedium esset nunc applicandum illi parvulo? Aliquis fortasse diceret, iterandam fuisse exteriorem cseremoniam circmncisionis, aliquid amplius illius pelliculse abscindendo ; verisimile enim est, mmquam fieri tam exac- tam ac prsecisam circumcisionem, quin possit magis perfici. Vel etiam dici potest, in eo casu educendum esse prseputium, ut iterum fieret circumcisio. Quod enim post semel factam circumcisionem, iterum posset arte fieri, aut superinduci praeputium, multi colli- gunt ex illis verbis Pauli, i ad Cor. 7 : Cir- cumcisus aliquis vocatus est , non adducat prseputiu77if ut ibi notat Gagneius ex Epi- phanio, Tlieophylacto et Pliotio, Grsecis. Sed quidquid sit de sensu hujus loci, tamen quod ad preesens attinet, improbabilis est ista res- ponsio. Quis enim obligaret Judteum ad uten- dumhujusmodi arte? nullo enim fundamento id affirmari potest, neque ex lege Dei colli- gitur. Nec etiam prior responsio mihi pro- batur, quia est voluntaria et sine fundamento.

'16. Respondetur quxstioni . — Dico igitur, in eo casu non esse iterandam circumcisio- nem. Quia illa (ut ita dicam) non consistebat tantum in fieri, sed etiam in facto esse. Et ideo licet conlingeret non fieri debito modo , ex intentione applicantis illam, tamen si in re ipsa sufficienter fiebat, revera manebat facta, quoad externum eff^ectum, seu characterem sensibilem ; et ita illn lex quoad substantiam ejus manebat in eo homine impleta ; et imo non erat, quod repeteretur, maxime cum moraliter esset impossibile; tunc ergo, si in priori circumcisione non erat applicatum suf- ficiens remedium peccati ex defectu inten- tionis, suppleri poterat, atque supplendum erat quolibet alio signo externo, protestativo fidei, seu sacramento legis naturse, sicut in superioribus diximus faciendum esse in ahis eventibus, quando non poterat applicari cir- cumcisio.

17. Ad aliam partem difficultatis propositse respondetur, primo, quamvis in lege naturce non esset determinatum certum signum in remedium parvulorum ex jure divino, tamen in unoquoque populo potuisse publica aucto- ritate determinari, qua determinatione facta, poterat etiam apphcari tale signum ab aliquo non habente veram fidem, vel cognitionem Dei, ex intentione faciendi quod ille populus fidehs faciebat, seu intentione offerendi par- vulum illum illi Deo, quem talis populus co-

, ART. VI.

lebat, vel quem parentes ejus coluerunt. Quin- imo, quamvis signum non esset ab aliqua republica definitum, sed determinandum esset voluntate et arbitrio ipsius ministri, adliuc posset ab eo determinari, et sufficienti inten- tione, et sine vera fide, ut si haberet preedic- tam intentionem offerendi parvulum illum vero Deo creatori omnium, seu Deo, quem coluerunt patres ejus, de quo posset is, qui sic applicaret sacramentum, non habere ve- ram fidem, sed aut nullam, aut certe solum humanam, et multis erroribus admistam. Ita- que nec in lege naturse videtur simpliciter fuisse necessaria fides ministri ad veritatem sacramenti. Quamvis moraliter loquendo, vix posset sine illa fieri sacramentum, non quia in illa niteretur veritas sacramenti, sed quia sine illa vix poterat tunc haberi sufficiens in- tentio faciendi sacramentum ; supposita autem veritate sacramenti, ut in eo daretur gratia , non magis erat necessaria fides ministri, quam in circumcisione, quia quoad hoc est eadem ratio, ut ex dictis patet.

18. In circumcisione non dahatur gratia adultis sine fide, etc. — Objectio Scoti. — In circumcisione non dabatur adulto prima gratia major, quam ipsi contritioni respon- deret. — Dico tertio : in circumcisione non dabatur gratia adultis, nisi habentibus fidem et dilectionem Dei, seu contritionem peccato- rum, et idem sentiendum est a fortiori de sacramento legis naturse. Hanc assertionem docuit Cano in relect. de Sacram., p. 5 ; Soto vero in 4, d. 2, q. 1 , art. 4, ad 5, eam ad- mittit in sacramento legis naturae, non autem in circumcisione. Probatur ergo primo de sacramento legis naturse, quia illud tempus per se non erat accommodatum, ut in eo daretur gratia ex opere operato ultra meri- tum et dispositionem operantis, quia merita Christi nondum erant exhibita ; ergo non est asserendum, aliquam gratiam fuisse hoc modo tunc datam, nisi quam necessitas humani generis lapsi omnino requirit, et sine qua videretur divina providentia homini in neces- sariis defuisse ; proesertim cum nulla certa auctoritate constet, gratiam fuisse sic datam illo tempore, sed solum ex ratione divinse providentia3 colligenda sit ; at vero hsec ratio et necessitas solum habet locum in parvulis ; nam adulti, cum possint se sufficienter ad primam gratiam disponere, non erant in eo articulo necessitatis constituti ; ergo non est, cur asseramus illis fuisse remissum peccatum, aut datam gratiam in sacramento legis na-

DISPUTAT. X, SECT. I.

tur£e, sine dispositione per se sufficienti. Et confirmatur primo, nam rcckicre homincm ex attrito contritum per infusionem gratice et charitatis habitualis absque connaturali dis- positione , est unus ex potissimis cffectibus sacramentorum nova; legis, adeo exceliens et supra naturas rerum, ut multis visum sit, etiam in lege gratiaj, nunquam remitti hoc modo peccatum ; ergo non est verisimile, hoc beneficium fuisse concessum hominibus in lege natura?. Et confirmatur secundo, quia, si ad remissionem peccati originalis, habebant aduiti hujusmodi remedia, quibus possint tieri ex attritis contriti, cur non dicemus ha- buisse simile remedium, ad remissionem pec- cati mortalis commissi post primam gratiam semel consequutam? cum non sit minus ne- cessaria ad salutem remissio hujus peccati , quam illius, nec sit minus difficilis dispositio ad remissionem hujus, quam illius. Atque hse rationes oeque in circumcisione procedunt, pra?sertim cum supra ostensum sit, circumci- sioni non esse additam virtutem aliquam spi- ritualem, nec specialem promissionem gratise, sed solum subiisse locum sacramenti legis natura3 et remedii originalis peccali, quatenus illud, quod indiflferens erat in lege naturas, determinatum fuit ad talem cseremoniam in illo populo. Quod saltem probant testimonia Pauli in secunda sententia adducta, ut latius infra videbimus, sect. 3. Et confirmatur, quia licet Abraham fuerit circumcisus , non fuit in illa circumcisione justificatus ultra meritum suse fidei et obedientise, ut aperte docent omnes Patres saperius citati, disp. 5, sect. 1, et non obscure colligitur ex Paulo, ad Rom. 4, ubi hoc sensu dicit, Abraham non fuisse justi- ficatum in circunicisione, sed ex fide; acce- pisse autem circumcisionem , in signum et signaculum justitise fidei. Ergo neque aliis adultis dabatur gratia in circumcisione ultra meritum et dispositionem eorum. Respondet Scotus, in 4, d. 1, queest. 6, circumcisionem potuisse augere gratiam adultorum ex opere operato, usque ad certum gradum, non tamen vdtra illum, et quia in Abraham invenit excellentem gratiam, quse illum gradum vel attingeret, vel superaret, ideo nihil illi contu- lisse prseter meritum operantis. Sed ha^c responsio et voluntaria est, et parum rationi consentanea; quia sacramenta, quse possunt conferre aliquem gradum gratiee, non impe- diuntur in suo effectu propter insignem sanc- titatem recipientis; nam cum illa sit melior dispositio ad sacramentum , non debet impe-

dire eflectum sacramenti. Item, quia gratia viatoris de se semper augeri potest, et ex parte sacramenti non potest deesse virtus ad augendam illam, si ad hoc institutum sit, quia operatur ut inslrumentum Dei, vel sal- tem Deus operaturadprajsentiam ejus; virlus autemdivina potestadjungere gradum gratice etiam secundum legemordinariamcuicumque gratiae viatoris, quantumvis intensse; et ideo gratia Virginis aucta fuit per baptismum, quamvismagis excelleret communem gratiam baptismalem, quam gratia Abrahse gratiam circumcisionis superaret ; si ergo Abrahfe in circumcisione non fuit datum augmentum gratiee ultra ejus meritum, certum videtur, neque aliis adultis fuisse hoc modo datum augmentum gratise, quando contingebat eos circumcidi jam justificatos per vivam fidem, quamvis non sit dubium, quin mererentur augmentum gratise per circumcisionem, ut erat opus hominis justi ex virtute et obedien- tia procedens; ergo seque etiam certum est, non dedisse primam gratiam adultis, nisi per contritionem dispositis, nec ratione circumci- sionis fuisse datam majorem primam gratiam, quam ipsi contritioni responderet. Patet cou- sequentia, quia eadem vel major ratio est de augmento, quam de prima gratia ; nam magis debitum est justo augmentum gratiee, quam peccatori disposito prima gratia. Unde etiam in lege gratise nullum est sacramentum potens conferre primam gratiam, et efficere hominem de attrito contritum, quod non raelius possit augere gratiam, si subjectumjamjustificatum invenit.

19. Objectio. — Contra hanc vero conclu- sionem objici potest primo, quod graviores Theologi docent, per circumcisionem remissa esse adultis, non tantum peccatum originale, secl etiam actualia : ita docent D. Thom., infra, q. 70, art. 4, ad 5, et in 4, d. 1, q. 2, art. 4, qucestiunc. 2, ad 4; et ibi Richar., art. 6, q. 3 ; Durand. , q. 7, ad 2 ; Palud. , q. 5 , art. 4, conclus. 2; non poterant autem in cir- cumcisione remitti peccata, nisi in ea daretur prima gratia, per quam remittuntur peccata; ergo oportebat, ut in circumcisione homo fieret ex attrito contritus, nam si semper supponenda esset contritio, semper essent ante circumcisionem remissa peccata ; nun- quam ergo in ipsa circumcisione remitte- rentur adultis. Et confirmatur, nam alias sequitur, respectu adultorum non fuisse cir- cumcisionem vel sacramentum legis naturse instituta in remedium originalis peccati, quia

168 QU^ST. LXII

de ratione hujusmodi remedii est, ut per illud, vel in illo, possit remitti peccatum; nam, si semper supponendum esset peccatum remissum, nullius utilitatis vel momenti esset tale remedium. Unde ulterius fit, circumci- sionem vel sacramentum legis naturee res- pectu adultorum non habuisse rationem sa- cramenti, sed solum cujusdam professionis fidei, vel religiosec ceeremoniee meritorise ex opere operantis, quia non aliter erant signa gratice.

20. Responsio. — Secundo respondetur, cir-

cumcisionem fuisse conditionem necessariam

ad remissionem peccati. — Respondetur ad

primam difficultatem , in primis D. Thomam

nunquam docuisse in hac 3 parte, per cir-

cumcisionem remissa fuisse peccata actualia ,

sed verba ejus sunt : Adulti, quando circum-

cidehantur, consequehantur remissionem, non

solum originalis peccati , sed etiam actualium

peccatorum. Quse verba vera sunt; intelli-

genda sunt tamen, dummodo adultus, qui

circumcidebatur, accederet dispositus ad re-

missionem peccatorum consequendam. Po-

terat enim hsec dispositio simul cum circum-

cisione concurrere; et hoc erat, ut minimum,

necessarium, ac sufficiens, ut in circumcisione

daretur gratia ; quod vero aliquando antece-

deret contritio et prima gratia, est accidenta-

rium. Unde ad primam confirmationem primo

concedi posset, circumcisionem (et idem est

de sacramento legis naturee) respectu adul-

torum non fuisse proprie remedium peccati,

sed solum signum externum remedii peccati ,

quod erat internum, in fide et contritione

consistens. Secundo facilius magisque juxta

communemloquendi modumriegatur sequela ;

potest enim circumcisio fuisse etiam adultis

remedium , ad remissionem originalis peccati

obtinendam, ut conditio necessaria, sine qua

ille effectus non daretur; voluit enim Deus

omnes, etiam adultos, signo aliquo externo

profiteri suam fidem et devotionem internam,

ut remissionem originalis peccati consequi

possent; et ideo sine tali signo vel in re

exhibito, vel in voto concepto, non poterat

remitti originale peccatum ; et hoc satis est ,

ut dicatur remedium illius. Ex quo patet

solutio ad alteram partem de sacramento;

simpliciter enim negatur sequela. Primo

quidem, quia circumcisio non tantum erat

sacramentum propter gratiam prsesentem,

quse in illa dabatur et significabatur, sed

etiam propter alia mysteria, ut supra dictum

egt, et constat de circumcisione, quai data

, ART. VI.

fuit Abrahee in persona ejus. Secundo, quia ut Scotus supra dicit, ad rationem sacramenti satis est, quod significet gratiam, quee in ipso datur, per se loquendo, id est, si non sit obex in subjecto, vel quee subjecto inest, etiamsi prius accepta sit, prsesertim si data fuit cum ordine ad tale sacramentum; atque hoc modo circumcisio data adulto significabat justitiam ejus, sive illa tunc fieret, quia subjectum nec antea se disposuerat, nec tunc ponebat obi- cem, sive prius esset facta et accepta per dispositionem sufficientem cum ordine ad tale sacramentum.

SECTIO II.

Utrum circumcisio, vel sacramentum legis naturae conferret gratiam ex opere operato.

i . Refellitur 'hxc sententia. — Heec qusestio prsecipue habet locum in justificatione parvu- lorum ; nam in adultis in nostra opinione non habet difficultatem ; diximus enim illis non fuisse datam gratiam nisi contritis, vel dili- gentibus Deum super omnia ; in parvulis vero habet difficultatem, quia dabatur eis gratia sine eorum actu, et ideo Theologi varie lo- quuntur. Prima ergo sententia fuit Palud. in 4, d. 1 , q. 5. ar. 4, qui duplicem distinguit modum causalitatis ex opere operato : unum per causalitatem physicam ; alterum per mo- dum conditionis, ad cujus prsesentiam infalli- biliter confertur gratia. Dicit ergo, circumci- sionem et sacramentum legis naturae dedisse gratiam ex opere operato, diverso tamen modo ; nam circumcisio physice, sicut sacra- menta novse legis, gratiam conferebat; sa- cramentum autem legis naturse solum per modum conditionis requisitse. Haec vero opinio, quoad priorem partem de causalitate physica circumcisionis, neque ab ipso aliquo fundamento vel conjectura probatur, nec vi- detur probabilitatem aliquam habere, tum quia affirmat rem valde supernaturalem et miraculosam absque ullo fundamento; tum etiam quia omnes auctores, qui hoc genus causalitatis tribuunt sacramentis novse legis , docent esse privilegium proprium illorum, ut constat ex D. Thom.hic, ad 3, et infra, q. 70, art. 4. Alii vero, qui nec sacramentis novse legis tribuunt hoc genus efficiendi , multo magis negabunt convenire circumcisioni. Prseterea congruentia D. Thom. est optima, quia sacramenta agunt in virtute Christi; et ideo non oportuit, ut prius daretur iUis virtua

DISPUTAT. X

efficiendi gratiam, quam Christus in humani- tate sua illam haberet. Argumentaetiam alia, qua? contra opinionem Scoti infra Iractandam objici solent, a fortiori impugnant hanc sen- tentiam, ut inferius videbimus, ubi alteram hujus opinionis partem tractabimus, quee Cum opinione Scoti coincidit.

2. Durandus remedhm legis naturse non censet esse sacramentum. — Refellitur. — Se- cunda opinio est Durandi , in 4 , d. 1 ,

qusest. 5, 7 et 8, ubi ahter distinguit inter circumcisionem et remedium legis naturse, nam de circumcisione (inquit) contulisse gra- tiam ex opere operato eodem modo quo sa- cramenta novse legis, sciKcet ut conditionem, ad cujus preesentiam Deus operatur, et quoad hanc partem coincidit hsec opinio cum opi- nione Scoti infra tractanda ; de remedio au- tem legis naturse negat contulisse gratiam ex opere operato, quia existimat, non fuisse verum sacrameutum. Unde concludit, gra- tiam fuisse in illo remedio datam per modum meriti et suffragii totius Ecclesise, quse fidem suam parvulo applicabat, eique remissionem peccati merebatur et impetrabat. Hanc opi- nionem indicavit etiam Alex. Alens., 4 p., q. 5, memb. 3, et q. 7, memb. 5, art. 1 , ad 2. Haec vero opinio mihi non probatur; nam primo differentia, quam constituit inter cir- cumcisionem et sacramentum legis naturae, nullo fundamento nititur; nam in superio- ribus ostendimus, circumcisionem ex vi suse institutionis non habuisse novam ahquam virtutem sanctificandi , quam sacramentum legis naturee non haberet; sed solum habuisse determinationem talis cseremonise. Et haec ratio habet etiam vim contra opinionem Palud. paulo antea impugnatam. Secundo nititur duobus falsis fundamentis : primum est, remedium legis naturae non fuisse sacra- mentum, cujus oppositum supra ostendimus. Secundum est, tunc datam fuisse parvulis gratiam ex merito Ecclesice, quod in primis ab illo non probatur, sed deducitur ex priori falso principio, scihcet quia tunc nullum fuit sacramentum. Deinde inquiro, an loquatur de merito de condigno, vel de congruo. Pri- mum affirmari non potest, quia mereri alteri primam gratiam de condigno est proprium Christi, neque gratia creata in persona creata potest habere hanc vim ex natura sua. Quod autem illam habuerit in hoc speciali casu ex ordinatione divina, ostendendum est ahqua revelatione, vel auctoritate, cum ex naturis rerum non coUigatur, sed sit supra illas. Si

, SECT. II. 169

autem dicatur fuisse mcritum de congruo, contra est primo, qaia hoc solum non siif- ficit, quia pcr se non est infalUbilis etTeclus hujus meriti; gratia autem iiT illo rcmedio legis naturse infaUibililer dabatur. Quod si quis dicat, iUi merito fuisse adjunclam pro- missionem divinam, primum oportet ut illam ostendat; deinde posita taU promissione sub conditione taUs operis habentis meritum et valorem ex sanctitate Ecclesise, vix deerit aUquid ad meritum de condigno, quantum cadere potest in personam creatara respectu aherius. Prffiterea , vel Durandus inteUigit proprie et in rigore, iUam gratiam datam esse parvuUs propter meritum Ecclesise, tan- quam proprium pra^mium respondens ope- ribus Ecclesi», ut proprise causee et veluti pretio, quo (ut ita dicam) obtinebatur a Deo iUa gratia. Et hic sensus videtur nimium falsus. Primo, quia hoc neque est necessa- rium, neque uUa ratione constat, neque est consentaneum meritis fundatis in gratia tan- tum creata, nec ordinariEe legi divinae, juxta quam nuUus meretur aUeri infaUibUiter pri- mam gratiam sine proprio motu iUius, nisi sohis Christus, cujus meritum fuit semper propria et sufficientissima causa hujus effec- tus, et ideo nuUa ratione tribui potest merito Ecclesiae.

3. Et confirmatur, quia aUas etiam nunc posset effectus baptismi tribui Ecclesiee hoc modo ; non est enim nunc minus efficax me- ritum Ecclesise, quam in lege naturse fuerit. Item, cur deficiente baptismo, non posset tunc Ecclesia mereri, ut parvulo daretur gra- tia, appUcando iUi, ut posset, fidem et meri- tum suum? Denique confirmatur, quia ut jus- tificaretur parvulus in lege naturse, non erat necessariura actuale raeritum Ecclesise; fin- gamus enim nuUum justum actu operari tunc, quando parvulus offerebatur Deo per minis- terium et actionem parentis in peccato exis- tentis; tunc enim sine dubio justificaretur parvuUis, et tamen nuUum esset actuale me- ritum in Ecclesia. Quod si dicatur, sufficere merita praeterita, permanentia in divina ac- ceptatione, contra hoc est, quia sequitur iUa merita fuisse sufficienlia ad eundem effectum gratia3 parvulo obtinendum absque iUa ac- tione seu oblatione parentis peccatoris, quia iUa actio nuUum addit meritum. Quod si tandera dicatur, iUam actionem fuisse neces- sariara, ut applicationem meriti Ecclesise, seu ut actualem impetrationem , contra hoc est, quia inquiro, an iUa actio fuerit necessaria ex

170 QU^ST. LXII

institutione Ecclesiee, vel ex institutione di- vina. Si primum clicatur, sequitur primo, po- tuisse Ecclesiam instituere, ut illa applicatio sui meriti non fieret per aliquam specialem actionem circa parvulum factam, sed vel per orationem sacerdotis, vel per sacrificium ge- nerole publicum, vel per quamcumque ac- tionem externam virtutis , ut v. gr. per eleemosynam, vel per aliquid simile, quod videtur absurdum et prteter communem sen- sum omnium. Sequitur deinde, illam actio- nem nihil aliud fuisse, quam conditionem, ad cujus prffisentiam Deus conferebat gra- tiam propter meritum Ecclesise ; quia ex sententia ipsius Durandi meritum Christi non aliter applicatur per actiones externas, quani ut per conditiones. quibus positis Deus con- fert gratiam ; ergo revera interveniebat ibi- dem modus causalitatis ex opere operato, qui esse non poterat sine promissione divina, so- lumque erit differentia in fundamento illius causalitatis , quia Durand. vult, illud esse meritum Ecclesise, cum tamen melius et ra- tionabilius dicatur fundari in merito Christi. Atque idem argumentum fieri potest, si di- catur, illam actionem externam fuisse ex institutione divina, vel multo magis, magis- que fidei consentaneum est dicere, respexisse Deum in illa institulione et promissione, ad meritum Christi, quam ad meritum Ecclesia}. Quod si sensus Durandi non fuit dicere, me- ritum Ecclesise fuisse propriam rationem et causam illius gratiee, sed fuisse conditionem secundum legem ordinariam necessariam, ut convenientiori modo applicaretur meritum Christi, talis sensus est minus improbabilis ; tamen ille non excludit causalitatem sacra- mentalem, et ex opere operato, quia ut in su- perioribus dicebam ex August., epist. 23, etiam nunc per charitatem totius Ecclesise ad communionem fidelium parvuli adjunguntur, quia, scilicet , cum baptizantur, ministerio publico et quasi in nomine totius Ecclesise offeruntur Deo, ut ipsi Ecclesite acljungantur. Ac deinde hoc ipsum non est simpliciter ne- cessarium ad hunc effectum, nam si per im- possibile nullus esset justus in Ecclesia, et parvulo apphcaretur baptismus, haberet in illo suum effectum, et idem esset in lege na- turse, si similis casus per impossibile finga- tur, ut recte notavit Paludanus dicta q. 5, art. 5, concl. 1 , ubi recte et facile dissolvit rationes Durandi. Neque enim potest cum fundamento dici magis fuisse tunc necessa- riara ad justificationem parvuli sanctitatem

, ART. VI.

actualem vel habitualem Ecclesiaj, cjuam nunc sit. Quia meritum Christi non erat tunc minus sufficiens, aut magis indigens consor- tio meriti vel sanctitatis Ecclesia^ acl obti- nendam gratiam parvulo, quam nunc sit, neque e contrario , meritum Ecclesia:; plus valebat tunc, quam nunc valet apud Deum. Atque ex his multo magis improbata relin- quitur opinio Bonaventurse, in 4, distinct. 1 , artic. 2, qusest. 1, ad 2, et Richar., artic. 5, quffist. 1 et 2, dicentium in lege natura^ non fuisse datam gratiam parvulo ex opere ope- rato, quia solum dabatur ex merito de con- gruo parentis ; contra hanc enim opinionem multo magis urgent omnia dicta contra Du- randum.

4. Tertia sententia. — Tertia igitur sen- tentia principalis est, circumcisionem, et sa- cramentum legis naturse dedisse gratiam parvulis ex opere operalo. Ita docet Scotus, in 4, dist. 'I, qufest. 6 et 7; Gabr., qucest. 4, art. 1, et quoad circumcisionem tenuit idem Alens., Durand., et Palud., supra. Et potest hsec sententia probari primo, quia sicut Scrip- tura dicit de baptismo : Nisi quis renatus fuerit, etc. , ita de circumcisione dicit : 3Iasculus, cujus prseputii caro circumcisa non fuerit; etc. Quae verba eumdem reddunt sen- sum, et idem genus promissionis continent, ut Augustinus ssepe exposuit, ut supra vidi- mus. Propter quod idem Augustinus eodem modo loquitur ubique de circumcisione, quo de baptismo. Unde 6 contra Julian., c. 3, dicit, per circumcisionem ablatum esse animx vitium et peccatum originale, et ISdeCivit. Dei, c. 16, dicit, circumcisionem, fuisse visi- hile regenerationis signum, et similia multa habet 3 contra Julian. , c. 18, et lib. 5 Hypogn., circa med., dicit, circumcisionem liberasse parvulos apeccato; et infra eamdem comparat cum baptismo. Unde, 1. 4 de Bapt., c. 24, dicit ex virtute, cjuam habuit circum- cisio, conjectare nos posse, quam virtutem habeat baptismus; et infra : Cur ( i nqu it) prae- ceptum est Abrahx, ut parvulos circumci- deret, nisi quia ipsum sacramentum per se ipsum multum valet? Quae verba sequivalent his, quibus Theologi utuntur, sacramentum habere vim ex opere operato. Prasterea , Bern., ser. 2, de Assump. vir. : In baptis- mate (inquit) sola gratia lavat hanc maculam, scilicet originalem , quam olim rasit petra circumcisionis . Atque idem videntur sentire Gregor., Beda, Ruper., dum aiunt, circumci- sionem esse institutam ad tollendura originale

DISPUTAT.

peccatum . quorum testimonia supra retuli disp. 5, sect. 1 .

5. Secundo argumcntor rationc, quia nul- lum videtur posse excogitari medium inter modum dandi gratiam ex opere operantis et ex opere operato; sed parvulis non dabatur gratia in lege naturse, et veteri, ex opere operantis, ut constat, quia in eis nuUum erat meritum vel dispositio; ergo ex opere ope- rato. Major patet, primo, quia illi duo modi sunt contradictorie oppositi, nam cum gratia semper c|ata sit ratione alicujus operis, quan- documque non datur propter opus ipsius operantis, necesse est ut detur propter opus operatum. Secundo, quia posito tali opere, nullo expectato actu ipsius parvuli, dabatur ei gratia ; ergo dabatur ratione talis operis operati. Denique in opinione Scoti, vel Du- randi videtur necessario hoc sequi, quia ad opus operatum solum requirunt, quod opus sit vel conditio, qua posita, infallibiliter de- tur gratia, vel dispositio externa liabens sem- per gratiam conjunctam ex ordinatione divina; utrumque enim ita convenit circumcisioni , sicut nostris sacramentis. Atque idem videtur sequi in quacumque opinione, quse solum tri- buit nostris sacramentis causalitatem mora- lem, et illam censet esse sufficientem ad opus operatum. Nam ostendimus, hanc causali- tatem moralem non transcendere rationem signi, vel conditionis ; ergo convenit circum- cisioni ; erat enim veluti sigillum divinum , aut quasi publicum instrQmentum continens Dei pactum vel promissionem , quod in re exhibitum , vel quasi repreesentatum Deo , eum movebat, et suo modo obligabat ad gra- tiam conferendam. Unde sumi potest nova confirmatio, quia circumcisio erat causa mo- ralis gratiee; ergo in suo genere absolute con- ferebat gratiam, quia unicuique causse potest effectus attribui; ergo dabat illam ex opere operato, quia omnis causa operatur suo modo et vi sua, et hoc est in sacramento conferre gratiam ex opere operato.

6. Quapropter Cano , dicta relect. de Sacram. in gen., part. 5, negat, solam cir- cumcisionem externam fuisse sufficientem conditionem, ut daretur gratia, sine fide mi- nistri. Sed hoc in primis falsum est, ut supra ostendimus, et deiude non evacuat difficul- tatem, quia inde solum fit, circumcisionem externam, non se sola, sed simul cum fide ministri contulisse gratiam, ex quo non fit, ipsam non dedisse gratiam ex opere operato, sed potius potest colligi contrarium, quia ex

X, SECT. II. 171

illa simul cum fide ministri componebatur juxta hanc sententiam una moralis causa in- tegra gratia; pucro collatte, sicut in nostris sacraraentis, quamvis sola materia non con- ferat gratiam sine forma, non propterea ne- gabimus conferre illani ex opere operato, quia simul cum forma componit unum sacra- mentum, quod iiabet hanc vim. Quod si Cano contendat, ilkmi effectum nullo modo esse tribuendum circumcisioni , aut sacramento externo, sed soli fidei, non loquitur conse- quenter, quia tam necessaria conditio erat sacramentum externum, sicut fides interna, et ipsi fidei interna3 non potest tribui effectus, ut causce meritoriae aut dispositivai, sed ut conditioni necessarise, aut causee morali ap- plicanti meritum Christi; unde de ipsa fide redit eadem difficultas, quse locum habet etiam in ea opinione, qute negat in lege na- turse fuisse necessarium sacramentum exter- num, sed suffecisse fidem internam ad justifi- cationem parvulorum. Nam de illa fide redibit eadem ciusestio, an contulerit gratiam ex opere operato, quandocpidem non dabat illam ex opere operantis, et alioqui, posita illa fide, infallibiliter statim dabatur gratia.

7. Quid alii respondecmt. — Quid obstet. — Quapropter alii Thomistse confugiunt ad efficientiam physicam, asserentes eam esse necessariam , ut dicatur sacramentum con- ferre gratiam ex opere operato , quia nisi sacramentum physice efficiat, ipsum non conferet graliam, licet Deus conferat ad prse- sentiam ejus; ergo neque ex opere operantis, neque ex opere operato illam dabit. Et qui- dem ratio D. Thomaj hic, in solut. ad 3, et infra, qusest. 70, art. 4, c{ua probat, circum- cisionem non dedisse gratiam ex opere ope- rato, solum probat, non fuisse instrumentum physicum , quia non potuit in hoc genere causalitatis conjungi Christo, antequam in- carnaretur, quia causa efficiens supponit ejus existentiam. Sed contra hanc responsiouem obstat primo, cjuia opinio illa de causalitate physica est valde incerta , et ad hominum sanctificationem non multum referens, dum- modo illis detur gratia ad prcesenliam sacra- mentorum. Unde non videtur credibile, ex ea penclere doctrinam de inefficacia sacramen- torum veteris legis ad dandam gratiam ; nec solum ea de causa dicta esse egena et infirma, c[uod illam physice non darent. Praeterea, cjuia ut sacramentum dicatur conferre aliquid ex opere operato, sufficit causalitas moralis, ut patet de remissione totius poense in bap-

172 QU^ST. LXII

tismo, et de aliis effectibus sacramentalibus supra tractatis. Sacrificium etiam habet ef- fectum ex opere operato, quamvis non ha- beat causalitatem physicam, ut suo loco vi- debimus; ergo idem esse potuit de circum- cisione, et sacramento legis naturse.

8. Quarta sententia. — Quarta sententia est, illa sacramenta non dedisse gratiam ex opere operato. Hsec est opinio D. Thomse hic, ad 3, et dicta qusest. 70, art. 4, et in 4, dist. 'I, qusest. 2, art. 4 et 6, licet illic obscu- rius loquatur. Eamdem opinionem defendit late Soto, in 4, dist. 2, queest. 1, art. 4; Ledesm. hic, Cano, et Bellar. locis supra ci- tatis. Quse sententia potissimum fundari solet in generali doctrina de efficacia legis anliquse ad dandam gratiam, c{uam sect. seq. confir- mabimus. Sed preecipue adduci solet contra Scotum decretum Eugenii IV, in Concil. Florent. dicentis , sacramenta novas legis multum a sacramentis antiquse. legis diff"erre, quia nostra continent gratiam, eamque digne suscipienlibus conferunt, illa vero non cau- sabant gratiam, sed eam solum per passio- nem Chrisli dandam figurabant. Ad quam definitionem Scotus et alii respondent sub illa non comprehendi circumcisionem , quia heec non fuit sacramentum antiquce legis, sed ante legem ; non enim ex Moyse fuit, sed ex Patri- bus, ut dicitur Joan. 7. Sed ha3c responsio nullo modo probanda videtur. Primo, quia Pontifex ibi loquutus est eo sensu, quo Sancti Patres communiter loquuntur de sacramentis veteris legis; quandocumque autem Scrip- tura, vel Sancti generatim loquuntur de illis sacramentis, comprehendunt circumcisionem, quia erat professio illius legis, et veluti janua ad alia sacramenta, et quamvis paulo ante legem fuerit instituta , fuit tamen queeclam ilhus inchoatio, et quasi pra^paratio ad illam, unde cum illa duravit, et cum illa etiam ces- savit. Quare quod ait Paulus ad Hebr. 7 : Reprobatio fit prxcedentis mandati, non mi- Dus de circumcisione, quam de coeteris man- datis intelligitur; ergo ratio etiam quam subdit, scilicet : Propter infirmitatem ejus et inutilitatem, nihil enim ad perfectum adduxit lex, etiara circumcisionem comprehendit ; ergo quandocumqae sacramenta dicuntur in- firma et inutilia, sub eis intelligitur circum- cisio ; nam de illa etiam verum est, quod ad Hebr. 10, dicit Paulus : Umbram habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem re- rum, nunquatn accedentes perfectos facere potest. Quin potius Paulus in ep. ad Rom. et

ART. VI.

ad Gal., in quibus de inefficacia veteris legis ad justificandum et de cessatione legalium potissime disputat, prfficipue sermonem habet de circumcisione. Imo quodammodo ad eam, totam disputationem revocat, quoniam illa erat veluti fundamentum totius legis, unde de illa concludit ad Gal. 5 : State et nolite iterum jugo servitutis contineri, quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil prode- rit. Sub jugo ergo servitutis circumcisionem comprehendit. Atque idem est de caeleris locutionibus similibus. Cum ergo Eugenius nihil aliud in illo Decreto tradat, quam quod ex doctrina Pauli colligitur, consequens est, ipsum in generali illa doctrina circumci- sionem comprehendere. Et confirmatur, quia alias nec sufficientem doctrinam, nec satis universalem diflferentiam sacramentorum tra- didisset , sicut , c[uando Concil. Trident. , sess. 7, can. 2, definit in hs&c verba : Si quis dixerit, ea ipsa novae legis sacramenta a sa- cramentis antiquae legisnon differre, nisi quia cseremo7iix sunt aliee, et alii ritus externi, anathema sit, sub hac definitione sine dubio comprehendit circumcisionem, quia intendit universalem ac sufficientem doctrinam tra- dere ; coraprehenditur ergo circumcisio sub sacramenlis antiquse legis.

9. Propria differentise causa, inter nostra sacramenta et antiqua. — Alii ergo respon- clent, esse differentiam inler baptismura et circuracisionem, c[uod baptismus dat gratiam, et aperit januam regni ccelorum ; circum- cisio vero, licet gratiam daret, non tamen sufficientem ad introducendum in regnum coelorum. Sed hsec differentia, licet in vero sensu vera sit, eara enim tradit Innoc, in c. Majores, de Baptismo, et significata creditur Luca) 3, ciuando, baptizato Christo. apertum est coelum, ut indicaretur, nobis esse per baptismum aperiendum ; nihilominus parum refert ad rem prsesentem explicandam, aut verificandam doctrinam Concilii Florentini. Prirao quidera, quia illa differentia non tam oritur ex causalitate sacraraentorura, aut ex gratia ab eis collata, quam ex extrinseca causa, quia in uno tempore nondura erat sa- tisfactum pro reatu totius humanse naturse; in alio vero jam est satisfactio oblata. Unde baptismus solum dicitur aperire januam regni, quia applicat fructum passionis Christi jam exhibitse, per quara passionem aperta est janua regni ; per circumcisionem vero appli- cabatur fructus ejusdem passionis non exhi- bitse , sed exhibendse ; est ergo illa diflferentia

DISPUTAT. X

in tempore, et iii extrinseca causa principali, non vero in proprio effeclu gratise, et moclo conferendi illum; cujus signum est, quia etiam baptismus Ciiristi, prout institutus et applicatus fuit ante passionem ejus, non ape- riebat januam regni, et e contrario, circum- cisio, vel sacramentum legis naturiie, eo tem- pore, quo potuit esse utile post passionem Christi, etiam aperiebat januam regni ; hsec ergo differentia non satis est ad exphcandam et verificandam Eugenii doctrinam , si re vera circumcisio fuit propria causa graticB. Sicut etiam vera est differentia inter baptis- mum et circumcisionem, quod per baptismum copiosior gratia datur, quam per circuraci- sionem, ut omnes Sancti et theologi docent, propter perfectionem legis gratia?. Tertia item differentia vera est , quod baptismus remittit omnem culpam et poenam ; in cir- cumcisione vero non remittebatur tota poena, ut D. Tliomas supra docet, quia non erat regeneratio, sicut baptismus. Tamen hse dif- ferentise non sufficiunt ad doctrinam Concilii explicandam, quia in eo non dicitur, sacra- menta vetera minorem gratiam contulisse, sed omnino nullam ; cui contrarium est, di- cere, contulisse minorem gratiam, quia minor gratia, aliqua gratia est.

10. Qui possit explicari Eugenii locus. — Potest vero aliter hic locus explicari ex doc- trina supra tradita, dispulatione quinta, ni- mirum, circumcisionem posse dupliciter con- siderari. Primo, ut sacramentum legis veteris, et hoc modo simpUciter verum esse, non magis habuisse virtutem ad conferendam gratiam, quam aUa vetera sacramenta. Secundo, ut habebat convenientiam cum sacramento legis naturse, et idem munus ac officium obtinebat simul cum propria institutione ; et hoc modo habuisse eamdem virtutem conferendi gra- tiam, quam habuit sacramentum legis naturce, atque hoc sensu expUcata prior responsio Scoti non videtur improbabiUs. Nam Conci- Uum non negat virtutem conferendi gratiam omnibus sacramentis, quse fuerunt ante in- carnationem Christi, sed solum sacramentis veteris legis; ergo hsec definitio non obstat, quominus sacramentum legis naturse hanc virtutem habuerit, et consequenter etiam cir- cumcisio, ut eam rationem participavit. Et potest hsec interpretatio suaderi, quia ex iUa generaU doctrina ConciUi, quam ex Paulo supra deduximus, non solum coUigitur, sacra- menta vetera non dedisse graliam, sed etiam in eis datam uon fuisse, ut sequenti sectione

, SECT. II. 173

ostendemus; ergo necesse est aUquo modo excipi circuuicisioncm ab iUa generaU doctri- na; diximus enim supra, in ea datam fuisse gratiam ; ergo saUcm cxcipienda esl quatenus habebat vim sacramcnti legis natura;; ergo etiam si dicamus sui) hac ratione dedisse gratiam ex opere operato, non erit contra definitionem ConciUi.

1 1 . Quare non sit admittenda hxc explica- tio. — Sed Iisec etiam evasio, quamvis appa- rentior sit, non videtur probanda. Primo, quia licet Concilium loquatur de sacramentis veteris legis, tamen sub illis a fortiori com- prehendisse videtur sacramenta legis naturse. Primo quidem, quia in ea differentia intendit docere propriam excellentiam sacramento- rum novse legis supra omnia antiqua sacra- menta ; ergo non tantum illa prtefert sacra- mentis veteribus, sed multo magis antiquio- ribus sacramentis. Secundo, quia ex parte ipsarum legam, scUicet veteris et naturee, hoc ipsum a fortiori colligitur, quia status legis naturse secundum id, quod erat propriura ejus, iraperfectior fuit, quam status legis scriptse, quia Deus paulatim processit perdu- cendo horaines ab iraperfecto ad perfectum ; ergo si sacramenta vetera non habebant vim justificandi, raulto raagis nec sacraraenta legis naturaj. Alioqui posset quis dicere fuisse in lege naturse multa sacramenta justificantia; quod sane esset contra sanam doctrinara. Unde quod Paulus ubique negat legera justi- ficasse, quia si ex lege esset justitia, gratis Christus raortuus esset, non solura habet verura in lege scripta, sed etiam in lege na- turse, quia etiam gratis Christus mortuus esset, si lex illa vi sua posset justificare ; et ideo, si in utraque illarum legum aliqua gra- tia data fuit, seraper fuit data intuitu Christi venturi, et ex fide et promissione ejus, ut Paulus dicit; ergo sicut in hoc est eadem ratio utriusque legis, ita et in inefficacia sa- cramentorura earuradera legura ad justifican- dura. Unde arguraentor tertio ex radice hujus differentise : ideo enira sacraraenta veteris legis, et circuracisio, quatenus fuit unum ex illis, non potuerunt conferre gratiam ex opere operato, quia nondum erat pretium nostrae redemptionis exhibitum, a quo orania sacra- menta habent virtulem; sed hsec ratio pari modo habet locum in sacramentis legis natu- rae. Ergo.

12. Quare nostra sacramenta dicantur gra- tiam continere, antiqua vero non item. — Quo- circa, quamvis suppositis his, quse in supe-

174 QUiEST. LXII

rioribus dicta sunt, queestio hfec videatur ad modum loquendi pertinere, nihilominus hic modus loquendi magis probandus est, ut nonsimpliciter asseramus circumcisionem vel sacramentum legis naturse contulisse gratiam ex opere operato, sed interdum in eis datam esse prseter opus operantis, solum ob specia- lem necessitatem, cui divina providentia non statuit aliter subvenire, quse necessitas in parvulis tantum accidebat. Probatur primo, quia hic modus loquendi est magis consenta- neus modo loquendi Pauli ; nunquam enim dixit, circumcisionem mundasse animam, sicut de baptismo ssepe loquitur; cui etiam consentaneee sunt alise locutiones Pauli supra citatee. Secundo hic modus loquendi in rigore physico est magis proprius, quia illa sacra- menta non fuerunt causae physicse gratiee, ut dictum est; loquendo item de causalitate mo- rali, habet majorem proprietatem, quod ita exphco. Nunc enim baptismus, verbi gratia, recte dicitur moraliter continere gratiam Ghristi, quia jam Christus illam promeruit et pretium illius persolvit, atque eam in tali sacramento moraliter reliquit. At vero de sacramento legis naturas vel circumcisione, non potest proprie dici gratia fuisse in eis moraliter contenta, quia nondum erat pre- tium illius gratise solutum; unde cum illa sa- cramenta tantum essent signa Christi et meriti futuri, ex se non habebant unde gratiam moraHter continerent; ergo nec possant pro- prie dici , moraliter dedisse gratiam ex opere operato, quia continere gratiam prius est, quam dare illam ; et ideo Concilia, quando definiunt, nostra sacramenta conferre gra- tiam, addunt, illam continere. Paulus vero e contra, quando loquitur de justitia, quas dabatur in lege, dicit, non fuisse ex lege, quia non continebatur in illa, sed ex promissione, quia respiciebat Christam venturum. Potest hsec ratio alio exemplo declarari : nam si constituamus hominem, qui ad obtinendam mercedem offerat testimonia earum rerum vel actionum, quas jam operatus est; alium vero, qui ostendat scripturam continentem promissionem futurorum laborum ; merito di- cemus prius instrumentum continere jam ipsum pretium, et moraliter esse efficax ad dandum illud, posterius vero esse de se inef- ficax, quamvis interdum ex aliqua speciali concessione possit pretium obtineri seu anti- cipari ; ergo ad eumdem modum philosophan- dum est de circumcisione et de baptismo. Et in hoc sensu recte accommodatur ratio D.

, ART. VI.

Thomse etiam ad causas morales, quia meri- tum Christi, antequam esset, solum poterat movere ut preevisum et quasi per modum in- tentionis; sacramentum autem causat secun- dum virtutem, quam in re habet. Terlio a posteriori hoc colligimus ex eo quod supra diximus, non omnibus, quibus appb"cab;itur circumcisio, semper fuisse ahquam gratiam datam ultra eorum merita, quod etiam nobis- cum Scotus admittit. Hinc autem recte colli- gimus, quando in ea dabatur gratia, non fuisse datam simpliciter ex opere operato ipsius circumcisionis ; nam si hoc modo daret illam, utique omnibus daret, qui non ponerent obicem; nam hsec est ratio sacramenti ex opere operato gratiam conferentis; non ergo erat ipsum sacramentani operativum taUs efFectus, sedsolum in parvulis, propter neces- sitatem eorum, Deus illum effectum confere- bat, non tam ex virtute sacramenti,' quam supplendo inefficaciam ejus. Atque hoc sensu explicari potest, ne apertum errorem conti- neat,quod dixitCano, dictarelect. deSacram., p. 5, in circumcisione datam esse gratiam parvulo ex sola misericordia et pacto Dei, in baptismo vero ex jastitia et merito Christi; videri enim potest hoc esse falsum, quia si consideretar opus externum ipsius sacra- menti, in utroque necessaria est promissio et pactum Dei, ut in eo detur gratia ex certa lege; si autem effectus gratise consideretur in ordine ad recipientem, utrique datur ex misericordia divina; si vero in ordine ad Christum vel meritum ejus, in utroque data est gratia ex justitia; nulla ergo videtur esse illa differentia. At vero juxta dicta potest aliquo modo exponi; nam in baptismo et in quolibet sacramento novee legis, intercessit absoluta institutio Christi fundata in rigoroso merito jam exhibito, ratione cujus voluit per hsec sacramenta gratiam dare omnibus non ponentibus obicem ; et ideo dicitur hic effec- tus esse proprie ex justitia; at vero in sacra- mento legis naturse vel circumcisione , non- dam erat exhibitum Christi meritum, neque erat specialiter appHcatum, ut in ilUs sacra- mentis daretur gratia, sed Deus ex sua mise- ricordia hanc dari voluit parvuUs sine suffi- cienti dispositione ex parte eorum, propter specialem eorum necessitatem; et ideo licet iUa gratia data fuerit propter meritum Christi preevisum, atque ita ex justitia, tamen quia proprie et speciaUter data fuit ad subvenien- dum necessitati parvulorum et ante meritum Christi exhibitum, ideo dicitur fuisse speciaU-

DISPUTAT.

ter ex misericordia, et prffiter id quod gene- raliter debitum erat imperfcctioni illorum temporum ac legum .

13. Ad argumenta tertix sententise respon- cletur. — Ad fundamenta Scoti facilis est ex dictis responsio; nam Patres ibi citati solum intendunt, quod prtecedenti sectione dictum est, illud sacramentum fuisse remedium, in quo peccatum originale remittebatur, ut la- tius explicuit Augustinus, lib. 2 de Peccato orig., cap. 30 et seq. Ad rationem vero res- pondetur, modum obtinendi gratiam ex opere operantis, et ex opere operato, proprie et in rigore loquendo, non esse imniediate oppo- sita ; alius enim modus esse potest ex speciali privilegio,,^ ut infra dicemus agentes de mar- tyrio ; et ita in praesenti dici potest gratia data parvulis in his sacramentis speciali Dei pro- videntia ac promissione ob necessitatem par- vulorum; qui modus, si dicatur esse ex opere operato vel ad modum operis operati, solum propter illam negationem, scilicet, quia non fuit ex proprio merito vel dispositione ope- rantis, non multum refert, dummodo effectus non tribuatur propriae virtuti et causalitati ipsius sacramenti.

SECTIO III.

Utrum in aliis sacramentis veteris legis data fuerit gratia.

i . Prima sententia omnino negans. — Non movetur heec qusestio de sacramentis legis naturee, quia eo tempore non arbitramur fuisse alia prseter illud, quod fuit in reme- dium originalis peccati; quod si forte aliqua alia fuerunt, idem judicandum de illis erit, quod de sacramentis legis veteris. Duce igitur possunt esse de hac qusestione extremse sen- tentiee. Prima est, in usu sacramentorum veteris legis nullam fuisse datam gratiam, etiam ex merito operantium, quanquam justi essent, et in charitate et ex charitate illa sus- ciperent. Quse opinio tribuitur Magistro Sen- tent., in 4, dist. 1, in cujus sententiee confir- mationem afferri possunt omnia testimonia Scripturarum , in quibus sacramenta illius legis dicuntur egena, infirma, inutiiia et tan- quam stercora ; quse non possent de illis recte dici, si saltem meritorieposset, per illa, gratia obtineri; et prcecipue videtur favere Paulus, qui ad Rom. 2, 3 et 4, negat, ex operibus legis fuisse homines justificatos. Et confirmari potest hsec opinio ratione, quia meritum de

X, SECT. III. 175

condigno non est sine promissione ; sed usui illorum sacramentorum non erat facta gratise promissio, sed solum rctributio aliqua tempo- ralis, et ideo ab Hebr. 8, probat Paulus, novum testamentum esse perfectius veteri, quia m,eliorihus repromissionibus sancitim est. Ergo in usu talium sacramentorum non erat meritum de condigno.

2. Secunda sententia ex opposito affirmans. — Secunda sententia extreme contraria est, in sacramentis antiquis datam fuisse gratiam, non solum ex merito operantis, sed etiam prffiter illud. Ita sentit Hugo Victor., lib. 1, de Sacram., part. 9, c. 1, et part. M, c. 5, et part. 12,0. 4 et 12; et in Sum. sentent., tit. 4, c. 1, quibus locis etiam de sacramentis legis naturaeloquitur, non tamen expresse declarat in eis datam fuisse gratiam ultra meritum operantis, sed solum dicit, illa sacramenta fuisse sanctificantia et adjuvantia ad obser- vanda prgecepta. Idem sentit Alens., 4 part., q. 6, membr. 3, art. 2, ubi dicit, illa sacra- menta non esse tantum instituta ad significan- dum; apertius Bonav., in 4, dist. 1 , art. 1 , q. 5, ubi dicit, illa sacramenta dedisse gratiatn ex opere operato; addit tamen, hoc habuisse illa sacramenta tantum per accidens, ratione fidei , non autem per se, quia non habebant (inquit) hanc virtutem ex pactione seu promis- sione Dei, sicut habent sacratnenta novce legis. Sed vel ipse gequivoce loquitur de opere ope- rato, vel repugnantia involvit in eis quse dicit, c[uia impossibile est in aliquo opere externo dari semper aliquam gratiam praeter meritum operantis, nisi intercedat pactio vel promissio divina; unde enim potest hujus- modi effectus oriri, nisi ex voluntate Dei? Hanc eamdem sententiam partim limitat, par- tim clarius explicat Durand., in 4, dist. 1 , q. 5; distinguit enim duplicia sacramenta veteris legis, quaedam impropria, ut erant sacrificia qusedam et oblationes, quse, licet essent meri- torise ex opere operantis, tamen in eis non conferebatur specialis gratia, quia non susci- piebantur ut sacramenta. Alia vero erant sacramenta proprie, quse per sacerdotes ap- plicabantur fidelibus, et hsec (inquit) qusedam ordinabantur ad effectum , ad quem non erat gratia necessaria, ut erant illa, quse solum ordinabantur ad legales expiationes, et de his etiam negat, contulisse aliquam gratiam, quia nec ratione effectus, nec ratione significatio- nis, illam postulabant. Alia vero (inquit) erant sacramenta ordinata ad actus, qui sine gratia non possunt convenienter exerceri, ut conse-

176 QU^ST. LXII

cratio seu ordinatio Pontificis et sacerdotis; et de his dicit contulisse gratiam ex opere operato, et non adhibet aliam probationem , nisi quia Deus non deficit in necessariis. Alii etiam dixerunt, matrimonium dedisse gra- tiam ex opere operato etiam in lege naturffi, ut indicat Paludanus, in 4, dist. \ , qusest. 5, num. 52; dicit enim fuisse sacramentum, et eequiparat iUud cum sacramento ordinalo ad remissionem peccati ; et ibidem ait, in illo statu fuisse etiam sacramentum poenitentise contra actuale peccatum, de quo eodem modo loqui- tur, quo de remedio originalis peccati. Gu- lielm. etiam de Rubion., in i, dist. 14, dixit in lege veteri fuisse sacramentum poeniten- tise, remittens peccata actualia ex opere ope- rato. Cui opinioni in primis favere videntur loca Scripturse, in quibus promittitur remissio peccatorum hominibus utentibus illis sacra- mentis, ut Levit. 4 et 5, Deuter. 6, et simili- ter per consecrationem dicebatur sacerdos sanctificari, Exod. 28 et 29, Levit. 8. Unde Augustinus, qucest. 84 in Levit. , exponens illa verba Levit. 20 : Ego Dominus, qui sanc- tifico vos, ait : Quomodo Moyses sanctificat et Dominus? Moyses visihilihus sacramentis per ministerium, suum, Dominus invisihili gratia per Spiritum Sanctum, uhi est totus fructus visihilium sacramentorum; nam, sine ista sanc- tificatione invisihilis gratix, visihilia sacra- menta quid prosunt? Aique de eisdem sacra- mentis loquens, qua^st. 25 in Num., inquit : Si per se ipsa attendantur,nullo pacto possunt mederi; si alise res ipsx, quarum hsec sacra- menta sunt, inquirantur, in eis inveniri pote- rit purgatio peccatorum. QuaiproYiier lib. 19 contra Faustum, cap. 13, comparans nostra sacramenta cum illis, solum dicit, nostra esse virtule majora et utilitate meliora; sentit ergo, in eis fuisse aliquam virtutem, licet minorem. Et idem videtur etiam sensisse Athanasius, orat. in illud : Omnia mihi tra- dita sunt a Patre meo, post medium, dum ait , tunc sanctificationem fuisse factam visi- hilihus figuris et sacramentis , ex parte utpote ad umhram. Ex parte, inquit, id est imperfecte ; conferebant enim illa sacramenta aliquam gratiam, sed minorem, quam nostra. Denique huic sententise favet Hieron. expo- nens PauL ad Galat. 4, vocantera illa sacra- menta egena et infirma, quod intelligendum esse dicit de illis sacramentis, prout jara cessarunt post Christi mortem : Respondebi- mus (inquit) infirma his esse et egena elemen- ta, qui ad ea post Evangelii gratiam rever-

, ART. VI.

tuntur, in tantum enim nihil prosunt cultori- hus suis, ut ne hoc quidem exhibere valeant , quod antea prxstiterant ; sentit ergo, antea non fuisse egena et infirma, sed habuisse vir- tutem ad conferendam aliquara gratiara. Ratio pro hac sententia solura est divina voluntas vel institutio, qua? ex dictis testimoniis colli- gitur. Congruentia vero esse potest, quia, quod Deus hoc beneficium contulerit illi popu- lo, nihil derogat iegi gratiee, quia totum illud proficiscebatur ex meritis Christi venturi in lege gratiae, et semper reservata erant majora beneficia et gratiae privilegia pro hoc tempo- re; alioqui vero expediebat, populum illum etiam specialiter juvari ad portandum grave onus illius legis, et ad digne tractandas res divinas ; et cum ex illis esset Christus nasci- turus, etiam oportebat propter ipsum specia- liter sanctificari.

3. Quid in hac re dicendum. — Pauli locus examinatur. — Dico primo, in illis sacramen- tis veteris legis nullara fuisse datam gratiam ex opere operato. Ita D. Thomas hic, et in 4, dist. 1, qusest. 1, art. 5, ubi communiter Theologi, Richard., Scotus, GabrieL, Solo, et Magistri sententia facile potest in hunc mo- dum exponi. Probatur autem primo ex non- nuUis Scripturse locis. Primum est illud supra tactum ad Galat. 4 : Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa? Quera locura tractans Augustinus in expositione iUius Epistolse, non de sacraraentis Judaicis, sed de idohs Gentiura, illura intelhgit, et ea dicit vocari infirraa et egena eleraenta; aut certe ipsamet siraplicia corpora elementaria, ex quibus mundus componitur, ac solera, et hinam, et corpora coelestia, quae solebant Gentiles ut Deos adorare; scribit enim Paulus ad Galatas qui Gentiles fuerunt, quibus in- quit : Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, serviehatis; cum ergo subdit : Quomodo convertimini iterum ad in- firma et egena elementa, quihus denuo servire vultis? per egena elementa inteUigit falsos Deos, quibus prius serviebant. A qua exposi- tione non multum discrepat Ambros. ibi; nam licet per eleraenta, soiem et lunam intel- ligat, tamen servire iUis, dicit esse, illis abuti ad superstitiosas temporum observationes , quas Gentiles colebant. Sed heec expositio difficuUatera habet, quia Galatse non volebant iterum ad idololatriam reverti, sed legera Moysis araplecti; ergo non convertebantur ad infirraa et egena elementa, id est, idola; ergo oportet inteUigere cseremonias Mosaicas,

DISPUTAT. X quas in principio capilis vocavcrat elementa mundi hujus, in illis verbis : Cim essemus parvuli, sub elementis mundi hujus eramus servientes; vocat enim elementa cffiremonias illas, vel quia fuerunt initia quaedam divini cultus et religionis ac expressioris fidei ; vel certe, quia omnes illaj consistebant in quibus- dam rebus externis, ut in lavacris, etc. Quan- quam ergo Galataj prius fuissent idololatra?, non dicit eos iterum voluisse converti ad egena elementa, id est, ad idola, sed ad quas- dam res, quibus hoc erat commune cum idolis, quod erant res egense et infirmse. Huic vero argumento tacite respondet Adamus de- fendens Augustini expositionem , per egena elementa , intelligi solem et lunam , ad quee volebant converti Galatse, non ut servirent illis ut diis, sicut olim fecerant, sed ut per eorum cursam observarent Sabbatha, Neome- nias et alias solemnitates legis, quse secun- dum elementorum volumina, id est, astrorum revelationes sumuntur et administrantur. Sed hsec interpretatio nimis coacta mihi videtur ; quanquam enim demus, solem et lunam vo- cari infirma elementa, quod satis voluntarium est, tamen, quod observare cursus horum astrorum ad festa legis celebranda, sit servire his elementis, valde violentum est. Paulus autem de his loquens elementis dicit : Quibus denuo servire vultis. Magis ergo probanda videtur expositio, quee per egena elementa sacramenta vetera intelUgit, quam sequitur Tertullianus, lib. 5 contra Marcion., cap. 4, et aUi Patres statim citandi. At vero aha ra- tione enervari potest hoc testimonium, si in- teUigatur Paulum loqui de iUis sacramentis non prout fuere prsecepta ante Christi adven- tum, sed prout mortua, atque mortifera post Christi passionem. Ita Hieronymus ibi inter- pretatur, et insinuat Chrysostomus ibidem, et clarius Theophyl. dicens, vocare Paulum in- firma et egena elementa, cuUum eorum idolo- latriee comparans, quia genus idololatrice est iUas cseremonias seu sacramenta , postquam aboUta sunt, simul cum EvangeUo introdu- cere. Quse expositio, quoad hunc locum atti- net, est satis probabUis, quam etiam sequitur D.Thomas ibi, etAnseUiius, quamvis Utteram et contextum PauUaUter exponat, quod nunc examinare non oportet; qui tamen etiam insi- nuat, eadem sacramenta potuisse antea dici infirma et egena, quia per se non valebant cuUores juvare, sed gratise auxiUo egebant, _ quod etiam insinuant Chrysost., Theophyl. et D. Thom.; non dicerentur autem infirma et

XX.

, SECT. III. 177

egena, si in eis gratia daretur, sicut non erat infirmum et egenum remedium legis naturae, in quo originale peccatum delebatur. Hoc au- tem testimonium confirmari potest ex eadem epist. ad Galat., cap. 2 et 3, ubi Paulus pro- bat, iUam legem non potuisse justificare, quod etiam ssepe docet in epist. ad Rom. Si autem in iUis sacramentis data fuisset gratia, muUum valuisset lex iUa ad justitiam compa- randam. Sed neque hoc argumentum vide- tur convincens; Paulus enim intendit ever- tere Juda?orum errorem, qui putant, sua sacramenta et ceeremonias fuisse per se suffi- cientia ad justitiam et salutem sine Christo et fide ejus, ut late exponit Augustinus, epist. 19 ad Hieron. ; ergo solum hoc sensu potest ex iUis locis coUigi, non fuisse in iUis sacra- mentis datam justitiam, sciUcet, sine fide Christi, et hoc solum concludit iUa ratio, qua Paukis utitur : Quia alias Christus gratis mortuus est; at vero quod in OUs sacramentis data fuerit gratia in fide Christi, sicut in cir- cumcisione, nec favet Judseorum errori, nec videtur esse contra hanc PauU doctrinam, neque inde inferri potest, gratis Christum esse mortuum, ut per se constat. Neque etiam sequitur, iUa sacramenta debuisse semper durare, sed potius sequitur, cessasse adve- niente Christo, quem prfefigurabant, et ad quem homines disponebant.

4. Confirmatur aliis testimoniis. — Sed quanquam hcec vera sint, nam propter has expositiones horum testimoniorum , et aUo- rum simiUum, contraria senteutia non est hffiresis nota afficienda, nihilominus in hujus- modi locis semper Paulus favet huic senten- tiae, extenuans etfquasi in nihilum redigens virtutem iUorum sacramentorum , et docens iUam legem prseceptis onerasse homines, non tamen juvisse, et ideo ad Rom. 3, dicit, per legefn tantum datam esse cognitionem pec- cati, et cap. 4, legem non justitiam, sed iram operatam fuisse, et ad Galat. 3 : Quid ergo lex? propter transgressionem posita est. Quae loca tractans Augustinus, toto Ubro de Spirit. et Utter., et Ub. \ de Pecc. mer. et remiss., cap. 11, et Ub. 2 de Pecc. origin., cap. 25, et Ub. 1 contra duas Epist. Pelag., cap. 8, et Ub. 3, cap. 4, docet, hanc fuisse divinoe providentise rationem, ut prius homines prse- ceptis oneraret, et sacramentis, quee per se gratiam non conferrent, ut homines suam infirmitatem agnoscerent, et gratioribus ani- mis auctorem justitise, et legem gratise am- plecterentur ; et hac de causa dicit, interdum

178 QU^ST. LXII

vocari a Paulo legem illam^ legem mortis, aut ministrationem mortis, aut litteram occi- dentem, ad Rom. 7^ 2 Gor. 3, et apud Eze- chiel. , cap. 20 , vocari illa prsecepta non bona, unde dicta epist. 19 ad Hieron. : Cur (inquit) non dicam prsecepta illa veterum, sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines justificantur, umbj^se enim sunt prx- nunciantes gratiam, qua justificamur, nec tamen mala, quia divinitus prxcepta sunt, temporibus personisque congruentia? cum me adjuvet etiam prophetica sententia, qua dicit Deus, dedisse se illi populo prsecepta non bona, forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est, non talia, ut illis homines boni fiant, aut sine illis boni non fiant; ad verificandas autem has locutiones necesse est, ut in illis cseremoniis gratia non daretur. Nam quacumque ratione comparare- tur gratia per modum operis operati, per illa sacramenta, seu in illis, multum juvarentur homines ad illius legis observationem, et pec- cata vitanda ; et fortasse hanc ob causam Joan. , les a gratia condistinguitur. dum dicitur : Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est. Confir- matur tandem hsec veritas ex Paul. , ad Hebr. 7, dicente : Reprobatio quidem fit prse- cedentis mandati propter infirmitatem ejus et inutilitatem. Et prius vocaverat legem illam, legem mandati carnalis , significans ex se non habuisse spiritualem fructum ; quod ex- plicavit postea illis verbis : Propter infirmi- tatem ejus, et inutilitatem. Quse verba non possunt explicari, sicut alia similia adducta ex epist. ad Galat., de tempore legis gratise, in quo lex vetus est reprobata, quia non dicit Paulus eam esse inutilem et infirmam , quia reprobata est, sed potius e contrario , esse reprobatam, quia erat inutilis et infirma; erat ergo hujusmodi prius etiam, quam abro- garetur; explicat autem hanc infirmitatem et inutilitatem sequentibus verbis : Nihil enim ad perfectum adduxit lex; introductio vero melioris spei, per quam approximamus ad Deum; et cap. 9, magis explicans hanc imper- fectionem, dicit de veteri testamento : Habuit quidem et prius justificationes culturae, id est, pertinentes ad cultum externum, et sanctum sseculare, seu mundanum, ut textus Graecus habet, quod verbum , cum obscurum sit, varias habet interpretationes. Theod. et Ambr. intelhgunt templum ipsum dictum esse, sanctum mundanum, eo quod totius mundi figuram haberet. Ghryst. et alii Grseci

, ART. VI.

intelligunt, idem templum dictum esse mun- danum, quoad exteriorem partem ejus, quia omnibus hominibus, etiam specularibus, ad illud patebat aditus. Anselm. vero existimat dictum esse mundanum, quia tota ejus ma- jestas erat externa, et quodammodo ex his rebus consurgens, quse mundus in a3stima- tione habet, ut sunt aurum, argentum, lapi- des pretiosi, et similia. Nec multum ab hac expositione discrepat D. Thomas qui dicit, vocari mundanum, quia solum erat corporale et externum, et in eo divina virtus gratiam non operabatur. Quce expositio ad rem prae- sentem confirmandam conducit, sicut et illa, quam Cajetanus addit, vocari mundanum, quia solum exigebat externam munditiam, qua? erat secundum judicium hominum; et eodem modo dicere possumus, vocari raun- danum, quia in eo per se non dabatur justitia interior in oculis Dei, sed exterior in oculis mundi hujus; unde subdit Paul. inferius : Juxta quam tnunera et hostix offeruntur, quse non possunt juxta conscientiamperfectum facere servientem, solummodo in cibis et in potibus, et in variis baptismatibus , etjustitiis carnis, usquead tempus correctionis impositis; et infra : Sanguis (inquit) hircorum et tauro- rum, et cinis vitulse aspersus inquinatos sanc- tificat, ad emundationem carnis. Sentit igitur Paulus in omnibus illis sacrificiis et cseremo- niis, secundum se consideratis, non fuisse datam gratiam, nec spiritualem fructum, sed solum fuisse umbram futurorum bonorum, ut dicit cap. \0.

5. Secundo probatur ex Patrum testimoniis. — Secundo principaliter probatur hsec veritas ex communi Patrum sententia. Ghrysostomus Homil. 7 in ad Rom. dicit, Paulum tria ostendere in illa Epistola, primum, sine lege posse esse justitiam. Secundum, quod ad nos spectat, per legem non potuisse comparari. Tertium, legem fidei non repugnare. Idem, Homil, 14 ad Hebraeos, dicit, sacerdotium, vetus non potuisse prodesse, nec Ixtificare. Similia habet Hom. 13 in Joan.; et Basilius, lib. de Spiritu Sancto, c. 14; Orig., lib. 2 contra Gelsum; Irenaeus, 1. 4, c. 28, 32 et 34; Theodoretus, bb. 7 ad Grcecinium ; Ambro- sius, de Sacram., c. 4 et 6, et lib. de His qui initiantur, c. 8 et 9. Gyprianus, serm. de cir- cumc. circa finem, dicens, in illis sacramentis tantum fuisse umbram futurorum; apertius Augustinus, enar. in Psalm. 7^, in initio, diff"erentiam constituens inter sacramenta vetera et nova, quod hsec dant salutem, illa

DISPUTAT.

tantum promittebant Salvatorem; et tract. 41 in Joan.j circa medium : In veteribus (inquit) sacnficiis non erat expiatio peccatorum, sed tantum umhra fut\irorum ; etEusebius Emis., Hom. de Transfigur., in sabbat. post 1 Do- min. Quadrages., distinguens tria taberna- cula,Synagog8e, Ecclesice, et Gloriae: Primum (inquit) in umhra fuit et figura. Secundum in figura est, et veritate. Tertium in veritate solum; in primo ostenditur vita, in secundo datur, in tertio possidetur ; non enim sacra- menta Ecclesix, sicut sacramenta Synagogse, medicinam docent et ostendunt, sed ipsapotius sunt medicina et remissio peccatorum. Ad hoc denique contirmandum valent omnia, quae supra de circumcisione adducta sunt, et prse- sertim definitio illa Concilii Florentini, in qua duse partes ponderanda3 sunt, alteranegativa, in qua dicitur : Sacramenta vetera non cau- sabant gratiam. Quse absolute excludit om- nem gratiam sacramentalem, sive magnam , sive parvam, et omnem causalitatem simpU- citer, sive physicam, sive moralem. Dicere vero quis posset, per hanc propositionem negativam non excludi gratiam datam in ipsis sacramentis, ab eis tamen non causa- tam ; et ideo expendenda est altera particula exclusiva, scilicet : Sed eam solum per pas- sionem Christi dandam figurabant; nam per hanc excluditur omnis gratia data in ipsis sacramentis per meritum recipientium, quia, si tabs gratia daretur, eam sacramenta signi- ficarent ; ergo non tantum essent signa pro- gnostica gratise per Christum danda?, ut Concil. dicit. Tertio, ad hanc veritatem con- firmandam nulla aba ratio afferri potest, nisi quia hujusmodi gratia, danda in sacramento ad prsesentiam externi operis, pendet ex divina voluntate, et promissione, de qua nobis non constat, nisi per Scripturas, vel doctrinam fidei ; ergo cum ex his non coUi- gatur promissio, sed potius contrarium, nullo modo asserenda est, maxime cum nulia sit necessitas, et illa perfectio consentanea non sit imperfectioni illius status et legis, ut ex hactenus dictis satis constat.

6. Justi sacramentis utentes in legeveteri de condigno merehantur augmentum gratise. — Dico secundo , homines justos utentes illis sacrificiis vel sacramentis de condigno illis actibus meruisse coram Deo gratiee augmen- tum. Ita docent omnes Theologi supra citati, et est res certa, colligitur enim ex Scripturis et principiis fidei, quia ibi concurrebant omnia necessaria ad hujusmodi meritum et augmen-

X, RECT. III. 179

lum gratiffi, nam ex parte operantium erat vera sanctitas et justitia. Supponimus enim eo tempore fuisse mullos homines vere justos el gratos Deo. Quod est de fide certum, ut constat ex discursu veteris testamenti, et ad llcbr. 2, Lucai i et 2. Deinde ipsa opera ex objecto erantbona, et grata Deo, quandoqui- dem ab ipso erant prsecepta, et ad illius cul- tum et religionem pertinebant. Denique fieri poterant ex vera fide et charitate; ergo ex parte operantium et operum nihil deerat ad meritum de condigno. Neque etiam ex parte Dei abquid deesse poterat. Nam semper, atque omni tempore, paratus fuit mercedem retri- buere bene operantibus, ut patet Isai. 56 : Hsec dicit Dominus : eis qui custodierint prse- cepta mea, et elegerint quds ego volo, dabo illis in domo mea locum nominatissimum , nomen siternum dabo eis; de quo prsemio dicit idemlsaias, cap. 64 : Oculus non vidit, Deus, ahsque te , quse prseparasti expectantihus te; quod de prsemio glorise explicat Paulus, 1 ad Cor. 2, et de eodem dicitur Sap. 11 : Justi autem in perpetuum vivent; et Ecclesiast. 18 : Merces Domini manet in seternum; de qua dictum est Abrahse GcHes. 15 : Merces tua magna nimis. Ac denique Paulus ad Hebr. 1 1 dicit de antiquis Patribus : Defuncti sunt, non acceptis repromissionihus, sed a longe eas aspicientes; et infra : Qui enim hoc dicunt, significant se patriam inquirere. Erat ergo etiam in eo statu pactum divinum seu repro- missio sub conditione operum; quod si ilUs operibus gloriampromerebanturantiquijusti, eadem ratione merebantur etiam gratias aug- mentum, quia post acquisitum jus ad primam gloriam, nuUus meretur gloriam, nisi meren- do ejus et gratias augmentum, et ideo de Abraham dicitur Jacobi 2; fuisse ex operibus justificatum, quee verba de merito de con- digno, et de augmento justitise exposuit Concil. Trident., sess. 6, c. 10, ubi eodem modo exponitilludEcclesiast. 18 : Ne verearis usque ad mortem justificari. Si ergo justi antiqui per opera justificari amplius pote- rant, ergo etiam per sacramenta, vel sacri- ficia, quatenus erant quEedam rehgionis opera .

7. Respondetur ad argumenta primse sen- tentix. — Ad fundamenta primse sententiae, respondetur primo, ad illa loca Scripturse, aliqua ex illis intelligi posse de tempore post Christi mortem, ut dictum est esse probabile de testimonio supra tractato ad Galatas quarto, atque idem videtur de verbis illis ad

180 QUiEST. LXII

Philippenses tertio, ubi de eisdem cseremoniis legalibus tractans ait Paulus : Qux mihi fue- runtlucra, hgec arhitratus sum propter Chris- tum detrimenta; et infra : Omnia detrimenta feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens eam justitiam, qux ex lege est, sed illam qux ex fde est Christi. Qusedam vero intelli- genda sunt de tempore legis scriptee, quando illa sacramenta vigebant , et illa dicuntur inutilia, et egena, quantum ad sacramentalem justificationem preestandam, non vero quan- tum ad justificationis augmentum ex merito, quod commune est omnibus bonis operibus, et non provenit proprie ex virtute seu valore ipsorum operumexternorum, sedex interiori"" charitate et virtute. Dici etiam possunt illa sacramenta tunc fuisse inutilia ad justifican- dum quocumque modo per sese, ac sine fide Christi, nam si aliquod meritum in usu illo- rum futurum erat, necesse erat ut in fide Christi fundaretur. Et hoc sensu intelligendum est, quod in locis citatis ex Epist. ad Rom. ait Paulus, ex operibus legis neminem justifi- cari, scilicet virtute ipsorum operum, qua- tenus prsecise a libero arbitrio fieri possunt, secus vero^ ut a fide et charitate procedunt. Nam hoc modo potius dicit Paulus eodem loco ad Rom. 2 : Factores legis justificabuntur, et qui fecerit ea, vivet in illis; et hac ratione dicunt interdum Patres, homines illius tem- poris quatenus justi erant, et merebantur coram Deo, ad novum testamentum perti- nuisse, quia per fidem Christo conjungeban- tur, et inde vim merendi accipiebant , atque eodem sensu aiunt, religionem Christianam abinitio fuisse, utvidere licetapudEusebium, lib. 1 Hist., c. 1 , etAugustinum, 1 Retr., c. 13. 8. Ad rationem pro illa opinione factam, jam ostensum est, in eo statu fuisse promissionem divinam ad meritum de condigno sufficien- tem; quod vero Paulus ait, testamentum novum melioribus repromissionilius esse san- citum, existimo in hunc modum esse intelh- gendum : aliud enim est loqui de promissione quasi intrinseca ordini gratiee et providentise supernaturali, quse generalis fuit in omni tempore, et in omni statu humanse naturse, aliud vero de promissionibus propriis alicujus legis seu status. Promissio ergo primtie gratise conferendse homini sufficienter disposiio per contritionem, et promissio glorise conferendse homini grato, et promissio augmenti gratise el gloriee dandse justis in prsemium bonorum operum, quodammodo fuit intrinseca ordini

, ART. VI.

gratise, ut est sub perfecta ac suavi provi- dentia Dei supernaturali, et ita hae promis- siones fuerunt tam in lege naturse, quam in lege scripta, nec constat nobis in lege scripta fuisse majores, aut potiores, quam in lege naturse fuerint, quamvis fuerint clariores, magisquea fidelibuscognitse. At vero proprise promissiones, quseadditee sunt in veteri testa- mento, videntur fuisse tantum temporales, ut constat fere ex toto discursu illius legis, et exponit optimeAugust., toto lib. deSpirituet litter., et in enar. in Psalm. 72, etlib. contra Adimantum Manich., cap. 3, et 19 contra Faustum, cap. 31. Quibus locis ait, inantiqua lege propter imperfectionem ejus, et quia regnum coelorum longe distabat, factas esse promissiones temporales , non tamen esse omnino prsetermissas spirituales, quse inter- dum in ipsis temporalibus figurabantur, in- terdum expressius fiebant, ut diximus. Et ideo dicebat Christus Pharisseis, Joan. 5 : Scrutamini Scripturas , in quibus putatis vitam seternam haberi; at vero in novo testamento et generalis promissio gratiee et glorise expressius facta est, adeo ut sub nomine Regni coelorum non fuerit antea pro- posita, sed initio praedicationis novi testa- menti, ut Augustinus supra notat, et 1 Retract., cap. 22; et praeterea additse sunt multee promissiones spirituales abundantioris gratia?, proprise hujus status, in quo de tem- poralibus promissionibus fere nuUa est men- tio, sed veluti supponuntur hsec temporalia bona adjicienda justis, si iUis aut necessaria aut utilia fuerint. Propter hanc ergo causam merito dixit Paulus, novum testamentum in melioribus repromissionibus esse sancitum.

9. Ad fundamenta secundse sententiae, primo illa conjectura Durandi , quod Deus non deficit in necessariis, nullius est mo- menti. Primo, quia non constat, sacerdotium Leviticum et ministeria ejus fuisse adeo per- fecta, ut necessarium simpliciter fuerit illa in gratia perficere. Deinde quicquid de hoc sit, sufficiebat justitia, quae per meritum et dis- positionem operantis comparari poterat. Ne- que enim illa lex adeo perfecta fuit, ut oportuerit mehori et utiliori modo hominibus provideri.

10. Ad argumenta secundse sententise, res- pondetur. — Ad testimonia vero Scriptura- rum , in quibus promissiones qusedarn con- tinebantur, respondetur primum, multas ex ilHs non intelligi de interiori ac vera remis- sione culpse coram Deo, sed de legali quadam

DISPUTAT. X, SECT. III.

remissione quoad aliquas pcenas, vel irregu- laritates legis, cujus signum esse potest, quocl non in singulis Sitcramentis vel sacriliciis promittebatur remissio omnium peccatorum, seci (juasdam peccata dicebantur toUi (juibus- dam sacrificiis, qusedam vero aliis, cura ta- men in vera remissione culpae mortalis nun- ([uam una sine alia remittatur; et icleo Prophetee aliis in locis, rejectis 'illis sacri- ficiis, interiorem animi contritionem et com- mutationem requirebant ad consecj[uendam veram remissionem peccatorum; etlioc ipsum significavitPaulus vocans omnes illas justitias carnis. Secundo dicitur, illa sacrificia homi- nibus nondum justificatis per contritionem potuisse valere ad remissionem peccatorum obtinendam per modum impetrationis. Ad quod multum etiam juvare poterat oratio sa- cerdotis, acl impetrandum scilicet a Deo auxilium et motum cordis, quo reraitterentur peccata, ut docuit D. Thom., 1. 2^, q. 103, art. 2, et Cano, 12 de Locis, cap. 13, ad9; hominibus autem jara justificatis prodesse poterantad satisfaciendura propeccatis c[uoad temporales poenas , non quidera ex opere operato, ut videtur sensisse Alexand. Alens., memb. 4, art. 3, sed ex opere operantis, ut recte docuit D. Thom., in 4, dist. 1 , cjueest. 1 , art. o, qusest. 2, ad 2, et ex dictis satis constare potest. Atque eoclem modo expo- nenda sunt testimonia Sanctorum ibi citata; sufficienter enira intelliguntur de fructu ex opere operantis, neque aliud probat con- gruentia ibi adducta .

QUiESTIO LXIII.

DE EFFECTU SACRAMENTORUM, QUI EST CHARACTER, IN SEX ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de alio effectu sacramentorum, qui est character.

Et circa hoc cjuseruntur sex.

1 . Utrum ex sacramentis causetur cha- racter aliquis in anima.

2. Quid sit ille character.

3. Cujus sit character.

4. In quo sit, sicut in subjecto.

5. Utrum insit indelehiliter .

6. Utrum omnia sacramenta imprimant cha- racterem.

ARTICULUS I.

Utrum sacramenlum imprimat aliquem cliaracterem iu anima (4, d. 4, q. 1, art. 4, q. 1, c).

1 . Ad primum sic proceditur. Videtur quod sacramentum non imprimat aliquem characterem in anima. Character enim signi- ficare videtur quoddam signum distinctivum. Sed distinctio memhrorum Christi ah aliis, fit per xternam prspAestinationem, qux non ponit aliquid in prscdestinato, sed solum in Deo prsedestinante, ut in pjHma parte (qusest. 23, art. 3) habitum est. Dicitur enim 2 Tim. 2 : Firmum fundamentum Dei stat, hahens signa- culum hoc, novit Dominus qui sunt ejus. Ergo sacramenta non imprimunt characterem in anima.

2. Prseterea, character signum est distincti- vum; signum autem, ut Augustinus dicit in 2 de Doctrina Christiana (circa princ, t. 3), est quod prseter speciem, quam ingerit sensi- hus, facit aliquid aliud in cognitionem venire. Nihil autem est in anima, quod aliquam spe- ciem sensihus ingerat. Ergo videtur, quod in anima non imprimatur aliquis character per sacramenta.

3. Prseterea, sicut per sacramenta novse legis distinguitur fidelis ab infideli, ita etiam per sacramenta veteris legis ; sed sacramenta veteris legis nonimprimebant aliquem charac- terem in anima, unde et dicuntur justitise carnis, secundum Apostolum ad Hebrseos 9. Ergo videtur, quod neque sacramenta novse legis imprimunt characterem.

Sed contra est, quod Apostolus dicit 2 ad Cor. 1 : Qui unxit nos Deus est, et qui signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nos- tris. Sed nihil aliud itnportat character quam quamdam signationem. Ergo videtur, quod Deus per sacramenta nobis suum characterem imprimat.

Respondeo dicendum, quod sicut ex prsedic- tis (q. 62, art. 5) patet, sacramenta novx legis ad duo ordinantur, videlicet ad remedium contra peccata, et ad perficiendum animam in his, quse, pertinent ad cultum Dei, secundum rilum Christianse vitse. Quicumque autem ad aliquid certum deputatur, consuevit ad illud consignari, sicut milites, qui adscrihebantur ad militiam antiquitus, solehant quibusdam characterihus corporalibus uisigniri, eo quod deputabantur ad aliquid corporale. Et ideo cum homines per sacramenta deputentur ad

QUiEST. LXIII, ART. I.

aliquid spirituale pertinens ad cultum Dei, consequens est, quod per ea fideles aliquo spirituali charactere insigniantur . Unde Au- gustinus dicit in 2 contra Parmen. (cap. 13, parum a med.; t. 7) : Si militise charac- terem in corpore suo, non militans pavidus exhorruerit, et ad clementiam Imperatoris confugerit, ac prece fusa, et impetrata jam venia militare coeperit, numquid homine libe- rato atque correcto character ille repetitur, ac non potius agnitus approbatur? an forte minus hxrent sacramenta Christiana, quam corporalis haec nota?

Ad \ ergo dicendum, quod fideles Christi ad prdemium quidem futurse glorise depu- tantur signaculo prsedestinationis divinse. Sed ad actus convenientes prxsenti Ecclesise deputantur quodam spirituali signaculo eis insignito, qui character nuncupatiir.

Ad '2,, dicendum quod character animse impressus habet rationem signi, in quantum per sensibile sacramentum imprimitur ; per hoc enim scitur aliquis esse baptismali cha- ractere insignitus, quod est ablutus aqua sen- sibili. Nihilominus tamen character vel si- gnaculum dici potest, per quandam similitu- dinem, omne quod configurat alicui vel distinguit ab alio, etiam si non sit sensibile, sicut Christus dicitur figura, vel character paternx substantise, secundum Apostolum, Hebr. 1 .

Ad 3; dicendwn quod, sicut supra dictum est (qusest. 62, art. 6), sacramenta veteris legis non habebant in se spiritualem virtutem, ad aliquem spiritualem effectum operantem. Et ideo in illis sacramentis non requirebatur aliquis spiritualis character, sed sufficiebat ibi corporalis circumcisio, quam Apostolus signaculumnominat, Rom. 4.

COMMENTARIUS.

1 . Titulus hujus articuli, ut recte Cajetanus notat, indefinite, prout sonat, intelligendus est; non enim de omnibus sacramentis uni- versaliter, nec de aliquo in particulari ac delinite qusestio proponitur, sed absolute et confuse de sacramentis novee legis. Rursus oportet advertere, nomine characteris signi- ficari signum seu sigillum, quo solet signari res aliqua, vel ut cognoscatur, et ab ahis dis- tinguatur, quomodo solet signari servus, aut ovis, charactere proprio domini sui, vel ut in pretio habeatur, quo modo signatur pecunia sigillo regio, vel ut ad aliquod munus depu-

tetur, quo modo milites charactere militari insigniunlur, et lioc modo accipitur in Scrip- tura character Antichristi pro signo, quo ille sigillabit sectatores suos, Apocal. 13, 14 et seq. Atque in hac propria significatione ac- cipi in preesenti constat, tam ex proprietate vocis, quam ex usu omnium. Verum est vo- cem characteris communiter significare si- gnum sensibile , quia ha3C vox primum est imposita ab hominibus, qui sensibilibus signis utuntur. Hic vero sumitur pro signo seu cha- ractere spirituali, quo signantur animse Ghris- tianse per Ghristi sacramenta.

2. Respondet ergo D. Thomas per sacra- menta Christi imprimi in anima spiritualem characterem. Quam conclusionem, in argu- mento Sed contra, probat ex Paulo 2 ad Cor. 1 dicente : Qui autem confinnat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos Deus, et qui signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris. Quod testimonium est valde probabile : quatuor enim divini eff"ectus a Paulo ibi distinguuntur. Primus est fidei, c[ua firmamur in Christo. Secundus est charitatis et gratiae, qua ungimur. Tertius est pignus Spiritus, quod est testimonium bonse con- scientise. Quartus ergo, qui continetur in illis verbis : Qui et consignavit nos , debet esse effectus distinctus a reliquis, et non potest mehus interpretari, quam de charactere, cjuo Christo consignamur. Dices , ipsomet bap- tismo signari fideles , nec esse necessarium alium eharacterem. Respondet Ambrosius, 1 de Spiritu Sancto, cap. 6 : Etsi specie signe- mur in corpore, veritate tamen in corde si- gnamur; nam illud signum sensibile, quod est baptismus, non est tam proprius eff^ectus Spiritus Sancti sicut est spirituale signum, quod animse imprimitur ; unde sicut alia om- nia, quse ibi numerantur a Paulo, sunt in- terna et spiritualia, ita et consignatio. Et ita obiter explicata manet congruentia D. Tho- mee. Dixi autem praedictum testimonium esse probabile, quia optime et accommodatissime prasdicto modo exponitur, non tamen est per se sufficiens ad convincendum protervum, quia multi Patres intelhgunt aliter illum lo- cum. Anselm. signum crucis tantum intel- ligit, quod nostris frontibus Deus imposuit, et per illud ab infidelibus distinxit. Appa- rentior est ahorum expositio, qui dicunt illam consignationem fieri per gratiam sanc- tificantem , et indicant per illa tria , qui unxit, signavit, et dedit pignus Spiritus, eamdem gratiam significari ; illa enim ungi-

QU^ST. LXI

niur, et in filios Dei signamur, et pignus cst, atquenrrha glorifc futurtc; it.t fcre Chrysost., Thcodor., Theoph. ct OEcum. Indicatur ctiani in commentariis, qu.nc Ilieron. Iribuuntur, et D.Thomas in Paulo, quamvis de signo fidei ct crucis etiam exponat, niagis tamen approbat expositionem de signo gratiaj, quam etiam sequitur Ambrosius ibi diccns : Unxit nos spirituali unctione, et signavit nos, clando Spiritum suum nobis , pignus, ut non oinbi- gamus cie promissis ejus. Et in preed. lib. de Spiritu Sanclo : Sancto (inquit) Spiritu signati sumus a Deo; sicut enim Christo mori- miir, ut renascamur. ita etiam Spiritu signa- mur , ut splenclorem atque imaginem ejus tenere possimus, quod est utique spirituale signaculum. Quanquam hsec verba Ambrosii recte possunt intelligi, ita ut inter hoc si- gnum^ et gratiam distinctionem faciat; nbn enini dicit, signari nos per gratiam, sed si- gnari, ut gratiam tenere possimus, quod est proprium characteris baptismalis; illo enim signamur, ut efficiamur capaces gratiee, quse per baptismum datur; est ergo vaide proba- bilis prima exposilio hujus loci, et aptior ad distinguendum illa tria, quse Apostolus an- numerat.

ARTICULUS II.

Utram character sit spiritualis potestas (4, dist.4, q. 2, art. 1).

^ . Acl secundum sic proceditur. Videtur, quocl character non sit spiritualis potestas. Character enim idem videtur esse quodfigura, unde Hebrxorum I , ubi dicitur : Figura sub- stantise ejus, in Grseco habetur, loco figurx : Character. Secl figura est in quarta specie qualitatis, et ita differt apotestate, qux est in secunda specie qualitatis; character ergo non est spiritualis potestas.

2. Prseterea, Dionys. dicit 2 cap. Eccles. Hier. (part. 3, parum ante med.), quoddivina beatitudo accedentem ad beatituclinem in sui participationemrecipit, etproprio suolumine, quasi quodam signo, ipsi traclit suam partici- pationem. Et sic videtur, quod character sit quoddam, lumen. Sed lumen ad tertiam spe- ciem qualitatis videtur pertinere. Non ergo character estpotestas, qux videtur ad secun- dam speciem qualitatis pertinere.

3. Prseterea, a quibusdam character sic clefinitur: Character est signum sanctum com- munionis fidei et sanctse ordinationis, datum

II, ART. II. 183

ab Hierarcha. Signum autem est in genere

relationis, non autem in genere potestatis. Non ergo character est spiritualis potestas.

4. Prseterea potestas habet rationem causse, et principii, ut patet Metaph. (lib. 5, text. 17; tom. 1); sed signum quod ponitur in defi- nitione characteris magis pertinet ad ratio- nem effectus; character ergo non est spiri- tualis potestas.

Sed contra est, quocl Philosophus clicit in 2 Ethic. (cap. 5, in princ, tom. 5) ; Tria sunt in anima, potentia, habitus et passio. Sed character non est passio , quia passio cito transit, character autem indelebilis est, ut infra dicetur (art. 5 hujus qujest.). Similiter etiam non est habitus, quia nullus habitus est, qui sepossit ad bene et male habere; cha- racter autem ad utrumque se habet, utuntur enim eo quiclam bene, alii vero male; quocl in habitibus non contingit, nani habitu virtutis nullus utitur male, et habitu malitise nullus bene ; ergo relinquitur quod character sit potentia.

Respondeo dicendum,,.quod sicut dictum est (art. prseced.), sacramenta novse legis cha- racterem imprimunt in quantum per ea clepu- tantur homines ad cultum Dei, secundum ri- tum Christianse religionis. Unde Dionys., in 2 cap. Eccles. Hierar. (part. 3, parum ante med.), cum dixisset, quod Deus in quoddam signo tradit sui participationem accedenti ad baptismum, subjungit : Perficiens eum divinum et communicatorem divinorum. Divinus autem cultus consistit vel in recipiendo aliqua cli- vina, vel in tradendo aliis. Ad utrumque au- tem horum requiritur qussdam jjotentia ; nam ad tradendum aliqidd aliis requiritur poten- tia activa, ad recipiendum autem requiritur potentia passiva. Et icleo character iinpor- tat quandam potentiam spiritualem ordinatam acl ea, quse sunt divini cultus. Sciendum ta- men, quod hsec spiritualis potentia est instru- mentalis, sicut etiam supra clictum est (quaest. prseced., art. 4), de virtute, quse est insacra- mentis. Habere enim sacramenti characterem competit ministris Dei. Minister autem habet se per jjiodum instrumenti^ ut Pliilos. dicit in 1 Polit. (lib. 5, cap. 3, aliquantulum a prin., tom. 3). Et ideo sicut virtus^ quse est in sacramentis, non est in genere per se, sed per reductionem, eo quod est quiddam fluens et incompletum, ita etiam character non pro- prie est in genere vel specie, sed reducitur ad secundam speciem qualitatis.

Ad \ ergo dicendum, quod figura est quse-

QUiEST. LXIII, ART. II.

dam terminatio quantitatis ; unde proprie loquendo non est nisi in rebus corporeis, in spiritualibus autem dicitur metaphorice. Non autem ponitur aliquid in genere, vel specie, nisi per id, quod de eo proprie prsedicatur. Et ideo character non potest esse in quarta specie qualitatis, licet hoc quidam posuerint.

Ad^, dicendum, quod in tertia specie qua- litatis non sunt nisi sensibiles passiones, vel sensibiles qualitates. Character autem non est lumen sensibile, et ideo non est in tertia specie qualitatis, ut quidam dixerunt.

Ad 3, dicendum, quod relatio, quss impor- tatur in nomine signi, oportet quod super ali- quid fundetur. Relatio autem hujus signi, quod est character, non potest fundari imme- diate super essentiam animx, quia sic conve- niret omni animsd naturaliter. Et ideo oportet aliquid poni in anima, super quod fundetur talis relatio, et hoc est essentia characteris. Unde non oportebit, quod sit in genere rela- tionis, sicut quidam posuerunt.

Ad 4, dicendum , quod character habet rationem signi per comparationem ad sa- cramentum sensibile, a quo imprimitur, sed secundum se consideratus , habet rationem principii per modum jam dictum (in corp. art. et art. preeced.)

COMMENTARIUS.

i . Quid importet character, exponitur. — Circa titulum potest in primis dubitari , cum D. Thomas prseced. articulo supposuerit, characterem esse signum, quid necesse fuit inquirere, an sit potestas ; aut quomodo heec cohsereant, esse signum et esse potestatem. Ut hoc ergo explicetur, observandum est, in omni signo distinguendam esse relationem seu denominationem signi a fundamento, seu re, quse ad significandum imponitur; character ergo non potest significare solam relationem vel denominationem, sed rem aliquam, quce animse imprimitur cum tali impositione seu denominatione ; quod videre licet in omnibus characteribus corporalibus , qui non impri- muntur, nisi per appositionem alicujus rei, talis vel talis figurae; sic ergo ut anima inte- rius consignetur realiter et intrinsece, necesse est, ut aliqua res absoluta illi imprinaatur quee sit signum, seu fundamentum relafionis signi, seu res ad significandum imposita , quia sola relatio signi non potest immediate imprimi, aut per se fieri aliqua actione, ut constat ex generali ratione relationis, et pree-

sertim, quia hffic significatio necesse est, ut sit relatio rationis, et ex impositione, ut infra dicam; quare non potest immediate cadere in ipsam animam, tum quia anima est quee signatur, non quee ad significandum imponi- tur; tum etiam quia alias hsec impressio cha- racteris nihil esset in anima, nisi sola deno- minatio extrinseca perimpositionem. Quamvis ergo character sit signum, necesse est, ut sit ahquid reale, in anima inhserens, ac prop- terea D. Thomas hoc tanquam certum suppo- nens, inquirit, in quo genere, seu specie sit character. Supponit autem ulterius, tanquam manifestum, non posse esse nisi in prsedica- mento qualitatis , quia cum insit in anima , non potest esse substantia , quia substantia non inheeret substantice, nec anima rationalis informari potest alia forma substantiali ; nec etiam potest esse quantitas, cum sit forma spiritualis, accommodata subjecto suo ; su- perest ergo, ut sit qualitas, nam de relatione jam dictum est, de aliis vero prsedicamentis nulla potest esse qusestio.

2. Ratio D. Thomse expenditur. — Res- pondet ergo D. Thomas characterem esse potentiam spiritualem ordinatam ad ea, quce sunt divini cultus ; quam conclusionem in argumento Sed contra, probat hoc discursu : In anima tantum sunt potentia, habitus et passio, ex Aristotele, 2 Ethic, cap. 5. Sed character non est passio, quia passio cito transit , character vero indelebilis permanet ; neque est habitus, quia nemo potest eodem habitu bene et male uti, sicut possumus uti charactere; ergo est potentia. Sed haec ratio sine dubio efficax non est. Primo quidem, quia non est contra rationem habitus, ut possimus eodem habitu bene et male uti in genere moris, ut ratio facta procedit. Pro- batur primo , quia etiam in voluntate est probabile, preeter habitus virtutum et vitio- rum dari habitus indifferentes , genitos ex actibus, ex objecto et specie sua indifferenti- bus; cur enim hoc repugnat? Nam, licet actus specie indiff"erens in individuo non fiat sine bonitate vel malitia accidentali sumpta ex fine extrinseco, tamen in entitate sua manet indifferens, et secundum illam generare po- test habitum. Secundo, quidquid de hoc sit, de habitibus intellectus est hoc evidens; nam eodem habitu scientise utimur bene et male; et de habitu fide imulti idem existimant, et est satis probabile. Character autem a D. Thoma ponitur in intellectu; ergo nihil obstat quo- minus possit esse habitus ejus, quo voluntas

QUiEST. LXIII

bene el male moraliter uli possil. Dico autem semper, bene et male moraliter, quia si loqua- raur de bono et malo in esse naturffi, seu in suo geuere, sicut nullus potest uti bene ct male scientia in ralionc judicandi, quia, si per scientiam judicat, necesse est ut bene ju- dicet; si autem non recte judicat, non utitur scientia ; et simili modo de qualibet arte, quce sit virtus ; ita nullus bene et male utitur cha- ractere in genere sacramenti, ut sic dicam; nam si charactere utitur, rite conficiet sacra- mentum applicando omnia ad illius constitu- tionem necessaria ; si autem non rite conficit, jam non utitur charactere; non ergo occurrit apparens modus defendendi hanc rationem D. Thom., quod mirum esse non debet, quia et D. Thom. conclusio difficilis est, et in ar- gumentis Sed contra, non semper utitur D. Thom. rationibus necessariis.

3. Addit ergo in corpore articuli rationem hanc, quia per characterem deputantur ho- mines cultui divino; sed hic cultus consistit in recipiendo et tradendo divina, ad quos actus requiritur aliqua potentia ; ergo charac- ler est hujusmodi potentia. Circa quam ratio- nem merito dubitat Cajetanus, quia illa con- sequentia nec formaUs est, nec etiam videtur tenere ratione materias. Primum patet, quia simili modo argumentari possumus: Per cha- racterem deputatur homo ad cultum divi- num ; sed ad hunc cultum requiritur fides, aut scientia ; ergo character est fides, aat scien- tia; defectus autem illationis est, quia ad cultum divinum multa requiruntur. Unde ex communi ratione, quod aliquid sit requisitum ad cultum Dei, non licet inferre illud esse characterem, nam character est unum ex re- quisitis , non vero est omne illud, quod requi- ritur ad cultum Dei. Quod autem nec illatio teneat ratione materise, probatur, c|uia per characterem deputantur homines ad cultum Dei , tanquam per c{uoddam signum , ut D. Thomas dixit art. pra3ced.; ergo ex hac deputatione non potest colligi characterem esse potentiam ; sicut etiam per characterem militarem deputatur homo ad mibtiam ; unde non fit, illum esse potentiam, sed tantum signum. Respondet Cajetanus consecutionem tenere ratione materiee , cpia character non est qualecumque signum, sed perficiens ani- mam ad cultum Dei, ut D. Thomas in litt. ex Dionysio refert; c{uia ergo hic cultus consistit in tradendo et recipiendo divina, ideo cha- racter perficit animam ad recipiendum, vel dandum divina ; homo autem primo ac per se

Airr. III.

pcrficitur ad recipiendum vel dandum, per potcntiam dandi vel recipiendi. Sed hcec res- ponsio in eamdcm incidit difficultatem, quia etiam porficitur liomo ad dandum et recipien- dum per haijitus et dispositiones. Optima ergo responsio est, quam iclem Cajetanus in principio et fine hujus disputationis significa- vit, scilicet per characterem ita deputari ho- minem ad divina, ut non supponatur in ho- mine potentia tradendi aut recipiendi divina sacramenta, cjuse sine charactere haberi non potest, et cum illo statim habetur; character ergo non est signum deputativura supponens potentiam ; ergo necesse est, ut secum illam afferrat; ergo signum est, ipsum etiam cha- racterem esse potentiam , et hoc modo est ratio probabilis; quomodo autem re vera con- cludat esse potentiam, aut quomodo possit omni characteri applicari, in disputatione se- cjuenti tractabitur; in qua discutiemus aliam partem corporis articuli, in qua duo valde difficiba D. Thomas dicit. Unum est, charac- terem esse potentiam instrumentalem, sicut est virtus cjuse est in sacramentis. Alterum est, non esse proprie in genere vel specie, sed reduci ad secundam speciem. ciualitatis. Et ibi etiam explicabimus solutionem ad 2, c{use aliquam difficultatem habet ; reliquee enim ex dictis faciles sunt.

ARTICULUS III.

UtruiB character sacramentalis sit character Christi (4, dist. 4, qusest. 1, art. 2, et art. 3, qutest. 5).

1. Ad tertium sicproceditur. Videtur, quod character sacramentalis non sit character Christi. Dicitur enim Ephes. 4 : Nolite con- tristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis. Sed consignatio importatur in nomine characteris. Ergo character sacramentalis magis debet attrihui Spiritui Sancto quam Christo.

2. Prxterea, character habet rationem signi. Est autem signum gratise, quse per sacramen- tum confertur; gratia autem infunditur ani- mse a tota Trinitate. Unde dicitur in Psal. 83. Gratiam et gloriam dabit Doininus. Ergo vi- detur, quod character sacramentalis non de- heat specialiter attrihui Christo.

3. Prxterea, ad hoc aliquis characterem accipit, ut in eo a cse.teris distinguatur. Sed distinctio Sanctorum ah aliis fit per charita- tem, quse sola distinguit inter filios regni et filios perditionis, ut Augustinus dicit '15 de

QU.^IST. LXni, ART. 111.

Trinit. (lib. 18, cap. 18, tom. 3, inpr.), unde et ipsi perditionis filii characterem bestix ha- bere dicuntur, ut patet Apoc. 13. Charitas autem non attribuitur Christo, sed magis Spi- ritui Sancto, secundum illud Rom. 5 : Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiri- tum Sanctum qui datus est nobis. Vel etiam Patri, secundum illud % ad Cor. ultimo : Gratia Domini nostri Jesu Christi et charitas Dei. Ergo videtur, quod character sacramen- talis 7ion sit attribuendus Christo.

Sed contra est, quod quidam sic definiunt characterem : Character est distinctio a cha- ractere setertio impressa animse rationali, se- cundum imaginem consignans trinitatem crea- tam Trinitati creanti et recreanti, et dis- tinguens a non configuratis secundum statuni fidei. Sed character 'sternus est ipse Christus secundum illud Hebr. \ : Qui cum sit splendor gloriie, et figura (vel character) substantise ejus. Ergo videtur, quod character sitproprie attribuendus Christo.

Respondeo dicendum, quod sicut ex supra dictis patet (art. 1 liujus qusest.), character proprie est signaculum quoddam, quo aliquid insignitur, ut ordinatum in aliquem finem; sicut charactere insignitur denarius ad usum commutationum,, et milites charactere in- signiuntur, quasi ad militiam deputati. Homo autem fidelis ad duo deputatur. Primo qui- dem et principaliter ad fruitio7iem glorix; et ad hoc insignitur signaculo gratise, secundum illud Ezech. 9 : Signa Tau super frontes vi- rorim gementium et dolentium. Et Apoc. 7 : Nolite nocere terrx et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Secundo autem, deputatur quisque fidelis ad recipiendiwi, vel tradendum aliis, ea qux pertinent adcultumDei,etadhoc proprie deputatur character sacramentalis . Totus autem ritus Christianss religionis deri- vatur a sacerdotio Christi. Et ideo manifes- tum est, quod character sacramentalis specia- liter est character Christi, cujus sacerdotio configurantur fideles secundim sacramentales characteres, qui nihil aliud sunt, quam qux- dam participationes sacerdotii Christi, ab ipso Christo derivatx.

Ad 1 ergo dicendum, quod Apostolus ibi loquitur de consignatione , secundum quam aliquis deputatur ad futuram gloriam, quse fit per gratiam, qux Spiritui Sancto attri- buitur, in quantum ex amore procedit quod Deus nobis aliquid gratis largiatur, quod ad rationem gratiae pertinet. Spiritus autem

Sanctus amor est, unde et 1 Cor. 12, dicitur : Divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiri- tus.

Ad%, dicendum, quod character sacramen- talis est res respectu sacramenti exterioris, et est sacramentum respectu ultimi effectus. Et ideo^ dupliciter potest aliquid characteri attribui. Uno modo secundim rationem sacra- menti, et hoc modo est signum invisibilis gra- tiae, qux in sacramento confertur. Alio modo secundum, propriam rationem characteris, et hoc m,odo est signum configurativwn alicui principali, apud quem residet auctoritas ejus ad quod aliquis deputatur, sicut milites, qui deputantur ad pugnam, insigniuntur signo ducis, quo quodammodo ei configurantur. Et hoc tnodo illi, qui deputanturad cultim Chris- tianim, cujus auctor est Christus, charac- terem accipiunt, quo Christo configurantur . Unde proprie est character Christi.

Ad 3, dicendim, quod charactere distin- guitur aliquis ab alio, per comparationem ad aliquem finem,, in quem ordinatur qui charac- terem accipit, sicut dictum est (art. 1 hujus qusest.) de charactere militari, quo in or- dine ad pugnam distinguitur miles regis a milite hostis. Et similiter character fideliwn est, quo distinguuntur fideles Christi a servis diaboli, vel in ordine ad vitam seternam, vel in ordine ad cultum prsesentis Ecclesix. Quo- rum primum, fit per charitatem et gratiam, ut objectio procedit, secundum autem fitper cha- racterem sacramentalem. Unde et character bestix intelligi potest per oppositum, vel obsti- nata malitia, qua aliqui deputantur ad poe- nam xternam, vel professio illiciti cultus.

COMMENTARIUS.

1 . Hic articulus, quod attinet ad qusestio- nem in eo propositam et resolutionem ejus non indiget expositione ; supponendum est enim, Christum esse supremum Pontificem ac ducem Christianae religionis , ej usque auc- torem et institutorem ; de quo late dictum est in 1 tomo hujus 3 part. Hinc ergo fit, ut omnes, qui sub hac religione militant, dican- tur consignari signo seu charactere Christi, quia talis character a sacerdotio Christi ma- nat, et nos ilh speciahter subjicit et confi- gurat. His ergo rationibus dicitur character esse Christi, ut Dei hominis, quia ilh nos con- signat, tanquam membra capiti, vel tanquam mihtes duci, ac Principi, et tanquam minis- tros summo Sacerdoti, ac principaliter ope-

QUiEST. Lxm

ranti. Aliis vero rationibus potost etiam dici character Dei et totius Trinitatis, quatenus a tota Trinitatc efficitur, et qualenus est spiri- tualis qufedani perfectio; est etiani qua^dam Dei participatio ; nihil igitur de liac denomi- natione amplius dicendum superest.

2. Solum est in hoc articulo notanda solutio ad 1, in qua D. Thomas explicat verba Pauli ad Ephes. 4 : Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis in die re- clemptionis, et dicit, intelUgenda esse de con- signatione per gratiam, per quam homo de- putatur ad futuram gloriam; gratia enim (inquit), quse ex amore divino procedit, Spiri- tui Sancto appropriatur. Ex qua expositione et ratione ejus sequitur, eodem modo expo- nenda esse similia verba ad Ephes. i : In quo et credentes signati estis Spiritu promissionis Sancto, qui est pignus hxreditatis 7iostrse; et utriusque loci expositio est satis probabilis, ut patet ex dictis in commentario art. 1 , et ex Chrysostomo, qui in hunc modum videtur explicare hanc consignationem, Homil. 2 in ad Ephes. dicens : Obsignavit ad hoc, ut ad futuram hxreditatem sorte adsciscantur ; et infra : Ohsignati sunt et Israelitse, sed cir- cumcisione, quemadmodum pecudes; ohsignati sumus etnos, sed Spiritu, utpote filii; quid est Spiritu promissionis? Videlicet, quod Spiri- tumjuxta promissionem accepimus; et Homil. 1 4 in illa verba : In quo signati estis : Hic (inquit) Spiritus nos regalem esse gregem ostendit; hic nos ah omnihus prioribus vitse actibus cohihuit; hic non est passus ut con- juncti essemus illis, qui irss Dei sunt obnoxii. Videtur ergo, per hoc signum intelligere gra- tiam et charitatem, quse distinguit inter filios Dei, et filios perditionis; et Theodoretus, ad Ephes. 1, sic exponit prsedicta verba : Sanc- tissimi Spiritus gratiam aclepti estis, et addit : Illud autem, Signati estis, simile est dicto prophetico : Signatum est super nos lumen vultus tui Domine, pro eo quod est veluti quoddcm signaculum, Spiritus donum acce- pistis; illud autem vocat promissionem, quia promittit Dominus se missurum gratiam Spi- ritus; et eodera fere modo exponit Theophy- lactus, et OEcumoen. ; et expresse Hierony- mus, ad Ephes. 1 : Signaculum Dei est, ut quomodo primus homo conditus est ad imagi- nem et svmilitudinem Dei, sic in secunda rege- neratione quicumque Spiritum Sanctwn fuerit consecutus, signetur ah eo, et figuram condi- toris accipiat; et similia repetit cap. 4. De- nique heec est frequentior apud CEeteros Pa-

AIIT. IV.

tres, Amb., Anselm., Haym., atque eumdem D. Thom. Solum potest illi objici, quia non vi- detur ratio, cur in art. 1 , exposucrit locuin 2 ad Cor., de signatione per characterem, hic vero non exponat locum ad Ephes. de eadem signatione; nam in utroque loco fit mentio Spiritus, et character etiam, quatenus est donum gratuitum, potest Spiritui Sancto attri- bui. Dico ergo, quamvis hsec expositio vera sit et sufficiens, non esse tamen rejiciendum, quin possint hfcc testimonia exponi de cha- ractere, nam fere omnes dicunt, Paulum ibi loqui de signatione spirituali, qua? in bap- tismo accipitur, per quam efficimur grex Christi, ut Chrys. et Theodor. expresse dixe- runt; ha^c autem consignatio, quamvis per- fecte et consummate fiat per gratiam, tamen proxime fit per characterem , quo ita con- signamur, ut etiam ablata gratia, ratione illius pertineamus ad gregem Christi; et hoc etiam confirmat illa antithesis circumcisionis, quia illa iraprimebat signum in corpore; baptis- mus vero iraprimit in anima.

ARTICULUS IV.

Utrum character sit in potentiis animae, sicut in sob- jecto (4, dist. 4, q. 1, art. 1, cor., et art. 3, q. 3).

'1. Ad quartiwi sic proceditur. Videtur, quod character non sit in potentiis animse, sicut in suhjecto. Character enim dicitur esse dispositio ad gratiam. Sed gratia est in essen- tia animse, sicut in suhjecto, ut in secunda parte dictum est (1. 2, qiiffist. 110, art. 4). Ergo videtur, quod character sit in essentia animse, non autem inpotentiis.

2. Prseterea, potentia animse. non videtur esse suhjectum alicujus nisi habitus, vel dis- positionis. Sed character ut dictum est (art. 2 hujus qua^st.), non est hahitus, vel dispositio, sed magis potentia, cujus subjectum non est nisi essentia animse. Ergo videtur, quod cha- racter non sit, sicut in suhjecto, in potentia animse, sed magis in essentia ipsius.

3. Prseterea, potentise animse rationalis dis- tinguuntur per cognitivas et appetitivas. Sed non potest dici, quod character sit tantum in potentia cognitiva, neque etiam tantum inpo- tentia appetitiva {quia non ordinatur neque ad cognoscendum tantum, neque ad appetendum)\ similiter etiam non potest dici, quocl sit in utraque, quia idem accidens non potest esse in diversis subjectis. Ergo videtur, quod cha- racter non sit in potentia animse sicut in suh- jecto, sed magis in essentia.

188 QUiEST. LXIII, ART. IV.

Sed contra est, quod sicut in prsemissa de- finitione (art. prceced., in argum. Sed contra) characteris continetur, character imprimitur animad rationali secundum imaginem. Sed imago Trinitatis in anima attenditur secun- dum potentias. Ergo character in potentiis animx existit.

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. prseced.), character est quoddam signa- culum, quo anima insignitur ad suscipien- dum, vel aliis tradendum ea, qux sunt divini cultus. Divinus dutem cultus in quihusdam actibus consistit. Ad actus autem proprie or- dinantur potentix animm, sicut essentia ordi- natur ad esse. Et ideo character non est sicut in suhjecto in essentia animx, sed in ejus po- tentia.

Ad ] ergo dicendum, quod suhjectum alicui accidenti attrihuitur secundum rationem ejus ad quod propinque disponit , non autem se- cundum rationem ejus ad quod disponit remote vel indirecte. Character autem di- recte quidem et propinque disponit animam, ad ea qum sunt divini cultus exequenda; et quia hsec idonee non fiunt sine auxilio gratise (quia ut dicitur Joan. 4 : Eos qui adorant Deum, in spiritu et veritate ado- rare oportet), ex consequenti divina largitas recipientihus characterem largitur gratiam, per quam digne impleant ea ad quse depu- tantur. Et ideo characteri magis est attri- buendumsuhjectum, secundum rationem ac- tuum ad divinum cultum pertinentium, quam secundum rationem gratise.

Ad 9,, dicendum, quod essentia animx est suhjectumpotentisenaturalis, qux ex princi- piis essentise procedit. Talis autem potentia non est character, sed est quxdam spiritualis p)otentia, ah extrinseco adveniens. Unde sicut essentia animse, per quam est naturalis vita hominis, perficitur per gratiam, qua anima spiritualiter vivit , ita potentia naturalis animse perficitur per spiritualem potentiam, qux est character. Hahitus enim et dispo- sitio pertinent ad potentiam ani?nse, eo quod ordinantur ad actus, quorum potentix sunt principia. Et eadem ratione , omne, quod ad actum ordinatur, est potentise tri- huendum.

Ad 3; dicendum, quod sicut dictum est (in corp. art.), character ordinatur ad ea, qux sunt divini cultus. Qui quidem est quxdam fidei protestatio per exteriora signa. Et ideo oportet quod character sit in cognitiva po- tentia animx, in qua est fides.

COMMENTARIUS.

In corpore articuli docet D. Thomas cha- racterem esse in potentia anima^, quia ordi- natur ad cultum Dei, qui in aclibus consistit ; ad actus autem potentiee proxime ordinantur; ergoetiam character erit proximein potentiis. In solutione vero ad 3, explicat D. Thom. hanc potentiam , in qua character residet , esse intellectum, in quo est fides. Sed ha3c doctrina D. Thomte magnam continet diffi- cultatem , et ideo in sequenti disputatione latius discutienda est.

DISPUTATIO XI.

DE NATURA, AC NECESSITATE CHARACTERIS.

In prsecedentibus disputationibus dictum est de effectibus gratise sanctificantis, qui sub aliqiia ratione generales sunt, et communes omnibus sacramentis; sequitur, ut dicamus de quodam effectu, qui, licet sit proprius sa- cramentorum novEe legis, non tamen est om- nibus communis, qui dicitur character, de quo videndum est, an sit, et quid sit, et inde facile constabit, quas proprietates, effectus, ac utilitates habeat.

SECTIO I.

Qasenam sacramenta characterem imprimant.

1 . In sacramentis veteris legis nullus fuit spiritualis character. — Ut ab his, quae sunt clariora, incipiamus, primum omnium certum sit, in sacramentis legis veteris et naturse non fuisse aliquem spiritualem characterem animee impressum. Ita docet D. Thomas hic, art. 1, ad 3, et ceeteri Theologi, et colligitur ex Chrysostomo in verbis illis nuper citatis ex Homil. 2l in ep. ad Ephes. : Obsignati sunt et Israelitx, sed circumcisione, quemad- modum pecudes. Ubi sentit, illud signaculum fuisse tantum corporale, et non spirituale. Ratio vero est, quia in illis sacramentis per se nallus spiritualis effectus conferebatur per modum operis operati, ut supra dictum est ; et, si interdum gratia dabatur, erat solum ob necessilatem parvulorum , quibus non erat necessarius character, sicut nec adultis. Prse- terea ratio sumi potest ex charactere, ut per illum deputantur homines ad cultum Dei

Nam in lege naturee hic cultus non erat de-

DISPUTAT.

terminatus, etiam quoad caeremonias exter- nas, sed arbitrio honiinuni deterniinabatur, et ideo non oportebat aliquo speciali charac- tere divinitus infuso designari homines ad hujusmodi cultum, sed per fidem vel chari- tatem satis determinabantur. In lcge autem veteri , quamvis cultus esset determinatus quoad externas ca3remonias, tamen nullam habebat spiritualem virtutem , et ideo non oportebat imprimi characterem spiritualem. Nam ad deputandum illum populum ad usum passivum (ut sic dicam) sacramentorum illius legis, sufficiebat corporalis character circum- cisionis, ut Chrysostomus dixit. Ad usum vero activum, qui convenit sacerdotibus, sufficie- bat externa consecratio, prseter carnalem ori- ginem ex Levi, per quam distinguebatur tota Levitica tribus a rehquis. Nam sicut in illis sacerdotibus non erat proprie potestas ad spirituales effectus, ita nec iUis fuit necessa- rium spirituale signaculum. Solus Scot., 4, d. 6, qusest. 9, inter Scholasticos, docuit, per circumcisionem impressum fuisse characte- rem. Gab. ibi, qusest. 2, art. 35, dub. 5, di- cit, neutrum probari posse. Tamen hoc ipsum satis esse deberet, ut nemo affirmaret, cir- cumcisionem impressisse characterem, quia, cum sit effectus supernaturalis, et nulla auc- toritate, vel satis probabili ratione ostendi possit, non est pro libito confingendus ; prfe- terquam quod ratio facta, et auctoritas Chry- sostomi et D. Thomse satis contrariam partem persuadeant.

21. Sacramenta novse legis non omnia cha- racterem imprimunt. — Prima objectio. — Secunda. — Responsio. — Secundo statuen- dum est pro certo, non omnia sacramenta novse legis imprimere characterem, nam quatuor ex illis, scilicet Eucharistia, poeni- tentia, extrema unctio, et matrimonium, cha- racterem non imprimunt. In hoc conveniunt omnes Theologi. Et colhgitur ex Conciliis Trident. et Florent. Quia licet expresse non negent, haec quatuor sacramenta imprimere characterem, tamen dum de tribus aliis affir- mant, de aliis tacite negant; maxime, quia dicunt inde habere alia sacramenta, ut ite- rari non possint. Unde sumitur a posteriori ratio. Nam hsec quatuor sacramenta itera- bilia sunt; ergo non imprimunt characterem. Prseterea, cum character sit res supernatu- ralis, et valde occulta nobis, ubi non cogit sufficiens auctoritas aut evidens necessitas, ponendus non est. Quod autem hsec quatuor sacramenta characterem imprimant, nuUa

XI, SECT. I. 189

auctorilas docet. Necessitas nulla est. Quia per ea non dcputantur homines speciabter ad cultum Dei , sed tantum sunt ipsa quidam speciales actus divini cultus, ordinati ad spe- ciales efiectus, ut poenitenlia ad remissionem actuaiium peccatorum; Eucharistia ad nutri- tionem charitatis, qua3 hoc etiam habet spe- ciale, quod non solum non ordinatur ad alia sacramenta, verum potius csetera ad ipsam, ut ad finem referuntur. Similiter extrema unctio instituta est ad juvandum et purifi- candum hominem (ut sic dicam) in mortis periculo constitutum. Unde ordine execu- tionis dici potest ultimum sacramentorum omnium. Matrimonium denique ordinatur ad juvandos homines in oneribus matriraonii. Unde non charactere indiget, sed gratia et auxilio. Objici vero potest, quia inter con- gruentias seu utilitates characteris , quas Theologi afferunt, una est, quia congruum est, ut sacramenta a nullo recipiantur, quin habeant in illo aliquem efFectum, etiam siipse obicem ponat ; ergo oportet , ut omnia effi- ciant characterem, quia, cum non conferant gratiam homini ponenti obicem, si nec cha- racterem imprimerent, nullum efFectum in eo haberent. Altera conjectura est, quia oportet, ut disponant subjectum ad recipiendum for- mam perfectam, qualis est gratia. Hsec autem cluplex congruentia in prsedictis cjuatuor sa- cramentis locum habet. Propter hanc ratio- nem quidam Theologi antiqui dixerunt heec sacramenta, quamvis characterem non im- primant, efficere tamen ornatum quemdam, qui est dispositio ad gratiam. Sed hsec sen- tentia in superioribus rejecta est, quia nulium habet fundamentum, neque in Scriptura, nec in Patribus, nec explicari potest quse sit ne- cessitas, vel ralio, aut finis fingendi hujus- modi ornatum. Nec illse congruentise verse sunt. NuIIa enim est necessitas, quod omnia sacramenta conferant aliquid homini etiam ficto. Nec gratia indiget alia dispositione prseteream, quse in actibus hominis consistit, nec propter has causas ponitur character, ut jam dicemus.

3. Qucestio ergo superest de aliis tribus sa- cramentis; hseretici enim negant etiam per illa sacramenta imprimi characterem ; ita te- nuit Witcleph., ut refert Walden., tom. 21 de Sacram., c. 109, et idem docent omnes hffiretici hujus temporis, Luther., Calv., et alii. Scholastici vero quidam verbis admit- tunt characterem, re tamen negant, ut de Durando videbimus sect. seq. Alii dubitare

videntur, ut Scot. et Gabr. supra citati, quia vix inveniunt firmum fundamentum ad po- nendum characterem. Alii denique murmu- rant esse rem novam, ut Cajetanus hic.

4. QucB sacramenta characterem wvprimant. — Dicendum vero est, heec tria sacramenta, baptismum, confirmationem, et Ordinem, im- primere in anima characterem. Est de fide definita sub his terminis in Concil. Trident., sess. 7, can. 9, de Sacram. in genere, et in Concil. Florent., in decreto Eugenii, et de baptismo idem docuit Innoc. IV, in c. Majo- res, de Baptismo. Ethabetur etiam ex illo ge- nerali dogmate, Ecclesiam Romanam, veram et infallibilem doctrinam de sacramentis pro- fiteri , ut traditur in c. Ad aholendam, de Heereticis, et in Concil. Trident., sess. 7, can. 3, de Baptismo, Sed Ecclesia Romana uni- versa conspirat in hac veritate, quod prse- dicta sacramenta imprimunt characterem ; ergo est certa de fide , et credendum est , manasse ab Apostolica traditione, per quam Romana Ecclesia in fide edocta est. Non enim definit Ecclesia res novas per novas revela- tiones, sed quse in Scripturis, vel Apostolicis traditionibus continentur. Potest autem hsec veritas probari ex iliis Scripturse locis, 2 ad Corint. 1 ,ad Ephes. 1 et 4, quee in comment. art. 1 et 3 exphcata reliquinms. Nam licet per se non cogant, tamen supposita traditione Ecclesise, et veritate characteris, verisimile est, Paulum usum fuisse verbo signandi, prop- ter characterem, et inlocis ad Ephes. videtur specialiter loqui de charactere baptismi, iit vidimus. In loco vero ad Corint. videtur spe- cialiter loqui de sacramento confirmationis, ut patet ex omnibus illis verbis : Cotifirmavit nos Deus, unxit, signavit et dedit pignus Spi- ritus in cordibus nostris. Atque ita exponit Ambrosius, 1. de His qui initiantur, c. 7, in fine, et aliqui ex expositoribus. De charactere vero Ordinis nullum invenio Scripturaj lo- cum, in quo satis insinuetur, nam illud \ ad Timotheeum 4 : Noli negligere gratiam, qux in te est, qux data est tibi per prophetiam, per impositionem manus presbyterii ; et 2 ad Timothseum 1 : Ut resuscites gratiam, quse est in te per impositionem manuum mearum; hsec (inquam) loca sufficienter intelliguntur de gratia gratum faciente.

5. De baptismo. — De Ordine. — De confir- matione. — Secundo probari potest hffic ve- ritas ex modo loquendi SS. Patrum. Nam in primis sscpe vocant baptismum, signaculum et sigilium, cpia hominem consignat et quasi

QU^ST. LXIII, ART. IV.

sigillat per characterem; sic loquitur BasiL, lib. de Spiritu Sancto, cap. 12, ubi dicit, quod baptisma consignat pactum nostrum. Et Homil. 13, quce est exhortatio ad baptismum, agens de non baptizatis : Charactere (inquit) sacro carentibus, os aciemque intentat, sci- licet divinus gladius ; et infra : Nisi charac- terem in te agnoscat Angelus, quonam modo pro te pugnabit, aut ab inimicis vindicabit, quomodo finquamj dices, Dei sum, signa non ostendens? An ignoras, quemadmodum signa- tas domos in jEgypto exterminator prseteriit? Thesaurus non obsignatus furibus facile pate- bit. Ovis item absque nota insidiis protinus est obnoxia ; et Nazianz., orat. 40 in S. Bap- tisma, dicit, baptismum esse lavacrum, quia abluit, sigillum vero, quia est significatio et conservatio dominationis ; et Cyril. Hiero- solym., in prfefatione Catech., vocat baptis- mum : Vestimentum cajididum, et signaculum sanctum, et indelebile. Utrumque autem cau- saliter est inteUigendum. Quia et confert indumentum gratise, et signaculiim charac- teris. Unde Cateches. 3, in principio, sic lo- quitur ad Catechumenos : Spiritus Sanctus obsignabit animas vestras, deligendi estis in militiam magno regi, itaque parate vos, et instructi estote : et Catech. 4, c. de Spiritu Sancto : Spiritus Sanctus (inquit) tempore baptismi animam tuam obsignat; et Catecli. 1 6, non longe a fine, loquens de Spiritu Sancto : Hic (ait) ad hodiernam usque diem obsignat animas in baptismo. Sic etiam Epiph., hser. 8, post med., et hser. 20, circa fin., dicit, baptismum circumcidere nos a peccatis, et consignare nos in nomen Dei. Damasc, lib. 4, cap. 10 : Per baptismum (inquit) rege- neratio, signaculum , prsesidium, et illumi- natio nobis efficitur. Prseterea ex Latinis, Augustinus multis in locis characterem no- minat : ep. 23, post med. ; et 50, circa fin., inquit : Non facio injuriam characteri impe- ratoris, cum errorem corrigo desertoris. Idem, lib. 2 contra litter., Petil. c. 13, comparat characterem cum militari signo. Idem in eodera lib., c. ult., etlib. 1, contra Crescon., c. 3, et lib. 2. contra Gaud., c. 4, ubi vocat regium characterem; lib. 6, de Bapt., c. 1, vocat Dominicum characterem ; tr. 5 et 6 in Joan. : Si baptizatus (inquit) charitatem non habet, characterem quidem impositum habet, sed desertor vagatur. Prceterea d. I. 2 contra litter. PetiL, c. 13, et in serm. de Gestis cum Emerit., prEeter characterem baptismi facit mentionem characteris Ordinis ; et hac ra-

DISPTITAT.

ratione,!. de Boiio conjug., c. 21, dicit, sacra- menlum Ordinationis mancrc, etiam si quls ob culpam ab officio removeatur. Optima etiam sunt de hoc charactere verba Gregor. Nyss., lib. de Bapt., non longe a principio : Sacerdos post consecrationem, quod ad exter- nam speciem attinet, idem est, qui antea; in- visihili tamen quadam vi ac gratia invisi- hilem animam transformatam gerit in melius. Denique de charactere confirmationis afferri potest Cyprianus in sorm. deAblut. ped.,ubi confirmationem psquiparat baptismo, in hoc, quod est sacramentum tequc initerabile, ra- tum, ac firmum. Sic etiam Augustinus, 1. 2 contra htter. Petil., c. '104-, dicit, sacramen- tum Chrismatis semel datum permanere etiam in pessimis, quod necesse est intelhgi ratione alicujus effectus, alioqui etiam sacramentum extrema3 unctionis semel datum potest dici manere etiam in pessimis. Praeterea Hieron., circa illa verba 2 ad Corint. 1 : Qui unxit nos Deus, ait : Spiritu Sancto vel Chrismate. Et qui signavit nos ; illud (inquit) signatur, quod aliquid intrinsecus continet pretiosum. Cyril. denique Hierosol. cum in d. Catech. 3 dicit : Spiritus Sanctus ohsignahit animas ves- tras, deligendi estis in militiam magno regi , in priori particula videtur intelhgere charac- terem baptismi, in posteriori vero sacra- mentum confirmationis. Quoniam vero hsec omnia testimonia non videntur cogere, ideo Scot., d. queest. 9, dicit facile exponi posse, ipsummet sacramentum baptismi, verbi gra- tia, esse characterem, et ideo concludit, sola Ecclesise auctoritate nos cogi ad ponendum characterem. Sed quamvis verum sit, Eccie- sise auctoritatem habere prsecipuas partes in hoc negotio, tamen ea supposita inteUigimus, mentem Sanctorum fuisse in eadem signifi- catione de charactere loqui, et sine dubio multa ex dictis Sanctorum meUus praedicto modo intelhguntur.

6. Tertio, ratio hujus veritatis a priori est institutio et voluntas Christi, qui potuit hanc vim tribuere his sacramentis. Congruentia vero, seu moralis necessitas, sola illa adducci potest, quam D. Thomas, art. 1, exposuit, quee sigillatim his tribus sacramentis in hunc modum appHcanda est. Primo enim per bap- tismum ita deputatur homo et consecratur ad cultum Dei, ut fiat membrum Ecclesiee Chris- ti, et distinguatur ab iihs, qui nuUo modo sunt Christo conjuncti; ergo oportet ahquo speciah signo Christi consignari, et hunc vo- camus characterem. Dices, sufficere fidem

XI, SECT. I. 191

per baptismum infusam, nam illa etiam dici potest signum consignans Christi membrum, et distinguens ab infidelibus; sic enim Ps. 4, dicitur : Signatum est super nos lunien vultus tui, Domine. Unde Ambrosius, l. de His qui initiantur, c. 7, tractans illud Cant. 8 : Pone m.e, ut signaculum in corde tuo, ut signa- culum (inquit) quo fides tua pleno fulgeat sacramento; et clarius Dionys., de Eccles. Hierar., c. 2, part. 3, dicit , accedenti ad haptismum Deum lumen suum perinde atque signum, aliquod tradere, sanctum efficiendo, et sanctorum participem. Respondetur tamen. fidem non posse habere perfectam rationem hujusmodi signi, tum quia inlerdum bapti- zatus non accipit fidem, et tamen manet sigil- latus signo Christi ; tum etiam quia licet prius fidem accipiat, et postea amittat, si- gnum tamen Christi retinet ; tum denique quia character baptismalis non est qualecum- que signum, sed quo fit homo capax aliorum sacramentorum ; Christi fides autem non est hujusmodi signum; Catechumenus enim fidem habet, et tamen nondum est capax sacra- mentorum Christi, donec baptizatus sit. Prop- ter quod Concil. Florent. vocat baptismum, januam sacramentorum ; nemo enim potest confirmari, nisi prius fidem in baptismo sit professus. Quomodo enim designahitur miles Christi, qui nondum est Christo consignatus per haptismum ? ut ait Clemens Papa , in Epist. 4, post medium. Et eadem est ratio de sacramento Ordinis, ut constat ex c. Si quis, et c. Veniens, de Presbytero non bapti- zato, cjuia non est aptus, ut consignetur in principale membrum et pastorem Ecclesise, qui nondum est in membrum Ecclesiee desi- gnatus. Et simile est de Eucharistia. Non enim aptus est, ut nutriatur, qui nondum est genitus. Quod significatum fuit, ut scribit Basilius, Homil. 13, in Israelitico populo, qui neque aquam de petra bibere, nec coelestem panem manducare voluit, donec mare per- transiit. Sic etiam , inquit, 7iec tihi aliquis veram potionem, nisi vere baptizato prxhehit; quomodo enim tu viventem com,edes panem, nisi sumpto prius hoc sacramento ? Atque hsec ratio facile eadem proportione procedit in charactere Ordinis ; nam per illum singulari modo deputatur homo in cultum Dei, et dis- tinguitur a cseteris Ecclesise membris tanquam proprius minister Christi participans speciali modo sacerdotium ejus, et potestatem acci- piens ad sacramenta divina ministranda ex officio ; ergo valde conveniens est, ut speciali

QUyEST. LXIII, ART. IV.

quadam nota ac signo consecretur, qui sic or- dinatur. De confirmatione vero non videtur seque procedere hsec ratio, quia per illam non videtur dari potestas ad recipiendum vel dandum aliquid, sicut in preedictis duobus sacramentis. Nihilominus dicendum est cha- racterem confirmationis dari, tanquam si- gnum militare ; nam in sacramento confirma- tionis constituitur homo, vekiti Christi miles ex officio destinatus ad profitendam publice Ghristi fidem, et pugnandum pro illa, et ideo speciaH Ghristi charactere insignitur ; legatur Scot., in 4, d. 6, qusest. 10, § Sed restant duo dubia, ubi totam hanc rationem et sufficien- tiam triplicis characteris egregie declarat. Accedit, quod propter hanc causam hoc sacra- mentum iterari non potest, sicut neque bap- tismus, neque Ordo, quod est signum charac- teris impressi; nam hinc habent hsec sacra- menta, quod iterari non possint, ut Goncil. Trident. expresse dixit. Neque obstat, quod Gabr. et alii Scholastici objiciunt, quod divina institutio posset esse sufficiens sine charac- tere, ut hsec sacramenta iterari non possint, sicut consecratio Ecclesiee vel calicis iterari non potest, quamvis nuUam qualitatem in- trinsecam imprimat. Hsec enim ratio solum ostendit, characterem non fuisse necessarium de potentia absoluta ad hunc effectum, quod nos fatemur. Fieri enim possent omnia supra dicta per extrinsecam denominationem et moralem habitudinem vel deputationem. Ta- men non est dubium, quin perfectiori modo fiant per internum spirituale signum , quod et ad ornamentum animse et ad perfectam consecratiouem conferre potest. Hanc ergo perfectionem voluit Ghristus suis cultoribus conferre.

7. Sed dubitabit aliquis, anhcec tria sacra- menta principalius sint instituta propter hunc eff"ectum characteris, vel propter effectum graticB, nam D. Thomas hic, art. 4, ad 1, indicat, primario esse propter characterem , qui directe ordinatur ad ea exequenda, qupe sunt divini cultus. Et quia hcec (inquit) idonee non fiunt sine auxilio gratias, ex consequenti divinalargitas recipientibus characterem lar- gitur gratiam, per quam digne impleant ea, ad quffi deputantur. Verum D. Thomas eo loco non loquitur de sacramento , sed de cha- ractere, et solum docet, characteremnon esse dispositionem ad gratiam, sed esse facultatem operandi; cui adjungitur gratia, ut operatio convenienter fiat. Unde Soto, dist. 1, q. 4, art. 4, generaliter dicit, orania sacramenta

principalius ordinari ad dandam gratiam , quam characterem, quia principalius instituta sunt, ut medicinse peccatorum, quod faciunt infundendo gratiam. Quanquam in his sacra- mentis, quse characterem imprimunt, ex con- sequenti ordinetur gratia per divinam provi- dentiam ad bonum usum ipsius characteris. Unde ulterius addit, ea sacramenta , quse characterem imprimunt, si subjectum non ponat obicem, prius natura dare gratiam, quam characterem, quia character conse- quiturfidem; est enim signum sanctfe com- munionis fidei ; fides autem per se loquendo consequitur gratiam, ad quam comparatur, ut potentia ad essentiam; licet ex accidenti contingat dari fidem mortuam sine gratia. Mihi tamen sub distinctione videtur dicen- dum, in primis, baptismum principalius esse institutum propter gratiam gratumfacientem, scilicet ad spiritualem regenerationem , et remissionem peccati originalis; consequenter vero illi datum esse, ut sit janua ad ingre- diendum Ghristi Ecclesiam, et participanda alia ejus sacramenta. Et propterea datam esse illi virtutem ad imprimendum charac- terem. Atque simili ratione confirmatio, quae est veluti complementum baptismi , instituta primario est ad conferendam plenitudinem Spiritus Sancti et abundantiora auxilia, quibus homo constantior fiat ad confitendam fidem; consequenter vero datum est illi, ut characterem imprimat, quo milites Ghristi designantur. At vero in sacramento Ordinis e converso dicendum videtur, per se primo esse institutum ad dandum spiritualem po- testatem ordinis, quse daturper impressionem characteris, gratiam vero dari in illo sacra- mento ad digne exercendos actus illius po- testatis. Nam licet gratia secundum se per- fectior sit, tamen in hoc sacramento datur propter officium seu ministerium sacerdotaJe. Neque est generaliter verum,quod Soto dicit, sacramenta esse instituta, ut sint medicinse peccatorum, si sermo sit de effectu, ad quem proxime instituitur unumquodque sacramen- tum ; quod apertius, quam iu aliis, constat in sacramento Ordinis ; proxime enim non or- dinatur ad remittenda peccata eorum, quibus confertur, sed ad constituendos illos ministros sacramentorum ; et quia per hos ministros remittuntur peccata, ideo mediate et remote ordinatur hoc sacramentum ad medicinam peccatorum. Igitur proximus finis et effectus ejus non est dare gratiam remittentem pec- cata, sed propriam formam constituentem

DISPUTAT. XI

sacerdolem, vel minislrum clivini cultus, quse est character, cui conjungitur gratia propter bonum usum ejus. Undc quod Soto ait, in liis sacramentis prius natura dari gratiam, quam characterem, mihi non probatur, quia physice nullus est ordo causalitatis inter has duas qualitates.Nulla enim ratione aut fundamento fingi potest, quandoquidem ex natura sua una ab altera nullo modo pendet. Manet enim character sine gratia, et gratiaoptimo et con- naturali modo esse potest sine charactere. Loquendo autem moraliter, prius natura datur character, quam gratia sacramentaUs, quia talis gratia characterem requirit, et non e contrario. Nemini enim datur gratia per hffic sacramenta, cui non detur character; multis autem datur character, quibus non datur gratia. Idem inductione explicari po- test, quia cum in sacramento Ordinis gratia sacramentaKs detur ad bonum usum activum divini cultus, taUs gratia supponit potestatem et facultatem ad efficiendos actus hujusmodi cultus. Et similis ratio fieri potest de confir- matione ; prius est enim, aliquem consignari in militem, quam illi dari auxilia, et arma ad militandum necessaria. Et ideo licet ordine intentionis (ut sic dicam) prior sit in hoc sacramento gratia, quam character, tamen ordine executionis prior natura est impressio characteris, quam collatio gratise. Atque eodem modo philosophari possumus in bap- tismo. In quo est speciahs ratio, quia est janua ad sacramenta. Et ideo sicut character ejus est potentia ad alia sacramenta, ita etiam est veluti potentia ad gratiam sacramentalem ipsiusmet baptismi; et ita est quodammodo prior. Tandem eodem modo philosophandum est de fide et charactere. In nullo enim genere causse character consequitur fidem. Est enim omnino independens ab illa; nam sine illa conservari et imprimi potest. Ut vero utrum- que fieri potest per sacramentum, moraliter prius natura fit character, propter easdem rationes, quas de gratia fecimus. Neque obstat definitio characteris, tum quia non est adeo recepta; tum maxime quia ex illa solum coUigitur, fidei professionem et significationem ordine intentionis esse priorem charactere, qui in hunc finem datur, non vero quod in executione et effectione ordine naturse prce- cedat fides, et ex illa consequalur character.

XX.

, SECT. II.

SECTIO II.

Ulrum character sit qualitas supernaturalis ab anima et potentiis ejus distincta.

1 . Varise sunt Theologorum opiniones. Prima est Durand., in4, d. 4, q. 1 , qui sentit, characterem solum esse relationem rationis, seu denominationem extrinsecam, per quam ex institutione divina deputatur aliquis ad sacras actiones. Fundamentum ejus est, quia hoc sufficit ad quemcumque finem characteris et facile intelligitur absque obscuritate; alia vero omnia sunt obscurissima, et difficiliora reddunt mysteria fidei. ilsec vero sententia Durandi potuit fortasse suo tempore sine hseresi sustineri, quanquam lion sine temeri- tate, cum non solum esset contra ceeteros Theologos, sed etiam contra Innocent. IV, in c. Majores, deBaptis. ubi ita concludit : Timc characterem sacramentalis imprimit operatio, cum obicem voluntatis contrarix non invenit obsistentem. Nunc vero non potest hsec opinio ab errore in fide vindicari, propter defini- tiones Concil. Florent. et Trident., quse do- cent, characterem esse spirituale signum animse impressum. Quse non possunt ullo modo convenire relationi rationis, aut deno- minationi extrinsecee, quia hse nec sunt ali- quid spirituale , neque animse inhserent, nec imprimuntur; nam hoc aperte significat actio- nem realem, quam Innocent. vocavit sacra- mentalem operationem. Dicendum ergo est sine dubio characterem esse rem aliquam vere ac realiter existentem et intrinsece in anima inha^rentem. Quod confirmatur contra Durand., quia alias non magis imprimeret characterem sacramentum Ordinis in lege nova, cjuam sacerdotalis consecratio in lege veteri, quia etiam ibi fiebat deputatio extrin- seca, et consequenter significatio aliciua, et relatio rationis. Et simili ratione non magis imprimeretur character homini cum ordi- natur, quam calici cum consecratur; quse omnia et similia, quse facile inferri possunt, manifeste pugnant cum doctrina Gatholica, in prEecedenti sectione tractata. Denique hsec Durand. sententia nihil in re differt a sen- tentia ha^reticorum, ciuam Goncilia voluerunt directe damnare. Fundamentum vero Durand. valde frivolum est, quia non semper quse videntur nobis clariora, sunt veriora, prseser- tim in rebus fidei; sed cjuse sunt magis con- sentanea Ecclesiasticse doctrinse et traditioni; eo vel maxime, quod in hac doctrina de cha-

194 QU.EST. LXIII

ractere non est tanta obscuritas aut diffi- cultas. Quis enim dubitet potuisse Deum hoc reale ac spirituale signum animee imprimere? aut cur difficile creditu est, id fecisse, non propter necessitatem simpliciter, sed propter majorem perfectionem?

2. Characterem non esse relatmiem pro- batur primo. — Secunda ergo opinio est, characterem quidem esse aliquid reale, non tamen absolatum quid, sed solum relationem. In hanc opinionem inclinat Scotus, in 4, d. 6, quEest. 10. Fundamentum esse potest, quia cum character solum sit ciuoddam signum, ut Concilia dicunt, constituitur in genere rela- tionis; ergo et in specie relationis. Nam genus relativum nonpotest contrahi per differentiam absolutam. Deinde hajc.ratio relativa sufficit ad illa omnia, ad quse ponitur character; et hac occasione late ibi digreditur Scotus, ut probet dari relationes reales extrinsecus ad- venientes, quse per se primo fieri possint per actionem agentis. Hsec vero sententia Scoti mihi non probatur. Censeo enim characterem non posse esse relationem realem. Primo, quia est terminus proprie actionis realis, quse per se primo ad talem terminum tendit; non enim consequitur character positionera funda- menti, vel termini, ut patet, prfficipue, quia potest solus imprimi per sacramentum sine gratia vel alia qualitate; sed nulla relatio reahs potest esse hujusmodi natura^, ut per se primo fiat per actionem, ut late probat Cajetanus hic, contra Scot., et Capreolus, in 4, d. 4, qucest. 1, art. 3, ad argumenta contra primam conclusionem , sed id prsetermitto, quia philosophicum est. Secundo, illa relatio nullum posset habere fundamentum; sed sine fundamento intelligi non potest : ergo. Major constat, quia nec gratia, nec fides, nec quid aliud animee infusum potest esse ralis rela- tionis fundamentum. Quia ablatis omnibus illis, potest manere character. Nec vero sola anima, aUoquiposito aliquo termino resultaret ex ipsa anima talis relatio ; esset ergo intrin- seca et connaturalis illi, supposita existentia talis termini. Respondet Scotus, hanc rela- tionem fundari in sola anima, non tamen resultare ex illa, quia non est intrinsecus, sed extrinsecus adveniens. Sed, ut alibi latius dixi, haec est petitio principii. Pugnat enim cum natura relationis, ut supposito fanda- mento et termino, non resultet, sed extrin- secus adveniat. Et deinde, hoc in re nihil aliud est, quam dicere, hanc relationem nullum habere fundamentunij quod conse-

, ART. IV.

quatur; sed tantum subjectum, in quo reci- piatur. Tertio, si character est relatio, inquiro in primis, qualis relatio sit. Dicetur fortasse esse relationem signi. Sed contra, quia si esset relatio signi realis, oporteret esse si- gnum naturale , et non ad placitum ; nam signa ad placitum significant tantum ex im- positione, atque adeo per denominationem extrinsecam , unde non potest esse relatio realis, sed rationis, ut supra dictum est de sacramentis; r^latio autem signi naturalis semper fundatur, aut in ratione effectus seu causse, quomodo fumus significat ignem ; aut in aliqua naturali unitate, seu similitudine. Unde hajc relatio signi naturalis, sive sit distincta a relatione effectus^ sive non, sem- per tamen supponit naturam ahquam seu entitatem ffictam, dependentem, seu haben- tem connexionem aut unitatem cum aha, quam significat. Quse entitas semper est ab- soluta fundans in se relationem. Rursus in- quiro, ad c^uem dicat habitudinem hsec relatio, csuse est character. Aut enim respicit Deum , tanquam terminum : et hoc non, quia expli- cari non potest, sub qua ratione ilhim respi- ciat ; non enim sub ratione causse, quia hsec ratio communis est omni effectui divino ; oportet autemhic exphcare ahquam rationem relationis. Vel sub ratione similitudinis per aliquam participationem divinse perfectionis : et hoc non, quia talis relatio supponit natu- ram aliquam et unitatem in qua fundetur; alioquin dici posset, gratiam etiam esse quandam relationem, quia est participatio qusedam divinse naturse, et potest ad illam referri juxta hanc sententiam aliqua relatione similitudinis. Aut hsec relatio characteris dicit habitudinem ad Christum, ut ad terminum, et redeunt eadem argumenta. Quia non potest intelligi, nisi per modum ahcujus effectus, aut similitudinis, seu conformitatis cum Christo; hujusmodi autem relatio maxime requirit formam absolutam, in qua fundetur; nam si anima prius non habebat perfectionem ali- quam, ratione cujus esset conformis Christo, quomodo potest intelligi, ut manens immutata in omnibus absolutis, et sine additione ali- cujus perfectionis, recipiat realem relationem similitudinis? Aut denique heec relatio respi- cit, ut terminum, futuros actus divini cultus, ut V. gr., sacramenta recipienda, vel confe- renda. Et tunc ulterius interrogo, quomodo illa respiciat : aut enim per modum potentise realis, et ita non erit relatio, sed quahtas ; aut per modum signi, et redeunt argumenta

DISPUTAT. XI

facta. Ac prfeterea, illa non erit relalio realis sed rationis, cuni non respiciat ternunum realem existentem, neque ab illo pcndeat. Quin potius intelligi non potest, quid ex na- tura rei significet hoc signum. Neque enim significat, futura esse talia sacramenta, ut per se constat. Quia fieri potest ut nunquam sint. Nec significat, hunc hominem esse capacem sacramentorum. Quia sicut sacramenta pen- dent ex institutione , ita etiam, quod homo affectus tali entitate sit capax illorum et non alio modo, pendet ex institutione, et non ex sola rei natura. Igitur significatio characteris non est soluni ex natura rei, sed ex imposi- tione ; ergo non potest tota realis essentia hujus entitatis in hac relatione signi consistere; nuUo ergo modo intelligi potest, quod charac- ter sit pura relatio realis.

3. Ad fundmnentum Scoti. — Ad funda- mentum ergo Scoti respondetur, vocem signi, dupliciter accipi posse : primo, pro ipsa rela- tione signi; secundo, pro forma vel figura, quee alicui imprimitur, ut ex impositione significet; quomodo in circumcisione cicatrix illa , quam imprimebat , dicitur signum et si- gillum; et alise simplices figurse, signa vo- cantur, licet in se sint res absolutse. Ad hunc ergo modum dicunt Concilia characterem esse signum, quia est forma realis animse im- pressa, qua consignatur intrinsece, ac depu- tatur ad aliquos actus divini cuItuS; quse forma ex divina impositione habet ut signi- ficet, eum, cui imprimitur, esse aptum ad re- cipiendum, vel efficiendum hujusmodi actus. Quee impositio non potest intelligi fundata in aliqua re permanente in anima, nisi praein- telligatur aliqua forma absoluta illi impressa ; et ideo negatur solam relationem sufficere ad omnia, propter qufe ponitur character.

4. Tertia sententia. — Tertia sententia est, characterem esse aliquid absolutum, non tamen esse rem ab anima et potentiis ejus realiter distinctam^ sed fortasse aliquem modum ejus. Soto, in 4, d. 1, q. 4, art. 2, dicit, hanc sententiam esse valde probabilem, dummodo non negetur, characterem imprimi animse, et formaliter ab illa distingai, atque ideo in genere qualitatis constitui; et funda- mentum est, quia heec distinctio sufficit ad omnia salvanda , quse de charactere dicuntur. Sed haec sententia mihi etiam non probatur, sed dicendum existimo, characterem esse rem distinctam realiter ab anima,et potentiis ejus, illique imprimi, non, ut modum habentem eamdem realem entitatem cum anima, sed at

SECT. III. 195

iiovam formam omnino realiter distinctam. Primo quidem, quia intelligi non potest quis modus hujus naturtc possit in anima fieri; aut qua ratione immutari possit hoc modo et consignari anima, sine additione novoe quali- tatis, et realitatis. Pr£esertim, cum mani- festum sit, hanc impressionem characteris, non consistere in mutatione aliqua locali, neque in habitudine, aut relatione, ut esl ostensum. Secundo, quia character est super- naturalis forma et accidentalis, qua? in anima fit per propriam actionem divinam ; ergo est nova forma realiter ab anima distincta. Non enim efficaciori ratione concludi potest, gra- tiam, vel charitatem esse res distinctas ab anima et potentiis ejus. Quia etiam character est resabsoluta, et non estunio ad aliam rem, neque aliquid hujusmodi. Tertio tandem, quia posita hujusmodi forma, et distinctione ejus ab anima,facillime et propriissime intelligun- tur omnia, quse de charactere scribuntur a Sanctis et Conciliis. Et de hac distinctione affirmanda nulla est specialis difficultas, ne- que est superfluum , quod animae imprimatur hujusmodi entitas; sed ad perfectionem et decorem ejus pertinet, ut supra dictum est ; non est ergo, cur hoc in dubium revocetur, atque ita tandem Soto in hanc descendit sen- tentiam.

5. Character est qualitas supernaturalis realiter ab anima distincta. — Ex dictis ergo omnibus concluditur characterem esse quali- tatem supernaturalem realiter ab anima dis- tinctam, eique divinitus infusam. Hoc suffi- cienter patet ex dictis, a sufficienti partium divisione, quia est res supernaturalis animae infusa, et non est relatio, ut ostensum est, et non est substantia, neque aliquod ex cseteris prsedicamentis ; superest ergo, ut sit qualitas, ut in comment. art. 2 declaravimus. Inqui- rendum ergo restat, quse qualitas sit.

SECTIO III.

In qua specie qualitatis sit cliaracter.

i . Prima sententia negat characterem esse in aliqua specie qualitatis directe. — Quali- tas naturalis, et supernaturalis univoce con- veniunt. — Prima sententia est, proprie et direete in nulla esse, sed solum reductive. Ita sentit D. Thomas hic, art. 2, et probabile ju- dicat Richar., in 4, d. 3, qusest. 1, ad 3, diverso tamen modo. D. Thomas enim funda- tur in hoc, quod character est per modum

196 QU^EST. LXIII, ART. IV.

potentise seu virtutis instrumenlalis , quam ipse dicit non poni per se sub genere, sed reductive tantum. Richard. vero fundalar in hoc^ quod qualitates supernaturales non con- veniunt in genere aut prsedicamento cum qualitatibus naturalibus; atque ita de gratia et aliis habitibus infusis negat directe consti- tui in aUqua specie qualitatis , sed reduci ad illam, vel potius per se constituere suum genus illi simile; atque eodem modo dicit, characterem directe tantum constitui sub genere supernaturaUs qualitatis, et per quan- dam proportionem vel similitudinem posse ad tres species quahtatis reduci, sciUcet, ad po- tentiam ^ dispositionem , et figuram , de quo postea dicemus. Ego vero falsum existimo, quaUtates naturales et supernaturales non convenire univoce in genere quaUtatis ; quid enim obstat, quominus ab omnibus abstrahi possit una ratio communis, quEe simpliciter omnibus conveniat, cum in modo afficiendi animam simiUtudinem et unitatem habeant, et nuUam inter se dicant habitudinem, in qua possit ahqua analogia fundari? Item, quis neget; actum fidei, vel charitatis esse proprie et univoce actum inteUectus, vel voluntatis? ergo nec de habitibus infusis negari potest, quin sint simpUciter habitus , vel virtutes ; ergo et ratio quaUtatis iUis convenit. Nam, quod cjuaUtas sit supernaturaUs, non est con- ditio diminuens, sed perficiens potius, et ele- vans genus quaUtatis ad nobiUorem ordinem; non tamen ita elevat, ut constituat analogiam. Quia quaUtates naturales non dicunt habitu- dinem ad supernaturales, nec dicuntur quaU- tates propter aUquam proportionem cum iUis. Ex quo infero primo, negari non posse, quin character sit simpUciterunivoce quaUtas, quia est supernaturaUs quaUtas nobiUor quam naturales quaUtates, et aUioris ordinis. Ergo si ad iUas comparetur, est univoce et simpU- citer quaUtas, majori ratione quam omnes iUse. Si vero comparetur ad aUas quaUtates supernaturales, non est cur dicenda sit qua- Utas secundum quid, vel analogice. Quia sim- pUciter afficit, ac perficit animam, et est qua- Utas permanens, imo et perpetua, ut infra dicemus ; et non constituitur in suo esse per habitudinem ad aUquam aUam quaUtatem, ut evidentius etiam ex sequentibus constabit. Imo etiam si concedamus, dicere aUquam ha- bitudinem transcendentalem , iUa erit habi- tudo principii , vel potentise , aut virtutis instrumentaUs, quffi habitudo non sufficit ad constituendam analogiam sub communi ge-

nere, neque impedit, quo minus propria ratio qualitatis aUcui conveniat, ut patet in omni- bus quaUtatibus naturaUbus qua^ sunt inslru- menta substantise ad agendum; potest enim forma aUqua accidentaUs, quse, secundum esse suum, absolute et proprie afficit subjec- lum in ratione principii activi, habere vim agendi tantum per modum instrumenti, atque ita priori ratione, secundum esse suum, erit vera ac propria quaUtas. Unde infero secundo, necessarium esse, ut character di- recte, ac proprie constituatur sub aUquo genere subalterno, et in aUqua specie uUima quaUtatis. Quia fieri non potest, ut aUqua res sit directe sub supremo genere, nisi median- tibus generibus subaUernis et speciebus adae- quate dividentibus iUud genus.

2. Secunda sententia constituit characterem in quarta specie qualitatis. — Secunda sen- tentia coUocat characterem in cjuarta specie quaUtatis, quse est figura. Quia per charac- terem fit in anima quaedam spiritualis confi- guratio. Ita MarsU., in 4, qusest. 4, art. 1, concl. 7, et ex parte consentit Richar., loco supra citato. D. Thom. hic, art. 2, ad 1 , merito hanc sententiam rejicit, nam figura proprie dicta, et non per metaphoram, non reperitur in rebus spirituaUbus , cum sit proprietas quantitatis resultans ex terminis ejus ; charac- ter autem est quaUtas spiritualis, quse sohim metaphorice dicitur configurare nos Cliristo , quia in rebus sensibiUbus uti solemus figuris impressis, tanquam signis, quibus res distin- guamus seu sigiUemus. Unde quoniam cha- racter est quaUtas impressa ad hujusmodi proportionalem significationem, ideo per me- taphoram et analogiam dicitur configurare nos Christo. Unde non fit, ipsum esse in specie figurse , c|uia res non constituitur in esse per denominationes metaphoricas, sed per proprias rationes formales. AUas, quia virtus dicitur facere hominem rectum, consti- tuenda esset in specie linese, vel figurse, ad quam rectitudo spectat.

3. Tertia sententia dicit esse potentiam. — Tertia sententia est D. Thom. hic, art. 2, characterem constitui in secunda specie qua- litatis, esseque potentiam supernaturalem, vel passivam, vel activam, qua homo aptus redditur ad opera divini cultus praestanda. Quam opinionem defendunt Cajet., Soto, et aUi Thomistse; et Scotus, dist. 6, qusest. 10, dicit, hanc sententiam non posse satis impro- bari, et simul addit posse simul habere ra- tionem potentiee, et habitus supernaturalis

DISPUTAT. XI, SRCT. III.

operativi. Mihi taraen hscc sententia visa sem- per est difficillima ; et ideo discurrendo per singulos characteres ostendam difficultatcm cjus. Suppono autem, duplicitcr posse nos loqui de potcntia. Primo physice, quoraodo intellectus vel calor sunt potenti8e ad suas actiones. Secundo, tantura moraliter, quo- modo potcstas jurisdictionis vocatur poten- tia ; et sceptrum seu virga regia potest vocari potentia moralis, si per Iraditionem ejus de- tur potestas dominandi vel regendi.

4. Characterem baptistnalem non essepoten- tiam physicam ostenditur. — Anima, ut sit receptiva gratioe, non indiget aliquo alio a se. — Primo ergo, tractando cle charactere bap- tismali, non potest vere dici, quod sit po- tentia physice ac proprie receptiva alicujus actus pertinentis ad cultum Dei; quod autem non sit activa, omnes concedunt, quia illud sacramentura non dat potestatem ad agen- dum, sed ad recipiendum. Major patet, nam potentia physice receptiva est, quse recipit actura etper illura actuatur. Character autem baptismi nou ordinatur ad recipiendum hoc modo aliquem actum supernaturalera; ergo non est potentia passiva physice propria. Major constat exdefinitionepotentisepassivffi. Minor probatur, quia character baptismi vel comparatur acl alia sacramenta, vel ad effec- tum gratise, qui per illa datur ; neutro autem raodo habet prcedictam rationem pliysicam potentia3 passiva^. Et primo , non respectu sacramentorura, in primis, quia sacramenta non recipiuntur in anima, sed in corpore; imo interdum non proprie recipiuntur per passionera physicam, sed recipi dicuntur, vel quia proferuntur, ut de se audiri possint, vel quia localiter conjunguntur, seu tanguntur; hsec autem fiunt circa corpus per naturales qualitates ejus, neque est necessaria, ad haeo omnia, aliqua alia potentia physica superna- turalis. Secundo, quia si consideretur cha- racter tanquam conditio necessaria, ut sacra- raentum constituatur in esse sacraraenti, re vera non requiritur propter aliquara rem physicam, quse quidera addenda sit ipsi sa- cramento, et recipienda in horaine, qui re- cipit sacramentura; ergo ex hoc capite non potest character requiri, ut potentia physica receptiva. Antecedenscleclaratur: nam v. gr., raatrimoniura contractura inter horaines non baptizatos, eisdem verbis vel signis fit, qui- bus inter baptizatos; neque aliquid physicum ex parte ipsius signi externi reperitur magis in uno contractu, quam in alio. Et tamen in

hominibus baptizatis est sacramentum, et non in aliis, solum propter moralem rationem et significationera adjunctam uni, et non alteri. Secundo , quod character l)aptismalis non habeat propriam ac physicam rationem po- tentiai passivai respectu effectuum aliorum sacramentorum , facile probari potest, quia ille effectus, aut est gratia habitualis, aut sa- cramentalis , aut character in sacraraentis confirmationis et Ordinis. Primo ergo gratia habitualis immediate recipitur in ipsa anima, quaj per seipsam est capax gratise, et per potentias suas est capax virtutum et dono- rura, quse gratiara consequuntur. Quod tara est per se notura, ut non indigeat probatione. Nara ante institutionera baptisrai recipiebatur gratia in aniraa, nulla alia raediante potentia receptiva ; et nunc etiam Catechumenus re- cipit gratiam et virtutes ante characterem, efc baptismus postea adveniens confert effectum gratice augendo gratiara prseexistentera in eodem subjecto et potentia, in qua antea erat. Prseterea, quia si character esset hoc raodo potentia passiva respectu gratia^, oporteret prius natura atque imraediatius recipi in essentia anirase, quam ipsam gratiam, quod tamen D. Thoraas non admittit. Atque eadem ratione posset fi-ngi alius character in volun- tate , ut esset potentia receptiva charitatis. Denique, si gratia, quia est forma supernatu- ralis, requireret in anima potentiara recep- tivam ab anima distinctam, cum character sit forma supernaturalis, non posset immediate recipi in anima, sed aliam potentiam recep- tivam requireret, et ita procederetur in infi- nitura.

5. Responderi ad hsec omnia potest, cha- racterem vocari potentiara passivam, non quia sit proprie receptiva gratiae, vel alicujus actus, quo informetur, sed quia disponit ho- minem ad alia sacramenta recipienda , et effec- tus eorum ; dispositio enira reducitur ad cau- sara raaterialem; et hac ratione vocari potest potentia passiva. Sed in primis, si verum esset characterera esse dispositionem, directe et proprie constitueretur in prima vel tertia specie qualitatis ; unde non esset reducendus ad secundara. Deinde supra ostendiraus et argumentis etiam factis ostendi potest, cha- racterem non esse dispositionem physicam ex natura rei habentem connexionem cum gra- tia, sed solura ex ordinatione divina respectu gratiffi, quse fit per sacramenta; unde, sive vocetur potentia, sive dispositio, quoad hoc eadem est ratio. Nec vero potest character

baptismalis dici dispositio ad gratiam, eo quod sit principium efficiendi aliquem ac- tum, quo homo se ad gratiam disponat, tum quia hoc re vera est falsum, et improbabile, ut de aliis characteribus statim ostendemus; nam certius hoc est de charactere baptismali. Tum etiam quia parvulus baptizatus potest recipere aliqua ex aliis sacramentis valide et cum effectu sine proprio actu. Tum deni- que quia , si illud esset verum , non esset character baptismalis constituendus in specie potentise passivse, sed vel in specie potentise activee, vel potius in specie habitus. Nullo ergo modo potest character baptismalis dici potentia passiva seu receptiva physice ac proprie respectu gratise sanctificantis, quae vel per ipsum baptismum, vel per alia sa- cramenta datur. Et eisdem rationibus idem ostendetur de gratia sacramentali, quee, cum non sit res diversa ab actibus intellectus, aut voluntatis, eadem vel major ratio de illa est, quse de habitibus. De charactere autem con- firmationis et Ordinis, si quis contendat re- cipi medio charactere baptismali, ut propria potentia physice receptiva , non potest qui- dem evidenti argumento impugnari, quia neque ex terminis constat id esse impossibile, neque ex effectibus aut signis ahquibus pro- bari potest non ita esse, cum hi characteres nunquam dati sint, nec dentur, nisi homini habenti characterem baptismalem. Niliilomi- nus tamen gratis et sine fundamento id affir- matur; nam quod ex ordinatione divina cha- racter baptismalis semper supponatur ante hos characteres, non est signum, esse poten- tiam receptivam illorum proprie ac physice, quia etiam alia sacramenta non possunt ha- bere valorem neque effectum in subjecto non habente characterem baptismalera, non prop- ter rationem physicse potentiae passivae, sed solum propter divinam institutionem ; ergo similiter hsec sola est propria et immediata ratio, propter quam dicta sacramenta non possunt esse valida in subjecto non habente characterem; unde fit, ut nihil in eo possint efficere. Et preeterea, si ex naturalibus phi- losophari licet, una qualitas nunquam est po- tentia receptiva alterius, nisiper illam consli- tuatur in actu secundo, vel primo ad agen- dum, ut contingit in potentiis animoe, quse nec sunt pure activse, nec pure passivse, sed utramque rationem participant; sed character baptismalis non habet rationem hujusmodi potentiae respectu aliorum; ergo gratis fin- gitur esse potentia physica receptiva eorum.

QUiEST. LXIII, ART. IV.

Et praeterea sine necessitate, quia sicut anima per se ipsam et per suas potentias est capax unius characteris, ita et aliorum. Neque est verisimile, characterem baptismalem ex na- tura sua ita esse subordinatum aliis charac- teribus, ut sine illis sit quasi in statu imper- fecto, qualis est status potentise passivse, quce suo actu caret; est ergo hic character qua- litas queedam non activa, formaliter actuans ac perficiens subjectum sine ullo ordine vel liabitudine connaturali ad alium actum in eo recipiendum, et ideo physice ac proprie non est potentia passiva.

6. Character Ordinis non est potentia phy- sica. — Secundo de charactere Ordinis omnes admittunt non habere rationem potentiee pas- sivse, quia non datur ad recipiendum, sed potius ad agendum. Quamvis de charactere, qui datur per inferiorem Ordinem, dubitari posset, an comparetur ut potentia passiva ad characterem impressum per superiorera Ordinera. Dicendum vero est, etiam sub hoc respectu non habere proprie rationem poten- tiee passivae. Quod ostendi potest rationibus paulo ante factis de charactere baptismali respectu aliorum. Et addi potest, minorem esse subordinationem essentialera inter cha- racteres diversorum Ordinum, quia, licet superior Ordo recipi non debeat ante infe- riorem, tamen si recipiatur, factum tenet, et ejus character impriraitur, et sicut tunc non recipitur in alio charactere, qui nondum est, sed immediate in ipsa anima, vel potentia ejus, ita intelligendum est fieri semper, quia semper informat animam eodem modo.

7. Objectio. — Refutatio. — Omissa ergo potentia passiva, dicendum est de ratione potentise activse. Et interrogo, an character Ordinis dicatur esse potentia activa physica respectu sacramentorura, quse a sacerdotibus dantur, vel respectu effectuura talium sacra- mentorura; neutrum autem dici potest; ergo hic caracter non habet propriam rationem potentise activse. Prior pars de sacramentis manifesta in primis est in characteribus sex Ordinum inferiorum, scilicet usque ad Diaco- natum. Nam per illos proprie non datur po- testas ad conferendum aliqua sacramenta. Nam licet diacono detur interdum facultas baptizandi, vel dispensandi sacramentum Eu- charislise, hoc potius est, ut jure et licite id faciat, quam ut factum teneat. Unde constat, id non pertinere ad potestatem ordinis sim- pliciter, sed solum ad rectum raodura admi- nistrandi sacramentum. Relinquitur ergo, hos

DISPUTAT. XI, SECT. III.

charactcres inferiorum Ordinuni non habere propriam rationem potentisc activte superna- tiiralis. Primo, nam illi actus, proptcr quos dantur, si exterius considerentur, quoad ac- tus externos, verbi gratia, cantandi Evange- lium, vel similes, nec in se habent ahquid supcrnaturale, neque faciunt supernaluralem efTectum ex opere operato, propter quem re- quiratur potentia activa supernaturalis phy- sica et propria. Si vero considerentur quoad actus interiores, qui ad exteriores requirun- tur, iUi solum esse possunt actus fidei, vel religionis, ad quos non requiritur alia poten- tia prteter habitus virtutum. De charactere vero sacerdotali, vel Episcopali (si distinotus est) idem facile probatur, quia sacramenta omnia quoad suum esse solum consistunt in re sensibih, seu in actione corporali et sensi- bili (excipio Eucharistiara , de qua est aha ratio, ut statim dicam); sed ad omnem actio- nem sensibilem, in qua sacramentum consistit, sufficiunt organa corporis cum suis naturali- bus potentiis, ut verbi gratia , ad proferen- dum verba sufficit naturalis vis loquendi, et ad lavandum, vel ungendum, naturalis vis motiva manus, vel aquee, et sic de aliis. Ergo ad faciendum totum id, quod est sensibile in sacramento, nonest necessaria potentia aliqua physica, quse est character. Responderi po- test, hoc esse verum de sacramento quoad id, c{uod est materiale in ipso; tamen formaliter ad facienclum sacramentum in esse sacra- menti esse necessariam hujusmodi polentiam. Sed hoc facile refutatur, quia illud esse sa- cramenti, supra rem sensibilem, quse est sa- cramentum, nullam rem addit, sed solam clenominationem extrinsecam et significatio- nem, cjuse convenit tali actioni vel passioni ex divina institutione. Uncle in ministro nuHam aliam realem actionera externam requirit, ut fia t illud esse formale sacramenti ; sed sicut intelligitur resultare relatio reahs posito fun- damento et termino, ita, supposita institu- tione Christi , eo ipso quod tahs actio sen- sibilis fit a ministro Christi, ut sic, circa subjectum capax, resultat ratio seu relatio sacramenti. Dico autem, a ministro Christi, ut sic, c[uia necesse est ut illa actio fiat a mi- nistro deputato a Chrislo, ad quod non est necessaria potentia physica respeetu sacra- menti, sed sola Christi institutio, vel ordi- natio. Necessaria pr^terea est in hujusmodi ministro intentio faciendi quod fecit Christus, ut infra dicemus; tamen ad hanc etiam inten- tionem non est necessaria nova potentia phy-

sica activa , quaj sit character, nisi velimus fingere miracula non necessaria, Primo, quia hujusmodi intentiopotesthaberi, quoadaliqua sacramenta, sine charactere, ut in baplismo, et in matrimonio; in aliis vero sacramentis, licet requiratur character ministri, ut sacra- mentum sit vaUdura, tamen ipsa intentio non potest esse a charactere, tanquam a principio physice eliciente talem actum, quia ille actus est voluntatis, et supponit aliquam cognitio- nera ; sed illa cognitio sufficienter habetur per fidem; voluntas vero conficiendi sacramen- tum sufficienter est, vel a rehgione, si fiat in cultum Dei, vel a charitate proximi, si fiat in bonum ejus, vel ab utraque simul, vel aliis virtutibus voluntatis, si fiat ex multis motivis honestis. Interdum vero nec fides supernatu- ralis necessaria est ad hujusmodi intentionem dandi sacramentum, cjuia heereticus, seu in- fidelis potest habere illara. Neque in volun- tate est necessaria ahqua virtus, vel poten- tia supernaturaUs, a c[ua procedat, quia per actura mere naturalem potest minister sacra- menti veUe conficere sacramentum; imo per actum humanura et ex pravo motivo. Ergo propter efficiendum hujusmodi actura inter- nura, quatenus necessarius est ad faciendum sacraraentum externura, non potest requiri character, ut proprium principium physicum effectivum taUs actus. Adde, etiam si hac ratione requireretur character, non posse ha- bere rationem potentise, sed potius habitus, quia supponeret in inteUectu et voluntate ali- quam potentiam eliciendi tales actus vitales. Sic enira concurrunt oranes alii habitus in- fusi ad supernaturales actus; ergo, respectu sacramentorum tantum, non potest character Ordinis habere rationem potentise activee physicae ac proprise.

8. Characterem non esse effectivum gratiae ostenditur. — Objectio. — Responsio. — Nulla qualitas ex natura sua est ejfectiva gratida. — Superest, ut probemus alterara partera, scilicet comparando hunc characterera ad ef- fectum sacramentorum, qui est gratia, non comparari ad illum, ut verara potentiani acti- vam physice effectivam ejus. Duobus enim modis possumus inteUigere, spiritualem cha- racterera inhaerentem sacerdoti physice effi- cere gratiam in alio, cui sacerdos ministrat sacramentum. Primo, mediante actione aiiqua iraraanenti seu vitali ipsius sacerdotis, sicut voluntas Angeli efficit motum in coelo, medio actu immanente, quo vult, seu imperat talem motum. Alio modo inteUigi potest efficere per

QUyEST. LXIII, ART. IV.

actionem mere transeuntem, sicut calor effi- cit calorem in alio. Prior modus hic non habet locum, ut ex dictis facile probari potest. Quia, ut minister per sacramentum alteri gratiam conferat, non est necesse ut habeat ahum actum immanentem et vitalem prseter inten- tionem internam dandi sacramentum, et actio- nem externam, in qua ipsum sacramentum consistit. Nam his positis necessario sequetur gratia in suscipiente sacramentum sine obice, etiam si minister non habeat aliam volunta- tem dandi gratiam, imo licet habeat volunta- tem repugncintem collationi gratise, dummodo retineat voluntatem dandi sacramentum ; os- tensum est autem, characterem non esse po- tentiam physicam, respectu horum actuum ministri; ergo i^ec potest esse potentia effi- ciens gratiam medio aUquo actu vitali ipsius ministri. Dices, characterem efficere gratiam actu ministri, non quidem efficiendo ipsam substantiam actus ablutionis, v. gr., vel pro- lationis verborum, sed efficiendo in illo virtu- tem ad conferendam gratiam. Sed hoc etiam stare non potest juxta doctrinam supra tra- ditam ; diximus enim , virtutem sacramento- rum non esse rem aliquam eis superadditam, sed solam ipsorum entitateni et potentiam obedientialem, ut subordinatam speciali Dei concursui, et ideo ante actionem supernatu- ralem, qua fit effectus sacramenti, non ante- cedere aliquam supernaturalem actionem, vel motionem circa ipsum sacramentum, qua re- cipiat virtutem ad agendum. Ergo non potest character esse potentia activa physica talis virtutis in ipso sacramento. Quia ubi non est actio realis, neque aliquid reale, quod de novo fiat, non potest esse necessaria potentia ac- tiva, pra3sertim propria ac physica, cum hajc ad aliquid realiter agendum ordinetur. Posle- rior autem modus, scilicet quod character efficiat gratiam immediate se ipso per actio- nem quasi transeuntem simul cum sacra- mento, non videtur etiam verisimilis. Prirao, quia interrogo, an characler sacerdotalis habeat ex natura sua hanc activitatem, ut potentia seu virtus instrumentalis ex natura sua ordinata ad hunc effectum supernatura- lem; et hoc dici non potest juxta principia a nobis supra posita, partim hic, disput. 9, partim in 1 tom., disput. 31, ubi ostendimus, nullam esse posse qualitatem, quae ex natura sua sit effectiva gratise sanctificantis, neque ut virtutem principalem, neque ut instrumen- talem, atque hoc maxime verum esse de qualitate natura sua permanente, ut est cha-

racter. Nam si juxta doctrinam D. Thomse non potest dari hujusmodi qualitas, quse sit potentia effectiva miraculorum, nec dari po- terit ad efficiendam gratiam. Non est enim minus supernaturale hoc opus, quam alia miracula. Item propter hanc causam nega- mus, datam esse humanitati Christi inhseren- tem virtutera ac permanentem ad faciendam gratiam vel alia miracula ; multo ergo magis negandum est, dari sacerdotibus Ghristi hujusmodi virtutem physicara ac perraanen- tem, natura sua gratise effectricem. Non potest ergo vere affirmari characterem esse in hoc sensu potentiam activam. Et revera, si cha- racter talis esset qualitas, quae natura sua esset efFectrix gratise vel transubstantiationis, perfectissima esset et eminentissima virtus. Unde sine causa negaretur, datam esse anirase Christi ad operandum per virtutem intrinse- cam et proportionatam; si ergo illi data non est Iisec virtus, signum certe est, characterera non esse talem virtutem. Alio ergo modo dici potest, characterem sacerdotalem influere physice gratiam, ut instrumentum Dei per potentiam obedientialera elevatura. Et hic raodus efficiendi non involvit contradictio- nera, ut constat ex generali doctrina de in- struraentis divinis tradita in superioribus. An vero de facto Deus ita elevet characterera ad efficiendum, satis incertum est. In primis vero licet id concedamus, nihil refert ad id, de quo modo agimus, id est, ad explicandum naturam et specificara essentiam characteris, quia illo modo, scilicet ut instrumentum Dei et per potentiam obedientialera, qucelibetqua- litas, cujuscumque speciei sit, potest elevari a Deo ad efficiendam gratiam; ut per gratiam, quae inuno est, potest efficere gratiam in aliis, vel per fidem, vel per scientiam ; ergo quam- vis concedamus, Deum per characterem sa- cerdotalem efficere gratiam in aliis, elevando characterera per potentiam obedientialem , non potest inde colligi characterem esse na- tura sua potentiam activam, magis quam id colligi possit de gratia, aut de habitu fidei, si per hsec Deus gratiam efficeret. Et ratio est clara, quia hsec potentia obedientialis est communis et quasi transcendens in ente creato; et ideo non potest per illam coUigi propria rei natura. Quod sic etiam explico : nam, si character Ordinis ex propria specie et essentia est potentia activa, necesse est ut natura sua sit propter aliquam actionem sibi connaturalem ; non est autem hoc modo prop- ter efFectionem gratia^; ergo ex hoc capite

DISPLITAT. XI

non habet, quod sit potentia activa; nuUa autem actio assignari potest, qua? illi sit connaturalis; ergo nullo modo polest esse vera ac physica potentia activa. Addo praste- rea, verisimilius esse, characlerem sacerdo- talem non influere prasdicto modo in gratiam, quse datur per sacramenta, quia quantum ex doctrina Conciliorum coUigi potest, tota actio ministri immediate versatur circa sacramen- tum, efficiendo vel appUcando ilUid. Unde non aUo modo censetur conferre gratiam, quam mediante sacramento, scilicet absol- vendo, abUiendo, etc. ; ergo omnis alia effi- cientia est gratis conficta et sine fundamento. Praeterea non est necessaria; quia quando minister baptismi non habet characterem, quia non est sacerdos, tota efficientia gratiae est mediante sacramento, et minister non habet aUam ; ergo idem est, etiam si minister habeat characterem, quia non habet tuno sacramentum minorem neque aUam efficien- tiam. Atque idem argumentum fieri potest :u sacramento matrimonii, in quo proprms mi- nister non habet characterem. Prseterea iUa efficientia characteris, quse fingitur per mo- dum actionis transeuntis, nuUo modo versa- tur circa actiones ministri, sed circa extrin- secum effectum ; est ergo impertinens ad rem moralem, et ad proprium finem,propterquem ponitur hujusmodi character, sciUcet, ut mi- nister sit deputatus ad tales actiones perti- nentes ad cuUum Dei.

9. Character in orcline ad Eucharistiam et effectim ejus. — Atque ex his constat, eam- dem esse rationem de efficientia characteris sacerdotaUs respectu sacramenti Eucharistise et effectus ejus. Nam si sermo sit de effectu verborum, quibus ipsum sacramentum confi- citur, actio supernaturaUs transubstantiatio- nis, c[uee ibi intercedit, tota est immediate ab ipsis verbis, et minister ibi non habet aUam actionem, nisi verborum prolationem, ut ex- presse dixitD. Thomas infra, qucest. 78, art. 1 , atque ita character respectu transubstan- tiationis non habet rationem potentise activae physicse, sed ita se habet ad transubstantia- tionem, sicut sehabet ad gratiam efficiendam per verba absolutionis vel per aUud sacra- mentum. Si autem sermo sit de effectu gra- tise, quam confert ipsum Eucharistise sacra- mentum, respectu iUius muUo minorem con- cursum habet character, quia in ea actione solum se habet sacerdos, ut appUcans sacra- mentum jam factum. Et in UIo non est simpU- citer necessarius character ad effectum sacra-

, SECT. 111. 201

menti, sed solum ordinarie requiritur, ut legitime fiat dispensatio. Igitur respectu nul- lius sacramenti, vel elfectus ejus, habet hic character rationem potentitc activffi.

10. Character sacerdotalis aut Episcopalis non efficit sibi similem. — Solum posset aliquis dubitare decharactere sacerdotaU vel Episco- paU, si verum est, Episcopatum esse sacra- mentum et imprimere characterem. Videtur enim character Episcopi efficere sibi simUem vel in specie, vel in genere, quando ordmat sacerdotem vel consecrat Episcopum. Ergo recte dici potest quod character Episcopalis cst potentia activa ad efficiendum aliquem cha- racterem sibi similem, Respondetur tamen, hoc etiam non habere majorem probabilita- tem, quam sit in reliquis sacramentis vel effectibus sacramenlorum. Primo, quia etiam character Episcopalis non concurrit ad impri- mendum characterem alteri per immediatam actionem in ipsum characterem, sed solum per verba seu per materiam et formam sa- cramenti Ordinis. Non enim aliter concurrit ad ordinandum, quam ad confirmandum; nullum enim est fundamentum ad assignan- dam hujusmodi differentiam . Preeterea, quia si propter solam similitudinem specificam possetcharacter Episcopalis efficere sibi simi- lem, secjuitur primo, eadem ratione posse characterem sacerdotalem facere sibi simi- lem. Sequitur secundo, illum characterem esse veluti propriam et principalem virtutem ad efficiendum sibi simUem, sicut est calor ad efficiendum calorem. Unde etiarn obiter sequitur, quod licet haberethanc activitatem, non esset primo et per se constituendus in specie potentiee, sicut calor, licet possit effi- cere sibi simUem, non constituitur primo et per se in specie potentite. Prceterea, hic mo- dus efficientise est alienus a qualitatibus spi- ritualibus. Tantum enim habent activitatem in ordine ad actus vitales, quatenus esse pos- sunt principia et objecta eorum; non tamen sunt activse per modum actionis transeuntis ad generandum sibi simUes; quod maxime verum habet in supernaturalibus qualitati- bus, quse sunt supra naturalem capacitatem subjecti in quo recipiuntur. Et ideo gratia uon potest illo modo efficere sibi similem; idem ergo erit de quolibet charactere. Cujus signum sumi etiam potest ex eo quod simplex sacerdos potest interdum ex commissione Summi Pontificis ordinare in inferioribus Or- cUnibus vel etiam in subdiaconatu ; et tamen tunc non est diceudum imprimere characte-

202 QUiEST. LXIII

rem alteri, per characterem quem in se habetj quasi efficiendo sibi similem, alioquin etiam subdiaconus et diaconus hoc possent facere ex dispensatione Papffi, vel etiam sine illa; sicut etiam quando sacerdos ex dispensatione Papa3 ministrat sacramentum confirmationis, potestas ejus se extendit ad imprimendum characterem, quem antea non poterat impri- mere, propter solam extrinsecam dispensa- tionem et quasi moralem deputationem neces- sariam ad veritatem sacramenti, a quo est immediate totus effectus et impressio charac- teris. Alque idem argumentum sumi potest juxta probabilem opinionem D. Thomse, quod Episcopatus non est sacramentum, nec impri- mit characterem. Nam per solam extrinsecam consecrationem extenditur cliaracter sacerdo- talis, ut sit potestas consecrandi vel ordinan- di; ergo signum est non esse proprie ac rigorose potentiam physicam, sed moralem. 'M . De charactere confirmationis. — Tertio principaliter de charactere confirmationis fa- cilius ostendi potest, non habere propriam ac veram rationem potentiee physicce. Inler- rogo enim, an sit polentia activa vel passiva. Quod autem neutrum dici possit, ostendo, quia D. Thomas utroque modo in diversis locis explicuit rationem hujus characteris, et nunquam explicat proprium actum seu actio- nem realem in ordine ad quam habeat pro- priam rationem potentise physicse. Primum enim in hac queest., infra, art. 6, significat, esse potentiam passivam, dum ait, per bap- tismum ordinari homines ad recipiendum alia sacramenta; et subdit : Ad idem etiam ordi- natur quodammodo confirmatio. Dicit autem, quodammodo, quia character confirmationis non est simpliciter necessarius, ut alia sacra- menta valide recipiantur, sed solum proece- dere debet ante Ordinem et matrimonium, et si commode fieri potest, ante alia sacra- menta, ut congruus ordo servetur. Si ergo character baptismalis non est proprie poten- tia physica passiva, evidentius est, charac- terem confirmationis non esse similem po- tentiam, preesertim cum non sit simpliciter uecessarius ad recipiendum aliquem actum , sed solum secundum quamdam congruitalem preerequiratur. Rursus idem D. Thomas in- fra, qusest. 72, art. 5, dicit per sacramen- tum confirmationis dari homini potestatem spiritualem acl alias actiones sacras, praeter illas, ad quas datur ei potestas in baptismo, et infra dicit, hanc potestatem esse ad agen- dum ea, quse pertinent ad pugnam spiritua-

, ART. IV.

lem contra hostes fidei. Quibus verbis indicat, esse potentiam activam; sed constat, illas actiones non esse a charactere confirmationis, ut a potentia physice activa : ergo. Patet minor, quia illse non sunt nisi actus fidei, charitatis, fortitudinis aut religionis, vel exte- riores actus, qui ab his internis procedunt, vel auxilia gratias, quas ad hos actus efficien- dos dantur; sed omnes isti actus sufficienter fiunt a potentiis animse, intellectu, scilicet, et voluntate elevatis per habitus virtutum infu- sarum, cum auxilio Dei excitante et adjuvan- te. Ergo ad has actiones nulla efficientia cha- racteris est necessaria, nec facile intelligi potest. Ac prseterea, quamvis gratis daremus, characterem habere aliquam efficientiam in hos actus, non compararetur ad illos ut po- tentia, sed ut habitus infusus potentise, et adjuvans illam ad suos actus, sicut supra in simili argumentabamur. Prcesertim, quia inter hos nullus est actus, ad quem sit simpliciter necessarius character confirmationis. Omnia enim, quee pertinent ad pugnam spiritualem conlra hostes fidei , possunt fieri ab homine non coufirmato, solum per auxilia gratise. Idque non solum de potentia absoluta, sed etiam de ordinaria. Ergo non datur charac- ter, ut potentia simpliciter ad hujusmodi actum, sed solum ut ahquis designetur, ut sit miles ex officio deputatus ad hujusmodi pugnam, et ut hac de causa habeat a Deo paratum subsidium necessarium ad eamdem militiam exercendam, in quo nulla intercedit propria ratio potentise physicse activee.

12. Character dici potest moralis potestas. — Quarto, ex his constat, characterem solum posse dici habere rationem potentise aut po- testatis secundum moralem quamdam consi- derationem. Quia videlicet est signum ex divina ordinatione ad hoc destinatum, ut qui illo insignitus fuerit, aptus sit ad tale minis- terium, sicut in lege veteri circumcisio dici poterat potentia passiva ad recipienda sacra- menta illius legis; et similiter virga judicis potest dici potestas activa ad gubernandum. Quod autem ita de charactere sentiendum sit, ita explicatur. Nam imprimis, quod character habeat aliquo modo rationem potentise, pro- bat ratio D. Thomaj hic, art. 2, quia per cha- racterem datur homini aliqua potestas,' nam cum charactere potest aliqua efficere aut re- cipere, vel alio modo, quam sine charactere possit; ergo character est aiiquo modo poten- tia; sed ut ostensum est, character non est potentia physica; superest ergo ut tantum sit

DISPUTAT. XI

potentia moralis; et lioc etiam modo dixit Scotiis dicta qusest. 10, quod licet character sit relatio, potest habere rationem potentia) ministerialis. Quia non oportet ut talis poten- tia influat in actuni; sed ut sit veluti conditio requisita a principali agente in ministro, ut ejus actionc tanquam instrumento utatur; Deus autem, deputando ministros sacramen- torum, voluit propter majorem perfectionem eos intrinsece designari per characterem. Et hac ratione dicitur character potestas mora- lis, cujus signum est, quia hoc non est semper universale, ut dictum est de ministro bap- tismi, et de ministro matrimonii, qui per so- lam extrinsecam deputationem et institu- tionem divinam habet hanc potestatem; et e contrario interdum character Ordinis non est sufficiens potentia ad aliquem actum, v. gr., ad confirmandiim, vel ordinandum, et tamen adjuncta concessione Pontificis, subit ratio- nem potentiee. Preeterea, quid simile videre hcet in potentia passiva. Nam character bap- tismi in viris est sufficiens potentia ad reci- piendum Ordinem, non autem in foeminis, et in segrotis est sufficiens potentia ad reci- piendum sacramentum extremco unctionis, non autem in sanis; ergo signum est, hsec omnia pendere ex institutione, atque ita per- tinere ad moralem potentiam, non autem ad physicam.

43. Character non est proprie et essentia- liter potentia. — Quinto, ex his ulterius con- cludi videtur, non posse characterem proprie et essentialiter constitui in specie potentise. Probatur ex dictis, quia character non est potentia physica activa, vel passiva; ergo vere ac proprie non est potentia, quia nulla est vere potentia, nisi qua3 re ipsa ac phy- sice ordinatur ad aliquem actum; ergo non constituitur in specie potentite, quia nulla res constituitur in specie, nisi secundum eam ra- tionem , quee vere , proprie ac physice illi convenit. Et confirmatur, nam propterea su- pra diximus cum D. Thoma characterem non constitui in specie figuree, quia heec ratio non proprie, sed metaphorice in illum convenit. Sed similiter ratio potentiEe non convenit proprie characteri, sed metaphorice ac per denominationem extrinsecam, quatenus, per extrinsecum actum Dei, qui per characterem est designatus, factus est capax talis actus ex ordinatione divina, sicut ahis exemphs de- claratum est : ergo.

'1 4. Character est qualitas primx speciei. — Ultimo ergo dicendum existimo, characterem

, SECT. III. 203

esse quaUtatem prim£e speciei, scihcet, dis- positionem, seu habitum, convcnientem ipsi anima3, ac formaliter perficientem illam, sine uUo ordine ad opcrationes, sicut pulchritudo, vel sanitas est bona corporis dispositio. Ita sentit Alex. Alens. , 4 part. , qutcst. 19, memb. 1, art. 2, et Bonav., in 4, d. 6, art. 1, qucest. 1, ubi Scot., qua3St. 10, sub disjunc- tione defendit, si character est qualitas abso- luta, esse potentiam vel habitum. Et proba- tur primo, quia hoc modo facile intelliguntur dicta Gonciliorum; dicunt enim charactereni esse signum spirituale. Ex quo imprimis col- ligo, characterem non dari per se primo, ut principium operandi, sed solum ad consi- gnandum, et deputandum hominem ad ali- quam actionem. Deinde colligo, esse formam animee impressam, ut ita affecta intelligatur esse consignata. Quee forma non potest melius intelligi,quam per modum cujusdam bonee et permanentis dispositionis , sicut videre licet in aliis signis corporalibus. Unde non sumitur hic dispositio, ut relative dicitur ad aliam formam, ad quam disponit in genere causee materialis, quia hoc modo non censeo cha- racterem esse physice ac proprie disposi- tionem ad aliam formam, ut seepe dixi in superioribus ; sed sumitur dispositio abso- lute, prout dicitur de quacumque forma ab- soluta bene ac convenienter afficiente sub- jectum , quomodo gratia potest dici bona dispositio animse. Neque etiam sumitur hic dispositio in eo rigore, quo ab habitu dis- tinguitur , et significat qualitatem facile mobilem, sed prout comprehendit liabitum fixum et immobilem , quamvis operativus nou sit. Atque hoc modo explicata ratio characteris facile intelligi ac persuaderi po- test, cum tamen in quolibet alio sensu vix' possit concipi. Unde tandem confirmatur a sufficienti partium enumeratione , quia in nuUa alia specie qualitatis potest constitui. Nisi forte quis dicat poni in tertia, et esse passibilem qualitatem, quatenus est terminus alicujus propria3 actionis, per quam impri- mitur subjecto. Sed quia hic non est locus tractandi de distinctione harum specierum, solum breviter dicitur, hanc rationem ter- mini non sufficere per se ad constituendam propriam speciem qualitatis, quia haec ratio communis est fere omnibus speciebus, qua-. tenus per aliquam actionem fieri possunt, Item, quia illa ratio termini solum addit de- nominationem extrinsecam, et ideo fortasse illa ratio passibilis quahtatis ahter expli-

QUyEST. LXIII, ART. IV.

canda est in ordine ad mutationes sensibiles, atque ita probabile est, illam speciem solum reperiri in qualitatibus sensibilibus.

15. Objectio. — Responsio. — Contra hanc vero sententiam solum objici potest, quia om- nis habitus disponit ad faciliter operandum, ut smni potest ex Arist., 2 Ethic, c. 5; sed character per se ac physice non confert ad operationem ; ergo sicut propter hanc rationem negandum est esse potentiam, ne- gandum etiam est , esse habitum. Ad idem objici potest auctoritas D. Thomaj, art. 2. Ad rationem respondetur, assumptum non esse verum, si per habitum intelligamus quam- cumque dispositionem permanentem, ac sub- jecto convenientem. Arist. autem ibi locutus est de habitibus potentiarum, qui per actus nostros acquiruntur, qui proprie sunt habitus operativi. Prajter hos vero possunt esse ali- quse qualitates bene disponentes subjectum in suo esse, sine ordine ad operationem, quse si permanentes sint, et difficile mobiles, vocari etiam possunt habitus non operativi; et de his non est necesse, ut disponant ad facihter operandum, et hoc modo gratia vocatur ha- bitus, et sanitas etiam solet ita vocari; hoc ergo modo intelligimus, characterem esse ha- bitum. Ad D. Thomam responderi potest, in- tellexisse characterem esse potentiam impro- prio modo, scilicet moraliter, et ideo addidisse, illum non poni proprie et directe in specie potentiffi , sed reductive ; hsec vero responsio (ut verum fatear) mihi non satisfacit, nam D. Thomas plane intendit characterem ha- bere illam speciem et essentiam; aUoquin nec respondisset qusestioni, nec etiam impu- gnare debuisset opinionem ponentem charac- terem in specie figurse. Quocirca niliil inve- nio, quod respondere possim, ita ut satisfa- ciam. Rationes enim supra facta^ me cogunt, ut in re non magni momenti a sententia D. Thomaj discedam, paratus ei assentire, cum primum earum sokitiones invenero, quas hactenus nec reperire, nec assequi potui.

SECTiO IV.

In quo subjecto sit character.

\ . Christus charactere non eguit, ut esset Summus Sacerdos. — Quffistio hajc potissi- mum tractanda est de subjecto proximo, in quo character inhseret; nam de remolo nuUa est fere controversia. Voco autem subjectum remotum, personam, queehabet characterem.

De hoc ergo subjecto certum est, de facto solum esse characterem in iUis hominibus, qui recipiunt aUquod ex sacramentis , quee characterem imprimunt; est enim character proprius effectus sacramentorum. Hinc ta- men recte coUigitur , quemUbet hominem secundum se esse capacem characteris per obedientialem potentiam. Quia quoad ca- pacitatem hanc, eadem est ratio de omni- bus hominibus. Imo cum homo sit capax characteris secundum animain , quse spiri- tualis est, et in hoc AngeUs similis, verisimile est, eamdem capacitatem esse iu AngeUs, sicut etiam capacitas ad reUqua omnia dona gratise. Solet vero hic inquiri an character fuerit etiam in Cliristo. Sed non est quod in hoc immoremur ; nam, ut recte hic D. Tho- mas docuit, art. 5, Christus non indiguit cha- ractere. Quia Christus ratione suee divinitatis exceUentiori modo est vekiti designatus in supremum ducem, principem, ac sacerdotem. Et ideo non indiget charactere, qui est ve- luti participatio queedam supremi sacerdotii Christi, et supponit imperfectionem in sub- jecto quod afficit, sciUcet, quod sit mem- brum, miles, aut minister alterius superioris capitis, de quo dixi nonnuUa in priori tom., disp. 46, sect. 3.

2. Prima opinio. — Omisso ergo subjecto remoto, de subjecto proximo potest esse pri- ma sententia , characterem esse in corpore hominis tanquam in subjecto proximo. Quem dicendi modum solum ilU tenere possunt, qui dicunt, characterem non esse aUquid distinc- tum ab ipso sacramento, sed ipsummet sacra- mentum, quatenus ex divina iiistitutione ad hoc ordinatur, ut suscipiens iUud, perpetuo maneat destinatus ad tale munus, esse cha- racterem. Qui ergo ita de charactere sen- tiunt, consequenter affirmabunt, sicut sacra- mentum recipitur immediate in corpore, ita etiam subjectum proximum characteris esse corpus. Sed hujusmodi sententia solum ab hasreticis defendi potest, qui characterem ne- gant, quia dicere characterem nihil esse pra3ter sacramentum , re vera est negare iUum esse, aut fieri, seu imprimi per sacra- mentum. Soto vero, in 4, d. 1 , qusest. 4, art. 4, tribuit lianc sententiam Durand., d. 4, quaest. ! , aUo tamen sensu et modo. Unpri- mis enim iUi imponit, quod neget esse aUum characterem prseter characterem Ordinis; deinde refert, eum docere characterem Or- dinis non esse in anima, sed in corporis membris , non quidem in UUs , in quibus

DISPUTAT. XI, SECT. IV.

sacerdos recipit sacrameiitum Ordinis, quan- do ordinatur, sicut prior error dicebat; sed in illis, quibus sacramenta conficit , scilicet in lingua et manibus. Quia virtus activa in- strumentalis esse debet in proximo instru- mento operationis. Unde fit juxla hanc sen- tentiam characterem Ordinis tantum durare eo tempore , quo durat sacramentalis ope- ratio. Quia virtus instrumentahs lamdiu du- rat, quamdiu durat motio principalis agen- tis. Verumtamen Soto non retuht fidehter Durandi opinionem ; ille enim nihil eorum af- firmat, quse illi imponuntar, sed potius ea omnia infert tanquam incommoda, quee se- quuntur ex opinione eorum, qui dicunt, cha- racterem esse instrumentariam virtutem , proportionalem illi, quse est in sacramentis ad conferendam gratiam. Nam inde (inquit) sequitur primo, solum sacramentum Ordinis dare characterem, quia solum per hoc sacra- mentum constituuntur homines ministri sa- cramentorum ; ergo ad summum in hoc sacra- mento solo oportebit dari instrumentariam virtutem , quse dicitur esse character. Se- cundo (inquit) sequilur, hanc virtutem esse in membris, quibus sacramenta perficiuntur, propter rationem supra factam. Ac denique tertio sequitur, characterem non esse virtu- tem permanentem , sed Iranseuntem , sicut ponitur esse virtus sacramentorum. Quse om- nes illationes Durandi re vera sunt satis ap- parentes et probabiles ; tantum autem abest ut ipse admittat ea, quce inferuntur, quod po- tius (ut dixi) ea infert ut magna incommoda, sicut revera sunt; quibus respondere fortasse potuerunt aliquo modo, qui eam sententiam defendunt; nos autem in hoc immorari non oportet, quia cum Durando existimamus sen- tentiam illam de instrumentaria virtute fal- sam esse.

3. Alio tamen modo posset haec opinio tri- bui Durand. in eodera loco. Nam cum ipse affirmet, characterem non esse, nisi relatio- nem rationis, sequitur ex ejus opinione, vel characterem nuUum habere subjectum, quia relatio rationis nulli inhseret; vel si illi tri- buendum est subjectum denominationis, illud non esse animam, vel corpus, sed tolum ho- minem simpliciter; nam ille est, qui desti- natur, utsitcapax sacramentorum ; vel certe, si aUquod subjectum propinquius assignan- dum est ratione fundamenti hujus relationis, illud erit corpus, quatenus in illo recipitur sacramentum, per quod homo destinatur ad aliquem Dei cultum. Et hoc videtur signifi-

casse Durand. in fine illius queestionis, ubi exphcans rituin baptismi, quem Dionysius scriptum reliquit, ila concludit : Et iste ritus exterior cum baptismo erat characterizatio sua, nec de aho charactcre locutus est Diony- sius. Et in solutione ad secundum, clarius concludit, non esse quserendum, in quo sit character, tanquam in subjecto, cum non sit nisi deputatio hominis ad sacras actiones ac- tive, vel passive. Sed hffic sententia Durandi tam est falsa, quam fundamentum ex quo sequitur. Unde in re nihil a sententia haere- ticorum differt, ut supra etiam dixi.

4. Characteris subjectum anima. — Quo- circa, ut certum statuendum est, characterem esse in anima, ut in subjecto proprio. Ita enim docent ceeteri omnes Theologi, et clare definiunt Concil.Florent. etTrident., dum do- cent, characterem imprimi in anima, et esse signum spirituale. Sequitur etiam necessario ex his, quse supra diximus de natura charac- teris; diximus enim esse qualitatem spiri- tualem; necesse est ergo. ut in ea parte ho- minis inhsereat, quse spiritualis esl, scilicet in anima. Quia vero in anima tria sunt, scilicet substantia ejus, intellectus, et voluntas, vi- dendum superest, in quo ex his sit immediate character, nam de his omnibus varise sunt opiniones.

5. Secunda opinio. — Secunda ergo sen- tentia est, quse ponit characterem esse in anima, et in utrac{ue potentia ejus, id est, in tota imagine Trinitatis. Ita enim loquebantur antiqui, quos ex parte sequitur Alexand. Alens., 4 part., quaest. 19, memb. 3, et Bonav., in 4, d. 6, art. 1, qusest. 3, ubisentit characterem esse in utraque potentia, quam- vis principalius dicat esse in intellectu, quam in voluntate. Sed hsec sententia ab ahis re- jecta est, quia re vera gratis affirmat quid superfluum, et quod nullo fundamento pro- bari potest; cum enim character solum po- natur ut signum, quid necesse est ilhun mul- tiphcare in diversis potentiis? Item contra hanc opinionem a fortiori objici poterunt om- nes difficultates, quas in tertia et quarta opi- nione proponemus.

6. Dispositio moralis non postulat esse in eodem suhjecto, in quo est forma. — Tertia ergo opinio est, characterem esse in volun- tate. Ita tenet Scotus, in 4, d. 6, qusest. 11. Cujus fundamentum est primo, quia charac- ter est dispositio ad gratiam ; sed gratia, cum sit idem cum charitate, est in voluntate; ergo et character. Secundo, quia character est si-

206 QU^ST. LXIIl

gnum obligationis hominis ad Deiim ; sed

homo proxime obligatur Deo per actum vo-

luntatis ; ergo decet, ut tale signum sit in vo-

luntate. Sed in primis hsec fundamenta Scoti

firma non sunt. Nam primum supponit gra-

tiam esse idem cum charitate, et non esse in

essentia animse, quod est falsum. Prseterea

sumit characterem esse dispositionem ad gra-

tiam. Quod proprie etiam intellectum non est

verum ; et ad summum dici potest dispositio

moralis, secundam quandam congruitatera

vel divinam ordinationem, ad gratiam sacra-

mentalem ; non est autem necesse, quod hu-

jusmodi dispositio sit in eodem subjecto, in

quo est forma, sed satis est quod sit in eodem

supposito. Sicut contritio est dispositio ad

gratiam, et sanctitas Beatse Virginis fuit dis-

positio ad maternitatem divinam; et scientia,

vel prudentia est dispositio ad aliquam mo-

ralem dignitatem, vel jurisdictionem. Secun-

dum etiam fundamentum facile diUiitur,

primo, quia character non tam est signum

obhgationis, quam muneris, aut status sus-

cepti , qui interdum secum affert ahquam

obhgationem. Sicut in judice, signum quod

defert, non est signum obligationis, sed po-

testatis, ad quam sequitur obUgatio. Secundo,

quia nuUa ratio cogit ut signum ol)Ugationis

sit in eadem facuUate, ex qua nascitur obU-

gatio. Nam etiam homo interdum voUmtate

se obUgat et vendit in servum; signum au-

tem servitutis defert in facie. Unde ex prse-

cisa ratione signi non videtur posse coUigi,

in quo subjecto sit character, quia signum

non tam ponitur in aUquo, ut ipse utatur eo,

quam ut ab aUis dignosci et distingui possit.

Et ideo in ea parte coUocari solet, quse est

aptior ad hujusmodi finem, seiUcet ad signifi-

candum aUis, ut in corporaUbus rebus facile

constat. In spirituaUbus autem, quia anima

et potentice ejus seque patent spirituaUbus

ocuUs, quibus tantum videri possunt, ideo ex

hac parte seque apta sunt, ut in eis coUocetur

spirituale signura ; ergo ex hoc capite non po-

test satis judicari, in quo subjecto sit charac-

ter, sed aUunde ferendura est judicium. Imo

addo, si sola ratio signi consideretur, potius

esse ponendum characterem in essentia ani-

mse, quam in voluntate, vel aUqua potentia,

ut statim ostendam probando nostram sen-

tentiam, ubi rationes aUas contra Scotum af-

feremus.

7. Quarta sententia. — Quarta sententia est characterem esse in inteUectu. Hsec est D. Thom. hic, ut vidimus, quam defendunt

, ART. IV.

omnes Thomistse, Cajet., Soto, et Ledesm., et Palud., in 4, d. 4, qusest. 2, art. 2; et ibid. Capreol.; Richard., d. 5, art. 2, qusest. 2. Fundamentum D. Thom. est, qiiia character ordinatur ad actus divini cultus; ad actum autem imraediate ordinatur potentia aniraae, et non essentia ; ergo character iraraediate est in potentia, et non in essentia anirase. Rursus actus divini cultus, ad quem character ordi- natur , est queedam fidei protestatio ; ergo oportet, ut character sit in cognoscitiva po- tentia, in qua est virtus; hoec autem est intel- lectus. Haec sententia est quidem probabilis propter auctoritatem D. Thorase; si taraen recte consideretur fundamentura ejus, sup- ponit doctrinam prius a D. Thorase traditara, scilicet characterem ordinari ad actus divini cultus per modum potentise activse, vel pas- sivse. Cum autem nos dixerimus, non esse veram potentiam , sed solum per modum signi, quo deputatur et consignatur homo ad cultum Dei, non est necesse, ut sit in potentia operante. Quia non quidquid ordinatur ad actum, est in potentia, sed id, quod ordinatur per modura principii efficientis, seu coeffi- cientis ipsum actum; quod autem ordinatur tantura per raodum signi, potest esse in qua- cumque parte vel subjecto, in quo sit com- modius ad significandum ; sicut militise si- gnura ponitur in pectore, vel capite , et taraen militia manibus exercetur. lUa ergo ratione non satis probatur characterem esse in poten- tia anirase magis quam in essentia. Et hinc fit, ex eo quod cultus Dei sit protestatio fidei per exteriora signa, non recte sequi charac- terem esse in intellectu, ubi est fides, tum quia non oportet signum esse in eodem sub- jecto, in quo est res significata ; tum etiam quia si illa ratio valida esset, potius consti- tuendus esset character in voluntate, quam in intellectu, quia immediate non ordinatur ad fidem, sed ad cultum Dei. Quia licet a fide dirigatur, taraen proxime a religione elicitur, qucC est in voluntate ; ergo vel ponendus est in utraque potentia, vel in neutra , vel certe si in una ponitur potius quam in altera, non debet hujus ratio sumi ex re significata, sed ex eo quod character aliquid potius conferat ad actus unius potentiee, quam alterius, quod tamen verum esse non potest, ut infra os- tendam.

8. Quinta sententia. — Quinta ergo sen- tentia est, characterem esse immediate in essentia aniraae. Hanc tenet MarsU., in 4, qusest. 4, art. 1, et Gabr., d. 6, q. 2, art. 3,

DISPUTAT.

dub. 2, ubi primuni ail, hanc dubitationeui non habere locuni in sua ct Nominabum sen- tentia, quod intellectus et voluntas nullo mo- do distinguanlur a substantia aninur. Deindc vero subjungit, supposita distinctionc potcn- tiarura ab anima,potius esse characterem po- nendum in anima quam in potentiis ; ac tan- dem addit, si ponendus esset in potentia , potius esse ponendura in voluntate, quam in intelleciu, quia in voluntaie est graiia, quse idem est cum charitate. Fundamentum Mar- silii est, quia signura, et id quod significatur, debent esse in eodem subjecto. Sed character est signum eorum, quee per sacramenta con- feruntur, quibus tota anima perficitur, ut sunt fides, spes, charitas : ergo. Secundo, quia per characterem deputatur anima, et consignatur ad aliquod ministerium spirituale; ergo debet esse in ipsa anima. Sed heec fundaraenta non sunt efficacia. Quia in priraa ratione major est falsa, vel saltera non necessaria, ut Scepe dictum est; alias debuisset Marsil. illa ratione concludere, esse characterem etiam in volun- tate et in intelleciu, quia significat perfec- tionem seu augraentum fidei et charitatis. Secunda vero ratio solum probat characterem esse in homine, vel in anima, non tamen quod sit in substantia animos iramediate. Mehor est ratio, quam adducit Gabr., et quam etiam Durand. attigerat, scilicet, quia character non est principiura alicujus actus inteliectus, aut voluntatis, quara statim latius explicabimus. 9. Conclusio. — In hac igitur re, quse satis incerta est, verisimilius videtur, characterem esse immediate in substantia animee. Ratio sumi potest primo, ex munere, seu officio signi ; quando enim ahquid iraprimitur alicui rei, ut in signum manifestans rem illam ut destinatara ad aliquod raunus, earaque a ceeieris distinguens, in illa parte poni debet, quse notior est, et aptior ad notificandam rera illam, et distinctionem ejus. Sed substantia animre secundum se notior est, et prior, quam poteniiae. Ergo cum hoc signum sit spirituale, atque adeo proportionatum ipsis rebus, quaienus secundura se cognoscibiles sunt, poni debet in ea re, qute secundura se notior est ; ergo debet poni in subsiantia ejus. Et hsec raiio eadem probabilitate ostendit , si character ponendus esset in poteniia, ei non in essentia , potius esse ponend&m in intel- lectu, quara in voluniate, quantura est ex hoc capiie, scilicei ex raiione signi, quia intel- lectus secundum se est noiior ac prior. Secunda ratio et efficacior est, quia character

XI, SECT. IV. 207

non est principium alicujus actus intellectus aut voluntatis perlineniis ad cultum Dei vel usura sacraraentorum; ergo non est consti- tuendus in inloUectu, neque in vohintate ; ergo in substantia anima^. Antecedens pro- baiur, discurrendo per singulos characteres. Nam prirao characier baptismi datur, ut facultas moralis ad recipiendum aha sacra- menta; sed ad hujusraodi receptionem, ad summum requirilur in intellectu acius fidei , vel prudentias. Ad hos autemacius efficiendos non concurrit character baptismi, ut potentia aciiva, neque etiam uihabitus, ut oranes sine controversia fateniur, tum quia character bapiisrai ponitur, ui poieniia passiva; tum etiam quia hi actus habeni alia sufficieniia principia, sciKcei habiium fidei ei dona intel- lectus ac virtutem prudentise. Alque eadem ratio probat de actibus voluntaiis. Quia ad re- cipiendum sacramentura, ad summum requiri potest in hac poteniia volunias recipiendi sacramentum , quas si naiuraUs sit, ad illam non requiriiur principium supernaturale ; si vero sit supernaturalis et objecto propor- tionata, erit elicita a virtuie religionis, ei fide ac prudentia regulata. Requiri eiiam potest bona dispositio suscipientis, non ad subsian- iiam sacraraenti, sed ut digne sumatur. Et de hac constat non essea charactere, utprincipio efficienti, sed a charitate, poenitentia et virtu- tibus. Secundo idera discursus facile fieri potest in charactere confirmaiionis; nara actus ad quem ordinatur hic character, est constans fidei ei rebgionis Ghristianae pro- fessio ; ad hunc vero effectum ex parte intel- lectus hi actus requiri possunt, scilicet, fidei, prudeniiee, charitatis, obedientise, religionis, fortitudinis, ac similium virtuiura. Neque ali- quis alius excogitari potest, qui in intellectu et voluniate non habeat sua propria et suffi- cientia principia, a quibus, etiam si character non adsit , connaiuraliter ei perfecte fieri potest, ei character per se nullam vim ad eos eliciendos conferi. Quodin hunc modum eiiam confirmaiur, quia si character esset princi- piura ad eliciendos hos acius, essei habitus inielleciualis, aut appetiiivus ; diceret etiam ordinem ad objecta istorum actuum; denique essei virtus intellectus, aut voluntatis, theo- logica vel moralis. Teriio, eadem ratio ac- commodari potesi ad characterem Ordinis, qui daiur ad sacramenta minisiranda. In mi- nisterio enim sacramentorura nullus actus inteilectus vel voluntaiis requiritur ad sub- stantiam sacramenti, nisi intentio faciendi

208 QUiEST. LXIIl

sacramentum , quas formaliter dicit actum voluntatis, et supponifc in intellectu aliquam cognitionem, de quibus actibus eadem est ratio. Quia si cognitio sit naturabs, qualis esse potest in hairetico ministrante sacramen- tum, ad illam non requiritur supernaturalis potentia ; si vero sit supernaturalis, erit vel a fide, vel a prudentia, vel ab aliquo intellec- tuali dono; nec fingi aut excogitari potest aliud genus actuum intellectualium, propter quod ponatur character. Similiter intentio faciendi sacramentum nihil ahud est, quam voluntas conferendi iUud , quae si supernatu- rahs sit, ad charitatem, rehgionem, aut simi- lem aham virtutem pertinebit; ergo nuhus est actus intehectus, aut voluntatis, propter quem efficiendum oporteat characterem poni in inteUectu vel voluntate.

10. Intentio ad sacramentum requisita non

physicam, sed moralem habet efficaciam, ex

eo quod sit a tali persona. — Ad hanc vero

rationem respondere videtur Pahid. supra,

quod hcet character non ehciat, nec dirigat

intentionem dandi sacramentum ; nam sequa-

hter, inquit,possunthabere hancintenlionem,

qui habet characterem, et c{ui non habet; ta-

men character ad hoc deservit, ut intentio

habeat virtutem, quam ahas non haberet. Sed

hoc nihil omnino confert. Primo, quia non

potest accommodari characteri confirmationis.

Secundo, vix etiam locum habet in charactere

baptismi, nam hcet intentio recipiendi sacra-

mentum, sit necessaria in adultis, tamen iUa

's intentio non confert ahquid per modum effi-

cientis ad valorem sacramenti ; sed solum est

necessaria conditio, ut utens ratione sit capax

sacramenti, exsuavi Dei providentia,propler

modum operandi tahs subjecti. Unde etiam

ad ipsum baptismum, quinuhum characterem

supponit, requiritur illa intentio ; in infantibus

vero non requiritur, neque ad ])aptismum,

neque ad aha sacramenta , quorum ipsi sunt

capaces. Tertio, neque in charactere Ordinis

id quicquam valet, quia intentio ministri

nuUam in se virtutem physicam recipit. Quis

enim fingat, quahtatem aliquam spiritualem

effici a charactere circa ipsummet actum in-

tentionis, ut sit efficax? hoc enim nullus hac-

tenus finxit, et improbabihus est, quam quod

in ipsis sacramentis imprimatur quahtas ah-

qua seu virtus physica. Quia iha interior in-

tentio immediate non attingit effective gra-

tiam, quse est effectus sacramenti, quia hsec

immediate fit a solo sacramento, ut ab instru-

mento, ut supra dictum est; versatur ergo

, ART. IV.

illa intentio immediate solum circa ipsum sacramentum; ad faciendum autem totum id, quod est sensibile in sacramento , non est necessaria supernaturahs virtus, sed ipsa voluntas sua naturah efficacia sufficit, ut supra ostendi; ad faciendum vero sacramen- tum in esse sacramenti non requiritur ahqua virtus, vel nova actio physica, quia iUud solum habet significationem ex institutione , ut supra etiam dixi; ergo superflue esset conficta omnis virtus, quee, per modum qua- htatis factse per actionem characteris, additur intentioni sacerdotis, ut sit efficax; sed hoc solo quod iUa voluntas et intentio est ab homine designato a Christo ad hoc munus, est efficax ad faciendum hoc sacramentum ; ad hoc autem impertinens est, quod character sit in potentia, vel in essentia. Imo, si propter hoc ponendus esset in potentia, potius esset ponendus in voluntate, quam in inteUectu , quia intentio, quee futura est efficax, in vo- luntate est formahter, et cognitio inteUectus requiritur ut conditio necessaria ad actum voluntatis. Sed re vera in neutra potentia est necessarius ad hunc finem, sed solum quod iUe homo sit consignatus; optime autem et mehus quodammodo et accommodatius desi- gnatur homo per quahtatem impressam sub- stantiee animse ejus, quam potentise. Addo interdum intentionem hanc esse efficacem sine uUo charactere, ut constat in ministro baptismi , aut sine charactere qui sit per modum facuUatis activee, ut in matrimonio , quia in his ut intentio sit efficax , solum re- quiritur, juxta divinam institutionem , quod sit a tah persona, quia iUa non est efficacia physica, sed morahs ; idem ergo erit, quando ex institutione divina requiritur, quod in- tentio sit a ministro charactere designato ; non enim necesse est ut character ahquid physice influat in intentionem , sed solum quod designet personam ad iUud munus ; hoc enim posito, si ca^tera necessaria concurrant, eritintentio morahterefficax ad conficiendum sacramentum. Neque hsec doctrina pugnat cum ea, quam supra tradidimus de efficacia sacramentorum, nam tota iUa efficacia proprie convenit ipsis sacramentis respectu gratiee; minister vero non habet per se efficientiam immediatam , nisi circa ipsum sacramentum , circa quod nuUam exercet actionem physicam, et supernaturalem, quia in sacramento nuUa perfectio reahs ac supernaturahs recipitur, ut latius supra exphcatum est. i 1 . Qusedam responsio refellitur. — Capa-

DISPUTAT. XI

citas potentiarum aninice acl quas qualitates se extendat. — Aliam responsionem indicat Soto loco supra citalo, iibi diserte concedit, characterem non ordinari ad cognoscendum , neque ad appetendum, sed ad operandum, scilicet ad protestandum fidem ; et respondens Durando ait, quod licet character non sit cognoscitivus , cst tamen facultas fidei ad colendum Deum, sicut ipsa docet; nam sicut ars est cognitio practica, ita fides charactere iititur ad opus. Sed non satis intelligo, quo tendat hsec responsio , aut quomodo argu- mentis factis satisfaciat. Nam primum , si character non est cognoscitivus, sicut neque appetitivus, cur ponitur in intellectu, potius quam in voluntate , cum protestatio fidei, quse est per cultum Dei, proprius ac formahus pertineat ad voluntatem, quam ad intellec- tum? Secundo, si character est operativus, tanquam facultas fidei, inquiro, queenam sit ejus operatio. Aut enim est actus interior spirituahs, et immanens , et ita non potest esse nisi actus intellectus, vel vokintatis; aut est actus exterior et corporahs, et ad hunc actum nec character spirituahs potest concur- rere, ut supra ostensum est; nec, etiamsi posset, propter hunc concursum oporteret ipsum esse in intellectu, magis quam ahbi. Rursus, si est operativus, vel operatio ejus est actio vitahs, et sic esse non poterit nisi intehectus, vel voluntatis; vel non est actio vitahs, sed per modum transeuntis actionis , sed neque exphcari poterit quahs sit htec actio, neque quid deserviat ad finem confi- ciendi sacramenta , nec quo fundamento ni- tatur, ut satis patet ex dictis sectione prsece- denti. Ac denique admissohoc genere actionis, impertinens est, propter iham, characterem ponere in intellectu. Dicet ahquis, esto cha- racter non sit operativus proprie, ac physice, sed solum constituatur per modum signi , nihilominus posse optime poni in inteUectu solum ut ipsum ornet, et perficiat, et hoc modo consignet hominem , sicut necessario dicturi sumus, servata proportione, etiam si tenearaus, iUum esse in essentia animae. Quod si hoc est possibile, unde constare potest,'non ita factum esse? Videtur enim esse congruum, ut sicut anima per potentias suas coht Deum, ita etiam in ahqua potentiarum consignetur ac destinetur ad iUum cultum, et consequenter congruum etiam erit, ut hoc fiat in inteUectu, qui est primaria potentia, in qua est primum fundamentum cultus Dei, quod est fides. Respondeo, si ahquis esse potest probabihs

XX.

, SECT. IV. 209

modus exphcandi, et defendendi opinionem D. Thomffi, fortasse nuUum ahum excogitari posse facihorem, aut probabiUorem. Valde tamen dubito in primis, an fuerit hajc mens D. Thoma^, propter ea qua3 dixi in fine sec- tionis prsecedentis. Deinde dubito, an poten- tise animee sint capaces ahcujus quaiitatis, quae nec sit actus secundus tahs potenticC, neque actus primus disponens, vel dans vir- tutem ad simphciter agenduro, vel saUem ad mehus et facilius ehciendum aclum tahs potentise, quia hujusmodi potentia tota est natura sua destinata ad operandum, et totum suum esse et speciem suam recipit cum hac inchnatione seu habitudine ad actus et ob- jecta ; et ideo non videtur posse perfici in suo esse per ahquam qualitatem, quee non sifc actus secundus, nisi perficiatur in activitate sua in ordine ad actum secundum. Tandem , etiam si admittamus, hoc esse possibUe, videtur certe major esse congruentia, quee supra adducta est, ut ponatur character in ipsa substantia animse, quse principahter destinatur ac designatur ad sacrum ministe- rium, et quee est principale principium om- nium actuum divini cuUus ; et quia fere non est major ratio de inteUectu, quam de volun- tate^ ita convenientius ponitur in subjecto communi utrique.

ARTICULUS V.

Utrum character insit animse indelebiliter (4, d. 4, qusest. 1, art. 3, qusest. 4. Et Rom. 7, col. 2).

'1 . Ad quintum sic proceditur. Videtur, quod character non insit animse indelebiliter. Quanto enim aliquod accidens est perfectius , tanto finnius inhaeret. Sed gratia est perfec- tior, quam characrter , quia character ordi- natur ad gratiam, sicut ad ulteriorem finem. Gratia autem amittitur per peccatum. Ergo multo magis character.

2. Praeterea, per characterem aliquis depu- tatur divino cultui sicut dictum est (art. 1 et 2 hujus quaist.). Sed aliqui a cultu divino transeunt ad contrarium cultum, per aposta- siam a fide. Ergo videtur, quod tales amittant characterem sacramentalem.

3. Prseterea, cessante fine, cessare debet et id quod est ad finem, alioquin frustra rema- neret, sicut post resurrectionem non erit matrimonium, quia cessabit generatio, ad quam ordinatur matrimonium. Cultus autem exterior, ad quem character ordinatur, non

QUiEST. LXIII, ART. V.

remanehit in patria, in qua nihil agetur in figura, sed totum in nuda veritate. Ergo character sacramentalis non manet in perpe- tuum in anima, et ita non est indelehiliter .

Sed contra est, quod Augustinus dicit 2 contra Parnien. (cap. 13, a med., t. 7) : Noji minus hserent sacramenta Christiana, qua^n corporalis nota militise. Sed character mili- taris non repetitur, sed agnitus approbatur in eo, qui veniam meretur ah Imperatore post culpam. Ergo nec character sacramentalis deleri potest.

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. 3 hujus qusest.) character sacramentalis est quxdam participatio sacerdotii Christi in fidelibus ejus, ut scilicet sicut Christus hahet plenam spiritualis sacerdotii potestatem , ita fideles ejus ei configurentur in hoc, quod par- ticipant aliquam spiritualem potestatem res~ pectu sacramentorum, et eorum, qux pertinent ad divinum cultum. Et propter hoc etiam Christo non competit habere characterem , sed potestas sacerdotii ejus comparatur ad cha- racterem, sicut id, quod est plenum etperfec- tum, ad aliquam sui participationem. Sacer- dotium autem Christi est xternum, secundum illud Ps. 109 : Tu es Sacerdos in seternum secundum ordinem Melchisedech. Et inde est, quod omnis sanctificatio, qux fit per sacerdo- tium ejus, est perpetua, re consecrata ma- nente. Quod patet etiam in rebus inanitnatis , nam, Ecclesix vel altaris manet consecratio semper, nisi destruatur. Cum igitur anima sit subjectum characteris, secundum intellectivam partem, in qua est fides, ut dictum est (art. preeC; ad 3 arg.), manifestum est, quod sicut intellectus perpetuus est, et incorruptibilis , ita character indelebiliter manet in anima.

Ad \ ergo dicendum, quod aliter est in anima gratia, et aliter character. Nam gratia est in anima, sicut qusedam forma hahens esse completum in ea; character autem est in anima, sicut qusedam virtus instrumentalis, ut supra (art. 2) dictum est. Forma autem completa est in suhjecto, secundum conditionem subjecti, et quia anima est mutahilis secundum liherum arhitrium, quamdiu est in statu vise-, conse- quens est, quod gratia insit animse mutabiliter. Sed virtus instrumentalis magis attenditur secundum conditionem principalis agentis , et ideo character indelehiliter inest animss, non propter sui perfectionem, sed propter perfec- tionem sacerdotii Christi, a quo derivatur character,sicutquxdaminstrumentalisvirtus.

Ad 2; dicendum, quod sicut August. (liJb. 4

cont. Dona., parum a princip., tom. 7) dicit : Nec ipsos apostatas videmus carere hap- tismate , quibus utique per poenitentiam re- deuntibus non restituitur, et ideo amitti non posse judicatur . Et hujus ratio est, quia cha- racter est virtus instrumentalis, ut dictum est (in solut. prseced.). Ratio autem instru- menti consistit in hoc, quod ab alio moveatur; non autem in hoc, quod ipsum se moveat, quod pertinet ad voluntatem. Et ideo quan- tumcumque voluntas moveatur in contrarium, character non removetur, propter immohili- tatem principalis moventis.

Ad ^, dicendum, quod quamvis post hanc vitam non remaneat exterior cultus, remanet tamen finis illius cultus. Et ideo post hanc vitam remanet character,et in honis ad eorum gloriam, et in nialis ad eorum ignotniniam. Sicut etiam militaris character remanet in militihus post adeptam victoriam, et in his qui vicerunt, ad gloriam, et in his qui sunt victi, ad pcenam.

COMMENTARIUS.

1 . Indelebilitas characteris, de potentia or- dinaria, intelligenda. — Ohjectio. — Solutio prima. — Solutio secunda. — Poterat in disp. prseced. quinta sectio seu dubitatio addi, an character sit qualitas incorruptibilis natura sua ; lianc vero omisimus explicandam in hoc commentario, quia fere coincidit cum quces- tione hujus articuli ; idem enim est charac- terem esse indelebilem , et permanere sem- per, et esse aliquo modo incorruptibilem. Respondet ergo D. Thomas unica assertione, characterem esse indelebilem. Quae absolute de fide est, nam sub his verbis definitur in dictis Goncil. Florent. et Trident. Potest au- tem varios habere sensus. Primus est, quem Cajetanus hic notavit, sciUcet characterem semel animte impressum, ita illi adhserere, ut dimoveri amplius non possit, etiam per po- tentiam Dei absolutam. Et hic sensus, ut recte ipse docet, est falsus, et a nemine inten- tus, quia, cum character sit quahtas realis, quse a Deo conservatur, potest ab eodem per suspensionem influxus corrumpi seu destrui ; non enim ex necessitate naturse, sed libere illum conservat. Sed potest objici contra hoc ratio D. Thomse, quia res consecrata , dara manet integra, necessario manet consecrata, nec potest amittere consecrationem etiam de potentia absoluta, ut patet in calice conse- crato ; sed D. Thomas affirmat, characterem

QU^ST. LXIII,

esse ad liimc modum indelebilem, quia anirua semel consecrata non potest non mancre con- secrata. Respondelur primo , siniilitudinem non tenere in ouinibus, nam character est qualitas realis intrinsece manens in subjecto, et pendens in conservari a Deo ; consecratio vero calicis solum cst dcnominatio extrinseca ab actu prseterito. Unde quia ad prajteritum non est polentia , videri potest illa conse- cratio inamissibilis , durante siibjecto ; non vero aeque per characterem, quia pendet ex reali prsesentia characteris. Secundo dicitur, assumptum esse falsum. Potest enim Deus facere ut calix, aut qucclibet alia res similis, semel consecrata, maneat, etperdat consecra- tionem, vel execrando illam aliquibus aliis cseremoniis, vel actibus contrariis, vel certe volendo , et statuendo , ut non sit amplius destinata ad usus sacros; sicut cessante lege veteri fecit, ut templum et vasa ejus, quse antea erant quodammodo sacra, suum statum et dignitatem amitterent. Atque idem videre licet in similibus moralibus denominationi- bus, quEe per contrariam voluntatem auferri possunt. Cum ergo dicitur, quod res, semel consecrata, semper consecrata manet, nisi destruatur, intelligendum est, non in ordine ad potentiam Dei absolutam, sed vel ex na- tura rei, vel quantum est ex parte ipsius rei consecratse; quanquam ab extrinseco agente habente sufficientem potestatem possit auferri consecratio, quse obiter notanda sunt pro his, quse de voto solemni tractantur 2. 2, qusest. 88, art. 11.

2. Quod character sit indelebilis in vita, de fide est; quod autem etiam post mortem, pro- babile. — Secundus sensus est, characterem esse indelebilem, quia de facto perpetuo ma- nebit in anima, quamdiu ipsa durat in quo- cumque statu; et hoc modo explicat conclu- sionem suam D. Thomas in solut. ad 3, qui sensus, licet verus fortasse sit, non videtur de fide, quia Concilia non intendunt definire, characterem etiam post mortem durare; non enim hoc erat necessarium, vel spectabat ad dogmata fidei. Nam quod character sit inde- lebilis, ex eopreesertim colligitur, quia sacra- menta, quse illum imprimunt, iterari non possunt; sed ad hoc satis est, quod sit indele- bilis, quamdiu vita durat; hoc ergo solum videtur in rigore de fide. Nihilominus tamen prsedictus sensus verus censetur, quia et D. Thomas et cseteri Scholastici ita sentiunt. Item, quia Concilia absolute loquuntur, et possunt commode sine limitatione intelligi.

ART. V.

Item, quia si moriatur sacerdos, et rursus suscitctur, manebit sacerdos, nec indigebit nova ordinatione ; crgo signum est , conser- vari characterem post mortem ; et idem argu- mentum fieri potest de quolibct homine bap- tizato et confirmato. Item, quia si character usque ad mortem durat, non est cur in morte pereat, cum spiritualis sit, et a corpore non pendeat, et in beatis manere possit sine ulla imperfectione repugnante illi statui, et cum perfectione, quam ex se affert, quia de se est bona qualitas animae perficiens illam ; et de- servire etiam potest in eo statu, ut ibi de- signati specialiter sint qui hoc beneficium accepere, abundantius fruendi divitiis Christi in lege gratise. De damnatis vero adhuc est res magis dubia ; tamen etiam est probabile in illis manere ad eorum ignominiam, ut D. Thomas ait, et ut notior sit eorum ingrati- tudo, qui cum in hac vita sacramentis Christi potiti fuerint, illorum gratia bene uti no- luerunt.

3. Characterem esse indelebilem, dupliciter intelligi potest. — Tertius ergo sensus est, characterem esse indelebilem, quamdiu homo vivit , ita ut sacramentum , per quod ille datur, iterari non possit. Et hoc sensu, ut dixi, est conclusio de fide. Tamen duobus mo- dis explicari potest, et ita duplicem habere sensum; et duplex ejus ratio potest reddi, Primus ergo sensus hujus veritatis esse po- test, quod Deus conservat characterem semel impressum semper, seu toto tempore vitae, neque illum aufert propter quodcumque pec- catum, et quoad hoc saltem est conclusio de fide, quia hoc, ut minimum, necessarium est ad praidictam veritatem ; et quia hoc etiam sufficit, nihil amplius de fide est. Hujus au- tem providentiee seu conservationis divinee respectu characteris, prseter naturam rei, de qua statim dicemus, reddi potestratio. Primo, ex parte sacerdotii Christi, cujus participatio, seu consecratio, quse ab illo manat, debet esse perpetua, quantum est ex parte ejus, atque adeo, quamdiu subjectum talis conse- crationis duraverit. Nam omnis consecratio de se perpetua est, si subjectum duret, et causa efficiens perpetua et sufficiens sit; ergo consecratio etiam, qucG fit per characterem, est perpetua de se , durante subjecto ejus, quia causa efficiens illius, quse est sacerdo- tium Christi, perpetuum est et efficax; ergo et character, quo formaliter fit hsec conse- cratio, perpetuus est et indelebilis. Atque in hunc modum recte explicatur ratio D. Thomse

m

in art., in quo propositio illa : Omnis sancti- ficatio, quse fit per sacerdotium Christi , est perpetua, re consecrata tnanente, intelligenda est non de quacumque sanctificatione, quse a sacerdotio Christi manat; nam hoc modo etiam sanctificatio, quse fit per gratiam, fit per sacerdotium Christi, nam Christus ut Summus Sacerdos remittit peccata et dat gra- tiam ; et tamen non est perpetua, re sancti- ficata manente; intelligenda ergo est forma- liter de sanctificatione per sacerdotium, id est, quse fit per quandam participationem activam vel passivam sacerdolii Christi, quse fit per consignationem quandam, seu deputa- tionem ad ea quse pertinent ad cultum Dei ; et hoc modo est facilis propositio, et optime explicatur exemplo consecrationis rei inani- raatse, quo D. Thomas utitur. Atque in hunc modum explicata ratio directe concludit de tempore, in quo homo durat et vivit, quia simpliciter loquendo homo est qui consecra- tur per characterem, sicut homo baptizatur et ordinatur. Extendi autem potest, ut D. Tho- mas etiam significat, ad perpetuam animas durationem, quia, licet homo sit qui conse- cratur, tamen consecrationem , seu formam, qua formaliter consecratur, in anima recipit, quse perpetuo durat.

4. Character suapte natura incorruptihilis est. — Quare per peccatum non deleatur character. — Vere suscipiens sacramentum, quamvis nolit effectum recipere, characterem recipiet. — Quartus sensus, qui simul con- tinet secundam explicationem, seu rationem veritatis fidei est, characterem semel datum semper conservari a Deo, quia natura sua est qualitas incorruptibilis. Et hic sensus, quam- vis non sit de fide, est taraen valde consen- taneus principiis fidei et aptior ad rem fidei explicandam. Deus enim non destruit rem de se perpetuam ad solam suspensionera sui in- fluxus vel conservationis, nisi quando natu- rales causse, vel morales id postulant, ut patet in omnibus aliis divinis effectibus; hac enim ratione Deus nunquam annihilat res quas condidit; corrumpit vero illas, quse ali- quo modo corruptibiles sunt, quando causee secundae id postulant ; nam alioqui dona Dei sunt sine poenitentia. DupKciter autem con- tingit formam aliquam, seu qualitatem esse incorruptibilem. Prirao physice ac proprie, et hoc modo character non est corruptibilis , quia est qualitas spiritualis, et caret con- trario, et est in subjecto incorruptibili, et a nuUa causa creata effective pendet, sed a solo

QUiEST. LXIII, ART. V.

Deo. Secundo modo potest esse qualitas cor- ruptibilis raoraliter, deraeritorie, ac disposi- tive, quomodo araittitur charitas et gratia per peccatura mortale, et fides per hajresim; et hoc modo non est etiam corruptibilisjcharac- ter; cujus signum a posteriori evidens est, quia nullum peccatum, etiam desperationis vel hseresis, impedit infusionem characteris, duramodo sacramentura perficiatur quoad substantiara ipsius, sicut perfici potest, non obstante quocuraque peccato recipientis. Ex quo effectu suraitur ratio a priori, scilicet, quia nulla est dispositio in homine contraria characteri, et quasi forraaliter illi repugnans. Aut enira hsec dispositio est habitualis ; et hoc non, quia neque in essentia aniraee, ubi est character, potest fingi habitus ahquis positi- vus contrarius characteri ; nec in potentiis, quarura habitus, si vitiosi sint, opponuntur aliis habitibus, non vero signo vel potestati alterius rationis, quee ex voluntate vel raa- litia non pendeat. -Aut illa dispositio esset actus aliquis; et hoc etiam dici non potest, quia actus non est dispositio repugnans habi- tui, vel qualitati perraanenti per modum habitus, nisi immediate opponatur alteri ac- tui, qui sit proprie operatio^ vel dispositio ad talem habitura ; character vero neque habet aliquem actum proprium intellectus aut vo- luntatis, ut supra ostensura est, nec per se requirit ullam dispositionera , ut infundatur. Dicet aliquis, solam rationem deraeriti suffi- cere, ut character sit raoraliter corruptibi- lis, scilicet demeritorie; raeretur enim pec- cator privari omnibus spiritualibus bonis. Vel certe dici potest, sicut ad recipiendum cha- racterem requiritur in adultis voluntas et intentio recipiendi sacramentum, ita volun- tatem contrariam esse dispositionem charac- teri repugnantem, atque adeo per illam amitti,ut si ahquem poeniteat suscepissebap- tismum. Respondetur, si merita peccati mor- talis absolute considerentur, justissime po- tuisse Deum privare peccatorera quolibet spiri- tuali beneficio propter tale peccatura; nam etiam posset ea de causa juste in nihilum illum redigere. Tamen secundum legem ordi- nariametconvenientem,sicutnonprivat illum fide et spe , quando non comraittit peccata directe his virtutibus repugnantia, ita raulto rainus privat illum charactere, propter solum peccati demeritura. Quia non punit pecca- tum, quantum potest, sed quantum expedit juxta ordinem divinse sapientise. De actu vero illo, quo potest peccator retractare prio-

QUiEST. LXIIl, ART. VI.

rem voluntatem suscipiendi sacramentum, respondetur, non esse illam disposilioneni contrariam cliaracteri; sicut postquam aliquis voluntarie se servum constituit, et signum servitutis voluntarie suscepit , etiamsi eum postea pceniteat, actio est inefricax,et nonest dispositio sufticiens ad cxpellendum signum servitutis. Eo vel maxime, quod ad susci- piendum characterem proprie ac formaliter non est necessaria voluntas suscipiendi illum, sed sufficit voluntas recipiendi sacramentum. Uude si quis ex ignorantia vel malitia vellet suscipere sacramentum, et simul nollet reci- pere aliquem efFectura ejus, etiam charac- terem, nihilominus illum reciperet, quia re- ciperet verum sacramentum ; sacramentum autem non potest privari hoc efiectu, quia ad illum nullam dispositionem voluntatis re- quirit; et consequenter nec potest illi poni obex, si maneat substantia ac veritas sacra- menti , quod propter hanc causam nunquam est iterabile.

5. Character baptismi et confinnationis ne- que augeri, neque remitti potest. — Charac- ter Ordinis an indivisibilis. — Ultimo potest hic moveri alia qusestio similis preecedenti, et illi annexa, an character sit qualitas indi- visibilis, id est, quae ex natura sua intendi, et remitti non possit. Ad quod dicendum est. Primo, characterem baplisminunquam augeri vel remitti in eodem, vel cliversis subjectis, neque in uno intensiorem fieri, quam in alio. Probatur, quia nec intendi potest propter iterationem sacramenti, cum iterabile non sit; neque a principio dari potest intensior propter dispositionem subjecti, quia charac- ter per se nullam requirit, neque ab illa pendet, et alioqui sacramentum de se aequa- lem effectum confert, si ex dispositione sub- jecti non varietur. Preeterea potest redcli congruentia, quia cum character per se primo detur ut signum, oportuit illud esse omnino certum et indivisibile , atque adeo omnino idem seu simile in omnibus, qui illo in- signiuntur, preesertim cum ex parte ipsius characteris omnibus detur aequalis potestas ad ea c[Uce pertinent ad divinum cultum. Atque hinc fit verisimile, qualitatem charac- teris ex natura sua esse incapacem inten- sionis et remissionis, quia non repugnat fieri qualitatem hujus naturee, et congruum est, ut Deus contulerit eam qualitatem maxime accommodatam secundum naturam suam ad effectum seu finem in quem ordinatur. Se- cundo dicitur, characterem confirmationis

similiter esse qualitatem indivisibilem prop- ter easdem omnino rationes. Tertio idem dicendum est de charactere uniuscujusque Ordinis, sisecundum se consideretur, etcom- paretur cum alio charactere ejusdem Ordi- nis; non enim recipit majorem polestatem consecrandi unus sacerdos, quam alius, etsic de cseteris Ordinibus; non est ergo intensior character sacerdotalis in uno sacerdote, quam in alio. Comparando vero characterem infe- rioris Ordinis ad characterem superioris Or- dinis, dubitari potest, an sint distinctae qua- litates indivisibiles, an vero sit una et eadem, quee paulatim augetur per diversos Ordines, vel per modum intensionis, vel per modum extensionis , sicut solet (ut aiunt) augeri ha- bitus scientise ; hsec vero qusestio non est hoc loco tractanda, sed cum dicetur de Ordinis sacramento.

ARTICULUS VI.

Utrum per omnia sacramenta novae legis imprimalur character (inf., quasst. 72, art. 5. Et 4, dist. 4, q. l, art. 4, queest. 2 et 3, et qusest. 3, art. 2, quaest. 3, et d. 7, qusest. 2, art. 4, queest. 1, et queest. 3, art. 3, quajst. 3, et d. 23, qusest. 1, art. 2, quaest. 3.)

1. Ad sextum sic proceditur . Videtur,quod per omnia sacramenta novx legis imprimatur character; per omnia enim sacramenta novas legis fi,t aliquis particeps sacerdotii Christi. Sed character sacratnentalis nihil est aliud quam participatio sacerdotii Christi, ut dic- tuni est (art. 3 et 5 hujus q.). Ergo videtur, quod per omnia sacramenta novae legis impri- matur character.

2. Praeterea, character se habet ad animam in qua est, sicut consecratio ad res consecra- tas. Sed per quodlibet sacramentum novse le- gis homo recipit gratiam sanctificantem , ut supra dictum est (q. prasc, art. 1). Ergo vi- detur, quod per quodlibet sacramentum novse legis imprimatur character.

:' . Prseterea, character est res et sacramen- tum. In quolibet autem sacramento novse legis est aliquid, quod est res tantum, et aliquid quod est sacramentum tantum, etaliquidquod est res et sacramentum. Ergo per quodlibet sacramentum novse legis imprimitur cha- racter.

Sed contra est, quod sacramenta, in qui- bus imprimitur character, non reiterantur, eo quod character est indelebilis, ut dictum est (art. 5). Quseclam autem sacramenta iteran- tur, sicut patet de poenitentia et matrimonio.

QUiEST. LXIV, ART. I.

Ergo non omnia sacramenta imprimunt cha- racterem.

Respondeo dicendim, quod sicut supra dic- tum est (q. 62, art. 1 et 5), sacrammta novx legis ad duo ordinantur, scilicet in remedium peccati, et ad cultum divinum. Est autem om- nibus. sacramentis commune, quod per ea exhibetur aliquod remedium contra pecca- twn, per hoc quod gratiam. conferunt. Non autem omnia sacramenta ordinantur directe addivinum cultum, sicut patet de poenitentia, per quam homo liberatur a peccato ; non au- tem per hoc sacramentum exhibetur homini aliquid de novo pertinens ad divinum cultum, sed restituitur in statum pristinum. Pertinet autem aliquod sacramentum ad divinum cul- tum tripliciter : uno modo per modum ipsius actionis, alio modo per modum agentis, tertio modo per modum recipientis. Per modum qui- dem ipsius actionis pertinet ad divinum cul- tum Eucharistia, in qua principaliter divinus cultus consistit, in quantum est Ecclesix sa- crificium. Et per hoc idem sacramentum non imprimitur homini character, quia per hoc sacramentum non ordinatur homo ad aliquid aliud ulterius agendum, vel recipiendum in sacramentis, cum potius sit finis, et consum- matio omnium. sacramentorum, ut Dionysius dicit (cap. 3 Eccles. hier., circ. princ. illius). Continet tamen in seipso Christum, in quo non est character, sed tota sacerdotii plenitudo.

Sed ad agens in sacramentis, pertinet sa- cramentum Ordinis, quia per hoc sacramen- tum deputantur homines ad sacramenta aliis tradenda. Sed ad recipientes pertinet sacra- mentwn baptismi, quia per ipsum homo acci- pit potestatem recipiendi alia Ecclesise sacra- menta. Unde baptismus dicitur esse janua omnium sacramentorum. Ad idem etiam ordi- natur quodatnmodo confirmatio, ut infra suo loco dicetur (queest. 72, art. 5). Et ideo per hsec tria sacramenta character imprimitur, scilicet per baptismum, confirmationem, et Ordinem.

Ad \ ergo dicendum, quodper om.nia sacra- 7nenta fit homo particeps sacerdotii Christi, utpote percipiens aliquem effectum ejus. Non tamen per omnia sacramenta aliquis depu- tatur ad agendum aliquid vel recipiendum, quod pertineat ad cultum sacerdotii Christi. Quod quidem exigitur ad hoc quod sacramen- tum characterem imprimat.

Ad ^., dicendum, quod per omnia sacra^ menta sanctificatur homo, secundum quod sanctitas importat tnunditiem a peccato, quae

fit per gratiam.. Sed specialiter per qusedam sacramenta, quse characterem, im,prim,unt , homo sanctificatur quadam consecratione, ut- pote deputatus ad divinum cultum. Sicut etiam res inanimatx sanctificari dicuntur, in quantum divino cultui deputantur.

Ad 3, dicendum, quod licet character sit res et sacramentum, non tamen oportet, omne id quod est res et sacramentum, esse charac- terem. Quid autem sit res et sacramentum, in aliis sacramentis infra dicetur.

Hic arliculus explicatus a nobis est sect. 1 , preeced. disput., quoniam ad explicandam characteris naturam, necessarium fuit, omnes modos et fmes characteris explicare, unde hic nihil addendum occurrit.

QUiESTIO LXIV.

DE CAUSA SACRAMENTORUM, IN DECEM ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de causis sacra- mentorum, sive per auctoritatem , sive per ministerium..

Et circa hoc quseruntur decem :

1 . TJtrum solus Deus interius operetur in sacramentis.

2. Utrum institutio sacramentorum sit so- lum a Deo.

3. De potestate, quam Christus habuit in sacramentis.

4. Utrum illam potestatem potuerit aliis communicare.

5. Utrum potestas ministerii in sacramentis conveniat malis.

6. Utrum mali peccent dispensando sacra- menta.

7. Utrum Angeli possint esse ministri sa- cramentorum.

8. Utrum intentio ministri requiratur in sacramentis.

9. Utrum requiratur ibi recta fides, ita scilicet, quod infidelis non possit tradere sa- cramenta.

10. Utrum requiratur ibi recta intentio.

ARTICULUS l.

Utriim solus Deus operetur interius ad effectum sacra- menti (infra, art. 5; et 4, 'dist. S, qusest. 2, art. 2, quEest. 2).

1 . Ad primum sic proceditur. Videtur, quod non solus Deus, sed etiam minister interius

QU^ST. LXIV, ART. 1.

operetur ad effectum sacramenti. Interior

enim sacramenti effectus est, ut homo purge- tur a peccatis, et illuminetur per gratiam. Sed ad ministros Ecclesise pertinet purgare, illuminarc et perficere, ut patet per Dionys. in c. 3 Eccl. hierar. (1 part.,per tofam). Ergo videtur, quod non solus Deus, sed etiam mi- nistri Ecclesise interius operentur ad sacra- menti effectum.

2. Prxterea, in coUatione sacramentorum quxdam orationum suffragia proponuntur. Sed orationes justorum sunt magis apud Deum exaudibiles, quam quorumcumque, secundum illud Joan. 9 : Si quis Dei cultor est et volun- tatem ejus facit, hunc Deus exaudit. Ergo videtur, quod majorem effpctum sacratnenti consequatur ille, qui recipit ipsum a bono ministro. Sic ergo et minister aliquid operatur ad interiorem effectum, et non solus Deus.

3. Prseterea, dignior est homo, quam res inanimata\ Sed res inanimata aliquid opera- tur ad interiorem effectum; nam aqua corpus tangit ei cor abluit, ut Augustinus dicit super Joan. (tract. 80, tom. 9). Ergo homo aliquid operatur ad interiorem effectum sa- cramenti, et non solus Deus.

Sed contra est, quod dicitur Roman. 8 : Deus est qui justificat. Cuni ergo interior effectus omnium sacramentorum sit justifica- tio, videtur quod solus Deus operetur inte- riorem effectum sacramenti.

Respondeo dicendum, quod operari aliquem effectum, contingit dupliciter, uno modo per modum principalis agentis , alio m.odo per moclum instrumenti. Primo igitur modo solus Deus operatur interiorem effectum sacramen- ti, tum quia solus Deus illabitur animse, in qua sacramenti effectus existit, non autem potest aliquid immediate operari, ubi non est. Tum quia gratia, quse est interior sacramenti effectus, est a solo Deo, ut in secunda parte dictumest {. 2, queest. 1121, art. ). Charac- ter etiam, qui est interior quorumdam sacra- mentorum effectus, est virtus instrumentalis, qui manat a principali agente, quod est Deus. Secundo autem modo homo potest operari ad interiorem effectum sacramenti, in quantum operatur per modum ministri; nam eadem ratio est ministri et instrumenti; utriusque enim actio exterius adhibetur, sed sortitur effectum interiorem ex virtute principalis agentis, quod est Deus.

Ad 1 ergo dicendum, quod purgatio, secun- duni quod attribuitur ministris Ecclesise, non est apeccato. Sed dicuntur diaconi purgare,

in quantimi vel immundos ejiciunt a coetu fidelium, vel eos sacris admonitionibus dispo- nunt ad sacramentorum receptionem. Similiter etiam sacerdotes illuminare dicuntur sacrum populum, non quidem gratiam infundendo, sed sacramenta gratise tradendo, ut patet per Dionys. ibi (loco cit. in arg. ).

Ad'^,, dicendum, quod orationes, quae dicun- tur in sacramentorum collatione, proponuntur Deo, non ex parte singularis personx, sed ex parte totius Ecclesise, cujus preces sunt apud Deum exaudibiles, secundum illud Matth. 18 : Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo. Nihil tamenprohibet, quin devotio virijusti ad hoc aliquid operetur. Illud tamen quod est sacrcmenti effectus, non impetratur oratione Ecclesise vel ministri, sed ex nierito passionis Christi, cujus virtus operatur in sacramentis, ut dictum est (qusest. 62^ art. 5). Unde effectus sacramenti non datur melior per meliorem ministrum. Aliquid tamen annexum impetrari potest recipienti sacramentum, per devotionem ministri. Nec tamen minister illud operatur, sed impetrat operandum a Deo.

Ad 3; dicendum, quod res inanimatse non operantur aliquid ad interiorem effectum, nisi instrumentaliter , ut dictum est (in cor. art.). Et similiter homines non operantur ad sacra- mentorum interioremeffectum, nisiper niodum ministerii, ut dictum est (ibid.).

COMMENTARIUS.

1 . Girca titulum hujus articuli advertendum occurrit quaestionem in illo propositam non tam pertinere ad causas sacramentorum, de quibus titulus totius qusestionis erat proposi- tus, quam ad explicandam principalem cau- sam gratise, quee est sacramentorum effectus, atque ita responsio D. Thomse in art. huic sensui respondet; dicit enim, solum Deum efficere gratiam vel characterem , qui sunt effectus sacramentorum, ut causam principa- lem; hominem vero posse concurrere, ut ministrum, quia eadem est ratio ministri et instrumenti. Quse res satis est a nobis in su- perioribus agitata. Nam quod sacramenta sint causse instrumentales gratiee, in qusest. 62 ostensum est; quod vero solus Deus sit causa principahs, ibidem tactum est, latius vero in materia de gratia traditur.

2. Ministri medio sacramento efficiunt effec- tumsacramenti. — Queeri vero hoc loco potest, an minister sit etiam inter causas gratiee com-

m

QUiEST. LXIV, ART. I.

putandus, et quemnam influxum in eum eff"ec- tum habeat. Quae res ex liis, quse de charac- tere diximus, facile potest etiam expediri. Primo enim simpliciter asserendum est sacra- mentorum ministros habere potestatem mi- nisterialem ad remittenda peccata et confe- rendam gratiam, atque illam conferre per sacramenta. Ita colligitur aperte ex Conciliis Florentino, in Decreto Eugenii, et Trident., sess. 7, 13 et 14; et patet ex veritate illorum verborum : Accipite Spirihm Sanctum, quo- rum remiseritis peccata, remittuntur eis , Joan., cap. 20. Ex quibus sumpta est illa forma : Ego te absolvo. Quse non esset vera, si miuister non efficeret effectum sacramenti, ut significat Trident., d. sess. 14, cap. 1 et 6, et can. 3; ergo. Confirmatur, nam minister per verba consecrationis dicitur efficere Eu- charistiam, seu conversionem panis et vini in Corpus et Sanguinem Christi. Ita enim lo- quuntur Concilium Florentinum et Triden- tinum supra; ergo eadem ratione per alias formas sacramentorum dicetur efficere gra- tiam. Nam, sicut in Eucharistia eff"ectus formse est consecratio materise, ita in aliis est sanc- tificatio personse, cui confertur sacramentum. Ratio denique est, quia sacramentum omne (Eucharistia excepta) consistit in ipso usu, qui includit actionem ministri; ergo illamet actio est instrumentum, per Cjuod Deus gra- tiam confert. Atquehac ratione in Eucharistife sumptione non dicitur minister conferre gra- tiam, nisi valde remote, quatenus applicat sacramentum jam factum, quod est causa gratise, quse applicatio neque est actio pro- pria sacramentalis, nec pars sacramenti. At vero in c<eteris sacramentis, quia ipsamet actio ministri est quodammodo instrumenta- lis eff^ectio gratise sacramentalis, quia per illam actionem tanquam per instrumentum fit gra- tia, ideo minister efficiendo illam actionem dicitur efficere effectum sacramenti.

3. Secundo vero addendum est, ministrum non habere circa eff^ectum sacramenti actio- nem aliquam vel influxum distinctum ab actione vel influxu ipsorum sacramentorum, neque aliter iflum conferre, quam dando et efficiendo sacramenta, per quee ille confertur. Ita coUigitur ex communi doctrina Concilio- rum et Theologorum, qui hoc sensu docent hanc potestatem ministrorum esse alligatam sacramentis, neque aliter quam per iUa posse operari.Unde Augustinus, Ub. 4 de Baptism., cap. 22 , inquit , sacramentum ministrorum opere corporaliter adhiberi, sed per illud

Deum hominis consecrationem spiritualiter operari; etlib. 3 contra litter. Petilian., cap. 54, de ministro sacramenti sic loquitur : Ad ministrandum et dispensandum verbum ac ! sacramentum, aliquid est; ad mundandum vero ac justificandum non est aliquid, quia hoc non operatur in interiori homine, nisi per quem creatus est totus homo. In quibus ultimis verbis videtur Augustinus omnem prorsus effectionem gratise ministro negare; sed expo- nendus est de effectione propria et principah, quam minister non habet, neque aham, prae- ter ministerium dandi sacramentum, quod est instrumentum Dei ad efficiendam gratiam. Ratio preeterea colhgi potest ex his, quse supra dicta sunt de charactere. Ubi ostendi- mus, iUum non habere proprium ac physicum influxum in sacramentum vel eff^ectum sacra- menti. Hinc enim necessario sequitur, minis- trum ipsum nuUam aliam physicam actionem habere immediate, prseter verborum prola- tionem, ablutionem, unctionem vel aliam physicam actionem, per quam sacramentum confert immediate, et per iUud efficit gratiam. 4. Verus minister circa effectum sacramenti idem omnino efficit, sive consecratus, sive non consecratus sit. — Non magis concurrit ad gratiam sacerdos dispensans Eucharistiam quam laicus. — Ex quo intefligimus, non majorem efficientiam physicam habere circa eff^ectum sacramenti, ministrum consecratum, quam non consecratum, dummodo uterque verum sacramentum conficere valeat, ut con- tingit, V. gr., in baptismo dato a laico vel a sacerdote. Ita docuit Soto, 4, d. 1, qusest. 5, art. 1, cujus sententia vera est, quamvis oppositum doceat Palud., in 4, d. 1, q. 1, num. 85. Quanquam non comparet ministrum baptismi consecratum cum non consecrato, sed absolute ministrum baptismi et matrimo- nii, cum ministris aliorum sacramentorum. Atque idem sentit Capreol., ibid., qusest. 1, art. 3, ad 2 Durandi contra 4 concl. Soto probat suam sententiam^ quia non est minus vera forma baptismi : Ego te baptiso, prolata a laico quam a sacerdote ; sed ilia non solum significat externam, sed etiam internam ablu- tionem; ergo eodem modo confert gratiam unus ac alius. Secundo, quia in matrimonio nuUus ahus est minister, qui ad sacramen- tum concurrat, prseter contrahentes ipsos; ergo, sicut in aliis sacramentis, in quibus re- quiritur minister consecratus, qui actione sua applicat formam sacramenti vel etiam mate- riam, dicitur conferre gratiam, quee per eam

QUiEST. LXIV, ART. II.

formam datur; ita etiam conjuges, quia exhi- bent actione sua sacramentale signum, quo constituitur sacramentum et datur gratia, dicentur efficere gratiam. Ratio vero a priori est, quia ubi minister consecratus sufficit ad sacramentum, ex inslitutione divina est de- signatus ad illud rainisterium, saltemutsuffi- ciens causa ejus in suo ordine. Quod autem hsec deputatio facta sit per consecrationem aut sine illa, nihil confert ad efficientiam phy- sicam, cum ostensum sit, characterem, qui per consecrationem datur, non esse virtutem physicam effectivam gratise. Quamvis ergo in hoc differant minister consecratus et non con- secratus, quod unus confert sacramentiim ut minister ex officio, alius vero non, tamen in modo concurrendi ad effectum sacramenti nulla est differentia; nec majus est inconve- niens, quod laicus vel etiam infidehs possit dici gratiam conferre, quam C{uod possit esse verus minister ad conficiendum et dandum sacramentum. Atque eadem ratione censeo, non magis concurrere ad gratiam, quse per Eucharistiam datur, sacerdotem dispensan- tem Eucharistiam consecratam, quam diaco- num vel etiam laicum, quamvis Soto opposi- tum dicat. Et ratio est, quia nullus horum ministrorum habet in illo effectu aliam actio- nem praeter localem applicationem sacra- menti; unde, quod sacerdos habet virtutem ad conficiendum tale sacramentum, et non abus, poterit quidem conferre ad moralem dignitatem et ad habendum jus dispensandi sacramentum, non vero ad efficientiam, de qua agimus. Quin potius, si res attente consi- deretur, in dispensatione hujus sacramenti, prius tempore cessat actio ministri, quam gratia detur, nam minister solum applicat sacramentum ori et ibi cessatejus actio, gratia vero postea datur in ipsa manducatione, quse potius fit physica actione et efficientia ipsius hominis suscipientis , qui etiam non dicitur proprie conferre gratiam, propter rationem supra datam.

5. Quomodo sit intelligendus D. Thomas. — In solutione ad 1, duo dicit D. Thomas. Pri- mum est, quod purgatio, secundum quod tri- buitur a ministris Ecclesiee, non est a peccato; sed intelligendus est loqui ad mentem Diony- sii, cap. 5 de Goelest. Hierar., ut citatur in cod. D. Thomae; reperitur tamen, bb. de Eccl. Hierar., cap. 7. Tribuit enim hanc actionem purgandi spiritualiter fideleS; ministris Eccle- sise, ad quos spectat docere, admonere ac disponere fideles ad sacramentorum suscep-

tionem. Nihilominus tamen si sub ministris Ecclesia3 comprehendamus sacerdotes, in qui- bus cst potestas clavium, eis attribui potest purgatio ctiam a peccato; eodem niodo, quo cis tribuitur effectus sacramenli, scilicet mi- nisteriali modo; nam inter eflectus sacramen- torum comprehenditur purgatio a peccato. Secundo ait D. Thomas sacerdotes illuminare populum, non gratiam infundendo, sed sacra- menta gratise tradendo. Ex quibus verbis colligit Soto supra , sentire D. Thom. sacra- mentum non attingere effectionem illius qua- litatis, quce est gratia, quia cum gratia non fiat, nisi per infusionem, si sacramentum illam efficeret, eam etiam infunderet ; ergo et sacerdos per sacramentum infunderet gra- tiam, quod D. Thomas negat. Sed longe alia est mens D. Thomse; quod enim sacramenta gratiam efficiant, satis diserte in superioribus docuit; atque eodem sensu concedi potest, quod gratiam infundant. Hinc vero solum voluit D. Thom. docere, sacerdotes non illu- minare interius ac mere spiritualiter , circa mentem hominis operando, neque ahqua alia speciali actione, preeterquam sacramenta gra- tise tradenclo.

6. In solutione ad 2, tangit D. Thomas quEestionem illam, quid sanctitas, meritum aut oratio ministri conferat ad effectum sa- cramenti, de qua re diximus supra disp. 7, sect. 5. Solutioad 3 nulla indiget expositione.

ARTICULUS II.

Utrum sacramenta sint solum ex institutione divina (4, d. 3, qusest. 1, art. 2, queest. 2, cor., et d. 5, quEest. 1, art. 1).

1 . Ad secundum sic proceditur. Videticr, quod sacramenta non sint solum ex institu- tione divina. Ea enim, qiox sunt divinitus in- stituta, traduntur nohis in sacra Scriptura. Sed qusedam aguntur in sacramentis, de qui- bus nulla fit mentio in sacra Scriptura, puta, de chrismate, quo homines confirmantur, et oleo, quo sacerdotes inunguntur; et de multis aliis tam verbis, quam factis, quibus utimur in sacramentis. Non ergo sacramenta sunt solum ex institutione divina.

2. Prxterea, sacramenta sunt qusedam si- gna. Res autem sensibiles naturaliter qicsedam significant, necpotest dici, qicod Deus quibus- dam significationibus delectetur, et non aliis, quia ipse 07nnia, quss fecit, approbat. Hoc autem proprium videtur esse dx7nonum, ut

218 QU^ST

guibusdam signis ad aliquid alliciantur, dicit enim Augustinus 21 de Civit. Dei (cap. 6, parum ante med., lom. 5) : Illiciuntur dxmones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitatediversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis. Non ergo videtur, quod sacramenta ifidigeant esse ex institutione cU- vina.

3. Prseterea, Apostoli vicem Dei gesserunt in terris; unde Apostolus dicit 21 ad Cor : Nam et ego quod donavi, si quid donavi, propter vos in persona Christi, id est, ac si ipse Chris- tus donasset. Sic ergo videtur, quod Apostoli et eorum successores possint nova sacramenta instituere.

Sed contra est, quod ille instituit aliquid, qui dat ei robur et virtutetn, sicut patet de institutoribus legum. Sed virtus sacramenti est a solo Deo, ut patet ex prxdictis (art. preeced., et q. 62, art. \ et 5). Ergo solus Deus potest instituere sacramentum.

Respondeo dicendum quod, sicut ex supra cUctis patet {art. prseced.), sacramento instru- mentaUter operantur ad spirituales effectus. Instrumentum autem habet virtutem a prin- cipaU agente. Agens autem respectu sacra- menti est duplex, sciUcet, instituens sacra- mentum, et utens sacramento instituto, appU- cando sciUcet ipsum ad inducendum effectum. Virtus autem sacramenti non potest esse ab eo, qui utitur sacramento, quia non operatur nisi per modum ministerii. Unde relinquitur, quod virtus sacramenti sit ab eo, qui instituit sacramentum. Cum igitur virtus sacramenti sit a solo Deo, consequens est, quod solus Deus sit sacramentorum institutor.

Ad \ ergo dicendum, quod iUa, quae agun- tur in sacramentis, per homines instituta, non sunt de necessitate sacramenti, sed ad quam- dam solemnitatem, quse adhibetur sacramen- tis, ad excitandam devotionem et reverentiam in his qui sacramenta suscipiunt. Ea vero, quse sunt de necessitate sacram,enti, ab ipso Christo instituta sunt, qui est Deus et homo. Et licet non sint omnia tradita in Scripturis, habet tamen ea Ecclesia ex famiUari Aposto- lorum traditione, sicut Apostol. dicit \ ad Cor. \ \ : Csetera cum venero, disponam.

Ad 2, dicendum,, quod res sensibiles aptitu- dinem quandam habent ad significandum spi- rituales effectus ex sua natura ; sed ista aptitudo determinatur ad specialem signi- ficationem ex institutione divina. Et hoc est, quod Hugo de S. Victor. (lib. 1, de Sacram.,

LXIV, ART. II.

p. 9, c. 2), dicit, quod sacramentum ex insti- tutione significat. Prseelegit tamen Deus quas- dam res aliis ad significationes sacramentales, non quia ad eas contrahatur ejus affectus, sed ut sit convenientior significatio.

Ad 3; dicendum, quod ApostoU et eorum successores, sunt Vicarii Dei, quantum ad re- gimen Ecclesix constitutse per fidem et fidei sacramenta. Unde sicut non Ucet eis consti- tuere aUam Ecclesiam, ita non Ucet eis tra- dere aUam fidem, neque instituere aUa sacra- menta, sed per sacramenta, qux de latere Christi pendentis in cruce fluxerunt, dicitur esse fabricata Ecclesia Christi.

COMMENTARIUS^

Quamvis D. Thomas solum de facto quEes- tionem proponere videatur, respondet tamen etiam de potestate , negando posse alium praeter Deum sacramenta instituere ; quod intelligit de connaturali et intrinseca potes- tate, quam vocant supremee auctoritatis j nam de aliis inferiorilDus, articulissequentibus dic- turus est; et hoc sensu assertio D. Thomse est perspicua, prsesertim si intelligatur solum de sacramentis novee legis, ut juxta mentem, et rationem ejus satis commode exponi potest. Probat enim praedictam assertionem, quia cum solus Deus possit esse principalis auctor gratiee, solus etiam ipse potest dare sacra- mentis virtutem conferendi, gratiam, et con- sequenter solus ipse potest ea instituere. Quia ex institutione habent sacramenta praedictam virtutem. Quse ratio vim habet, sive virtus sacramentorum ad efficiendam- gratiam sit physica, sive moralis, sive per modum causse proprise, sive per modum conditionis, ad cu- jus prsesentiam infallibiUter gratia detur, quia omnibus his modis solus Deus potest efficere, ut coUatio gratise sit infallibiUter conjuncta cum susceptione seu prccsentia sacramenti, ut bene Cajetanus notavit. Hsec vero ratio, ut constat, directe solum procedit de sacramentis novee legis, quorum est pro- pria hsec virtus. Atqut eadem fere ratio ap- plicari potest circumcisioni , et sacramento legis naturse, quatenus in illis infallibiliter dabatur gratia parvuhs ex lege divina. Quo- modo autem extendi etiam possit ad sacra- menta vetera, quatenus erant nuda signa, dicemus in sequenti disputatione, ubi rem totam latius tractabimus. Argumenta D. Tho- mee non indigent expositione.

ARTICULUS III.

Utram Ghristus, secundum quod homo, habuerit po- testatom operandi interiorem effectum sacrameu- torum (Infra, art. 4, cor. Et 4, d. 5, qusest. 1, art. i, et qucfist. 2, art. 2, quajst. 2).

. Ad tertium sicproceditur. Videtur guod Christus, secundum quod homo, habuerit po- testatem. operandi interiorem effectum sacra- mentorum. Dicit enim Joan. Baptista, ut ha- betur Joan. 1 : Qui me misit bo.ptizare in aqua, ille mihi dixit : Super quem videris Spiritu?n descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu Sancto. Sed baptizare in Spiritu Sancto, est interius gratiam Spiritus Sancti conferre; Spiritus Sanctus autem descendit super Christum in quantum homo, non in quantum Deus, quia sic ipse dat Spiritum Sanctum. Ergo videtur, quod Christus, secundum quod homo, habuerit potestatem interiorem effectum sacrcmentorum causandi.

2. Prseterea, Matth. 9, Dominus dicit : Scia- tis, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata. Sed remissio pecca- torum est interior effectus sacramenti. Ergo videtur, quod Christus, secundum quod homo, interiorem effectum sacramentorum operetur.

3. Prxterea, institutio sacramentorum per- tinet ad eum, qui tanquam principale agens operatur ad interiorem sacramemti effectum. Manifestum est autem, quod Christus sacra- menta instituit. Ergo ipse est, qui interius operatur sacramentorum effectum.

4. Praeterea, nullus potest sine sacrcmento effectum sacramenti conferre, nisi propria virtute sacramenti effectum operetur. Sed Christus sine sacramento contulit sacramenti effectum, ut patet in Magdalena, cui dixit : Dimittuntur tibi peccata. Ergo videtur, quod Christus, secundum quod homo, operetur inte- riorem sacramenti effectum.

5. Praeterea, illud in cujus virtute sacra- mentum operatur, est principale agens ad in- teriorem effectum. Sed sacramenta habent virtutem ex passione Christi et invocatione nominis ejus, secundum illud \ ad Cor. 1 : Numquid Paulus pro vobis crucifixusest, aut in nomine Pauli baptizatis estis? Ergo Chris- tus, in quantum homo, operatur interiorem effectum sacramenti.

Sed contra est, quod Aicgustinus {Edihetur ] , queest. ], c. Multi ssecularium , a med. illius; simile habet 1. 3 contr. Donat., c. 10, a med., tom. 7) dicit, quod in sacramentis divina

QVmST. LXIV, ART. III. 219

virtus secretius operatur salutem. Divina au- tem virtus est Christi, secundum quod est • Deus, non autem secundum quod est homo. Ergo Christus non operatur interiorem sacra- menti effectum, secundum quod est homo, sed secundum quod est Deus.

Respondeo dicendum, quod interiorem sa- cramentorum effectim operatur Christus, et secundum quod est Deus, et secundum quod est homo, aliter tamen et aliter. Nam secun- dum quod est Deus, operatur in sacramentis per auctoritatem ; secundum autem, quod est homo, operatur ad interiores effectus sacra- mentorum meritorie et efficienter seu instru- mentaliter. Dictum est enim (qusest. 48 et 49) quod passio Christi, quse competit ei secundum humanam naturam, causa est nostrse justifi- cationis, et meritorie et effective, non quidem per modum principalis agentis, sive per auc- toritatem, sed per modum instrumenti, in quantum liimanitas est instrumentum divini- tatis ejus, ut supra dictum est (queest. 13, art. 1 et 3). Sed tamen quia est instrumentum conjunctum divinitati in persona, habet quan- dcm principalitatem et causalitatem respectu instrumentorim extrinsecorum, qui sunt mi- nistri Ecclesise, ut ex supra dictis patet (art. \ hujus queest.). Et ideo sicut Christus, in quantum Deus, habet potestatem auctori- tatis in sacramentis, ita, in quantum homo, habet potestatem ministerii principalis, sive potestatem excellentise. Quse quidem consistit in quatuor. Primo quidem in hoc, quod meri- tum et virtus passionis ejus operatur i?i sacra- mentis, ut supra dictum est (qusest. 62, art. 5). Et quia virtus passionis copulatur nobis per fidem (secundum illud ad Roman. 3 : Quem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius), quam fidem per invocatio- nem nominis Christi protestamur , ideo se- cundo ad potestatem excellentise, quam Chris- tus habet in sacramentis , pertinet quod in ejus nomine sacramenta sanctificantur . Et quia ex ejus institutione sacramenta virtutem ob- tinent, inde est quod tertio ad excellentiam potestatis Christipertinet, quod ipse qui dedit virtutem sacramentis , potuit instituere sacra- menta; et quia causa non dependet ab effectu, sed potius e converso, ideo quarto ad excel- lentiam potestatis Christi pertinet, quod ipse potuit effectum sacramentorim sine exteriori sacra?nento conferre.

Et per hoc patet responsio ad objecta, utra- que enim pars objectionum, secundum aliquid vera est, ut dictum est (In corp. art.).

QU^ST. LXIV, ART. IV.

COMMENTARIUS.

Quaestio hsec, prout a D. Thom. proponitur, magis pertinet ad disputationem de causis gratiae, quam de causis sacramentorum ; eam tamen hoc loco inseruit, ut ex potestate, quam Christus habuit ad conferendam gra- tiam, explicaret eam, quam habuit ad insti- tuenda sacramenta. Sed de hac re ex pro- fesso disseruimus in 1 tomo hujus 3 part. , disput. 47, sect. 1 , et ideo hoc loco non erit necesse plura addere; littera enim D. Thom. per se satis perspicua est.

ARTICULUS IV.

Utrum Ghristus potestatem suam, quam habuit in sa- cramentis, potuerit ministris communicare (4, d. 5^ queest. i, art. 2, et art. 3, queest. 1 et2).

1. Ad quartum sic proceditur. Videtur, quod Christus potestatem suam, quam habuit in sacramentis, non potuerit ministris com~ municare. Ut enim argumentatur Augusti- nus contra Maxim. (lib. 3, cap. 7, ad fin., tom. 6) : Si potuit et non voluit, invidus fuit.'Sed invidia longe fuit a Christo, in quo fuit summa plenitudo charitatis. Ergo cum Christus non communicaverit suam potestatem. ministris, videtur quod non potuerit commu- nicare.

2. Prseterea, super illud Joan. 1 4 : Majora horum faciet, dicit Augustinus (tract. 72 in Joan., post. med., tom. 9) : Prorsus majus hoc esse dixerim, scilicet, ut ex impio justus fiat, quam creare coelumet terram. Sed Chris- tus non potuit communicare discipulis, quod crearent cxlum et terrafn. Ergo neque quod justificarent impium. Cum igitur justificatio impii fiat per potestatem Christi, quam habet in sacramentis, videtur quod potestatem suam, quam in sacramentis habuit, non potuerit ministris communicare.

3. Prxterea, Christo, in quantum est ca- put Ecclesise, competit, ut ab ipso gratia deri- vetur ad alios, secundum illud Joannis I : De plenitudine ejus nos omnes accepimus. Sed hoc non fuit aliis communicabile, quia sic Ecclesia essetmonstrosa,multacapita habens. Ergo vi- detur quod Christus potestatem suam non po- tuerit ministris communicare.

Sed contra est, quod super illud Joan 1 : Ego nesciebam eum, dicit Augustinus (tract. 5 in Evang. Joan., non multum ante med.,

tom. 9), quod non noverat potestatem baptismi ipsum Dominum habiturum, et sibi retentu- rum. Hoc autem non ignorasset Joannes, si talis potestas communicabilis non esset. Potuit ergo suam potestatem Christus ministris com- municare.

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. preeced.), Christusin sacramentis habuit duplicem potestatem. Unam auctoritatis, qux competit ei secundum quod Deus, et talis po- testas nulli creaturse potuit communicari, sicut nec divina essentia. Aliam potestatem habuit excellentise, quae competit ei secundum quod homo. Et talem potestatem potuit mi- nistris communicare, dando scilicet eis tan- tam gratiae plenitudinem, ut eorum meritum operaretur ad sacramentorum effectus, ut ad invocationem nominum ipsorum sanctifica- rentur sacramenta, et ut ipsi possent sacra- menta instituere, et sine ritu sacramentorum effectum sacramentorum conferre solo impe- rio. Potest enim mstrumentum conjunctum, quanto fuerit fortius, tanto magis virtutem suam instrumento separato tribuere, sicut manus baculo.

Ad 1 ergo dicendum, quod Christus non ex invidia prsetermisit potestatem excellentise Ecclesise ministris communicare, sed propter fidelium utilitatem, ne in homine spem pone- rent, et ne essent diversa sacramenta, ex quibus divisio in Ecclesia oriretur; sicut apud illos, qui dicebant : Ego sumPauli, ego autem Cephse, ego vero , etc. , ut dicitur 1 ad Corinth. 1 .

Ad^i,, dicendum, quod objectio illaprocedit de potestate auctoritatis, quse convenit Christo secundum quod est Deus, licet et potestas ex- cellentix possit auctoritas nominari, per com- parationem ad alios ministros. Unde super illud 1 ad Corinth. 1 : Divisus est Christus? dicit Gloss. (ord., ibid.), quod potuit eis dare auctoritatem baptismi, quibus contulit minis- terium.

AdS, dicendum, quod ad hoc inconveniens evitandum, ne scilicet multa capita in Eccle- sia esse7it, Christus noluit potestatem suse ex- cellentise ministris communicare. Si tamen communicasset, ipse esset caput principaliter, alii vero secundario.

COMMENTARIUS.

Quam vim habeat solutio D. Thomx. — Hanc qusestionem tetigimus etiam loco supra citato; et iterum in sequenti disputatione

DISPUTAT. XII, SECT. 1.

eam attingemus ; nunc , quod ad littcram D. Thomfe attinet, solum occurrit conside- randum, quid D. Tiiomas rcspondeat sccundo argumcnto , quod in lumc modum propo- suerat. Majus est juslilicarc impium , quam creare coelum et terram; sed Christus non potuit communicare ministris, quod crearent coelum et terram; ergo nec quod justificarent impium. Respondet autem, argumentum hoc procedere de potestate auctoritatis, quae con- venit Christo secundum quod est Deus. Quse solutio non videtur evacuare totam argu- menti difficultatem. Nam eadem proportione urgeri potest argumentum , quia majus est justificare, quam creare; sed potestas instru- mentahs creandi non potest communicari ; ergo nec potestas instrumentalis justificandi. Cui argumento, si vera sunt quse supra dixi- mus, facile responderi potest, negando mino- rem ; sedjuxta mentem D. Thomfe dicendum videtur, majorcm propositionem intelligen- dam esse de potcstate justificandi per pro- priam auctoritatem , non vero de potestate instrumentaria. Et ratio reddi potest, quia licet creatio et justificatio sequalem potentiam requirant in principali operante , justificatio tamen est opus majoris misericordise, ut Au- gustiuus dixit, tract. 72 in Joan. Atque ita in causa instrumentaria nou reperitur hic ex- cessus respectu justificationis, et ahunde crea- tionis opus (juxta hanc sententiam) habet specialem difficultatem propter modum, quo fit ex nihilo, et sine concursu subjecti; sed de hoc alias.

DISPUTATIO XII.

DE CAUSA INSTITUENTE SACRAMENTA.

Qaoniam sacramenta non sunt res, aut signa mere naturalia, sed ex impositione pen- dent, ideo duplicem causam requirunt, alte- ram quodammodo remotam et primam, quse illa ad significandum imponat, et consequen- ter eorum cssentiam seu essentialia princi- pia instituat. Alteram proxime efficientem, et apphcantem sacramcntum. De priori egit D. Thomas in his articulis, de posteriori vero in sequentibus, quorum materiam in sequent. disput. comprehendemus. Nunc de priori causa duo breviter tractanda sunt : primum de facto, quse fuerit. Deinde de possibili, qu8e potuerit esse causa institutionis sacra- raentorum.

SECTIO I.

Utrum omuia sacraraenta fuerint a Deo, vel a Christo Domiuo immediate instituta.

1. Prima sententia est hsereticorum hujus tcmporis, qui solum duo sacramenta dicunt esse a Christo instituta , quia dc his tantum existimant ficri mentionem in Scriptura , et reliqua, quse in Scriptura non sunt expressa, vocant traditiones humanas. Sed si quis recte consideret, isti non negant, Christum insti- tuisse omnia sacramenta, quse in lcgc nova esse existimant, sed crrant circa numerum sacramentorum. Contra quorum crrorum quaest. 65 disputandum cst.

2. Secunda scntentia est quorumdam ca- tholicorum , qui negarunt, Christum imme- diate instituisse omnia sacramcnta, prseser- tim confirmationem, ct cxtremam unctionem. Sed quia hujusmodi opiniones commodius tractabuntur, disputando de singulis sacra- mentis,ideonunc, illis prsetermissis, brevitcr est definicnda veritas. Et prius dicemus de sacramentis novse legis, postca de rcliquis.

3. Omnia sacramenta a Christo immediate instituta. — Dico primo : Christus Dominus immediate ac per se ipsum instituit omnia sacramenta novse legis. Conclusio est omnino certa ex definitione Concil. Trident., sess. 7, can. ly ubi sic inquit : Si quis dixerit sacra- menta novx legis nonfuisse omnia a Jesu Christo Domino nostro instituta, anathema sit. Ubi prsotermisit Concilium illam particulam, im- mediate, et per seipsum, et ideo non dixi ab- solute, conclusionem essc de fide, tamcn hanc fuisse Concilii mentcm vix potest dubitari. Primo ex proprietate sermonis. Nam quae ChristLis immcdiate non prcecepit, etiam si ab Ecclesia preecipiantur per potestatem ab ipso acceptam, non dicuntur essc prsecepta a Christo, sed ab Ecclesia; ergo eadem ra- tione si non Christus immediatc, sed Ecclesia per potcstatem ab ipso acceptam, instituisset vel omnia, vel aliqua sacramenta, non posset proprie ac vere simpliciter dici, omnia sacra- mcnta esse a Christo instituta. Cum crgo Con- cilium hoc absolutc doceat, plane loquitur de immediata institutione. Secundo, quia idem Concilium eadem scss., can. 13, longe aliter loquitur de cferemoniis, seu ritibus sacra- mcntalibus, qui in solemni sacramentorum administratione adhiberi solent, quos ab Ec- clesia approbatos esse dicit, et consuctudine receptos, sentiens hujusmodi ritus esse ab

QU^ST. LXIV, ART. IV.

Ecclesia approbatos et institutos per potesta- tem a Christo acceptamj ut expressius dixit, sess. 21, cap. 2; ergo sentit, sacramenta non hoc modo , sed immediate fuisse a Christo instituta. Propter hancenim causam longe ali- ter de sacramentis, quam de sacramentalibus loquitur. Quod egregie confirmari potest ex illo capite, sess. 21 , ubi ait, peiyetuo fuisse in Ecclesia potestatem, ut in sacramentoimm dispensatione, salva illorum suhstantia, posset ea statuere, vel mutare, qux suscipientium utilitati, seu ipsorum sacramentorum venera- tioni, pro rerum, temporum, et locorum va- rietate magis expedire judicaret. In quibus verbis illud maxime ponderandum est : Sal- va illorum suhstantia, quo aperte docet Con- cilium, Ecclesiam nullam habere potestatem ad mutandam substantiam sacramentorum, utpote, qaod non fuerint ab ea proxime insti- tuta , neque in ea uUam potestatem accepit. Supponit ergo , Christum ipsum tradidisse Ecclesiee sacramentorum substantiam, eam- que immutabilem esse voluisse. Hoc autem ipsum fuit, sacramenta immediate instituere. Denique de institutione sacramentorum, quod fuerit a Christo mediate vel immediate, nul- lum erat dubium, neque aliquis unquam ne- gavit, omnia sacramenta esse a Christo insti- tuta alterutro ex dictis modis. Quod ergo ab aliquibus revocabatur in dubium, an scilicet omnia essent a Christo immediate instituta, voluit docere Concilium. Et ideo inferius, sess. 24, can. \ , de extrema unctione, de qua maxime dubitari poterat, definit, illam esse a a Christo institutam, et a S. Jacobo promul- gatam. Qua distributione satis declarat, se loqui de immediata institutione.

4. Secundo, hsec definitio Concilii habet fundamentum in Scriptura , in qua institu- tiones duorum sacramentorum a Christo tra- ditas clare et expresse habemus , scibcet baptismi, et Eucharistiae, Matth. 26 et 28; de duobus vero aliis, scibcet poenitentia, et Or- dine, quamvis non sit tam aperta materise et formse expressio, tamen de poenitentia satis significata est illis verbis, Joan. 20 : Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. De Or- dine vero in illis : Hoc facite, Matth. 26; et ex his a paritate rationis intelligimus, reliqua omnia, quse sunt vera ac propria sacramenta. eodem modo esse a Christo instituta, quamvis eorum institutio scripta expresse non sit, quia ex traditione Ecclesiee habemus in hoc omnia sacramenta esse sequalia, atque orania perti- nere ad Ecclesise fundamenta , quse immuta-

biha esse oportuit. Et confirmatur, quia si aliquis prteter Christum potest existimari institutor alicujus sacramenti, maxime Apo- stoli ; sed Apostoli in Scriptura non dicuntur institutores, sed dispensatores sacramento- rum, et ministri Christi, 1 ad Cor. 3 : Quid est Paulus? Quid vero Apollo? Ministri sunt ejus, cui credidistis ; et cap. 4 : Sic nos existi- met homo , ut ministros Christi, et dispensa- tores mysteriorum Dei; \ Pet. 4 : Sicut honi dispensatores multiformis gratise Dei.

5. Tertio, ex Patribus : Ambrosius, 4 de Sacram., cap. 4 : Auctor sacramentorum quis est, nisi Dominus Jesus? Augustinus, epist. 118, cap. 1 : Primum (inquit) tenere te volo Dominum nostrum Jesum Christum levi jugo suo nos suhdidisse, et sarcinse levi. Unde sa- cramentis numero 'paucissimis, observatione facillimis, significatione prxstantissimis , so- cietatem novi populi colligavit, sicuti est bap- tismus, Trinitatis nomine consecratus, commu- nicatio corporis et sanguinis ipsius; et si quid aliud in Scripturis canonicis commendatur. Qu9e ultima verba cum debito moderamine interpretanda sunt. Videtur enim eis August. significare, solum ea sacramenta esse a Christo instituta, cjuse in Scriptura conti- nentur. Et difficultatem augent verba, quae paulo post subdit : Illa autem, qum non scripta, sed tradita custodimus, quse quidem toto terrarum orbe observantur, dantur intel- ligi, vel ah ipsis Apostolis, vel plenariis Con- ciliis, quorum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata , atque statuta reti- neri. Hsec vero ultima verba in primis ^non sunt intelligenda de sacramentis ; nuUa enim sunt (ut dixi) ab Apostolis, vel Conciliis insti- tuta ; sed de aliis quibusdam cseremoniis , quas universa servat Ecclesia, ut sunt ce- lebratio Paschatis, et ahse similes, in quibus Augustinus ponit exemplum. Deinde non est universaliter inteUigendum , omnia , quee in Scriptura sacra non continentur, esse ab hominibus instituta , et non immediate a Christo; nam aliqua potuerunt Apostoli ab ipsius Christi ore accipere, et Ecclesia3 tra- dere, etiam si scripta non sint, ut docuit hoc loco D. Thomas, art. 2, ad 1, dicens, omnia, quse sunt de necessitate sacramentorum , esse a Christo instituta, et licet non sint omnia tradita in Scripturis, ea tamen habere Ecclesiam ex famiHari Apostolorum tradi- tione. Quod ideo D. Thomas dixit, quia licet omnia sacramenta habeant in Scriptura ali- quod fundamentum, non tamen omnium in-

DISPUTAT. Xll, SECT. I.

stitutio est ibi sufficienter exprcssn, seclusa traditionc.

6. Diccs, si ea, qua3 Iraclitione habcntur, interdum creduntur manasse immcdiatc a Christo, interdum vcro ab Aposlolis, vcl Ec- clesia, quomodo judicare possumus, quando traditio est prioris generis, aut poslerioris? nam cx sola antiquitatc discerni non possunt. Quanquam enim Augustinus, lib. 4 de Bap~ tismo, cap. 24, dicat : Quod universa tenet Ecclesia, nec a Conciliis institutum, sed sem- per retentum est, non nisi auctoritate Aposto- lica traditum rcctissime creditur; licet (in- quam) hoc verum sit, fieri tamcn potcst, ut haec nitantur auctoritate Apostolica, aut tan- quam promulgante Christi voUmtatem et in- stitutionem, aut tanquam instituente et or- dinante. Et in hoc dijudicando magna est difficultas. Quia ex sola antiquitate, ut dixi , disccrninonpotest. Et ideo observanda primo est materia traditionis. Nam si pertineat ad substantialia fundamenta fidei scu Ecclesiae, signum est ab ipso Christo manasse imme- diate, quia solus ipse est auctor fidei et Ecclesise; et hujusmodi est traditio, dc qua nunc agimus. Deinde ipsamet traditio consu- lenda est; ipsa enim seipsam manifestat, qualis sit, quia nimirum simul tradit et docet suam origiuem. Ut in prcesenti, non solum ex traditione habemus sacramenta, sed etiam eorum originem, scilicet Christi institutionem. Denique Ecclesise auctoritate, et definitione, seu communi consensu, de origine uniuscu- jusque traditionis judicandum est. Atque in hunc modum exponendus etiam est alius locus Augustini, lib. 3 de Doctr. Christ., cap. 9, ubi agens de sacramentis novfe legis, inquit : Quxdam pauca pro multis, eademque factu facilUma, et intellectu augustissima, et obser- vatione castissima, ipse Dominus, et Apostolica tradidit disciplina. InteUigit enim Dominum traclidisse, ut eorum auctorem, Apostolos vero, ut promulgatores. Est etiam alius locus non facilis apucl Cyprianum qui in eumdem sensum trahi, ac pie exponi dcbet. Nam in serm. de Lotionepedum, postquam de Eucha- ristise sacramento rectissime dixit : Jpse sum- mus sacerdos sui est sacramenti institutor, et auctor, subdit deinde : In cseteris homines Spiritum Sanctum habuere doctorem, et sicut par est Spiritui Sancto et Christo divinitas , ita in suis institutis xqua est auctoritas et potestas, nec ininus ratum est, quod dictante Spiritu Sancto Apostoli tradiderunt, quam, quod ipse tradidit, et in sui commemorationem

prwcepit. Qui locus primum ita potest exponi , ut licet in illis primis verbis : Ipse summus sacerdos sui est sacramenti institutor et auc- tor, in singulari de sacramento loquatur, non tamen de uno dcfinito, scd dc c^uolibet, atque adeodeomnibus sacramentisnov» legis; nam ibidem plane docet, baptismum, poeniten- tiam, et alia esse a Christo inslituta. Cum ergo subdit, reliqua tradita esse ab hominibus Spiritu Sancto dictante, non intelligit de sa- cramentis, sed de aliis ritibus et caeremoniis. Vel si ahcjua est constituenda differentia inter Eucharistiam et alia sacramenta, non est po- nenda in institutione, seu materiee et formai designatione , sed in promulgatione et usu. Nam sacramentum Eucharistiae, non solum per se instituere, secl etiam per se conficere Christus voluit, quocl in nullo alio sacramento fecisse constat. Nam, licet probabile sit, ali- cjuos per se ipsum baptizasse, id tamen in Scriptura non legitur, et c^uamvis etiam Apos- tolos sacerdotes ordinaverit , non tamen pro- prie conferendo sacramentum, sed per excel- lentise potestatem, illis verbis : Hoc facite, etc. , et illis : Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata remittuntur eis. Fuitetiam in hoc singulare Eucharistise sacramentum, quod non solum Christus tradidit, sed etiam accepit. Denicpie advertit recte D. Thomas , in 4, dist. 23, quaest. 1, art. 1, qusestiunc. 3, ad 1 et 2, in Scriptura explicatius tradita esse quasdam sacramenta, quse sunt prsecipua , et magis necessaria; alia vero per Apostolos fuisse tradita, quamvis a Christo fuerint etiam instituta ; et ibidem pie exponit Catholicos auctores dicentes, qusedam sacramenta esse ex institutione Apostolorum , quod per insti- tutionem intelligant promulgationem.

7. Quarto , afferre possumus rationes et congruentias, ob quas Christus hanc institu- tionem sacramentorum sibi soli reservavit. Primo, quia hsec institutio pertinet ad quam- dam excellentice potestatem, quam decuit soli humanitati Chrisli communicari propter sin- gularem ejus dignitatem, et excellens meri- tum. Nunc enim non agimus, an heec potestas ahis hominibus communicari potuerit ; et ideo non utimur rationibus sumptis ex rei possibi- litate, sed ex decenlia. Secundam indicat D. Thomas hic, art. 4, ad 1, dicens, Christum per se solum instituisse sacramenta propter fidelium utilitatem, ne in homine spem pone- rent. Unde, sicut ficles Christi Dei hominis est necessaria acl salutem, et in lege nova oportet ut sit explicita, ita etiam decuit, ipsum esse

^24 QU^ST. LXIV, ART. IV.

auctorein sacramentorum, in quibus fit hujus fidei professio, et per quse applicatur homi- nibus gratia,etjustitia proptermeritaChristi. Tertiam addit D.Thomaseodem loco, scilicet, ne varia sacramenta multiplicarentur, ex quo facile nasci poterant divisiones et schismata in Ecclesia. Quartam addit ibid. , solut. ad 3, quia solus Christus est caput Ecclesias, ejusque institutor et auctor, et ideo ad eum pertinuit illius jacere fundamenta, et dare sensibilia signa, quibus homines in hac Eccle- sia congregarentur, et ab aliis congregatio- nibus secernerentur. Nam licet sacramenta sola non sufficiant ad discernendam Eccle- siam, et ad veritatem et unitatem ejus judi- candam, nisi simul alia concurrant, pra^sertim conjunctio cum Christi Vicario in terris per fidem et obedientiam, sunt tamen unum ex prsecipuis signis et maxime necessariis ad fideles in uno corpore Ecclesise congregandos, ut Augustinus dixit 19 contra Faust., cap. 1 1 , et ideo fuit valde conveniens per Christum immediate tradi.

8. Sacramenta veteris legis omnia a Deo immediate instituta. — Dico secundo : sacra- menta veteris legis omnia fuere ab ipso Deo immediate instituta. Conclusio est certa, nam de circumcisione constat ex Genes. 17, de reliquis vero ex toto Exodo, et Levitico. Nam sicut illa lex divina fuit, ita sacrificia, et sa- cramenta ejus ab ipso Deo sunt tradita. Nam quod Joan. 1 dicitur, lex per Moysen data est, intelligitur tanquam per ministrum , et pro- mulgatorem tantum ; et ideo semper in Exodo et Levitico prsemittitur : Dixit Dominus ad Moysen; et eadem ratione non refert, quod per Angelos data fuerint illa sacramenta, sicut etiam per eos data fuit illa lex, leste Paulo, quia etiam ipsi non erant nisi ministri et legati, per quos Deus suam voluntatem osten- debat. Institutio ergo ipsa divina fuit, solum- que Deum habuit proprium auctorem. Ratio hujus assertionis prsecipua est, quia Deus voluit lege, ac cseremoniis a seipso latis, po- pulum illum singulariter sibi conjungere, et a ritu gentilium segregari. Deinde, quia quod ad circumcisionem attinet, cum in ea danda esset gratia ad remittendum originale pecca- tum, necessaria erat auctoritas, et promissio divina ; quod vero spectat ad alia sacramenta illius legis, quamvis hoc sensu vacua essent , quod in eisnon dareturgratiaprsetermeritum suscipientium , erant tamen quodam modo gravidamysteriorum et sacramentorum novee legis, quse in illis preefigurabantur, et prae-

mittebantur, et ideo etiam in illorum institu- tione erat necessaria divina sapientia, et auc- toritas : illa, qua3 futura mysteria cognoscerefc et accommodatis signis possefc indicare ; hsec, quse potestatem haberet promittendi talia mysteria, et gratiam per sacramenta legis novse conferendam.

9. Excellentia institutionis nostrorum sa- cramentorum. — Dices : ergo quoad institu- tionem et auctorem ejus fuerunt digniora ve- tera illa sacramenta quam nova, quia illa tradita sunt a Deo, ut Deus est per divini- tatem ; ha3C vero a Christo homine per huma- nitatem. Respondetur negando consequen- tiam, quia licet Christus per humanitatem instituerit nostra sacramenta; hoc tamen non excludit, quin prima et principaUs causa , et ratiohujus institutionisfueritvoluntas divina, ad quam Christus ut homo suam humanam voluntatem conformabat ; atque ita in hoc est queedam eequahtas infcer vetera et nova sacra- menta; in hoc autem nostra superant, quod illa per purum hominem immediate data sunt ; hcec vero per hominem Deum. Item, quod circa illorum institutionem; nuUam potesta- tem, vel auctoritatem habuit ille homo, per quem a Deo data sunt, sed nudum ministe- rium promulgandi voluntatem divinam ; in nostris vero sacramentis instituendis , simul cum divina voluntate et auctoritate, inter- cessit voluntas Christi hominis, qui etiam ut homo, id est, in humanitate sua habuit po- testatem excellentise, qua, sicut pofcest leges ferre, et gratiam dare, ita etiam sacramenta potuit instituere, et gratiam per eam dandam promittere, et ad ea suscipienda obligare. Quod quidem pertinet ad dignitatem humani- tatis assumptse, et sacramentorum dignitatem non minuit, sicut, quod nunc detur gratia per sacramenta, pertinet ad ipsorum sacramen- torum dignitatem, et nihil minuit de perfec- tione et dignitate ipsius gratise, cum semper principalis ejus auctor sit Deus.

10. Immediatus sacramenti legis naturse auctor fuit Deus. — Ohjectio. — Responsio. — Dico tertio : etiam sacramentum legis na- turte fuit ab ipso Deo immediate institutum. Contra hanc assertionem videtur scribere Soto, in 4, dist. 5, qusest. 1 , art. 2, qui in hoc ponit differentiam inter legem naturse, et ve- terem ac novam, quod in his sunt sacramenta a Deo instituta, non vero in illa. Quia sacra- menta (inquit) illius legis, neque habebant virtutem conferendse gratise , nisi implicite et valde obscure. Sed ipse procedit ia ea sen-

DISPUTAT.

tentia, quse negat fuisse in ea lege institutum externum ac sensibile remedium originalis peccati ; tamen supponendo, ut supra docui- mus, fuisse in ea lege aliquod sacramentum / in quo dabatur gratia et delebatur originale peccatum, necessario dicendum est, illud ma- nasse ex divina institutione, quia nullus po- terat talem medicinam adhibere peccato ori- ginali, nec gratiam sub tali signo promittere, nisi solus DeuS; vel ex commissione ejus ; non potest autem apparenti aliquo fundamento dici hoc fuisse aUcui hominicommissum; nam si hoc in lege veteri, et nova factum non est, nec fieri decuit, multo minus in lege naturae fieri oportebat. Dices : tunc non fuit a Deo determinatum aliquod signum, sed vokmtate humana determinabatur, et verisimile est, ut supra dixi, fuisse tunc potestatem in fideli republica definiendi hujusmodi signum seu cseremoniam, et obligandi fideles ad utendum illo signo et non alio ; ergo institutio talis signi erat Immana et non divina. Respondetur, argumentum solum concludere, institutionem Dei non fuisse ejusdem modi, cujus fuit in lege veteri , vel nova , non tamen quod non fuerit divina institutio ; Deus enim voluit et instituit, utsigno aliquo sensibili applicaretur remedium originalis peccati per externam fidei professionem , et applicationem, in qua gratia daretur ; hoc enim non fuit inventum humanum, sed divinura. Liberum autem re- liquit liominibus , ut hoc , vel illo signo ute- rentur. Unde solum fit, determinationem signi fuisse ex voluntate humana , vel pri- vata, vel publica ; non tamen ipsam sacra- menti institutionem.

SECTIO 11.

Utrum potueriut sacraraenta ab alio, quam a Deo institui.

1 . Ratio dubitandi esse potest, quia verum ac proprium sacramentum (de quo solum agimus) oportet ut sit certam, atque infalli- bile signum gratiw, vel prffisentis, vel saltem futuree; sed nullus potest imponere signum certum gratia^, nisi Deus, quia solus ipse potest eam dare aut promittere; ergo solus ipse potest sacramenta instituere.

2. Propter hancrationem nonnulli Theologi absolute negant, potuisse Deum communicare creaturse facultatem instiluendi sacramenta. Ita sentit Scot., in 4, dist. 1 , ciuaest. 3, art. 2; Gabr., qucest. 2, art. 3, dub. 2; Durand.,

XX,

XII, SECT. II. 22.5

dist. 2, quaest. 1, Quod si objicias, posse Deum committere voluntati alicujus hominis, ut suo arbitrio instituat, et promittat gratiam dandam sub aliquibus signis sensibilibus, quse ipse arbitrio suo designaverit. Respon- dent, etiam si hoc faciat Deus, semper tamen hujusmodi gratise effectum pendere ex divina voluntate; et ideo, etiam si id fiat, non dari homini potestatemadinstituenda sacramenta, sed tantum ad determinandura signura, ad cujus prsesentiam Deus vult dare gratiam , vel illam aliquando dandara promittere. Quod raagis explicat Scotus , in 4, d. 2, queest. 1, ex his, quia solus Deus determinat se ad cau- sandum eftectum sibi proprium, quia, si posset ab alio determinari, jara esset causa secunda respectu ejus; efFectus autera gratite, quem sacramenta significant, est proprius solius Dei ; ergo solus ille potest se determi- nare ad causandum talem efFectum ; atque adeo a sola divina voluntate possunt fieri certa aut efficacia signa gratiae. Quae ratio si quara habet efficaciam, eodera raodo procedit in Ghristo quoad humanam ejus voluntatem; atque ita eodem modo de illa sentit ac loqui- tur Scotus.

3. Non quidem primaria, at delegata po- testas sacramenti condendi communicari po- test puro homini. — Facultas aliis gratise conferendx communicahilis est. — Sed quam- vis fortasse qusestio sit de modo loquendi, dicendum simpliciter est, potuisse Deum dare puro horaini auctoritatem instituendi sacra- menta , non quidem primariara , ac princi- palem, hsec enira incoraraunicabilis est, sed rainisterialem, et quasi delegatam. Hgec est sententia D. Thora. hic, art. 4, quem se- quuntur oranes Thomistae, et idem tenet Ri- chard., in 4, d. 5, art. 'l , q. 3, et ibi Ronav., art. 3, qua?st.'), et videtur sententia August., tr. 5 in Joan., dicentis : Potuit autctn Do- minus noster Jesus Christus, si vellet, dare potestatem alicui servo suo, ut daret haptis- mum sumn tanquam vice sua, et transferre a se haptizandi potestatem , et constituere in alicjuo servo suo, et tantam vim dare bap~ tismo translato in servum , quantam vim ha- beret haptismus datus a Domino. Ex quibus verbis ratione declaratur heec sententia, quia in primis certum est,nullaracreaturara posse vi ac potestate sua naturali instituere sacra- menta, qu88 sint causae efficaces gratiee, aut infallibilia signa illius, nisi supposita divina promissione, vel specialiter, vel generaliter facta tali creaturse, conferendi gratiam, vel

226 QU.EST. LXIV

auxilium necessarium ad illam, per quodcum- que signum arbitrio et voluntate talis crea- turfe ad hunc eflfectum vel significalionem deputatum, quia nuUa voluntas creata ex se potest esse sufficiens causa gratise, nec potest per se determinare voluntatem divinam, ut efficiat gratiam per signum sensibile seu ad prcGsentiam ejus, cum nec talis efFectus vel concursus sit per se debitus creaturse, nec voluntas creata ex se possit habere hanc con- naturalem vim, ut hominem faciat participem divinee naturse ; necesse est ergo ut certitudo talis significationis vel effectushabeat primam originem seu fundamentum in divina volun- tate et promissione. Et hoc sensu diximus, non posse communicari creaturse primariam auctoritatem instituendi sacramenta, et hoc probat fundamentum primae opinionis ; et re ipsa nihil aUud docent auctores ilUus. Hoc tamen non obstante certam etiam est, posse Deum facere hberam facultatem alicui purse creaturffi intellectuali vel rationali (inferiores enim non sunt capaces, ut per se constat), ut suo arbitrio conferat aliis gratiam eomodo, quo volueritj vel per solum actum internum suae voluntatis, vel per externum contactum aut verbum , vel per aliquod aliud sensibile signum, ad eum modum, quo communicata est humanitati Christi polestas faciendi mira- cula, et dandi gratiam, ut late diximus in 1 tomo, disput. 31 , quia nulla est per se lo- quendo major repugnantia in communicanda hac potestate supposito creato , quam naturas creatce. Quo sensu diximus in eodem 1 tomo, disput. 47, sect. 1 , seclusa ratione meriti et sanctificationis de rigore justitise, posse com- municari purse creatura? potestatem excel- lenlise conferendi gratiam. Ex quo manifeste sequitur posse communicare eidem creaturse, ut suo arbitrio designet externos actus vel cseremonias, per quas vel ad quarum prcesen- tiam infalhbiUter detur gratia, quia nulla est in hoc major repugnantia, neque potest ali- qua probabilis excogitari. Unde nec Scot. nec ahi auctores hoc negant.

'4. Objicit Scotus. — Diluitur ohjectio. — Ex his autem tandem concluditur , po- testatem instituendi sacramenta esse com- municabilem creaturae. Patet, quia heec potes- tas, qualis a nobis expHcata est, esset potestas instituendi sacramenta; et taraen ostensum est, illam esse communicabilera. Major pa- tet, quia institutio sacraraenti nihil aHud est, quam impositio talis rei, vel actionis sen- sibiKs, ut sit eertum signum, et infallibile

ART. IV.

gratiae; sed potestas explicata, est potestas ad hujusmodi actum. Nam qui illam habe- ret, vere imponeret illam rem ad significan- dam gratiam. Sed ait Scotus, impositionem ut factam a tali homine non esse institutionem sacramenti, sed solum determinationem signi, quahs erat in sacramento legis naturae, ut su- pra diximus. Et ratio est, quia Hcet tunc vo- luntas creata determinaret signum, non tamen daret ilU veritatem et certitudinem significa- tionis , sed hanc haberet ex voluntate et pro- missione divina ; sacramentum autem esse debet signum certum et infaUibile, et ideo institutio ejus non tantum requirit determina- tionem signi, sed etiam efficaciam, seu certi- tudinem significationis; et propter hanc ratio- nem qaamvis Scotus reipsa nihil cliversura a nobis doceat, tamen in modo loquendi differt, et negat, in eo casu committi creaturse insti- tutionem sacraraenti, sed tantura determina- tionem signi. Et confirmatur, cjuia aUas in lege natarae, cjui determinabant CEeremoniara sensibilem, qua justificandus erat parvulus, essent sacramenti institutores, quod est aper- te falsum. Respondetur tamen, veram qui- dera esse sacramentum debere esse signum certum et infallibile, quantum est in se, et consequenter etiam admitto, institutionem sacramenti non tantum includere impositio- nem signi, sed etiam efficaciara seu certitudi- nem significationis ejus. Quapropter necesse etiara est, ut is, qui futurus est potens ad instituenda sacramenta, possit non tantum imponere signum, sed etiam dare iUi certitu- dinem, c[uatenus habere potest in sua potes- tate, ut infaUibiUter detur gratia, quando, et cjuomodo ipse voluerit. Dico tamen, hanc po- testalem posse committi creaturaj, ut paulo superius declaravi. Neque enim necessariura est, ut in eo, qui instituit hoc sacramentum, sit lisec potestas oranino independens a supe- riori voUmtate, et quasi in primo auctore gra- tia3, sed satis est, quod tota efficacia sacra- menti pendeat ex voluntate taUs creaturee instituentis hujusmodi signum, quia hsec po- testas, quam dicimus communioari posse creaturse ad instituendum sacramentum, non est primaria, sed secundaria et delegata; ergo ad iUam satis est, ut eff"ectus gratia? sit etiam positus in voluntate ejus, saUem exde- legatione et commissione. Et ideo non est si- raile determinationi sensibilis cseremonise, quiB fiebat in lege naturcC, quia institutio sacramenti vere erat facta a Deo; solum applicatio per hanc vel illam cseremoniam

DISPUTAT. XII

fiebat ab homine tanquam a ministro a Deo deputato, quia in ipsamet institutione re- licta fuit indifferens ratio aut modus lalis ca3- remonia}. Sicut nunc ctiam libcrum est sacer- dotij consecrare in vino albo, aut rubro, quia hoc est indiffercns ex vi institutionis talis sacramenti. Unde illa determinatio non est institutiOj sed applicatio talis institutionis ad realem materiam; simili ergo modo fiebat in lege nnturse, hac tantum interveniente diffe- rentia, quod indifferentia materiae latior tunc erat. At vero in casu, de quo agimus, non sokim determinatio materias, sed simpliciter impositio signi, et totus effectus sacramenti esset pendens a voluntate, et potestate ejus, qui immediate institueret sacramentum. Quod tandern confirmatur argumento supra indicato, quia non aliter Christus liabuit in humanitate sua potestatem instituendi sacra- menta, et tamen juxta modum loquendi Sanc- torum et Conciliorum, sect. praecedenti trac- tatum, non solum utDeus, sed etiam ut homo habuit poteslatem instituendi sacramenta, et de facto illa instituit.

5. No7i est hsec potestas purse creaturx com- 7nissa. — Quseres, an hsec potestas ahcui puree creaturse commissa sit; si enim est pos- sibilis, cur nemini data est? Videtur enim ad quamdamperfectiouem, et complementum di- vinorum operum pertinere, ut per suas crea- turas operetur omnibus modis, quibus id fieri potest; et confirmatur, nam quando Christus dixit Apostolis, Joan. 20 : Sicutmisitme Pater, ego mitto vos, accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, videtur eis communicasse similem potesta- tem, quam ipse habebat, nam eam vim habet verbum : Sicutmisit me Pater; ergo sicut ipse habebat potestatem instituendi sacramenta,et remittendi peccata, eo modo quo vellet, ita concessit ApostoUs potestatem, quia illa verba sunt generalia, et non sunt a nobis bmitanda, utsi Rex Proregi suo diceret : Totam potesla- tem meam tibi concedo, inteUigeretur univer- sam dare sine uUa Umitatione. Respondetur, ex dictis in prsecedenti cUsputatione constare, nuUam puram creaturam usam esse hactenus hac polestate^ quia nec in lege nalurte, nec in veteri, nec in nova, facta est sacramenti institutio per aUquam creaturam, ut ostensum est. Unde recte inferre possumus, etiam in posterum nuUam creaturam usuram aliquando esse hac potestate, quia sicut iex gratiee ul- tima est, et usque ad finem mundi durabit, ita etiam iustitutio sacramentorum ejus ul-

, SECT. 11. 227

tima est, ac pcrpetuo duratura, ita ut neque augenda, nequc minuenda sint usque ad finem stcculi. Atque hinc tandem infcrimus, nemini datam essc hanc potestatem: quia potestas est propter usum ; ergo, si usus non fuit un- quam, nec futurus est, nec potestas ad iUam concessa est. Atque ita Ecclesia, sicut nun- quam in se agnovit potestatem mutandi for- mas vel materias sacramentorum, ita neque augendi, neque minuendi eorum numerum. Ad objectionem ergo respondetur, non esse necessarium, oranem possibilem facultatem concedi puris creaturis, preesertim quia di- vina oninipotentia et liberalitas, quod ad prae- sens attinet, satis in hoc manifesta est, quod hanc potestatem humanitali Christi commu- nicavit. Decuit etiam iUi soU tribui, tum ob singularem dignitatem et exceUentiam ejus, tum etiam propter aUas congruentias prsece- denti sectione adductas. Ad confirmationem respondetur, verba iUa Christi inteUigenda esse juxta Ecclesia3 sensum, perpetua tradi- tione receptum , nimirum , eis significasse Christum sacramenti poenitentise institutio- nem, atque ita dedisse potestatem ad remit- tenda peccata, non quomodocumque, sed ser- vata forma cujusdam spiritualis judicii, in quo juxta merita causa? reus, vel absolvatur, vel ligetur, seu ligatus relinquatur. Quaprop- ter illa particula, sicut, non significat 8equa- litatem, sed similitudinem, aut imitationem, quod pervulgatum est, ac frequens in Scrip- turis.

ARTICULUS V.

Utrum per malos ministros sacramenta conferri pos- sint (infra, art. 9, cor.; et 4, d. 5, qusest. 2, art. 2, et d. 7, quiEst. 3, art. 1, q. 1, et dist. 24, qusest. 3, art. 3, qacest. 5, ad 3; et 4 cont., cap. 76).

1. Ad quintum sic proceditur. Videtur, quod per malos ministros sacramenta conferri non possint. Sacramenta enim novse legis ordi- nantur ad emundationem culpse, et collatio- nem gratise. Sed mali, cum sint immundi, non possunt alios a peccato mundare, secundum illud Eccles. 34 : ^6 immundo quis mmida- bitur? et etiam cum gratiam non habeant, non videtur quod gratiam conferre possint, quia nullus dat quod non habet. Non ergo vi- detur, quod per malos sacramenta conferri possint.

2. Prseterea, tota virtus sacramentorum derivatur a Christo, ut dictum est (art. 3

QU^ST. LXIV, ART. V.

hujus quaest.). Sed mali sunt prsecisi a Chris- to, quia non habent charitatem, per quam memhra capiti uniuntur, secunduin illud i Joan. 4 : Qui manet in charitate, in Deo ma- net, et Deus in eo. Ergo videtur quod per malos sacramenta conferri nonpossint.

3. Prxterea, si desit aliquid horum, quod dehitum est esse in sacramentis, non perfici- tur sacramentum, sicut si desit debita forma, veVdebita materia. Sed debitus minister sa- cramenti est ille, qui caret macula peccati, secundimi illud Levit. 21 : Homo de semine tuo per familias, qui habuerit maculam, non offeret panes Deo suo, nec accedet ad ministe- rium ejus; ergo videtur, quod si minister sit malus, nihil efficiatur in sacramento .

Sed contra est, quod Augustinus dicit super illudJoan. 1 : Super quemvideris spiritum, etc. (tract. 5, circa medium, tom. 9) : Quid in Christo non noverat Joannes? Potestatem bap- tismi ipsum Dorninum habiturmn, et sibi re- tenturum, sed ministerium plane transiturum in bonos et malos; quid tibi facit malus mi- nister, ubi bonus est Dominus?

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. 1 et 3 hujus qusesi. )ministri Ecclesise instrumentaliter operantur in sacramentis , 60 quod quodammodo eadem ratio est ministri et instrumenti. Sicut autem supra dictum est (qusest. 62, art. 2 et 3), instrumentum non agit secundum propriam formam, aut virtu- tem, sed secundum virtutem ejus a quo move- tur. Et ideo accidit instrumento in quantum, est instrumentum , qualemcumque formam, vel virtutem habeat, prseter id quod exigitur ad rationem instrumenti ; sicut quod corpus medici, quodest instrtmentwnanimpe habentis artem., sit sanum vel infirmum, et sicut quod fistula, per quam transit aqua, sit argentea, vel plumbea. Unde ministri Ecclesix possunt sacramenta conferre, etiam si sint mali.

Ad \ ergo dicendum, quod ministri Eccle- sise neque a peccatis mundant homines ad sa- cramenta accedentes, neque gratiam conferunt sua virtute, sed hoc facit Christus sua potes- tate per eos, sicut per qusedam instrumenta. Et ideo effectus consequitur, in suscipientibus sacramenta, non secundum similitudinem mi- nistrorum, sed secundum configurationem ad Christwn.

Ad%, dicendum, quodper charitatem mem- bra Christi uniuntur suo capiti, ut ab eo vi- tam recipiant; quia, ut dicitur 1 Joan. 3 : Qui non diligit, mmiet in morte. Potest autem ali- quis operari per instrumentum carens vita, et

a se separatum, quantum ad corporis unio- nem, dummodo sit conjunctum per quandam motionem; aliter enim operatur artifex per manum, et aliter per securim. Sic igitur Christus operatur in sacramentis etper bonos, tanquam per membra viventia, et per malos, tanquam per instrumenta carentia vita.

Ad 3, dicendum, quod aliquid est debitum esse in sacramento dupliciter. Uno modo sicut existens de necessitate sacramenti, quod qui- dem si desit, non perficitur sacramentum,, si- cut si desit debita forma, vel debita materia. Alio modo est aliquid debitum esse in sacra- mento secundum quandam decentiam, et hoc modo debitum est, ut ministri sacramentorum sint boni.

COMMENTARIUS.

Quare bonitas, vel malitia ministri ad substantiam sacramenti nihil conferat. — In hoc, et sequentibus articulis observandum est, esse qusedam ex parte ministri necessaria ad veritatem sacramenti, ut factum teneat, et effectum habeat in suscipiente non ponente obicem; alia vero esse necessaria, ut digne ministretur, quse duo promiscue tractat D. Thomse in his articulis. Nos vero majoris claritatis gratia, et ut res morales facilius per- cipiantur etiam ab his, qui res speculativas minus diligenter et accurate inquirunt, ea se- parabimus, hic solam explicando quse sunt de necessitate sacramenti, postea vero totam materiam moralem separatim comprehen- dendo. In hoc ergo articulo D. Thomas agit de necessitate sacramenti, atque ita respon- det, malitiam ministri per se non impedire, quin sacramentum vere fiat, dummodo appli- cet reliqua omnia, quae sunt ad sacramentum necessaria. Ratio est, quia cum minister sit instrumentum, non pendet effectus ex forma ejus, quee ad instrumenti rationem non per- tinet, quia instrumentum non agit propria virtute, et ideo effectus non fit similis instru- mento, sed principali agenti. Circa quam ra- tionem solum est advertendum, primariam causam, ob quambonitas, vel malilia ministri non est necessaria ad substantiam sacra- menti, petendam esse ex Christi institutione et voluntate. Nam si Christus Dominus vo- luisset, potuisset sine dubio instituere, ut sa- cramenta non essent rata, nisi a bonis mi- nistris conferrentur, sicut instituit, ut quam plura eorum dari possent a ministro conse- crato, et non ab alio, seu a viris, et non a

QUiEST. LXIV, ART. VI.

foeminis. D Thouias autem supponens , ut clarura est ex doctrina fidei, Ciirislum ex speciali institutione sua non postulasse in mi- nistris sanctitatcm, ut necessariam ad valo- rem sacramenti, hujus institutionis congruen- tem rationem afferrc studuit; et ita est ratio facih's et satis congrua. Quia cum sanctitas ministri non sit fulura principium vel causa sanctitatis conferendse per sacramentum , nulio potuit esse conveniens ratio, ob quam Christus Dominus illam exigeret, ut simpli- citer necessariam ad valorem sacramenti. So- lutiones argumentorum clarse sunt; solum in solutione ad 2 adnotetur, quod D. Thomas dicit deunionecharitatis, extendiposse eadem ratione ad unionem per ficlem. Nam sicut Christus potest uti, ut instrumento, membro mortuo, sibique per charitatem non unito, ita etiam uti potest membro omnino separato, sibique nullo modo actu unito in aliquo esse supernaturali, quia tanta est efficacia ejus, ut possit etiam hujusmodi hominem movere, seu actione illius uti ad sacramenii effectum prsestandum, si aliunde substantiale impedi- nientum non intervenit.

ARTICULUS VI.

Utrum mali ministrantes sacramenta peccent (4, d. 5, qusest. 2, art. 2, q. 4, cor., et d. 19, queest. 2, art. 2, cor. Et d. 24, queest, 1, art. 2, qusest. i, et art. 3, qu8est. 1 et 5).

1. Adsextim sicproceditur. Videtur, quod mali ministrantes sacramenta , non peccent. Sicuteniin ministratur Deo in sacramentis, ita per opera charitatis, unde dicitur Hehrxor. ult. : Beneficentise et communionis nolite obli- visci, talibus enim hostiis promeretur Deus. Sed mali non peccant, si ministrent Deo in operibus charitatis, quinimo hoc est eis consu- lendum, secundum illud Daniel. 4 : Consilium meum tibi placeat, peccata tua eleemosynis redime. Ergo videtur, quod malinon peccent, sacramenta ministrando .

2. Prceterea, quicumque communicat alicui in peccato, etiam ipse est reus peccati, secun- dum illud Rom. 1 :' Digni sunt morte non so- lum qui peccata faciunt, sed etiam qui con- sentiunt facientibus. Sed si mali ministri peccent, sacramenta ministrando, illi, qui ab eis sacramenta recipiunt, eis in peccato com- municant. Ergo etiam ipsipeccarent, quod vi- detur inconveniens.

3. Praeterea, nullus videtur esse perplexus,

, ..X... ,.. 229

quia sic homo cogeretur desperare , quasi non potens peccatum evadere. Sed si mali peccarent, sacramenta tradendo , essent per- plexi , quia etiam quandoque peccarent, si sacramenta non traderent, puta cum eis ex of/icio incumbit necessitas [dicitur enim 1 Corinth. 9 : Vie mihi si non evangelizavero, necessitas enim mihi incumbit); quandoque etiam propter periculum, sicut si puer in pe- riculo mortis existens, offeratur alicui pec- catori baptizandus. Ergo videtur, quod mali non peccent, sacramenta ministrando.

Sed contra est, quod Dionysius dicit 1 c. Eccl. Hier. (declinando ad fin.), quod malis non est fas, nec tangere symbola, id est, sa- cramentalia signa. Et in epist. ad Dem-ophyl. (8, c|Uce incipit, Hebrseorum tradit histor., parum ante med.) dicit : Talis, scilicet pecca- tor, audax videtur sacerdotalibus manuni apponens, et non timet neque verecundatur, divina prseter divinitatem exequens, et Deum putans ignorare qux ipse in semetipso cogno- vit, et decipere existimat falso nomine Pa- trem ab ipso appellatum, et audet immundas infamias [non dicam orationes) super divina signa Christi formaliter enunciare.

Respondeo dicendum, quod alicpuis in agendo peccat ex hoc quod operatur non secundum quod oportet, ut patet per Philosophum in lib. 2 Ethicor. (cap. 3 et 6, haberi potest et lib. 3, cap. 7, tom. 5). Dictum est autem, (art. prseced,, ad 3) conveniens esse, ut sacramen- torum ministri sintjusti, quia ministri debent Domino confonnari, secundum illud Levit. 9 : Sancti eritis, quoniam ego sanctus sum; et EccleS. '10 : Secundum judicem populi, sic et ministri ejus. Et ideo non est dubium, quin mali exhibentes se ministros Dei et Ecclesix in dispensatione sacramentorum peccent. Et quia hoc peccatum pertinet ad irreverentiam Dei, et contaminationem sacramentorum, quan- tum est exparte ipsius peccatoris {licetsacra- menta secundumse ipsa incontaminabilia sint) , consequens est, quod tale peccatum ex genere suo sit mortale.

Ad \ ergo dicendum, quod opera charitatis non sunt aliqua consecratione sanctificata, sed ipsa pertinent ad justitix sanctitatem, sicut quxdam justitix partes, et ideo homo qui se exhibet Deo ministrum in operibus charitatis, si sitjustus, amplius sanctifcatur, si vero sit peccator, per hoc ad sanctitatem disponitur. Sed sacramenta in se ipsis sanctificationem quandam habent per mysticam consecratio- neni; et ideo praeexigitur in ministro sancti-

QUiEST. LXIV, ART. VI.

tas justitise, ut congruat suo ininisterio; et ideo incongrue agit et peccat, si in peccato existens acl tale ministerium accedat.

Ad 9, ergo dicendum, quod ille, qui ad sa- cramenta accedit, suscipit sacramenta a mi- nistro Ecclesise non in quantum est talis per- sona, sed in quantum est minister Ecclesice, et ideo quamdiu ab Ecclesia toleratur in mi- nisterio, ille qui ab eo suscipit sacramentum, non communicat peccato ejus, sed communicat Ecclesise, qux eum tanquam ministrum exlii- bet. Si vero ab Ecclesia non toleratur [puta cum degradatur, vel excommunicotur, vel suspenditur) , peccat qui ab eo accipit sacra- mentum, quia communicat peccato ipsius.

Ad ^, dicendum, quod ille, qui est in pec- cato mortali, non est perplexus simpliciter, si ex officio ei incumbat sacramenta dispensare, quia potest pcenitere de peccato, et licite mi- nistrare. Non est autem inconveniens, quod sit perplexus supposito quodam, scilicet, quod velit remanere in peccato. In articulo tamen necessitatis non peccaret ba.ptizando in ca.su in quo etiam posset laicus baptizare; sic enim patet, quod non exhiberet se ministrum Ec- clesise, sed subveniret necessitatem patienti. Secus est autem in aliis sacramentis, quse non sunt tantse necessitatis, sicut baptismus, ut infra patebit (queest. 67, a. 3 et 4).

COMMENTARIUS.

1 . Locus D. Thomx ex duobus locis D. Dio- nysii illustratus. — Responsio D. Thomas est, esse peccatum mortale ex genere suo , minis- trum Christi et Ecclesise ex officio ad hoc deputatum , sacramentum in peccato mortali dispensare, quia debet in sao ministerio, suo principaU Domino conformari. De qua con- ckisione et ratione, et de difficultatibus, quas D. Thomas tangit in solutionibus argumen- torum, dicturi sumus late inferius in clisputa- tionibus morabbus. Hic solum occurrunt ad- notanda duo testimonia Dionysii, quse D. Tho- mas affert in argumento Sed contra ; primum sumptum est ex cap. \ de Eccles. Hierar., quod si in rigore litteree sumatur, non videtur conyincere. Docet enim ibi, Christum et Apos- tolos tradidisse nobis divina mysteria sub sensibilibus signis, cujus institutionis ratio- nem reddens, subdit : Idque fecerunt non prophanorum modo causa, quibus nec signa quidem fas est contingere et tractare, sed etiam quod hierarchia nostra, id quod dixi, pro modo nostro, signis continetur, cum

egeat rebus, qusc sensum movent, ad divi- niorem nostri ex ipsis ad eas , quce mente comprehenduntur , revocationem. Ubi per pro- phanos, videtur plane inteUigere infideles , qui cum omnino sint a Chrislo et Ecclesia alieni, semper sunt indigni judicati, non so- lum contactu, sed etiam conspectu sacrorum mysteriorum. D. Thomas vero propter C|uam- dam rationis simihtudinem ad omnes pravos et iniquos, hujusmodi sententiam arapliavit; et acl ministros sacramentorum et actiones eorum eam applicuit.

2. Secandum testimonium sumptum est ex epist. ej usdem Dionysii ad Demoph. , cujus ver- ba, prout a D. Thoma referuntur, obscuriora sunt. Juxta translationem vero Perionii sunt clariora, quse sic habent : Ac mihi quidem vi- detur audax temerarius, si quis ea sibi sumat, quse sunt propria sacerdotum, neque metu et pudore a divinorum tractatione prseter captum ac meritwn deterretur, putatque Deum igno- rare quse ipse sibi est conscius, et sperat se decepturum eum, qui a se falso nomine appel- latur Pater, audetque scelestas suas [ut ita dicam) maledictiones [neque enim preces dixe- rim) in divinis mysteriis Christi imitatione proferre. In quibus verbis non videtur locjui Dionysius de mabs sacerdotibus ministranti- bus sacramentum, sed de iUis potius, qui, cum sacerdotes non sint, sacerdotum minis- teria usurpant. Hoc enim significare videntur illa verba : Videtur audax et temerarius, si quis ea sibi swnat, qux sunt propria sacerdo- twn. Sed licet in specie hoc appareat, tanien revera videtur D. Thomas mentem Dionysii assecutus, nam si antecedentia et consequen- tia considerentur, de mabs sacerdotibus in- digne ministrantibus loquitur ; prius enim ita scribit : Quod si sacerdotwn ordo illustrandi vim. habet, profecto penitus abhorret a sacer- dotum ordine atque facultate, is, qui illus- trandi vi non est prseditus, ac multo etiam. magis, qui illustratus non est. Quo loco, abhorret a sacerdotum ordine atque facul- tate, non significat, non esse sacerdotem, sed abuti munere, et dignitate sacerdotis; quod ergo statim subdit de his, qui praeter captum et meritum ea sumunt, quee sunt propria sa- cerdotum, non intelUgit solum de his, qui, cum sacerdotes uon sint, sacerdotaUa munera usurpant, sed proprie loquitur de sacerdoti- bus, qui indigne suo funguntur munere, et eodem sensu accipiendum est quod postea subdit : Non est iste sacerdos, 7ion e'st; sed inimicus, fallax, irrisor sui, lupusque in gre-

QU^ST. LXIV

gem Domini ovina pelle armatus ; nam quod loquatur de sacerdotibus, scquentia verba planc declarant : Non tamen fas est Demo- pJujIo hrcc corrirjpre. Reprehendit cniiii Dio- nysius Dcmopliylum, eo quod, cum non csset sacerdos, sed tantum monachus quidam, sa- cerdotem objurgare, ac corripere ausus fuerat.

ARTICULUS VII.

Utrum Angeli possint sacramenta ministrare (4, d. 3, qiisest. 2^ art. 3).

1. Ad septimum sic proceditur. Videtur, quod Angeli possint sacramenta ministrare. Qaicquid enim potest minister inferior, potest et superior , sicut quicquid potest diaconus, potest sacerdos, sed non convertitur. Sed An- geli sunt superiores ministri in ordine hierar- chico, quam etiam quicumque homines, ut patet per Dionysium, in lib. Coel. hierar. (cap. 9, anle nied.). Ergo cum homines pos- sint ministrare in sacramentis , videtur quod multo magis Angeli.

2. Prxterea, horaines sancti assimilantur Angelis in coelo, ut dicitur Matth. 22. Sed aliqui sancti in ccelo existentes possent nii- nistrare in sacramentis, quia character sa- cramentalis est indelehilis, ut dictum est (qujpst. preeced., art. 5). Ergovidetur, quod etiam Angeli possint in sacramentis minis- trare.

3. Prxterea, sicut supra dictum est (q. 8, art. 7), diaholus est caput malorum,, et mali sunt membra ejus. Sed per nialos possunt mi- nistrari sacramenta. Ergo videtur, quodetiam per dxmones.

Sed contra est, quod dicitur Hebrseor. 5 .• Omnis ponlifex ex hominibus assumptiis, pro hominibus constituitur in his, qusc sunt ad Deum. Sed Angeli boni, vel mali non sunt ex hominibus. Ergo ipsi non constituuntur mi- nistri in his, quas sunt ad Deum, id est, in sa~ cramentis.

Respondeo dicenduni, quod sicut supra dic- tum est (qusest. prseced., art. 3), tota virtus sacramentorum a passione Christi derivatur, qux est Christi, secundum quod est honio, cui in natura conformantur homines, non autem Angeli, sed potius secundum passionem dici- tur modice ab Angelis minoratus, ut patet Hebrseor. 2. Et ideo ad hoinines pertinet dis- pensare sacramenta, et in eis ministrare, non nutem ad Angelos. Sciendum tanmi, quod sicut Deus virtuteni suani non alligavit sacra-

, ART. VII. 231

tnentis, quin possit sine sacramentis effectum sacramentorum conferre, ita etiam virtutem suam non alUgavit Ecclesvs ministris, quin etiam Angelis possit virtutem tribuere mi- nistrandi insacramentis. Et cjuia boni Angeli sunt nuncii veritatis, si aliquod sacramentale minislerium a honis Angelis perficerelur , esset ratum habendum, quia deberet constare hoc fieri voluntate divina, sicut quxdam templa dicuntur angelico niinisterio consecrata. Si vero dxmones, qui sunt spiritus mendacii, aliquod sacramentale niinisterium exhiherent, non esset ratum hahendum.

Ad \ ergo dicendum, quod illud, quod fa- ciunt homines inferiori modo, scilicet per sen- sibilia sacramenta, qux sunt proportionata naturx ipsorum., faciunt Angeli, tanquam su- periores ministri superiori modo, scilicet in- visibiliter purgando, illuminando et perji- ciendo.

Ad 2, dicendum, quod sancti qui sunt in coelo sunt similes Angelis quantum ad parti- cipationem glorise, non autem, quantuni ad conditionem. naturx; et per consequens neque quantum ad sacramenta.

Ad 3, dicendum, quod mali homines non habent, quod possint ministrare in sacramen- tis ex hoc, quod per malitiam. sunt membra diaboli. Et ideo non sequitur, quod diaholus^ qui est eorum caput, magis hoc possit.

COMMENTARIUS.

Animse separatse, etiam charactere insi- gnitse, ministrare sacramenta non possunt. — Redit D. Thomas in hoc articulo ad expli- canda ea, quse sunt de necessitate sacramenti ex parte ministri, et inquirit, an necessario sit faturus homo, vel possit esse Angekis. Et incorpore respondet, primo, necessarium esse hominem ad ministrandum sacramentum , et reddit rationem, quia minister sacra- menti est minister Christi, \t est homo, cui in natura conformantur homines, et non An- geh. Quce ratio continet congruentiam insti- tutionis, nam ratio a priori ex ipsa institu- tione petenda est, ut in art. 1 diximus. Secundo , dicit D. Thomas, si constaret ali- quod sacramentale ministerium factum esse per Angelos, illud esse ratum habendum, quia licet non sit juxta institutionem sacramenti, esset tamen juxta divinam voluntatem, qufe non est alligata sacramentis, de qua suffi- cienter constare potest ex ministerio bono- rum Angelorum, qui non possunt, nisi vera

232 QUiEST. LXIV

nunciare; seciis est de malis Angelis, qiiibus nulla fides adhibenda est. In solutione ad 2, significat D. Thomas animas hominum, qui ex hac vita decesserunt, et sanctaj sunt, et beatse, posse ministrare sacramenta. Argu- mentum enim erat hujusmodi. Homines in coelo sunt similes Angelis; sed aliqui homines existentes in coelo possunt ministrare sacra- menta, quia retinent characterem indelebi- lem. Responsio autem ejus, ad propriam for- mam reducta, videtur consistere in negatione consequentiae, quia licet homines sint similes Angelis in coelo, quantum ad participationem glorise, non tamen quantum ad conditionem naturse. Atque ita intellexit D. Thomam Soto, d. 'I, quffist. 5, art. 7, et revera videtur hic sensus ejus. Est tamen in hunc modum intel- ligendus, animas scilicet separatas, secun- dum eum statum, non posse ministrare sacra- menta, quia pro tunc non solum sunt similes Angelis in participatione gloriaa, sed etiam in conditione naturse, id est, in actuali abstrac- tione et separatione a corpore. Neque contra hoc obstat, quod retineant characterem, quia ad sacramentum conficiendum non sufficit character sine organo corporeo, quo vox aut aha vitalis actio, qua constituendum est sa- cramentum, exerceri possit. At vero, si anima separata ad corpus rediret , iliudque infor- maret, significat D. Thomas, posse illum ho- minem esse ministrum sacramenti, de qua re, quomodo intelligenda sit, postea dicemus.

ARTICULUS Vin.

Utrum intentio ministri requiratur ad perfectionem sacramenti (sup., qutBst.eo, art. 8, cor. Et 4, d. C, quaest. 1, art. 2, quoest. 1, et d. 7, qusest. 1, art. 1, quaest. 1, ad 3, et d. 8, quEest. 2, art. 4, queest. 3, ad 1; et dist. 30, qutest. 1, art. 3, ad 3).

1 . Ad octavum sic proceditur. Videtur, quod intentio ministri non requiratur adper- fectionem sacramenti. Minister enim in sacra- mento instrumentaliter operatur . Sed actionon perficitur secundum intentionem instrumenti, sed secundum intentionem principalis agentis. Ergo intentio ministri non requiritur ad per- fectionem sacramenti.

2. Prxterea, non potest homini esse nota intentio alterius. Si igitur intentio ministri requiratur ad perfection6m sacramenti, non posset ho7nini ad sacramentum accedenti esse notum, quod sacramentum suscepisset. Et ita non posset habere certitudinem salutis, prx~

, ART. VIII.

cipue cum quxdam sacramenta sint de neces- sitate salutis, ut infra dicetur (quajst. 65, art. 3 et 4).

3. Prxter6a, intentio hominis non potest esse ad id, circa quod non est attentus. Sed ali- quando illi, qui in sacramentis ministrant, non intendunt ad ea, qux dicunt, vel faciunt, alia cogitantes. Ergo secundum hocnon perfi- ceretur sacram,entum, propter intentionis de- fectum.

Sed contra est, quod ea, qux sunt prxter intentionem, sunt casualia. Quod non est di- cendum de operatione sacramentorum. Ergo sacramenta requirunt intentionem ministri.

Respondeo dicendum, quod quando aliquid se habet ad multa, oportet, quod per aliquid determinetur ad unum, si illud effici debeat. Ea vero, quae in sacramentis aguntur, possunt diversim.ode agi, sicut ablutio aqux, qux fit in baptismo, potest ordinari et ad munditiatn corporalem, et ad sanitatem corporalem, et ad ludwn, et ad multa alia hujusmodi. Et ideo oportet, quod determinetur ad unum, id est, ad sacramentalem effectum per intentionem abluentis. Et hxc intentio exprimitur per verba, qux in sacramentis dicuntur, puta, cum dicit : Ego te baptizo in nomine Patris, etc.

Ad \ ergo dicendum., quod instrwnentum inanimatum non habet aliquam intentionem respectu effectus, sed loco intentionis est mo- tus, quo movetur a principali agente. Sed instrumentum animatum [sicut est minister) non solum movetur, sed etiam quodammodo movet seipsum, in quantum sua voluntate movet membra ad operandum. Et ideo requi- ritur ejus intentio, qua se subjiciat principali agenti, scilicet intendat facere quod facit Christus et Ecclesia.

Ad 2; dicendum, quod circa hoc est duplex opinio. Quidam enim dicunt, quod requiritur mentalis intentio in ministro, qux si desit, non perficitur sacramentum, sed hunc defectum in pueris [qui non habent intentionem accedendi ad sacramentum) supplet Christus, qui in- terius baptizat, in adultis autem, qui inten- dunt sacramentum suscipere , supplet illum defectum fides et devotio. Sed hoc satis posset dici, quantum ad ultimum effectum, qui est justificatio a peccatis, sed quantum ad effec- tum, qui est res et sacramentum, scilicet quantum ad characterem, non videtur quod per devotionem accedentis possit suppleri, quia character nunquam. imprimitur, nisi per sa- cramentum. Et ideo alii melius dicunt, quod minister sacramenti agit in persona totius

QU/EST. LXIV,

Ecclesise, cujus est minister. In verbis autem qux profert, exprimitur intentio Ecclesix, qiix sufficit ad perfectionem sacramenti, nisi contrarium exterius exprimatur ex parte ministri, vel recipientis sacramentum.

Ad 'd, dicendum, quod licet ille, qui aliud cogitat, non habeat actualem intentionem,, ha- bet tamen intcntionem habitualem , qux suffi- cit ad perfectionem sacromenti, puta cum sacerdos, accedens ad baptizandum, intendit facere, circa baptizandum, quod facit Eccle- sia. Unde si postea in ipso exercitio actus, cogitatio ejus ad alia rapiatur, ex virtute primx intentionis perficitur sacramentum. Quamvis studiose curare debeat sacramenti minisler, ut etiam actualem intentionem adhi- beat. Sed hoc non est totaliter positum in ho- minis potestate, quia prseter inteniionem., cum, homo vult multum intendere, incipit alia cogi- tare, secundum illud Psalm. 39 : Cor meum dereliquit me.

COMMENTARIUS.

1 . Hic etiam articulus de perfectioiie essen- tiali et substantiali intelligendus est, ut ex discursu ejus plane constat. Quo autem sensu D. Thomas loquatur de intentione ministri, revera est obscurum , propter ea pra^sertim, quee docuit in solut. ad 2, ut videbimus. Res- pondet igitur, necessariam esse in ministro intentionem ad perficiendum sacramentum , et in solut. ad 1 , explicat, lianc intentionem debere esse saltem faciendi quod facit Chris- tus vel Ecclesia. Cujus veritatisprimaria ratio ex Christi voluntate et institutione petenda est, ut Scepe dixi; tamen D.Thomas,hac sup- posila, duas aflfert congruentes rationes illius. Prima est in argumento Sed contra. Quia si sacramentum non requireret intentionem mi- nistri, casu perfici posset; ea enim sunt ca- sualia, quse prseter intentionem accidunt; hoc autem inconveniens est, et prseter sacramen- torum dignitatem. Secunda est in corpore ar- ticuli, nam externee actiones, qucC in sacra- mentis fiunt, ex se indifferentes sunt et ad varios effectus vel fines ordinari possunt; ergo oportet ut determinentur aliquo modo ad unum potius, quam ad alium, id est, ad sacramentalem effectum; non determinantur autem, nisi per intentionem ministri, quse verbis exprimitur in forma sacramenti.

2. Ministri intentio triplex esse potest. — De qua intentione loquatur D. Thomas. — Circa quem D. Thomse discursum, dubium in

ART. Vlll. 233

primis cst, de qua intentione loquatur. Tri- plex enim intentio potcst in ministro sacra- menti intelligi. Prima est intentio seu vohmtas profercndi illa verba seu faciendi actionem externam, verbi gratia, lavandi vel ungendi. Secunda est, intentio faciendi sacramentum, vel, quod idem est, faciendi quod Christus in- stituit, vel quod Ecclesia intendit. Tertia est, intentio conferendi cffectum sacraraenti. Ob- scurum ergo est, de qua intentione loquatur D. Thomas; nam , si considerentur ca quee in soUitione ad 2 dicit, videtur in corpore loqui tantum de prima, nam in illa sokitione significat, sine secunda et tertia intentione posse esse validum sacramentum. Atque ila intellexit D. Thomam Sylvest., verb. Baptis- mus, 3, num. 12, et Adrianus, in 4, materia de Baptismo, qusest. 4, art. 1; et prior ratio D. Thomse hoc sohmi videtur probare, quia hsec intentio satis est, ut opus non sit casuale, sed humano modo factum. Posterior item ratio videtur posse ad hunc sensum facile ac- commodari, quia D. Thomas solum concludit, requiri intentionem sacramentalis effectus, quatenus exprimitur in forma, quae significat et continet intentionem Ecclesise. Neque aliud videtur posse concludi illa secunda ratione, quia materia sacramenti sufficienter determi- natur per formam ad esse et consequenter ad effectum sacramenti; ergo, ut sacramentum determinetur ad unum, sufficit, quod minis- ter velit proferre talia verba super talem materiam. Atque hsec expositio, si littera D. Thomse in cortice tantum inspiciatur, vide- tur certe facilius et clarius illi accommodari. Nihilominus tamen Cajetanus, Soto et omnes discipuli D. Thomce alienum existimant hunc sensum ab illius mente, quibus ego lubens assentio, .tum quia illa sententia in se valde falsa est, et ideo non est impingenda D. Tho- mse, nisi evidenter et absque ulla commoda expositione constet, hanc fuisse mentem ejus; tum propter alia, quse statim afferemus. Alii vero existimant D. Thomam esse locutum de tertia intentione conferendi effectum sacra- menti. Ita loquitur Soto, in 4, dist. 1, q. 5, art. 8, circa solut. ad 2. Et videtur favere D. Thomas in illis verbis : Oportet, quod de- terminetur ad unum, id est, ad sacramenta- lem effectwn, per intentionem abluentis. Sed haec sententia sano modo intelligenda est, nam in rigore intentio effectus sacramentalis propria , et ut distinguitur ab intentione sa- cramenti, non est necessaria ad perfectionem sacramenti, imo neque ad ejus effectum. Nam,

QUiEST. LXIV, ART. VIII.

si quis intendat conferre alteri sacramentum baptismi, etiamsi nolit ipsum sanctificare aut gratiam ei conferre, sacramentum erit vali- clum et habebit effectum, si ex parte susci- pientis non sit impedimentum, ut postea dice- mus. Dicendum ergo est, D. Thomam loqui de secunda intentione, nam illa est necessaria ad valorem sacramenti. Et hoc patet ex citatis verbis : Oportet quod determmetur ad unum, id est, ad sacramentalem effectum per inten- tioneni abluentis. Ex quibus aperte constat, juxta mentem D. Thomee requiri aliam inten- tionem, quam primam, nam intendere solum ablutionem, verbi gralia, et prolationem ver- borum , non est intendere ullo modo sacra- mentalem effectum, quia illa intentio indiffe- rens est ut tota illa actio fiat per ludum vel propter obtinendam sanitatem corporalem; D. Thomas autem requirit intentionem ita determinatam, ut hanc indifferentiam tollat et determinet actionem ad esse sacramenlale, quia sola verba per se ad hoc non sufficiunt, cum possiut etiam ipsa ad varios fines pro- ferri. Per sacramentalera autem effectum non est necessarium intelligere gratiam vel cha- racterem, sed ipsum esse sacramenti, quod est effectus ministri. Itaque intendere sacra- mentalem effectum nihil aliud est, quam in- tendere constitutionem sacramenti, actione ipsius ministri perficiendam. Vel certe, si per sacramentalem effectum, gratiam intelli- gamus, dicendum est, intentionem ejus esse necessariam, non in se, sed in sua causa, id est, intentionem sacramenti, quod ex se suffi- ciens est ad effectum sacramentalem confe- rendum. Nam moraliter loquendo, qui inten- dit sacramentum, intendit eflfectum sacra- menti, et formalis intentio unius est virtuahs intentio alteiius; ideo intentio ipsius sacra- menti interdum vocari solet intentio effectus. Et fortasse Soto nihil aliud dicere voluit. Et confirmatur heec exposilio D. Thonice ex solu- tione ad primum, ubi egregiam differentiam D. Thomas constituit inter instrumentum ina- nime et ministrum animatum seu rationalem, quod in illo non requiritur intentio, quia non est capax ejus, et ideo satis illi est motio prin- cipalis agentis; at vero minister est capax intentionis proprife, et concurrit non tantum motus, sed etiam aliquo modo movendo seip- sum, in quantum sua voluntate movet mem- bra ad operandum. Unde concludit D. Tho- mas : Et ideo requiritur ejus intentio, qua se subjiciat principali agenti, quse intentio sine dubio alia est a sola intentione faciendi exter-

num opus, nam per hanc solam non subjicitur minister principali agenti, cum possit inten- dere iUud opus sine tali subjectione, propler alios fines. Unde tandem satis exprimit D. Tliomas qualis esse debeat illa intentio, di- cens : Ut scilicet intendat facere , quod facit Christits et Ecclesia. Quod non est tantum materialiter inteUigendum, id est, quodinten- dat facere illud opus vel proferre illa verba, quse Christus instituit, nam hoc etiam inten- dit ille, qui solum ad kidum vel fictionem h£ec facit; est ergo intelligendum formaliter, scili- cet, quod expUcite, vel implicite, vel ahquo modo intendat sacramentum facere, quod Christus instituit. Denique ex art. 10 est satis clara heec mens D. Thomse; ibidem enim docet : Cum aliquis non intefidit sacramentum conferre, sed clerisorie aliquid agere, hoc est, contra veritatem sacramenti; supponit ergo intentionem conferendi sacramentum esse de necessitatesacramenti. Quod vero D. Thomas subjungit, prsccipue, quando suam intentio- nem exterius manifestat, non obstat exposi- tioni datse, sed potius illam confirmat. Cum enim dicit prxcipue, sentit, etiam si exterius non nianifestetur hic defectus, esse contra veritatem sacramenti; cum vero exterius ma- nifestatur, tunc non solum sacramentum in se nuUum esse, sed etiam coram Ecclesia, et hoc significat illud, prxcipue , quod notandum est pro his quse dicemus circa solutionem ad secundum. IUud etiam est considerandum , quod si defectus prsedictse intentionis menta- lis non esset contra substantiam sacramenti; manifestatio ejus exterior non posset derogare veritati sacramenti. Quia illa manifestatio non addit specialem defectum, sed supponit et prodit illum. Quare, si contingeret e con- verso, ministrum exlerius negare, velle se conficere sacramentum, tamen revera inte- rius intentionem haberet, sine dubio confice- retur sacramentum, quia adhiberentur omnia necessaria, et sokmi ministri mendacium nul- lum esset impedimentum , quamvis in exte- riori foro Ecclesice, tale sacramentum irritum esset existimandum.

3. Neque est difficile ad hunc sensum ac- commodare rationes D. Thoma^ ; prior enim non est intelligenda de materiaU opere, cpo fit sacramentum, sed de ipso sacramento for- maktei^ seu constitutione ejus, quee non debet esse casuaks, sed humano modo facta. Si autem, ut sacramentum fieret, sufficeret vo- luntas ipsius operis externi, quasi materiak- ter sumpti, sacramentumj ut sic, casu fieret

QU^ST. LXIV

et prcieter intentionem hominis dperaniis ; hoc aulem est inconveniens et contra dignitatem sacramentorum. Adde quod si non essct in- conveniens, sacramentuiu , ut sacramentum, cnsu et proeter intentionem fieri, nullam ctiam esset incommodum, qiiod fieret etiam pra^ler intentionem propriam et humanam ipsius operis materialis, ut si, verbi gratia, mulier lavans puerum casu diceret verba formse, nec sciens nec animadvertens quid diceret, quod absurdissimum est. Et sequeia patet, quia cum tota ratio hujas iutentionis et necessitatis ejus snmenda sit ex ipso esse sacramentali. si hoc posset casu et preeter inlentionem fieri, niliil referret quod CEetera etiam possent casu fieri. Posterior vero ratio D. Thomse ex dictis fere declarata est; oportet enim, ut talis sit intentio, qufe determinet totam actionem ex- ternam ad esse sacramentale, ad quod non sufficit sola forma, cum prolatio ejus sit etiam ex se indifferens, ut declaratum est.

4. Non dato sacramento non supplet Deus defectum sacramenti. — In argumento secun- do (de primo enim jam satis dictum est) tangit D. Thomas difficultatem , quia sequitur non posse nos esse certos de veritate sacramento- rum, nec de eflfectibus eorum, cum non possi- mus esse certi de intentione ministri, ex qua orania heec pendent. In solutione vero duo dicit D. Thomas valde difficilia. Primo enim refert opinionem quorumdam dicentium, de- ficiente intentione ministri, non fieri sacra- mentum, tamen effectum suppleri a Ghristo, vel absolute et inimediate in infantibus, vel media fide et devotione suscipientis in adultis, quse fuit opinio Alexandri Alens., 4 part., quaest. 13, membr. 1, quam postea secuti sunt Durand., d. 6, queest. 2; Gab., queest. 1, art. 3, dub. 2. De qua opinione ait D. Thomas posse admitti, quantum ad ultimum effectum sacramenti, qui est justificatio a peccatis, non tamen, quantum ad effectum characteris, Cjuia hic nunquam imprimitur, nisi per sacramen- ta. Et in hac posteriori parte nulla est cliffi- cultas, quia cum puer ille revera non maneat baptizatus, non manet etiam insignitus cha- ractere. Unde quacumque ratione constaret, etiam per revelationem, sacramentum fuisse nullum ex defectu intentionis, esset iteran- dum; signum ergo est, non impressisse cha- racterem, sicut, si sacramentam fuisset nul- lum ex defectu essentiali in materia et forma, vel etiam si omnino non esset exterius appli- catum, nam perinde est ficte seu cum essen- tiali defectu specietenus applicari ac omnino

, ART. VIII. 235

non dari. Hinc vero oritur difficultas circa alteram partem doctrina^ D. Thompc, quia etiam effcclus gratire ct justificatio a pcccatis, prout est proprius effectus sacramenti ex opere operato, nunquam datur, nisi quando sacramentum est ratum et validum, ut postea latius dicemus; ergo falsum est, quod infanli- bus suppleat Christus effectum gratiae, quan- do sacramentum non est validum, hoc enim est contra generalem legem et regulam a Christo datam, nisi cjuis renatus fuerit, etc, et ideo affirmari non potest sine aiia revela- tione vel testiraonio. Et eadera ratione in adultis non suppletur effectus per devotionem eorum, nisi quatenus devotio potest esse tanta, ut perveniat ad veram dilectionem seU contritioneiTi includentem votum sacramenti; tunc enira dabitur quidera gratia per talem dispositionem ex generaH et coramuni lege, non quia Christus specialiler aliquid suppleat circa effectura sacraraenti, quando ob defec- tura intentionis rainistri deest veritas sacra- menti. Confirmatur primo, quia rationes factae de charactere procedunt, etiam de eflfectu gratiaj. Secundo, quia si sacerdos sine juris- dictione absoIvat,aut si laicus se fingat sacer- dotem et consecret , non propterea dicendum est, Deum supplere hunc defectura et perfi- cere sacraraentura aut eff^ectum ejus, ne popu- lus decipiatur; hoc enim neque ulla Dei lege aut promissione fundatum est, nec aliqua ne- cessaria aut probabili ratione; ergo idem est in baptismo. Atque ita docuerunt Soto et Ledes. hic, et Major, in 4, dist. 2, qua?st. 1, et ita raihi videtur simpliciter asserendura. Quapropter ad propositara difficultatem, quod ad rem attinet, nihil habeo quod respon- deam; existimo enim hanc doctrinara esse verissiraara; quod vero spectat ad D. Tlio- raara, fateor illum concise ac breviter percur- risse, attingendo solura quffi sibi erant neces- saria, reliqua vero sine exarainatione aut affirraatione praetereundo. Unde cum in illa opinione duo retulisset, unum pertinens ad infantes, aliud pertinens ad adultos, hoc tantum approbavit, non quia censeat, in eo casu dari aliquem effectuni gratiee adultis, praeter eum, qui prsecise respondet devotioni eorum, sed solura, ut doceat posse interdum obtineri effectum gratise sine reali susceptione sacramenti, cpiahoc ad solutionem argumenti nonnihil conferebat. Quia vero sentiebat, hoc non posse ad infantes applicari, neque ad effectum characteris, ideo ipse secundam res- ponsionem adhibet. Dicit ergo secundo, mi-

236 QUiEST. LXIV, ART. IX.

nistrum sacramenti agere in persona totius Ecclesi^e, et in verbis formae exprimere in- tentionem EcclesicC, quse sufficit ad perfec- tionem sacramenti, nisi contrarium exterius exprimatur. Quae verba sunt obscurissima et destruere videntur totam doctrinam datam; indicat enim D. Thomas, etiam si desit inte- rior intentio ministri faciendi sacramentum, si tamen exterius materiam et formam sine ullo defectu applicet, vere fieri sacramentum ex intentione Ecclesise, quocl est aperte contra sensum supra expositum, et contra veram et sanam doctrinam,utpostea videbimus. Quare necessario admittenda est pia interpretatio Cajetani, scilicet, illa verba (intentio Eccle- sise sufficit ad perfectionem sacramenti, nisi contrarium exterius exprimatur) non esse intelligenda de perfectione seu veritate sacra- menti in re ipsa, sed in liumana existimatione et certitudine, ac si diceret, lioc satis esse, ut sacramentum censeatur esse perfectum, et humana quadam certitudine tale reputetur, quamdiu minister defectum suse intentionis exterius non expresserit. Ut hoc modo solutio respondeat argumento, cujus difficultas erat, quod veritas sacramentorum nobis esset in- certa ; responsio enim est, esse certam huma- no modo, et quantum in Ecclesiaj foro et judicio esse potest, et hoc satis esse ad pacan- dos hominum animos et conscientias, et ad satisfaciendum Ecclesiffi, quee, quia non judi- cat de occultis, de veritate sacramenti ex sola veritate materise et formee judicat, nam intentionem semper supponit, quamdiu con- trarium exterius non constat, ut colligitur ex cap. A quodam, deConsecra., d. 2, et aliis. Fateor quidem, non omnino adimi scrupulum, si rigorose verba litterie perpendenda sint et explicanda ; tamen necesse est, hunc rigorera lenire, quia non est verisimile D. Thom. in tam brevi contextu sibi esse contrarium.

5. In solut. ad tertium, ubi D. Thomas ait sufficere ad conficiendum sacramentum habi- tualem intentionem ministri, debere tamen sacerdotem curare, ut actualem intentionem habeat, recte Gajetanus exphcat D. Thomse mentem, quoad utramque partem. Nam in priori per intentionem habitualem virtualis intelligitur, qua?, quia non est in actu, habi- tuahs interdum vocatur ; non tamen satis est, ut quomodocumque in habitu retineatur, sed necesse est, ut aliquo modo influat et moveat ad externum actum; et hoc est, quodstatim D. Thomas subjungit : Ex virtute primse in- tentionis conficitur sacramentum. Quomodo

autem hoc fiat, in disputatione sequenti ex- plicabimus. In posleriori autem parte, ait Cajetanus actualem intentionem non esse in- teUigendam in actu signato. Quia nec neces- sarium est, nec expedit, ut sacerdos, verbi gratia, dum consecrat, hunc actum interius repetat : Ego intendo conficere ; sed melius est , ut de ipso niysterio a se conficiendo cogitet, quam vocavit Cajetanus actualem intentionem in actu exercito, et est potius attentio quse- dam ad res sacras peragendas, cum qua est conjuncta voluntas perficiendi eadem myste- ria , quamvis necesse non sit hanc semper actu exerceri, neque niraiam diligentiam ad hoc exhiberi.

ARTICULUS IX.

Utrum fides ministri sit de necessitate sacramenti (4, dist. 6, queest. 1, art. 3, qusest. 2.)

1. Ad nonum. sic proceditur. Videtur, quod fides ministri sit de necessitate sacramenti. Sicut enim dictum est (art. preec), intentio ministri est necessaria ad sacramenti per- fectionem. Sed fides intentionem dirigit, ut Augustinus dicit contra Julianum (id liabet in praef. Ps. 31, parura ante med.). Ergo si desit vera fides in ministro, non perficitur sa- cramentum.

2. Prseterea, si minister Ecclesise veram fidem non habeat, videtur esse haereticus. Sed hseretici, ut videtur, non possunt sacramenta conferre. Dicit enim Cyprianus contra hsereti- cos (lib. 1, epist. 12, non remote a fin.) : Omnia quxcumque faciunt hxretici, carnalia sunt et inania et falsa, ita ut nihil eorum qux illi gesserint, a nobis probari debeat. Et Leo Pap. dicit in epist. ad Leonem August. (epist. 75, qufe incipit, Litteras clementiae tuse, a medio) : Manifestum est per crudelis- simdm et insanissimam vesaniam, in Alexan- clrina sede onme ccelestium sacramentorum lumen extinctum. Intercepta est sacrificii oblatio, defecit Chrismatis sanctificatio et par- ricidalibus manibus inipiorum, om.nia se sub- traxere mysteria. Ergo vera fides ministri est de necessitate sacramenti.

3. Prseterea , illi qui non habent veram fidem videntur esse per excommunicationem ab Ecclesia separati. Dicitur enim in 2 Canonica Joan. : Si quis venit ad vos et hanc doctrinam non adfert, nolite eum recipere in domum, nec Ave dixeritis ei; et ad Titum 3 : Hsereticum hominem post primam et secundam

QU/EST. LIV

correctionem devita. Sed excommunicatus non videtur posse conferre Ecclesise sacramentum, cum ab Ecclesia sit separatus, ad cujus minis- terium pertinet sacramentorum dispensatio. Ergo videtur, quod vera fides ministri sit de necessitate sacramenti.

Sed contra est, quod Augustinus dicit con- tra Petilianum Donatistam (lib. 1, cap. 47, circa fin., tom. 7) : Mementote, sacramentis Dei nihil ohessemores malorumhominum, quod illi vel non sint vel minus sancti sint.

Respondeo dicendum, quod sicut supra dic- tum est (art. 5 hujus quaist., et q. 62, art. i et2), quia minister in sacramentis instru- mentaliter operatur, non agit in virtute pro- pria, sed in virtute Christi. Sicut autem per- tinet ad propriam virtutem hominis charitas, ita et fides. IJnde sicutnon requiritur adper- fectionem sacramenti , quod minister sit in charitate, sedpossunt etiam peccatores sacra- menta conferre, ut supra dictum est (art. 5 et 6 liujus queest.), ita non requiritur adperfec- tionem sacramenti fides ejus, sed infidelis potest verum sacramentum prsehere, dummodo csetera adsint, qux sunt de necessitate sacra- menti.

Ad \ ergo dicendum, quod potest contin- gere, quod aliquis patiatur defectum fidei circa aliquid, et non circa veritatem sacra- menti quod exhihet , puta, si aliquis credat juramentum esse in omni casu illicitum, et tamen credat haptismum efficaciam hahere ad salutem, et sic talis infidelitas non impedit intentionem conferendi sacramentum. Si vero patiatur fidei defectum circa ipsum sacra- mentum quod exhihet, licet credat, per id, quod agitur exterius, nullum sequi interio- rem effectum, non tamen ignorat, quod Eccle- sia catholica intendit, per hujusmodi quse ex- terius aguntur, prxbere sacraynentum,. Unde non ohstante inficlelitate , potest intendere et facere id, quod facit Ecclesia, licet sestimet id nihil esse. Et talis intentio sufficit ad sacra- mentum, quia sicut supra dictum est (art. 8 hujus qusest. ) minister sacramenti agit in persona totius Ecclesise, ex cujus fide sup- jjletur id, quod deest fidei ministri.

Ad 'i, dicendum, quod hxreticorum quidam in collatione sacramentorum formam Ecclesix non servant, et tales neque sacramentum con- ferunt, neque rem sacramenti. Quidam vero servant Ecclesix formam, et tales conferunt qttidem sacramentum, sed non conferunt rem sacramenti. Et hoc dico, si sunt manifeste ab Ecclesise prsecisi, quia ex hoc ipso, quod ali-

ART. IX. 237

quis accipit sacramenta ab eis, peccat, et per hoc impeditur, ne effectum sacramenti conse- quatur. Unde Augustinus dicit in lib. de Fide ad Petrum (cap. 36, usque ad med., tom. 9) : Firmissime tene, et nullatenus dubites, extra Ecclesiam haptizatis, si ad Ecclesiam non re- dierint, baptismo cumulari perniciem. Et per hunc modum, dicit Leo P. (epist. 75, a medio illius), in sede Alexandrina omne sacramen- torum lumen esse extinctum, scilicet, quan- tum ad rem sacramenti, non autem quantum ad ipsum sacramentum. Cyprianus autem nullo modo sacramentum conferre hxreticos posse credehat, sed in hoc ejus sententia non tenetur. Unde Augustinus dicit : Martyrem Cyprianum, qui apud hsereticos , vel schis- tnaticos datum haptismum nolebat cognos- cere , tanta merita usque ad triumphum martyrii secuta sunt , ut charitatis , qua excellehat, luce ohumhratio illa fugaretur, et si quid purgandum erat, passionis falce tolleretur (ex epist. 48, ante finem, habetur tom. 2, expressius lib. 1 contra Dona., c. '18, tom. 7; et in fine lib. 2 contra Cres., tom. 7).

Ad tertium dicendum, quod potestas mi- nistrandi sacramenta pertinet ad spiritualem characterem, qui indelebilis est, ut ex supra ,dictis patet {qusest. preeced., art. ^). Et ideo per hoc, quod aliquis ab Ecclesia suspenditur, vel exco7nmunicatur , vel etiam degradatur, non amittit potestatem conferendi sacramen- tum, sed licentiam utendi hac potestate. Et ideo sacram.entum quidem confert, sed tamen peccat conferendo, et similiter ille, qui ab eo accipit sacramentum. Et sic non percipit rem sacramenti, nisi forte per ignorantiam ex- cusetur.

Doctrina hujus articuli comprehensa est sub generali doctrina data in art. 5, et ideo non indiget nova explicatione. Nam quod a D. Thoma dicitur in solutione ad secundam, hsereticum posse dare sacramentum, non tamen rem seu effectura sacramenti, intelli- gendum est, non ex defectu potestatis ip6'ius ministri, sed ratione obicis ex parte susci- pientis, quiapeccat suscipiendo sacramentum a tali ministro. Et hoc exphcuit D. Thomas, in solutione ad 3, dicens de hujusmodi susci- piente : Etsicnonpercipitremsacramenti,nisi forte per ignorantiam excusetur; sub qua ex- ceptione inteUigi debet omnis alia ratio excu- sationis, quse intercedere potest. Nara eadera est oranium ratio. Atque intelligitur, totum

238 QU^ST. LXIV, ART. X.

lioc impedijiientum oriri ex obice peccati, nam si illud excusetur, sacramentum non privabitur suo effectUj propterea quod ab ha?retico ministretur, ut latius postea di- cemus.

ARTICULUS X.

Utrum intentio i^ecta ministri requiratur ad perfec- tionem sacramenti (infra, quaest. 74, art. 2, ad 2; et 4, d. 6, qutest. 1, art. 2, qutest. 2, et d. 11, qusest. 2, art. 1, queest 3, ad 1, et d. 10, qucest. 1, art. 3, ad 3).

'1 . Ad decwium sic proceditur. Videtur, quod intentio recta ministri requiratur ad perfectionem sacramenti. Intentio enim mi- nistri debet conformari intentioni Ecclesix, ut ex dictis patet. Sed intentio Ecclesix sem- per est recta. Ergo de necessitate ad sacra- menti perfectionem requiritur intentio recta ministri.

2. Prseterea, perversa intentio deterior esse videtur, quam intentio jocosa. Sed intentio jocosa tollit sacrawientum, puta, si aliquis non serio, sed ludo aliquem haptizaret. Ergo multo magis perversa intentio aufert sacra- mentwn, puta, si aliquis aliquem haptizaret, ut postmodum eum occideret.

3. Prxterea, perversa intentio facit totum vitiosum, secundum illud Luc. 121 .• Si oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum, tene- brosum erit. Sed sacramenta Christi non possunt inquinari per malos homines, sicut Augustinus dicit contra Petil. (lib. 2, cap. 47, et lib. 3 cont. Cresc, cap. 5, 6, 7, ,tom. 7). Ergo videtur, quod si sit perversa intentio ministri, non sit ihi verum sacra- mentum.

Sed contra est, quod perversa intentio per- tinet ad malitiam ministri; sed malitia mi- nistri non tollit sacramentum. Ergo nec per- versa intentio.

Respondeo dicendum, quod intentio ministri potest perverti dupliciter. Uno modo respectu ipsius sacramenti, puta, cum aliquis non in- tendit sacramentum conferre , sed derisorie aliquid agere. Et talis perversitas tollit veri- tatem sacramenti, prsecipue, quando intentio- nem suam exterius manifestat. Alio modo potest perverti intentio ministri, quantuni ad id quod sequitur sacramentum, puta, si sa- cerdos intendat aliquam foeminam baptizare, ut ahutatur ea, vel si intendat conficere cor- pus Christi, ut eo ad veneficia utatur. Et quia prius non dependet a posteriori, inde est, quod

talis intentionis perversitas veritatem, sacra- menti non tollit, sed minister ex tali inten- tione graviter peccat.

Ad primum ergo dicendum, quod Ecclesiae intentio recta est, et quantum ad sacramenti perfectionem et quantum ad sacramenti usum, sed prima rectitudo perficit sacramentum , secunda operatur ad meritum. Et ideo mi- nister, qui conformat intentionem suam Ec- clesise , quantum ad primam rectitudinem , non autem quantum ad secundam, perficit quidem sacramentum, sed non est sitn ad me- ritum.

Ad 2; dicendwn, quod intentio ludicra, vel jocosa excludit primam rectitudinem inten- tionis, per quam perficitur sacramentum, et ideo non est similis ratio.

Ad 3, dicendum, quod perversa intentio pervertit opus intendentis, non autem opus alterius. Et ideo ex pei^versa intentione mi- nistri pervertitur , id quod agit in sacra- mentis , in quantum est opus ejus, non in quantum est opus Christi, cujus est minister. Et est simile, si minister alicujus hominis, prava intentione deferret pauperibus eleemo- synam, quam dominus recta intentione man- daret.

Littera hujus articuli clarissima est, doc- trina vero ejus comprehensa est in illa, quee art. 5 et 8 est tradita.

DISPUTATIO XIII.

DE CAUSA PROXIME MINISTRANTE SACRAMENTA.

In hac disputalione explicanda sunt omnia, quffi ex parte ministri necessaria sunt ad ve- ritatem sacramenti; unde primo dicemus de persona , deinde de actibus , quos adhibere debet ad sacramentura perficiendum, ut fac- tum teneat, et excludemus alias conditiones, qu8e simpliciter necessaricB non sunt. De his vero, qufe ad digne ministrandum sacramen- tum servari debent, commodius dicemus in- ferius in moralibus disputationibus.

SECTIO I.

Utrum omues et soli liomines possint esse sacramentorum ministri.

. Ille verus sacramenti minister est, quem Christus esse voluit. — Principio sta- tuenda est generalis regula in commentariis

DISPUTAT. XIII

articulorum indicata, quje est-basis et funda- mcntum omnium, quce diccnda sunt, scilicet illum esse sufiicientem ac ncccssarium mi- nistrum adsacramentum conficiendum, quem Cliristus sua institutione designavit. Proba- tur, quia, ut Concil. Florcnt. docuit, sacra- menta tribus perficiunlur, materia, fo.riiia et ministro; ergo necesse est, ut qui sacramen- tum instituit, ba^c tria statuat atque designet, qu8e sunt de neeessitate sacramenti. Quia institutio sacramenti hsec omnia inckidit ; ergo sicut in iinoquoque sacramento, qute sit materia vcl forma sufficiens aut necessaria, ex Christi institutione petitur, ita de ministro ratiocinandum est. Et confirmatur, nam hac ratione sacramentorum ministri dicuntur ope- rari, ut instrumenta et organa, quse vicem Christi gerunt, non solum respectu effectus sacramenti, sed in ipsomet sacramenlo con- ferendo. Ita sumitur ex Augustino, tract. 5 et 6 in Joan., ubi ponderat verbum illud : Hic est, qui haptizat, id est, Christus. Quia Kcet Petrus baptizet, tamen id facit ut minister a Christo deputatus; idem, lib. 3 contra Cres- coni., c. 8, ubi adducit illud '! ad Cor. 9 : Neque qui plantat est aliquid, neque qui ri- gat; et Ub. I contra litter. Petilian., c. 7, comparat ministrum sacramenti cura ministro Evangelii, quatenus uterque operatur ut le- gatus Christi. Addit vero, lib. 5 de Baptismo, c. 14, consideratione dignum esse, Paulum interdum vocare Evangelium suum , nuu- quam lamen appellasse baptismum suam, quia licet in utroque munere sit homo minis- ter Christi, speciaUori tamen modo in colla- tione sacramenti, quam in fidei praedicatione. Nam in hac potest homo aliquid de suo po- nere, aut in modo, aut in doctrinseexpositione, aut in simiHbus; tameu in sacramento tra- dendo, totum, quod ad substantiam pertinet, fit ex institutione et virtute Christi. De c[ua re plura legi possunt apud eumdem Augus- tinum, lib. 3 contra litter. Petil., c. 8, 49 et 55, et aliis bb. contra Donatistas. Ultimo adjungi potest ratio, quia conficere sacra- mentum est opus supernaturale, nam est con- ficere signum efficax gratiae ; sed nulla crea- tura ex se habet hanc potestatem ; ergo oportet ut illam recipiat ex divina insti- tutione.

2. Soli homines sacramentorum ministri sunt. — Hoc posito, dico primo : soli homines sunt sufficientesministrisacramentorum. Haec est mens D. Thoma? hic, art. 7, atciue idem docet Alex. Alens., 4 par., qusest. 16, memb.

SECT. I.

2^39

4; Gabr., d. G, q. 1 ; Solo., d. 1 , q. 5, art. 4, et rebqui. Probatur primo ex Christi institulione in singubs sacrameiitis ; nam solis hominiljus dixit, Malth. ult. : Baptizantes eos ; et Luc. 22 : Hoc facite; et Joan. 20 : Quorum remise- ritis peccata; etJacob. simiiiterdicitur : Vocet presbijteros Ecclesix; et Act. 8, Apostoli mit- tuntur ad confirmandos eos, C[ui fuerant in Samaria ad fidem conversi. Denique ad Ephes. 5, inquit Paulus de Christo : Ascen- dens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus; et postea subjungit : Et ipse dedit quosdam quidem Apostolos , quosdam autem prophetas, alios vero Evan- gelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministe- rii, in 'sdificationem corporis Christi. Totum ergo hoc ministerium commissum est homi- nibus; de c[uibus propterea dicitur 1 ad Cor. 4 : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi , et dispensatores mysteriorum Dei. Secundo, afferri possunt congruentise hujus intitutionis. Prima, quia preecipui ministri sa- cramentorum, et qui ex officio ad hoc consti- tuuntur, sunt sacerdotes; sacerdos autem (ait Paulus ad Hebr. 5) oportet, ut sit ex homi- nibus assumptus , ut pro hominibus consti- tuatur in his, qux sunt ad Deicm. Quam con- gruentiam attigit D. Thomas in art. 5, et optime illam confirmat, quia summus Ponti- fex Christus, qui esl prsecipuus auctor sacra- mentorum, est verus homo; et ideo expedit, ut ministri sint illi in natura conformes. Se- cunda adjungi potest, quia illi, c[uibus minis- tranda sunt sacramenta, sunt soli homines ; ergo, ut servetur proportio, oportet ut mi- nistri etiam sacramentorum sint homines. Tertio , fuit hoc Ecclesice conveniens ; nam cum humana et visibilis sit, debuit per ha- manos ac sensibiles ministros gubernari ; ergo etiam oportuit ut ab eisdem sacramenta rainistrarentur; ergo angelici spiritus non erant ad hoc rainisterium accommodati. De inferioribus vero creaturis nihil dicere opor- tet, quia cum ratione careant, omnino sunt hujus ministerii incapaces. Quarto, addit Ca- jetanus fuisse conveniens ut sacramenta constarent verbis; soli autem homines pos- sunt propria verba proferre; nara licet An- geli in corporibus assumptis possint efficere sonum verbis similem, non tamen possunt veram locutionem efficere, ut docuit D. Tha- mas, 1 par., quaest. 51, art. 3, ad 4. Dices, ille sonus in ipsa motione, vel qualitate, vel signo sensiibili, nihil differt a propria locu-

240 QU^ST. LXIV

tione humana, sed solum in habitudine, seu emanatione ab organis vitse, et anima infor- mante illa; hoc autem nihil difFerre videtur a ratione sacramenti, quas consistit in signo sensibili; ergo hoc nihil obstat, quominus Angelus per corpus assumptum possit pro- ferre verba ex se sufficientia ad constituen- dum sacramentum. Respondetur (quidquid sit de physica distinctioue inter utrumque sonum, quse ad prsesenlem disputationem non refert) propria verba et humanam locutionem esse necessariam ad formam sacramenti , quod colligimus ex Ghristi institutione, qui solis hominibus prsecepit, ut iliis sensibilibus verbis , quibus exprimere solent conceptus suos, ad conficienda sacramenta uterentur.

3. Baptisnii etiani ministrum dehere esse hominem, ostenditur. — Quidam ab Angelo consecratur Episcopus. — Tandem , si per singula sacramenta discurramus, de sacra- mento matrimonii nulla potest esse contro- versia, quia in illo nullus requiritur minister prseter ipsos contrahentes, quos non posse esse nisi homines, satis per se notum est. De quinque vero aliis sacramentis, in quibus ne- cessarius est minister consecratus et charac-

tere Ordinis insignitus, satis etiara constat, eorum ministrum, non posse esse nisi homi- nem, quia nullus est capax sacramenti Ordi- nis, et characteris, nisi liomo. Igitur solum rehnquitur sacramentum baptismi, de quo possit dubitari. Nam Scotus in 4, d. 6, cjusest. 1 , sentit , Angelum posse esse ministrum hujus sacramenti, quia potest per corpus as- sumptum abluere, et verba proferre, et per se potest id facere debita intentione. Cui sen- tentiee favere videtur Augustinus, lib. 2 con- Ira Parmen., c. 15, dicens : Nemo accipit sine dante; sed quod attinet ad sanctitatem bap- tismi, adest Deus, qui dat, sive per hominem,, sive per Angelum. Dicendum est tamen, se- cundum legem ordinariam, solum hominem posse esse ministrum in sacramento, propter omnes rationes supra adductas, qua3 satiscle- clarant lianc faisse Christi institutionem, at- que hancesse ordinariam legem. Unde Concil. Florent., in decreto Eugenii, assignans mi- nistrum hujus sacramenti tam orchnarium quam sufficientem in casu necessitatis, solum facit hominum mentionem. Augustinus vero loquitur, non de lege ordinaria baptismi, sed de variis modis, quibus Deus potest sancti- tatem conferre, velper hominem, vel per An- gelum, vel, ut ipsemet addit, per se ipsum, cum tamen certum sit, Deum per se ipsum

ART. X.

non conferre sacramentum baptismi juxta ordinariam legem ; loquitur ergo Auguslinus de eo, qaod absolute fieri potest. Certuni est autem ex privilegio, seu divina dispensa- tione, posse Deum conferre effectum bap- tismi per signum sensibile per Angelum factum, et fortasse Scotus nihil aliud voluit ; requirit enim divinum preeceptum , et ideo negat, baptismum datum a malo Angelo cen- sendum esse validum, nisi certa revelatione constet de divino praacepto. Hsec vero dispen- satio non solum habet locum in sacramento baptismi, sed etiam in aliis; est enim eadem ratio, quia Deus non magis alligavit poten- tiam suam signo sensibili in aliis sacramentis, quam in baptismo. Unde refert Niceph., I. W Hist., c. 20, Amphilochium quemdam fuisse consecratumEpiscopum per Angelum, eamque consecrationem ratam fuisse habitam ab aliis Episcopis, quibus credendum est sufficien- tibus conjecturis constitisse, illum fuisse bo- nura Angelura.

4. Qui redit ad vitam, etiam in statu glo- rioso, an sacramenta posset ministrare. — Atque ex his omnibus sequitur, animam a corpore separatam non posse esse ministrum sacramentorum, non solum quia non potest propria verba formare, sed etiam quia revera non est homo. Si autem post separationem a corpore, iterum ad illud rediret proprie in- formando et vivificando illud, non est du- bium, quin suppositum illud, quantum est ex parte naturse, posset esse sufficiens minister sacramenti, si alise conditiones necessariEB concurrerent, quia esset vere homo. Quod maxime verum est, magisque indubitatum, si anima iha rediret ad corpus passibile et mortale, quia non solum ille esset homo, sed etiam viator. Si autem loqaamur de homine omnino existente extra viam in corpore et anima gloriosis, potest nonnulla ratio dubi- tandi suboriri, quia Christus solis hominibus viatoribus videtur hffic ministeria commisisse, et hujusmodi potestatem contulisse, nam ad illos solos dixit : Baptizantes eos , vel, hoc facite, etc. Nec videtur sufficere, quod in hajusmodi homine maneat character Ordinis, quia cum character non sit potentia physica, sed solum signum, potait dari ad deputan- dum hominem ad tale ministerium pro statu vise et non pro statu beatifico. Nihilominus D. Thomas sensit, hunc hominem esse suffi- cientem ministrum sacramenti, ut notavimus, art. 7, ad 2. Et videtar hsec sententia proba- bilior, quia in hujusmodi supposito concur-

DISPUTAT. XIII

runt omnia necessaria ex parte ministri ad substantiam sacramenli. Nara potest proferre propria verba humana, atque ita applieare propriam formam et materiam cum debita inlentione, et potest etiam liabere characte- rem, si necessarius sit. Quod vero non sit in statu viatoris, non videtur essentiale impedi- mentum, quia, licet Christus ad viatores ho- mines sit locutus, quando eis dedit hujusmodi potestatem, qQO modo eos tantum preesentes habebat, et per eos revera exercenda erant hcBC ministeria, lamen nihilominus institutio absoluta fuit, et potestas data est hominibus, nec apposita est illa conditio aut limitatio, scilicet, pro solo statu vise; et ideo in eis ab- solute manet, eamque exercere possent, si inter nos versari permitterentur.

5. Qui ratione uti non potest, nec sacra- mentorum minister esse potest. — Uitimo di- cendum est, non omnes homines esse posse ministros quorumcumque sacramentorum ^ sed illos solos, qui juxta Christi institutionem et variam sacramentorum rationem hanc po- testatem acceperunt. Ratio hujus assertionis constat ex principio supra posito, et applica- bitur ad singula sacramenta ex professo in propriis eorum tractatibus seu disputationi- bus, et prsesertim cum agemus de sacramento Ordinis, ubi contra hsereticos ostendemus, non omnes homines posse esse sacerdotes aut habere Eequalem potestatem perficiendi res sacras. Itaque in omnibus sacramentis in pri- mis necessarium est, ut homo ratione uti possit, quia alias non poterit habere debitam intentionem, etideo nec infantes, neque amen- tes, aut alii ejusmodi possunt esse sacramen- torum ministri. Deinde, quod attinet ad ne- cessitatem sacramenti, in baptismo quilibet homo ratione utens potest esse minister, in matrimonio omnes fideles baptizati qui pos- sint inter se matrimonium contrahere, in Eu- charistia et extrema unctione quilibet simplex sacerdos, in poenitentia vero sacerdos juris- dictionem habens; in aliis duobus Episcopus, vel ex dispensatione sacerdos in sacramento confirmationis et aliquibus Ordinibus. Quse omnia intelliguntur de poteslate simpliciter necessaria, nam jus dandi non his omnibus competit, sed quibus ex officio incumbit ; de his vero omnibus latius in sequentibus.

SECT. II.

SECTIO II.

Utrum ad sacramentum conficiendum necessaria sit ministro intentio faciendi sacramentum.

XX.

'I . Nomine intentionis hoc loco solum in- telligimus voluntatem faciendi sacramentum, ex quociimque fine vel ratione procedat, quia omnis alius finis extrinsecus est impertinens (ut nunc supponimus) ad sacramenti verita- tem; solum ergo hoc objectum, scilicet, sacra- mentuni perficiendum, consideratur in prpe- senti tanquam finis, ad quem alise actiones ordinantur, et ideo voluntas illius objecti ut perficiendi vocatur intentio, de cujus neces- sitate preesens qusestio instituitur.

2. Intentio conficiendi actiones externas a quihusdam putatur sufficiens. — In qua est prima sententia , negans requiri hujusmodl intentionem ad valorem sacramenti. Hanc facile amplectuntur heeretici omnes, qui sa- cramentis nihil tribuunt prseter externum symbolum, quatenus aptum est ad excitan- dam fidem; hoc enim facere possunt actiones, et verba sensibilia, etiamsi absque hujusmodi intentione fiant, imo etiam si non procedant a voluntate rationaU, sed omnino casu et in- deliberate fiant. Omisso vero hoc ha^retico fundamento, alia via nonnulli Catholici secuti sunt hanc sententiam, dicentes, ad perficien- dum sacramentum requiri quidem volunta- tem faciendi illas actiones externas, quas Christus instituit, v. gr., lavandi et profe- rendi talia verba, et hanc dicunt esse inten- tionem faciendi quod Christus instituit, seu quod facit Ecclesici, quam Concilia requirunt ad sacramenti veritatem; negant tamen prffi- ter hanc voluntatem esse necessariam inten- tionem faciendisacramentum, nam si minister velit debita verba proferre super debitam materiam, etiamsi decipiendi, vel illudendi causa id faciat, erit validum sacramentum. Hanc sententiam probabilem judicat Palud. ibidem queest. 2, art. 3, licet contrariam ju- dicet veriorem. Angelus, in Sum., verbp Bap- tismus, 5, n. 7, dicit, quod licet baptizans intendat non facere quod facit Ecclesia, si tamen in re facit, quia formam servat, nihilo- minus baptizat, dummodo baptizare intendat; secus vero (inquit) si intenderet solum lavare. Et pro hac sententia citat Innocent. in capite pri. de Baptismo. Hi vero duo auctores revera non defendunt prtedictam opinionem, quia dum distinguunt inter intentionem lavandi et baptizandi, satis indicaut se sentire, esse ne-

QUiEST. LXIV, ART. X.

cessariam aliquo modo intentionem faciendi sacramentum, et non sufficere intentionem faciendi actionem externam; quod vero aiunt, posse esse validum sacramentum etiamsi mi- nister intendat non facere quod facit Eccle- sia, intelligunt, quando ex ignorantia liabet intentiones repugnantes, unam baptizandi, et aliam discordandi ab intentione Ecclesise. Expresse tenet hanc sententiam Sylvest., Baptis., 3, n. 12, qui existimat esse senten- tiam D. Thomse, ut supra dixi, et saltem ne- gari non potest quin in 4, dist. sex., q. 1, art. 2, qusestiun. 1, ad 2, in hanc opinionem fuerit propensus; refert enira secundo loco opinionem asserentem, in baptismo et aliis sacramentis , quse habent in forma actum exercitum, non reqairi mentalem intentionem, et quamvis non expresse, illam tamen appro- bare videtur; in hac vero 3 parte, multo aliter locutas est, ut explicuimus.

3. Potest autem in hujus sententise favorem afFerri historia illa vulgaris de Athanasio, qui cum esset puer, quosdam alios pueros per jocum baptizavit, et tamen eum baptismum ratum habuit Alexander Patriarcha Alexan- drinus, ut referunt Ruffinus, lib. 1 Hist., cap. 14, et Niceph., lib. 8, cap. 44, et Sozomen., lib. 2, cap. 16, et Gratian., in cap. Spiritus Sanctus, § Ecce, 1 , qusest. 1 . Nec dissimihs esthistoria, quam refertNiceph., hb. 3 Hist., cap. ult., de quodam puero Judaeo per simi- lem ladum ab aliis pueris baptizato, qui bap- tismus in Ecclesia Constantinopolitana appro- batus est, et ideo non fuit iteratus, sed solum additse cseremoniEe, quse defuerunt. Ergo signum est fuisse judicatum a prsedictis Pa- tribus, ad veritatem baptismi niliil aliud esse necessarium, prEeter externam ablutionem, et formam, de quibus in praedictis casibus constare potuit , nam de interna intentione non solum constare non potuit, verum etiam neque satis probabiK ratione prsesumi^ quod tamen maxime necessarium erat, si existi- maretur talis intentio necessaria, pra^sertim in re tam gravi, et in sacrameuto ad salutem necessario.

4. Secundo augeri potest difficultas ex Au- gustino, lib. 7 de Bapt., cap. 53, et habetur in cap. Solet etiam quseri, deConsecr., dist. 4. Ubi in primis ait, eum, qui baptizatur absque simulatione baptizati, servata Ecclesia3 forma, manere baptizatum, in quibus verbis signi- ficat, simulationem baptizantis non esse con- trariam veritati sacramenti, tum in univer- sali locutione, tum maxime in speciali excep-

tione simulationis baptizati; n«m exceptio (ut dicitur) firmat regulam. Rursus vero in- ferius expressius quajrens, an censendus sit esse baptismus, quando minister omnia per jocum et irrisionem facit, non audet quid- quam definire, sed expectandam putat divi- nam revelationem.

5. Tertio argumentora ratione; certum enim est, potuisse Christum ita sacramenta insti- tuere, ut ad illorum valorem et efficaciam non sit necessaria prsedicta intentio, sed so- lum signum externum , vel ad summum , voluntas efficiendi actionem externam et pro- ferendi verba. Niliil enim afferri potest, cur hoc absolute repugnet, aut Christo fuerit im- possibile ; sed hic modus institutionis est multis rationibus convenientior ; ergo dicen- dum est, hanc fuisse Christi voluntatem. Minor declaratur variis modis. Primo ex communi ratione ministrorum, nam quando aliquis transigit negotium, seu obligationem, aut con- tractum per ministrum, non requiritur in- tentio ministri ad valorem conlractus , sed sola externae actionis executio; ut si Petrus per famulum rem ahquam dono mittat ad Paulum, non oportet ut famulus habeat in- tentionem transferendi dominium, sed solum ut rem exterius exhibeat et tradat nomine Petri, et quod Paulus acceptet; sed hoc eodem modo comparantur ad Christum ministri sa- cramentorum : ergo. Seeundo, ex generali ratione signi sensibilis ex impositione signi- ficantis, nam hoc ipso quod vox vel actio externa ad significandum aliquid imponitur, si exterius exliibeatur seu proferatur, erit verum signum sensibile, quacumque inten- tione fiat; sed sacramentum est signum sen- sibile impositum a Christo ad significandum in taU actione, et taUbus verbis; ergo taUs actio et verba exterius exhibita habent illam significationem ex impositione Christi, quid- quid minister intendat, imo si etiam ipse noUt. Nam, dum exhibet exterius talem csere- moniam, veUt, noUt, facit signum a Christo institutum ; facit ergo sacramentum ; sicut qui exhibet seu dispensat hostiam consecratam, veUt, noUt, confert sacramentum, quia ex vi consecrationis habet inseparabilem significa- tionem. Ita ergo, qui exhibet talem casremo- niam externam, velit, noUt, dabit sacramen- tum, quia iUa cseremonia liabet inseparabilem significationem. Et confirmatur, quia si mi- nister veUt dare sacramentum, non tamen effectum, nihilominus, si suscipiens sit dispo- situs, recipiet effectum; quoniam ex Christi

DISPUTAT. XIII, SECT. II.

institutione et promissione effectus infallibi- liter est conjunctus cum susccptione sacra- menti, quantum est ex parto illius, et ideo non potest minister illum impeclire; sed simili modo sacramentalis significatio a Christo est imposila tali ceeromonia; exteriori ; ergo nihil aliud necessariam est, ut illa cseremonia significet, prajterquam quod exterius fiat; ergo, si minister hoc velit et faciat, necessario faciet sacramentum, nec potest sua voluntate seu intentione contraria impedimentum po- nere Christi institutioni. Secundo confirmatur hsec conjectura et ratio, quia revera minister nihil aliud facit, nisi externam actionem, seu prolationem \er])orum ; formalem enim signi- ficationem non potest efficere, heec enim nihil reale addit verbis, aut actibus externis, sed solam denominationem resultantem ex Christi institutione ; ergo, ut sacramentum fiat in ra- tione signi, non fuit necessarium exigere a ministro aliam intentionem seu voluntatem, praaterquam faciendi illud opus externum , quia natura sacramenti nihil aliud postulat, neque aliud est necessarium ad totum illud sensibile signum applicandum. Tanclem ex- plicatur hoc exemplo : nam si duo baptizati velint contrahere matrimonium in facie Ec- clesise, et expresse nolint facere sacramen- tum, nihilominus efficient, quia prior volun- tas est efficax ad faciendum contractum, et non est in eorum potestate separare rationem sacramenti a tali contractu inter baptizatos inito; ergo simili ratione in cseteris non re- quiritur talis intentio. Unde potest confici generalis confirmatio : nam interdum habet minister contrarias intentiones ex ignorantia, ut in prsedicto casu, aut si velit clare baptis- mum, non vero sanctificare parvulum; quid ergo tunc fiet? Videtur etenim res esse per- plexa, si requiritur intentio , quia non est major ratio, cur una intentio operetur, quam alia ; ergo ad vitandam hujusmodi perplexi- tatem, melius est negare intentionis necessi- tatem. Tertio, ad certitudinem sacramen- torum, et ad pacandos animos suscipientium illa, videtur hic modus institutionis multo magis conveniens. Decuit enim maxime, ut de sacramentorum veritate constaret ficleli- bus, quoad fieri posset, et Ecclesise, ut recte docuit D. Thomas, in 4, dist. 5, quffist. 2, art. 2, cjucestiun. 1 , ut ex hoc principio con- cludat bonitatem ministri non esse ad sub- stantiam sacramenti necessariam ; atque eo- dem ad eamdem rem utitur ssepe Augustinus ut videre licet lib. -1 contra Utter. Petiha.,

cap. 3, et lib. 2, cap. 3 et 9, et aliis locis infra traclandis; si autem valor externi sa- cramenti penderet ex intentione interna rai- nistri, non minus esset incerta veritas sacra- menti, et sanctificatio ejus, quam si penderet ex sanctitate et fide ministri , quia non magis potest constare Ecclesias de intentione, quam de ficle ejus. Et confirmatur, nam potissimum redderentur incerta sacramenta ab haereticis collata , servata ecclesiastica forma , quia merito dubitare possumus de vera intentione ejus, c|ui veram fidem non habet, prsesertim cum chcat Augustinus, Psahii. 31, quod in- tentionem rectam non facit, nisi recta fides. Confirmatur hsec conjectura , cjuia ut Chry- sostomus ait Homil. 85 in Joan.; prope finem : Justum non est, propter alius (id est, ministri vel sacerdotis) malitimn ad salutera nostram accederites offendi; ergo nec|ue etiam videtur justum, ut is, qui bona ficle ac mente acce- dit, et exterius recipit totum id, cjuod videtur necessarium ad sacramentum, propter solam mahtiam ministri volentis illum decipere et illudere, tantum patiatur detrimentum, cjuan- tum est privari sacramento et fructu ejus ; et interdum fortasse propter solam eam causam damnari.

6. Intentio faciendi sacramentum est omnino necessaria. — Dicendum nihilominus est, ad faciendum sacramentum non sufficere exter- nam effectionem casremonise sensibilis, nec voluntatem efficiendi illam actionem quasi materialem, sed requiri intentionem faciendi sacramentum, vel sub hoc conceptu vel sub ahqua ratione confusa et communi, seu sequi- valenti, scilicet intendendo facere quod Christus instituit, vel quod Christiani faciunt, vel ahquid simile ; quiUbet enim ex his modis intentionis absque controversia sufficit, et re- periri potest in hffiretico, vel alio infideli, et in homine ignorante. Atcpie hoc raodo expli- cata conclusio est communis Theologorum , in 4, dist. 6, Bonavent., art. 3, cjucest. 1; Richard., art. 'I, qusest. 2; clarius et raelius Scotus, ciua?st. 5; Gabr., queest. 'I, art. 2, conclus. 3 et 4; Darand., qua?st. 2; Major., dist. 1 , c|ua?st. 1 , §penul. circafinem; Hadria., qusest. 3 de Baptis.; Soto, dist. 1, queest. 5, art. 8; Victoria, in Sum. de Sacramentis, in materia de Baptismo, n. 21; Alex. Alens., 4 part., qusest. 13, in membr. 1, pertotum, praBsertim art. 4; Hugo de S. Vict., lib. 2 de Sacramen., part. 6, cap. 13. De D. Thomce sententia satis est in commentariis dictum, eademque aperte colligitur ex his, quse su-

244 QUifiST. LXIV, ART. X.

perius docuit art. 8. Est autem in nounullis ex his auctoribus advertendum , non solum videri requirere intentionem faciendi sacra- mentum, sed etiam conferendi effectum, quas intentiones expressius distinguens Scotas , quam alii, negat utramque esse necessariam, sed solum priorem , quod etiam nos supra diximus in comment. art. 8, et assignavi- mus modum, quo explicandi sunt auctores, qui loquuntur de intentione effectus sacra- menti ; non enim est neoessarium illum for- maliter et in se intendere, sed solum in causa, seu in ipso sacramento.

7. Hujus veritatis prsecipuum fundamen- tum. — Minister sacramentorum non se gerit ut referens alterius voluntatem, sed ut potes- tate utens. — Fundamentum hujus sententise sic explicatse sumendum est ex Ghristi insti- tutione, quoniam ex sola rei natura certum est, non posse probari hanc intentionem esse necessariam, neque esse impossibilem alium institutionis modum ; hoc enim satis convin- cunt rationes factse in favorem primee sen- tentiee. Quod autem fuerit ha3c Cliristi volun- -tas et institutio, quamvis in Scriptura sacra expresse non doceatur, potest tamen coUigi ex modo et verbis, quibus Christus sacra- menta instituit. Quod ita declaratur, quia duobus modis potuerunt signa sacramentalia imponi ad significandum : primo, imponendo res ipsas, aut verba, aut actiones externas, quacumque ratione fiant, seu ponantur in rerum natura ; quo sensu procedunt multa ex argumentis prioris sententice. Secundo modo potest intelligi heec institutio, ut per se primo dirigatur ad ministros, et illis detur potestas efficiendi sacramenta. Hoc ergo supposito, argumentor in hunc modum. Sacramentorum institutio facta est hoc posteriori modo, scili- cet, dando ministris potestatem efficiendi et dispensandi sacramenta ; ergo ex vi illius re- quiritur intentio ministri ad conficiendum sacramentum. Antecedens patet ex illis ver- bis institutionis sacramenti poenitentise : Quo- rum remiseritis peccata, remittuntur eis, Joan. 20, ubi potestatem dat ministris, et usum ejus ponit in eorum judicio et arbitrio. Idem est de illis : Hoc facite in meam comme- morationem, Luc. 22, nam illis significatur, actionem illam, per deceptionem et simula- tionem factam, non habere rationem sacri- ficii, vel sacramenti, sed necessarium esse, ut aliqua ratione fiat ad Christi imitationem, seu reprffisentationem, vel proul ab ipso fuit instituta. Idem fere est de illis verbis : Bap-

tizantes eos, etc. Nam licet ibi non fuerit insti- tutum sacramentum, sed datum prfeceptum, tamen in ipsis verbis satis significatur, eam potestatem datam esse minislris et eorum ar- bitrio commissam. Idem colligi potest ex forma sacramenti Ordinis , quse datur per modum imperii : Accipe potestatem, etc, et ex forma extremse unctionis, quse fit per mo- dum deprecationis. Unde D. Jacobus, cap. 5, ad ministrum loquitur, dicens, ut super infir- mum oret. Sic igitur in omnibus sacramentis ita est facta institutio, ut procedant ex po- testate data ministris tanquam proprise ac- tiones eorum, et ideo dicuntur remittere pec- cata, convertere panem in corpus Christi. Prima vero consequentia probatur, quia haec potestas data est homini, ut homo est; ergo, ut utatur illa humano modo operando per actiones humanas; ergo talis potestas subjici- tur voluntati humanse; ergo necessaria est propria intentio et voluntas ipsius hominis, ut per hanc potestatem censeatur operari; ergo non satis est velle efficere quasi mate- rialiter sensibilem illam actionem , quia illa ex se non est actio hujus potestatis, nec per illam voluntatem applicatur hsec potestas ad operandum ; est ergo necessaria prsedicta in- tentio faciendi sacramentum, ut homo opere- tur, tanquam minister Christi, habens ab illo specialem potestatem. Quod confirmatur et declaratur ex verbis illis Pauli \ ad Cor. 4 : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum Dei. Dispen- sator enim proprie dicitur ille, cujus potestati et arbitrio commitlitur aliquarum rerum dis- tributio; quam necesse est fieri modo hu- mano, atque adeo cum voluntate dispensandi res tali potestati commissas; ergo ad hunc modum intelligenda estdispensatio sacramen- torum commissa Christi ministris. Quocirca duobus modis intelligi potest negotium ali- quod fieri per nuncium, vel ministrum, in quorum distinctione et intelligentia consistit vis hujus fundamenti, et solutio contrarii. Primus est, quando legatus seu minister tan- tum est nuncius referens alterius voluntatem. Secundus est, quando potestas datur hujus- modi ministro, ut ipse vice alterius, suo tamen judicio et arbitrio, negotium tractet et transigat, seu perficiat; quando enim fit priori modo, non requiritur voluntas seu in- tentio internuncii, sed solum quasi materia- liter concurrit, referens alterius voluntatem. At vero, quando fit posteriori modo, tunc Yoluntas ministri necessaria est; ut si rex

DISPUTAT. XIII, SECT. II.

committat judici cognitionem et jadiciura alicujus causoe, necesse est, ut talis judex modo liumano et per propriam voluntatem utatur tali potestate; ministri ergo sacramen- torum non sunt prioris generis, sed poste- rioris, ut ex institutione declaratum est. Prop- ter quod dixit Concil. Trident. loco statim citando, absolutionem sacerdotis non esse nudum ministerium, sed actum judicialem; ergo necessaria est in illo prajdicta intentio. Quod tandem potest alio exemplo declarari. Nam si Deus daret liomini potestatem susci- tandi mortuum suis verbis aut imperio, ex vi talis concessionis censeretur positum in vo- luntate talis hominis, uti tali potestate, quia hoc est de ratione potestatis humanse ut sic; et ideo non posset actio procedere a tali po- testate, nisi aUquo modo dirigeretur in finem seu effectum ejus per inientionem, seu vo- luntatem hominis, quia hoc est intrinsece de ratione humanse potestatis.

8. Veritas hxc ab Ecdesia deflnita. — Se- cundo principaliter probatur hsec veritas, quia hoc modo est intellecta Ghristi institutio ab Ecclesia ; propter quod est ejus auctoritate definita prsedicta assertio in Concil. Florent. in decreto Eugenii, et in Trident., sess. 7, can. W : Si quis dixerit in ministris, dum sa- cramenta conficiunt, non requiri intentionem, saltem faciendi quod facit Ecclesia , ana- thema sit; non enim hsec definitio explicari potest de intentione imitandi exterius, quasi materialiter , ritum, quem servat Ecclesia; primo, quia hoc sensu nullius momenti esset illa definitio, quia loquendo moraliter ac hu- mano modo, non potest aliquis facere exte- riorem Cceremoniam, quam Ecclesia facit, nisi volendo illam facere ; ergo aliquid ultra hoc intendit Concilium. Secundo, quia de hoc nulla fuerat controversia; Concilium autem intendit damnare errorem dicentium sacra- mentum ejusdem valoris esse, sive serio, sive joco et simulate fiat, ut statim ex alio loco patebit. Tertio, quia Concilia utuntur illis verbis eo modo, quo sapientes et docti in hac materia uti solent; omnes autem Theologi, cum ita loquuntur, non sumunt illa verba in eo materiali sensu, quia revera in illo non si- gnificant requiri aliquam intentionem, sed so- lum requiri externum ritum, quem Ecclesia servat. Et revera, si formalis intentio, de qua agimus, faciendi quod facit Ecclesia, seu faciendi sacramentum, vel alia similis non esset necessaria, illa etiam voluntas faciendi externam cseremoniam non esset necessaria,

nisi quatenus ad actionem externam concur- rere potest. Quaro, si actio illa extcrior fieri posset sine tali voluntate saltcm delil)erata et humana, sed casu, etiam ab homine ebrio aut amente perficeretur sacramentum, quia non est major ratio de una, quam de alia, ut patebit facile applicando argumenta prioris sententise. Concilia ergo, qu« intentionem requirunt faciendi quod facit Ecclesia, sine dubio loquuntur de intentione sacramentali (ut sic loquamur). Quod in hunc modum potest prseterea declarari, nam quod vere ac pro- priefacit Ecclcsia, non est sola cseremonia ex- terior, quasi materialiter sumpta ; illam enim possent facere etiam pagani et dsemones; quod ergo est proprium Ecclesise est facere illam ut sacramentum est ; intentio ergo fa- ciendi quod facit Ecclesia, est sacramentalis. Denique Concil. Trident., sess. 14, cap. 6, agens in particulari de ministro poenitentise, docet, si a sacerdote desit animus serio agendi, et vere absolvendi, nihil fieri, idque definit in can. 9. Quse definitio satis explicat, universalem definitionem prius datam ; prop- ter quam existimo, contrariam sentehtiam non posse jam tuto defeudi nec sine errore.

9. Tertio possumus addere congruentias hujus institutionis. Prima, quia cum sacramen- tum sit CEeremonia sacra, pertinet in primis ad ejus reverentiam, ut non fiat joco, sed ex animo; nec casu, sed ex intentione. Secunda, quia actiones, quibus fiunt sacramenta, ex se indifferentes sunt, ut hoc vel illo modo fiant, et ad significandum hoc vel illud^ atque adeo, ut sint sacrse vel profanse; ergo oportet ut definiantur ad esse sacramentale per inten- tionem ministri. Dices : determinari possunt per intentionem suscipientis, aut per inten- tionem Ecclesiae, vel Christi. Respondetur : in primis suscipiens non semper est capax propriae intentionis. Deinde actio, cum sit ab agente, per ejus intentionem determinari de- bet. Item potest retorqueri argumentum; nam si ex parte recipientis requiritur intentio, quando illam habere potest, cur non multo magis ex parte dantis? Rursus Ecclesia non habet per se propriam intentionem, sed per ministrum vult applicare sacramenta, juxta Christi institutionem; Christus vero non vult fieri sacramentum sine intentione ministri, quia expediens censuit, hanc potestatem suis ministris committere, ut modo humano illa uterentur, qui est nobilior modus operandi, magisque ad dignitatem tanti ministerii, ipsorumque ministrorum spectans. Quse po-

QU^ST. LXIV, ART. X.

test esse nova congruentia , seu confirmatio. Tandem argumentum illud, quod supra, ex- plicando Concilia, insinuabamus, non est con- temnendum; nam si prsedicta intentio non esset necessaria ad sacramentum, nulla pror- sus esset necessaria. Ex quo ab inconvenienti argumentatur Hugo Victor. supra , contra priorem sententiam; nam ex ea sequitur, si mater ablueret corpus infantis solo animo et cogitatione mundandi corpus, et eadem mente bene imprecaretur illi, invocando Trinitatem, nihil omnino de sacramento cogitans, in eo casu perfici sacramentum. Ac simili modo, si sacerdos habens prsesentem panera, nihil co- gitans de sacramento, proferret verba formse, referrens fortasse factum Christi, conficeret sacramentum;utrumque autem et per se sta- tim absurdissimum apparet, et prsedictis definitionibus Gonciliorum aperte repugnat. Sequela vero patet a paritate rationis, et quia argumenta prioris sententise^ vel nihil, vel hoc etiam concludunt. Quia , si externum signum ita est impositum ad sacramentaliter significaudum , ut hoc ipso, quod in re ipsa existit verbum, vel actio exterior, necessario habeat annexam preedictam significationem et esse sacramentale , tam habebit illud esse sacramenti, si casu fiat, quam si ex volunlate defiberata absque intentione sacramenti. QuEe argumentandi ratio plurimum valet, saltem ad enervanda prioris sententise argumenta, quibus nihilominus sigillatim respondendum est.

10. Ad argumenta. — Ad primum fun- damentum respondetur ex Hugone Victor. supra, dupliciter posse afiquid fieri per jocum : primo, animo illud vere efficiendi, quamvis extrinsecus finis sit jocus, aut animi oblectatio; et tafis intentio jocosa non est contra substantiam sacramenti , quia non desfcruit objectum intrinsecum , sed addit finem extrinsecum; et ita non tollit verita- tem, sed honestatem actionis, quee non est de substantia sacramenti. Secundo potestintentio ita esse jocosa, ut sit ficta et simulata; et hajc est contra veritatem sacramenti. In pra^dictis ergo factis, quse in citatis historiis narrantur, credendum est, sufficientibus signis et con- jecturis repertum esse , intentionem fuisse prioris modi; et in facto Athanasii signum esse potest, quod solum catechumenos bapti- zabat, ut Duran. supra notat. Ad secundum respondetur, ad priorem partem , Augusti- num ibi simpHciter loqui de intentione neces- saria ex parte recipientis ; non tamen propte-

rea excludere intentionem dantis, quia neque ibi confert unam cum alia, neque ponit ex- ceptionem ad contrariam regulam affirman- dam. Ad alteram vero partem , Durandus supra exponit Augustinum, quod intellexerit, expectandam esse revelationem, quando du- bium est de intentione jocosa, quabs fuerit, an sciUcet omnino ficta, vel vera. Sed certe neque in eo dubio oportet ad revelationem re- currere, quia constat in eo casu sacramentum esse dubium, atque ideo iterandum esse, vel absohite, si est iterabilC; vel sub conditione, si iterabile non sit. Fortasse igitur Augustinus tunc fuit dubius, quia nondum erat res tam exacte deciarata ; multa enim alia ibi reliquit ambigua, quss jam facilius expediri possunt ex his, quge discursu temporum ab Ecclesia sunt jam declarata.

\ \ . Ifi sacramentis quse certitudo sit satis. — Sacramentum ab hxretico dari , quare non repugnet. — Ad tertium negatur illum modum institutionis ibi propositum fuisse convenientiorem. Ad primam vero proba- tionem de munere et officio ministri, jam responsum est, probando nostram senten- tiam ; ubi distinximus varios ministrorum modos, et explicuimus, quales existimandi sint ministri sacramentorum, Ad secundam etiam probationem data fere est responsio, nimirum, externas actiones sacramentorum, non utcumque esse impositas ad significan- dum, sed ut sunt actiones humanse ipsorum ministrorum, et procedunt afiquo modo ex potestate ifiisdata ad sacramenta conficienda. Quod potest exemplo declarari; nam si dia- conus , verbi gratia, audita alterius confes- sione proferat verba absolutionis, si respicias id, quod exterius fit, ejusdem rationis esse videtur cum simiH actione facta a sacerdote ; tamen nuUam habet sacramentalem significa- tionem, quia non procedit a persona habente potestatem; eodem igitur modo, si sacerdos proferat verba sine debita intentione, non habent sacramentalem significationem, quia non procedunt a sacerdote, ut habente talem potestatem, et per iUam operante. Quocirca non est simUis ratio de sacramento, et voce ad significandum imposita, quia vox imponi- tur secundum se, ut est sonus quidam articu- latus; unde, etiam si a psittaco proferatur, aUquo modo significat; sacramentale autem verbum non est hoc modo impositum, ut de- claratum est. Neque etiam est simile aUud exemplum, quod ibi adducitur de Eucharistia consecrata, quia iUud est sacramentum per-

manens in facto esse, et ideo, cum dispensa- tur a ministro, non cst quod ab intentione ejuspendeat, quia, nec fit, nec conservatur ab illo; undo si contingat casu sumi absque ulia voluntale sumendi sacramentum, niliilo- minus re ipsa verum sacramentum sumitur, quamvis fortasse tunc non habeat effectum; quia hic non datur absque aliqua intentione, vcl voluntate suscipientis. Ad primam confir- mationcm dc intentione effectus respondctur simpliciter negando consequentiam, quia sa- cramentum ita est a Christo institutum, ut postquam est, et applicatur, sit veUiti causa naturaliter agens, ubi non invenit impedi- mentum, et ideosi minister habet intentionem dandi sacramentum , illud habebit effectum suum, etiam si minister nolit, quia hoc non est positum in voluntate ejus. Secus vero est de ipso sacramento; nam ratio sacramenti non est necessario connexa cum exteriori ac- tione seu cffiremonia, sed pendet ex ministro, cui data est potestas faciendi vel non faciendi sacramentum. Hic vero oriebatur dubium, quia ille videtur habere intentiones quasi contrarias, de quo statim dicam in fine hujus sectionis, atque idem est de casu malrimonii ibi proposito. x\d secundam confirmationem hujus probationis respondetur, ministrum sa- cramenti physice proferre verba, aut efficere alias actiones externas, quantum ad physi- cam entitatem earum ; moraliter vero efficere illas actiones, prout human» actiones sunt. Atque hoc modo est causa illarum, ut sunt actiones sacrse et sacramentales, et ad hoc est necessaria intentio ; nam sub hac ratione morali assumuutur ad significationem sacra- mentalem. Ad tertiam probationem respon- detur , non esse inconveniens , sacramenta ex hoc capite habere aliquam incertitudinem metaphysicam, (ut sic dicam); satis est enim, quod habeant moralem et humanam certitu- dinem; qualis esse potest in actione, quse per homines et humano modo exercenda est; si- cut negari non potest, quin multorum sacra- menlorum veritas pendeat ex eo, quod mi- nister vere sit baptizatus, aut ordinatus, atque ex interno charactere, vel ex potestate jurisdictionis, ut in sacramento poenitentiaj ; ex quibus principiis potest oriri aliqua incer- titudo de veritate vel effectu sacramenti, quod nullum est inconveniens, quia res hu- mJma? habent hanc incertitudinem annexam; voluit autem Ghristus, homines in hujusmodi effectibus et actibus gubernari et operari, ut homines, seu humano modo; adpacandas au-

DISPUTAT. XIII, SECT. II. 247

tem couscientias sufficit certiludo moralis. Non est tamen simile exemplum, quod in ar- gumento illo adducitur, de interna bonitate seu sanctitatc ministri, quia hajc est multo magis dubia et incerta; unde si esset neces- saria, non solum auferret metaphysicam cer- titudinem, sed etiam moralem et humanam. Eo vel maxime, quod hujusmodi bonitas per se non est necessaria ad operandum humano modo, neque ad applicandum poteslatem ac- ceptam ad operandum; et ideo non est cur requiratur ad veritatem sacramenti ; intentio vero sacramenti est per se necessaria ad hu- manam operationem et applicationem mini- sterialis potestatis, et vix potest, moraliter loquendo, deesse, et ideo non est similis ratio. Et ex hoc patet solutio ad primam confirma- tionem de sacramento dato ab heerelico; non est enim inconveniens, quod tale sacramen- tum sit aliquo modo suspectum ex conditione talis personse ; et ideo non debet sacrameutum ab haeretico suscipi, quoad fieri possit. Nihilo- minus non est simpliciter dubium tale sacra- mentum, si nullus alius defectus intercedat, vel timeatur, preeter defectum intentionis, quia ha^resis non excludit omnino hanc in- tentionem sacramenti ; potest enim haereticus intendere id facere, quod Christus instituit, ut infra latius dicemus. Quod vero Augus- tinus ait, intentionem rectam non facere nisi rectam fidem, intelligendum est de rectitu- dine honestatis meritorise, et quee ad vitam ceternam conducat.

12. Secunda confirmatione moti videntur auctores, qui dixerunt, pie credi posse in eo casu, quando iniquus minister decipit homi- nem innocentem, ficte dando sacramentum sine intentione debita, tunc Deum supplere eifectum sacramenti. Ha3C vero pietas, ut dixi in commentario art. 8, non est secundum scientiam, quia non est consentanea ordina- riffi legi a Christo latse; hccc autem, quse su- pernaturalia sunt, sine sufficienti fundamento non sunt asserenda, ut ibi late probavi. Quare dicendum est, in eo casu fieri posse, ut ali- quis damnetur propter malitiam ministri, quod non potest refundi in Deum, quia ipse sufficienter providit hominibus, modo tamen ilhs accommodato, quia judicavit expediens homines salvare per homines, et remedia sa- lutis in eorum manibus constituere, eorumque arbitrio committere. Quamvis ergo justum non sit, hominem privari spirituali remedio absque culpa, tamen heec injustitia non est Dei, sed iniqui ministri, et is, qui eam pati-

U8

QU^ST. LXIV, ART. X.

tur, proprie ac per se non propter alterius culpam damnatur, sed propter proprium pec- catum originale, aut mortale; alter vero est veluti causa per accidens removens salutis remedium.

13. Si quis intendat facere quod fecit

Christus, et non quod intendit Ecdesia, utrum conficiat sacramentum? — An qui vult dare sacramentum non tamen effectum sacramenti, efficiat sacramentum. — An baptizati volen- tes contrahere matrimojiium , et non facere sacramentum, faciant sacramentum. — Supe- rest, ut respondeamus ad casum illum, in quo videtur esse perplexitas, propter inten- tiones ministri inter se contrarias, ut v. gr., si intendat facere quod fecit Ghristus, non vero quod intendit Ecclesia Romana. In qua re primum omnium observandum est, an tanta sit contrarietas voluntatum, ut omnino destruatur intentio faciendi sacramentum, tam in particulari, quam in generali seu con- fuse; nam si talis sit contrarietas, non fiet sacramentum, quia tollitur intentio necessa- ria. Exemplum esse potest, si mmister ita intendat facere sacramentum, quale ipse exis- timat ex falsa et erronea opinione, ut nullo modo velit facere illud, quale Ecclesia inten- dit, etiamsi contingat ipsum decipi, et Eccle- siae intentionem esse conformem institutioni Christi; ut si heereticus Calvinista hoc modo veht efficere talem Eucharistiam, qufe sit si- gnum corporis Christi, non quse sit verum corpus Christi. Hic autem modus intentionis vix haberi potest, moraliter loquendo ; requi- rit enim nimiam quandam reflexionem ac- tuum, exodio, aut maxima quadam pertinacia profectam. Deinde observandum est, an illa contrarietas impediat, ne aUquid applicetur, quod sit de substantia sacramenti ; tunc enim sacramentum esset nullum. non tam ex cle- fectu intentionis, quam ex defectu materise vel formee, ut si quis intendat dare sacramentum baptismi, lavando puerum aqua rosacea, vel aliquid hujusmodi. At vero, si neutrum ho- rum intercedat, illa contrarietas voluntatum, ex ignorantia concepta, non impediet sacra- mentum, quia nihil tollit ex tribus illis rebus, quse necessariae sunt in omni sacramento ; adest enim materia et forma, ut supponimus; adest etiam intenlio, quia contraria voluntas propter intervenientem ignorantiam non fuit sufficiens ad excludendam illam. Unde fit, ut non sit proprie ac formaliter contraria in mente operantis, sed solum materiaUter in objecto ipso; heec autem materialis contra-

rietas non fuit sufficiens ad destruendam mo- ralem intentionem, a qua procedit exterior effectio sncramenti, et per illam moraliter in- formatur. Atque ita sine controversia contin- git in illo exemplo, quando quis intendit fa- cere quod fecit Christus. non vero quod facit Romana Ecclesia ; decipitur enim; nam cum idem sit, quod Christus et Romana Ecclesia docent, qui intendit unum, neces- sario re ipsa intendit aliud; quod si hujus- modi homo non vuU facere quod Ecclesia facit, ideo est, quia existimat hoc esse diver- sum ab eo quod Christus fecit, atque hac ra- tione voluntas in falso errore fundata non excludit formalem et sufficientem intentionem sacramenti. Atque idem existimandum est de iUo, qui intendit efficere sacramentum, non tamen dare effectum sacramenti ; tum quia , ut Durand. notavit, intentio sacramenti est prior et essentiaUs, intentio autem effectus est posterior ; tum maxime, quia necesse est, ut hsec posterior intentio procedat ex errore , quo existimetur , posse ministrum voluntate sua suspendere et separare effec- tum a sacramento, et ideo cum voluntate procedente ex hoc errore stat absoluta et efficax voluntas sacramenti. Si autem e con- trario quis veUt dare effectum sacramenti sine sacramento, id est, noUt facere sacra- mentum, v. gr., baptismi, veUt autem infan- lem sanctificare , nihil omnino efficiet, quia simpUciter non intendit facere sacramentum, et aUa voluntas dandi gratiam non est vir- tuaUs intentio sacramenti, sed procedit ex errore, quo existimat, se posse dare gratiam sine sacramento. Atque hinc coUigi potest, quid dicendum sit in illo casu de matrimonio, si contrahentes cum sint baptizati, velint fa- cere contractum, non tameu sacramentum. Nam si heec posterior voluntas procedat ex privato errore, quo existimant matrimonium non esse sacramentum, tamen reipsa veUnt matrimonium contrahere eo modo, quo Chris- tus instituit, vel quo juxta Dei voluntatem et ordinationem contrahi debet, tunc iUe error particularis non exckidit sufficientem inten- tionem ad faciendum sacramentum, quia ad hoc sufficit iUa voluntas universalis, et aUera particularis non proprie est ex affectu et in- tentione non faciendi sacramentum, sed so- lum ex errore, quia putant in re ipsa, nuUum esse sacramentum. Si autem iUa voluntas re vera sit proprie intentio et affectus sepa- randi, quantum in ipsis est, rationem sacra- menti a ratione contractus, vel ut matrimo-

DISPUTAT. XIII, SECT. III.

niuni non sit indissolubile, vel propter aliam similem ineptam rationem, tunc revera non fieret sacramentum, quia deest neccssaria in- tentio. An vero validum esset talc matrimo- nium in ratione contractus, aUerius est con- siderationis. Quicquid ergo circa hoc dicatur, probatur illud primum, quia vel ratio con- tractus est in re ipsa separabilis a ratione sacramenti inter tales contrahentes; et sic cuai ipsi intendant, illa duo separare , et utramque pendeat ex eorum intentione, nihil obstat, quominus reipsa separentur; aut non possunt in re separari post Christi institutio- nem, et tunc valor contractus pendet intrin- sece ex sacramento; comparatur enim ad illud, ut effectus ad causam, seu, ut res ad sacramentum; ergo oportet ut intentio sacra- menti ante omnia prtecedat, alioqui nihil fiet, sicut dicebamus de intentione baptismi et ef- fectus ejus. Qui vero intenderent facere sa- cramentum, non autem contractum matri- monii, nihil etiam facerent, quia illa posterior intentio non tantum est circa effectum, sed etiam circa materiam sacramenti, quam des- truit. Sed de his hactenus.

SECTIO III. Qualis intentio sufficiat ad efiiciendum sacramentum.

1 . Intentio multiplex. — Multa sub hoc titulo comprehendi possunt, quia multiplex potest esse intentionum partitio; alia enim est actualis, alia habitualis, alia virtualis, alia interpretativa, seuremota et in causa tantum. Rursus, quaedam intentio potest esse condi- tionata, alia absoluta. Prseterea queedam esse potest vera ac certa, seu ex vera cognitione orta, alia falsa, seu ex errore. Denique, inter- dum esse potest honesta , nonnunquam vero turpis; de quibus omnibus sigillatim dicen- dum est.

2. Intentio in causa tantum, nonsufficit. — Quare homo distractus possit sacramentum facere ex intentione prsecedenti ; ebrius autem non item. — Objectio. — Sohitio. — Dico primo : intentio remota seu interpretativa et in causa, qualis esse censetur in voluntario tantum indirecto, non sufficit ad efficiendum sacramentum. Explicatur : finge sacerdotem, qui inebriari solet, et eo tempore, quo ebrius est, verba consecrationis super panem dicere, certum est, licet hujusmodi homo voluntarie inebrietur, et ibi in causa indirecte velit illum effectum, nihilominus eam voluntatem non

essc sufficientem ad conficiendum sacramen- tum, quia licct ille indireclc vclit cxternam prolationem verborum circa panem, tamen sacramentum ut sic nec indirecte voluit, quia hoc non continetur in illa causa , sed solum illud prius. Addi vero ulteriuspotest prcedicto casui, quod illc homo prsevideat non solum se prolaturum externa verba, sed etiam habi- turum voluntatem conficiendi sacramentum. Sed neque hoc satis esset, quia illa voluntas, quam haberet tempore ebrietatis, non esset humana, nec rationalis, et ideo per se non esset sufficiens ad conficiendum sacramen- tum; voluntas autem indirecta, quae prae- cessit , minime etiam sufficit , quia revera nullo modo imperat posteriorem actionem , imo neque est propria voluntas talis objecti, sed secundum moralem rationem imputatur, ac si esset voluntas ejus, quando homo prse- vidit talem effectum, et potuit ac debebat illum vitare. Ut hoc vero a fortiori constet, addo ulterius : etiam si hujusmodi homo ha- buisset prius intentionem proferendi verba , et per illa conficiendi tempore ebrietatis, ni- hilominus postea nihil efficeret , quia illa non est satis, ut actio, quse postea fit, sit proprie humana, nam exercetur ab illo, qui ratione uti non potest. Unde, licet prior intentio com- paretur ad illum actum, qui postea fit in ebrietate, ut actus interior ad objectum suum, non tamen comparatur, ut principium seu causa moralis ad suum eflfectum; actio autem sacramenti debet procedere ab intentione ministri, ut a principio operante. Et in hoc differt illa actio ab illa, quse fit ab homine sui compote, tamen distracto, nam cum hujus- modi homo ratione utatur, actio ejus simpli- citer est humana, et libera, et procedit aliquo modo a priori intentione ; at vero actio ebrii, licet in ordine ad culpam denominari possit voluntaria et libera a prcccedenti voluntate , magis tamen ut eflfectus quidam physicus, quam ut actio humana, unde ut est actio ho- minis tunc revera non est libera, nec mora- liter procedit a priori intentione, sed solum remote et valde per accidens, per applicatio- nem cujusdam causse, a qua postea proficis- citur illa actio modo quodam naturali seu irrationali, qui non est sufficiens, nec accom- modatus ad ministerium sacramentorum. Sed contra, nam Augustinus , tract. 5 in Joan., dicit, baptismum, ab ebrioso datum, esse va- lidura. Confirmatur, nam baptismus, quem ebrius, aut amens suscipit, est validus, si prius ille habuit intentionem suscipiendi bap-

QUiEST. LXIV, ART. X.

tismum ; ergo similis intenlio sufficiet in mi- nistrante. Ad Augustin. respondetur, eum non loqui de ebrio, sed de ebrioso, qui in hoc difFerunt, quod ebrius dicitur ille, qui actu ita est affectus; ebriosus autem vocatur, qui ine- briari solet, etiam si actu ebrius non sit. Ita ergo dicit Augustinus esse validam baptismum ab ebrioso, sicut dicit validum esse datum ab homicida, vel alio iniquo ministro. Ad confir- mationem negatur consequentia , quia susci- piens non est principium efficiens sacramen- tum, sed subjectum tantum, et ideo in illo non requiritur intentio, quee sit principium humanee actionis, sed qufe sit tantum dispo- sitio, ut subjectum sit capax, seu non repu- gnans sacramento ; at vero in ministro requi- ritur intentio, ut principium, et veluti forma exterioris actionis, quse humano modo fieri debet.

3. Quae intentio sit sufficiens ad sacramen- tum. — Dico secundo : intentio mere habi- tualis non sufficit ad sacramentum conficien- dum, nec requiritur actualis, quamvis illa perfectissima sit, sed sufficere potest virtua- lis. Hsec est omnium sententia, et mens D. Thomee hic, ut Cajetanus, et omnes Tho- mistae explicant et sequuntur. Idem reliqui Doctores, in 4, d. 6; Scot., q. 6 ; Gabr., q. 1, art. 3, dub. 1. Et probatur expbcando prius breviter, cujusmodi sint hee intentiones, et quomodo : actualis satis est clara (consistit enim in hoc, quod actu eliciatur voluntas fa- ciendi sacramentum, eo tempore, quo exte- rius fit); habitualis dicitur esse, quando prse- cessit voluntas faciendi sacramentum , et postea nullo modo influit in effectum , seu in actionem externam, quia neque ufio modo est postea in memoria, seu cogitatione hominis, nec per se aut per aHquem effectum, seu vir- tutem relictam, est causa talis actionis. Vir- tualis ergo dicitur, quando prsecessit actuahs intentio, quas jara in se non existit, quando fit sacramentum, manet tamen ahquid ab illa relictum, per quod censetur virtute movere ad actionera sacraraenti. Hoc posito, facile est omnes assertionis paiHes persuadere. Primara quidem, quia illa intentio habitualis nullo modo est causa actionis, sed eo modo, quo censetur habitu raanere, tantura concorai- tanter se habet. Unde sicut ratione iUius non potest dici actio bona, aut raala, ita nec hu- mana; ergo illa est insufficiens ad effectionem sacramenti. Dices : si quis hodie habeat in- tentionem offerendi crastino die sacrificium pro Petro, quamvis postea maneat tantum in

habitu, ita ut, cura postea fit sacrificium, nullo raodo influat in illud, nec per se, nec per aliquara virtutera , nihilorainus ex vi prioris intentionis, raanet illud sacrificiura Petro applicatura; ergo intentio raere habi- tualis aliquid postea operatur; ergo eadem ratione poterit esse sufficiens ad efficiendum sacramentum. Respondetur distinguendo an- tecedens; dupliciter enim potest intelligi illa voluntas offerendi sacrificium proalio. Prirao, ut sit voluntas quasi de prsesenti absoluta, et ex tunc applicans fructura sacrificii crastino die offerendi, et hoc raodo concedo, illara vo- luntatera esse sufficientem , dumraodo non retractetur, ut sacrificium, postea factura, sit fructuosum alteri, etiamsi illa voluntas postea maneat tantum in habitu. Alio raodo potest haberi illa voluntas, quasi de futuro, ita ut nunc tanturasit propositura applicandi postea sacrificium tali personse, et hsec voluntas non sufficit, si postea maneat tantum in habitu, et non accedat alia voluntas, qua offeratur et applicetur sacrificium tali personse. Et ratio est clara, quia illa altera voluntas non fuit applicatio sacrificii, sed propositum appli- candi ; ergo, si postea non mandetur execu- tioni, non habebit effectum. Voliintas ergo conferendi sacramentura, quando oranino an- tecedit, ita ut postea maneat solum in habitu, non comparatur priori voluntati applicativse sacrificii, sed posteriori proposito applicandi in futurum ; et ideo non est sufficiens ad effi- ciendum sacramentura , quia revera tantura fuit propositum faciendi postea sacraraentura, quod nihil postea operatum est, si mansit tantura in habitu. Ratio vero differentiae, ob quam non potest habere locum in sacramento efficiendo prior modus voluntatis sicut in sa- crificio offerendo, est clara , quia voluntas , qua offertur sacrificiura, non oportet ut sit operativa sacrificii, sed solura applicativa fructusejas ; et ideo fieri potest persiraplicem voluntatera, quse antecedat ipsum sacrificium et postea nihil aliud circa ipsum sacrificium operetur; at vero intentio sacramenti esse debet voluntas operativa ipsius sacramenti; et ideo quondo oranino antecedit, ita ut postea nihil actualiter nec virtualiter operetur, non est sufficiens ad sacramentum, neque est pro- prie voluntas efficax ejus, sed solum propo- situra illud postea faciendi.

4. Altera pars de actuali intentione non in- diget probatione. Ultiraa vero de virtuali , quod scilicet illa sufficiat, probatur prirao ex usu atque adeo ex consensa totius Ecclesise;

DISPUTAT. XIII

nullus enim existimat nccessarium esse ad valorem sacramenti, ut minister qaando iliud exterius conficit, actu cogitet et intendat sa- cramenlum conficere , et contrarium esset magnam occasionem prcel)ere scrupalis et diiljitationibus circa valorem sacramenti. Item , est prpeter humanam diligentiam et potestalem moralem. Unde confirmalur^ quia haec intentio virtaalis sufficit ad operandam moraliter humano modo, et ad transigenda alia humana negotia ; sufficiet ergo ad actio- nem sacramentorura. Neque ex verbis Christi supra allatis, aut ex potestate collata minis- tris sacramentoram, colligi potest, alium mo- dum intentionis esse simpliciter necessarium. 5. Virtualis intentio quse.. — Num aliqua requiratur actualis attentio dum exercetur actio. — Hic vero desiderari potest, quid sit haec intentio virtualis, et quomodo influat in exteriorem actionem. De qua re latius agitur,

1. 2, quaest. 'I; hic breviter respondetur, duobus modis posse hoc explicari , scilicet moraliter, et physice. Prior facile expediri potest advertendo,quod licet ad conficiendum sacramentum non sit necessaria actualis in- tentio, quee in rigore coexistat exterio*i ac- tioni, ut dictum est, necessarium tamen est, ut saltem in initio actionis, quando homo incipit se movere, et applicare ad sacramen- tum conficiendum, prsecedat aliqua actualis voluntas, a qua inchoetur illa actio, ut postea in progressu actionis virtualiter durare pos- sit, quia nisi ita fiat, nec intelligi poterit, quomodo intentio sit virtualis, et influat in opus, nec in quo difFerat ab intentione habi- tuali. Item, quia necessarium est, ut actio sacramenti censeatur moralis et humana, hominem ex vi intentionis seu voluntatis sacramenti humano modo et cum humana advertentia applicari ad eam actionem exer- cendam; ut, v. gr., ad Missam dicendam, vel quid simile , quia hoc saltem necessarium est ad humanam operationem. Unde tandem re- quiritur, quod illa intentio non sit per con- trariam intentionem revocata , alioqui actio exterior jam non procederet ab illa, sed casu fieret prseter hominis intentionem. Posteriori modo, scilicet physice, difficilius hoc expli- catur, quia non apparet, quomodo actus inte- rior, qui nunc fit, procedat physice ab actu interno, qui preeteriit, quia ille cum jam non sit, nihil potest per se ipsum efficere, nec fingi potest aliqua virtus physica ab iUo re- licta, per quam influat ; quee est enim hsec virtus? non ergo apparet, quomodo talis actus

SECT. III.

exlerior procedat physice ab illa intentione. Quod si physice non procedit, ergo nec talis actus exterior denominabitur humanus ab illa intentione, nec magis procedet ab illa, quam ab habituali. Et confirmatur, quia si prsecedens inlentioaliquam virtutem reliquit, vel illa est in voluntate, et hoc non, quia in voluntate ad summum potest relinquere ali- quem habitum vel dispositionem per modum actus primi, qui non potest influere in actum externum, nisi mediante aliquo actu secundo interno ipsius voluntatis ; supponimus autem, voluntatem non esse in actu secundo proprio et interno, qui versetur circa talem externum ; alioqui jam esset intentio actualis. Vel illa virtus manet in potentiis inferioribus, seu externis ; et hoc non, quia nuUa qualitas illis imprimitur ex vi talis intentionis, quEe possit manere per modum virtutis influentis. Ad hanc difficultatem Richard., dist. 6, art. 1, quaest. 3, ad 2, censet, hanc virtutem esse cpiandam qualitatem seu dispositionem, ac veluti impetum , qua3 imprimitur ex vi talis intentionis exterioribus organis motivse po- tentise, et durat cessante actuali intentione; nam sicut in projectis, cessante contactu projicientis, manet quidam impetus conti- nuans motum, per quem dicitur projiciens virtualiter movere , ita (inquit) quando vo- luntas ex intentione sacramenti applicuit ex- teriora organa ad motum , illis impressit cjuandam virtutem, quae durat cessante ac= tuali intentione interna, et ratione Ulius dici- tur actus exterior virtualiter manare ab inte- riori ; iUa autem virtus sua sponte paulatim deficit, etc[uando omnino extincta est, cessat virtuaiis motio. Sed hanc sententiam non pro- bant Scot. ibi, quaest. 6, et Gab., quaest. 1, art. 3, club. 1 . Et quanquam argumenta, quse faciunt^ non videantur convincere, quia de impetu projectorum eodem modo procedunt, et necessario solvenda sunt, nihilominus mihi etiam non placet ille dicendi modus, quia non inteUigo, per actum interiorem voluntatis fieri in membris externis physicam impressionem alicujus qualitatis. Item, quia hoc non est simpliciter necessarium; non est ergo necesse id fingere, aut credere. Aliter ergo dici po- test, quamvis non sit necessaria formalis et propria intentio actualis sacramenti, necessa- riam tamen esse actualem voluntatem, quEe versetur saltem circa materialem actionem externam, quee fit per modum usus activi. Unde consequenter necessaria etiam erit ali- cjua actualis attentio saltem ad ipsam actio-

252 QU^ST. LXIV, ART. X.

nem externam, quse exercetur. Quod si dicas, nos non experiri hujusmodi altentionem et actualem voluntatem. Respondetur, illam at- tenlionem esse valde debilem et remissam, et non ipcludere reflexionem, qua advertamus, nos attendere aut velle; et ideo, licet revera sit, ut exterior effectus probat, nos tamen illam in se non experimur, quamdiu durat, nec, postquam transacta est, recordari aut dijudicare possumus, an illam habuerimus. Et hic modus dicendi non potest efficaciter refelli. Unde probabilis est, et Sccpe fortasse ita accidit. Nihilominus nihil est etiam^ quod convincat, hoc esse simpUciter necessarium. Unde D. Thomas hic, art. 8, ad 3, tanquam manifestum supponit, posse fieri actionem externam ex virtuali intentione prsecedente , sine ulla actuali attentione, atque idem colli- gitur ex eodem 2. 2, queest. 83; art. 13. Item, experientia hujus rei videtur esse adeo clara, ut non videatur neganda absque evidenti ra- tione. Quis enim dicat, quamdiu homo ambu- lat ex vi prioris intentionis seu appUcationis , semper actu cogitare de ipsa ambulatione, prfesertim cum inter ambulandum alias res attentissime meditatur, aut aha negotia trac- tat.

6. Ubinani etqumndiu maneat virtualis in- tentio. — Quocirca dicendum censeo, cum Scoto et Gabr. supra, hanc intentionem vir- tualem manere in ipsa motione externa; qua3 non semper pendet in fieri et conservari ab actuali intentione seu voluntate interna; sed postquam per debitam intentionem applicuit minister suas exteriores potentias ad actionem sacramentalem , quamvis interrurapatur in- tentio interior, potentise ipsse manent appli- cat£e et continuant motus suoS; et quamdiu motio illa durat ex vi prioris appHcationis, dicitur virtualiter manare a priori intentione ; durabit autem, donec vel finiatur vel obti- neatur res prius intenta, vel donec per con- trai-iamintentionem, velper aliquod superve- niens impedimentum interrumpatur, et tunc necessaria erit nova voluntas, ut interrupta actio iterum inchoetur, seu continuetur; pro- babile autem est, cum actione externa semper concurrere actualem aliquam phantasiee et appetitus motionem, atque hoc modo per quasdam actiones externas excitari hominem ad alias sibi ordinate succedentes ex vi prio- ris intentionis, atque ita fieri sacramentum virtute illius.

7. Ad sacramentuni requiritur absoluta intentio, vel conditionata, quae statim transit

in absolutam. — Dico tertio : ad efficiendum sacramentum necessaria estintentio absoluta, nec sufficiet conditionata, nisi talis sit, qu£e statim transeat in absolutam. Hanc conclu- sionem exphcuit bene Cajetanus in Summ., verbo Absohitio, et quamvis in particulari loquatur de sacramento poenitentiee , taraen eadera ratio est de omnibus; prior ergo pars probatur, quia sola intentio absohita est effi- cax, nam sicut propitio conditionalis ut sic nihil ponit in esse, ita conditionahs voluntas, quamdiu tahs est, suspensa manet, et nihil operatur ; si ergo intentio sacramenti non sit absoluta vel sequivaleat seu transeat in abso- lutam, non potest esse efficax sacramenti. Quod prseterea confirmatur explicando poste- riorem partem, nara conditio apposita inten- tioni potest esse, aut de preeterito, aut de praesenti, aut de futuro. Si sit prirao aut secundo modo , necesse est , ut vel omnino destruat intentionera, vel ut illam absolutam et efficacem relinquat; nam vel illa conditio re ipsa fuit, aut est jara posita, vel non ; si non, destruitur intentio, quia voluntas sub conditione, non posita conditione, nulla est; si vero conditio est posita, intentio transit in absolutam propter contrariam rationem ; et ita hsec intentio est sufficiens ad faciendum sacramentum,quodestcertissiraum, nam hoc modo saepe jura consulunt baptizare, seu con- ficere sacramentum sub conditione de prcete- rito vel de preesenti, scilicet, si non est bapti- zatus, vel alia simili. Quae conditio interdum potest exterius exprimi, interdura sola raente et intentione concipi ; neutro autera modo adhibenda facile est sinecausa vel necessaria, vel probabili, quia intentio debet fieri deter- rainata^ quoad fieri possit, et ideo non debet fieri dependens ab aliqua conditione sine ne- cessitate, alioqui peccare poterit rainister adhibendo hujusmodi conditionem, nunquara taraen illa obstabit verilati sacramenti, si in re ipsa conditio posita fuerit. Quapropter non placet quod ait Soto, in 4, dist. 1, queest. 1, art. 8, si quis baptizet ahquem hac intentione : Si es hsereticus, non te baptizo , si autem es catholicus, ego te baptizo, non conficere sa- craraentum, quia ille non intendit facere quod facit Ecclesia, nam Ecclesia intendit, ut sacramentura sit validura, etiara si heeretico detur, cujus contrarium minister ille intendit. Hsec (inquam) sententia raihi non probatur, quia si talis conditio in re ipsa invenitur, jam intentio transit in absolutam; ergo talis minister 'absolute intendit baptizare hunc, et

DISPUtAT. Xin, SECT. III.

m

applicat veram materiam et formam (ut sup- pono); ergo conficit sacramentum. Neque enim refert, quodnon intendat in miiversum quid- quid intendit Ecclesia ; satis enim est, quod circa liunc catholicum intendit facere quod facil Ecclesia, scilicet, baptizare; nam valor liujus sacramcnti in individuo non pendet ex intentione generali circa omnes, sed solum ex intentione particulari circa liunc habentem hic et nunc has conditiones. Prsesertim, quia quod minister nolit baptizare hunc, si est heereticus, procedit solum ex privato errore, qui nihil obstat, quando non destruit aliquid eorum, quse sunt de substantia sacramenti ; et aliquando fieri potest, ut non errore spe- culativo, sed ex odio nolit baptizare hunc, si est hsereticus vel inimicus, et tunc certum est, conditionem appositam, si in re inveni- tur, nihil obstare veritati et intentioni sacra- menti. Neque etiam refert, quod talis intentio exterius verbis exprimatur, quia hoc nec in- tentionem variat, nec substantiam formne, quia illa conditio apposita neque est pars formee, neque illum immutat.

8. Conditio de futiiro semper est contraria sacramento. — At vero, si conditio posita sit de futuro, hsec semper est contraria substan- tiee sacramenti; ut si quis dicat: Si restitueris, ego te absolvo, nihil fit. Quia conditio de futuro suspendit prsesentem intentionem, et facit, ut minister hic et nunc absohite non habeat voluntatem faciendi sacramentum; ergo absohite hic et nunc non efficit; ergo nunc non fit sacramentum. Dices : si postea impleatur conditio, incipiet illud esse sacra- mentum. Respondetur, id fieri non posse, quia illud, quod futurum erat materia et forma sacramenti, jam prseteriit et non est, et eo tempore, quo fuit, non fuit sacramen- tum ; ergo nec nunc potest incipere esse sa- cramentum. Quia conditione impleta non potest incipere esse sacramentum pro eo tempore, quo fuit actio sacramentaHs facta, quia ostensum est, in illo tempore non fuisse sacramentum; neque etiam potest incipere pro illo terapore, in quo impletur conditio, c|uia in illo nullum est signum sensibile, quo possit esse sacramentum. Dices : cjuamvis futurus effectus non sit factus, quando condi- tio ponitur, tamen propositio de futuro, tunc aut est determinate vera aut determinate falsa; ergo, si est vera, jam censetur conditio posita in re, quia revera illud est futurum, ut supponitur; conditio autem erat, si hoc fiat vel futurum sit; si autem propositio de futuro

est determinate falsa, intentio jam erit nulla, quia conditio in re non est posita. Nec refert, quod nobis sit ignotum, an propositio iUa de futuro sit vera vel falsa. Nam satis est, quod in re ipsa sit vera, ut conditio sit etiam in re ipsa posita, et consequenter sacramentuni sit in re validum, quamvis nos id ignoremus, donec videamus effectum in re factum. Res- pondetur, non esse hunc sensura conditionis de futuro, quae contractui seu consensui ad- jungi solet (et eadem est ratio de conditione apposita intentioni sacramenti); sed hsec con- ditio apponi solet ad suspendendum effectum seu absolutum consensum, donec res in con- ditione posita eveniat vel non eveniat; qui sensus constat, tum ex communi modo con- cipiendi et sentiendi omnium hominum ; tum etiam quia quod propositio de futuro contin- genti nunc sit vera vel falsa, non est res, quse in humanam cognitionem cadit, et ideo non potest prudenter sub hujusmodi conditione consensus prsestari. Et confirmatur, quia alias, qui uxorem duceret sub conditione de futuro, si conditio postea eveniret, non esset tunc denuo matrimonium perficiendum, nec tunc inciperet esse validum, sed conditio sub- secuta tantum esset signum, matrimonium fuisse validum ab eo tempore, quo sub condi- tione contractum fuit; quod est evidenter falsum, alioqui, si intra illud tempus ante impletam conditionem horao ille aliara duxis- set absolute et sine conditione, non fuisset tale matrimonium validum, quod est contra Ecclesise consuetudinem; signum ergo est consensum conditionatum suspendi, donec impleatur conditio.

9. An sub conditione veritatis rei futicrae fiat sacramentum. — Sed urgebis : quid si minister ex certa scientia vel malitia intendat ex tunc facere vel non facere sacramentum sub hac conditione : Si verum est dicere, hoc esse futurum vel non esse futurum, quse con- ditio sic explicata jam non erit de futuro, sed de prsesenti, et eequivalet huic : Si Deus scit, hoc esse futurum? Quseri (inquam) potest, an talis intentio sufficiat ad sacramentum ; et similis qUce§tio est de hac intentione : Volo te baptizare, si es preedestinatus, et non alias, et alise similes facile excogitari possunt. Vide- tur autem hsec intentio sufficiens, ut in re ipsa teneat sacramentum, si conditio in re ipsa posita est, quamvis a nobis ignoretur; nostra enira cognitio vel ignorantia non refert ad valorera sacramenti. Seepe enim baptizatur aliquis sub hac conditione, Si non es baptiza-

254 QU^ST. LXIV, ART. X.

tus, quamvis illa conditio omnino sciri non

possit. In contrarium autem videtur illa con-

ditio valde contraria institutioni sacramenti

ejusque veritati. Nam quid Deus sciat nunc

de eventu futuro aut quid prsedestinaverit de

hoc homine, est omnino res aliena ab humana

cognitione; et ideo prseter humanum ope-

randi modum est, aliquid velle efficere sub ea

conditione. Alioquin sacramentum esset om-

nino incertum per se et ex vi talis intentionis,

nec posset humano modo sciri, an homo bap-

tizatus. V. gr.j sub tali conditione, sit vere

baptizatus, necne, quod est magnum incom-

modum. In quo est magna differentia inter

hanc conditionem, et illam de prccterito, Si

non es baptizatus ^ tum quia ilia est de re

humana , quee per se loquendo inquiri et

sciri potest, et per accidens est occulta ; tum

maxime , quia licet propter talem condi-

tionem incertum sit, an preesens baptismus

sit validus, tamen simpliciter est certum

hunc hominem manere baptizatum, vel prse-

senti baptismo, vel prseterito. Nihilominus,

etsi non invenio sufficientem rationem, quee

convincat ad dicendum, ex hac intentione in

re ipsa non confici sacramentum, si conditio

posita in re ipsa existit, quamvis ignoretur,

censeo tamen in primis talem modum esse

iniquissimum et gravissimum sacrilegium con-

tinere; quod saltem convincit ratio posteriori

loco facta. Deinde dico tale sacramentum esse

iterandum (saltem sub conditione, si sit itera-

bile), quia, et simpliciter dubium est, an in-

tentio sub tali conditione sit sufficiens, et sal-

tem hic et nunc in tali persona est incertum,

an in re existat talis conditio. Ut, v. gr., si quis

baptizaret aliqueiii , si est prsedestinatus ,

omnino esset rebaptizandus, quia est incer-

tum, an sit praedestinatus, cum tamen, licet

fortasse contingat non esse proi^deslinalum ,

nihilominus baptizari debeat. QQJnimo, quam-

vis conditio talis sit, ut ex futuro eventu

constare possit, an fuerit in re posita necne,

ut, V. gr., si conditio sithaBC, Si Deus scit, te

hoc anno victurum, vel alia similis; quamvis

(inquam) conditio hujusmodi sit, non oportet

expectare illius rei eventum, quia non debet

homo esse suspensus et dubius de suscepto

sacramento, et ideo sub conditione iterandum

est, si prius non fuit validum.

10. Intentio ministri debet dirigi supra certam personajn seu materiam absque errore substantiali. — Dico quarto : ut sacramentum sit validum, necesse est ut intentio ministri dirigatur ad certam aliquam personam seu

materiam, circa quam versetur absque sub- stantiali errore. Hsec assertio in genere sump- ta certa est, et prior pars constat, primo ex ipsis formis sacramentorum, Baptizo te, Ab- solvo te, nam illa pronomina designant deter- minatam personam, ad quam dirigi debet intentio ministri; et similiter in forma Eucha- ristisepronomen, Hoc, designat determinatam materiam consecrandam ; est enim peculiare illi sacramento, ut fiat per materise consecra- tionem, et quod est effectus formee, sit circa ipsam materiam. Ratio autem est, quia hajc intentio ministri esse debet efficax et opera- tiva; actiones autern sunt circa singularia. Posterior vero pars, scilicet, quod hsec inten- tio esse debeat sine errore substantiali, hunc sensum habet, scilicet, necessarium esse, ut subjectum seu materia, circa quam versatur actio ministri, vere ac sine errore sit illa, ad quam hic et nunc dirigitur ejus intentio. Et ita explicata hsec pars sequitur ex preece- denti, quia determinata intentio ministri est necessaria ad valorem sacramenti; ergo etiam necessarium est, ut vere cadat in eam rem, ad quam determinatur ex intentione ejusdem ministri; alioquin si intentio dirigatur ad unum, et actio versetur circa alium, non pro- cedet talis actio ex tali intentione ; ergo non erit sufficiens ad sacramentum conficiendum. \ i . Quid sit error substantialis . — Error personse in matrimonio substantialis . — Sed quasres, quando sit censendus error substan- tialis ille qui in hujusmodi intentione solet intercedere; ut, verbi gratia, audio ego con- fessionem alicujus, quem puto esse Petrum, eumque absolvo, cuni revera sit Paulus : du- bium est, an hic error sit substantialis ; et idem est de sirailibus. Ratio dubii esse potest, quia variatur persona ad quam fertur inten- tio; ergo non versautur actio et intentio circa idem. Confirmatur, nam in matrimonio talis error est substanlialis. In contrarium vero est, quia in prccdicto casu nullus dubitavit, quin illa persona vere ac valide fuerit abso- luta. Item, quia ad absolationem valde acci- dentarium est, quod sit Petrus vel Paulus. Respondetur totum hoc pendere ex voluntate ministri, quia revera tantum facit id, quod reipsa et de facto intendit. Unde si ita deter- minet intentionem suam ad hanc personam ut omnem aliam excludat, omnis error in tali persona erit substantialis, ut probat ratio facta ; si vero non ita determinet intentionem, sed absolute velit conferre sacramentum huic personse, quam prcesentem habet, licet exi-

DISPUTAT. XIII, SECT. IV.

stimet esse Petrum et contingat esse Paulum,

erit error accidentarius, quia eo non obstante

intentio perscverat circa lianc personam prae-

sentem ; atque idem est, si intentio sit conse-

crare hanc^ quam putat esse unam hostiam,

cum sint dufe, non tamen excUidat, sed ab-

sohite velit consecrare materiam, quam prtc-

sentem habet; tunc enim utraquc manebit

consecrata, quia crror est accidentalis, et non

excUidit sufficientem intentionem. Sed inter-

rogabit aliquis, qualis de facto sit intentio

ministri. Respondetur, aliud esse quterere

quahs sit, aliud vero qualis esse debeat. Pri-

mum pertinet ad factum, et ideo non potest a

nobis definiri, sed ipse minister debet agnos-

cere et discernere intentionem suam; quod si

fortasse nesciat, ex materia et circumstantiis

dijudicanda erit. Secundum vero pertinet ad

jus, de quo dicitur, intentionem ministri

debere esse talem, ut simpliciter dirigatur ad

prccsentem materiam vel personam absque

Hmitatione seu impHcita conditione, non fa-

ciendi sacramentum, si persona non estilla,

quam ipse existimat, nisi speciahs ratio aut

necessitas obhget ad hmitandam hoc modo

intentionem. Ita sentiunt fere omnes Theologi,

qui hunc punctum attingunt, ut videre hcet

in Scoto, Ledesma et ahis, et constat eliam

ex usu, et ratio est, quia non ciebet minister

sine causa se exponere periculo nihil faciench.

Unde quamdiu aperte non constat de contra-

ria intentione, hoc modo exphcanda est in-

tentio ministri, quia omnes intendunt facere

sacramenta, modo in Ecclesia consueto. Dixi

autem, nisi speciahs ratio ahud exigat; prse-

cipue propter matrimonium, in quo error

personjB semper est substantiahs, ut D. Tiio-

mas docet in 4, dist. 30, qusest. 1, art. 1;

irritat enim contractum et consequenter red-

dit nullum sacramentum ; nam in ilio negotio

contralientes , quatenus mutuo sibi tradunt

dominium corporis, sunt principaies causse

iliius, et merito limitant intentionem ad hanc

personam, exciudendo omnem aiiam , quia

ratio et gequitas liumani contractus hoc in-

trinsece postuiat, et maxime necessarium est

in gravissimo matrimonii onere suscipiendo.

Posset etiam interdum in aiiquo alio sacra-

mento tradendo expedire, ministrum habere

similem intentionem, ut si timeret, ne suppo-

neretur aiiqua persona, cui non expediret

dare sacramentum, ordinando iilam vei bap-

tizando, etc; regulariler tamen lioc non ex-

pedit, ut dixi.

SECTIO IV.

Utruni sanctitas, bonitas vel fides ministri in sacra- niento efficiendo, sint de necessitale sacramenti.

1. Primus error. — Conjungimus hsec omnia, quamvis a D. Thoma distinctis arti- cuiis tractata sint, quoniam eadem est om- nium ratio ; et ex eisdem principiis sunt definienda. Per sanctitatem autem ministri inteliigimus statum gratitie. Per bonitatem vero, non soium habituaiem virtutem , sed etiam actuaiem honestatem ipsius operis, quo fit sacramentum, comprehendimus. Ac simili modo per fidem, non solum habituaiem fidem circa aiia mysteria, sed etiam speciaiiter ve- ram existimationem et credulitatem haiDitua- lem aut etiam actuaiem circa ipsum sacra- mentum quod faciendum est, inteiiigere pos- sumus. Itaque hsec omnia sub liujus qua?stio- nis titulo compiectimur. De qua varii fuerunt errores. Primus fuit dicentium ministrum sa- cramenti, si sit prcescitus seu reprobus, nihil efncere, sed necessarium esse, ut sit prsecles- tinatus. Ita fertur docuisseWitcieph., et cohigi potest ex Waidens., tom. 2, de Sacram., cap. i4; in Concii. autem Constantiensi non expresse refertur, insinuatur tamen sess. 8, art. 8 ihius. Tamen lisec heeresis prorsus vana est et sine uiio fundamento, et ex liis, quee contra aiios errores dicemus, evidentius confutal^itur.

2. Secundus. — Secundus error fuit, minis- trum existentem in peccato mortali, non con- ficere sacramentum. Hunc errorem innomi- nato auctore refert D. Tiiomas, 4 cont.Jient., cap. 77; et Bernard., serm. 66, in Cantica. Videntur autem Donatistfe liujus erroris auc- tores, quantum ex August. coihgi potest, iib. 3 cont. Lit. Petil., cap. 20, ul^i refert, iioc fuisse apud iiios receptum et quasi generaie principium : Conscientia sancte dantis atten- ditur^ quse. abluat accipientis. Idem coiiigitur ex iib. 2 cont. Parm., cap. 10; et ex iib. 2 cont. Crescon., cap. 20, quibus iocis maxime videtur esse sermo de peccatoribus pubiicis; tamen in iilo iibro contra Crescon., cap. 27 et 28, aperte est sermo de omnibus peccato- ribus, etiam occuitis. Prseterea in eodem errore fuisse Luciferianos , coiiigitur ex Hieron., in dial. contra iiios, non ionge a principio; sic enim aiebant : Qui ipse peccator est, quo- modo potest peccata dimittere? quomodo sanc- tum sacrilegus facit? Prseterea eumdem erro- rem secuti sunt hseretici, dicti Apostolici, qui

me

QVJEST. LXIV, ART. X.

licet antiquiores sint, tamen tempore D. Ber- nardi iterum puUulasse dicuntur, illumque prsedicto sermone adversus eos specialiter scripsisse. Refert etiam Antonin., 4 part. Theol., tit. ', cap. 7, § 2, Pauperes de Lug- duno eumdem secutos esse errorem, et de Albanensibus refert idem Prateol. verbo Al- banenses, et de aliquibus hsereticis hujus temporis, idem referunt Hosius in Confess., cap. 29, et Lindan., DiaL 2 sui Dubitantii.

3. Tertius. — Tertius error est^ fideles, etiam si justi non sint, posse sacramenta con- ficere, non tamen heereticos aut schismaticos. Hfec senlentia solet tribui Cypriano, non ta- men fuit ipse primus ejus auctor, sed Agrip- pinus prcedecessor ejus in Episcopatu Gartha- ginensi, ut refert Vincent. Lirinens., in lib. contra Proph. voc. novit., et constat ex Augustino, lib. 2 de Baptism., cap. 7, et lib. de Unico baptism., cap. 13, qui referunt, Agrippinum coepisse immutare antiquum mo- rem rebaptizando eos, qui ab hsereticis fuis- sent baptizati. Cyprianus vero illam senten- tiam acriter defendit, eamque ita aliis Africse Episcopis persuasit, ut coacto Goncilio illam definierit, servata tamen pace cum Ecclesia Romana,ut infra dicemus; et fortasse ob hanc causam Euseb.; lib. 7 Hist., cap. 3, preeter- misso Agrippino, Gyprianum facit primum hujus sententise auctorem, quem secutus est Niceph., lib. 6 Hist., cap.7. Hsec vero contro- versia inter hos Patres eo tempore sine perti- nacia aut nota hseresis ventilabatur. Postea veroDonatistae, contra Romanse Ecclesise auc- toritatem, eam pertinaciter tanquam hseretici docuerunt, adeoque hunc errorem auxerunt, ut veram Ecclesiam in solis ipsis permansisse dicerent, ideoque omnes suam sectam trans- euntes, ubicumque baptizati essent, rebapti- zarent, ut August. frequentissime, contra eos disputans, auctor est.

4. Quartus. — Quartus error esse potest, habitualem fidem vel sanctitalem ministri, non requiri ad veritatem sacramenti, neces- sarium tamen esse, ut saltem ipsum opus administrandi sacramentum recte et sine pec- cato exerceat, quia sacramentum principali- ter esse debet opus Dei; peccatum vero ita cum Deo pugnat, ut non possit Deus esse auctor illius ; ergo, si ipsummet opus, quo fit sacramentum, peccatum sit, non potest esse aptum ad constituendum sacramentum. Hujus sententise non invenio specialem aliquem auc- torem.

5. Quinta sententia essepotest, heerelicos

aut malos ministros, posse quidem dare sa- cramentum, non tamen effectum sacramenti, quia si sanctus non est, non potest alium sanctificare; et hoc maxime videntur sigiiifi- casse Luciferiani in verbis ex Hieronymo nu- per citatis. Fundamenta omnium horum erro- rum afferemus commodius in fine sectionis, eisque satisfaciemus.

6. Valo7^ vel veritas sacramenti non pendet ex fide vel sanctitate ministri. — Dicendum ergo imprimis est, valorem ac veritatem sa- cramenti non pendere ex fide vel sanctitate ministri, atque adeo sacramentum datum a ministro, quantumvis iniquo, schismatico, hseretico et ab Ecclesia preeciso, vahdum esse, dummodo reliqua omnia necessaria concur- rant. Hsecassertio jam est de fide, quanquam ex sola Scriptura probari non possit, ut Au- gustinus notavit, lib. de Unico bapt., cap. 1 1 . Possunt tamen ex Scriptura sacra nonnulla testimonia adduci, ad hanc veritatem confir- mandam, quale est illud Matth. 23 : Super cathedram Moysi sederunt Scribxet Pharisxi; qusecumque dixerint vobis servate et facite; secundum autem opera eorum nolite facere. Quod testimonium aflfert D. Thomas loco supra citato, atque ex eo coUigit, manere in minis- tris Ghristi potestatem Ordinis, etiamsi pravi sint, cum illis obediendum sit propter potes- tatem quam habent. Ex prsedictis autem verbis solum videtur immediate inferri ma- nere in eis potestatem jurisdictionis, nam obedientia magis debetur propter hanc po- testatem, quam propter potestatem Ordinis. Nihilominus tamen argumentum potest esse efficax vel a paritate rationis ; nam si potestas jurisdictionis manet in ministro iniquo, cur non etiam potestas Ordinis, cum utraque non ad ipsius commodum, sed ad aliorum bonum a Deo data sit, et in utriusque usu Ghristum reprsesentet, ejusque vicem gerat? Vel certe dici potest aliquando esse obediendum minis- tro Ghristi, non solum propter potestatem jurisdictionis, sed etiam propter potestatem Ordiuis, ut maxime patet in interiori foro sacramenti poenitentise. Aliud testimonium assumi potest ex 1 ad Cor. 4, ubi Paulus prius inquit : Sic nos existimet homo, ut mi- nistros Christi et dispensatores mysteriorum Dei; postea vero subdit : Hic jam quxritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Sentit.ergo, ministrum Christi, etiamsi prave aut infideliter suo munere fungatur , nihilo- minus dispensatorem esse mysteriorum seu sacramentorum Dei. Tertio ponderat Hieron.

in citato dialogo contra Lucif,

DISPUTAT. XIII circa finem, in

Apoc. bcerelicos, qui seculi fuerant doctrinam NicolaitarQm, invitari ad pajnilcntiaui , non tanien moneri, Lit quos baptizaverant vel or- dinaverant, iterum baptizent vel ordinent, quia nimirum, bcet gratiam et fidem amisis- sent, non tamen sacramenlorum veritatem. Quarto etiam considerari polest, quod Paulus, Act. '19, iterum baptizari fecit eos, quos solo baptismo Joannis invenitbaptizatos; nunquam tamen legimus Apostolos jussisse iterum bap- tizare aliquos baptismo Cliristi baptizatos, etiam si credibile sit, multos fuisse baptizatos ab heereticis, qui ab iliis temporibus pullulare coeperunt. Verisimile etiam est, iniquissimum Judam aliquos cum ceeteris Apostolis bapti- zasse; non est autem verisimile baptismum ab eo datum, existimatum fuisse minus vali- dum, aut fuisse iteratum. Quinto denique adjungere possumus verba Cliristi, quibus suis ministris hanc dedit potestatem, fuisse absoluta ac generalia : Hoc facite, seu, Quo- 7'um remiseritis peccata , etc; ergo non est quod nos ea bmitemus ad ministros sanctos vel fideles.

7. Secundo praecipue probatur hsec veritas ex antiquitate ac perpetua traditione, ac tandem Ecclesise definitione. De antiquitate enim sic scribit Vinc. Lirinen. de Agrippino loquens : Primus omnium mortalium contra divinum Canonem, contra universalis Ecclesise regulam, contra sensum omnium consacerdo- tum, contra morem et justitiam majorum re- baptizandum esse censebat. Unde inferius sub- dit : Quis ergo tunc universi negotii exitus, quis utique nisi usitatus et solitus? retenta est scilicet antiquitas, explosa novitas. Sed forte tunc ipsi novitise adinventioni patrocinia de- fuerunt; imo vero tanta vis ingenii adfuit, tanta eloquentise flumina, tantus assertorum numerus, tanta verisimilitudo , tanta divinx legis oracula, sed plane novo ac malo more intellecta, utmihiomnis illa conspiratio nullo modo destrui potuisse videatur , nisi solam tanti moliminis causam, ipsa illa suscepta defensa, ipsa laudata novitatis professio destituisset ; et hsec de antiquitate sufficiant; nam etiam Euseb., loco supra citato, cap. 2, 3, 4, refert sententiam huic dogmati contra- riam, lempore Cornelii et Stephani Romano- rum Pontificum et Dionys. Alexaudrini exor- tam esse, ac Dionysium epistolam de hac re ad Stephan. scripsisse, in qua refert quam- plures Episcopos, repudiata novitate, anti- quarn sententiam retiuuisse, eamque variis

XX.

SECT. IV. 257

Conciliis definivisse. Specialiter autem Au- gustinus, lib. de Baptism., cap. 7, refert post mortem Cyprian. hanc veritatcm definitam esse in plenario Concilio, non explicat autem, quodnam illud fuerit; nonnulli vero conjec- tantur fuisse Concilium quoddam Capuense, sic enim de illo dicit Concilium Carthaginense tertium, cap. 38, et Conciliura Africanum, cap. 5 : Illud autem suggerimus mandatum nobis quod etiam in Capuensi plenaria Synodo videtur statutum, ut non liceat fieri baptiza- tiones et reordinationes. De qua Synodo Ca- puensi nihil aliud scriptum reperio; constat autem non fuisse universalem totius Ecclesise, sed fortasse nationalem totius Africse, et ideo appellatam esse plenariam Synodum in illis Conciliis. Nam quod absolute universalis non fuerit, patet, quia post Concilium Nicsenum primum, nuUum aliud universale congrega- tum est usque ad Concilium Ephesinum, quod fuit tertium generale, prseter Constantinopo- litanum primum ; certum vero est, Goncilium illud Gapuense et Carthaginenseetiam tertium ante Concilium Ephesinum celebrata fuisse. Unde non videtur Augustin. de hoc Concilio locutus, sed de aliquo alio universaii tolius Ecclesise, quia, lib. 1 de Baptism., cap. 18, vocat illud universale totius orbis; lib. autem 2, cap. 9, dicit fuisse congregatum, antequam ipse nasceretur. Unde probabile est, illud fuisse Concilium Nicsenum primum, quia ante Augustinum natum nullum aliud oecumeni- cum Concilium celebratum fuit, nam Sardi- cense, quod paulo post Niceenum fuit celebra- tum et quasi pro eodem cum illo computatur.

videtur fuisse Augustino ignotum.

ut colligi-

tur ex Goncil. 6 Garthag., can. 6 et 7. Quod autem Concil. Nic. hoc tradiderit , colligi potest ex Hieron., dial. contra Lucifer., circa finem, ubi dicit, Concilium Nicsenum recepisse omnes, ab hteresi resipiscentes, in suo gradu, id est, baptizatos, ut vere baptizatos, et ordi- natos similiter, in ordine suscepto , exceptis solis Paulinianistis , quse exceptio habetur nunc in can. 19 Concil. Nicsen.; et can. 8, de Novatianis specialiter praecipitur, ut in suo gradu recipiantur. Illa vero definitio univer- salis, quam refert Hieron. non extat, sed for- tasse illam intulit ex particulari illa defini- tione, quoniam eadem ratio et doctrina est de omnibus, et ex altera exceptione Paulinia- nistarum, qui propterea excepti sunt, quia non servabant verum ritum baptismi, ut ex- posuit Innocent. I, epist. 22, cap. 5. Ibi tamen significat, nec fuisse in illo Concilio additam

§58 QUJEST. LXIV, ART. X.

de hac re universalem regulam, nec licere eam, quse de Novatianis specialiter tradita est, ad omnes alios lisereticos extenderc, sed non intelligit lioc Innocentius quoad valorem sacramenti; nam in hoc potius aperte docet omnes, qui vero ritu baptizati fuerint, sicut a Novatianis, non esse iterum baplizandos, quia verum recipiunt baptisma. Intelligit illam regulam non esse extendendam, quoad hoc, ut omnes recipiantur in eodem gradu et honore, quod spectat ad quamdam remissio- nem cujusdam ecclesiasticse poenee, in qua non licet sumere argumentum a simili, ut gratia, quibusdam concessa, omnibus facta censeatur. Secus vero est de valore sacra- menti, quia in hoc necesse est, doctrinam esse universalem. Quocirca non est improba- bile, fuisse in Concilio Nicseno additurn alium Canonera, qui generalem illam doctrinam contineret, nam quod fuerint plures Canones illius Concilii, quam nunc extant, et hfereti- corum industria fuisse corruptos, constat ex Atlianasio in epist. ad Marcellum Pap. Acce- dit, quod Siricius Pap., epist. -1, cap. 1, sic inquit adversus quosdam, qui denuo bapti- zare volebant eos, qui ab hseresi Arriana ad Ecclesiam redibant : Quod non licet, cim hoc fieri, et Apostolus vetet, et Canones contradi- cant, et post cassatum Ariminense Concilium missa ad Provincias a venerandse memorix prxdecessore meo Liberio generalia decreta prohibeant. Quos nos cum Novatianis aliisque hsereticis, sicut et in Synodo constitutum, per invocationem solam septiformis Spiritus epis- copalis manus impositione Catholicorum con- ventui sociamus. Verbis generalia decreta appellat alicujus Concilii generalis decreta, quod per antonomasiam Synodum absoiute vocat; constat autem nullam Synodum gene- ralem fuisse ante Nicajnam. Eamdem doctri- nam tradit Concil. Carthag. 1, cap. '1, ubi hoc sensu dicit rebaptizationes esse prohibi- tas, contra Donatistas ; idem clarius definitur in Concilio Aurelian. 1, cap. 8; et Goncil. Constant., sess. 8, damnantur art. 4 Joann. Wicleph., et art. 18 Joann. Hus, in quibus prsedictus error continelMttur. Ac denique Concil. Trident., sess. 7, can. % de Sacram. in genere, definit, ministros sacramentorum, etiamsi in peccato mortali sint, si csetera necessaria servent, vera conficere sacramen- ta. Et can. 4 de Baptismo, definit baptismum posse dari ab haereticis. Idem docuit Stepha- nus Pap. 1, tempore Cypriani, ut constat ex historiis supra citatis et ex epistolis Cypriani

inferius citandis, et Leo Papa, epist. 77, alias 79, cap. 7; Anasta. Papa, epist. ad Anasta. Imper., cap. 7 et 8, qui in particulari loquitur de baptismo et Ordine, alii vero frequentius loquuntur de solo baptismo. Unde non inve- nio expressam definitionem universalem de omnibus sacramentis, quod ministrata ab hasreticis rata sint; est tamen res certa, ut ex dictis satis patet, et in singulis sacramentis latius tractabitur.

8. Tertio, probanda est hsec veritas ratio- ne ; quia vero res h£ec non est ex his, quse consistunt in physica rerum natura. sed ex institutione pendet, ideo ad illam necessario recurrendum est, ejusque prudens ratio in- vestiganda. Non est enim dubium, quin po- tuerit Christus Dominus ita instituere sacra- menta, ut ad eorum valorem et veritatem, tanquam necessariam conditionem postularet ministri sanctitatem aut fidem ; nulla enim in hoc est repugnantia ; fuit autem maxime ex- pediens, non ita instituere, sed absolutam po- testatem dare suis ministrisadconficienda sa- cramenta, promittendo illis suum necessarium concursum independenter ab eorum malitia vel bonitate. Primo, quia alias ecclesiasticus ordo et regimen valde esset perturbatum ac incertum, non speculativa aliqua vel inusi- tata incertitudine, sed valde communi, morali ac humana, quoniam fides vel sanctitas mi- nistri frequentissime deest ac moraiiter deesse potest. Qua ratione ssepe utitur Au- gustinus, in \ lib. contra Lit. Petil., cap. 3, et lib. 3, cap. 5, ac ssepe alias. Dices, ratio- nem hanc esse probabilem de peccatoribus occultis, non vero de publicis, et praesertim si sint haeretici et schismatici et ab Ecclesia prsecisi, nam cum horum malitia non sit oc- culta, et facile vitari possunt, et satis potest Ecclesias constare sacramenta, ab eis data , irrita esse. Respondet Augustinus, si hsec potestas ministrandi sacramenta non pendet ex gratia vel fide in re ipsa in peccatoribus occultis, neque etiam debuisse pendere ex fama vel notitia talis defectus in ministro existentis, tum quia hseo notitia est valde accidentalis et extrinseca; tum etiam quia quod delictum sit occultum, sa3pe aggravat malitiam propter simulationem et hypocrisin; tum prffiterea de hoc ipso maxima esset dubi- tatio et perplexitas, qualis scilicet vel quanta esse debeat hsec notitia seu publicatio delicti. Item , quia interdum accidit peccatum minis- tri, etiam si alias publicum sit, latere eum, qui bona fide ad suscipiendum sacramentum

DISPLITAT. XIII, SECT. IV.

accedit, aut e contrario peccatum aliis occul- tum, esse cogiiitum ci, qui susccpturas est sacramentum , fortasse bene utendo malitia alterius. Ac tandem interdum expedit propter necessitatem sacramcntum accipere, ctiam a publico peccatore; nonnunquam etiam qui coram Deo innocens et bonus est, pravus existimatur a multis; non ergo debuit veritas sacramentorum ex hominum opinione vel existimatione pendere. Secunda ratio princi- palis est, quia si peccator vel hsereticus pri- varetur hac potestate, vel hoc esset, quia est illa indignus, vel quia non decet Deum uti homine iniquo, ut inslrumento ad supernatu- ralem effectum, prcesertim ad gratiam confe- rendam, vel quia EcclesiEe; seu hominibus, c|ui recepturi sunt sacramenta, non expedit, hujusmodi homines esse sacramentorum mi- nistros. Sed nihil horum dici potest aut est verisimile. Primum probatur, quia peccator est indignus fide, et hserelicus est inclignus baptismali charactere et vita ac bonis omni- bus, quibus juste privari possunt et non pri- vantur; ergoexhoccapite nihil coUigi potest, prtesertim in eo genere bonorum, quse ipsis non propter ipsos, sed propter aliorum utili- tatem dantur, inter quse hsec potestas confi- ciendi sacramenta annumeranda est. Quocl a simili confirmatur, quia gratise gratis datae ssepe dantur peccatoribus , quamvis illis in- digni sint, quia ad ahorum utilltatem orcli- nantur. Unde de Caipha dicitur, Joan. 1 1 , prophetasse : Quia erat Pontifex anni illius; etMatth. 7, dicit ; Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus? Et simile argumentum supra sumpsimus ex potestate jurisdictionis, qua non privantur peccatores, etiamsi indigni sint, et idem dici potest de dominio temporali. Secundum membrum probari potest, primo ab exemplo ex Augustino, hb. 4 de Baptism., cap. 11, expotestate evangehzandi et effectu ejus; ssepe enim Deus per verbum hominis peccatoris alios convertit et justificat, quocl non est contra divinam bonitatem, sed maxi- me illam decet, ejusque sapientiam et poten- tiam commendat, dum quorumdam malitia in ahorum bonum utitur; maxime quia non illis utitur, ut mali sunt, sed ut homines et crea- turee suse sunt, sub qua ratione boni sunt. Adde, quia Deus utendo malo ministro, osten- dit sanctitatem et efficaciam sacramenti non esse ab ipso ministro, sed a Christo; ipsum vero ministrum solum esse veluti canalem, per quem gratia ad alios confluit, aut tan- quam operarium , qui jacit semina , plantat

aut rigat, Deo incrementum dante. Tertium mcmbrum satis probatum est prima ratione, nam potius Ecclesise maxime expediens fuit, ut sacramenta ab his ministris collata valida sint, quanquam ipsi peccenl illa ministrando. Ha3C sumpta sunt ex August.,lib 2contra Lit. Petil., cap. 5; et hb. 3 contra Cresc, cap. 8; et lib. 3 de Baptis., cap. 1 1 , et lib. 4, cap. 20, et tract. 5 in Joan.

9. Tertio, tandem possumus a posteriori argumentari, fuisse conveniens characterem esse indelebilem; nam si CathoHcus baptizatus in hseresin labatur et postea resipiscat, non baptizatur iterum, exomnium sententia etiara haereticorum; signum ergo est, characterem baptismi indelebilem manere et non amitti propter peccatum vel haeresin; ergo eodem modo sacerdos rite ordinatus, si hsereticus fiat, characterem sacerdotalem retinet indele- bilem; ergo retinet potestatem conficiendi sacramenta ; ergo si velit illa conferre, et materiam et formam necessariam adhibeat, verum sacr amentum perficiet . Hsec ex August. , 2 contra Parmen., cap. 13, et Hieron., dial. contra Lucifer.

10. Ex quibus rationibus sequitur primo, assertionem positam seque procedere in omni- bus sacramentis, quia rationes factse eamdem vim in omnibus habent, atque ita eadem fere est de omnibus traditio, quamvis in baptismo magis sit expressa, preesertim quoad ha^reti- cos, ut dixi. Atque eodem modo rationes factae eamdem fere vim habent in cpocumque genere peccati, sive illud contra charitatem sit, sive contra fidem, et sive peccatum habi- tuale sit, sive actuale, ac redundans in ipsam- met actionem, qua ministratur sacramentum; nam hcet procedat ex intentione prava, aut ex defectu alterius circumstantiee actio iniqua sit, nihilominus sacramentum validum erit, quia ipsa bonitas vel malitia, qiise ex volun- tate vel circumstantia personse ministri ad- jungitur tah actioni, est per accidens et ex- trinseca ad rationem sacramenti. Neque inde fit aut sacramentum amittere sanctitatem suam, aut Deum speciali et supernaturali auxilio concurrere ad peccandum, quia sacra- meutum non est ipsum peccatum, sed est actio illa, ut passio, cui ex niahtia ministri conjungitur aliquis defectus seu culpa, ad quam Deus nullum speciale auxilium prsebet, sed ad actionem seu effectum sacramenti. Hic vero occurrebat difficultas, quia interdum in decretis indicatur, Ordinationes ab hsereticis factas non esse veras, sed de hac re suo loco

QU^ST. LXIV, ART. X.

dicendum est; non enim est sensus, Ordina- tiones factas ab ha?reticis, si substantialia orania serventur, non esse ratas, sed esse prohibitas, et sic ordinatos esse ab usu Ordi- num rejiciendos. Legatur de hac re Petrus Damianus, epist. 15, cap. 31.

1 1 . Secundo sequitur, assertionem positam non solum de sacramentis, sed etiam de efFec- tibus sacramentorum veram esse. Itaque mi- nister, quantumvis iniquus vel hffireticus, sicut confert verum sacramentum, ita etiam dabit sacramenti effectum, si suscipiens non ponat obicem. Quod omnesScholastici docent, hanc qusestionem tractantes, et prsesertim bene expKcuit Alens., 4 part., qusest. 16, membr. 3, art. 1; tradit etiam expresse Au- gust., lib. 2 contra Litter. PetiL, cap. 6 et 47, tract. 5 in Joan. Et quamvis hoc de eflfectu non sit sub his terminis tam expresse defini- tum, tamen omnino certum est et necessario sequitur ex principiis fidei. Et primo quidem de effectu characteris res est clara; nara ideo baptismus datus ab hseretico ilerari non po- test, quia characterem indelebilera iraprimit. Atque idem est de sacraraento Ordinis vel confirmationis. Rursus de eff^ectu gratiee re- gula fidei est, sacramenta dare gratiam non ponentibus obicera, ex ConciL Trident., sess. 7, can. 6 et 7; sed sacraraenta data ab iniquis rainistris sunt vera sacramenta; ergo dant effectum, sisuscipiensnonponatobicera, cujus exeraplura evidens est in parvulo baptizato ab hseretico, nara si statira raoriatur, sine dubio salvabitur, alioqui vel rebaptizandus esset a Catholico, priusquam moreretur , ne periret, vel maneret omni remedio destitutus ; utrum- que autera absurdissimum et hsereticum est; ergo non solura recipit sacraraentum, sed effectum sacramenti et sanctificationem, quia nirairura non posuit obicem ; ergo idem est de quocumque alio non ponente obicem, etiam si minister sacramenti iniquissimus sit. Denique propter hanc causam diximus in superioribus, per se loquendo non augeri aut minui effec- tum sacramenti propter bonitatem vel mah- tiam ministri, et ibi ostendimus hanc esse sententiara antiquorura Patrum.

12. Tertio colligi exdictis potest, veritatem hanc non solum in sacramentis legis novae, sed etiam in sacramentis legis naturee et ve- teris habere posse locum; quanquara enira non sit tanta certitudo, quia nonnuUi dubi- tarunt, pra?sertira de sacramento legis natu- rae, et nihil in hoc est hactenus definitum, tamen sine dubio hoc est probabilius, quia

rationes adductae eamdem vim habent in om- nibus sacramentis , et in omni tempore ac lege ; prseterquam quod ha3c est expresa sen- tentia Augustini, ep. 203, et lib. 2 cont. Litter. Petil., c. 72, et lib. 1 cont. Cresc, c. 31 . Sine causa igitur quidam moderni con- trarium affirmant de sacramento circumci- sionis, nirairum nonfuisse validum ab infideli collatum, earaque opinionem attribuunt anti- quis Theologisin4, d. 1, et Alens., 4p., q. 1, memb. 7, ad 2, et qutest. 6, mem. 3, art. 3. Cui opinioni favet Gano, relect. de Sacram. in gen., p. 5, ubi inter alias hanc differen- tiam constituit inter nova et vetera sacra- menta, quod illa sanctificant ab infideli mi- nistrata , hcec vero minime. Sed imprirais Cano non explicat, an tale sacramentura esset validura, sed solum loquitur de effectu; po- terat autera sacramentum esse vahdum , quamvis non sanctificaret, ut patet in adulto ponente obicem; quod ergo absque fide mi- nistri non esset verum sacraraentura, prorsus sine fundaraento dicitur, et contra debitara sacramentorura institutionera, ut ex omnibus adductis a paritate rationis facile ostendi po- test. Si autem sacramentura erat validum, sine causa negatur, non fuisse in illo datam sanctitatera non ponenti obicem, quia ille ef- fectus non nitebatur in merito aut fide mi- nistri , sed in Dei proraissione et meritis Christi prsevisis. Nec refert, quod dici solet, in circuracisione, vel sacraraento legis natu- r£e, non fuisse datara gratiara, nisi ut erant signa protestantia fidera Christi venturi. Nam hoc intelligendum est, non de fide ministri, sed de fide Ecclesise, ut supra explicatura est. Quod vero Cano ait, tunc fuisse datara gratiam ex misericordia, et non ex justitia, nunc vero dari ex justitia et merito Christi, non est simpliciter verum, nam respectu nostri , etiam nunc datur ex misericordia ; respectu vero Christi, etiam tunc dabatur ex justitia. Neque antiqui auctores aliquid di- versum docent ab his quse dixiraus, si at- tente legantur.

13. Prima objectio. — Superest ut funda- raentis contrarii erroris satisfaciaraus. Et primo quidem Episcopi Africani multa ex Scripturis objiciebant, ut illud Eccles. 34 : Ab immundo quis mundabitur? et infra eod. c. : Qui baptizatur a mortuo, quid proficit lavatio ejus? et illud Psalm. 140 : Oleujn au- tem peccatoris non impinguet caput meum, et similia, quse latissime prosequitur August., libris cilatis, contra Donat. scribens. Respon-

detur tamen ad primum testimonium, minis- truin sacramenti non mundare virtute sua, sed virtule Clirisli, qui j^cr illum operatur, non ut immundus seu peccator est, sed ut homo est, quo utitur, ut instrumento suo, et ideo potest minister sanctitatem, quam ipse non habet, alteri dare, quia non ut princi- palis, sed ut instrumeutalis causa operatur. Ad secundum Augustinus, 21 contra Cresc, c. 21 4, in verbis illis : Qui baptizatur a mor- tiio, per mortuum idohmi intelligit, et inter- pretatur illa verba scripta esse adversus cseremonias gentium, quse inutiles erant et sine fructu; idem vero Augustinus, lib. 6 de Bapt., c. 34, eumdem locum attingens, et preedictam expositionem tacite referens, in- quit : Quid sit a mortuo baptizari, sine prse- judicio diligentioris ejusdem Scripturx consi- derationis ; alibi jam diximus. Dihgentius ergo textumilhim considerando, videtur htte- rahs sensus esse, particulam iUam, a mortuo, non significare habitudinem ad causam effi- cientem, seu ad ministrum, sed ad terminum a quo; ita ut sensus sit, quibaptizatur, ut mun- detur ab immunditia, quam contraxit ex con- tactu mortui, et iterum tangit mortuum, nihil ei prodest ablutio. Unde sermo ibi potius est de cseremoniis , quibus Judeei in lege veteri ute- bantur, ad immunditias legales detergendas, ut constat Num. 19 ; sub hoc autem exemplo, dirigitur proloquium iUud in eos, c[ui nunc in peccatis dolent et ea confitentur, paulo autem post ad ea redeunt, ut notavit Greg. expo- nens iha verba Ps. 50 : Sacrificium Deo spi- ritus contribulatus? et hb. 9, ep. 39; et in eodem sensu citat hoc testimonium Csesarius, hom. 9, et ex ipso contextu est manifestus ; nam imprimis verba ipsa non integre citan- tur ab Afric. Episc; sic enim habent. Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit mor- tuum, quid proficit lavatio illius? omittebant enim iUa intermedia verba, et iterum tangit mortuum, quse aperte exphcant sensum prse- dictum. Deinde statim exemplum prtedictum accommodat Sapiens, dicens : Sic homo, qui jejunat in peccatis suis, et iterum eadem fa- ciens, quid proficit liumiliando se? Ad ter- tium de oleo peccatoris respondetur, sermo- nem ibi esse de oleo abhitionis, et apphcari etiam potest ad oleum turpis voluptatis, de quo legi potest Augustinus, ep. 120, de Gratia novi testamenti, cap. 31 .

14. Secunda objectio. — Secundo objici po- test can, 45 Apost. qui sic ait : Episcopum, aut presbyterum, hsereticorum suscipientem

DISPUTAT. XIII, SECT. IV. 261

baptisma, damnari prxcipimus; quiB enim conventio Christi ad Belial? aut qux pars fidelis cum infideli? Responderi potest primo, non dici baplismum haereticorum baplismum Christi ab htcreticis ministratum, sed ahum ab hsereticis inventum, in quo iUi suos erro- res miscent, matando formam vel materiam, et adjungendo ritum ahquem veritati sacra- menti contrarium. Secundo, si hunc canonem inteUigamus de baptismo Christi dato ab h£e- retico, poena iUa non fertur in eos, qui tale baptisma, postquam datum est, tanquam ve- rum sacramentum recipiunt, sed in eos Epis- copos vel presbyteros, qui hsereticos admit- tunt ad sacramenta ministranda. Hoc enim semper prohibitum fuit, non quia taha sacra- menta invahda sint, sed quia sacra ministe- ria non sunt indignis committenda.

'15. Tertia objectio. — Tertio, objectio con- fici potest ex variis Patrum sentenths , quse partim sunt de sacramento ipso, partim de effectu. Primo ergo Cyprianus acerrimus fuit defensor contrarise sententiae, in quo iUud est difficUe, quod non solum eam simphciter do- cuisse, sed etiam contra clefinitionem Ste- phani Pap. pertinaciter asseruisse videtur, nam ep. 74 ad Pomp. sic inquit : Qux mihi ad litteras meas Stephanus frater noster res- cripserit, misi tibi rescripti ejus exemplum, quo lecto, magis ac magis errorem ejus deno- tavi, qui hxreticorum causam contraChristia- nos, et contra Ecclesiam Dei asserere conatur. Muhaque simiha ad versus Pontificis sen tentiam in sequentibus scribit. Ista tamen Stephani epist. quam ibi commemorat, non extat; vi- detur autem Stephanus scripsisse definiendo Pontificia auctoritate. Scribitenim Augustinus, hb. 5 de Bapt., c. 23, Stephanum in ea epist. non solum Cypriano non consensisse ; verum etiam contra scripsisse, atque pra^cepisse. Unde, c 25, de Cypr. sic scribit : Illa, guse in Stephanum irritatus effudit retractare nolo, quia non opus est, eadem quippe esse dicuntur, quse jam satis discussa sunt, et ea prxterire melius est , qux periculum perniciosx dissen- sionis habuerunt; et subdit : Stephanus autem et abstinendos putaverat, qui de suscipiendis hxreticis priscam consuetudinem convellere co- narentur. Significat ergo Stephanum excom- municasse eos, qui contrariam sententiam tuerentur. Atque idem indicat Euseb., hb. 7 Hist., c 4, qui addit Dionys. Alexand. hoc eegre tuhsse, et ad Sixtum P. scripsisse, con- siderandam esse rei magnitudinem, quia non quicumque (inquit) sed permagni, et nobiles

262 QU^ST. LXIV, ART. X.

inter Eptscopos viri sunt, quibus hoc visuni est.

16. Secundo favere videtur contrariee sen- tentise Athan. , serm. contr. Arrian., circ. med., ubi baptismum ab Arrianis datum va- num et inutUem, et speciem tantum baptismi, atque inane simulachrum vocat; et postea subjungit : Sicut creatura cUversum quid est a Filio, ita diversum quiddam est, quod ab illis dari existimatur, tametsi nomen Patris et Filii, quia illa in Scripturis vident, simu- lent se nominare. Non enim, qui simpliciter ait, Domine, is est^ qui legitimum tribuit bctp- tisma, sed qui nomen exprimit, et fidem rec- tam habet , ideoque Salvator, non quovis modo baptizandum praecepit, sedprius dixit, Docete, deinde, Baptizate, utex doctrina recta fides crearetur.

17. Tertio, Gregor. Nazian., Orat. 40, licet doceat, peccatorem posse esse baptismi mi- nistrum, hanc vero doctrinam his verbis hmi- tat : Dummodo non aperte condemnatus sit et ab Ecclesia alienus; et infra : Quivis Hbi ini- tiator est, qui modo eadem fide informatus sit. Unde fit conjectura nostram sententiam non fuisse in Concil. Niceen. definitam; pra3- sens enim fuit Athan., et Gregor. Nazianz. postea scripsit, et Basil. etiam, qui tamen in ep. \ ad Amphil., can. 1, licet in sententiam cathohcam inclinet, non tamen ut certam, sed ut dubiam eam amplectitur, dicens : Quoniam nonnullis Asiaticis omnino visum est, propter tnultorum oeconomiam et dispensationem, eo- rum baptisina suscipi, suscipiantur.

18. Quarto, de effectu sacramenti sic loqui- tur Ambr., lib. de His qui initiant., cap. 4 : No7i sanat baptismus perfidorum, sed polluit. Sic etiam Leo Pap., in citat. ep., negat bapti- zatos ab ha^reticis suscipere sanctificationem, sed solum ac nudum sacramentum. Atque eodem modo Augustinus, contra Donat. scri- benS; ssepe dicit eos errasse, non distin- guentes inter sacramentum, et effectum sa- cramenti. Nam ex eo, quod liceretici non possunt dare sanctificationem , inferebant , non posse dare sacramentum , cum tamen prius verum sit, posterius autem falsum, ut ex August. colhgi potest, I. 3 de Bapt., c. 17,

19. 5, c. 21, 22 et 24, etl. 6, c. 1.

20. Ad Cyprianum. — Ad Gyprianum dixerunt quidam (ut Augustinus refert epist. ^S)) Gyprianum revera nunquam sensisse, nec docuisse sacramentum datum ab ha?re- tico nullum esse, aut baptizatos ab heereticis esse rebaptizandos, sed hoc illi fuisse ab hee-

reticis impositum ejusque scriptis insertum. Sed merito Augustinus responsum hoc incre- dibile judicat, nam ex antiquissimis Patribus et historiis, et ex scriptis Gyprian. fere evi- dentissime constat . illum in ea sententia fuisse. Neque ejus sanctitati vel auctoritati derogat, quod in re nonclum aperte definita, recta intentione, ac reUgionis zelo errare po- tuerit. Negari tamen non potest, quin in prse- dicta ep. aliquantulum excesserit, ut signi- ficavit etiam Augustinus, d. bb. 5 de Bapt., cap. 25, ubi ad eum excusanclum subjungit : Quamvis commotius, sed tamen fraterne indi- gnetur, vicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali cUsceptatione, nullum inter eos malum schismatis oriretur; et similia ha- bet. 1. 2, cap. 6. Unde intelligitur Steph. Papa, neque definivisse, neque contra sen- tentiam Gyprian. ahquid absolute prajce- pisse. Et propter hanc causam Vinc. Lir. ita de hac controversia ioquitur : 0 rerum mira conversio ! auctores ejusdem opinionis cathoUci, consectatores vero hxretici jucUcantur, absol- vwiturmagistri, condemnantur discipuU, cons- criptores Ubrorum fiUi regni erunt, assessores vero gehenna suscipiet. Nam quis iUud Sanc- torum omnium et Episcoporum, et martyrum lumen, beatissimum Cyprianum cum cseteris coUegis siUs, in xternum dubitet regnaturum cum Christo ? Addit tandem Augustinus, lib. de un. Bapt., c. 13, si Cypiianus in hac causa aUqiad. purgandum habuit, uUima passionis falce fuisse sublatum; et epist. 48, dicit, non incongruenter de tali viro credi, quod ante mortem se correxerit, et sententiam mutave- rit. Quam etiam mutasse Episcopos African., qui prius in suo Goncilio subscripserant, significat Hier., in DiaL contr. Lucif. ; auctor etiam lib. cle Gard. Ghrist. oper., qui Gypr. tribuitur, cap. de Baptism. Ghrist. senten- tiam cathoUcam apertissime docet.

20. Ad Athanasium. — Ad Athanasium respondetur, non negare sacramentum ab Arrianis datum esse vahdum, nam potius dicit Arrianos versatos esse in magno peri- culo amittendi baptismi integritatem, et ve- ritatem. Non ergo sentit baptismum Arriano- rum hoc ipso, quod ab hsereticis ministra- batur, fuisse nuUura, aUoquin non diceret eos versatos esse in periculo amittendi baptis- mum , sed simpUciter amisisse illum ; sed sentit, quoniam iUi errabant in fideTrinitatis, facile potuisse committere essentialem defec- tum, aut in forma, aut in debita intentione baptizandi. Ac preelerea in citatis verbis non

de valore sacramenti loquitur, sed de eflectu, qui est sanctificatio, quam non consequuntur qui ab Arrianis baptizantur, iilis nimirum consentiendo in fide et errore ; et hoo sensu dicit, tale baptisma esse vauum,et infructuo- sum, ut magis in sequentibus explicat. Neque est alia mens Grcgor. Nazianz. ; non enira proliibet, sumerc baptismum ab hairelico, quia non possit ab illo fieri verum sacramcn- tum, sed quia non debet ab indigno ministro'' sumi, et quia semper prohibitum fuit cum htereticis communicare, pra?sertim in rebus sacris; loquitur autem Nazianz. per se ac re- gulariter, non vero de casu extremse neces- sitatis. Quapropter ex horum Patrum testi- raoniis , nihil colligi potest cle definitione Concilii Nica?ni. Basilius vero in eo loco sine dubio non existimavit, sententiam catholicam suo terapore fuisse certam aut ab Ecclesia definitam ; quare fatendum est , aut defini- tionem Concilii Nicseni non fuisse omnino expressam, aut Basilium latuisse, nam cano- nes illius Concilii, etiam vivente Athanasio, fuerunt ab heereticis magna ex parte corrupti vel occultati.

21 . ^d alios Patres. — Ad alia testimonia quarto loco posita dicendum est, sensum illo- rum Patrum eumdem esse, quem in Athana- sio explicuimus, scilicet hcereticos non posse dare sanctificationem per baptismum his, qui eo animo et spiritu ab eis baptizantur, ut cum eis in errore vel schismate conveniant, quod est verissimum, et in universum affir- mari potest de quolibet pravo ministro, si ille, qui ab eo sacramentum suscipit, cum eo in malitia vel sacrilegio communicat, nam tunc suscipiens ponit obicem effectui sacra- menti, cjuse est propria et proxima ratio non recipiendi effectum, non vero quia minister careat potestate illum conferendi; et hoc insi- riuavit Augustinus, lib. 2 contra Parmen., c. 18, ubi concludit, neminem conjungi cum in- fideli; nisi c{ui talia facientibus favet, et ini- qua vel agit, vel approbat; et lib. 1 de Baptis., c. 2, dicit eum qui in extrema neces- sitate sacramentum ab heeretico accipit, ca- tholice, sancte, atque adeo fructuose accipere, quod etiam expresse docet, hb. 6 de Bapt., c. 5. Et juxta hsec explicanda est qucedam alia locutio , qua ssepe Augustinus utitur in lib. contra Donatist. ; dicit enim potestatem remittendi peccata datam esseEcclesiae, qua- tenusex justis et sanctis constat, quiloquendi modus potest erroneum sensum inducere , si quis intelligat solos rainistros, seu sacerdotes

DISPUTAT. XIII, SECT. IV. 263

justos posse reraittere peccata, quod absolute loquendo falsum est; nam sive sacerdos sit iniquus, sive justus, fidelis vel infidelis, po- test romittere peccata, si suscipiens non po- nat obicem, et minister potestatem jurisdic- tionis in eum habeat, si de sacramento poenitentiee sit sermo. Sensus ergo Augustin. est, nemini remitti peccata , nisi quatenus charitate conjungitur Ecclesiee, quae ex justis et sanctis constat, propter quam data est potestas rainistris sacranientorum ; et ideo dicitur illi specialiter data, et minister di- citur operari specialiter, ut hujus Ecclesiee minister, cui per charitatem conjungit eos, quos per sacramenta sanctificat, eisque pec- cata remittit.

22. Quarta objectio. — Quarta objectio esse potest, quia hcereticus non est membrum Ec- clesise; caret enim fide, quse est primum vin- culum membrorum Ecclesice; ergo non potest operari, ut minister Ecclesiee; nam corpus non operatur, nisi per raerabra sua ; ergo non potest conferre sacramenta , nam ministri sacramentorum operantur ut ministri Ghristi, et Ecclesise. Rursus, ubi non est vera Eccle- sia, non possunt esse vera sacramenta; nam sacramenta soli Ecclesise Christi data sunt; sed inter hasreticos non est vera Ecclesia ; ergo nec vera sacramenta; ergo illa, quce ipsi conficere tentant, non sunt vera sacramenta. Respondetur ad priorem partem, licet heere- ticus non sit membrum Ecclesiee, quoad sub- stantiam (ut ita dicam) seu formam con- stituentem tale membrura in esse merabri Ecclesia3, nihilominus quoad ministeriura se gerere ut Ghristi ministrum; nam Christus, non solum per raembra sibi conjuncta, sed etiam per abscissa operatur, eisque utitur in suse Ecclesiae utilitatem ; et hoc sensu ait Au- gustinus, lib. 1 de Bapt., c. 10,Christum assis- tere hseretico homini conferenti sacramentum juxta ritumabipso institutum, propter ipsius ministerii et sacramenti sanctitatem. Ad alte- ram partem, negatur propositio assumpta , nam licet sacramenta soli Ecclesi^ data sint, possunt tamen ab his, qui sunt extra Eccle- siam, impie atque injuste usurpari; et ideo vera sacramenta extra Ecclesiam inveniri possunt, quamvis ubicumque sint, potius di- cenda sint sacramenta Ecclesiee, quam hasre- ticoriim, sicut Evangeliura etiara dici potest proprium Ecclesite, quia illi datum est, et nihilominus inter hsereticos reperiri potest verum Evangelium, inique tamen usurpatum ac male intellectura.

DISPUTATIO XIV.

DE SUBJECTO APTO AD SUSCIPIENDA SACRAMENTA.

Disputationem hanc prietermisit D. Thom. in hac materia de sacramentis in genere; in- ferias vero de singulis sacramentis disputans, nunquam fere illam prsetermittit, quia cum subjectum susceptivum sacramenti sit aliquo modo causa ejus in genere causse materialis, ejus cognitio pertinet ad exactam scientiam sacramenti et causarum ejus tradendam. Et propter eamdem rationem visum est, non- nulla de hac causa sacramentorum prajmit- tere , tum ad materiee complementum , tum etiam ut faciliorem paremus viam ad ea, quce de singulis sacramentis dicenda sunt. Tria vero sunt, quee de subjecto susceptivo sacra- menti considerari possunt. Primum, quid ex parte ejus requiratur ad valorem sacramenti. Secundum , quid necessarium sit ad sacra- menti effectum obtinendum. Tertium , quo modo digne suscipiatur. Ex his vero tribus secundum late superius tractatum est disp. 7, sect. 4. De tertio vero inferius dicendum est in parte morali; solum ergo superest, ut de primo puncto dicamus.

SECTIO I.

Quinam sint capaces sacramentoriun.

1. Ex heereticis quidam dixerunt, solos praedestinatos esse capaces sacramentorum, qui errortribui solet JoanniWicleph, et Joanni Hus, de c[uorum errore satis dictum est in prseced. disp. de ministro ; est enim quoad hoc eadem ratio de ministro et de suscipiente. Alii vero dixerunt, solos justos esse capaces sacramentorum , cum quibus agemus sect. seq. Omissis ergo hsereticis,

2. Homines viatores solum esse sacramen- torum capaces. — Objectio. — Solutio. — Beata Virgo quo modo fuerit e/fectuum sacra- mentorum capax. — Dico primo, solos homi- nes viatores esse capaces sacramentorum. Est res certa et evidens suppositis principiis fidei, quia sacramenta instituuntur ad sancti- ficandos per gratiam eos, quibus conferenda sunt (agimus enim preecipue de sacramentis legis novEe); ergo tantura illi sunt capaces horum sacramentorum, qui sunt capaces gra- tiaj; hujusmodi autem sunt solee creaturte ra- tionales ; cum autem sacramenta sint care-

QUiEST. LXIV, ART. X.

monise sensibiles, neque ad Angelos pertinent, neque illi esse possunt capaces eorum ; et eadem fere ratione non pertinent ad beatos homines, etiam si admittamus, aliquos jam esse corpore gloriosos, quia usus harum cse- remoniarum et sensibilium signorum, valde alienus est ab eorum felici statu. Eo vel maxime, quod sacramenta sunt instituta ad gratiam dandam vel augendam ; cum tamen neque Angeli, neque beati omnes in statu sint, in quo possint gratiam vel augmentum ejus acquirere. Dices , sacramentum posse sej arari ab effectu suo ; ergo ex incapacitate effectus non potest colligi incapacitas sacra- menti. Nonnulli enim existimarunt, Beatam Virginem post conceptionem Filii sui fuisse incapacem augmenti gratiee, cum taraen non negarent, nec negare possent, esse capacera sacramenti. Respondetur, quamvis valor sa- cramenti et effectus ejus quoad actum non sint necessario conjuncta, tamen quoad capa- citatem ex parte subjecti, ipsa ratio el insti- tutio sacramenti postulat, ut habeant neces- sariam connexionem. Quia sacramenta sunt instrumenta a Christo instituta ad dandam gratiam; ergo ex institutione sua , tantum sunt ordinata ad personas gratiae capaces, et pro illo statu in quo sanctificari possunt; et ita Christus Dominus, ubicumcpe de sacra- mentorum institutione vel dispensatione ser- monem habet, ad hujusmodi personas illum dirigit, ut cum dixit : Docete omnes gentes, haptizantes eos. Non enira docentur ab homi- nibus, nisi homines viatores; et cum dixit : Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Non enira reraittuntur peccata nisi hominibus viatoribus. IUa vero sententia de Beata Vir- gine probabilis non est; juxta illam tamen respondendum esset, Beatam Virginem prop- ter aliquara dispensationem, vel legem Dei extrinsecam, non potuisse post Filii concep- tionem in gratia crescere, tamen per se et juxla statum suura, capacem fuisse gratise et augmenti ejus; et hoc satis esse, ut fuerit capax sacraraentorura. Quod de baptismo ne- cessario dicendum est, nam per se est insti- tutus ad dandam primam gratiam; unde per se respicit subjectum capax primae gratise; Beata autera Virgo ratione suse perfectionis et confirmationis in gratia non poterat am- plius primam gratiam recipere; tamen, quia ex vi conditionis et status talis personse erat capax ejus, ideo hoc satis est, ut fuerit capax baptismi.

3. Creaturse    irrationales    sacramentalia
   

DISPUTAT.

quidem, non tamen sacramenta recipere pos- sunt. — Dices , rationem adductam solum procedere de sacramentis novee legis, non autem in veteribus, excoptis illis, per qu» significabatur gratia, qutie in eis dabatur, ut erat circumcisio, et sacramentum legis na- lurse; nam de his recte procedunt omnia, qu.sc de nostris sacramentis dicta sunt ; secus autem videtur esse de aliis, per qu£e solum dabatur sanctificatio legalis, nam hujusmodi sanctificatio conferri potest rebus etiam ina- nimatis; sic enim sanctificatur tempium , calix, et similia ; et per eam sanctificationem significari posset interior ac perfecta sanctifi- catio. Respondetur, solos homines fuisse sem- per capaces sacramenti proprie dicti, quia sacramentura, iit supra diximus, quamvis npn semperordineturad dandam gratifesanc- tificationem, semper tamen proxime refertur ad ipsos cultores Dei, scilicet ad initiandos illos et consecrandos aliquo modo cultui di- vino; soli autem homines inter creaturas sen- sibiles sunt cultores Dei. Unde illse cseremo- niae, quee interdum fiunt ad sanctificandas aliquo modo res inanimatas, non sunt proprie sacraraenta, prout nunc de sacramentis lo- quimur, sed dicuntur sacra qusedam , seu sacramentalia. Unde fit non solum de facto, sed etiam de possibili, irrationales creaturas esse prorsus ineptas et incapaces sacramen- torum.

4. An Angeli sint sacramentorum capaces. — Hic vero inquiri potest, an possint institui sacramenta sensibilia, quorum Angeli sint capaces. Respondetur, non posse quidem An- gekmi in se recipere iramediate materialem passionem, ut v. gr., ablutionem vel unctio- nem, quia hoc requirit materialem contac- tum , el quantitatem in utroque extremo , posse tamen fieri de potentia absoluta, ut An- gelus sanctificetur per signum sensibile, ut per vocem, aut per actionem factam circa ali- quod corpus. Nam sicut deeraon cruciatur per ignem, tanquam per instrumentura Dei, ita posset Angelus sanctificari per aquara, vel aliud sensibile signura; hic autera modus sanctificationis non est consentaneus ange- licee naturse, primo quidera, quia oranino spiritualis est, et ideo non oportuit eara per- fici et sanctificari per signa sensibilia, quam- vis in poenam peccati subjiciantur raali An- geli actioni instrumenti sensibilis ; tura etiara quia sanctificatio Angelorura, quee fit in via, cum ipsa natura incipit, et uno actu perfecle meritorio ac deliberato consummatur; in

XIV, SECT. I. 265

patria vero, ut diximus, non est consentaneus sacramentorum usus.

5. Nullus homo viator est incapax omnium sacramentorum. — Dico secundo : omnes hc- mines viatores sunt capaces sacramentorum novffi legis. Non affirmo, quemlibet hominem esse capacem omnium, sed indefinite, sacra- mentorum. Et hoc sensu est assertio certis- sima , quia nulla est cetas , nullus sexus , nullave conditio, quae personam viatricem absolute reddat incapacem omnium sacra- mentorum, si ea velit suscipere, ut postea di- cemus. Itera, omnes viatores de se sunt capaces gratise, et illa indigent, et sacraraenta sunt media ad hujusmodi gratiam conferen- dara instituta ; ergo ex se oranibus dari pos- sunt; ergo etiam ex parte personarum omnes sunt capaces eorum, nam ceeremonise sensi- biles sacramentorum, per se loquendo, circa quemlibet hominera exerceri possunt. Est autem in primis circa hanc assertionem ob- servandura, hominem viatorem (prout de illo nunc loquimur) non inchoare viam, donec ex utero raatris natus est; tunc enim incipit esse viator in foro Ecclesiee, seu huraano ; nara quaradiu est in utero raatris, licet corara Deo jara sit viator, quatenus est persona a raatre distincta , capax propriaj originalis culpse , propriseque sanctificationis, si Deus illam con- ferre velit, taraen quoad nos homines, qui sensibus utiraur, tunc censetur inchoare viam suara, quando hac luce frui, nobisque sensi- biliter apparere potest; et ideo , quaradiu horao latet in utero raatris, non est capax sa- craraenti, quod per ministros Ecclesise visi- bilis modo sensibili et ad subjectura sensibile applicari debet. Deinde est observandura , hanc capacitatem non respicere immediate omnia sacraraenta, sed solum sacraraentura baptismi, cujus omnes viatores ex se capaces sunt proxime, ac immediate, quia baptismus, ut postea dicemus, est janua sacramentorum ; post illum vero susceptum omnes homines sunt capaces saltem aliorura duorura sacra- mentorum, scilicet confirmationis et Eucha- ristise ; nam hcec nullam aliam conditionem certam requirunt, qute simpliciter necessaria sit ad valorem vel effectum sacraraenti ; aliorum vero sacraraentorum non omnes ho- mines sunt capaces-, sed qusedam requirunt certam setatem, alia determinatum sexum ; alia vero conditiones alias, quae in singulis sacramentis explicanda erunt. Quocirca ul- timo observandum est, hanc capacitatera non solum esse physice considerandam per mo-

266 QIL«:ST. LXIV

dum proprise potentise passivpe, sed prsecipue per modum capacitatis moralis; si enim phy- sice consideremus capacitatem hominis ut circa illum exerceantur actiones ill£B , vel ceereraonise, in quibus ritus sacramentorum consistunt, nuUus liomo est, qui, per se lo- quendo, non habeat hanc capacitatem, ut per se constat, sive sacramentum recipiatur per inhaerentiam, sive per contactum, sive per verborum prolationem, aut alio modo simili. Tamen sicut sacramentum non est tantum ille ritus externus quomodocumque factus , sed cuni debitis conditionibus, ac necessariis, ut sit signum efficax gratiee, ita illa capacitas physica et materialis (ut sic dicam) non satis est ad capacitatem sacramenti, sed requiritur ut conjunctas habeat eas circumstantias et conditiones, quee juxta Ghristi institutionem necessariee sunt ad sacramentalem ritum ; et hanc propterea vocamus capacitatem mora- lera. Atque his observalis, sicque prsedicta assertione exposita, nulla difficultas circa illam explicanda occurrit.

SECTIO II.

Utrum ad valorein sacrameuti requiratur ex parte suscipieutis consensus voluntalis ejus, vel aliqua alia dispositio.

1 . De pueris nulla qu^stio est. — Haec difficultas locum non habet in parvulis, qui ratione uti non possunt, quia, cum illi non sint capaces proprii consensus, aut dicendum est, eos esse incapaces omnium sacramen- torum , quod est heereticum, aut Deura raira- culose efficere, ut consentire possint suscep- tioni sacramenti, illuminando eos interius, eosque preeveniendo, ut ratione uti possint, sicut hseretici fingunt, quod vanum est, ac temere et sine fundaraento excogitatum, non solum contra totius Ecclesise sensum, omnium- que Patrum doctrinam, verum etiam contra experientiam ipsara, ut in materia de bap- tisrao latius dicturi suraus. Aut dicendum est, infantes esse capaces sacramentorura sine proprio consensu, quod est certissiraura, ut latius citato loco diceraus.

2. Prima sententia. — Qua3stio ergo su- perest deadultis.In qua, priraa sententia est, ex parte suscipientis sacramentum, non re- quiri interiorem consensum, seu intentionem suscipiendi sacraraentura, sed solum ut non habeat contrariam voluntatera ; ut si Gentilis seu infidelis adultus , cjui nihil unquam de

ART. X.

baptismo cogitavit, ut illum velle aut nolle potuerit, dormiens baptizetur, sacramentum erit validum, juxta hanc sententiara, quam defendit Gajetanus infra, cjuaest. 68, art. 7. Qui motus videtur primo ex verbis Innoc, in c. Majores, de Bapt., ubi sic inquit : Tunc characterem sacramentalis imprimit operatio, quando obicem contraiHse. voluntatis non inve- nerit. Secundo, exemplo parvulorum, in qui- bus, ut diximus. nulla voluntas requiritur, sed sola non repugnantia. Tertio, in sacra- mento extreniEe unctionis videtur colligi ex usu; datur enira homini baptizato, si con- tingat eum subito rationis usum amittere efc in mortis periculum incidere, quamvis nullam voluntatem ostenclerit recipiendi sacramen- tum, quia satis existimatur, quod contrariam voluntatem non habuerit. Quarto, quia Goncil. Florent. tribus tantum dixit perfici sacra- menta, materia, forma et ministro habente debitam intentionem; si autem intentio sus- cipientis esset necessaria, debuisset quatuor nuraerare. Nec raultum ab hac sententia dis- crepat GIoss., in cap. Solet, verbo Simula- tione, et verbo Implorandum, de Consecr., dist. 4, quanquam illa sentit, etiam contra- riam voluntatera recipientis non obstare ve- ritati sacraraenti, ex c. de Judseis, 45 dist., ubi taraen non est serrao de suscipiente sacra- mentum sine uUo interiori consensu , sed de illo, qui per vim adducitur ut consentiat. In eadem fere sententia fuit GIos. in c. Majores, de Baptisra., verbo Perdurare, quse taraeu addit quod si quis ore consentiat, quaravis corde dissentiat et nolit sacramentum, nihilo- minus sacraraentura recipiet, C[uia Ecclesia dare illud intendit ; et ita interpretatur cap. Sicut ficti, 1, queest. ! , et cap. Solet, de Gonsecr., disfc. 4. Sed hoc cjuod hsec Glossa addit, si, ut sonat, intelligatur, iraprobabile est, c|uia solius oris niendacium non potest conferre ad valorera sacramenti, si interior intentio necessaria est; vel, si heec non est necessaria, neque oris mendacium reputari potest necessarium, ut sacraraenfcura teneat; ergo si is, qui interius non habet voluntatem recipiendi sacramentura, exterius illara osten- dens , verum sacraraentum recipit, eadera ratione, etiara si exterius contradicat, sacra- raentura erit validum, quod falsissimura est, ut diceraus ; ergo eeque fere falsum est, exte- riorem consensum sine interiori ad valorera sacraraenti sufficere. Nec Decreta, quse illa Glossa allegat, quidquam juvant; nam in priori, in quo dicitur sacramentura cum fic-

DISPUTAT. XIV, SECT. II.

tione esse validum, non est sermo de ficta vo- luntate recipiendi sacramentum; sed de obice seu fictione contraria effectui sacraraenti ; quo sensu dicere solemus, sacramentum in- cipere habere efFectum recedente fictione. In posteriori autem capite, quod ex Augustino sumptum est, lib. 7 de Bapt., cap. 53, potias aperte dicitur, ad veritatem sacramenti re- quiri , ut absque simulatione recipiatur ; est autem propria siraulatio, quando aliquis ore aliquid profitetur, et contrarium habet in corde. Dixi autem, hujus Glossao sententiam falsam esse, si prout sonat intelligalur, quia in alia Gloss. marginali ita exponitur, ut non sit sensus , tale sacramentum verum esse , sed solum in foro Ecclesite verum preesumi, quando suscipiens exterius profitetur velle se suscipere sacramentum, quod quidem in se verum est, quia licet postea neget se interius consensisse, non est ei fides adhibenda; ta- men si Glossse illee hunc sensum intendebant, nec verbis suis satis explicant, nec veram differentiam assignant inter dantem, et reci- pientem sacraraenta ; nam in illo dicunt re- quiri intentionem dandi, in hoc vero negant requiri intentionem recipiendi. Nam si lo- quantur in re ipsa, hoc posterius falsum est, ut videbimus ; si vero in foro Ecclesiffi, nulla est differentia, nam etiam sacramentum datum a ministro, qui exterius professus est velle se dare sacramentura, ratum habebitur in foro Ecclesise, etiam si ille postea neget se ha- buisse intentionem dandi, ut in matrimonio constat, et eadem ratio est de aliis. Quod in- telhgendum est, quando ex signis et conjec- turis exterioribus non potest satis probari humano modo ac morali defectus interioris intentionis.

3. Secunda sententia. — Secunda sententia in alio extrerao esse potest, pra^ter volunta- lem suscipientis sacramentura requiri ali- quam aliam dispositionem ad valorem sacra- menti. In qua dispositione potest esse latitudo et opinionura varietas ; nara illi heeretici, qui putabant, nerainem recipere verum sacra- mentum, nisi qui recipit sanctificationem seu sacramenti effectum, consequenter dicerent, gratiam seu dispositionem illam , qua3 ad effectum sacramenti necessaria est, ad va- lorem etiam sacramenti requiri, quia non est cur Deus conferat sacramentum, quod maxi- mum donum est , homini indigno et sine fructu. Alter vero modus dicendi esse potest, saltem fidem requiri in suscipiente ad va- lorem sacramenti, quod significat August.,

lib. 7 de Baptism., cap. 53, in c. Solet, de Consecr., d. 4; dicit enim, ut sacramentum teneat, oportere, ut sine simulatione et cum aliquah fide recipiatur. Et propter hanc for- tasse causara dixitCyrillus llierosoL, inpraf. Catech., rebaptizari cos, qui in statu liacrcsis baptizati fuere.

4. Conclusio prima. — Innocentii verba explicantur. — Declaratur conclusio in sin~ gulis sacramentis. — Dico taraen primo , ad valorem sacramenti necessarium esse, ut re- cipiens habeat intentionem seu voluntatem forraalem, aut virtualem, seuinterpretativam recipiendi sacramentum. Ha3c conclusio colli- gitar ex communi sententia Theologorum, qui hoc specialiter docent de baptisrao , ut patet ex D. Thom. infra, qusest. 68, art. 7, et in 4 , d. 6, qusest. 1, art. 2, queestiunc. 3; Bonav., d. 4, art. 2, q. 1 ; Scot., cpeest. 4; Durand., q. 7; Richar., d. 6, art. 2, q. 3; Palud., q. 2; Adrian., q. \ de Bapt., art. 3 ; Alex. Alens., 4 part., q. 18, membr. 1, qui idem docent de sacramento Ordinis , et de aliis , ut suis locis videbimus; ac de sacraraento Eucha- ristise sirailiter docent, si aliquis baptizatus et in gratia existens illud recipiat casu et sine voluntate recipiendi sacraraentum, non reci- pere effectum ejus , quia illa sumptio non est sacramentalis ; ergo in aliis sacraraentis, quo- rum substantia consistit in usu, multo raagis requirerent prsedictam voluntatemj ut taiis usus sit sacraraentalis, atque adeo ut confi- ciatur verura sacraraentura. Et probatur haec sententia primo exConcil. Cartliag. 3, cap. 34, ubi sic dicitur : JEgrotantes si pro se respon- clere non possunt, cuni voluntatis eorum testi- monium hi, qui sui sunt, dixerint, baptizen- tur; et in Concil. Arausic. \ , cap. 12, similiter dicitur : Obmutescens baptizari aut poeniten- tiam accipere potest, si voluntatis prseteritse testimonium aliorim verbis habet. In quibus Conciliis aperte supponitur, voluntatem adulti esse necessariam, ut sacramentum recipere possit. Idem clarius docet Innocent. IV, in c. Majores, § Item qua^ritur de bapt., ubi in- quit : Ille vero, qui nunquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem, nec characterem suscipit sacramenti ; eti^-AVilo post inde probat, eum, qui contradicit susceptioni sacramenti, etiam si invitus baptizetur, non recipere sa- cramentura : Quia plus est (inquit) expresse contradicere, quam minime consentire. Quod ergo in fine totius capitis concludit, tunc sa- cramentura esse validura, cum obicem volun- tatis contrarise non invenit obsistentem, juxta

QU/EST. LXIV, ART. X.

preecedenlia intelligendum est^ nam per vo- luntatem contrariam intelligit, non solum po- sitivum dissensum, sed etiam carentiam con- sensus. Quia enim qucestio proposita fuerat de illo, qui invitus baplizatur, ideo de hoc expresse respondet; jam vero declaraverat, solam carentiam consensus obsistere sacra- mento. Eo vel maxime , quod moraliter lo- quendo, adultus, qui non consentit, resistere censetur, et invitus pati, et ideo pro eodem censetur, moraliter loquendo , carere consen- su, et liabere obicem dissentientis voluntalis. Prseterea, in eadem sententia est Augustinus, in c. Cam pro parvulis, de Gonsecr., d. 4, ex lib. 4 de Bapt., c. 24, ubi ait, ideo sufficere ut pro parvulis alii respondeant, quia ipsi respondere non possunt. At. sipro eo (inquit) qiii respondere potest, alius respondeat, non itidem valet, ex quaregula illud in Evangelio dictwn est, quod omnes, cum legitur, natura- liter movet : JEtatem habet, ipse pro se loqua- tur, Joan. 9. In quibus verbis rationem diffe- rentise assignat inter parvulos , et adultos, nam sacramentum ut validum sit, non easdem conditiones requirere debet in omni subjecto, sed juxta uniuscujusque capacitatem; quia ergo parvulus non est capax proprise volun- tatis, voluntas Christi seu Ecclesise ei sufficit; secus vero esse debet in adulto, qui capax est propriaj voluntatis. Atqueeamdemdoctrinam habet idem Augustinus , lib. 7 de Bapt., c. 53, prout habetur ind. c. Utrum sub figura, quamvis GIos. ibi textum destruat. Ex his ergo satis constat, hanc fuisse Ghristi volun- tatem, et institutionem, quee est prima ac prsecipua radix hujus veritatis ; et ex usu et traditione Ecclesise prsecipue habetur; indi- catur vero in illis verbis Ghristi, Matth. ult. : Ite, docete omnes gentes ; debet ergo doctrina prcBcedere baptismum, ut sicut fides volun- tarie suscipienda est, ita et baptismus ; atque eadem ratione quodlibet sacramentum volun- tarie suscipiaturab Iiis, qui voluntate propria uti possunt. Ratio vero seu congruentia est, quia sicut ad suavem Dei providentiam spec- tat non justificare adultum, nec gratiam iUi augere, sine ejus consensu et voluntaria dis- sitione , ita pari ratione pertinet ad idem pro- videntise genus, ut nullus adultus per sacra- menta initietur, vel consecretur sine proprio consensu. Quod tandem confirmatur et decla- ratur inductione facla in omnibus sacramen- tis, nam in tribus illis, quaj imprimunt cha- racterem, valde necessarium fuit, ut in adultis non essent valida sine proprio eorum

consensu, ut de baptismo dicitur in d. c. Ma- jores; alioqui, cum haec sacramenta iterabilia non sint, statim imprimerent characterem; unde sequeretur, cogendum esse ad fidem et ad profitendam legem Ghristi eum, qui sine proprio consensu adultus baptizatus est, quod esset magnum incommodum , et contra con- venientem Ecclesise gubernationem , et pro- pagationem, ut latius in materia de fide dis- putatur. Prreterea de matrimonio , et poeni- tentia, sunt speciales rationes evidentes : matrimonium enim essentialiter fundatur in contractu; contractus vero hujusmodi omnino necessario requirit consensum, seu volunta- tatem dandi et acceptandi ; ergo voluntas contrahendi et tradendi mutuo corpora sua , est necessaria in conjugibus suscipientibus hoc sacramentum ; prsesertim , quia cum ipsi sint mimstri talis sacramenti, necessaria est illis intentio faciendi sacramentum. Poeniten- tia vero intrinsece involvit, ut ex propria voluntate oriatur; unde non solum voluntas suscipiendi sacramentum, sed etiam aliqua alia dispositio ac voluntaria retractatio pecca- torum est necessaria ad valorem hujus sacra- menti. Rursus Eucharistia, quia non consistit in usu, sed fit per consecrationem materise, ideo non pendet in suo fieri ex voluntate sus- cipientis, sed ex sola intentione consecrantis; et quia est sacramentum permanens, post- quam semel factum est, non pendet in esse et conservari ab usu vel voluntate utentis.Unde fit, ut tale sacramentum re ipsa sumi possit ab invito, vel non habente voluntatem susci- piendi sacramentum, ut si casu, vel per erro- rem aut deceptionem contingat proponi ad manducandum panem consecratum loco communis panis ; tamen , ut supra insinua- vimus, et suo loco latius dicemus, illa sump- tio sacramenti est mere materialis, et non est usus sacramentalis, id est, sacer et ordinatus ac sufficiens ad effectum talis sacramenti, nam in eo casu sic recipiens sacramentum non re- ciperet effectum ejus, nec per illani corpora- lem refectionem interior animoe refectio aut unio animse cum Ghristo significaretur, quia ille non est humanus usus sacramenti, ut sa- cramentum est ; in hoc ergo mysterio ad re- cipiendum sacramentum etiam requiritur vo- luntas et consensus suscipientis, si sit capax illius, quantum pro sacramenti qualitate et modo requiri potest, scilicet ad formalem usum ejus. Solum ergo superest, utin extrema unctione hoc etiam explicemus ; nam in hoc etiam sacramento verum est, nunquam dari

DISPUTAT. XI

homini sine iilius consensu et volunlate ; htec tamen voluntas non oportet ut sit actualis, sed satis erit, quod fundctur in aliqua priori voluntate non retractata, ratione cujus sus- ceptio sacramenti moraliter voluntaria cen- seatur, ut a fortiori patet ex his, quaj de in- tentione ministri superius tractavimus. Quin potius minor concursus voluntatis hujus re- quiritur in suscipiente, quam in ministrante sacramentum ; nam quia in ministro intentio concurrit ahquo modo ut causa efficiens sa- cramentum, ideo oportet ut sit acluahs , vel saltem virtuahs ; in suscipiente vero non re- quiritur ut causa influens in sacramentum efficienter, sed sokim ut conditio ex parte subjecti necessaria, ut sacramenti susceptio sit voluntaria; non ut effectus, sed ut objec- tum vohtum, ad quod satis est, quod ahquis actus preecesserit, qui non sit retractatus, sed habituahter ac morahter maneat. Propter quam rationem diximus etiam superius, sa- cramentum non posse ministrari ab amente, ratione intentionis prius habitse, posse tamen recipi ab amente ratione voluntatis et con- sensus prius adliibiti. Addo prteterea, hunc consensum, quem necesse est prsecessisse , quando actu non adest,non esse eodem modo necessarium in omnibus sacramentis; nam baptismus, v. gr., quia est janua ad Eccle- siam, et in eo fit prima soleranis professio fidei et legis Christi, ideo vicletur requirere in adulto voluntatem magis expressam et for- malem. Simihter poenitentia quia essentia- hter includit actus poenitentis ut materiam, ideo etiam requirit voluntatem formalem, qua poenitens se, et actus suos clavibus Ecclesise subjiciat; at vero in extrema unctione, quse per se supponit hominem baptizatum, et bene dispositum per poenitentiam , et non postulat ahquos actus ipsius hominis recipientis tale sacramentum, ut ipsum ahquomodo consti- tuant, non requiritur voluntas adeo expressa et formahs suscipiendi tale sacramentum in particulari, sed sufficit voluntas, qua unus- quisque fidehs poenitens ac bene dispositus vult frui omnibus sacramentis et remediis a Christo Domino ad suam salutem inslitutis, et ea cupit sibi apphcari, si eis indiguerit.Quam voluntatem et petitionem ab ea profectam exigit Ecclesia in particulari circa sacramen- tum extremse unctionis , quando homo est sui compos. suamque voluntatem exphcare po- test; quando vero non potest, si aliunde con- stet, hominem tegrotum esse bene dispositum, seu signa poenitentice dedisse, prassumit Ec-

V, SECT. 11. 269

clesia ihum habuisse saltem generalem iham voluntatem, quam exphcuimus, eamque suffi- cicntem reputat ad hoc sacraraentum proes- tandum.

5. Atque ex his non solum probata est as- sertio posita, sed etiam fere respousum est fundamentis, quse in favorem Cajetani ad- duximus, prsesertim tribus primis. Ad quar- tum vero ex Concil. Florent., respondetur, Concihum Florentinum non numerasse susci- pientem, et intentionem ejus, quia hsec non in omnibus nec semper sunt necessaria ; ad conficiendum enim sacramentum Eucharistise non requiritur suscipiens ex vi sacramenti , et in parvuhs non est intentio necessaria. Adde, in sacramentis, quee consistuntin usu , suscipientem quodammodo hichidi in mate- ria, quatenus hsec consistit in passione ahqua, quse circa suscipientem exercetur.

6. Secunda conclusio. — Dico secundo : ex- cepto poenitentite sacraniento, in reliquis nuha dispositio fidei, poenitentiee, aut justitiae ne- cessaria est ad valorem sacramenti. De ex- ceptione posita dicemus suo loco , c{uia in iho sacramento iUud est pecuhare, ut iclem actus, quo suscipiens disponitur ad effectum sacra- menti , sit pars substantiahs ipsius sacra- menti. De reliquis ergo sacramentis certa est conclusio, primo ex definitione Conciliorum et Pontificum tradentium, htereticos bapti- zatos, vel ordinatos, si juxta ritum Ecclesiss Catholicse baptizati, vel ordinati sint, non esse iterum baptizandos , vel ordinandos ; quorum testimonia preecedenti disput. ad- ducta sunt. Supponunt ergo, sacramentum susceptum sine vera fide, et consequenter sineulla supernaturalidispositione voluntatis, esse validum. Eamdem veritatem seepe tradit Augustinus, lib. 2 contra Parmen., cap. 16, lib. 2 contra Petil., c. 35, ubi dicit, si quis baptizetur propter flagitium aliquod commit- tendum, dummodo baptizari velit, vere ma- nere baptizatum. Idem,Iib. 3 de Bapt., c. 14, atque eoderasensu, lib. deCatechiz. rud., c. 'i 7, clicit, alic^uos fieri Christianos propter lucrum temporalC; et/nihilominus valide baptizari. Et hoc ipsum confirmat historia, quam refert Niceph., lib. 14 Histor., cap. 17, videlicet, Judseumquemdam, lucrandse pecunise causa, Scepe baptismum accepisse, ac tandera cum a C|Uodam Paulo Episcopo baptizandus accede- ret, ineffabili cjuadam divinge providenlias vi, aquam semel atque herum disparuisse, atque illo mirabili signo compertum esse , illum Judseum prius fuisse baptizatum. Unde etiam

270 QUitST

constat , primum baptismum in eo Judseo fuisse validum, quanquam sine recta inten- tione, ac fortasse sine dehita fide ad illum accessisset. Congruentise ad hanc veritatem confirmandam eeedem afferri possent, quse de ministro adductsesunt disput. prseced.Et op- tima est, quia aliud est sacramentum , aliud effectus sacramenti; et sacramentum de se prius est ; ergo non impeditur propter dispo- sitionem contrariam effectui, si sacramento ipsi contraria non sit. Item, talis dispositio ad effectum non est causa sacramenti in ullo ge- nere ; ergo, etiam si deficiat, concurrere pos- sunt omnes causse necessarise ad conficien- dum sacramentum ; ergo perficietur sacra- mentum. Tandem inductione constat, tria sacramenta initerabilia non esse iteranda, eo quod indigne suscepta sint. Atque idem est de matrimonio, et extrema unctione, quate- nus aliquo modo iterari non possunt; illud, vivente utroque conjuge , hoc durante eadem Eegritudine eodemque statu ejus. De Euclia- ristia non oportet probationem addere, cum sit sacramentum permanens; neque enim Christus discedit, quando ab indigno sacra- mentum sumitur, ut infra suo loco latius di- cemus. Quod vero secunda sententia objicie- bat, Deum non conferre sua dona indignis, universe intellectum falsum est; tanta enim est Dei bonif as , ut omnibus se communicet , quantum in ipso est. Addo vero, per se instituta esse sacramenta , ut homines illis utantur; Deum autem juste permittere , ut mali interdum eis abutantur; noluit tamen tunc sacramenta esse invalida, quia opor- tuit sacramenta esse certa et universalia ; unde etiam fit, ut aliquando prosint eis, qui indigne illa receperunt, si postea resi- piscant.

7. Ad Augustini vero testimonium, quod ibi asserebatur, respondetur in primis , illum in eo capite magis dubitando, quam asserendo procedere. Deinde dicitur, non requirere fidem simpliciter, id est, supernaturalem, quse infidelitatem et omnem hseresim exclu- dat; sed aliquam fidem, id est, aHqualem credulitatem, quanta nimirum necessaria esse potest ad voluntatem suscipiendi sacramen- tum habendam. Ad Gyrillum respondetur, cum inquit hsereticos rebaptizandos , siqui- dem prius illud non erat haptisma, ha^c verba indefinite,non universaliter esse intelligenda, de his nimirum, qui in ipsomet baptismi usu hseretici sunt, et veram formam, vel mate- riam baptismi corrumpunt; r.am si non in-

LXV, ART. I.

terveniant hujusmodi defectus, sola hteresis suscipientis non sufficit, ut sacramentum nullum sit.

QUJESTIO LXV.

DE NUMERO SACRAMENTORUM , IN QUATUOR ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de mmero sacra- mentorum.

Et circa hoc quseruntur quatuor.

1 . Utrum sint septem sacramenta.

2. De ordine eorum ad invicem,.

3. De comparatione eorum.

4. Utrum omnia sint de necessitate salutis.

ARTICULUS l.

Utrum debeant esse septem sacramenta Ecclesise (1, dist. 1, qusest. 1, art. 2, et 4 cont., c. 58, et 1 ad Cor. 1).

1. Ad primum sic proceditur. Videtur, quod non debeant esse septem sacramenta. Sacramenta enim efficaciam habent ex virtute divina et ex virtute passionis Christi. Sed una est virtus divina, et una Christi passio; una enim oblatione consummavit in sempiter- num sanctificatos , ut dicitur Hebr. 10. Ergo non debuit esse nisi unum sacramentum.

2. Prseterea, sacramentim ordifiatur contra defectim peccati. Hic autem est duplex, sci- licet, pcena et culpa; ergo sufficeret esse duo sacramenta.

3. Prseterea, sacramenta pertinent ad ac- tiones ecclesiasticx Hierarchix , ut per Dio- nys. (cap. 2 Eccl. Hier.) patet. Sed, sicutipse dicit, tres sunt actiones Hierarchix , scilicet , purgatio, illuminatio, et perfectio. Ergo non debent esse, nisi tria sacramenta.

4. Prxterea, Augustinus dicit contra Faus- tum (lib. 19, cap. 13, a medio, tom. 6) : Sacramenta novse legis sunt numero pauciora, quam sacramenta veteris legis. Sed in veteri lege non erat aliquod sacramentum , quod responderet confirmationi et extremx unctioni. Ergo neque hsec debent numerari inter sacra- menta novx legis.

5. Prxterea, luxuria non est gravius inter csetera peccata, ut patet ex his, qicse in se- cunda parte dicta sunt (2. 2, q, 154, art. 3). Sed contra alia peccatanon instituitur aliquod sacramentum. Ergo neque contra luxuriam debuit institui sacramentum matrimonii.

Q]JE^T. LXV

6. Sed contra videtur, quod sint plura sa- cramenta. Sacramenta enim dicuntur quasi quxdam sacra signa. Sed multx alix sanctifi- cationes fiunt in Ecclesia secundum sensihilia signa, sicut aqua benedicta, consecratio alta- ris, et alia hujusmodi. Ergo sunt plura sacra- menta, quam septem.

7. Prxterea, Hugo de S. Victore (lib. 4 de Sacr., part. 12, c. 10) dicit, quod sacramenta veteris legis fuerunt oblationes, decimx et sa- crificia. Sed sacrificium Ecclesix est unum sacramentum., quod dicitur Eucharistia. Ergo etiam oblationes et decimx dehent dici sacra- menta.

8. Frxterea, tria sunt genera peccatorum , originale, mortale, et veniale. Sed contra^ori- ginale peccatum ordinatur haptismus, contra mortale autem pcenitentia. Ergo deberet esse aliud prxter septem , quod ordinetur contra veniale.

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est (qocBSt. 62, art. 3, et qup^st. 63, art. 2), sacramenta Ecclesix ordinantur ad duo, scilicet, ad perfidendwn homineni in his, qux pertinent ad cultum Dei, secundum reli- gionem Christianx vitx, et etiam in remedium contra defectum peccati. Utroque autem modo convenienter ponuntur septem sacramenta. Vita enim spiritualis conformitatem aliquam habet ad vitam corporalem, sicut et coetera corpora- lia, conformitatem quamdam spiritualium ha- bent. Invita autem corporali dupliciter aliquis perficitur. Uno modo quantum ad personajn propriam; alio modo per respectum ad totam communitatem societatis, in qua vivit, quia homo naturaliter est anijnal sociale. Respectu^ autem sui ipsius perficitur homo in vita cor- porali dupliciter. Uno modo per se, acqui- rendo scilicet aliquam vitx perfectionem. Alio modo per accidens , scilicet removendo im,pedimenta vitx, puta, xgritudines vel ali- quid liujusmodi. Per se autem perficitur cor- poralis vita tripliciter. Primo, quidetn per generationem, per quam homo incipit esse et vivere. Et loco hujus in spirituali vita est haptismus, qui est spiritualis regeneratio, secundum illud ad Titum 3 .• Per lavacrum regenerationis , etc. Secundo , per augmen- tum, quo aliquis perducitur ad perfectam quantitatem et virtutem.. Et loco hujus in spirituali vita, est confirmatio, in qua datur Spiritus Sanctus ad rohur. Unde dicitur dis- cipulis jam haptizatis , Lucx ult. : Sedete in civitate, quoadusque induamifii virtute ex alto. Tertio, per nutritionem, qua conservatur

ART. I.

in homine vita et virtus. Et loco hujus in vita spirituali est Eucharistia, unde dicitur Joan. 6 : Nisi manducaveritis carnem filii hominis et hiberitis ejus sanguinem, non habehitis vitam in vobis. Et hoc quidem sufficeret homini, si haberet et corporaliter et spiritua- liter impassihilem vitam. Sed quia homo in- currit interdum et corporalem infirmitatem, et spiritualem, scilicet peccatum, ideo necessaria est homini curatio ah infirmitate. Qux quidem est duplex, una quidem est sanatio, qux sani- tatem restituit. Et loco hujus in spirituali vita est poenitentia, secundum illud Psal. 40 : Sana animam meam, quia peccavi tihi. Alia autem est restitutio valetudinis pristinx per convenientem dixtam et exercitium. Et loco hujus in spirituali vita est extrema unctio, qux removet peccatorum reliquias et hominem paratum reddit ad finalem gloriam, unde dici- tur Jacohi 5 : Et si in peccatis sit, dimittentur ei. Perficitur autem homo in ordine ad totam communitatem dupliciter. Uno modo per hoc , quod accipit potestatem regendi multitudinem et exercendi actus puhlicos. Et loco hujus in spirituali vita est sacramentum Ordinis, se- cundum illud Hebr. 1, quod sacerdotes hostias offerunt non solumpro se, sed etiam pro popu- lo. Secundo, quantum. ad naturalem propaga- tionein, quod fit per matrimonium tam in cor- porali, quam in spirituali vita, eo quod non est solum sacramentum, sed naturx officium. Ex his etiam patet sacramentorum numerus, secundum quod ordinantur contra defectum peccati. Nam haptismus ordinatur contra ca- rentiam vitx spiritualis ; confirmatio, contra infirmitatem animi, qux in nuper natis inve- nitur. Eucharistia contra lahilitatem animi adpeccandum. Posnitentia contra actuale pec- catum post haptismum commissum. Extrema unctio contra reliquias peccatorum, qux scili- cet non sunt sufficienter per poenitentiam suhla- tx, aut ex negligentia autex ignorantia. Ordo contra dissolutionem multitudinis. Matrimo- nium in remediim contra concupiscentiam personalem et contra defectum multitudinis , qui per mortem accidit. Quidam vero acci- piunt numerum sacramentorim per quamdam adaptationem ad virtutes et ad defectus cul- parum et poenalitatum , dicmtes, quocl fidei respondet baptismus et ordinatur contra cul- pam originalem; spei extrema unctio, et ordinatur contra culpam venialem; charitati Eucharistia, et ordinatur contra poenalitatem malitix; prudentix Ordo, et ordinatur contra ignorantiam; justitix poenitentia, et ordina-

m

QU^ST. LXV, ART. I.

tur contra peccatum mortale; temperantix matrimonium, et ordinatur contra concupis- centiam; fortitudini confirmatio, et ordinatur contra infirmitatem.

Ad \ ergo dicendum, quod idem agensprin- cipale utitur diversis instrumentis ad diver- sos effectus, secundum congruentiam operum. Et similiter virtus divina et passio Christi operantur in nobis per diversa sacramenta, quasi per diversa instrumenta.

Adi, dicendum, quod culpa et poena diver- sitatem habent et secundum speciem, in quan- tum sunt diversx species culparwn et poena- rum, et secundum diversos hominum status et habitudines. Et secundum hoc oportuit multi- plicari sacramenta, ut ex dictis patet (in corp. art.).

Ad3, dicendum, quod in actionibus hierar- chicis considerantur et agentes, et recipien- tes, et actiones. Agentes autem sunt ministri Ecclesise, ad quos pertinet Ordinis sacramen- tum. Recipientes autem sunt illi, qui ad sa- cramentum accedunt, qui producuntur per matrimonium. Actiones autem sunt purgatio, illuminatio et perfectio. Sed sola purgatio non potest esse sacramentum novx legis , quod gratiam confert, sed pertinet ad quxdam sa- cramentalia, qux sunt Catechismus et Exor- cismus. Purgatio autem et illuminatio simul secundum Dionysium (cap. 3 Eccl. Hierar., p. 1, circa fin.) pertinent ad baptismum; et propter recidivum secundario pertinent ad poenitentiam et extremam unctionem. Perfec- tio autem quantum ad virtutem quidem (qux est quasi perfectio formalis) pertinet ad con- firmationem; quantum autem ad consecutio- nem finis, pertinet ad Eucharistiam.

Ad i, dicendum, quod in sacramento con- firmationis datur plenitudo Spiritus Sancti ad robur; in extrema autem unctione prxpara- turhomo, ut redpiat immediate gloriam. Quo- rum neutrum competit veteri testamento; et ideo nihil potuit his sacramentis in veteri lege respondere. Nihilominus tamen sacramenta in veteri lege plura fuerunt numero, propter diversitatem sacrificiorum et cxremoniarum.

Ad ^, dicendum, quod contra co7icupiscen- tiam venereorum, oportuit specialiter reme diumadhiberiperaliquodsacramentum.Primo quidem, quia per hujusmodi concupiscentiam non solum vitiatur persona, sed etiam natura. Secundo, propter vehementiam ejus, qua ra- tionem absorbet.

Ad 6, dicendum, quod aqua benedicta et alix consecrationes non dicuntur saeramenta,

quia non perducunt ad sacramenti effectum, qui est gratix consecutio. Sed sunt dispositio- nes quxdam ad sacramenta vel removendo prohibens, sicut aqua benedicta ordinatur contra insidias dxmonum et contra peccata venialia, vel etiam idoneitatem quamdam fa- ciendo ad sacramenti perfectionem et percep- tionem, sicut consecratur altare et vasa prop- ter reverentiam Eucharistix.

Adl, dicendum, quod oblationes et decimx erant tam in lege naturx, quam in lege Moysis ordinatx,nonsolum in subsidium ministrorim pauperum, sed etiam in figuram; et ideo erant sacramenta ; nunc autem non remanserunt in quantum sunt figuralia, et ideo non sunt sacramenta.

Ad 8; dicendum, quod ad deletionem venia- lis peccati non requiritur infusio gratix. Unde cum in quolibet sacramento novx legis gratia infundatur, nullum sacramentum novx legis instituitur directe contra veniale, quod tolli- tur per quxdam sacramentalia , puta per aquam benedictam et alia hujusmodi. Quidam tamen dicunt extremam unctionem contra veniale peccatum ordinari, sed de hoc suo loco dicetur (non complevit morte prceventiis).

GOMMENTARIUS.

1. D. Thomas in discursu articuli supponit fidei doctrinam, scilicet in nova lege (de illa enim sola, tota hsec quasstio intelligenda est) septem esse sacramenta, et non plura, nec pauciora. Quam ex principiis fidei non pro- bat, sed congruentes rationes hujus numeri sacramentorum affert. Quoniam vero non est in animo, de hac re propriam disputationem instituere, quia facilis est, et breviter in hoc commentario expediri potest, ideo prius ve- ritas fidei staljilienda est, et deinde expli- candse congruentise, quas D. Thomas affert.

2. Error minuentium numerum sacramen- torum. — Duobus ergo modis circa hanc doctrinam erratum est. Primo, per defectum, et hoc modo lapsi sunt hseretici hujus tempo- ris, ex quibus alii duo, alii tria, alii quatuor vel quinque sacramenta admittunt, ut constat ex Lindan. in fin. Panopl., et aliis recentiori- bus, etutuntur testimoniis sanctorum PatrQm, qui, ubicumque sacramentorum mentionem faciunt, pauciora , quara septem numerant ; August., epist. 118, inprinc, de Ghristo et levi jugo ejus loquens, inquit : Unde sacra- mentis numero paucissimis, observatione facil- limis, significatione prxstantissimis societatem

QU.^ST. LXV, ART. I.

710VI popidi colligavit, sicuti est haptismus Trinitatis nomine consecratus, cornmunicatio corporis et sanguinis ipsius, et si quid aliud inScripturis canonicis commendatur; ac siiDi- lia repetit lib. 3 de Doctrin. Christ., cap. 9; Ambros. etiam, in lib. de Sacram., tantum prsedictorum duorum sacramentorum memi- nit, sicut etCyrill. Hieros. in Catech., prseser- tim in tertia illuminalorum, et Justin. Martyr.^ Apolog. 2, pro Christ., in fine, et Tertullian., lib. 4 contra Marcion., cap. 34. Alii his duo- bus tertium addunt, scilicet Chrismatis seu confirmationis, ut ex Gregor. refert Gratian., in cap. Multi, 1 , qusest. 1 ; Dionys. vero in lib. de Eccles. Hierarch., prceter hsec tria solum quartum addidit, scilicet sacramentum Ordi- nis. Quintum vero, scilicet poenitentise sacra- mentum adjuuxit Cyprian., in serm. de Coen. Dom. ; nullus vero sanctorum Patrum aUcubi septem numerat. Nec ex divina Scriptura col- ligi potest illenumerus, cum tamen D. August. primo loco supra citato dicat, ea tantum sa- cramenta Christum Ecclesite reliquisse, quae in Scriptura canonica commendantur.

3. Error augentium numerum sacramen- torum. — Alius error esse potest per exces- sum, asserendo, scilicet,pluraessesacramen- ta, quam septem. In quem videntur aliqui Scholastici inclinasse asserendo dari plura sacramenta, quam septem specie distincta, ut, V. gr., plura sacramenta Ordinis, plura sacramenta Eucharistise, unum in pane, aliud in vino, vel unum permanens, aliud in usu consistens; vel plura etiam baptismata, unum aquse, aliud sanguinis ; martyrium enim, cum gratiam conferat ex opere operato, sacra- mentum esse videtur, de quibus opinionibus in propriis locis dicendum est ; auctores enim earum cum Catholici sint, septenarium sacra- mentorumnumerum confitendum essedocent, secundum tamen rationes genericas esse ex- plicandum. Quod vero prseter illa septem dentur alia, videtur sumi 4osse ex August., lib. 2 de Peccat. mer. et*remis., cap. 26, ubi cibum sanctificatum, qui catechumenis dabatur, sacramentum appellat, et lib. 4 de Symbol., cap. 1, exorcismos, insufflationes et alia, quaj fiunt circa catechumenos, sacra- menta vocat, et bb. 19 contra Faustum, cap. 14, baptismum, Eucharistiam et Crucis si- gnum, inter sacramenta numerat. Basilius etiam, lib. de Spiritu Sancto, cap. 27, plura numerat sacramenta, quse ex Apostolorum traditione Ecclesia retinet, et sacram habent significationem ,

XX.

4. Concluditur septcm esse sacramenta. — Doctrina vero catholica utrumque vitat extre- mum ; et primo docet, scptem esse a Christo Domino instituta sacramenta, quse partim in Scriptura expressa sunt, parlim insinuata et ab Ecclesia magis declarata. De baptismo habetur sermo Joan. 3 et 4, Matth. 28, ad Ephes. 4; deEucharistia, Matth. 26, Lucae 22, Marci 14, Joan. 6, et 1 ad Cor. 11; de Poeni- tentia est clarus locus Joan. 20 : Quorum re- miseritis peccata, insinuatur vero 1 ad Cor. 5 : Dedit nobis spiritum reconciliationis. De confirmatione fit mentio Actor. 8 et 19, ubi Apostoli imponebant manus super baptizatos, ut eis daretur Spiritus Sanctus. De Ordine prseter verba Christi Matth. 26 : Hoc facite, recte intelligitur locus ille 2 ad Timot. 1 : Admoneo te ut resuscites gratiam Dei, quye, est in te per itnpositionem manuuni mearum. De extrema unctione mentionem facit Jacobus in sua epist., c. 5 : Infirmatur quis in vobis? inducat presbyteros Ecclesix et orent super eum, ungentes oleo sancto, etc. Denique de ma- trimonio ait Paul. ad Ephes. 5 : Sacramentum hoc magnum est. Quse testimonia in singulis sacramentis diligentius expendenda sunt; qusedam enim, ut dixi, per se sunt satis clara, alia vero sine Ecclesise auctoritate et expositione non convincerent. Secundo ergo probatur ex traditione Ecclesise; nunc enim videmus in Ecciesise usu septem esse sa- cramenta, et communi catholicorum consensu omnia esse recepta, ut vera ac propria sacramenta a Christo instituta ; sed hoc non est aliquid novum in Ecclesia, sed potius tam antiquum, ut prseterita tempora usque ad Christum repetendo, nullum ejus initium, vel in aliquo Concilio, vel in alicujus Pontifi- cis decreto reperiatur; ergo signum est a Christo per Apostolos et eoram successores usque ad nos pervenisse. Propter quod ha3c veritas tandem definita est in Concil. Florent. in decreto Eugenii, quam Grajci et Armeni facile cum Latinis receperunt. Idem definit Concil. Trident., sess. 7, can. 1 . Et in cap. Ad abolendam, de Ilaereticis, damuantur, qui de Ecclesiae sacramentis aliter sentiunt, quam Catholica Ecclesia Romana tradit, quae in hac doctrina errare non potest, cum ad preecipua fidei fundamenta pertineat. Tertio, afFerre possemus Patrum testimonia; sed quia, trac- tendo de singulis sacramentis, ea fusius et diligentius afiFerenda sunt, nunc ad confir- mandam lianc veritatem, pro quinque sacra- mentis, sufficiant ea testimonia, quae obji-

274 QU^ST. LXV

cienclo in principio qusestionis adducta sunt ; quibus statim alia addemus. Pro sacramento vero extremse unctionis , est apertus locus apud Innocent. 1, epist. , ad Decent., cap. 8, ubi loquens de oleo infirmorum, dicit, poeni- tentibus infundi non posse, quia genus est sacramenti, 7iam quibus reliqua sacramenta negantur, quomodo putatur unum genus posse concedi? Citari etiam potest August., epist. ]\d, cap. 7, ubi inter materias sacra- mentorum, oleum ponitprteter aquam, panem et vinum. Atque eodem modo scribit Tertull.^ lib. i contra Marcion., cap. 14, qui hoc etiam sacramentum videtur indicasse lib. de Resur. carn., cap. 8, dicens : Caro ungitur, ut anima consecretur; et lib. 1 de Praescript. adversus heeret.. cap. 41, in illo verbo : Quse audeant curationes repromittere, ut ibi notat Pamel., et de hoc argumento plura Patrum testimonia congerit. Tandem pro sacramento matrimonii afferri potest August., lib. de Bono conjug., cap. 18, ubi sacrarnentum nuptiarum, illud appellat. Et eodem modo loquitur, lib. 1 de Nupt. et concupisc, cap. 10. Et plures alios refert Pamel. in scholiis ad TertulL, lib. de Prsescript. haeret., cap. 40, num. 248, et spe- cialiter affert Pet. Damian. in serm. 1 de Dedic. Eccles., ubi septem numerat sacra- menta, quse alii separatim recensent.

5. Nullus ex Patribus septem sacramenta negavit, quamvis alii alia aliquando tacue- rint. — Unde intelligitur , nullum argumen- tum iu contrarium sumi ex eo, quod sancti Patres qutedam sacramenta alicubi numerant, aliis prsetermissis; nam aliud est tacere, aliud negare seu excludere aliquod ex prsedictis a numero sacramentorum ; hoc posterius in nullo sanctorum Patrum reperitur; illud au- tem prius nihil obstat, quia nec necesse est omnes ac singulos Patres de omnibus sacra- mentis scripsisse, etmultominus necessarium est, ut in omnibus locis, ubi aliquorum incidit sermo, omnia commemorent; interdum enim specialis occurrit occasio scribendi aut lo- quendi de quibusdam et non de aliis ; nonnun- quam vero gratia exempli qusedam ponuntur, quse celebriora sunt, ut facile intelhgetur bre- viter discurrendo per singulos in principio eitatos. Augustinus enim in illis locis in exemplum adduxit duo sacramenta, non vero excludit alia, cujus signum evidens est, quia generalem clausulam postea adjunxit. Quod etiam observavit conc. 1 in Psalm. 103, circa illa verba : Qui tegis aquis superiora ejus. Respice (inquit) ad munera Ecclesisi,

ART. l.

munus sacramentorum in baptismo, in Eucha- ristia et in cxteris sanctis sacramentis? Quo- rum ipse aliis locis specialem meutionem facit, ut sacramenti Chrismatis, lib. 2 contra litter. Petil., cap. 104; et Ordinis, lib. % contra Parmen., cap. 13, et lib. 1 de Baptism., cap. 1; et poenitentise, in toto lib. de Ver. et fals. poenit., et enarratione in Psalm. 146, circa illa verba : Qui alligat contritiones eorum. Cyprian. vero in eo serm. de his tantum sa- cramentis scripsit, quse ipse credit fuisse a Christo in nocte coenee instituta . Justinus vero ad Gentes sermonem habens, eorum tantum sacramentorum rationem reddidit, quorum notitia seu fama ad eos magis pervenerat, quiasunt in frequentiori usu fidelium, et quia specialiter illa duo sacramenta adhibita sem- per fuere in ritu et modo initiandi eos, qui ad fidem convertuntur. Propter quam causam, ubi sancti Patres de initiandis fidelibus scri- bunt, horum sacramentorum specialem men- tionem faciunt, ut videre est apud Tertullian. , lib. 4 contra Marcion., cap. 34; interdum vero addunt^etiam confirmationem, quia hoc sacramentum statim post baptismum et ante Eucharistiam conferri solebat, quando Epis- copus aderat, qui est ordinarius minister ilhus sacramenti, quod significavit Cypria- nus, epist. 70, et Hieronymus, dial. contra Lucifer. , ante mediam, dicens : An nescis, hunc esse Ecclesix morem,utbaptizatis postea maiius imponantur, et invocetur Spiritus Sanctus? exigis ubi scriptum sit? in Actibus Apostolorum. Et etiamsi sacrse Scripturae auctoritas non subesset, totius orbis in hanc partem consensus instar prsecepti obtineret. Quse postrema verba contra heereticos hujus temporis valde notanda sunt. Ex hoc modo intelligi potest, locutum fuisse Gregorium in dicto capit. Multi, quamvis solum gratia exempli, illorum trium sacramentorum men- tionem ibi fecisse videatur.Dionysius denique non assumpsit provinciam explicandi omnia sacramenta, sed Ecclesiasticam Hierarchiam describendi; et ideo solum disputat de acti- bus hierarchicis, qui publico et solemni ritu fiunt, ut sunt solemnis administratio baptis- mi, confirmatio, Ordo et EucharistiEe sacrifi- cium; de aliis vero ibi mentionem non fecit, quia intentioni ejus nihil deserviebant. Atque eodem modo Raban., libro de Institut. cleric, prsetermisso matrimonio, de aliis disputavit, quia solum agebat de his, quse ad clericos per se possunt spectare.

6. Non esseplura, quam septem sacramenta

QHJEST. LXV, ART. I.

27o

definitur. — Septem esse sacramenta secun- dum species ultimas, probabilius. — Secundo fides Catholica docel, non csse plura sacra- menta, quam lia^c scptem. Ilanc veritalem insinuaverat Concil. Florent. expressius vero eam definivit Trident., sess. 7, canon. I de Sacram. in genere. Fundatur autem in Eccle- siastica tradilione, quse docet, Christum illa septem instituisse et non plura. Dices : ex Scriptura sacra vel traditione Ecclesise non constat quidem Christum instituisse plura, hinc tamen non potest inferri, tanquam de fide certum, Christum non instituisse plura, quia est argumentum ab auctoritate negativa, quod ex suo genere infirmum est. Responde- tur, Concil. Trident. non solum tacuisse plura, sed positive docuisse ac definivisse non esse plura, quod non tantura collegit ex auctoritate negativa, sed tacite ita interpretatur Scriptu- ramet Ecclesiasticam traditionem, quod nimi- rum, docendo prsedictum septenarium nume- rum, quemcumque alium majorem negaverit, quod in aliis fidei dogmatibus observare licet. Quando enim Scriptura docet, iu Deo esse tres personas, hoc ipso intelligitur , negare esse plures, etiamsi expressius non dicat. Et similiter, cum affirmat, Fihum factum esse hominem, intelligitur negare ahas personas esse incarnatas, etiamsi hoc amplius non de- claret. Ad exactam enim mysteriorum fidei cognitionem et sinceram veritatem utrumque necessarium est; et ideo in tali definito nu- mero, intelhgitur preescindi et excludi major numerus. Denique alias liberum fuisset uni- cuique fingere nova sacramenta sine funda- mento, asserendo, ea fuisse a Christo insti- tuta, quod esset valde perniciosum Ecclesiae. Quapropter non solum de fide est, esse in Ecclesia septem sacramenta generatim et confuse, sed definite illa septem, qua3 Conci- lia numerant, scilicet baptismum, etc, quae intelligenda sunt cum ea proprietate, cjuse juxta communem iisum et sensum Ecclesise recipiuntur; ut, verbi gratia, nomine baptismi intelligendus est baptismus aquse sub tali forma administratus, quia hoc intelligit com- muniter Ecclesia nomine baptismi absolute dicti. Unde fingere aliud genus baptismi, cjuod sit verum sacramentum, contra hanc esset definitionem ; et ideo nuUo modo affirmari potest, martyrimTti, quod per metaphoram quamdam dicitur baptismus sanguinis, esse sacramentum; quomodo autem in eo gratia conferatur, infra dicemus. Atque idem obser- vandum est iu ceeteris sacramentis. An vero

illa septem sacramenta sint septem species ultimai vel solum sint seplem capita, ad quee omnia Ecclesiffi sacramenta reducuntur, sive illa sint specifica sive generica, in hoc nihil est de fide definitum; quamvis probabilius sit, omnia esse ultimas species sacramentorum; nam si C[ua est varietas vel multitudo, tota ordinatur ad unum integrum ac perfectum sacramentum perficiendum, ut de Ordine et Eucharistia suo loco dicemus. Ultimo est in hac conclusione considerandum, sermonem hic esse de propriis ac perfectis sacramentis; sic enim Concilium Trident. definivit, quodli- bet horum septem esse vere et proprie sacra- mentum. Quando vero sancti Patres alios ritus vel caeremonias sacramenta vocant, lo- quuntur de sacramento in lata significatione, prout quodlibet signum sacrum, sub quo mysterium alicjuod latet, dici solet sacramen- tuni; ut ex dictis in principio hujus materiee Gonstat. Et hactenus de doctrina fidei.

7. Quare non sint plura, quam septem. — Superest, ut rationes seu congruentias, prop- ter c}uas septem sacramenta, et non plura, nec{ue pauciora nobis data sunt, explicemus. Prima et valde recepta est illa, qua usus est hic D. Thom., et 4 contra Gent., cap. 58, quamque Concilium Florentinum amplexum est, et sumpta est ex proportione inter cor- poralom et spiritualem vitam; nam finis sacramentorum est vita spiritualis anima- rum , et ideo ex necessitate vel utilitate finis recte sumitur sacramentorum numerus ; necessitas autem ex parte hujus finis recte per dictam proportionem explicatur. In cor- porali enim vita, queedam sunt necessaria singulis personis, queedam universse toti na- turse. Rursus priora qusedam sunt per se requisita ex intrinseca constitutione natursB; alia ex accidenti. Per se namque primum necessaria est productio seu generatio; deinde augmentum usque ad perfectum et virilem statum; tertio, nutritio continua ad conser- vandum corpus ; quarto, ex accidenti propter occurrentem corporis a^gritudinem necessaria est medicina, quse vim habeat curandi corpus et expellendi morbum; quo expulso cjuinto necessarium est aliquod remedium, ut con- valescat corpus et amissas vires recuperet. Prseter hisec vero ad conservationem et guber- nationem totius naturse necessaria est potestas propagandi genus humanum per conjunctio- nem maris et foeminse licitam, et convenienti modo factam, et potestas gubernandi rempu- blicam et continendi homines in officio ac

QUiEST. LXV, ART. T.

justitia. Hsec igitur omiiia in vita spirituali sunt, et propter illa sunt septem sacramenta instituta. Baptismus, ad regenerandos liomi- nes in spirituali vita; confirmatio ad dandum augmentum, robur ac virilem statum ; Eucha- ristia, ad conservandamet nutriendam chari- tatem; et ita hsec tria sacramenta sunt bona per se ordinata ad bonum singulorum. Poeni- tentia vero addita est occasione actualis pec- cati ad curandam spiritualem gegritudinem, si post generationem spiritualem contingat illam incurrere; adjuncta vero est extrema unctio, quasi ad instaurandas vires, et reli- quias aegritudinis prorsus curandas. Ordo vero et matrimonium ad bonum totius com- munitatis ordinata sunt; hoc propter propa- gandos homines spiritualis vitse capaces, ille vero ad spiritualiter regendos illos.

8. Girca hanc vero congruentiam dabitari potest, quia in multis rebus non servatur convenienter proportio assumpta , nam in vita corporah non sunt distincta media ordi- nata adaagendum, etnutriendum, seuconser- vandum corpus, et ad reparandam illud post expulsam segritudinem ; totum enim hoc agi- tur eisdem cibis et eisdem internis facultati- bus, calore scilicet naturali et virtute nu- triente; ergo in vita etiam spirituaH idem Eucharistiae sacramentum , quod est cibas animsB; sufficere poterat et ad nutriendam et augendam spiritualem vitam per baptismi re- generationem datam , et ad confirmandam, perficiendam, et purificandam (ut sic dicam) eamdem spiritualem vitam per poenitentise' medicinam restitutam. Hac enim de causa, Eacharistia non solum post baptismum, sed etiam post pcenitentiam, nec semel tantum, sed iterum atque iterum sumenda .est. Se- cundo ahunde videri potest addenda fuisse aha duo sacramenta ad bonum totius com- munitatis : unum quidem ad commodum eo- rum, qui humanam rempubUcam temporahter gubernant; dictum est enim ad vitam huma- nam naturalem duo esse necessaria, scilicet propagationem generis humani, ejusque gu- bernationem ; ergo, sicat institutum est uuum sacramentum ratione propagationis, ut sancte fiat, ita institui aliud debuit ratione guberna- tionis, ut magistratus, qui rempublicam gu- bernant, inde haberent speciale Dei auxiUura, suo muneri valde necessarium. Neque enini ad hoc sufficit sacramentum Ordinis, quia valde diversum est spirituale et temporale regimen, et valde diversa utriusque potestas. Nam inter se et re et subjecto frequenter se-

parantur; sacramentum autem Ordinis dat spiritualem potestatem, non vero tempora- lem , nec speciale aaxiUum ad iUam sancte exercendam ; ergo ad hoc necessarium fait aUud sacramentum pro bono totius communi- tatis. AUa ratione videntur etiam requiri plura sacramenta ad commune bonum EcCle- siee; nam triplex hominum status est in Ec- clesia : sacerdotii seu Episcopatus, matri- monii, et reUgionis; sed ad perficiendos seu juvandos homines in duobus primis statibus instituta sunt duo sacramenta; ergo oportuit aUud institui, quo perficerentur homines, qui tertium statum veUent assumere, ut gratiam ex opere operato, et speciale auxiUum reci- perent ad sustinenda et perficienda onera iUius status ; maxime cum status iUe reUgio- sus sit et sacer, ac difficiUs, muUumque indi- gens divina opera et gratia , et aUunde magnam proportionem habeat ad sacram si- gnificationem ex institutione recipiendam , cum sit veluti quoddam spirituale vinculum et mutuus contractus inter Deum et animam. 9. Ad objectionem respondetur . — Respon- detur, in his congruentiis et proportionibus non esse petendam exactam simiUtudinem , neque absolutam demonstrationem, quee os- tendat id, quod factum est, ita esse conve- niens, ut non possit aUo convenienti modo fieri ; constat enim hoc non esse necessarium , quia facile est Deo variis atque infinitis mo- dis convenientibus, atque infinitse sapientise ejus consentaneis, hominibus consulere. Ad priorem ergo partem objectionis respondetur primo, in vita corporaU iUos tres fines esse diversos, sciUcet nutriendi, augendi, et repa- randi vires^corporis. Rursus, media ad hos fines, Ucet non omnino, tamen aUquo modo esse diversa ; et hoc satis est ad prsedictam proportionem, et ut inteUigamus, etiam in spirituaUbus hos fines esse diversos, et prop- ter eos potuisse satis convenienter, tria sa- cramenta institui. Sed addi prseterea potest, sacramentum Eucharistise per se primo insti- tutum esse ad nutriendam charitatem; fuisse tamen necessariam contirmationem, quee pro- xime ac per se institueretur ad stabiUendum hominem in fide, dando iUi specialera gratiam et robur ad profitendara illam superando omnia pericula; et propter hanc causam di- citur speciaUter dare augmentum et virilem statum in vita spirituaU, et consignare homi- nem in miUtem idoneum ad spiritualem pu- gnam strenue exercendam. Preeter hsec vero necessarium fuit aUud sacramentum, quod

QU.EST. LXV, ART. II.

specialiter juvaret honiineiu in virtute spei, reperiuntur. Primum quod non immerito attribui potest sacra- mento extremas unctionis; nam spes beatilu- dinis obtinendaj maxime videtur necessaria mortis articulo. Et ideo institutum fuit

m

illud sacramentum, quo animarentur et no-

vam quamdam fiduciam conciperent homines

ex hoo mundo transituri. Propter has ergo

causas et propter plures alias, qua3 suis locis

tradentur, oportet hsec sacramenta esse dis-

tincta.

10. Ad posteriorem partem objectionis res- pondetur, non fuisse necessaria alia sacra- menta ; nam quod attinet ad temporalem po- testatem, magna difFerentia est inter illam et spiritualem; nam illa naturalis est seu hu- mana, fundamentum habens in natura et vo- luntate humana; heec vero est supernaturalis, et in ea non tantum reperitur potestas juris- dictionis, quce per extrinsecam concessionem dari solet, sed etiam potestas Ordinis, qu£B ad supernaturales et divinas quodammodo actiones ordinatur, et ideo oportuit hanc po- testatem clari per speciale sacramentum. Rur- sus, quia actiones hujus potestatis sacree sunt et proxime ordinantur ad cultum Dei, ideo oportet speciahter sanctificari per sacramen- tum eos, qui ad illas ex officio obeundas or- dinantur; actiones vero potestatis temporalis non sunt sacrse, sed civiles ac morales, et ideo, sicut ad illas probe exercenclas, morales virtutes sufficiunt , ita etiam satis sunt ea subsidia et sacramenta, quse Deus omnibus fidehbus providit, ut bene moraliter vivere possent; alioqui, si ad justitiam recte admi- nistrandam instituendum fuisset unum sacra- mentum, eadem ratione ad servandam casti- tatem, et singulas virtutes, debuissent sin- gula sacramentalia remedia institui. Atque eadem fere responsio est ad alteram partem. Ut enim nunc abstineamus ab illa disputa- tione, anstatus relisionis fuerit a Christo in- stitutus, propter illum non fuit necessarium speciale sacramentum institui, quia in eo nulium est speciale ministerium, seu spiri- tualis potestas, sicut est in sacerdotali statu, sed solum est via queedam et schola addis- cendce et acquirendce perfectionis charitatis et virtutum omnium; ad quem finem suffi- ciunt communia sacramenta, si frequentius et dignius eis utamur; nam ut dixi, propter so- Lam perfectionem virtutis exercendae, nisi ad- sitaha specialis ratio, nonoportuit distinctum sacramentum institui. At vero in matrimonio non una tantum, sed plures rationes speciales

specialis significatio conjunctionis Christi cum Ecclcsia , quam a principio habuitfideUum matrimonium, prop- ter quam oportuit in iege gratiai sanclificari. Deinde magna necessitas illius slatus, con- juncta cum magna fragilitate, difficultate, ac periculo, propter fomitis ac concupiscentiae inordinationem. Recte igitur septem sacra- menta a Christo instituta sunt, eisque suffi- cienter est Ecclesice provisum. Atque haec sufficiant etiam de rehquis congruentiis D. Tliomce, qua3 per se satis clarse sunt.

ARTICULUS II.

Utrum sacramentaconvenienter ordinentur secundum modum prsedictum (4, d. 2, quaest. 1, art. 3, et d. 7, qusest. 1, art. 1, quaest. 9., et Ephes. 5^ fin.

1 . Ad secundum sic proceditur. Videtur, quod inconvenienter sacramenta ordinentur secundum modum prsedictum. Ut enim Apos- tolus dicit, '1 Cor. 15, prius est quod est ani- male, deinde quod spirituale. Sed per matri- monium generatur homo prima generatione, qux est animalis; per baptismum autem ge- neratur homo secunda generatione , quse est spiritualis. Ergo matrimonium debet praece- dere baptismum.

%. Prmterea, per sacramentum Ordinis ali- quis accipit potestatem agendi actiones sacra- mentales. Sed agens est prior sua actione. Ergo Ordo debet prxcedere et baptismum et alia sacramenta.

3. Prxterea, Eucliaristia est spirituale nu- trimentum. Confirmatio autem comparatur augmento. Nutrimentum aiUem est causa aug- menti, et per consequens prius eo. Ergo Eu- charistia est prior confirmatione.

4. Prxterea, pcenitentia prseparat hominetn ad Eucharistiam. Sed dispositio prxcedit per- fectionem. Ergo posnitentia debet prsecedere Eucharistiam.

5. Prseterea, quod est propinquius fini ul- timo, est posterius. Sed extrema unctio inter omnia sacramenta propinquior est ultimo fini beatitudinis ; ergo debet habere ultimum lo- cum inter sacramenta.

In contrarium est, quod communiter ordi- nantur ab omnibus sacramenta, sicut prius dictum est (art. prajced.).

Respondeo dicendum, quod ratio ordinis sa- cramentorum apparet ex his, quse supra (art. prseced.) dicta sunt. Nam sicut unum est prius quam multitudo , ita sacramenta qux

QUiEST. LXV, ART. II.

ordinantur ad perfectionem unius personse, naturaliter prsecedunt ea, quse, ordinantur ad perfectionem multitudinis . Et ideo ultimo in- ter sacramenta ponuntur Ordo et matrimo- nium, qux ordinantur ad multitudinis perfec- tionem. Matrimonium tamenpost Ordinem, eo quod minus participat de ratione spiritualis vitx, ad quam. ordinantur sacramenta. Inter ea vero , qux ordinantur ad perfectionem imius personx , naturaliter sunt priora illa, qux per se ordinantur ad perfectioneni spiri- tualis vitx, quam illa quse ordinantur per accidens, scilicet ad removendum accidens no- civum superveniens , cujusmodi sunt pceniten- tia et exlrema unctio. Posterior tamen est naturaliter extrema unctio, qux consummat sanationem, pcenitentia qux inchoat. Inier alia vero tria manifestum est, quod haptis- mus qui est spiritualis regeneratio, est prius, et deinde confirmatio, quse ordinatur ad for- malem perfectionem virtutis, et postmodum Eucharistia, quse ordinatur ad perfectionem finis.

Ad 1 ergo dicendum, quod matrimonium, secundum quod ordinatur ad animalem vitam, est naturse officium, sed secundum quod habet aliquid spiritualitatis est sacramentum. Et quia miyiimum habet de spiritualitate, ultimo ponitur inter sacramenta.

Ad 2, dicendum, quod ad hoc quod aliquid sit agens, prsesupponitur quod sit in se per- fectum, et icleo priora sunt sacramenta, qui- bus aliquis in seipso perficitur, quam sacra- mentum Ordinis, quo aliquis constituitur per- fector aliorum.

Ad 3, dicendum , quod nutrimentum et prsecedit augmentum, sicut causa ejus , et subsequitur augm.entum , sicut conservans hominem in perfecta quantitate et virtute. Et ideo potest Eucharistia prsemitti confir- mationi, ut Dionys. facit in lib. de Eccles. Hierar. (cap. 3 et 4), et potest postponi, sicut Magister facit in quarto sententiarum (dist. 7 et 8).

Ad i, dicendum, quod ratio illa recte procederet, si poenitentia ex necessitate re- quireretur, ut prseparatoria ad Eucharis- tiam. Sed hoc non est verum , nam si ali- quis esset sine peccato mortali, non indigeret pcenitentia ad sumptionem Eucharistise. Et sic patet, quod per accidens poenitentia prse- parat ad Eucharistiam , scilicet supposito peccato, unde dicitur 2 Paralip. ultim. : Tu Domine justorum, non posuisti poenitentiam justis.

Ad b, dicendum, quod extrema unctio, prop- ter rationem inductam (in argum.), est ulti- mum inter sacramenta, qux ordinantur ad perfectionem unius personse.

COMMENTARIUS.

Unde sumatur ordo sacramentorum inter se. — Numeraverat D. Thom. articulo praeced. septem sacramenta, hoc ordine : baptismuS; confirmatio, Eucharistia^poenitentia, extrema uncliOy Ordo, matrimonium ; quserit ergo in prcesenti , an hic ordo numerandi sacra- menta sit conveniens, id est, an sit fundatus aliquo modo in ipsis sacramentis, vel omnino sit voluntarius. Et respondet esse conve- nientem et fundatum in ipsis sacramentis. Cujus signum adducit in argumento Sed con- tra, quia ab omnibus hoc ordine numerantur, nam si res fuisset prorsus voluntaria et ad libitum, non tam facile omnes in ea conve- nissent. Gum autem D. Thomas omnes dicit, Scholasticos potissimum intelligere videtur; quos Concilia,praesertim Florent. etTrident., hac in parte approbasse videntur; quamvis nonnulli ex scriptoribus antiquis, interdum hunc ordinem mutent, ut in solut. ad 3, idem D. Thomas indicat, et infra latius dicam in principio disputationum de Eucharistia. Ra- tionem autem hujus ordinis optimam reddit D. Thomas, quce in littera satis clara est. So- lum potest dubitari, quisnam sit hic orclo sa- cramentorum ; non est enim ordo perfectionis. Nam de hoc agitur in art. sequenti; nec ne- cessitatis, quia de hoc in art. 4 tractatur; nec naturee, seu causalitatis, quia unum sa- cramentum non est causa alterius; neque etiam est ordo temporis, quia non est necesse sacramenta eo ordine suscipi, quo numerata sunt. Respondetur hunc ordinem prsecipue videri sumptum ex finibus sacramentorum, quatenus ad spiritualem vitam ordinantur, vel cum illa conjunctionem habent. Nam hoc modo hominum perfectio seu spiritualis vita prius consideratur in singulis personis, quam intelligatur ahquid esse necessarium in lota communitate in ordine acl hunc finem; et hoc modo dicuntur esse priora, sacramenta ordi- nata ad singulos, quam ad communitatem, et ea quse sunt per se, his quee sunt per acci- dens, et sic de aliis. Hinc vero fit, ut hic ordo partim consurgat ex majori neeessitate, vel in ordine ad effectum, vel in ordine ad usum aliorum sacramentorum ; sic enim baptismus est simpliciter primus inter omnia sacra-

QU.f;ST. LXV, ART. lll.

^9

menta. Partim vero ex ordine ad usum, vel necessarium vel convenienliorem; quo- modo confirmatio est prior Eucharistia, per se loquendo, ut infra dicam disputans de con- firmatione ; et poenitentia, quam extrema unc- tio, si peccatum actuale pra3cessit. Partim denique ex majori perfectione, seu spiritua- litate, ut D. Thom, loquitur, qui hac ratione dixit matrimonium Ordini postponi; et hsec sufficiant de prcvsenti articulo. Nam in eo solum videlur D. Thom. voluisse reddere ra- tionem illius ordinis, quem in disputatione de sacramentis scriptores tenere consueve- runt.

ARTICULUS III.

Utrum sacramentum Eucharistice sit potissimum iuter sacramenta (4, d. 7,q. 1, art. 1, q. 3jCor.,etd. 1, q. 1; et 4 cont., c. 74; et Ver., q. 27, art. 4, cor.).

\ . Ad tertium sic proceditur. Videtur quod sacramentum Eucharistix non sit potissiinwn inter sacramenta. Bonum enim commune po- tius est, quam bonum unius, itt dicitur i Ethicor. (cap. 2, in fin., tom. 8). Sed matri- monium ordinatur ad bonum commune speciei humanx per viam generationis, sacramentum autem Eucharistix ordinatur ad bonum pro- prium sumentis. Ergo non est potissimum sa- cramentorum.

2. Prseterea , digniora sacramenta esse vi- dentur, quse per majorem ministrum confe- runtur. Sed sacramentum confirmationis et sacramentum Ordinis non conferuntur, nisi per Episcopum, qui est major minister, quam simplex sacerdos, per quem confertur Eucha- ristix sacramentum. Ergo illa sacramenta sunt potiora.

3. Prxterea, sacramenta tanto sunt potiora, quanto majorem virtutem habent. Sed quxdam sacramenta imprimunt characterem (scilicet baptismus, confrmatio etOrdo), quodnonfacit Eucharistia. Ergo illa sacramenta sunt po- tiora.

4. Prseterea, illud videtur esse potius , ex quo alia dependent, et non e converso. Sed ex baptismo dependet Eucharistia, non enimpo- test aliquis Eucharistiam accipere, nisi fuerit baptizatics. Ergo baptismus est potior Eucha- ristia.

Sed contra est, quod Dionysius dicit (cap. 3, Eccl. Hier., non remote a princ), quod non contingit aliquem perfici perfectione hierar- chica, nisi per divinissimam Eucharistiam,

Ergo hoc sacramentum eSt potissimum omnium

aliorum.

Respondeo dicendum, quod simpliciter lo- quendo, sacramentum Eucharistix estpotissi- mum inter alia sacramenta. Quodquidem tri- pliciter apparet : primo quidem ex eo, quod in eo continetur ; nam in sacramento Eucharistix continetur ipse Christus substantialiter; in aliis autem sacramentis continetur quxdam virtus instrumentalis participata a ChrHsto, ut ex supra dictis patet {q. 62, a. 3, ad 4). Seinper autem, quod est per essentiam, potius est eo, quod est per participationem. Secundo , hoc apparet exordine sacraynentorum ad invicem,; nam omnia alia sacramenta ordinari videntur ad hoc sacramentum , sicut ad finem. Mani- festum est enim, quod sacramentum Ordinis ordinatur ad Eucharistix consecrationem ; sacramentum vero baptismi ordinatur ad Eu- charistix receptionem; inquo etiamperficitur aliquis per confirmationem, ut non vereatur se subtrahere a tali sacramento. Per poeniten- tiam etiam et extremam unctionem prxpara- tur homo ad digne sumendum Corpus Christi. Matrimonium etiam saltem sua significatione attingit hoc sacramentum, in quantum signi- ficat conjunctionem Christi et Ecclesix, cujus unitas per sacramentum Eucharistix figura- tur : unde et Apostolus ciicit, Ephes., cap. 5 ; Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Tertio, hoc apparet ex ritu sacramentorum. Nam fere omnia sacramenta in Eucharistia consum- mantur, ut Dionysius dicit (cap. 2, Eccl. Hierar., circa princ), sicut patet , quod ordi- nati communicant, et etiam baptizati, si sint adulti. Aliorum autem sacramentorum com- paratio ad invicem potest esse multiplex. Nam in via necessitatis , baptismus est potissimum sacramentorum. In via autem perfectionis sacramentum Ordiiiis. Medio autem modo se habet sacramentum confirmationis . Sacra- mentum vero pcenitentix et extremx unctionis sunt inferioris gradus a prxdictis sacramen- tis, quia sicut dictum est (art. 1 hujus qutest.), ordinantur ad vitam Christianam, non per se, sed quasi per accidens, scilicet in remedium supervenientis defectus. Inter qux tamen ex- trema unctio comparatur ad pcenitentiam , sicut confirmatio ad baptismum; ita scilicet , quod poenitentia est majoris necessitatis , sed extrema unctio est majoris perfectionis .

Ad ^ ergo dicendum, quod matrimonium ordinatur ad commune bonum corporaliter ; sed bonum commune spirituale totius Ecclesix

280 QU^ST. LXV

continetur substantialiter in ipso Eucharistisp. sacramento.

Ad '^, dicendim, quod per Ordinem et con- firmationem deputantur fideles Christi ad ali- qua specialia officia, qux pertinent ad offi- cium principis. Ei ideo tradere hujusm.odi sacramenta, pertinet ad solum Episcopum, qui est quasi princeps in Ecclesia. Per sacra- mentum vero Eucharistix non deputatur homo ad aliquod officium, sed magis hoc sacramen- tum est finis omnium officiorum , ut dictum est (in cor. art.).

Ad 3, dicendum, quod character sacramen- talis, sicut supra dictum est (q. 63, art. 3), est quxdam participatio sacerdotii Christi. Unde sacramentum, quod ipsum Christum conjungit homini, est dignius sacramento, quod imprimit Christi characterem.

Ad i, dicendum, quod ratio illa procedit ex parte necessitatis ; sicut enim baptism.us, cum sit maxinix necessitatis , est potissimum sacra- mentorum, sic Ordo et confirmatio habent quamdam excellentiam ratione ministerii, et matrimonium ratione significationis. Nihil enim prohibet aliquid esse secundum quid di- gnius, quod tamen non est dignius simpliciter.

COMMENTARIUS.

1 . D. Thom. rationes explicantur. — Ex- trema unctio an ad Eucharistiam ordinetur. — Circa hunc articulum observandus est canon tertius Concil. Trident., sess. 7, de Sacram. in genere : Si quis dixerit, hssc sep- tem sacramenta ita esse inter se paria, ut nulla ratione aliud sit alio dignius, anathema sit. Ex quo non colligitur tanquam de fide certum, omnia sacramenta esse inseqaalia in perfectione; sed hoc sokim, non omnia esse sequalia. Quod saltem est de fide certum ra- tione comparationis, quam hoc loco D. Thom. facit; quoniam saltem necesse est confiteri, Eucharistiee sacramentum perfectius esse cseteris, ut idem Concihum non obscure do- cuit sess. 13, c. 1, 2 et 3, et infra de illo sa- cramento specialiter disputantes latius dice- mus ; nunc sufficiant rationes D. Thom. Circa quas est observandum secundo, perfectionem sacramenti posse considerari , vel in esse ip- sius sacramenti, vel in ratione causse, seu finis ahorum sacramentorum, vel in efl^ectu gratiee seu in virtute conferendi illam. Juxta primam comparationem procedit prima ratio D. Thom. Et est res manifesta, suppositis principiis fidei. Nam Eucharistise sacramen-

, ART. III.

tum et est res permanens, et in se complec- titur realiter et substantialiter ipsum Chris- tum ; ergo in esse suo est perfectius casteris sacramentis. Uncle fit etiam, superare rehqua in ratione signi, quia reliqua im.mediate significant gratise effectum , hoc vero signi- ficat ipsum Christum, quem continet, et ultra hoc significat etiam gratiam , quam confert, ut est animarum cibus. Juxta secundam com- parationem procedit secunda ralio, et oritur ex preecedenti. Nam quia Eucharistia in suo esse est ita perfecta , ut in se Christum conti- neat, ideo ad illam, ut ad finem, ordinantur caetera sacramenta. Quod solum in extrema unctione aUquam difficultatem habet, quam hic tetigit Cajetanus , quia extrema unctio quoad usum est ultimum sacramentorum , quantum est ex vi sute institutionis. Nam or- dinatum est, ut post CEetera sacramenta in extremo vitse periculo accipiatur; ergo non ordinatur ad Eucharistiam. Respondet autem Cajetanus cjuodammodo dici ordinari ad Eu- charistiarn ratione effectus; tollit enim reU- quias peccatorum, et perfecte mundat ani- mam, quse est optima dispositio ad unionem cum Christo , quam facit Eucharistia. Addo prceterea , quia Christus est prEesens in Eucha- ristia, quod ordinatur ad perfectiorem unio- nem cum Christo, quantum in se est, ordinari etiam posse ad digniorem hujus sacramenti sumptionem, ut in preesenti per sacram unc- tionem homo sit habilior et mehor dispositus ad recipiendum Eucharistise sacramentum, si velit illud postea suscipere, ut potest inter- dum accidere. De matrimonio vero ipse D. Thom. expHcat, ratione significationis ordinari ad Eucharistiam, quia significat conjunctionem Christi cum Ecclesia, quam Eucharistia perficit. Potest vero non improba- biliter dici, sacramentum matrimonii, specia- hter ordinatum esse ad moderandam carnis concupiscentiam, ut qui fiUorum procreationi incumbunt, magis idonei sint ad purissimum Eucharistiee sacramentum suscipiendum.

2. De tertia comparatione D. Thom. nihil dixit, nec in iUa quidquam certum , aut defi- nitum invenio; nam Ucet propter*Christi prae- sentiam videatur probabile , sacramentum Eucharistise (stante eequaU dispositione sub- jecti) majorem gratiam conferre, quam cse- tera, tamen aUunde, quia hoc sacramentum institutum est, veluti ad continuam nutritio- nem, et consequenter, ut seepius ac frequen- tius recipiatur, ideonon videtur necessarium, ut quoties recipitur, toties majorem gratiam

QU^ST. LXV

conferat, quam baptismus semel susceptus, vel quam confirmatio, aut Ordo. Est itaque res incerta; D. Thom. aulem vicletur priorem partem insinuare; nam simpliciter prsefert Eucharistiam omnibus sacramentis; postea vero comparat caitera inter se, quse compa- ratio mnxime videlur, quoad effectum inteUi- genda ; ergo in eadem re preefert Eucharistiam ca3teris.

3. Tertio igitur, circa ultimam partem cor- poris articuh advertendum est, D. Thomam inter csetera sex sacramenta hunc ordinem prsefectionis constituere, ut primum locum teneat Ordo , secundum confirmatio , tertium baptismus, quartum extrema unctiO; quintum poenitentia , sextum matrimonium. De qua comparatione multa dici possunt^ nam fere in omnibus sacramentis est aliquid excellens et singulare, in quo csetera superant; sed hoc pendet ex notitia omnium sacramentorum, et ideo haec comparatio melius in singulis fiet.

4. Solutiones argumentorum non indigent explicatione, et quee Cajetanus notat circa solutionem ad 2, ex dictis sunt satis expli- cata.

ARTICULUS IV.

Utrum omnia sacramenta sint de necessitate salutis (4, dist. 7, quaest. 11, art. l, qu£est. 2, et quaest. 3, art. 2, qusest. 1).

1 . Ad quartum sic proceditur. Videtur, quod omnia sacramenta sint de necessitate salutis. Illud enim, quod non est necessarium, videtur esse superfluum. Sed nullum sacra- mentum est superfluum, quia Deus nihil facit frustra. Ergo omnia sacramenta sunt de ne- cessitate salutis.

2. Prxterea, sicut de baptismo dicitur : Nisi quis renatus fuerit ex qua et Spii^itu Sancto, nonpotest introire in regnum Dei, ita de Eucharistia dicitur Joan. 6 : Nisi mandu- caveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Ergo sicut baptismus est sacramentum neces- sitatis, ita et Eucharistia.

3. Prseterea, sine sacramento baptismi po- test aliquis salvus fieri, dummodo non con- temptus religionis, sed necessitas sacramentum excludat : ut infra (qucest. 68, art. 1 , et 2) dicetur. Sed in quolibet sacramento contemptus religionis impedit hominis salutem. Ergo pari ratione omnia sacramenta sunt de necessitate salutis.

ART. IV. 281

Sed contra est, quod pueri salvantur per solum baptismum sine aliis sacramentis.

Respondeo dicendum., quod necessarium res- pectu finis [de quo nunc loquimur) dicitur ali- quid dupliciter. Uno modo sine quo non potest haberi finis, sicut. cibus est necessarius vitse humanx. Et hoc est simpliciter necessarium ad finem.

A lio modo dicitur esse necessarium id , sine quo non habetur finis ita convenienter, sicut equus necessarius est ad iter. Hoc autem non est simpliciter necessarium ad finem. Primo igitur modo nec-essitatis sunt tria sacramenta neces- saria : duo quidem personse singulari; baptis- mus quidevi simpUciter et absolute; poeniten- tia autem supposito peccato mortali post baptismum; sacramentum autem Ordinis est necessarium Ecclesiae, quia ubi non est guber- nator,populuscorruet, utdiciturProv. 1 1 . Sed secundo modo sunt necessaria aliasacramenta; nam conftrmatio quodammodo perficit baptis- mum ; extremaunctio poenitentiam ; matrimo- nium vero Ecclesise multitudinem per propa- gationem conservat.

Adprimum ergo dicendum, quod ad hoc quod aliquid non sit superfluum, sufficit, quod sit necessarium primo vel secundo modo , et sic sunt necessaria omnia sacramenta, sicut dic- tum est (in cor. art.).

Ad secundum, dicendum, quod illudverbum Domini est intelligendum de spirituali man- ducatione, et non de sola sacram.entali , ut Aug. (tract. 26 et 27, tom. 9) exponit super Joan.

Ad tertium, dicendum, quod licet omnium sacramentorum contemptus sit saluti contra- rius, non tamen est contemptus sacramenti , ex hoc quod aliquis non curat accipere sacra- mentum, quod non est de necessitate salutis : alioquin omnes, quinon accipiunt Ordinem, et qui non contrahunt matrimonium , contemne- rent hujusmodi sacramenta.

COMMENTARIUS.

\ . De qua necessitate sit intelligenda quses- tio. — Qasestio hujus articuli intelligenda est de necessitate, quse orta est ex institutioue sacramentorum, quia ante institutionem nulla poterat esse necessitas; et ipsius institutionis non tam fuit necessitas, quam utiHtas, vel congruentia, de qua supra clictum est. Ex institutione autem duplex potest intelligi orta necessitas : una vocatur necessitas medii, altera vero, necess-itas prsecepti; quas voces

282 QU^ST. LXV

latius infra explicabimus, de baptismo , et de Eucharistia disputantes. Nunc breviter scien- dum est, illud dici necessarium in prsesenti , quod ad vitam consequendam necessarium est. Quo fit, ut tola heec necessitas sit in ordine ad finem, et consequenter, quod tota dici possit necessitas medii , generali quadam ratione loquendo, quia quidquid est necessa- rium ad finem , prsesertim si tempore ante- cedat consecutionem finis, merito dici potest medium ad finem necessarium. Rursus, quo- niam sacramenta in humanis actibus con- sistunt, qui per se et natura sua non sunt ad yitara seternam necessnrii, hinc consequenter fit, ut non possit in eis reperiri necessitas medii respectu adultorum, nisi supposito ali- quo prsecepto, per quod inducatur illa neces- sitas. Quin potius generaliter verum est, nul- lura esse medium necessarium ad salutem, quod in actione hominis consistat, quod non sit etiam prseceptum ; quaravis in quibusdam preeceptum et necessitas oriatur ex natura ipsorum actuum ; in aliis vero tota oriatur ex prsecepto, et extrinseca institutione, et hujus- modi sunt sacramenta. Quocirca sub hac ra- tione generali quodlibet sacramentum, quod est necessarium, ut medium , potest di^i ne- cessniium necessitate prsecepti, et e contra- rio quodcumque sacramentum cadens sub prceceptum potest etiam dici necessariura ne- cessitate medii, eo modo, quo observatio man- datorum est medium ad salutem necessariura. At vero propria quadam et speciali conside- ratione distinguuntur illse duse rationes, quia necessitas preecepti solum requirit, quod prseceptum sit impositum ;. necessitas autem medii in sacramentis ultra id consistit in hoc, quod sacramentum sit per se institutum ad conferendura effectum ad salutem necessa- rium, tanquam propria causa illius, et per se loquendo atque ex vi institutionis ad illum necessaria ; quomodo baptisraus est necessa- rius ad salutera .

2. Sacramenta omnia utilia , non tamen omnia necessaria. — Tria sacramenta neces- saria. — De hac ergo necessitate medii loqui- tur D. Thom. hic, ut constat ex principio artic. Atque ita respondet primo, quamvis omnia sacramenta sint utilia ad salutera, non tamen omnia esse necessaria. Qupe assertio ciaraest, namconstat, confirmationem, extre- mam unctionem, et matrimonium, non esse media ad salutem necessaria, cum non ordi- nentur ad effectus simpliciter necessarios ; quatenus vero gratiam prccstant, raanifestum

, ART. IV.

est esse valde utilia. Solum de matrimonio oportet advertere, utilitatem ejus non tam esse considerandam respectu singulorum , quam respectu raultitudinis , propter quam per se primo institutum est ; nam simpliciter ac per se loquendo, respectu singulorum, sicut unicuique melius est castitatera servare quam copulari conjugio, ita simpliciter non est utilius hoc sacramentura propter effectum ejus, quam privari effectu ejus propter virgi- nitatera servandam; ex hypothesi autem (ut sic dicam) id est, supposito quod matrimo- nium contrahendura est, seu respectu eorura, qui illud contrahere decreverunt, tale sacra- mentum utilissimum est. SecundoaitD. Tho mas tria sacramenta esse necessaria ad salu- tera : unura, respectu corporis EccIesicC, quamvis non respectu singulorum, scilicet sacramentum Ordinis, sine quo , neque hie- rarchia Ecclesias posset consistere, neque alia sacramenta confici possent, vel simpliciter, vel modo debito. Duo vero, respectu singulo- rum, scilicet, baptismura absolute respectu omnium, quia omnes in originali peccato nascuntur ; poenitentiara vero respectu eorum, qui post baptismura mortaliter peccaverunt , quia reniissio talis peccati ad salutera neces- saria est; et ad hunc effectum institutum est hujusmodi sacramentum. De sacramento au- tem Eucharistise non raeminit D. Thora. in corpore articuli , quaravis aliorum sex sacra- raentorum mentionem fecerit; tamen cum tantum dicat, tria sacraraenta esse necessaria, plane sentit, reliqua non esse necessaria, alio- quin valde ambiguus esset in doctrina tra- denda. Ac praiterea in solutione ad secun- dum , cura argumentum eo tenderet , ut concluderet sacraraentura Eucharistipe esse necessarium , quia Joan. 6 dicitur : Nisi manducaveritis , etc, respondet in forma, inde non colligi necessitatem , quia illud ver- bum Domini (inquit) est intelligendum de spirituali raanducatione, et non de sola sacra- mentali. Est ergo hsec aperta sententia D. Thora. hoc loco, quara infra latius tractaturi sumus, ubi etiara expenderaus expositionem verborum Christi, quam hic D. Thom. tradit. Hic vero attente sunt ponderanda verba ejus ; non enim negat D. Thom. Christum in verbis illis loqui de sacramento Eucharistise, nec de manducatione sacraraentali , quia non sine causa addidit dictionem exclusivam , dicens : Et non de sola sacramentali ; non ergo negat, Christum loqui de illa, sed de illa sola, quod valde diversum est ; sentit igitur, verba illa

DISPUTAT. XV

intelligi posse de manducatione sacraraentali vel spirituali, quod tamen verum non esset nisi de sacramento essent intelligenda, quia Christus non potest sacramentaliter mandu- cari nisi in sacramento; licet in eo etiam possit spiritualiter manducari, et hic modus manducationis sufficere possit ad implendum id; quod in prcedictis verbis Christi conti- netur, juxta expositionem D. Thom.; quam, ut dixi, in proprio loco examinal)imus.

3. Can. Trident.juxta doctrinam D. Thom. intelligendus. — Colligitur tandem ex doc- trina liujus articuU, quomodo intelligendus sit canon Concilii Trident., sess. 7, can. 4 de Sacramentis in genere, ubi conclemnat dicen- tes, sacramenta non esse necessaria ad salu- tem. Utrumque enim voluit compreliendere, cjuod in clictis assertionibus a D. Thoma ex- plicatum est, scilicet, et omnia hsec sacra- menta esse utilia, et absolute loquendo sacra- menta esse necessaria, quamvis non omnia; quorum primum indicavit in illis verbis : Si quis dixerit, sacramenta novx legis non esse ad salutem necessaria, sed superflua; superfluitas enim utilitati opponitur, et si inter sacramenta aliquod esset inutile, tantus sacramentorum numerus esset superfluus, et hoc intendit damnare Concilium. Secundum vero docuit in verbis sec|uentibus, quse per se satis clara sunt. Et hsec sufficiant de ne- cessitate medii in communi. Nam in particu- lari dicemus in suis locis. De necessitate autem prsecepti, quod hic D. Thomas omisit, generatim dicemus in sequentibus disputatio- nibus moralibus; sigillatim vero postea.

SECT. I.

28.3

SECTIO I.

DISPUTATIO XV.

DE SACRAMEiSTALIBUS, SEU CiEREMONIIS SACRAMENTORUM IN GENERE.

Hanc disputationem preetermisit D. Thomas in hac materia; tamen, cum in singulis sacra- mentis, de uniuscujusque casremoniis disse- rendum sit cum ipsomet D. Thoma, neces- sarium visum est, hoc loco praemittere ea, qute communia ac generalia esse possunt. Nam revera , de his sacramenlalibus fere omnia illa capita disputari possunt, quse de sacramentis a nobis sunt generaliter dicta; tamen suppositis his, qufe diximus de sacra- mentis, brevius poterunt omnia expediri.

Quid sit cferemonia seu sacramentale.

1 . Quid sit cseremonia, et ejus nominis origo. — Prius quajrimus quid sit, quam an sit cseremonia , tum quia per se notum est, casremonias esse; tum etiam ciuia, sicut de sacramentis diximus, non potest in his rebus, vocis significatio satis exponi, nisi simul in- telligatur, cfuid res ipsa sit. Advertendum est igitur in primis, nomine cseremonice, si pri- mam hujus vocis impositionem vel etymolo- giam attendamus, significari posse omnem cultum Dei externum, qui certo ac definito ritu fit ob majorem Dei reverentiam. In hac enim significatione Latini omnes ea voce utuntur, quam omnes etiam ducunt a Csere Ilalige oppido, vel a verbo carendi, ut videre licet in D. Thom., 1 . 2, ciusest. 99, art. 3, et D. August., 2 Retract., cap. 37, et in hac fere significatione sumitur Cceremonia iti Scriptura veteri, ubicumque de legalibus cee- remoniis agitur. Atque ita sub hac voce com- prehenduntur sacramenta, sacrificia, sacra et observantia?, ad quse quatuor capita revocat D. Thomas, 1. 2, qusest. 101, art. 4, omnes legis veteris cseremonias. Ex quibus duo pri- ma ciuid sint, satis est in superioribus expo- situm ; et de sacrificio dicemus in particulari postea tractantes de missa; sacra autem vocantur a D. Thoma ea, cpse sunt veluti instrumenta, aut res deputatse ad sacrificia peragenda , aut sacramenta ministranda , ut sunt vasa sacra, vestes, templa, et si quse sunt alia similia ; observantias autem vocat, omnes actiones, quibus cultores Dei utuntur, ut eis sese ad cultum Dei disponant, ut sunt jejunia, genuflexio, usus signi crucis, et si- milia. In prsesenti vero materia non utimur nomine cseremoniee in hac amplissima signi- ficatione, sed aptamus illam ad cseremoniam sacramentalem, et a Theologis appellari solet simpliciter sacramentale. Qua voce significa- mus actiones quasdam vel circumstantias religiosas, quas in sacramentorum adminis- tratione, vel sacrificii oblatione, Ecclesia ob- servat, prseter eas, quse sunt de essentia seu substantia sacrificii, ut sunt, verbi gratia, in baptismo, unctio, exorcismus, et alia hujus- Diodi.

2. Caeremoniarum varietas quanta. — Se- cundo est observandum, ceeremonias has, si materialiter (ut ita dicam) sumantur, et va- rias et multiplices esse, ita ut per omnia pree-

QUiEST. LXV, ART. IV.

dicamenta distingui possint et variari; nam queedam interdum posita sunt in substantia alicujus rei, ut, verbi gratia, quod vino con- secrando misceatur aqua naturalis, et non alia ; quod mictio fiat in oleo olivarum , etc. Quffidam revocari possunt ad quantitatem, vel continuam, ut quod aqua misceatur vino in quantitate valde modica; vel discretam, ut quod baptismus fiat tribus mersionibus. Rursus alia3 revocari possunt ad qualitatem, ut quod panis sit fermentatus, vel azymus; quod vestis sit hujus figurcB, vel coloris. Prseterea, qusedam possunt revocari ad rela- tionem , quia solum propter deputationem quandam , aut extrinsecam benedictionem censentur sacrse, ut oleum benedictum, et alia hujusmodi. Item, qusedam consistunt in temporis vel loci determinatione, ut templa et dies festivi. Alice pertinent ad vestitum sive habitum sacrum ac decentem. AUee re- vocantur ad situm, ut genuflexio. Ahse deni- que in actione vel passione consistunt, et hee sunt frequentiores ; sub quibus comprehen- duntur orationes, gestus, signa , et similia ; quinimo omnia alia, quse numerata sunt, in tantum ad ceeremonias seu sacramentaha pertinent, in quantum in usu alicujus actionis sacrpe observandse sunt. Unde fit, posse etiam has cseremonias distingui, juxta septem cir- cumstantias actuum morahum, quse a Philo- sophis morahbus et Theologis numerantur, ut sunt circumstantia loci, temporis, personfe, modi, et similes.

3. Cseremonix ut differant alias ab aliis. — Tertio est observandum, omnibus his ca^re- moniis commune esse, ut ad divinum cultum ordinentur; hac enim intentione instituuntur et observantur ab Ecclesia, ut ipse sacra- mentorum vel sacrificii usus majori cum re- verentia ac devotione fiat. Hoc igitur com- mune est sacramentahbus CEeremonus, cum sacramentis ipsis, vel sacrificio, quod actus sunt externi virtutis rehgionis. Differunt ta- men ab ipsis, quod sacrificium continet ipsum supremum Dei cultum, quo Dei excellentiam per aUcujus rei oblatse sacrificationem seu immutationem profitemur; sacramenta vero ordinantur adsanctificationemfidehum, quam significant et conferunt, prEesertim in lege nova. At vero sacramentaha ordinantur ad cultum Dei medio sacrificio, vel sacramento ahquo (ut sic dicam), nam proxime referuntur ad reverentiam seu convenientiorem modum ofl^erendi sacrificium, vel ministrandi sacra- mentum. DifFerre autem possunt sacramen-

taha inter se, vel in ritu externo, ut dictum est, vel etiam in fine, quia quajdam propin- quius, queedam remotius respiciunt sacra- menta; quaedam ordinantur prsecipue ad or- natum quemdam decentem ac rehgiosum, ut, verbi gratia, quod cahx sit argenteus, vel ahquid hujusmodi; queedam ad majorem re- verentiam, ut quod Eucharistia a jejuno sumatur; quaedam etiam continent sacram significationem, ut quod baptizati induantur veste alba, etc; ac denique qusedam ordinan- tur etiam ad ahquem spiritualem effectum, vel sanctificationem saUem imperfectam, ut postea dicemus.

4. Cseremonise in prsesenti quid. — Ex his igitur satis constat, quid sit ca^remonia, de qua hic agimus. Est enim exterior actio reUgiosa aut circumstantia seu conditio ejus, ad ornatum seu cuUum debitum sacramento- rum seu sacrificii instituta. Gujus descriptio- nis ratio ex diclis satis constat, et ex ipso usu, et ex intentione praesentis disputationis- hic enim non agimus de omni cuUu externo, sed de iUo tantum, qui est quasi circumstan- tia sacramenti, et a substantia ejus distingui- tur, estque veluti accidens ejus; est ergo heeCpropria ratio sacramentahs cseremoniee, prout de iUa nunc agimus. Verum est tamen et observatione dignum, quia cseremoniee sacramentorum ejusdem fere rationis sunt cum nonnuUis aUis ritibus, qui extra sacra- menta fiunt et observantur, ideo nomen sacramentaUs, latius frequenter usurpari, et doctrinam de his cseremoniis sacramentorum magna ex parte posse ad aUas extendi. Et hoc modo disputant de his cseremoniis seu sacramentahbus plures auctores, preesertim Waldensis, in tomo integro de Sacramentah- bus; Hosius,inGonfessione cathohca, cap.37, et hatius, cap. 86 et sequent.; et Lindan., Ub. 4 Panopl., cap. 97 et sequent.; BeUarm., Ub. 21 de Sacram. in gen., cap. 29; et anti- quiores, qui de ritibus seu officiis Ecclesias- ticis scripserunt, ut Isidorus, Alcuin., Ama- lar., Durand. et cilii; et Raban., lib. \ de Institut. Gler., a cap. 27; Hugo Victor., lib. 2 de Sacram., part. 4 et 5, postea in sequeuti- bus agens de singulis sacramentis.

SECTIO II.

An usus sacramentalium religiosus et sauctus sit atque Ecclesiae conveniens.

1 . Primus error omneni externwn Dei cul- tum reprxhendit. — Multi hseretici hos Eccle-

DSPUTAT. XV, SECT. 11.

sise ritus superstiliosos et illicitos esse dixe- runt. Variis tamen moclis atque ex diversis principiis. Quidam enim in universum omnem cultum Dei externum reprobarunt; sed cuni lii omnia evertant, non est quod hoc loco cum eis specialiter disputemus; hi enim, non solum accidentia, sed etiam substantiam sa- crificii et sacramenti e medio tollunt; suffi- ciunt ergo contra illos, qu8e de necessitate et utihtate sacramentorum dicta sunt et quse dicemus postea de sacrificio; et videri etiam possunt dicta de usu et veneratione imagi- num, in primo tomo hujus tertise partis circa qufcst. 25; hic enim ex principiis et rationi- bus magis propriis agendum est.

2. Hseretici alii aliter cxremoniarum usum exagitant. — Hsereticorum insania confuta- tur. — Alii ergo ecclesiasticas cseremonias reprehendunt, eo quod sint humana inventa, absque divino prsecepto vel auctoritate in divinis Scripturis contenta. Putant enim isti, Hcere quidem colere Deum externo cultu, non tamen alio nisi illo, qui in Scriptura sacra nobis prseceptus est. In quo fundaniento varii etiam errores continentur, qui abis in locis magis propriis impugnandi sunt. Primus est, sola ea, qua3 scripta sunt, non vero quee traditione habentur, esse retinenda in Eccle- sia et in veneratione habenda, contra Pauhmi 2 ad Thessalon. 2 dicentem : Tenete tradi- tiones, sive per epistolam, sive per sermonem. Quia sine traditione, neque ipsa Scriptura divina potuisset a prophana discerni. De qua re legi potest Basil., lib. de Spiritu Sancto, cap. 72; Iren., Ub. 3 contra heeres., cap. 3; Cyprian., epist. 2, circa finem; Epiph., lib. 4, hser. 71 ; Hieronym., dialog. contra Lucifer.; August.,lib. 4 de Baptism., cap. 24. Secundus est, solum illum externum cultum Dei esse licitura, qui ab ipsomet Deo prseceptus et traditus est. Qui error est absurdissimus. Nam in primis nullum habet fundamentum in Scriptura vel traditione aliqua; nam in divina Scriptura potius legimus, in quolibet tempore seu statu homines sua sponte et arbitrio, et absque speciali prsecepto Dei , variis modis Deum exterius coluisse; sic Genes. 4, Abel obtulit sacrificium de primogenitis gregis sui; et Noe, cap. 8, erexit altare et obtulit sacrifi- cid de pecoribus multis; Jacob vero, cap. 28, votum vovit. decimasque obtulit Deo. In lege autem veteri, quamvis multa essent de clivina lege prsescripta, nunquam tamen fuit prohi- bitus voluntarius cultus, vel publicus, vel pri- vatus; quin potius Levit. 23, postquam varia

sacrificiorum et festivitatum genera pra?cepta sunt, subditur: Exceptis donis vestris et quod offertis ex voto , vel qux sponte trihuetis Domino. Atc{ue Esther 9, Judith ultimo, \ Machab. 4, qusedam festivitates humana lege introductffi leguntur prseter eas, quae in divi- nis erant praiceptis. In Icge autem gratite nul- libi reperitur prohibitio heec facta a Christo. Quin potius, si ejus exemplum nobis imitan- dum est, constat ex Evangelio, eum sa^pe fuisse externis cseremoniis usum vel elevando oculos^et externam gratiarum actionem atque orationem fundendo, vel accipiendo in mani- bus panem, benedicendo, oculos in coelum elevando, Luc. 9 et 22, vel orando genibus flexis, aut in terram procidens, Matth. 26 et Luc. 22, vel insufflando in Apostolos, ut eis Spiritum Sanctum daret; vel denique elevan- do manus, ut discipulis benediceret, Lucae 24. Quocirca, cum hseretici negent esse creden- dum, quod non reperitur scriptum, osten- dant, ubi sit scriptum hoc prseceptum, quo prohibetur omnis cultus Dei exterior liber ac spontaneus, ut eis fidem adhibeamus; nam quod ex traditione sola non habeant hoc prse- ceptum, certissimum est, cum potius contra- rium ex traditione habeamus, ut dictum est, et statim dicemus latius. Nec vero fingere possunt ipsa naturali lege hoc esse prohibi- tum; nam potius lex naturce, quse docet, Deum esse actibus et signis externis ab homine colendum , vel Cjuia ipse est auctor animae et corporis, et ideo utrisque actibus coli debet, vel quia cum homo constet anima et corpore, in actionibus animse multum ab actionibus corporis pendet, eisque juvatur ad illas melius exercendas, ipsa (inquam) lex naturse, qua? hoc docet, ex se non de- finit hujusmodi actiones , c[uia licet fortasse aliquse per se statim appareant aptiores ad hujusmodi cultum, ut sunt oratio vocalis, laus, genuflexio, elevatio manuum, pectoris tunsio, tamen, neciue istae sunt ita per se determinatse ad cultum Dei, quin alise simi- les possint ad alias personas referri ; nec sunt ita necessariee^ quin aliis modis possit idem religiosus animus significari. Hic ergo modus ex ipsa lege naturee non est definitus; unde necessario fit, per Iianc legem non prohiberi voluntarium modum exterius colendi Deum, sed potius relinqui, ut vel positiva lege, vei certe uniuscujusque arbitrio determinetur. Hoc ergo semper licitum est, quaradiu spe- ciali lege divina vel huraana non est prohi- bitum, dummodo prudenter ac decenter fiat.

QU^ST. LXV, ART. IV.

Sed dicunt haeretici, quamvis hujusmodi cul- tus sponlaneus licitus esse possit in lege nova, non tamen esse licitum, illum prseci- pere, ita ut illius omissio. peccatum repu- telur, quia hoc est contra privilegium legis gratise, quse est lex Ubertatis; nam subjici hoc modo his caeremoniis et ritibus, magna est servitus. Sed in hoc inculcatur tertius error, quo negant habere Ecclesiam potesta- tem prsecipiendi atque ordinandi ea, quce ad convenientem modam dispensandi sacramen- ta fuerint necessaria. Cujus contrarium defi- nivit Goncil. Trident., sess. 21, can. 2, et in materia de legibus et de ecclesiastica potes- tate impugnatur ex professo hic error, et in sequenti sectione nonnulla afferemus.

3. Alii denique non reprobant generatim omnes cseremonias, sed speciahter invehun- tur in illas, quse nunc Ecclesia Romana ob- servat, quia dicunt esse vanas et superstitio- sas. Sed non est hic locus dicendi de singulis, sed cum agemus de speciaUbus sacramentis, ubi aperte ostendemus , lianc esse falsam calumniam. IUud vero, quod generale omni- bus est, scilicet, quod a nobis fiunt intentione cultus, et tanquam pertinentes ad virtutem religionis, hoc (inquam) superstitiosum esse dicunt, quia licet in sacramentis tradendis oporteat servare modum et debitas circum- stantias, ut omnia honeste et secundum ordi- nem fiant, ut dicitur prirase ad Cor. 1 4, tamen hoc solum esse volunt propter quamdam humanam politiam, non vero ex intentione cultus et religionis; nam hoc dicunt esse superstitiosum. Qui error non potest nisi aliquo ex supra rejectis fundari, nam si cul- tus Dei exterior voluntarius aut lege humana preescriptus ex se non est malus et supersti- tiosus, neque etiam erit malum, illum inten- dere; ergo neque etiam erit per se malum, cseremonias sacramentales hac intentione ob- servare.

4. Conclusio. — Cseremoniarum utilitas. — Praetermissis ergo hsereticorum sententiis, dicendum est, usum sacramentahum c^ere- moniarum, quas nunc Ecclesia observat, pium esse et ad cultum Dei secundario saUem per- tinere, et Ecclesise ac fidelibus non parum esse utilem. Conclusio est de fide, quoad om- nes partes, ut colligitur ex Goncil. Trident., sess. 7, can. 13 de Sacramentis in genere; ubi hos ritus in solemni sucramentorum ad- ministratione adhiberi consuetos, et ab Eccle- sia Gatholica receptos, et approbatos, obser- vandos ac retinendos esse definit. Potestetiam

conclusio ex generali principio ostendi, quod Ecclesia non potest errare in his , quae ad fidem et mores pertinent; servare autem cae- remonias religiosas et utiles ac non supersti- tiosas, maxime pertinet ad bonos mores Ec- clesia?. Deinde, quod hce cseremonise sint honestse, satis patet ex his, quse contra hfere- ticos diximuSj quia ex objecto non sunt malse, neque ex aliqua circumstantia, quam per se requirant. Nulla enim circumstantia hujus- modi fingi, aut assignari potest. Rursus ex fine proximo ordinantur ad decentem , et convenientem modum administrandi sacra- menta ; sicut ergo sacramentorum administra- tio ad religionem pertinet, ita etiam harum cseremoniarum observantia, quantum est ex se et ex fine suo ; et ideo dicuntur pertinere ad cultum secundarium, non solum quia con- tinent cuUum externum , sed etiam quia in ipsomet externo cuUii sint veluti accidentia aUarum actionum nobiUorum, sciUcet, sacri- ficii, et sacramentorum. Tandem ex hoc fine facile coUigitur utiUtas harum caeremonia- rum; conferunt enim primo, ut ipsa sacra- menta debito honore tractentur, et in majori sestimatione et reverentia habeantur; nam cum eorum substantia in paucis verbis et ex- terioribus actionibus aut rebus externa specie vilioribus atque infimi ordinis consistat, nisi cseremoniarum apparatu et significatione ele- vetur animus ad cogitandum aUquo modo de mysteriis sub iUis signis contentis, et ad concipiendam devotionem et reverentiam ilUs debitam, facile vUescerent et despicerentur, prassertim a rudioribus hominibus, qui sensi- bus fere ducuntur. Igitur per has cseremonias docetur Christianus populus sub sensibiUbus sacramentis magna mysteria contineri; et ideo magna veneratione esse tractanda. Se- cundo conferunt ha3 cseremoniae ad majorem quandam inteUigentiam et memoriam myste- riorum fidei, ut, v. gr., fere in omnibus sa- cramentis adhibere crucis signum, ut constat ex Steph. Pap- in cap. Nunquid, de Consecr., d. 5, etAugust., tr. 118 in Joan., et serm. 19 de Sanctis; iUud autem fit, ut eo siguo ad- moneantur fideles, virtutem sacramentorum ex Christi morte derivari. Similiter, dum in baptismo prsemittuntur exorcismi et insuffla- tiones, docentur fideles, puerum, antequam baptizetur, esse sub potestate dsemonis ob originale peccatum; et ita hoc argumento uti- tur seepe August. ad probandum originale peccatum ex usu et traditione Ecclesise, ut videre Ucet Ub. 1 de Peccat. merit. et remis.,

DISPUTAT. XV, SECT. Hl.

cnp. 34, et lib. 6 contra Julian., cap. 2, et alia exempla videri possunt in Leone Pap., epist. 81 , et Innocentio I, cpisl. 1 . Nec refert, quod non omnes fideles intelligant hffic myste- ria ; satis est enim, ut a Doctoribus intelli- gantur, qui simpliciores docere possint de his, quorum ipsi sunt capaces, qiiaive ipsos scire oportet; hujusmodi enim hominibus fre- quentius sufficit admiratio illa, quam in eis causat ipsamet cseremoniarum gravitas, et auctoritas, sub quibus statira concipiunt ali- quid sacrum contineri, quamvis, quid illud sit, ignorent. Tertio per hsec conservatur et augetur devotio fidelium, ut recte docuit Au- gustinus, lib. de Cura pro mort. agend., c. 5, et epist. '1 1 9, cap. 1 1 , qui tamen ad(^lit c. 1 9, cavendum esse, ne nimium sit hoc CEeremo- niarum onus; tantum enim esse potest, ut animum distrahat et impediat. Quo solo ser- vato moderamine ac prudenti consilio, ut re vera ab Ecclesia servatur, ruunt objectiones omnes et calumnise, quas hseretici ex^gitare possunt. Quarto tandem deservire possunt hse ca3remonise ad distinguendum fidelem po- pulum ab infideli, et unitatem Ecclesise com- mendandam, ut significavit Innocent. supra, et Concil. Tolet. 4, can. 2, et ideo diligenter vitat Ecclesia in hujusmodi cseremoniis et observantiis omne consortium et apparentem similitudinem cum Judaeis vel aliis infideli- bus, ut colligitur ex Augustino, dicta ep. 119, et Epiph., lib. 3 contra heeres., in fine, ubi multa de his cseremoniis congerit.

SECTIO IH.

Quis possit sacramentales cseremonias instituere , mutare aut ministrare.

1 . Diximus de substantia et ratioi^ harum cseremoniarum, sequilur dicendum de causis earum. Et causa quidem finalis explicata jam est. Causa vero materialis, seu formalis in genere definiri non potest; sed in singuhs observanda est pro ratione institutionis. So- lum ergo generatim dici potest, intrinsecam veluti formam, ac materiam uniuscujusqiie ceeremoniee consistere in eo ritu, qui est ab habente potestatem institutus ac definitus. Igitur dicendum superest de causa efficienle; quee duplex esse potest, sicut de sacramentis diximus, scilicet instituens, et ministrans.

2. CiB,remoni%, qu3B sunt extra substantiam sacramenti, non sunt immediate a Christo institutx. — Dico ergo primo : sacraraentales

cferemonife, qure sunt extra substanliam sa- cramentorum, quamvis interdum introduc(a3 sint ad imitationem seu cxcmplum Chrisli, non tamen sunt ab eo immediate institutaj. Prior pars partim ex dictis prsecedenti sec- tione constat, partim potest facile exemplis ostendi; nara in conficienda Eucliarislia ex Christi exemplo manavit mistio aquae in vino, teste Cypriano, epist. 63, atque ex eodera fonte raanavit usus Ecclesise Latinae confi- ciendi in azymo et non in fermentato; atque similia exerapla facile adduci possunt, qute in singulis sacramentis latius persequemur. Posterior ergo pars colligitur ex Concil. Trident. , sess. 21 , cap. 2, docente , salva substantia sacramentorum, reb'qua fuisse Ec- clesife comraissa ; quod latius confirmabimus conclusione sequenti ; ergo sigaum est, cfere- monias, quae sunt extra substantiam sacra- mentorum, non fuisse in particulari a Christo Doraino prsescriptas. Quod potest confirmari secundo, ab auctoritate negativa, quia neque ex Scriptura , nec ex traditione constat , Christum Dominura hujusmodi cseremonias instituisse, aut in particulari preecepisse. Quin potius dogma est receptum ab oranibus Theo- logis, Christum in lege nova nulla pra^cepta prseterquam fidei et sacramentorum tradi- disse. Tertio, ex usu idem colligitur. Nam in his cferemoniis pro diversitate temporum et locorum reperitur varietas in Ecclesia, sub- stantia sacramentorum invariabili raanente; ergo signum est, hanc solara esse de jure di- vino et iraraediate a Christo Domino defini- tam. Quarto hinc suraitur ratio seu con- gruentia hujus assertionis, nara sacrameuta ordinantur ad spiritualem hominum sanctifi- cationem, quee a Christo Doraino fuit princi- paliter intenta, et ideo oportuit ab ipso tan- quara ab auctore nostras salutis et gratiae institui. Atque idem semper intelligendum est de sacrificio, nara hoc etiara oportuit a Christo institui, quia continet proprium ac principa- lem Dei cultum, et quia in eo ofl^erendus erat ipsemet Christus. Denique ad raajorera Eccle- sise unitatem et stabibtatem necessariura fuit, uthsec, quse sunt veluti fundamenta Ecclesife, imrautabilia essent, ex Christi institutione. Ceetera vero, quse accidentalia sunt, non oportet ita institui ac definiri, quia pro tem- porura diversitate expedire potest, ea variari. Unde hoc etiara pertinuit ad perfectionem legis Evangelica3. In veteri enim lege, quia erat lex servitutis, raagis consistens in exte- rioribus oneribus, quam in interiori gratiee

QVJEST. LXV, ART. IV.

spiritu, plurimee cseremonise fuerunt divina institutione tradita^, ac prseceptee; at vero lex nova est lex gratiee etspiritus; et ideo solum in ea tradidit Gliristus quae ad gratiam obti- nendam sunt necessaria media, vel utilia instrumenta ; reliqua vero Ecclesise suse dis- ponenda commisit.

3. Ecclesise a Christo tradita potestas ca^re- monias instituendi. — Cxremoniarum in Ec- clesia antiquitas. — Dico ergo secundo, Christum Dominum dedisse Ecclesiae potesta- tem instituendi has ceeremonias ; quam par- tim Apostoli, partim eorum successores Epis- copi et Pontifices exercuerunt, et hujusmodi originem habuerunt caeremonise, quas nunc Ecclesia observat. Tota hsec assertio^ quoad rem in ipsa contentam, est de fide, ut constat ex Concil. Trident., sess. 7, can. 13 de Sacram. in genere, et sess. 21, cap. 2, et ad eam confirmandam adducit illud Pauli 1 ad Cor. 4 : Sic nos existimet homo, ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei; et illud 1 ad Cor. 1 1 : Cxtera autem, cum venero, disponani; ubi Paulus agebat de ritu in dis- pensatione Eucharistiee servando. De quo etiam agens Augustinus, epist. 118, cap. 6, inquit : No7i prsecepit Christus, quo deinceps ordine sumeretur, ut Apostolis, per quos Ec- clesiam dispositurus erat, servaret hunc locum. Secundo heec potestas ex ipso usu satis pro- batur ; ex actibus enim potentia recte colligi- tur; constat autem, hunc usum non esse in Ecclesia recentem, sed a temporibus Aposto- lorum incepisse, ut auctor est Clemens Pap., in epist. 2 decret., et lib. 7 Constit. Apost., cap. 23, et sape in illis libris et Epistolis ; Dionys., toto lib. de Eccles. Hierarch., ubi fere in singuUs capitibus hos ritus docet, atque eorum significationes dechirat. Et c. 1, preemittit, illos esse ex Apostolica traditione. Item Innoc. I, epist. 1 , docet, hujusmodi cse- remonias in Latina Ecclesia duxisse originem ab Apostolo Petro; similiter Leo Pap., ep. 81 , agens de ca:;remoniis servandis in ordinatione sacerdotis, eas dicit haberi ex Patrum tradi- tione. Unde Tertullianus, lib. de Corona mi- litis, cap. 3, ubi agit de observandis traditio- nibus non scriptis, prsecipue exemplum ponit inhis cffiremoniissacramentorum. Quodetiara fecit Orig., homil. 5 in Nume., qui exerapla ponens in his csereraoniis ait, datas esse a magno Pontifice, et a filiis ejus, et ab omni- bufe observandas esse, licet ratio omnium non omnibus pateat. Idera legiraus apud Basil., lib. 1 de Spiritu Sancto, cap. 27, et frequen-

ter apud August., epist. 118 et 119, ubi spe- cialiter, cap. 15, dicit, raulta ex his stabilita esse per Patrum Conciha, et cap. 18, optimam regulam constituit, qusecumque bonis mori- bus non repugnant, nec fidei, et habent ali- quid exhortationis vits^ raelioris, ubicuraque instituta videantur, non esse iraprobanda , sed laudanda, et sectanda. Et lib. de Nup., cap. 20, et lib. 6 contra Julian., cap. 2, ubi ait, hujusraodi casremonias ab universa Ec- clesia vera fide servari. Tertio probari potest, quod in Ecclesia sit hujusraodi potestas a Christo data, ex alia universaliori potestate, quam Christus Ecclesise suas reliquit in Vica- rio suo ad illam convenienti modo regendam, juxta illud : Pasce oves meas, Joan., 21, quee res latius tractatur in 2. 2, qusest. 1, art. 10, nam sub hae universali potestate necesse est, aliam, de qua hic agimus, contineri. Prirao quidera, quia cum haec potestas spiritualis sit, principaliter ordinata est ad divinura cultum.et ad bonum animarura; ad eam ergo pertinet statuere debitum modura et ordinera servandura in Ecclesia, in ritu ac cseremoniis necessariis ad convenientem sacramentorura adminislrationera. Deinde, quia cum Christus Dominus per se ipsum iramediate haec non instituerit, necessaria fuit Ecclesise htec po- testas ; alioqui non possent sacramenta de- bita reverentia dispensari; et infinita esset confusio inEccIesia, si uniuscujusque arbitrio hoc esset comraissum. Unde etiam in lege na- turee, ut publicus Dei cultus per oblationes vel sacrificia, vel orationes et laudes publi- cas, vel alias observantias, debito modo fieret, erat potestas in republica ad prsescribendura modum, et ritum in hujusmodi cultu et csere- raoniis ejus, ut latius dicemus infra, agentes de sacrificio; multo ergo magis in lege nova necessaria fuit hsec potestas, tanto altior, et superioris rationis, quanto cultus divinus in haclege altiorestetsupernaturalior. Si autem talis potestas est in Ecclesia, non potest esse nisi in pastoribus ejus, quorura principes fue- runt Apostoli ; quibus Episcopi succedunt ; inter quos summus Pontifex supremam habet potestatem, a qua omnis alia ecclesiastica potestas pendet; solus enira ille proprie lo- quendo potest aliquid instituere, quod uni- versam Ecclesiara obliget ; nam licet Conci- lium generale hoc etiara possit, non taraen sine auctoritate Pontificis congregantis et con- firraantis illud. Possunt tamen privati Epis- copi in suis dioecesibus nonnullos ritus et caereraonias instituere, quce non sint contra

DISPUTAT. XV

universalem Ecclesire legem aiit traclitionem, sicut legimus fecisse Ambros., Chrysost. et alios, et nostra etiam polate vidcmus esse in usu, quia omnes Episcopi sunt ordinarii pas- tores, et principes suarum Ecclesiarum , et ideo sufficientem habent jurisdictionem ad hujusmodi actus, siciit possunt eliam proeci- pere jejunium, aut observantiam alicujus cliei festi et alia hujusmodi. Constat igitur suffi- cienter, esse in Ecclesia hanc potestatem ; usus autem ejus ipsa rerum evidentia notis- simus est. Quae autem casremonise institutse sint ab ApostoUs, quse vero a Conciliis, vel Pontificibus, in particulari tractandum est, cum agemus de singuhs sacramentis. Hic generatim nuUa melior regula tradi potest, quam illa vulgaris, quse est apud August., lib. 4 de Bap., cap. 24 : nam quse servantur ab universa Ecclesia semperque servata le- guntur, et in nullo Concilio, vel summi Pon- tificis decreto instituta esse reperiuntur, signum est, ab ApostoUca traditione manasse, ut, V. gr., quod Eucharistia a jejunis suma- tur, quod aqua vino consecrando miscea- tur, etc; in his vero queedam sunt absolute recepta in universa Ecclesia , tam Grseca , quam Latina, ut ea, c{uee cUximus ; aUa vero sunt recepta in universa Ecclesia Latina, non tamen in Grseca, vel e contrario; ut quod fiat consecratio in azymo , vel fermentato , quse potuerunt etiam ab ApostoUs manare. Nam cum diversi in diversis regionibus prsecUca- verint et Ecclesias fundaverint, potuerunt in his, quse pendebant ex humano arbitrio, di- versos ritus tradere seu introducere. Cujus egregium exemplum est in illa antiqua con- troversia de celebratione Paschatis , in qua Orientales contendebant ritum celebrandi Pascha, luna decima quarta, quocumque die hebdomadfe incideret, sibi fuisse a Joanne EvangeUsta traditum ; Romani vero et Occi- dentales ex Petri traditione Pascha esse Do- minica die celebrandum semper docuerunt. Quem ritum ab universa Ecclesia servari postea prsecepit ConciL Nicaen.; atque simUi modo sunt aUee universales cseremonise, quas constat esse a Pontificibus institutas ; ut de aqua benedicta, etc. AUi vero ritus particu- larium regionum aut dioecesium ex privatis consuetudinibus vel ordinationibus Episco- porura introducti sunt.

4. Penes quem sit potestas mutandi ritus. — Unde inteUiguntur verba citati canonis Con- ciUi Trident., sess. 7, can. 13, ubi sic inquit : Si quis dixerit, receptos et approbatos Eccle-

XX.

SECT. in.

siso. Catholicx ritus, in solemni sacramentorum administratione adhiberi consuetos, in novos alios per quemcumque Ecclesiarum pastorem immutari posse, anathema sit. Ha^c enim verba intelUgenda sunt pra^cipue de univer- saUbus ritibus in universa Ecclesia, prseser- tim Romana, receptis, cle quibus non dicit ConciUum,pernuUum pastoremmutari posse, sed non per quemcumque ; nam ab inferiori- bus Episcopis mutari non possunt, quia hu- jusmodi ritus universales, ut dixi, originem habent ab universaUori et superiori potes- tate ; inferiores autem non possunt derogare ea, quse a superiori instituta et prsecepta sunt. Summus autem Pontifex de plenitudine potestatis suee posset hujusmodi ritus mutare, quia ejus potestas non est inferior, secl eadem cum iUa, ex qua hujusmodi ritus originem duxerunt. Nuncjuam tamen id facit aut faciet sine magna necessitate vel utUitate, praeser- tim in his observantiis , quse antiquissimae sunt in Ecclesia, et ab ApostoUs creduntur traditse, ac perpetuo observatse. Atque eadem proportione juclicandum est cle privatis csere- moniis particularium Episcopatuum. Nam iUee etiam possunt ab Episcopis mutari , si expedire censuerint, quando propria summi Pontificis auctoritate non sunt confirmatee , propter eamdem rationem. Cavendum tamen est in hujusmodi mutationibus scandalum, et pro temporum ac locorum opportunitate sem- per est habenda ratio divini cultus et fructus animarum.

5. Ejusdem Ecclesise est sacramentalium ministros designare, cujus est sacramentalia instituere. — Dico tertio : sicut hsec sacra- mentaUa per Ecclesiam sunt instituta, ita mi- nistri eorum iUi sunt, qui juxta eamdem Ec- clesise institutionem sunt ad hoc ministerium designati. Ratio est clara, quia ad eum perti- net designare ministrum aUcujus actionis, seu ministerU, ad quem spectat talem actio- nem et ministerium instituere. Nam Ulud est veluti pars institutionis. Qui autem designati sint ab Ecclesia ad hujusmodi sacramentalia efficienda, non potest in genere dici, donec ad singula descendamus ; nam qusedam fieri possunt a simpUci sacerdote; qusedam ab Episcopo ; et queedam solus summus Pontifex exercet, ut est consecrare cereos Dei agnos. Loquendo vero speciaUter de his sacramenta- Ubus, quffi sunt veluti circumstantiee solemnis administrationis aUcujus sacramenti, iUe po- test regulariter loquendo talia sacramentaUa ministrare, qui potest tale sacramentum tan-

OU^ST. LXV, ART. IV.

quam minister ex officio conferre. Ex quo recle colligit Durand., in 4, disp. 2, quEest. 1 , n. 8, in liac re posse fieri mutationem per summum Pontificem. Nam ea sacramentalia, quee nunc solus Episcopus potest efficere, possunt committi simplici sacerdoti ex ordi- natione Pontificis, quia cum hasc sint de jure positivo, mutari possunt ab eo, qui supre- mam habet in eo genere potestatem. An vero hoc ministerium possit cuilibet inferiori cle- rico, vel etiam laico committi, ex professo di- cetur in tractatu de sacramento Ordinis.

SECTIO IV.

Utrum liEec sacramentalia habeant aliquem effectum spiritualem.

1 . Qusestionis explicatio. — Non est quses- tio de effectibus ex opere operantis, seu ex natura ipsius operis; nam certum est, hos actus, cum sint honesti et religiosi cultus Dei , ex se aptos esse ad raeritum et sa- tisfactionem, si operans sit in gratia, et de- bita intentione ac modo hsec omnia obser- vet, seu operetur, quia tahs observatio est grata Deo; ergo de se meretur, apud ipsum,, effectum gratise ex opere operantis. Unde legimus, interdum Sanctos passos esse mar- tyrium , ne Cceremonias ecclesiasticas con- temnerent, ut eleganter prosequitur Tertul- lian., in lib. de Corona militis, et in Scriptura habemus Machabseorum exemplum; quia ni- mirum in his continetur quaedam professio fidei et religionis; ergo si debite fiat, erit val- de meritoria, juxta illud ad Rom. 10 : Con- fessio fidei fit ad salutem; et illud Matth. 10 : Qui me confessus fuerit coram hominihus, Qonfitehor et ego eum coram Patre meo. Item constat, hujusmodi cseremonias esse aptas ex se ad excitandam memoriam, inteUigentiam, ac devotionem circa Deum, et res divinas, ut in superioribus ostensum est; et hos ef- fectus voco connaturales ipsi operi. Qusestio ergo est de efli"ectu aliquo per modum operis operati, qui conjunctus sit cum tali opere ex speciali virtute seu efficacia vel promis- sione illi addita ex vi institutionis. Est autem ratio dubitandi, quia hsec sacramentalia, ut dictura est, per Ecclesiam sunt instituta ; non videtur autem Ecclesia habere potestatem ad promiltendum, vel conferendum aliquem ef- fectum spiritualem ex opere operato. In con- trarium vero est, quia omnes auctores, qui de his sacramentahbus scribunt, ahquam spi- ritualem vim iUis attribuunt.

2. Ut distinctius respondeamus, distingue- mus omnes effectus, qui videntur posse his sacraraentahbus attribui. Primus est, gratia gratum faciens habitualis. Secundus. aliquod auxihum, vel bonus motus gratiee. Tertius, remissio culpse saltera veniaHs. Quartus, re- missio alicujus poense temporalis, cujus reatus raanere solet reraissa culpa. Quintus, dsemo- nis expulsio, vel cohibitio, ne Isedat. Sextus, ahquod commodum temporale, ut sanitas', vel aliquid hujusmodi. Est autem observan- dum, quando inquirimus, an sacramentalia habeant hujusraodi efFectus, non esse sensum, an omnia et singula conferant omnes illos; quia non omnia habent eosdem effectus, ne- que ad eosdem fines sunt instituta ; quod col- ligendura est ex singulorum institutione et modo quo conficiuntur ; sensus ergo est inde- finitus , an in latitudine sacraraentalium sint ahqua, quse hos effectus conferant.

3. Circa primum effectum, certum est, per heec sacramentalia non conferri gratiam ex opere operato, cjuia si hoc haberent, jara non essent sacraraentalia, sed sacramenta; unde, quibus rationibus supra probaviraus, non ha- bere Ecclesiam potestatem instituendi sacra- menta , probari etiam potest, non potuisse dare his casremoniisvirtutera ad conferendam gratiam ex opere operato.

4. Prima opinio affii^mans habere vim exci- tandi honum gratix motum ex opere operato. — Secunda opinio negans. — Circa secundum efFectum, nonnulh tribuunt his sacramenta- hbus virtutem ad excitandura in nobis ali- quera bonum gratioe motum ex opere ope- rato. Quse sententia tribui solet D. Thom., infra, qusest. 83, art. 3, dicenti, templum et res ahas ab Ecclesia consecratas, habere spi- ritualera quandam virtutem, per quam apta divino cultui redduntur, ubi Gajetanus ait, hanc virtutem non esse qualitatem aliquam his rebus consecratis superadditam, quod est certissimura ; ahoqui fingenda esset in templo consecrato quahtas ahqua spiritualis iUi in- hserens, et in eo perraanens, quamdiu conse- cratio durat , quod non solum absurdum est, sed etiam ridiculura; dicit ergo Gajetanus esse habiUtatera quandara, quam ipse spiri- tualem virtutem inchoative vocat ; per quam hujusmodi res fiunt idoneae ad excitandam in nobis devotionem et reverentiam, tanquam instrumenta Dei. Quibus verbis significat Ga- jetanus heec sacramentalia conferre hunc ef- fectum per veram efficientiam physicam. Gajetanum autem sequitur Soto, d. 13, q. 2,

DISPUTAT. XV, SECT. IV.

art. 3. Favet etiam D. Thom., quffist. 71 , art. 3, dicens, unctionem, quse fit in capite bap- tizati , conferre auxilium ad conservandam gratiam baptismalem, et per salivam typi- cam et sacerdotalem actum, divinam virtu- temoperari salutem cateclmmeni. Quod sum- psit ex Rabano, lib. 1 de Inst. Cleric, c. 27. Aliorum vero sententia est, hujusmodi res non habere aliam vim ad excitandum hujus- modi bonum motum, nisi iUam, quam ex na- tura rei sequi diximus ex significatione ad placitum, seu deputatione ad divinum cul- tum; sicut imagines excitant devotionem, et scripturse, ac voces. Ratio est, quia nullum apparet fundamentum ad tribuendum his rebus majorem efficaciam ad hujusraodi gra- tise effectum.

5. Quid in hac re dicendiwi. — Sed in hac re, media qucedam via tenenda videtur; sunt enim inter hujusmodi sacramentalia qusedam, quse solum deputantur ad cultum divinum absque uUa speciali consecratione, vel bene- dictione, ut sunt imagines, ahqua ornamenta et aliquee pallse, vel oratoria, et his similia. Quaedam vero sunt, quee hcet benedicantur, tamen in orationibus vel ahis cseremoniis, quibus benedictio fit, non postulatur hujus- modi effectus, ut videre licet in benedictione candelarum, etc. AHse vero sunt, quse conse- crantur et benedicuntur, orando et postu- lando hujusmodi effectum, ut patet in bene- dictione vestium sacerdotalium, etc. Dicendum ergo est in primis, in nullis sacramentalibus esse virtutem ex opere operato ad dandum hujusmodi effectum. Et primo, quod non sint instrumenta physica, probatur, quia hcetnon implicet contradictionem, tamen nec est ne- cessitas, nec fundamentum ullum ad id asse- rendum; cur autem sine sufficienti funda- mento affirmabimus, datam esse Ecclesiae potestatem ad instituendas et elevandas res sensibiles, ut sint instrumenta pliysica spiri- tuahum effectuum? Alioquin eadem facihtate posset quis dicere, habere Ecclesiam potes- tatem ad instituenda instrumenta physica gratise, quia non est minus supernaturale, quod templum vel aUa res simihs efficiat in anima supernaturalem actum gratia?, quam quod aqua efficiat habitum gratite. Item, sicut est proprium Dei dare gratiam habitualem, ita etiam dare gratiam auxihantem et exci- tantem; ergo, sicut ob hanc rationem non potest Ecclesia instituere signa effectiva gratise habituahs, non poterit etiam insli tuere signa effectiva gratiae auxihantis. Nec

D. Thom. de hac virtute locutus est, prassertim in posteriori loco; agit enim de cseremo- niis baptismi, qua3 fiunt circa parvulum, qui non est capax hujusmodi motus eo tempore, quo baptizatur; postea vero non potest cae- remonia baptismi habere circa illum physi- cam efficientiam. Hac ergo efficientia re- hcta , quaj nuUo modo probabihs est , os- tenditur prselerea, hunc effectum non esse ex opere operato, eadem fere ratione cum proportione apphcata, quia non potest Eccle- sia instituere signum, in quo infallibihter de- tur gratia sanctificans ex opere operato, etiam seclusa efficientia physica; ergo nec potest instituere signum, in quo infalUbihter detur gratia auxiUans ex opere operato; pa- tet consequentia, quia utriusque gratise solus auctor est Deus; et ideo solus iUe potest iUam promittere infalUbiUter sub signo sensibiU; et non constat dedisse alicui potestatem hoc promittendi nomine suo. Et confirmatur, quia in nuUa Ecclesise benedictione vel consecra- tione reperitur hujusmodi promissio, sed so- lum oratio, in qua postulat a Deo hujusmodi efifectum. Neque uUo testimonio, vel auctori- tate Ecclesise, ostendi potest Deum hoc ali- quando promisisse; sine promissione autem, non potest inteUigi spirituaUs effectus ex opere operato.

6. Dicendum secundo. — Unde secundo dicendum est, quando hujusmodi res sacrse deputantur aut benedicuntur, absque ora- tione Ecclesiee ad hunc effectum speciaUter ordinata, non esse in eis uUam vim seu spe- cialem rationem, propter quam eis tribuatur hic effectus, prseter iUam, quse ex natura rei sequitur, scilicet per modum signi excitantis memoriam. Probatur, quia seclusa promis- sione et oratione, nuUum superest fundamen- tum talis eff^ectus, ut clarius patebit ex se- quenti assertione.

7. Dicendum tertio. — Addo ergo tertio, quando hsec sacramentalia in sua benedic- tionespecialiter ordinantur, perEcclesiaB ora- tionem, ad tales effectus, tunc per modum impetrationis specialiter conferri a Deo tales effectus adhibitis hujusmodi sacramentalibus ; ut, verbi gratia, credendum est, in templo consecrato ratione consecrationis Deum spe- cialius assistere ad exaudiendas fidelium ora- tiones, vel eorum animos ad devotionem ex- citandos, et sic de aliis. Probatur primo, ex ipsismet Ecclesise orationibus, quae apud Deum magnam vim habent ad impetrandum; dUigit enim eam tanquam sponsam. Item, quia alias

292 QUyEST. LXV

frustra adhiberentur illsc orationes, nisi ha- bere possent efFectum, saltem per modum impetrationis. Non est autem hic effectus om- nino infalUbihs, quia non est fundatus in spe- ciali aliqua Dei promissione, quia, ut dixi, de tali promissione non constat, sed fundatur in communi lege et efficacia orationis, quee non semper habet efFectum, prsesertim quando pro aliis funditur. Quocirca hic effectus non est speciaKs legis novpe, ut colligi potest ex 2 Paral. 6, et 2 Machab. 3, et ex aUis, qu8e recte congeritWald., tom. 3 de Sacramental., c. 147. Quando ergo D. Thom. ait, in templo vel hujusmodi rebus esse virtutem divinam, solum intelligit, propter orationes Ecclesice Deum ibi speciale aliquod auxibum prsebere, prout explicatum est.

8. An habeant vim ad remissionem venia- lium. — Circa tertium effectum de remissione peccatorum, nihil est hoc loco dicendum, quia de remissione peccati mortalis nuUa est diffi- cultas; hoc enim non remittitur nisi per gra- tise infusionem, et ideo illius remissio propria est sacramentorum. De peccato autem ve- niali res est valde dubia, et pendet ex multis principiis tractandis in materia de poeniten- tia, et ideo differendum hoc est usque ad qusest. 87, art. 3, ubi lioc D. Thomas attigit. Solum hic duo, quse clariora videntur, et ex dictis in superiori puncto coUiguntur, prse- milti possunt. Primum est, illa sacramentalia^ qu8e ad hunc effectum non sunt ab Ecclesia instituta, non habere illum, quia hic effectus oriri debet ex institutione, et consequenter requirit finem seu intentionem instituentis ; nam sacramenta ipsa non habent aliquem ef- fectum, nisi ab illo sint inslituta (loquor au- tem directe et per se) ; ergo multo magis idem erit in sacramentalibus. Potest autem valde probabile signum hujus institutionis et finis ejus sumi ex modo et orationibus, quibus conficiuntur sacramentalia ; nam si in eis nulla fit mentio, nec deprecatio talis effectus formaliter, aut virtualiter, saltem signum est, non esse instituta ad hujusmodi effectum ; se- cus vero erit, si in conficiendis ipsis sacra- mentalibus adjunguntur orationes , quibus hujusmodi effectus postulatur. Atque hinc fit verisimile, ea sacramentalia, quse sunt pro- priissima hujus materise, scilicet cseremonias, vel ritus, qui adjunguntur in solemni admi- nistratione sacramentorum, regulariter non habere hunc effectum, quia non sunt ad hunc finem instituta, sed ad ornatum sacramen- torumj et devotionem ac reverentiam conci-

, ART. IV.

liandam. Secundum est, si Ecclesia instituat aiiquod sacramentale ad hunc finem (ut multi existimant de aqua lustrali), et adjungat ora- tiones suas, quibus a Deo postulet hunc effec- tum, posse obtinere illum per modum impe- trationis, saltem impetrando bonum motum, per quem homo a veniaU culpa liberetur, ut patet ex ratione facta in preecedenti puncto. An vero possint sacramentaUa habere majo- rem efficaciam ad prsedictum effectum, dice- mus preedicto loco.

9. De remissione poense temporalis quid sentiendum. — Circa quartum effectum de remissione poensetemporaUs, non est dubium, quin sit in Ecclesia potestas ad appUcandum ex thesauro suo aUquam satisfactionem, ra- tione cujus aUqua poena temporaUs remittatur ultra meritum et satisfactionem propriam ejus cui appUcatur, ut constabit in materia de indulgentiis. Sic igitur certumest, potuisse Pontificem applicare hujusmodi satisfactionis partem homini utenti hoc vel iUo sacramen- taU, ut nimirum oranti in templo consecrato, vel aUo simiU, qu£e appUcatio si fiat, erit per modum indulgentice ; nec video quomodo pos- sit aUter per Ecclesiam attribui his sacramen- taUbus. An vero hoc modo sint aUqua sacra- mentalia instituta ad hunc finem, et ad hunc effectum iUo modo tribuendum, mihi non sa- tis constat; nec video, quo fundamento suffi- cienti affirmari possit. Nam de cseremonUs, V. gr., baptismi, non est verisimile, ordinatas esse ad hunc effectum, cum ipsum sacra- mentum per se sit sufficiens ad toUendam totam poenam, et ante baptismum non sit homo capax taUs effectus. De cseremoniis vero aUorum sacramentorum, Ucet non sit omnino eadem ratio, tamen modus institu- tionis videtur esse simiUs; et ideo, nisi in particulari de aUquo sacramentaU satis con- stet esse institutum ad hunc effectum, non est leviter et sine fundamento asserendus. lUud vero multo improbabiUus est, quod quidam asseruisse feruntur, sciUcet per hujusmodi sacramentaUa interdum remitti poenam tem- poralem ante remissionem culpse veniaUs propter quam debetur. Est enim hoc impro- babile, quia reatus poenee est intrinsece an- nexus culpse, quamdiu iUa durat, et ideo, quamdiu culpa non remittitur, reatus poense nec toUi, nec diminui potest , ut iterum dice- mus agentes de baptismo.

10. Ecclesia specialem potestatem habet in dsemones. — Circa quintum effectum, qui est expeUere, et coercere dsemones, ex ipso usu

DISPLITAT. XV, SECT. IV.

Ecclesia3 et ex orationibus, qua3 in confi- ciendis multis sacramentalibus dicuntur, con- stat satis, hunc effectum essc frequenter in- tentum ab Ecclesia. Quapropter primum omnium statuendum est, habere Ecclesiam specialem potestatem a Christo datam in dse- mones , ad imperandum illis, seu ad illos coercendos, seu expellendos. Hoc constat ex usu et traditione Ecclesise, qua) colhgitur ex Coelestino P., ep. 1, ad Episc. GaUise, c. 12, ubi inquit, eos qui ad regenerationis veniunt sacramentum , non prius fontem vitse adire, quam exorcismis, et insufflationihus^ clerico- rum, spiritus ab eis immundus ahigatur . Unde in Concil. Carth. 4, c. 7, dicitur, exorcistis dari potestatem ad imponendum manus super energumenos, scihcet ad pelleudos da?mones. Et idem habetur in Concilio Aquisgranensi sub Ludovico I, c. 4. Hinc Justinus in Diaiog. contra Triph. dicit, solitos fuisse Christianos adjurare dfemones, eosque per invocationem Jesu Christi Domini nostri coercere , cujus (inquit) vim nominis, etiam dssmones exhor- rescunt; idem Apol. 1 pro Christianis ; et eleganter Laclan., lib. 2, c. 16, de deemonibus loquens inquit : Nocent illi quidem, sed iis a quihus timentur; quos manus Dei potens et excelsa non protegit, qui prophani sunt a sa- crametito veritatis. Justos autem, id est, cul- tores Dei, metuunt; cujus nomine adjurati de corporibus abscedunt , quorum verbis tan- quam flagris verberati, non modo dxmones se esse confitentur, sed etiam noynina sua edunt, quia nec Deo, per quem adjurantur, necjustis quorum voce torquentur, mentiri possunt. Itaque maximis ssepe ululatibus editis verbe- rari se et ardere, jam jamque exire procla- mant. De eadem re scribit Tert., in Apol., c-. 32, et lib. ad ScapuL, c. 2 : Dssmones (inquit) non tantum respuimus, verum etiam revinci- mus, et quotidie traducimus, et de corporibus expellimus. August., 10 de Civit., c. 22, et Scepe alias, hujus consuetudinis et potestatis meminit. Item Cypr., Hb. 4, ep. 7, ahas epist. 76, circa fin., ubi Pamel. alia congerit.

11. An hsec efficacia fundetur in oratione ministri operantis. — Non explicant autem prsedicti Patres, an hic efiectus seu efficacia fundetur in merito vel privata oratione mi- nistri operantis ; quanquam interdum hoc si- gnificent; potest enim sine dubio multum prodesse , non est tamen censenda ha3C tota causa, imo nec simpliciter necessaria ad hunc effectum, ut sentiunt communiter Scholastici tractantes de exorcismis, vel cseremoniisbap-

tismi : D. Thom., infra, qusest. 71, art. 3, et in 4, d. 6, quffist. 2, art. 3, queest. 2; Bonav. art. 3, qua)St. 2; Richard., art. 6, quasst. 1 Palud., qutest. 4, art. 3; Darand., qucest. 4 Soto, qua3st. 2, art. 3; Ilenric, Quodlibet. 8, quaest. 35, ubi generaliter de sacramenta- libus loquitur. Hoc etiam sentiunt Patres ci- tati , quatenus hunc effectum etiam tribuunt virtuti et efficacise nominis Jesu, et invoca- tionis ejus, et fidei ac sanctitati Ecclesise; sen- tiunt etiam provenire hoc a speciali potestale a Christodala, quffietiam colligitur ex Matth., 10, Lucse 10, Marc. 16 : /n nomine meo dse- monia ejicient; et in lege veteri videtur fuisse similis potestas, ut notat Hieron. in id Matth. 12 : Filiivestri, in quo ejiciunt? Multo ergo magis erit in lege nova. Et confirmaturj quia sicut in administratione sacramentorum ef- fectus non pendent ex sanctitate ministri , quia non in sua, sed in Christi persona ope- ratur, ita, neque in sacramentalibus, quse ad hunc efFectum instituta sunt, efficacia pendet ex sanctitate ministri, quia non in sua, sed in persona Ecclesice operatur ; hac enim de causa ad hoc munus consecratur et ordinatur, et definitis verbis ac orationibus ab Ecclesia institutis utitur ; igitur , quamvis ministri sanctitas et meritum conferre aliquid possint, non tamen est heec causa unica nec necessa- ria hujus effectus.

12. Potestas expellendi dxmones nullo modo est naturalis. — Sed explicandum superest, qualis sit hsec potestas, et quis modus ope- randi hunc effectum. In quo primum re- jicienda est senlentia, quam Scholastici refe- runt , potestatem hanc expellendi dcemones posse esse naturalem, a qua non multum dis- cordat Burgens., 1 Beg. 16, qui musicse, et quibusdam aliis qualitatibus naturalibus hanc vim tribuit; est tamen ridicula sententia. Nam cum dcemon sit substantia spiritualis, nec noceri potest, neque aliquid pati a quali- tatibus naturalibus; ergo nec cogi potest, ut a corpore humano discedat. Item dsemon non habet prsesentiam, vel unionem cum corpore humano, quse pendeat ex dispositionibus cor- poralibus ejus , ut facta transmutatione in corpore cogatur da^mon inde recedere. Et quamvis fortasse propter corporis immuta- tionem fieri possit interdum, ut impediatur dsemon, ne possit, vel saltem, ne tam facile possit hominem vexare aliquo passionis seu alterationis genere, non tamen potest simpli- citer impediri, ne hominem obsideat et mem- bra ejus vel humores moveat localiter. Adde,

294 QU^ST. LXV

quamvis hoc in rebus etiam aliis certum vi- deatur, multo tamen certius esse in cseremo- niis seu sacramentalibus EcclesicB, de quibus agimus, quia Ecclesia solum utitur orationi- bus, imperio, et sacris signis, in quibus nulla naturalis efficacia fingi potest; est ergo su- pernaturalis potestas et efficacia.

13. Hic effectus non fit per physicam actio- ncm, sed moralem. — Secundo vero dicendum est , hoc non fieri per actionem seu efficien- tiam physicam, primo quidem, quia nec est necessaria, nec fundari potest, neque est gra- tis fingenda. Secundo, quia seepe nullus inter- cedit effectus , qui per physicam efficientiam iiat, quia vel hic effectus fit in homine ; et hoc non, quia nullus potest probabiliter excogitari; vel in dsemone; et hic maxime potest esse motus localis, quia videhcet cogitur deemon hinc recedere; nihil enim aliud positivum potest fingi, quod in daimone fiat; hic autem effectus non semper fit ; interdum enim solum impeditur dsemon, ne noceat, vel ne tentet, etiam si loco recedere non cogatur, et tunc intelHgi non potest, quis effectus physicus fiat in dsemone, aut quo modo impediatur per actionem physicam , sed solum per virtu- tem divinam cogentem illum, vel subtrahen- tem concursum. Si aliquando vero cogitur etiam mutare locum, vel recedere, licet intel- ligi possit, fieri hoc ab agente extrinseco per actionem physicam, tamen non oportet ita fieri, nam cum daemones percipiant verba et signa humana, et vim eorum intelligant, morali modo praecipiuntur, et obedire cogun- tur; fit ergo hic effectus non physice, sed moraliter.

14. Hujus efficacise. triplex raclix. — Cur hic effectus non sit infallibilis. — Sed adhuc restat explicandum, quis sit modus et qui« radix hujus efficacise moralis. Respondetur : triplex potest assignari. Prima est veluti con- naturalis, suppositis nostrse fidei mysteriis; cum enim deemon virtutem Christi, vel invi- tus agnoscat et credat, seque per Crucem ejus victum et superatum intelligat, ex hoc ipso, quasi ex natura rei sequitur, ut audito Christi nomine perhorrescat, et viso signo crucis ejus, quodam modo torqueatur, et con- fundatur. Et ideo Sancti, his duobus signis, Crucis, et nominis Christi potissimum usi sunt ad hunc effectum consequendum. Unde Lact., lib. 4, c. 27, inquit : Sicut Christus, cum inter homines ageret, universos dsemones verbo fugahat, ita nunc sectatores ejus in nomine Magistri sui, et signo passionis ejus, eos ah

, ART. IV.

hominibus excludunt, • sic etiam Orig., Hom. 6 in Exod. : Quid (inquit) timent dsemones, quid tremunt? sine duhio Christi crucem, in qua triumphati sunt. Secunda est vis impetrandi, fundata, non tantum in ministro, sed in sanc- titate totius Ecclesiee, in cujus persona minis- ter orat, et ratione hujus intercessionis fit hic effectus per modum impetrationis , sicut de secundo dictum est. Tertia causa probabilis est, specialis potestas data Ecclesia3 a Christo Domino ad imperandum dsemonibus, qui ex ipsius Christi voluntate obedire coguntur; hffic enim potestas videtur colligi ex citatis locis Scripturse, et ex usu et traditione Eccle- sise; cum enim ordinando exorcistas dat eis potestatem adversus dsemones, non tantum videtur eis concedere facultatem postulandi hunc effectum nomine suo, sed etiam in eos transferre potestatem aliquam specialem sibi a Christo concessam ; et fortassede hac loqui- tur Justinus, queest. 40 ad gentes , cum in- quit, esse vim quandam quse sub sensum non cadit, quae timorem incutit deemonibus , cum ab Ecclesia imperantur. Hanc etiam videtur August.,lib. 83 Quaest., q. 79, vocare publi- cam et imperialem legem, et summi Dei po- testatem , quee interdum Sanctis conceditur, ut imperent infimis potestatibus. Verum est, haec et alia testimonia intelligi posse de gratia gratis data, quse ad gratiam miraculorum revocatur, quse interdum sanctis hominibus conceditur supra dseinones. De qua legi po- test optima historia apud Greg. Nyss., Orat. de S. Gregorio Thaumaturgo; nihilominus tamen intelligi etiam possunt de ordinaria potestate, quam etiam Augustinus supra vocat publicam administrationem , quse fit jussu ejus, cui cuncta creatura subjecta est; et eodem modo dicit ibiclem, nonnunquam malos Christianos, vel schismaticos, vel hae- reticos, per nomen Christi, aut verba, aut sacramenta Christiana, exigere aUquid a po- testatibus, quibus honori Christi cedere indic- tum est; et hsec vocat ibidem, signa publicse justitise, quse efficaciam habent propter ho- norem excellentissimi imperatoris. Quod si inquiras, cur haec signa non semper sint effi- cacia, seu cur hic effectus non semper sit infallibilis , respondet ibidem Augustinus di- cens : Cum autem non cedunt hissignishujus- modi potestates, Deus ipse prohibet occultis modis, cum id justum, atque utile judicat,vel ad confundendos malos, cum eos oportet con- fundi, vel ad monendos bonos , ut proficiant in fide, atque ista non jactanter, sed utiliter

DISPUTAT. XVI, SECT. I.

possint, vel ad discerne.nda dona merabrorum Ecclesiae. Itaque hic cffectus non est ita abso- lute promissus , quin impediri possit , vel propter privatam, vel propter publicam cau- sam. Nam cum hic effectus non pertineat ad donum gratiffi gratum facientis, sed ad libe- rationem quamdam a malo poena3, non solum ex proprio dcmerito seu obice impediri po- test, sed etiam propter majorem utilitatem anima?, vel in aliorum exemplum, aut propter aliud Ecclesise commodum.

15. Circa sextum effectum, qui est benefi- cium aliquod temporale seu corporalc , nihil novum addendum occurrit ; non est enim du- bium, quin aliquae cseremonise vel benedic- tiones sint ab Ecclesia institutse ad impetran- dos hujusmodi effectus, ut late prosequitur Waldensis, tom. 3, de Sacramentahbus, cap. 163, et seq. Tamen hic effectus solum obti- netur per modum impetrationis , loquendo directe et quasi per se ; per accidens vero, et removendo prohibens, interdum obtineri solet coercenclo dsemonum potestatem , quomodo uti solet Ecclesia exorcismis ad tempestatem repellendam, vel fuganda animalia nociva, ut 2. 2, q. 90, D. Tliom. tractat, et SotO; 1. 8, de Just. et jur., q. 3, art. 3.

DISPUTATIO XVI.

DE PRiECEPTlS SACRAMENTORUM PERTINENTIBUS AD MINISTROS EORUM.

1 . Ratioindoctrinanioraliservancla. — Hac- tenus universam doctrinam speculativam de sacramentis prosecuti sumus. Doctrinam vero fflorcilera in hanc postremam partem reje- cimus, ut clarius ac brevius comprehencli possit, et ad usum applicari. Moralis autem doctrina in tribus potissimum versari potest. Primum, in explicandis prseceptis, quee ad rem aliquam pertinent. Secundum , in expli- cando modo, quo servari debent, vel violari possunt preecepta. Tertio, in pcenis decla- randis, quse propter hujasmodi transgressio- uem impositse sunt ; loquor autem de poenis ecclesiasticis, ut sunt censurse, inhabilitates et hujusmodi; nam poeuce, quas Deus infligit, vel alise humanae seu seculares, ad nostram considerationem non spectant. Atque de his tribus capitibus dicemus, lam hoc loco, quam in morali dispositionedesingulissacramentis, atque eamdem methodum servabimus dispu- tando de singulis virtutibus , si Deus hoc ali- quando concesserit. Rursus observandum est,

duas solum personas neccssarias esse, ut sa- cramentum fiat , scilicet, dans ct recipiens , quas supra diximus debere esse distinclas, saltem in his sacramentis, quae in usu consis- tunt; atque htc dua^ personcC sufficiunt, ge- neratim loquendo ; nam licet in quibusdam sacramentis plures interveniant, tajtnen vel non sunt de substantia sacramenti, vel earum necessitas est ex speciali ratione alicujus sacramenti , quas ad hanc generalem conside- rationem non pertinet. Ad has ergo pertinere possunt sacramentorum prsecepta ; quse con- siderari possunt, vel quatenus absolute perti- nent ad ministrum, vel prout imponuntur recipienti, vel prout respective respiciunt unum in ordine ad alterum, vel e converso; et juxta heec tria membra partem hanc mora- lem tribus disputationibus complectemur.

2. Denique observandum est, cum sacra- menta sint res maxime sacrse, in eis in primis habere locum ea naturalia prgecepta. quse virtus ipsa religionis circa res sacras preecipit observare. Quorum unum et prfecipuum est iJlud negativum, non inferendi injuriam, nec indigne tractandi res sacras, ut in specie no- tavit D. Thom., 2. 2, q. 99, art. 3, dicens hujus prsecepti transgressionem ex genere suo esse peccatum mortale, quia est contra nobilissimam virtutem et contra honorem de- bitum Deo. Aliud prseceptum naturale et generale potest esse affirmativum, non ab- solute , sed sub conditione , scilicet digne tractandi sacramenta, si dispensanda vel re- cipienda sint ; quod fere idem est cum prEe- cedenti negativo ; et in his fundantur multa , quee dicemus de prceceptis sacramentorum , quse ex natura rei oriuntur ex ipsamet sacra- mentorum institutione. Alia vero sunt posi- tiva divina vel ecclesiastica , quee omnia explicanda a nobis sunt.

SECTIO I.

Quis possit licite, vel teneatur sacramenta ministrare.

1. Primum omnium statuendum est, po- testatem adminislrandi licite sacramentum supponere potestatem conficiendi illud; nam si quis sacramentum conficere non possit , multo minus poterit illud efficere licite. Quia si illud tentet efficere sine potestate, nihil efficiet, et hoc ipso erit sacrilegus, quia ficte tentat facere rem sacram, quam non potest efficere. Prseterea facit contra Christi institu- tionem, qui certos ministros sacramentorum

QUyEST. LXV, ART. IV.

instituit. Tertio, quantum in se est, pravum ritum in conficiendis sacramentis introducit, et facto ipso falsam doctrinam profitetur ; et ideo merito ut sacramenti illusor et in fide suspectus ab Ecclesia punitur. Quarto gravi- ter decipit, tum eum^ cui hujusmodi fictum sacramentum tribuit, tum etiam Ecclesiam , ex qua deceptione sequi possunt gravia in- commoda, ut exteriores idololatriae, animarum pericula, scandala, et similia.

2. An duhius de potestate possit sacramen- tum ministrare. — In re incerta gux medio- critas tenenda. — Quod si quis inquirat, qusenam sit hsec potestas, dicendum est, non esse eamdem respectu omnium sacramento- rum, nam in quibusdam sufficit potestas Or- dinis sacerdotalis, vel episcopalis ; aliquando requiritur etiam potestas jurisdictionis ; ali- quando vero neutra est necessaria ad valorem sacramenti, ut in baptismo. Hic ergo absolute loquimur de potestate, qualis necessaria fue- rit^^^ut sacramentum teneat. Dices : quid, si ministraturus sacramentum dubius sit de sua potestate, id est, an sit ordinatus, vel juris- dictionem habeat? Respondetur primo : si dubium tale sit, ut in neutram partem possit homo incUnari per assensum saltem probabi- lom, non potest licite sacramentum minis- trare, quia exponit se manifesto periculo nihil faciendi, et incurrendi in omnia incommoda superius indicata. Secundo, quando hoc du- bium est formido queedam, si cum illa sit conjunctus assensus, quo, pensatis omnibus, homo judicat esse probabilius , se habere talem potestatem, regulariter loquendo potest illa uti, si nullum detrimentum vel injuria tertise personse intercedat. Probatur, quia hujusmodi judicium esthumano modo certum, et ideo est moraliter sufficiens ad regulandas actiones humanas , quando nec certior cogni- tio haberi potest, neque ex hoc usu sequitur grave aliquod detrimentum, quod facile et sine illo incommodo vitari non possit. Et con- firmatur, nam propter hanc causam in omni- bus aliis rebus licitum est uti opinione pro- babiliori, quandocumque illa duo concurrunt, quod nec comparari potest certior cognitio , nec ex illo usu sequitur grave detrimentum , quod facile vitari non possit, quod est extrin- secum et per accidens. Ratio vero est, quia vix potest homo certiorem cognitionem in quacumque materia consequi, et prffisertim in rebus agendis, quse lubric» sunt et incer- tee; ergo prater rationem esset, majorem certitudinem requirere in homine ad conve-

nientem modum operandi. Tertio, quando

judicium est probabile, vel verisimile, ita

tamen, ut simul homo judicet esse probabile,

vel probabilius , se non habere necessariam

potestatem, res est magis incerta. Nam qui-

dam absolute docent, tunc esse liberum ho-

mini sequi judicium probabile, et in re incerta

uti jure suo et potestate quam se liabere pro-

babiliter credit. Alii vero absolute negant,

propter periculum, quod in re ipsa existit

nihil faciendi, propter probabile judicium.

Quse ratio ita videtur urgens, ut videatur

concludere nunquam esse in hac re utendum

judicio probabili absque certitudine morali et

humana, nisi alicjua necessitas, vel gravis

causa ad id cogat; quod sane est satis verisi-

mile. Et ideo censeo, neutram ex illis duabus

contrariis sententiis posse generaiiter ad

praxim reduci; nam prior c[uidem non sem-

per erit tuta, ut ratio facta convincit, poste-

rior vero seepe erit nimis rigicla, et liominem

conjicietinmagnasangustias et perplexitates.

Quocirca prudenter sunt pensandee occurren-

tes circumstantiee , ut homo temere et sine

causa non se exponat periculo faciendi sacra-

raentum irritum et nullum; hoc enim re vera

nonlicet; censebitur autem se exponere huic

periculo, quando sine necessitate gravi vel

causa urgente utitur potestate incerta, se-

quendo judiciuraminus probabile. Secus vero

erit, quando necessitas urget , et non est alia

securior via, quia, v. gr., vel sacramentum

omnino omittendum est, vel illo probabili

modo dispensandum ; tunc enim licitum esse

poterit uti tali potestate, quia tunc non tam

se exponit periculo , quara perraittit illud, ut

raajus vitet; etalioqui habet humanam cogni-

tionem, quse potest esse sufficiens principium

recte operandi, quando aliunde non oritur

speciale incommodum aut periculura. Atque

tota haec doctrina sumpta est ex generalibus

principiis, quee de usu conscientise traduntur

a Theologis, et eam postea ad singula sacra-

menta applicabiraus , et ideo in congerendis

exeraplis in particulari non iramorabor, ne

prolixior sira.

3. Jus sacravienta ministrandi requiri. — Secundo dicendum est, prseter potestatem conficiendi sacramentura , requiri jus seu fa- cultatera administrandi illud , ut licite possit dispensari. Itaque non oranis qui potest facere sacraraentum , potest etiam licite illud dare, sed qui cum potestate habet etiam jus ; con- clusio est certa, quse originem trahit a jure divino , pendet tamen aliquo modo ex deter-

DISPLITAT. XVI, SECT. I.

minatione juris humani. Quod explicoin hunc moduni, nam, ut docet Augustinus, lib. % contra Parmenian., c. 13, soli sacerdotes, per se loquendo, habent poteslalem et jus ad- ministrandi sacramenta , qua; ab ipsis admi- nislrari possunt, quia coUatio sacramenti est actio sacra, ad quam digne perficiendam mi- nistri consecrantur. Excipitur autem ab hac generaU regula , in primis matrimonium, in quo ipsi contrahentes habent rationem mi- nistri conficientis sacramentum,quia materia et forma illius hoc requirit , nam in ipso ex- teriori contractu posita est. Quanquam nunc ex Ecclesise ordinatione necessaria sit pr8e- sentia parochi, non ut sit minister sacra- menti, sed ut conditio qusedam necessaria ad valorem contractus. Deinde excipi potest bap- tismus , quem interdum potest laicus minis- trare ; q.u8e facultas concessa est in illo sacra- mento propter necessitatem ejus; et ideo, si extra necessitatem laicus ea utatur, faciet quidem sacramentum, quia simpliciter potes- tatem habet; graviter tamen peccabit, nam non habet jus, et indebito modo potestate sibi clata utitur, alienum ministerium usurpando. Unde Augustinus supra, sic inquit : Nulla co- gente necessitate si fiat, alieni muneris usur- patio est ; quod autem datum fuerit , non po- terit dici non datum, quamvis possit dici illicite datum.

4. Potestas jurisdictionis orta ajuredivino, jure consummatur humano. — Secundo ob- servandum est, in ipsis sacerdotibus praster potestatem Ordinis, quam ex vi suse ordina- tionis habent, ut licite possint ministrare sa- cramenta, requiri potestatem jurisdictionis, vel ordinariam, vel ab eo delegatam, qui est ordinarius pastor; quod quidem a jure divino originem ducit ; per jus autem positivum consummatur. Loquendo enim in genere vel in universali, de jure divino est, ut in Ecclesia alii sint pastores, ad cjuos cura animarum pertineat, alii vero sint oves, Joan. 20, et ad Ephes. 4. Et ipsa naturahs ratio dictat, in corpore mystico, quale est Ecclesise, ad con- veniens ejus regimen necessariam esse hanc munerum distinctionem , ordinemque hierar- chicum. Hoc autem posito, necessario sequi- tur, administrationem sacramentorum esse proprium munus pastorum Ecclesise, quibus cura animarum incumbit. Primo quidem, cjuia ipsi sunt dispensatores mysteriorum Dei, et ideo ad illos pertinet cura et soUicitudo, atque discretio inter dignos et indignos, ut sacramenta pro dignitate tractentur. Secundo,

quia sacramenta sunt animarum medicinai, et ideo pastoruin animarum esse debet jus illa dispensandi. Tertio , quia per sacramenta constituuntur membra Ecclesiaa, et ministri etiam Ecclesia3 ordinantur ; ergo necesse est , ut hoc pertineat ad eos, qui Ecclesiam re- gunt; alioqui necesse esset, multa fieri in Ecclesia inordinate, ac confuse. Hoc ergo modo ducit ha3c obligatio originem ex jure divino . Per j us autem humanum consummatur, quatenus jurisdictionis hujus distriJDUtio per homines facta est, et a supremo capite Christi Vicario ad cfeteros aliquo modo derivatur, qua divisione facta, et huic, vel iUi homini tali jurisdictione applicata , etiam fit illi in- juria, usurpando jus seu ministerium ejus absque superioris delegatione seu. facuUate. Atque ex hoc capite peccat Episcopus, qui in aUena dioecesi Ordines confert, sine proprii Episcopi facuUate ; peccat etiam simplex sa- cerdos propria auctoritate ministrans sacra- menta aUenis ovibus ; peccant denique omnes qui juxta- Ecclesiastica statuta privati sunt jure seu usu administrandi sacramenta, et nihilominus ea dispensant. Quare in hoc ne- gotio potissimum consulendse sunt Ecclesias- ticee leges, et omnino servandse. Notanda vero est differentia, quse in hoc est inter sacra- mentum confessionis, et csetera, quia in aUis sacramentis hsec facuUas et jurisdictio est necessaria, utUcite dispensentur sacramenta ; si tamen absque iUa ministrentur, vaUda erunt; in sacramento autem poenitenticie, ju- risdictio necessaria est ad valorem sacra- menti, quoniam est actus judiciaUs, ut suo loco dicemus. Nunc etiam in sacramento ma- trimonii, ad valorem ejus aUcjuo modo neces- saria est jurisdictio, c^uia est necessaria prte- sentia parochi, vel aUerius sacerdotis ex ejus commissione. Sed hoc non est ex natura, vel ministerio sacramenti, sed solum cjuia est conditio ex jure positivo necessaria ad valo- rem contractus, ut dictum est, et aUbi latius dicemus.

5. Ad sacramenta ministranda obligatur aliquis, aut ratione charitatis aut justitise. — Dico tertio : obUgatio ministrandi sacra- menta solum cadit in eum , qui potest iUa Ucite ministrare, vel simpUciter, vel in casu aliquo ; quia obUgatio esse nou potest, nisi de actu Ucito. Potest autem haec obUgatio ex du- pUci capite oriri, ut omittam alias obUgatio- nes extrinsecas, ut esse possunt ex voto, obe- dientia, etc; hsec enim sunt accidentaUa, quse sub scientiam non cadunt. Unum caput est

QUiEST. LXV, ART. IV.

charitatis, seu misericordiee, in quo servandae sunt generales regulse de tempore in quo obligat prseceptum charitatis, seu misericor- dise; nihil enim aliud speciale hic addere oportet. Secundum caput est justitise, cujus obligatio convenit tantum illis, qui vel ex of- ficio, vel ratione stipendii, et promissionis, et pacti tenentur hoc munus exercere. Qua- propter utraque ex his obhgationibus ex suo genere gravis est, et sub mortali obligat; posterior autem est major, et illius transgres- sio potest interdum obligationem restituendi inducere , quia hsec obligatio ad justitiam commutativam pertinet. De hac vero obliga- tione magis in particulari dicemus in sequen- tibus, tractando de singuUs sacraraentis et prsesertim in materia de poenitentia et de Ordine.

SECTIO II.

Utrum ministri sacramentorum teneantur non mutare formas nee materias sacramentorum et quo modo in hoc peccent.

1. Primum fundamentum hujus materise esse debet, sacramentorum ministros jure di- vino teneri ad retiuendum in usu sacramen- torum materias, et formas a Christo insti- tutas. Hoc est de fide certum, et ex ipsa institutione intrinsece sequitur, nam tenen- tur vera sacramenta conficere, non ficta et falsa; non efficient autem vera sacramenta, nisi apphcent materias et formas a Christo institutas.

2. Peccat graviter qui suhstantialem for- mam, vel materiam mutat. — Is qui debitam intentionem non adhihet, ut peccat. — An ignorantia excuset. — Ex hoc igitur funda- mento sequitur primo, esse grave peccatum mutare in forma vel materia sacramenti ali- quid substantiale seu essentiale. Probatur, quia facta hac mutatione, non applicatur ma- teria et forma a Christo instituta, nam quid- quid est de essentia talis materiee et formee cadit sub talem institutionem. Secundo, quia facta tali mutatione non fit verum sacramen- tum, ut supra ostensum est ; tenentur autem, ut dixi, sacramentorum ministri vera minis- trare sacramenta; alioqui et sacramentis ipsis et eorum auctori Christo, et suscipienti, et universae Ecclesiee magna fit injuria, dum no- vus ritus introducitur contra Christi institu- tionem; et frustrantur fideles veris sacra- mentis ac remediis salutis su». Atque (ut hoc obiter definiamus) sub hac assertione com-

prehendi potest intentio ministri, qua? suo modo essentialis dici potest, quatenus simpli- citer necessaria est, ut sacramentum sit va- lidum. Quapropter non adhibere debitam ac necessariam intentionem in conficiendo sacramento, mortale peccatum est, illudque gravissimum. Sed queeres, an hujusmodi lap- sus possit interdum per ignorantiam excu- sari. Respondetur, ignorantiam juris, mora- liter loquendo, nunquam posse in hoc negotio excusare, quia hoc generale jus, quod sacra- menta debeant confici vera et integra ex par- tibus saltem essentialibus , tam est per se evidens, ut non possit ignorari, suppositis principiis fidei, quse ex parte suntlumine na- turee nota, sciHcet quod sancta vere ac reli- giose et sine fictione ac deceptione tractanda sunt. Lex autem particularis de materia et forma essentiali singulorum sacramentorum, quamvis ignorari possit a multis, tamen a ministris sacramentorum non potest ignorari sine culpa. quia vel non debent sese huic mi- nisterio ingerere, aut si volunt illud susci- pere, tenentur prius hujusmodi ignorantiam expellere. Loquor autem morabter et regula- riter, quia non nego posse accidere (specula- tive rem considerando, seu casus fingendo), ut aliquis ex ignorantia invincibili habeat falsam existimationem circa essentiam alicu- jus sacramenti; sed illud raro accidet et valde accidentarium est; et ideo non cadit in con- siderationem moralem. At vero,^ loquendo de ignorantia facti seu naturali inadvertentia ssepe accidere potest, ut minister a culpa ex- cusetur, consecrando, verbi gratia, in aqua, vel omittendo aUquod verbum, exaliqua per- turbatione, quse perfectam advertentiam, ac deliberationem impediat, quod notavit Caje- tanus, in Sum., verbo Missas celebratio, circa finem. Est autem difficile discernere, quando heec inadvertentia est inculpabihs, aut suffi- cientia indicia prsebere ad hoc judicandum. Existimo tamen, si quis bona fide ac inten- tione procedat, et moralem diligentiam adhi- beat, qualis ordinarie adhiberi solet a viris prudentibus ac timoratis, facile excusari a culpa, prsesertim gravi. Quid autem facien- dum postea sit, quando contingit hujusmodi defectum committi, dicemus commodius in singulis sacramentis. Regula enim frequentius servanda, est, iterandum esse sacramentum, pra^sertim si sit necessitatis. An vero inter- dum aliud expediat, pro ratione sacramenti et circumstantiarum judicandum est, et in particukiri, ut dixi, dicetur melius.

DISPUTAT. XVI, SECT. II.

3. Materia aut forma uti incerta, quando peccatum sit. — Secundo colligitur ex prse- dicto fundamento , tencri ministrum sacra- mentorum ad applicandum matcriam et for- mam certam, graviterque peccare, si utatur materia seu forma dubia vel incerta, omissa cerla, etiam si id faciat sequendo opinionem probabilem specuiativc , vel etiam probabi- liorem, de veritate et sufficientia. Ilanc asser- tionem indicavit Scotus, in 4, dist. 3, quffist. 2, art. 3, in prima variatione, licet non tam distincte eam explicuerit; exempla sunt faci- lia, si quis, verbi gratia, in baptismo diceret in forraa : /n nomine Genitoris, eic, omisso nomine Patris, etc, vel si in forma calicis omitteret illa verba : Qui pro vobis et pro m,ultis; vei qui consecraret in materia hor- deacea, aut confirmaret sine balsamo. Ratio vero est tacta in prseced. sect., quia in hujus- modi mutatione exponit se minister periculo nihil faciendi, quia relinquit certum, et assu- mit incertum, et quantumvis speculative opi- nio probabilis sit, si tamen in re est falsa, ut esse potest, nihil fiet. Est ergo manifestum et morale periculum ; ergo est sacrilegium tali periculo sine causa se exponere. Nam, si mi- mstrare fictum seu falsum sacramentum, sa- crilegium est, ut ostendiraus, etiam erit sacri- legium exponere se sine causa tali periculo, quia in moralibus perinde est aliquid facere, et exponere se periculo faciendi. Quod autem hocfiatsinecausa,patet,quia, ut supponimus, teneri potest via certa, et illa oraittitur solum voluntarie ad utendum incerta. Confirmatur, quia hujusmodi mutatio semper est contra universalem Ecclesise morem, et contra reve- rentiara sacramento debitara; materia enira et forma sacraraenli, quee sunt in communi usu Ecclesiae, semper sunt certee, et ad reve- rentiam sacramento debitara spectat, ut ex materia et forma certis conficiatur, si com- mode potest.

4. Objectio. — Responsio. — Dices : ergo nunquam licebit uti materia vel forma pro- babili in conficiendo sacramento; nam, si hoc est malum, est natura sua intrinsece malum, quia sicut exterius efficere sacramentum fic- tum et nullum, est intrinsece raalum, ita ex- ponere se morali periculo nihil faciendi est intrinsece malum, quia hsec duo, ut diximus, moraliter idera sunt ; ergo nunquara hoc licebit; consequens vero est falsura , nam seepe est necessarium uti materia probabili. Respondetur, aliud esse uti materia proba- bili, voluntarie omissa certa, aliud vero esse

uti materia probahili, quando certa adhiberi non potest. Primura est proprie se exponere periculo; et ita concedo nunquam licere, sed esse intrinsece malum. Sccundum vero po- test interdura licere. Exemplo rcs dechiratur, nam in sacramento confirmationis Chrisma confectura ex balsamo et oleo, consecratum ab Episcopo, est materia certa, oleum vero simplex ab Episcopo benedictum est materia probabilis; uti ergo hac posteriori materia, quando est copia prioris, semper cst malum propter rationem factam ; uti vero simplici oleo consecrato ad conficiendum confirraa- tionis sacramentum, ubi Episcopus non pos- set alicujus balsami copiam habere, non esset malura, quia tunc, moraliter loquendo, non se exponit periculo, sed patitur potius seu permittit aliquod periculum, quod vitare non potest, ut sacramentum conficiat saltem pro- babile ; nam minus malum hoc est, quam om- nino carere sacramento; cui nuUa in hoc fit injuria vel irreverentia, quia fit certiori mo- do, quo tunc potest moraliter fieri.

5. An, qui in materia confessionis utitur materia probabili, omissa certa, peccet. — Sed urgebit aliquis, nam in materia confes- sionis seepe licet uti raateria probabili, oraissa certa, ut, v. gr., confiteri cum attritione co- gnita absque contritione, cum tamen hsec sit materia certa, iila vero probabilis tantum, et utraque sit in hominis potestate. Simile exera- plum est, quando sunt opiniones, an teneatur quis in tali casu confiteri tale peccatum, nec- ne ; tunc enim , si poenitens confiteatur illud, utitur raateria certa, quia non est dubium, quin illa sit confessio integra; si vero taceat, utitur materia probabili, et tamen hoc licet, quanquara utraque raateria sit in ejus po- testate. Respondetur, in hoc posteriori casu semper materiam esse certam, quia semper est confessio integra formaliter, et hsec est raateria certa et indubitata confessionis ; di- citur autem confessio formaliter integra , quandocumque nihil in confessione tacetur ex malitia seu neghgentia, quae ad peccatum raortale sufficiat; quando vero aliquid pru- denter ac licite tacetur propter occasionem, talis confessio formaliter est integra sine ulla dubitatione. At vero, qui sequendo opinionem probabilem aliquid tacet, prudenter ac licite operatur, et ideo practice certus est, se facere confessionera integram absque forraali rauti- latione; et ideo etiara est certus exhibere se materiara certara sacramenti. Eadera respon- sio applicari potest priori exeraplo ; quan-

QU.«ST. LXV, ART. IV.

quam enim sit sub opinione, an attritio cognita sufficiat ad effectum sacramenti con- sequendum, tamen, quod ad sacramentum ipsum conficiendum sit materia sufficiens , certum est, et extra omnem opinionem; et ideo qui sic accedit, materiam certam sacra- menti prsebet, et ideo in hoc non peccat. Di- ces : peccabit saltem in hoc, quod non adiii- bet dispositionem certara ad efFectum sacra- menti, et exponit se periculo frustrandi sacramentum suo efFectu, quod non videtur minus malum, quam exponere se periculo non conficiendi sacramentum. Respondetur, reprehensione dignum esse eum, qui sic ac- cedit, preesertim si possit absque magna dif- ficultate contritionem procurare; ut enim inquit Augustinus, primo de Baptismo, c. 3, in rebus ad salutem animse pertinentibus , hoc ipso graviter quis peccat, quod certis incerta prseponit. Et quidem siarticulus esset extremse necessitatis , ut in articulo mortis, non excusarem hujusmodi hominem a gravi culpa, propter grave periculum asternse mor- tis , quod est damnum irreparabile ; extra hunc vero articulum excusari potest, praeser- tim ob difficultatem habendi contritionem , quia quod attinet ad reverentiam sacramenti, jam ille accedit cum dispositione practice suf- ficienti, cum sequatur opinionem probabilem dicentem, ratione sacramenti non teneri ad perfectiorem dispositionem ; quod vero perti- net ad effectum sacramenti, etiam si verum sit, se exponere periculo non obtinendi illum, tamen, cum ille non sit tunc simpliciter ne- cessarius ad salutem, et postea possit aliis viis suppleri, si forte tunc non obtineatur, non est illa sufficiens ratio mortalis culpee.

6. Mutare rituin ab Ecclesia jjrEescriptum contra religionem est et grave peccatum ex suo genere. — Tertio addendum est, non so- lum esse prfficeptum utendi in sacramentis conficiendis materia et forma essentiabbuS; sed etiam servandi eum modum, in tali mate- ria et forma, quem Ecclesia prsescripsit, vel universali ac recepta consueludine observat; unde mutationem in hoc facere ex suo genere grave peccatum est. Ita sentiunt communiter Theologi, in 4, dist. 3; ubi Palud., quajst. 1, art. 3 ; Soto, dist. 1 , queest. -1 , art. 8, circa finem. Exempla sunt, si quis omitteret mis- tionem aquee in consecratione sanguinis, vel in pane fermentato consecraret in Ecclesia Latina. Ratio est, quia in Ecclesia est potestas ad prsecipiendum hujusmodi modum, seu ac- cidentalem ritum, sicut ostensum est sectione

preeced. Quod autem de facto hoc praeceperit, constare potest, vel ex universali usu et con- suetudine, vel ex Conciliorum aut Pontificum decretis, ut in particulari dicendum est juxta materise diversitatem. Denique quod hoc pec- catum ex suo genere sit grave, patet, quia est contra virtutem religionis ; unde in sua spe- cie est sacrilegium; sacrilegium autem ex suo genere peccatum mortale est. Potest autem hoc peccatum esse veniale ex levitate mate- 1 rise, sicut alia peccata contra alias virtutes, ' quod tamen non contingit in mutatione es- sentiali, de qua in prtecedenti assertione locuti sumus, nam illa semper est gravis ma- teria, cum ab illa pendeat tota substantia sa- cramenti ; in accidentali vero ritu potest esse latitudo, quia etiam si in illo fiat mutatio, manetsacramentum, et tam parva esse potest", ut non censeatur res gravis. Ut, v. gr., si privatim baptizando, utatur lingua vulgari omissa Latina, vel si ex uegligentia aliqaan- tulum corrumpat formam servato sensu ; nam hffic et similia levia sunt, dummodo scanda- lum absit, et contemptus, vel intentio intro- ducendi novum ritum, vel damnandi aliquem usum Ecclesiae; nam ex his circumstantiis fieret peccatum mortale, ut per se constat. His vero seclusis, levis illa mutatio ad sum- mum erit venialis culpa. Quin potius tales possunt occurrere circumstantia3, ut nulhim peccatum sit; ut, si baptismus sit necessarius, et nullus adsit, qui sciat formam latinam pro- ferre , nihil peccabit baptizando in lingua vulgari; nam cum hoc sit accidentale etleve, mutari potest ob gravem causara seu neces- sitatera. Atque eadem ratione, si quis sit lin- gua impeditus, ita ut non possit formam pro- ferre, nisi aliquantulum corrumpendo illam, non peccaret, faciendo prout posset, dum- modo in essentialibus sufficienter faceret. Merito tamen monet Palud., d. 3, qusest. 3, circa fin., eum, qui habet hujusmodi impe- dimentum, non esse facile assumendum ad ministerium sacramentorura, nisi res sit val- de levis.

SECTIO III.

Utrum sacramentorum ministri teneantur esse in statu gratiee, quando ea ministrant, et quomodo in hoc peccent.

1 . Duobus modis contingit ministrari sa- cramentura : uno modo quasi per se, ut cum datur a ministro ex officio deputato et conse- crato ad tale ministeriura, et proprio ac so-

DISPUTAT. XVI, SECT. III.

lemni ritu accommodato tali sacramento. Alio modo quasi per accidens, ut cum laicas bap- tizat in necessitate privatim, et solum ut ne- cessitati subveniat. Dc priori modo dicemus in liac sectione, de alio vero in sequenti.

2. Minister ex officio tenetur se ad gratiam prseparare , ut sacramentum ministret. — Dico ergo : qui ministrat sacramentum, ut mi- nister, ex officio tenetur se ad gratiam prse- parare, ut sancte illud exerceat. Unde, si sciens, et videns, in statu peccati mortalis hoc faciat, mortaliter peccat. Conclusio est communisTheologorum,quos statim referam. Probatur primo ex Patribus : Dionys., c. 1, de Eccles. Hierar., sic ad Timotli. loquitur : Ipsosque reverendissimos prsesules pontificio jure monehis, munde ut munda contingant ; et ep. 8, ad Demophil., circa medium : Nefas est (inquit), ea, quxjusta sunt, non secundum dignitatem , meritaque exequi; et infra : Ut mihi quidem videtur, audax nimium hujics- modi est, qui non veretur ea, qux sunt divina, prxter meritum exequi; et Gelas. Pap., ut habelur in c. Sacrosancta, 1, q. 1, et apud Ivonem, in 2 part. Decreti, cap. 90, et in 6 parte, cap. 110 : Quomodo (inquit) ad divimmi mysterium Spiritus invocatus adveniet, si sa- cerdos criminosis actionibus plenus esse pro- betur? Quibus verbis non intendit Pontifex negare, quin adsit Spiritus Sanctus ad confi- ciendum sacramentum, si sacerdos iniquus sit, sed negat advenire ad sanctificandum ipsum ; docetque non solum sine fructu, sed etiam ad suam damnationem ita conficere. Preeterea Nicol. I, ad consulta Bulgarorum , tit. i '1 , c. 5, et habetur in c. ultimo, 1 5, q. 8 : Mali (inquit) bona administrando , se tantum- modo Ididunt. Loquitur autem de sacerclote adultero Eucharistiam ministrante ; unde Greg., lib. \ , ep. 24, et habetur in c. Necesse est, 1 , q. 1 : Necesse est (inquit) lU munda sit manus, quse diluere sordes curat , adducitque illud Isa. 52 : Mundi estote, qui fertis vasa Domini. Hinc Greg. IX, in c. ult. de Tempo- ribus ordinationum, dicit, monendos esse sa- cerdotes iniquos , et sub intermJnatione divini judicii obtestandos , si non poenituerint , ut in susceptis Ordinibus non ministrent. Atque idem Pontifex, in c, ult. de Cohabit. Cler. et mulier., dicit, quemlibet sacerdotem, pro mortali peccato, quoad se ipsum esse suspen- sum. Non quia speciali Ecclesise censura af- fectus, seu impeditus sit; sed quia ratione sui status et peccati impeditus est, ne pro eo statu possit licite sacramenta ministrare. De

qua re multa similia decreta habentur, 1 , q. 1 . Deniquc D. Augustinus multis in locis verita- tem hanc docet ac confirmat : lib. 2 contra Parmen., c. 10 : Omnia sacramenta, cum ob- sint indigne tractantibus , prosunt tamen per eos digne sumentibus. Appellat tamen indigne tractare, in peccato mortali ea ministrare, ut ibidem exphcat, et alia plura habet c. 2, 4, 5 et l'], et in enarratione Psal. 103, circa iila verba : Qui tetigit aquis superiora ejus : Vi- deant (inquit) quajn rationem sint reddituri coram Deo, qui sanctis non sancte utuntur. Quse omnia referuntur, 1 , q. 1 , cap. Omnia , c. Per Esaiam, cap. Prophetavit. Unde idem Augustinus, lib. 4 de Trinit., c. 14, de Sacri- ficio loquens , inquit , non posse rite offerri, nisi per sacerdotem sanctum et justum. Dicit autem rite, id est, honeste et recte ; nam va- lide, bene potest offerri sacrificium etiam ab injusto sacerdote ; quod licet ipsi utile non sit, aliis potest prodesse. Atque in hanc sen- tentiam congerit Augustinus testimonia vete- ris testamenti, quale est illud Isa. 66 : Faci- norosus, qui sacrificat mihi vitulum, quasi qui canem occidit; et Levitici 21 : Incensum et panes offerunt Deo, et ideo sancti erunt Deo suo; et cap. 22 : Omnis, qui accesserit ad ea, quse consecrata sunt, in quo est immunditia, peribit coram Domino; et Exod. 19 : Sacer- dotes, qui accedunt ad Dominum, sanctificen- tur, ne percutiat eos. In quibus locis interdum est sermo de immunditia et sanctificatione legali ; tamen ex eis sumi potest proportionale argumentum. Nam si ad ministranda legalia et imperfecta sacramenta, necessaria erat sanctitas et munditia legalis, ad ministranda spiritualia sacramenta,et habentia vim sanc- tificandi per gratiam , erit necessaria spiri- tualis ac vera sanctitas.

3. De hoc esse naturale prxceptiwi verisi- milius. — Ultimo reddenda est ratio hujus veritatis, ad quod necesse est explicare, an hoc prseceptum sit positivum, vel naturale. Nam quod in Ecclesia sit hoc preeceptum , dubitari non potest, ut constat ex decretis, et testimoniis adductis. Unde quamvis sola ra- tione probari non possit, dicenclo, latum esse vel a Christo, vel ab Apostolis, et perpetua traditione servatum esse in Ecclesia, verisi- milius tamen est, ex ipsa rei natura intrin- sece consecutum esse, supposita talium sa- cramentorum, taliumque ministrorum conse- cratione ; nam hoc ipso, quod talia sacramenta et tam sancta, vereque sanctificantia instituta sunt; et ad illa digne ministranda consecran-

302 QVJEST. LXV

tur sacerdotes, et specialem gratiam reci- piunt, statim oritur obligatio ministrandi ea in statu gratiee. Hanc vero consecutionem du- pliciter probat D. Thom. supra, qusest. 64, art. 6. Primo, quia hujusmodi minister se exhibet in illo ministerio tanquam divinum et animatum instrumentum ex officio ad hu- jusmodi munus deputatum; ergo tenetur se conformare principali agenti, ut sit sanctus, sicut ille sanctus est ; alioqui gravem irreve- rentiam in eum committit. Secundo, quia, quantum est in se, contaminat sacramentum tractando illud tanquam rem prophanam, non dijudicans neque discernens pretiosum a vili, neque ministerium sacrum a communi et vul- gari, ut in simili dixit Paulus, 1 ad Cor. Il . 4. Objectio. — Solutio. — Dices : hac ra- tione probaretur, esse peccatum quamcum- que actionem sanctam exercere in peccato mortali. Respondetur, non esse sequalem ra- tionem, tum quia non omnis bona actio est specialiter consecrata et sanctificata Deo, ne- que speciali titulo est actio ipsius Dei et instrumentum ejus ad sanctificandos homi- nes, quse omnia in sacramentis reperiuntur. Tertia probatio addi potest, nam sacerdotes sunt specialiter consecrati ad hoc munus, et ad illud digne exercendum specialem gratiam recipiunt ; ergo ex vi talis muneris et conse- crationis oritur eis obhgatio, digne ac sancte tractandi sacramenta, saltem quando illa mi- nistrant ex officio. Dices : hac ratione proba- retur, eum, qui post acceptum confirmationis sacramentum ad confitendam fidem accedit, teneri in gratia accedere, quia per sacramen- tum est specialiter consecratus ad id munus. Respondetur, quidquid sit an in eo casu ahunde oriatur hsec obligatio, vel ratione pe- riculi, vel propter difficultatem et rei gravi- tatem , tamen, quod ad prsesens spectat, non est simihs ratio, quia illa actio, quia est pro- prium opus hominis, non habet specialem sanctificationem , sicut actio sacramentahs. Item sacramentum confirmationis non dat, ut illa actio meritorie fiat primario ac per se, sed ut fideliter et constanter fiat. Quarto possu- mus a signo argumentari, quia in minislerio sacramentorum uti vase immundo est irreve- rentia propter indecentiam, quse tanta esse posset, ut fieret mortale peccatum ; ergo cum indecentia et immunditia peccati raortalis sit infinite major, et concursus ministri sit pro- pinquior, et excellentior, major irreverentia erit, eum exhibere in peccato mortaU; est ergo hoc sacrilegium, et ex suo genere grave,

, ART. IV.

quod tanto erit majus, quanto iniquitas mi- nistri major fuerit, et sacramentam dignius.

5. Attritio per se non est satis ad hoc mi~ nisterium. — Atque hinc sequitur, sacerdo- tem ministraturum sacramentum, si in pec- cato mortah prius sit, non satisfacere huic obhgationi, habendo attritionem. Poterit qui- dem per ignorantiam excusari, si ad hoc mi- nisterium accedat cum sola attritione, incul- pabiliter existimans illam esse contritionem, nam talis ignorantia excusat a culpa ; tamen re ipsa ac per se loquendo, tenetur ad veram contritionem, vel si attritionem solam in se agnoscat, tenetur confessionem praemittere, quia tenetur ita se disponere, ut gratiam con- sequatur. Quo fit, ut si hujusmodi minister hinc teneatur ex officio ministrare sacramen- tum, ilUnc vero ita sit peccato affectus, ut noht statum illum rehnquere, necessariQm sit fore perplexum, ut quidquid faciat, pec- caturus sit; nam si sacramentum ministret, erit sacrilegus ; si non ministret, erit injustus, non solvendo sui officii debitum. Neque mi- rum, si, supposita malitia, perplexitas oria- tur, quae simpliciter nulla sit, cum sit in po- testate hujusmodi hominis exire a peccato. Neque est, quod ahquis ob rei difficultatem excusetur, quia contritio semper morahter est possibihs cum divino auxiho, quod omni- bus praesto est. Quod si ahquis ob pravam consaetudinem vel proximam occasionem, quam prse manibus habet, tam est obstinatus vel afFectus peccato, ut vix possit resurgere, sibi imputet, et vel a ministerio sacramen- torum abstineat, vel totam illam difficultatem vincat ac superet.

6. Prsemittere confessionem, non est simpli- citer necessarium ad hoc ministerium. — Sed quseret ahquis primo, an sit preeceptam prse- mittendi confessionem ante hoc ministerium, quando prcecedit conscientia peccati mortahs. Ahqui affirmant, ut Marsil., in 4, quffist. 12, art. 1, part. 5, et insinuat Palud., d. 5, q. 2, circa finem, ante solutiones argumentoram. Et suaderi potest, quia sacerdos tenetur mi- nistrare sacramenlum in statu gratiee ; ergo tenetur moralem dihgentiam facere, ut in eo statu constitaatur ad hoc ministerium; hujus- modi autem dihgentia fit per confessionem , quam qui omittit videtur sese exponere peri- eulo ministrandi in peccato mortah. Respon- detur, esse hoc optimum consihum,nontamen esse simphciter necessarium praeceptum, si sola ratio ministrandi sacramentum interve- niat; hoc enim preeceptum non est divinum

DISPUTAT. XVI, SECT. III.

positivum, quia neque ex Scriptura habetur, neque ex traclitione; non est etiam Ecclesias- licum , quia nulluni cst dc hac re scripiuui decretum ; neque etiam ex consuetudine col- ligi potest; neque etiam est naturale, ita ut ex sola institutione sacrnmentorum et mi- nistrorum possit sufficienti ratione colligi. Nam moralis diligentia , quam tenetur mi- nister prsemittere, ut se ad gratiam prccparet, sufficienter fit per contritionem, et quamvis major sit illa, qua? fit per confessionera simul cum contritione, tamen non est cur oblige- mus illum ad summam diligentiam, cum illa prior sufficiat ad excludendurn morale peri- culum,si homo bona fide procedat,et quod in se est, faciat. Et confirmatur, cjuia non est minor obligatio in recipiente sacramenta vi- vorum accedendi in gratia, et tamen ex sola hac obligatione naturali non tenetur confes- sionem preemittere, sed hajc obbgatio est sin- gularis in Eucharistia propter proprium et speeiale prseceptum in illo sacramento impo- situm , ut suo loco videbimus. Et propter hanc causamaddidiillamlimitationem, si sola ratio ministrandi sacramentum interveniat; quia sacerdos ad conficiendam Eucharistiam tenetur confessionem praimittere , non tam propter activum ministerium (ut sic dicam), quam quia communicaturus est. Unde si so- lum exerceat ministerium dispensandi Eu- charistiam ex prseconsecratis, non erit neces- sarium prsemittereconfessionem, sed contritio sufficiet. Atque hanc sententiam docent om- nes auctores statim referendi.

7. An duo peccata coynmittat, qui ministrat in peccato. — Quseri ulterius potest circa earadem assertionera, an is, qui ministrat sa- cramentura in peccato mortali, committat duo peccata. Unum omissionis, quatenus non con- teritur, ad quod videtur teneri ex prsecepto affirraativo; alterura coramissionis, quatenus injuriam facit sacramento, illud in eo statu ministrando, quod vicletur esse contra prae- ceptum negativum. Respondetur, unicum tan- tum sacrilegii peccatum committere , quia tunc non habet proprie et absolute affirraati- vum preeceptum poenitendi, neque illa obli- gatio habendi contritionem tunc oritur ex virtute poenitentia;, sed religionis, quse obli- gat ad digne tractanda sacramenta. Est autem peccatum illud, proprie loquendo, peccatura commissionis , quia est indigna et sacrilega ministratio sacramenti; omissio autem poeni- tentia3, qua3 ibi intervenit, non habet per se suam malitiam, sed est tantum circurastantia

actus mali et privati circumstantiis debitis. Ita docent recenliores auctores , qui hanc qutcstionem attigerunt, Dominicus Soto, in 4, dist. 17; quaest. 2, art. 6, concl. 4, circa finem ; Petr. Soto, lectio. 13, de Necessitate poeniten- tiaj; Navarrus, in Suraraa, cap. 22, num. 3, et de Poenitentia, dist. 5, in princip. Annot. circa 3 part. gloss., nu. 34; Cano, relect. de Poenit., part. 4, non longe a fine, qui aliter ioquitur de suscipiente Eucharistiam; sed hsec exceptio ad praesentem disputationem non spectat.

8. An, qui exercet actum sui Ordinis in peccato peccet mortaliter. — Tertio quseri etiam hic obiter solet, utrum diaconus, vel subdiaconus peccet raortaliter exercendo ac- tura sui Ordinis in peccato mortali. Atque idem cjuseri potest de cjuocumcpe ministro consecrato ad aliquod sacrura rainisterium, illudcjue in peccato mortali exercente. In quo clubio D. Thora. in 4, dist. 24, quajst. 1, art. 3, qusest. 5, generalem statuit regulam, scilicet peccare mortaliter eum, qui aliquod sacrum officium, quod sibi ex ordinatione competit, in peccato mortali exequitur, quia indigne tractat res sacras, et sacrilegiura com- mittit; sacrilegium autera ex suo genere mor- tale peccatum est. Sed, ut a clarioribus inci- piamus , in inferioribus quatuor Ordinibus probabilius ac fere certum est, per se lo- quendo, non esse peccatum mortale, actus illorum Ordinum in peccato mortali exercere. Primo, quia illa materia levis est, quia licet illi actus sint aliquo modo sacri, tamen sunt valde remoti a proprio ac perfecto actu sa- crificandi, vel rainistrandi sacramenta, ad quem finem ordinantur. Secundo , quia non satis constat, omnes illos Ordines esse vera sacramenta, sed probabilis opinio est, tantum esse qusedam sacramentalia. Unde Soto statim citandus etiam a culpa veniali excusat hujus- modi actum; quod fortasse frequenter ita verum est ex ignorantia , vel inadvertentia naturali ; per se tamen nonnulla videtur esse illa irreverentia, quando hoc ministerium fit publico et solemni ritu , tanquam a publico Ecclesise rainistro ; hoc enini modo est proprie actus Ordinis, ad quera est rainister conse- cratus, et ideo non videtur posse omnino ex- cusari a culpa, qui hoc ministeriura indigne exercet in peccato raortali. Quod vero addunt Sylvest. et Angel. statira citandi, peccare mortaliter clericum , qui tangit res sacras in peccato mortali, ut calicem, corporalia, etc, quoniam indigne utitur officio suo ; hoc (in-

QVEST. LXV, ART. IV.

quam) incredibile est, secluso contemptu, vel scandaio , aut alia simili extrinseca circum- stantia, quia illa est materia levis, et nullum potest afferri prceceptum , unde liasc tanta malitia colligatur, ut infra etiam dicemus de Eucliaristia tractantes.

9. Quid de diacono et suhdiacono dicendum. — De aliis vero duobus ministeriis diaconi et subdiaconi est major dubitatio ; nam multi existimant lios peccare mortaliter canendo Epistolam vel Evangelium solemniter in pec- cato mortali. Ita tenet Angelus, verbo Cleri- cus, 8, n. 1; Sylvester, verbo Clericus, 2, n. 2; et idem sentit Cajetanus, 2. 2, qusest. 60, art. 2, in fine. Fundamentum est, quia illud ministerium est grave, et proxime accedit ad sacrificium, et ad illud digne exercendum datur specialis gratia per sacramentum. Unde quo heec omnia majora sunt in diaconatu , quam in subdiaconatu, eo in illo erit hsec sen- tentia verisimilior, atque ita diaconis specia- liter dicitur primso ad Timoth. 3, ut mi- nistrent, nullum crimen habentes; et huic sententise favere videtur c. ult. de Tempori- bus ordinationum, supra citatum, ubi gene- ratim prohibentur clerici iniqui in susceptis Ordinibus ministrare. Quod maxime intelli- gendum videtur de clericis in sacris ordina- tis, ut colligi potest ex Greg., lib. 2, ep. 1, cap. 83, alias ep. 44, et habetur c. ult., d. 33, ubi sic dicitur : Si in sacro Ordine constitu- tus, ejus (id est concubinaj) pennistione esse recolis maculatum, sacerdotii honore deposito, ad ministrandum nullo modo prsesumas acce- dere. Atque heec sententia probabilis est, et non facile contemnenda. Nihilominus contra- riam tenet Soto, in 4, dist. 1 , queest. 5, art. 6, et dist. 24, queest. \ , art. 4, circa finem ; putat enim, illam materiam non esse adeo gravem, quoniam illa actio, quse in hoc ministerio exercetur, non est illo speciali modo conse- crata, et sanctificata, quo sunt actiones sa- cramentorum. Ethsecposterior sententia prac- tice etiam probabilis est et secura, atque in rigore vera, quia ubi non constat de prse- cepto, non est facile imponenda obligatio sub peccato mortali; hic autem non constat de prsecepto positivo. Nam illud caput ult. de Temp. ordination. non condit circa hoc novam legem positivam, sed tantum explicat natura- lem, dum ait, monendos esse hujusmodi malos sacerdotes, et sub interminatione divini ju- dicii obtestandos, ut in susceptis Ordinibus non ministrent. Quanta vero et quam gravis sit hsec transgressio, ibi non explicatur, sed

ex objecto et materia dijudicanda relinquitur. At vero hsec materia , de qua agimus , non videturesseadeo gravis, ut ex natura rei cen- senda sit injuria, vel sacrilegium grave, hu- jusmodi actionem in peccato mortali exequi. Preesertim si semel tantum aut iterum hoc fiat sine scandalo, aut contemptu. Nam si quis animum habeat diu vel frequenter soiemniter ministrandi in his Ordinibus sacris in statu mortalis peccati , vel si hanc consuetudinem habeat, ita ut hujusmodi animum moraliter habere censeatur, non esset excusandus facile a peccato mortali , quia illud objectum ita sumptum videtur satis grave, et illa consue- tudo vel propositum videtur oriri ex quodam contemptu formali aut virtuali, et hoc saltem videtur indicari in citato capitulo.

\0. De eo, qui exercet aliqua sacramentalia in peccato, quid censendum. — Atque hinc constat, quid dicendum sit de presbytero vel Episcopo, non quidem administrante sacra- menta, nam de hoc jam dictum est, sed exer- cente aliqua sacramentalia, ut de Episcopo, V. gr., dante primam tonsuram, vel conse- crante Ecclesiam, aut vestes sacras benedi- cente, et similia. De quibus nihil invenio quod satis certum sit ; nec doctores satis distincte hoc definiunt. Aliqui vero eorum ahquid attingunt. Medina enim Cod. de Poenitentia, tract. 1, qusest. 6, circa finem, dicit, peccare mortaliter Episcopum, qui conficit Chrisma, benedicit oleum, aut consecrat Ecclesiam in peccato mortali, quia illse actiones videntur graves, et duse priores videntur quodam- modo sacramentales, quatenus per eas sacra- tur materia sacramenti. Nihilominus per se loquendo, ac secluso contemptu, de quo paulo antea loquebar, in hujusmodi actionibus non intervenit peccatum mortale , sed veniale. Unde D. Thomas, hic, art. 6, qusest. 64, solum de ministerio sacramentorum, dicit esse pec- catum mortale illud exercere in statu peccati mortalis ; et in solutione ad 1 , reddit specia- lem causam, quia illse actiones sunt singulari modo consecratse. Atque ita explicathancdoc- trinam Cajetanus, tom. 2 opuscul., tract. 10, atque in eamdem inclinat Soto, loco supra ci- tato. Nam cum alise actiones, prseter sacramen- ta, non sint ad sanctificationem per gratiam proxime ordinatse, neque in eis se exhibeat sa- cerdos, ut minister Dei sanctificantis animara, non est tara gravis causa et ratio exigendi internara animse sanctitatem ad eas exercen- das; ergo illas in peccato efficere, ex parte raateriee, non videtur esse grave sacrilegium.

DISPUTAT. XVI, SECT. IV.

1 '1 . An concionans in mortali, peccet mor- taliter. — Hinc vero expediri soient hoc loco similes dubitationes breves, nimirum an pec- cet mortaliter concionator, verbum Dei pra;- dicans in mortali, vel Pra^latus corrigens sub- ditum , vel judex proferendo sententiara in eodem statu. Et ratio dubitandi est, nam Au- gustinus, lib. 2 contra Parmen., c. 11, inhac obligatione videtur facere pares, ministrum sacramentorum et ministrum Verbi Dei; unde D. Thomas, in 4, d. 19, qusest. 2, art. 2, queest. 2, ad quartum, differentiam consti- tuit inter Doctorem seu Lectorem Scripturse et preedicatorem Verbi Dei , quod ille non peccat mortaliter, etiamsi in peccato mortali suum munus exerceat, nisi fortasse per acci- dens ratione scandali, quando est peccator publicus; hic vero mortaliter peccat concio- nando in peccato mortali, etiam si peccatum sit occultum. Et hanc sententiam sequutus est Gajetanus hic, qusest. 64, art. 6. Et ratio ejus est, quia munus preedicandi per se est annexum Ordini, et prsecipue consecrationi Episcopali, nam licet ab aliis interdum exer- ceatur, non tamen ex officio. TJnde a laicis exerceri non potest, nisi ex dispensalione vel ob necessitatem ; est ergo actio illa annexa Ordini; et alioqui est gravissima, et in ea preecipue operatur homo, ut Spiritus Sancti organum; ergo gravis videtur fieri injuria Spiritui Sancto , tantum munus in peccato mortali obeundo. Nihilominus dicendum est, hoc non esse peccatum mortale per se lo- quendo; sic D. Thomas, 2. 2, qua3st. 33, art. 5, dicit, non peccare mortaliter Prselatum, qui subditum ob peccatum non mortale corrigit, cum ipse vel eodem vel alio simili ligatus sit, retractans quod docuerat in quarto, loco supra citato; et quoest. 60, art. 2, ad 3, negat, peccare mortaliter Judicem Ecclesiasticum , qui in statu peccati mortalis judicium dicit, vel alios actus jurisdictionis exercet, qui non sunt speciali consecratione sanctificati. De actu vero prsedicationis nunquam D. Thomas expresse retractavit quod in quarto docuit; a paritate autem rationis credi potest ita sensisse. Quod tandem opinatus est Cajeta- nus, in dicto opusc. 10, tom. 2, et idem tenet Sot., in 4, dist. 1, quaest. 5, art. 6, et Medina dicto Godice de Poenitentia, tract. 1, qusest. 5. Ratio autem est ssepe insinuata , quia nulla est lex positiva divina, vel hu- mana, in qua possit hujusmodi obligatio fun- dari; neque etiam sola naturali ratione satis convinci potesl; nam in primis munus prse-

XX.

dicandi, licet maxime pertineat ad pastores animarum, quia ratione officii et jurisdictio- nis ex divino pra^cepto habent hanc curam et obUgationem, ut indicavit Goncil. Trident., sess. 23, cap. 1, de Reform., tamen proprie non est actus alicujus Ordinis, sed solum est qusedam actio honesta , qute ex suo genere pertinere potest ad charitatem, vel miseri- cordiam, vel etiam ad justitiam ; potest au- tem actio exterior, etiam si ex objecto sit optima et honestissima, sine peccato exerceri ab homine existente in habituali peccato. Nam, quod persona operans sit in gratia, non est circumstantia talis actionis, nisi quando speciali modo est sanctificata et consecrata, ut de ministerio sacramentorum dictum est. Atque haec ratio eodem modo procedit de actu corrigendi, judicandi, ac similibus. Hsec autem doctrina intelligenda est per se, ac prsecise ex vi talis status; nam per accidens intervenire potest peccatum mortale, vel ra- tione scandali, quando peccatum est publi- cum, ratione cujus Verbum Dei quodammodo fit contemptibile et inefficax, nam exemplum magis movet, quam verbum ; vel etiam ra- tione contemptus, ut si quis ex contemptu Verbi Dei, et fructus ejus, pro nihilo ducat in eo statu prcedicare; vel denique si tale pecca- tum non solum sit defectus ipsius personse, sed etiam redundet et influat in ipsum actum prsedicationis, abutendo concione (ut Cajeta- nus inquit) tanquam prophana declamatione, in qua doctrina fere conveniunt citati auc- tores.

SECTIO IV.

Utrum qui ministrat sacramentum, cum non sit ad hoc munus ex officio deputatus^ teneatur illud ministrare in statu gratiae.

1 . Probatur hsec sententia primo. — Prima sententia affirmat, esse hujusmodi prsecep- tum et obligationem, atque adeo peccare mor- taliter eum, qui quavis occasione, aut quovis modo sacramentum quodlibet in peccato mor- tali ministrat. Ita refert Durand., in 4, dist. 5, qucest. 2, num. 6, qui licet dicat, durum esse, hanc obligationem imponere, solum tamen videtur excusare hujusmodi ministrum quan- do necessitas est in causa, ut ipse non ad- vertat statum conscientiae suse. Quse ratio communis est cuilibet ministro consecrato, etiam ex officio ministrauti, unde non tollit obligationem per se; atque in hoc videtur etiam inclinare Palud. ibi, qusest. 2, art. 2;

306 QllyEST

et Capreolus ibi, qusest. 1, art. 1, conclus. 4, et art. 3, indefension. ejusdem conclusionis ; et Adrianus, qusest. 3 de Baptismo, 2 parte illius, in fine, licet non satis explicet menlem suam; et similiter Angelus, in Summa, verbo Baptismus, 5, num. 10, dicit, eum, qui bapti- zat ob necessitatem sine solemnitate in pec- cato mortali, non peccare mortaliter, si non advertit et considerat statum suum; unde in- dicat, si advertat, teneri ad contritionem pree- mittendam. Non tamen explicant hi auctores, an hujusmodi homo, per se loquendo, tenea- tur advertere et discutere conscientiam , ut in statu gratiee conferat sacramentum, et non in alio; si tamen consequenter loquantur, hoc videntur esse dicturi, quia, si quando adver- tit hujusmodi homo se esse in peccato mortali, tenetur se ad gratiam prseparare, ut digne minislret; ergo simpliciter ac per se ad hoc tenetur; nam advertentia hsec non ponit obli- gationem ministrandi in gratia, sed supponit iilam. Qua posita, ex vi illius tenebitur liomo considerare, ao sit debito modo dispositus ad sacramentum ministrandum. Atque ita expli- cata hac sententia, juxta illam nulla erit dif- feientia inter ministrum consecratum vel non consecratum, solemniter aut privatim , ex officio vel ob necessitatem ministrantem. Et pro eadem sententia solet referri Navarrus, de Poenitentia, dist. 5, in princ, n. 33, quia sine limitatione dicit esse peccatum mortale, ministrare sacramentum in statu peccati mor- talis. Atque eodem modo loquitur de mini- strante baptismum, in Summa, cap. 22, n. 6; ibidem tamen, n. 3, cum dixisset, peccare mortaliter eum, qui in peccato mortali sacra- mentum ministrat, limitationem addidit, sal- tem solemniter. Potest autem haec sententia suaderi primo, argumento Durandi. Quia nul- lus ministratsacramentum, etiam si laicus sit, et in necessitate ac privatim ministret, quin illud faciat ut minister Christi ad hoc insti- tutus ; ergo tenetur illud in gratia ministrare, cum semper possit se disponere, et saltera contritionem preemittere. Consequentia pro- batur , quia est eadem radix obligationis , nempe sanctitas actionis sacraraentalis , et reverentia illi debita , ac principali agenti, cui conforraari debet minister, qui ut minister ejus operatur. Antecedens autem probatur, quia implicat aliquem operari sacramenlum, et non operari illud, ut ministrum Christi. Tura quia necesse est,. Christura esse, qui principaliter confert sacraraeutura et effectum ejus; ergo necesse est, oranem illura, qui sa-

LXV, ART. IV.

craraentura confert, id facere, ut ministrum Christi. Tum etiam, quia nullus potest con- ferre sacraraentura, nisi a Christo habeat po- testatem, et ab eo institutus sit ad illud mini- sterium, quia omnia, quse sunt de necessitate sacraraenti, quorum unum est rainister, opor- tet ut sint a Christo instituta; ergo semper, qui dat sacramentum , operatur ut rainister Christi.

2. Secundo argumentor, quia si tunc cessat hsec obligatio, vel id est ob necessitatem susci- pientis, vel ob defectum solemnitatis eccle- siasticse, vel quia rainister, privatim dans sa- cramentuni, non est ad hoc munus specialiter consecratus. Sed ex nullo istorura capitura suraitur sufficiens ratio : ergo. De prirao res est clara, quia necessitas suscipientis non im- pedit, quominus sancta sancte tractari de- beant; alias sacerdos baptizans solemniter infantera jarajam animara agentera^ non tene- retur in gratia sacraraentura illud ministrare, et sirailiter sacerdos rainistraturus sacramen- tura poenitentiee, aut Eucharistia^, hujusmodi existenti in necessitate et extremo mortis pe- riculo, non teneretur in statu gratiae id agere; quse omnia sunt aperte falsa ex omnium sen- tentia; ergo necessitas suscipientis non excu- sat. Neque est ulla ratio, cur excuset, cum illa non obstet , quominus rainister possit se prceparare et debito niodo fungi officio suo. De secundo capite, scilicet soleranitate eccle- siastica videtur etiara res clara, tura quia illa soleranitas est accidentaria ; obligatio autera sancte ministrandi sacramentum est per se, et intrinsece oritur ex substantiali ritu, et sanctitate ipsius sacramenti. Unde in antiqua Ecclesia, quando in initio dabatur sacramen- tum, V. gr., baptisrai, solo siraplici ac essen- tiali ritu, non erat rainor obligatio mini- strandi illud in statu gratise, quam nunc sit, ut patet ex omnibus rationibus factis sectione prfecedenti, quse absolute procedunt ex vi ipsius sacraraenti, et substantise ejus, seclusis his circurastantiis. Eo vel maxime, quia hse cseremonise accidentarise parum addunt sanc- titati et gravitati ipsius sacraraenti; non ergo potest ex eis oriri obligatio sub mortali culpa, si ex vi solius sacramenti non oritur.

3. Dices : non oriri ex solis csereraoniis ab Ecclesia adjunclis, sed ex sacramento con- juncto talibus cseremoniis, nam hoc totura aliquid majus est, quamsacraraenturanudum. Sed hoc non satisfacit, nam cum tota hoec so- lemnitas accidentalis, sit veluti extrinseca, et per se non attingat sanctificationem vinima?, et

DISPUTAT. XV!, SECT. IV. non fiat a sacerdote, iitab instrumentoChristi, sentenlia D. Thomfe hic

eo modo quo fit sacramentum, non videtur illa per se postulare ministri sanclitatem, ut sine peccato fiat; ergo, si sacramentum per se ad hoc non obligaret, propter solcinnitatem illam adjunclam, hanc obHgationem non in- duceret. Unde, si sacerdos ministraturus so- lemniter baptismum , inciperet in peccato mortali ca3remonias ejus peragere, cum pro- posito tamen procurandi contritionem, et ha- bendi illam , priusquam substantiam sacra- menti perficeret, non videtur peccare morta- liter, etiam si omnes exorcismos et alia quae prfecedunt, in peccato mortali faciat, dum- modo, prius quam abluat et verba formse proferat, conteratur; e contrario vero mini- strans sacramentum poenitentise in peccato mortali, mortabter peccat, quamvis ibi nulla fere sit solemnitas, nec accidentalis ritus. Et idem fere est in dispensatione Eucharistise ex prseconsecratis. De tertio capite, scibcet, consecratione ministri, quod nec illud etiam ad excusandum sufficiat , patet , quia hsec obligatio per se non orilur ex consecratione ministri, sed ex sanctitate sacraraenti, et prin- cipaUs agentis, qui est Christus, et reverentia illis debita, quam non minus debet minister non consecratus, quam consecratus, et facile potest illam exhibere, cum possit se ad gratiam prseparare. Unde licet in hoc genere fortasse magis peccet, per se loquendo, minister con- secratus in hoc delinquens, propter sanctio- rem statum quem habet et majus auxilium, non est tamen cur alius omnino excusetur, cum ipse etiam sit minister Christi. Et confir- matur, quia abas contrahentes matrimonium in mortali peccato, non peccarent mortaliter, sacramentum illud in peccato ministrando; et sacerdos quandocumque aliquid ageret, ad quod non esset per se necessaria consecratio, non teneretur in gratia id operari ; et ita licet dispensaret Eucharistiam in peccato mortali, non peccaret mortaliter, dummodo illam nec conficeret, nec sumeret, quia ad illud mini- sterium non est necessaria consecratio, cum fieri possit a diacono , vel etiam ab inferiori clerico, vel laico, in necessitate.

4. Conclusio. — Nihilominus dicendum est, eum, qui ob necessitatem privatim ministrat sacramentum, non ut minister ex officio, sed eo raodo, quo laicus potest illud rainistrare, non teneri se preeparare ad gratiam , ut illud rainistret, et consequenter nec peccare mor- taliter, illud ministrando in peccato mortab, sive suum statura advertat, sive non. Hcec est

q. 64, art. 6, ad 3, et in 4, d. 24, q. 1 , art. 3, qua^stiunc. 5; Rich., in 4, d. 5, art. 3, q. 3; Sylvestri, verbo Baptis- mus, n. 4; Cajetani ct Soto hic ; et fere nullus ex auctoribus in priori senlentia citatis ausus est eam simpliciter docere. Fundamentum hujus sententiaj est, quia hsec obligatio sub peccato raortafi, disponendi se ad gratiara, propter sacramentum conficiendum, non ori- tur ex sola sanctitate sacramenti per se con- siderata; neque ex eo, quod Christus in eo opere est principalis operans; sed praeter hsec, qu8e raultura ad hanc obligationem con- ferunt, oportet adjungere, quod is, qui dat sacramentum, in ipso modo rainistrandi se gerat ut persona specialiter et ex officio de- putata et consecrata ad illud munus, atque adeo, quod in eo opere se exhibeat publicum Christi et Ecclesise ministrum. Ratio autem hujus est, quia cum hujusraodi rainister per se et ex officio sit ad hoc munus institutus, et spiritualia subsidia recipiat accommodata ad hoc raunus pro dignitate exercendum, ideo merito obbgatur, ut cum debita dispositione et sanctitate id faciat, et ideo quando ahter facit, gravem irreverentiam et inordinatio- nera committit ; at vero quando privatee per- sonee perraittitur sacramentura dare ob ne- cessitatem, non tam illi coraraissa censetur administratio sacraraenti, quara concessa, ut subveniat necessitatem patienti, et ideo non debuit tantum onus illi imponi, sed satis est, quocl sine contemptu, et cum debita fide, et exteriori reverentia sncramentum admini- stret; tunc enim cessat illa specialis deformi- tas, quia hujusmodi ministro solura veluti per accidens perraittitur tale rainisteriura. Confir- matur, quia hsec obligatio disponendi se ad gratiam propter sacraraeutura rainistrandum non est tam clara et evidens, ut extendi de- beat sine magno fundamento, et non potius restringi; ergo satis est, si eara admittamus in his ministris, qui per se et ex officio ad hoc sunt consecrati, prsesertim cura decreta ec- clesiastica, quee hanc obligationem declarant^ de his solum ministris loquantur, et naturalis ratio, in qua potissiraum hoc praeceptum fun- dari debet, judicio sapientum in his habeat specialiorem vim, quam in aliis.

5. Quomodo peccent in mortali contrahentes matrimonium. — Ministrare Eucharistiam in mortali, mortale peccatim est. — Ad funda- raentum ergo Durandi respondetur, laborare in sequivoco; verum est enira nullum posse ministrare sacramentum, nisi ex institutione

308 QU^.ST. LXV

Chrisli, et virtute ejus; nihilominus tamen quidam sunt per se et ex officio ad hoc munus deputati et consecrati; et hos vocamus mi- nistros ex officio, et propria Christi instru- menta, quibus incumbit specialis obligatio se conformandi in sanctitate suo principali agenti, cujus vicem gerunt. Alii vero, quibus solum ex accidenti et ob necessitatem hoc munus permittitur, non gravantur hoc onere, quia per se ad illos non pertinet ha3c cura, et administratio. Ad secundum argumentum concedo, ex primo et secundo capite non sumi sufficientem rationem, sed potissimum ex tertio, ut declaratum est; nec ratio ibi facta contrarium suadet, nara licet heec obligatio oriatur ex sanctitate sacramenti et principalis agentis, tamen non oritur respectu cujuscum- que, sed respectu ilUus, qui per se est ad hoc munus deputatus et consecratus, nam licet omnes teneantur debitam reverentiam sacra- mento exhibere et auctori ejus, non tamen idem modus reverentipe ab omnibus exigitur, sed ab unoquoque juxta capacitatem et sta- tum suum. Ad confirmationem, quoad prio- rem partem de ministro sacramenti matri- monii, posset negari sequela, et dici, in illo sacramento ipsos contrahentes esse per se, et ex primaria institutione ministros iibus, et ideo non solum recipiendo, sed etiam mini- strando illud in peccato mortali, graviter pec- care. Secundo vero responderi potest cum Soto, in 4, dist. 1,^.5, art. 6, in ultimis ver- bis, concedendo sequelam, quia illi non sunt ministri consecrati ad illud munus, sed solum illis concessum est necessitate quadam, quia oportuit, materiam et formam sacramenti in ipsomet contractu constitui ; contractus autem fieri non poterat, nisi per consensus expressos ipsorum contrahentium. Si ergo in peccato mortali contrahant, peccant graviter, sacra- mentum indigne recipiendo, et ilHus effectui obicem ponendo ; non tamen proprie mini- strando. Neque etiam peccat sacerdos , qui assistit ut Ecclesise minister, et contrahentes benedicit, etiam si hoc faciat in statu peccati, quia ille non ministrat sacramentum, sed so- lum adhibet accidentalem ceeremoniam, ut notavit Paludanus, in 4, dist. 5, q. 2, n. 22. Ad aliam partem illius confirmationis distin- guendum est, quid sit, consecrationem non esse per se necessariam ad aliquem actum; si enim dicatur non necessaria, quia sine illa potest interdum ille actus fieri valide, et cum fructu , in hoc sensu negatur, ex dictis sequi, omnem actionem, adquam non est simpliciter

ART. IV.

necessaria consecratio, posse a sacerdote li- cite fieri extra statum gratise; alioquin etiam posset sacerdos licite baptizare solemniter in statu peccati. Alio ergo modo dicitur conse- cratio per se necessaria ad aliquem actum , vel dispensationem sacramenti, quia, per se loquendo, minister consecratur ad illum ac- tum seu ministerium, quod propterea exerceri non potest tanquam a ministro publico, nisi ab eo, qui est ad illud consecratus, et hoc modo non solum conficere, sed etiam dispen- sare Eucharistiam per se fit a ministro con- secrato; et ideo, si in peccato morlali fiat, grave peccatum erit, ut inferius latius suo loco dicemus cum D. Thoma infra , q. 82, art. 9; ubi absolute dicit, esse peccatum mor- tale ministrare illud sacramentum in peccato mortali, quamvis Paludan. supra excipiat casum necessitatis, de quo ibi videbimus.

6. Sacerdos baptizans in peccato sine so- lemnitate, non peccat. — Atque hinc aperte sequitur, peccare graviter sacerdotem, qui sacramentum poenitentise ministratin peccato mortali, etiam si suscipiens sit in quacumque necessitate, quia semper ille actus est proprius Ordinis sacerdotalis, et necessitas suscipien- tis est impertinens ad excusandum , ut recte probat argumentum supra factum, et omnes Theologi uno ore fatentur. Atque idem majori ratione dicendum est cle ministrante extre- mam unctionem, confirmationem, aut Ordi- nem , quse sunt sacramenta minoris necessi- tatis, et proprii actus Ordinis sacerdotalis, aut Episcopalis consecrationis. De sacerdote vero ministrante baptismum sine solemnitate in casu necessitatis , potest esse nonnulla dubi- tandi ratio, quia licet in modo ministrandi, ita ministrare videatur sicut laicus posset mi- nistrare, nihilominus ratione suse consecratio- nis habet speciale jus ad illud munus; propter quod praeferendus est cuivis alteri ; videtur ergo se gerere ut minister ex vi consecrationis ad id deputatus. Nihilominus D. Thomas su- pra , quem alii sequuntur, idem sentit de sacerdote, quod de laico eo modo baptizante , quia revera tunc non baptizat ut minister ex officio , sed subvenit necessitatem patienti , eo modo quo laicus posset illud facere. Quod autem sacerdos sit prseferendus laico in eo ministerio, non est sufficiens signum, quod operetur ut minister ex officio, quia etiam vir est prseferendus foeminse, et clericus in quovis Ordine constitutus, laico, quia ad reverentiam sacramenli hoc spectat, et quia in universum rerum spiritualium administratio ad sacer-

DJSPUTAT. XVI

dotes pertinet. Major posset esse dubitatio, si extra casum necessitatis, sacerdos baptizaret parvulum privatim, eodem modo, ac si esset in necessitate constitutus. Dicendum vero est, tunc peccare quidem graviter, vel usurpando jus ad baptizandum, quod non habet, vel bap- tizando modo indebito, juxta ea, quffi dicemus sectione sequenti ; tamen supposito hoc pec- cato, non committere speciale peccatum mor- tale ex eo quod non se prreparet ad gratiam, ut sic ministret, quia de facto hic et nunc non se gerit ut minister ex officio, et ideo de facto cessat alia obbgatio, quamvis hoc ex culpa nascatur.

SliCT. V.

SECTIO V.

Utrum teneautur ministri sacramentorum in sacra- mentis ministrandis ecclesiasticum ritum servare, et quomodo in hoc peccent.

1 . Hgec sola dubitatio superest circa obli- gationes ministrorum, qua? in ipsis absolute considerantur sine respectu ad suscipientem. In qua non est sermo de ritu substantiab a Christo instituto. De quo in secunda sectione diximus. Sed de accidentah ab Ecclesia su- peraddito. De quo hseretici hujus temporis, qui non omnino rejiciunt has cseremonias, ut superstitiosas , ad summum illas admittunt, ut voluntarias et nou necessarias. Quia into- lerabile (inquiunt) est, de his humana pree- cepta tradere, et legem hbertatis, legem ser- vitutis efficere. Sed est heeresis manifesta, contra ecclesiasticam potestatem a Christo traditam, et contra usum ac traditionem ejus. Est etiam hic error contra naturalem ratio- nera, quia in omni republica necessarium est. ut in rebus sacris tradendis seu perficiendis sit aUqua forma praescripta, ut cum debito honore ac reverentia fiant.

2. Conclusio prima. — Quapropter dicen- dum est primo, esse in Ecclesia praeceptum ministris sacramentorum impositum, ut ea nonministrent, nisiservata solemnitate et cae- remoniis ab Ecclesia institutis. Conckisio est de fide, definita in Concilio Trident., sess. 7, can. ult. de Sacramentis in genere. De qua multa diximus supra, disputat. 15, ubi osten- dimus, esse in Ecclesia hanc potestatem. Quod vero hac potestate fuerit Ecclesia usa tradendo hoc prfeceptum, ex ipsa consuetu- dine constat, et ex sensu omnium fidebum , et ex multis decretis , quse suis locis aff^ere- mus. Hoc enim preeceptum non est unum ge-

neratim datum de omnibus sacramentis, seu ca^remoniis eorum, sed est obligatio consur- gens ex variis prfficeptis latis in singulis sa- cramentis, juxta modum et ritum unicuique proprium.

3. Conclusio secunda. — Dico secundo, con- temptum hujus prsecepti semper esse pecca- tum mortale, transgressionem vero ejus abs- que contemptu, non semper, sed pro materise gravitate. Hoc constat ex generali doctrina de omnibus pra^ceptis, quEe hic est specialiter applicanda. Et prudenter est discernendum , quid sit contemptus. Proprie enim in prsesenti materia , si quis negbgeret abquas Eccle- siasticas ceeremonias observare in sacramen- torum administratione , existimans illas esse vel omnino superfluas, vel impertinentes, aut aliquid hujusmodi, ille proprie diceretur con- temnere cseremonias Ecclesiasticas , et gra- viter peccaret , etiam si leviores ceeremonias hoc animo negligeret, quia magnam faceret injuriam Ecclesise; atque indigne de spiritu , quo hujusmodi C£eremonia3 institutas sunt, sentiret. Si autem aliquis negligens sit in hujusmodi cseremoniis, solum ex quadam fra- gilitate , quanquam sciens et videns faciat, non dicetur proprie contemnere , etiam si fortasse hujusmodi culpam leviorem reputet, et ideo frequenter et facile illam committat. Non excusabitur tamen a gravi culpa, si cse- remonias prseceptas, et consuetudine Eccle- siastica receptas, hoc modo omittat in gravi materia,quia prseceptum hoc ad virtutem re- ligionispertinet, cujus obligatio ex suo genere gravis est. Quas autem sit in hoc negotio cen- senda materia gravis, quse vero levis, pru- denti arbitrio relinquendum est, potius quam certa regula definiendum ; et in singulis sa- cramentis id explicabitur commodius. Gene- raliter tamen advertere possumus, cseremo- nias institutas propter sacram significationem esse graviores et culpabilius omitti, quam quse propter solum ornatum et decentiam quandam institutse sunt; et eadem propor- tione, quarum significatio est altior, graviores censebuntur, prsesertim si cum significatione habeant aliquem spiritualem effectum. Ex his vero, quee ad decentiam pertinent, circum- stantia loci, et temporis prffiscripti, per se lo- quendo, solent graves existimari, quia hae circumstantiEemuItum spectant adexteriorem ornatum, et publicam solemnitatem et existi- mationem, quod in his circumstantiis pluri- mum observandum est. Addendum denique est, hanc obhgationem esse humanam ; et ideo

QU^EST. LXV, ART. IV.

per se loquendo , minorem esse, quam quee oritur ex divino prsecepto ; et interdura posse cessare ob necessitatem urgentera,sicutpatet in baptismo. Quomodo autem in ceeteris sa- cramentis hoc observandum sit, in propriis locis dicemus.