Commentaria ac Disputationes in IIIam Partem D. Thomae, Quaestiones LXXIII–LXXIV : De Eucharistia (Pars prima : tomus XX)

Commentaires et Disputes sur la IIIe Partie de saint Thomas, qq. 73–74 : De l'Eucharistie (1re partie : tome XX)

Source : R. P. Francisci Suarez e Societate Jesu Opera Omnia, editio nova a Carolo Berton, Tomus vigesimus (Parisiis, apud Ludovicum Vivès, MDCCCLX), complectens Commentaria ac Disputationes in tertiam partem D. Thomae : de Sacramentis in genere, de Baptismo, de Confirmatione, de Eucharistia usque ad quaestionem LXXIV. Texte OCR depuis l'exemplaire scanné par Boston College Libraries, archive.org/details/rpfranciscisuare20suar.

PROOEMIUM MATERIiE DE EUCHARISTIA.

Eucharistia consummatio et perfectio alio- rum sacramentorum. — Eucharistia in dispu- tatione sicut in usu sacramentoriwi tertium locim habet. — Quidam alias ob causas , diversum locum huic sacramento in disputat. tribuunt. — Ha3C estquarta ac prcBcipua hujus libri pars, in qua disserendum nobis est de Eucliaristise sacramento, quod^ ut Dionysius dixit cap. 3 de Ecclesiast. Hierarch., consum- matio acperfectio est sacramentorum omnium, qucmiam non solum signum est et causa gra- tiae hominibus conferendae, sed ipsum etiam fontem et auctorem gratiee in se continet, sub speciebus panis et vini latentem, ut inefFabili quodam modo nobiscum uniatur, et usque ad societatem germanissimam nos sibi conjungat, ut Cyprianus dixit de Coena Domini ; idem enim Unigenitus Dei, qui humanara naturam inefFabiliter sibi conjunxit, ut per seipsum salutem hominum operaretur, ut tanti myste- rii eosdem, quoad fieri posset, participes fa- ceret, seipsum in animae ac corporis mirifi- cam escam ac refectionem donare non est dedignatus; opus enim gratise, ut significavit Damascenus, lib. 4, cap. 14, quod per rege- nerationis lavacrum in nobis inchoat, et per confirmationis sacramentum perficit, per seip- sum conservat, fovet, nutrit, et usque ad ultimam perfectionem hoc admirabili cibo perducit. Ob hanc enim causam, ait Grego- rius Nyssenus in cap. 3 Ecclesiast., in escam se nobis proponit is, qui semper est, ut acci- pientes illum in nobis, id efficiamur, quod ipse est; caro siquidem Verbi, quae in hoc cibo inest, non unam aliquam gratiam habet, quin potius dulcis efficitur gustantibus, appetenda cupientibus et diligentibus amabilis. Igitur, sive majestatem Christi in hoc sacramento exislentis, sive admirabilem modum et infi-

nita miracula, quse in perficiendo hoc myste- rio interveniunt, sive fructus et utilitates ejus consideres, tantum inter cselera sacramenta prsestat, ut in illud solum intuens Zacharias dixerit : Quid enim bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum et vinum germinans virgines? tantum enim hoc bonum inter csetera eminet, ut comparatione ejus pene nihil esse videantur. At vero, quamvis sacramentum hoc dignitate et excel- lenlia primum omnium sit, in disputatione tamen de sacramentis tertium locum obtinet, quia in usu sacramentorum eumdem gradum seu ordinem tenet. Ut enim supra, inter dis- putandum de sacramentis in genere, et de sacramento confirmationis, dixi, tria sunt sa- cramenta, quibus per se initiantur et sancti- ficantur fideles, baplismus, confirmatio, Eu- charistia; quse, ut antiqua Ecclesise consue- tudine observatum est, eo, quo uumerata sunt, ordine a fidelibus suscipiebantur; spiri- tuaiis enim regeneratio, quae per baptismum fit, absque ulla controversia , reliqua sacra- menta debet antecedere ; postquam confirma- tio succedit , quse hominem in statu quasi virili et perfecto constituit, ut tandem capax sit Eucharistiaj, quee cibus perfectorum est, et spiritualem vitam nutrit, et consummat. Unde in sacramenlis enumerandis hunc ordi- nem servarunt Concilia, Florentinum in in- structione Armenorum; et Tridentinum, a sess. 7 usque ad 1 3 ; et eumdem in eorum dis- putatioue tenuerunt Cyrill. Hierosol. in Cate- chesibus, prtesertim in Mystagogicis, et Am- brosius in lib. de Sacramentis, ut ex lib. 3, c. 2, colligitur, et libro de lis qui initiantur mysteriis, c. 7 et 8, et alii, quos supra citatis locis recensui. Solus inter recentiores Wal- dens., t. 21 de Sacramentis, ab hoc sacramento initium suse disputationis sumpsit, vel ordi- nem dignitatis attendens, vel, quod verius

QU.EST. LXXIII, ART. I.

est, necessitate coactus, ut Wiclefo hferetico disputantes

juxta stultitiam suam responderet, ut ex eo- dem colligitur, cap. 96 ejusdem libri. Ex antiquis vero Dionysius in lib. de Ecclesiast. Hierarchia , prius de Eucharistia , quam de confirmatione disseruit; nam cum cap. 3, agat de Eucharistia, 4 cap. de confirmatione trac- tat. Et, hcet in 1 et 2 parte quarti capitis de confectione chrismatis, et de ejus usu in or- dine ad alios effectus disputet, inultima tamen parte capitis de sacramento confirmationis expresse tractat, ut constat ex illis verbis : Jdcirco et sacrx regenerationis perficiens do- num et gratia unguenti sacratissima consum- matione perficitur; sed expressius paulo infra in illis verbis : Sed et ipsi, qui sacratissimo regenerationis mysterio consecratur , adven- tum Sancti Spiritus consummans inunctio lar- gitur unguenti , suh significante (quantum arhitror) sacra descrlptione signorum, ah ipso, qui propter nos in assumpta carne divino Spi- ritu sanctificatus est, immutahili substantialis Dei hahitu Sanctissimum Spiritum dari. Dio- nysium secutum est Concilium Senonense , decreto 10; sed Dionysius non consideravit sacramenta secundum se, nec in ordine ad usum, sed quatenus ad Hierarchicum ordinem pertinere possunt; et ideo prius de sacramen- tis, quaj a presbyteris, deinde de iis, quas a solis Episcopis ministrantur, disseruit, utD. Thomas, AllDert. Magn., Dionysius Carthus., et alii Dionysii expositores adnotarunt. Et ob similem fortasse causam, prsedictum Seno- nense Concilium doctrinam de sacramento Ordinis, prius quam de Eucharistia vel con- firmatione tradit, ut nimirum consecrationem ministrorum, eorumque potestalem prius quam csetera sacramenta, qaae ab illa proce- dunt, explicaret. Ahter vero ad Dionysium respondet D. Thom. supra, qusest. 65, art. 2, ad 3, et in 4, dist. 2, qu?est. , art. 3, ad 6, cibum posse perfectum augmentum, et ante- cedere et subsequi; et ideo tractationem de Eucharistia posse commode ante , vel post materiam de confirmatione tradi. Concilium vero Coloniense prius de poenitentia , quam de Eucharistia disputat, quia in frequentiori usu Ecclesiee poenitentia solet praecedere. Nihilominus tamen quia hoc est per accidens, prior vero ordo est per se, ideo Hugo Victor., lib. 2 de Sacrament.; Magister, in 4, dist. 8; Alexand. Alens., 4 part., qusest. 10, alias 33; D. Thom. et cseteri Theologi priores Patres imitati sunt, tertio loco de Eucharistiee sacra- mento post baptismum et confirmationem

quod omnes etiam recentiores observant, qui de sacramentis contra Luthe- ranos scribunt, Richard., art. 13 et 14; Lin- danus, bb. 4 Panopliffi, a cap. 17; Hosius, in confess., a cap. 39; Joannes Arboreus, lib. 5 Theosophias; Driedo, lib. 4 de Dogmatib., c. 5, part. 2 et 5; Bellarm., tom. 2. Disputarunt etiam latissime de hoc sacramento Guillelmus Alanus , Turrianus , Claudius de Sainctes , Garetius, et plures alii propriis libris, seu opusculis de Eucharistise sacramento, ut omit- tam Paschasium, Lanfrancum , Algerum, et alios antiquos scriptores, quoram opera in tomo 4 Biblioth. Sanctor. continentur. Prose- qaitur vero D. Thom. disputationem hanc ab hac q. 73, usque ad 82, cujus methodam et ordinem prosequemur, simul observando nos- trarum disputationum ordinem et connexio- nem, quam in cseteris sacramentis tenuimus. Quoniam vero mysteriura hoc simul sncra- mentum est et sacrificium, universam hanc materiam in duas prsecipuas partes dislri- buendam duximus; in priori de Eucharistia, prout sacramentum est, disputabimus, prius ejus institutionem, necessitatem, naturam et essentiam, partes, proprietates et efFectus, deinde preecepta, quse ad illud pertinent, ex- phcando ; in posteriori autem parte de sacri- ficio Missee eodem fere ordine tractabimus. Alia, queede nominibus, figuris aut prsedictio- nibus sacramenti, in hoc prooemio desiderari possunt, a D. Thom. in articulis attinguntur; superest igitur ut ad eorum exphcationem veniamus.

QUiESTIO LXXm.

DE SACRAMENTO EUCHARlSTIiE SECUNDUM SE, IN SEX ARTICULOS DIVISA.

Consequenter considerandum est de sacra- mento Eucharistise. Et primo, de ipso sacra- mento. Secundo, de materia. Tertio, de forma. Quarto, de effectihus. Quinto, de recipientihus hoc sacramentum. Sexto, de ministro. Septimo, de ritu.

Circa primum quseruntur sex.

Utrum Eucharistia sit sacramentum. Utrum sit unum, vel plura. Utrum sit de necessitate salutis. De nominibus ejus. De institutione ipsius.

6. De figuris ejus.

QUJEST. LXXIII, ART. I.

ARTICULUS I.

Utrum Eucharistia sit sacrameDtum (4, d. 8, q. 1, art. 1, quiEst. 1).

1. Ad primim sic proceditur. Videtur, quod Eucharistia non sit sacramentum. Ad idem enim non debent ordinari duo sacramenta, quia unumquodque sacramentum efficax est ad suum effectum producendim. Cum ergo ad perfectionem ordinetur et confirtnatio et Eu- charistia, ut dicit Dionys. (cap. 2 Eccles. Hierar., ante med., et c. 4, in princ), vide- tur Eucharistia non esse sacramentum, cim confirmatio sit sacramentum, utprius hahitum est{(. 65, art. 4, et quaest. prseced,, art. ).

2. Praeterea, in quolibet sacramento novas legis, id quod visibiliter subjicitur sensui, efficit invisibilem effectum sacramenti, sicut ablutio aquse causat et characterem baptisma- lem et ablutionem spiritualem, sicut supra dictum est (queest. 62, et 65, art. 'i^.Sed spe- cies panis et vini, quse subjiciuntur sensui in hoc sacramento, non efficiunt, neque ipsum corpus Christi verum, quod est res et sacra- mentum, neque corpus mysticum, quod est res tantum in Eucharistia. Ergo videtur, quod Eucharistia non sit sacramentum novx legis.

3. Prseterea, sacramenta novse legis, haben- tia materiam, in usu materise perficiuntur, sicut baptismus in ablutione, et confirmatio in chrismatis consignatione. Si ergo Eucharistia sit sacramentum, perficeretur in usu materise, non in consecratione ipsius materise, quodpatet esse falsum, quia forma hujus sacramenti sunt verba, qux in consecratione materise dicuntur, ut infra patebit (qusest. 78, art. ). Ergo Eucharislia non est sacramentum.

Sed contra est, quod in collecta dicitur : Hoc tuum sacramentim non sit nobis reatus ad poenam.

Respondeo dicendum, quod sacramenta Ec- clesix ordinantur ad subveniendum homini in vita spirituali. Vita autem spiritualis vitx corporali conformatur , eo quod corporalia spiritualium similitudinem gerunt. Manifes- tum est autem, quod, sicut ad vitam corpora- lem requiritur generatio , per quam homo vitamaccipit, et augmentum, quo homo perdu- citur ad perfectionem vitae, ita etiam requiri- tur alimentim, quo homo conservatur in vita. Et ideo sicut ad vitam spiritualem oportuit esse baptismum, qui est spiritualis generatio- et confirmatiomm, quae est spirituale augmen-

tum,; ita oportuit esse sacramentum Eucharis- tise, quod est spirituale alimentum.

Ad \ ergo dicendum, quod duplex est per- fectio. Una, quse est in ipso homine, ad quam perducitur per augmentum; et talis perfectio competit confirmationi. Alia autem est per- fectio, quam homo consequitur ex adjunctione alicujus extrinseci , hominem conservantis , puta, ex adjunctione cibi, vel indumenti, vel alicujus hujusmodi, et talis perfectio competit Eucharistise., qux est spiritualis refectio.

Ad %, dicendum., quod aqua baptismi non causat aliquem spiritualem effectum propter ipsam aquam, sed propter virtutem Spiritus Sancti in aqua existentem. Unde Chrysost. dicit super illud Joan. 5 : Angelus Domini se- cundum tempus, etc. (hom. 35, inter princ. et med., tom. 3) : In baptizatis non simpliciter aqua operatur; sed cuni Spiritus Sancti sus- ceperit gratiam , tunc omnia solvit peccata. Sicut autem se habet virtus Spiritus Sancti ad aquam baptismi, ita se habet corpus Christi verum ad species panis et vini. Unde species panis et vini non efficiunt aliquid, nisi virtute corporis Christi veri.

Ad^, dicendum, quod sacramentum dicitur ex eo, quod continet aliquid sacrum. Potest autem aliquid esse sacrum dupliciter, scilicet absolute et in ordine ad aliud.

Hsec autem est differentia inter Eucharis- tiam et alia sacramenta habentia materiam sensibilem, quod Eucharistia continet aliquid sacrum absolute , scilicet, ipsim Christum; aqua vero baptismi continet aliquid sacrum in ordine ad aliud, scilicet virtutem ad sanctifi- candum, et eadem ratio est de chrismate et similibus. Et ideo sacramentum Eucharistise perficitur in ipsa consecratione materise, alia vero sacramenta perficiuntur in applicatione materix ad hominem sanctificandum.

Ex hoc etiam consequitur alia differentia; nam in sacramento Eucharistix id, quod est res et sacramentum, est in ipsa materia; id vero quod est res tantum, est in suscipiente, scilicet gratia, qux confertur. In baptismo autem utrumque est in suscipiente, scilicet et character , qui est res et sacramentum; et gratia remissionis peccatorum, qux est res tantum; et eadem ratio est de aliis sacra- mentis.

COMMENTARIUS.

1 . Proportio Eucharist. cum cibo materiali in quo consistat. — Affirmat D. Thom. et ra-

QUiEST. LXXm, ART. I.

tionem, seu necessitatem vel utilitalem hujus sacramenti sumit cx quadam proporlione in- ter spiritualem et corporalem vitam, quam supra etiam tetigit q. 65, art. 1 , et q. 72, art. 1, quibus in locis breviler explicata est; habet enim nonnuUam difficultatem illa pro- portio, eo quod vita corporalis eodem cibo, et eadem facultale, quibus augetur, nutritur etiam, et conservatur. Unde videtur etiam in spirituali vita ad utrumque efTectum idem sufficere sacramentum. Non oportet autem in hujusmodi conjecturis ac proportionibus exactam observare rationem; sed solum illam quee ad congruenlem institutionem explican- dam sufficit. Igitur proportio in hoc solum consistit, quod in vita corporali duo inveniun- tur : alterum est, ut vivens perducatur ad vi- rilem statum, et robur membrorum acquirat, quod est veluti quoddam complementum im- perfectse generationis. Alterum est, ut vivens seipsum nutriat et conservet, instaurando, et acquirendo quicquid per actionem contrario- rum deperditum est; sic igitur in spirituali vita haec duo necessaria sunt. Intercedit au- tem difFerentia queedam; quia in vita corpo- rea idem alimentum est materia nutritionis et augmentationis, et interdum etiam nos a con- trariis defendit, vel temperando, vel augendo naturalem calorem, vel nos aliis modis ju- vando ; non efficit tamen alimentum augmen- tatiooem nostram, vel nutritionem, sed ab intrinseca facultate viventis hoec proveniunt, quse pro ratione, et diversitate status seu dispositionis viventis, utrumque modum per- ficere valet. At vero in vita spirituali illa per- fectio, quffi per modum augmenti vel nutri- tionis datur, ab ipsis sacramentis efficitur, et distinctum donum Dei est, et ad finem valde diversum ordinatur; et ideo alterum est sa- cramentum, quod per se instituitur ad dan- dum augmentum, et quasi virilem statum in vita spirituali, complementumque spirilualis regenerationis, et arma ac tesseram spiritua- lis militise; aliud vero est per se institutum ad fovendam et nutriendam hanc spiritualem vitam, qui proprius finis est sacramenti Eu- charistise. Qua3 differentia ex alia manifesta- tur; nam in corporali vita sicut necessarium est ad nutritionem ssepe uti materiali cibo, ita et ad accretionem. At vero in vita spirituali confirmatio, quse datur per modum augmenti, uno actu perficitur, unde iterari non potest; hic aulem spirilualis cibus ssepius sumendus

est; non ergo necesse est in omnibus servari proportionem ad corporalia. Et hinc intelligi- tur facile solutio ad 1 D. Thom., quee aiias obscura videri posset. Argumentatur enim fere dicto modo: confirmatio et Eucharistia ad perfectionem spiritualis vita3 ordinantur; non ergo oportuit distingui. Respondet autem du- plicem esse vitse perfectionem : aliam forma- lem, quse fit per proprium et inlrinsecum augmentum, et ad confirmationem perlinet; aliam veluti extrinsecus advenientem , quoe fit per adjunctionem alicujus extrinseci, ut cibi aut vestimenti, et hujusmodi esse dicit perfectionem, quam Eucharislia tribuit; quai doctrina est obscura, sensus vero est, in vita corporali esse quandam perfectionem intrin- secam, ut est robur vel augmentum corporis; aliam vero esse extrinsecam, quse nobis ad- jungitur ex eo solum quod res aliqua nobis admovetur, ut nos foveat seu tueatur, cujus- modi est vestimentum, etc. Comparat autem D. Thom. sacramentum confirmationis priori perfectioni, quia confert virilem statum fidei etgratiae, et spirituale robur ad resistendum contrariis; Eucharistiam vero posteriori per- fectioni, quia per se ordinatur, ut nos Christo conjungat, ut ab eo protegamur et foveamur, quanquam ipse Christus, qui nobis conjun- gitur, propter eximiam virtutem suam non solum extrinsece nos defendat, sed etiam in- trinsece nos perficiat et nutriat , quse nutritio quia sine contraria diminutione fit, in aug- mentum transit, et magnum etiam robur con- fert. Et ad hunc modum intelligendum est, quod idem D. Thom. supra, q. 65, art. 1 , ad 2, et art. 3, dixerat, confirmationem per se ordinari ad formalem perfectionem virtu- tis; Eucharistiam vero ad perfectionem , seu consecutionem finis ; et eodem sensu dixit in 4, d. 8, qusest. 1, art. 1, qucestiunc. 1, ad 1, sacramentum confirmationis perficere homi- nem in ordine ad operationem spiritualis vi- tse, quse est fidei et virtutis professio, Eucha- ristiam vero in ordine ad conjunctionem cum Christo, qui est fons omnis boni.

2. In solutione ad 2, attingit D. Thom. gra- vem quaestionem, quomodo species conse- cratse efficiant sacramentalem effectum; quam infra suo loco commodius disputabimus. In solutione vero ad 3 explicat nonnuUas diffe- rentias inter hoc sacramentum et ceetera, quas in sequentibus disputationibus latius tractaturi sumus.

QUiEST. LXXIII, ART. II.

ARTICULUS II.

Utrum hoc sacramentum sit unum vel plura (infra, quaest. 78, art. 6, ad 2. Et 4, dist. 8, quaest. 1, art. 1, quaest. 2).

1. Ad secundum sic proceditur. Videtur, quod in Eucharistia non sit unum sacramen- tum, sed plura. Dicitur enim in collecta : Purificent nos Domine sacramenta, qux sump- simus, quod quidem dicitur propter Eucha- ristise susceptionem. Ergo Eucharistia non est unum sacramentum, sed plura.

2. Prseterea, impossibile est, multiplicato genere, non multiplicari speciem, sicut quod unus homo sit plura animalia. Sed signum est genus sacramenti, ut supra dictum est (q. 60, art. 1). Cum igitur in Eucharistia sint plura signa, scilicet panis et vinum, videtur conse- quens esse, quod sint plura sacramenta.

3. Prxterea, hoc sacramentum conficitur in consecratione materise, sicut dictum est (art. prsec.) . Sed in hoc sacramento est duplex mate- rix consecratio. Ergo et duplex sacramentum.

Sed contra est, quod Apostol. dicit \ Cor. 40 : Unus panis et unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane et de uno calice parti- cipamus; ex quo patet, quod Eucharistia est sacramentum ecclesiasticx unitatis. Sed sa- cramentum similitudinem gerit rei, cujus est sacramentum. Ergo Eucharistia est unum sa- cramentum.

Respondeo dicendum, quod sicut dicitur 5 Met. (a tex. 9 usque ad 12, tom. 3), unum dicitur, non solum, quod est indivisihile, vel quod est continuum, sed etiam quod est per- fectum; sicut dicitur una domus et unus homo. Est autem unum in perfectione, ad cujus inte- gritatem concurrunt omnia, qux requiruntur ad finem ejusdem; sicut homo integratur ex omnibus membris necessariis ad operationem animse, et domus integratur ex omnihus par- tihus, quse sunt necessarise ad inhabitandum ; et sic hoc sacramentum dicitur unum; ordina- tur eniin ad spiritualem refectionem , quse corporali conformatur. Ad corporalem autem refectionem duo requiruntur , scilicet cibus, qui est alimentum siccum, et potus, qui est alimentum humidum. Et ideo etiam ad inte- gritatem hujus sacramenti duo concurrunt, scilicet spiritualis cibus et spiritualis potus, secundum illud Joan. 6 ; Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere estpotus. Ergo hoc sacramentum niulta quidem est m^aterialiter, sed unum formaliter etperfective.

Ad \ ergodicendum, quod in eadem collecta et pluruliter dicitur primo : Purificent nos sacramenta , quse sumpsimus; et postea sin- gulariter suhditur : Hoc tuum sacramentum non sit nohis reatus ad poenam; ad ostenden- dum, quod hoc sacramentum quodammodo est multa, simpliciter autem.unum.

Ad 'i, dicendum., quodpdnis et vinum ma- terialiter quidem sunt plura signa; formaliter vero et perfective unum, in quantum. ex eis perficitur unarefectio.

Ad S, dicendum, quod ex hoc, quod est duplex consecratio materise hujus sacramenti, non potest plus haheri, nisi, quod hoc sacra- mentum materialiter est multa, ut dictum est (in corp.).

Respondet, hoc sacramentum esse multa materialiter, unura vero formaliter ac perfec- tive. Sensus D. Thom. est, simpliciter esse unum sacramentum, ex variis rebus compo- situm ac perfectum, ut jam latius dicemus.

DISPUTATIO XXXIX,

PRIMA DE EUGHARISTIA.

DE INSTITUTIONE SACRAMENTI EUCHARISTI^.

Heec disputatio continet, an sit hoc sacra- mentum, nam quia esse sacramenti ab insti- tutione manat, idem est sacramenti institu- tionem, ac existentiam, investigare; siraul vero de unitate hujus sacramenti diceraus; nam quia unum consequitur ens , et vix ab illo distinguitur, ideo qusestionem de unitate et multitudine ad quaestionem, an est, semper revocamus.

SECTIO I.

Utrum Eucharistia sit sacramentum a Christo Domino institutum.

1 . Eucharistia est sacramentum suh spe- ciehus panis etvini institutum. — Eucharistise nomine intelligimus, sacramentum quoddam sub speciebus panis et vini institutum, in quo secundum veram fidem Ghristus continetur, et a fidelibus sumitur, quee vocis significatio necessario supponenda est, ut possit disputa- tio procedere, el res ipsa investigari, et osten- di. Hujus autem sacramenti prsecipuum mys- terium in reali prsesentia corporis et sanguinis Christi, et mirabili transmutalione unius sub- stantiee in aliam, consistit. Unde primum

DISPUTAT.

omnium inquirendum videbatur, an hoc mys- terium verum sit, et quale, et quomodo fiat; sed hoec tractantur a D. Thom. inferius com- modiori loco, qusest. 75; pertinent enim hcec ad propriam essentiam, materialem partem hujus sacramenti explicandam; hic vero so- Uim generatim agimus de institutione sacra- menti sensibilis, quod per modum cibi et potus in nova lege institatum est ad spiritua- lem vitam nutriendam, et hoc vocamus Eu- charistiam.

2. Archontici et Messaliani hseretici. — Petrobrusiani hseretici. — Bogomili hxretici. — Ex antiquis ergo hcereticis quidam Ar- chontici altaris mysterium omnino negarunt, ut Epiph. refert hperesi 40, idemque fere de Messalianis refert Theodor,, lib. 4 Histor., cap. iO, illi enim Eucharistiam nuUius utili- tatis esse dicebant. Petrobrusiani vero dixe- runt, Hcet Christus hsec mysteria celebrave- rit, non vero dedisse ahis eam potestatem; atque adeo nec sacramentum perpetuo in Ecclesia duraturum instituisse. Ita refert Pe- trus Clunia. in epist. quadam contra hanc hseresim. Denique Bogomili aiebant, Eucha- ristiam nihil esse, prceter orationem domini- cam et Evangehum, unde sacramentum ever- tebant, ut constat ex Euthym. in Panopiia, 2 part.,tit. 27, c. 17;hceautemh8ereses etEvan- gelio aperte repugnant, et nuUum apparens habuere fundamentum, unde antiquatce pror- sus sunt.

3. Prima conclusio. — Dicendum ergo est primo, conveniens fuisse in nova lege institui sacramentum aliquod sensibile, ut esset spi- ritualis cibus animarum. Conclusio est de fide ut ex facto ipso constat Joan. 6, Matth. 26, Marci 14, Luc. 22, et ex Trident., sess. 7, can. 5, ubi numerat omnia sacramenta a Christo Domino convenientissima ralione ins- tituta, et in specie de hoc sacramento, sess. 13, cap. 1 et 2. Ratio seu congruentia a D. Thom. hoc loco satis expiicata est, ut vidi- mus. Est enim lex Evangelica perfectissima, et plenitudinem gratise in se continens; et ideo conveniens fuit, ut hujus legis sacra- menta, a Christo ejus auctore instituta, aug- mentum et conservationem gratiae possent conferre modis omnibus, vel necessariis, vel humanaj fragilitati accommodatis; ex quibus unus, ac preecipuus est ut per modum cibi et potus spiritualis homines nutriri possent, et ali innumeris pericuUs, quibus in hac mortali vita subditi sunt, defendi. Possunt prseterea hic addi omnes congruentise, quas ad persua-

XX.

XXXIX, SECT. I. 705

dendam realem Christi prsesentiam infra suo loco afferemus. Nunc illa sufficiat, Christum Dominum esse anirnarum cibum, et ideo ma- xnne decuisse, ut sicut cibus reficit corpus media quadam reali unione cum ipso vivente, ita Christus in quodam sacramento prtesens adesset, ut, per modum cibi et potus nobis realiter conjunctus, nos spirituahter reficeret.

4. Dico secundo , hujusmodi sacramentum esse Eucharistiam, quse propterea verum, ac proprium sacramentum est a Christo institu- tum. Conclusio est de fide, quam non solum Cathohci, sed etiam novi hceretici amplectun- tur; nam etiam Lutherani et Calvinistee, qui unum, vel ad summum , duo sacramenta, admittunt, primum ac prsecipuum locum Eacharistise tribuunt. Probatur ergo conclu- sio, primo exScriptura, quse, hcet non eisdem verbis, rem tamen ipsam satis aperte docet; Matth. 26, Luc. 22, continetur visibilis csere- monia, et significatio, et preeceptum Christi : Hoc facite in meam commemorationem; et Joan. 6, continetur gratiae promissio : Qui manducat hunc panem, vivet in xternum. Et confirmari hoc posset ex veteri testamento, in quo variis figuris et metaphoris sacramen- tum hoc indicatum ac promissum est, ut circa art. 6 D. Thom. videbimus.

5. Secundo definita est heec conclusio in Conc. Florent., in htteris unionis; Trident., sess. 7, 13 et 21; Lateran. quod habetur in c. Firmiter; Carthag. III, c. 28 et 29, c. Cum Marthse, de Celebr. missar., cap. In sacra- mentorum. cap. In sacramento, de Consecr., dist. 2. Tertio tradunt Patres omnes, qui late citantur dicta dist. 2, de Consecr., et refere- mus plures in disputationibus sequentibus ; nunc sufficiant Dionys., cap. 3 de Eccles. Hier.; August., epist. 23 et 18; Ambros., lib. 5 de Sacrament.; Damasc, lib. 4, c. 14. Quarto ratio sumenda est ex definitione sa- cramenti novse legis ; est enim sacrse rei signum, ad sanctificandum horainem institu- tum, qu£B tota clefinitio apertissime in Eucha- ristiam convenit, ut per se facile est, et ex dicendis evidentius patebit. Et ex his patet ultima conclusionis pars, scilicet, solum Chri- stum fuissehujus institutionis auctorem, tum generali ratione omnium sacramentorum novee legis; tum etiam ratione propria , quia nullus potuit habere poteslatem supra corpus et sanguinem Christi, nisi ab ipsomet Christo derivatam; nec potuit uUus nisi Christus novum testamentum fundare, et proprio san- guine confirmare ac consecrare ; et quamvis

706 QU^ST. LXXni, ART. II.

de absoluta Dei potentia aliud genus institu- leria vero tionis excogitari posset , nullum tamen aliud adeo decens, aut expediens fuit.

SECTIO II.

Utrum hoc sacramentum sit distinctum a reliquis, eisque perfeclius.

1 . Eucharistise sacramentum ah allis est distinctum. — Heec qusestio facilis etiam est, et breviter ex prsecedenti expediri potest. Dico ergo primo, Eucharistiam esse sacra- mentum, essentialiter distinctum ab aliis sa- cramenlis novselegis. Conclusioest certissima ex omnium consensu, et ex Conciliis, defi- nientibus septem esse sacramenta. Ut autem explicetur, oportebit breviter proponere om- nia, in quibus hoc sacramentum cum aliis convenit, et in quibus differt. Nam licet muita probanda sint in sequentibus, expediet tamen nunc ea pree oculis ponere. Primum igitur, si metaphysice loquamur, convenit hoc sacra- mentum cum aliis in genere sacramenti novfe legis, habet tamen propriam differentiam , per quam describi potest, esse sacramentum corporis et sanguinis Domini, per modum convivii ad nutritionem animee institutum. Unde etiam constat alia similitudo et diffe- rentia. Convenit enim in virtute conferendi gratiam; differt tamen in proprio fine, ad quem esl institutum ; nam per se primo da- tum est ad charitatem , et devotionem augen- dam, ut latius inf ra , queest. 79. Deinde per principia quasi physica reni explicando, com- mune est huic sacramento cum ahis, quod certam materiam et formam requirit, ut con- fici possit; differt tamen, quia illius materia et forma distincta est a reliquis, est enim panis et vinum , et verba specialia a Christo definita. Hinc secundo, sicut in aliis sacra- raenlis datur materia remota et proxima , ita et in hoc, sed diverso modo; quia in aliis ma- teria proxima est aliqua actio , remota vero est ahquid aHud, ex quo, vel circa quod, talis actio exercetur. At vero in hoc sacramento, materia non est actio, sed res permanens, quae. quatenusinconfectione sacramenti tran- sit secundum substantiam, est materia re- mota; quatenus vero manet secundum acci- dentia, est materia proxima. Unde est tertia differentia, quod in aliis sacramentis, tam materia quam forma sunt res successivse , et ideo moraliter simul sunt et simul pereunt; hic vero forma est successiva et transit, ma-

proxima consecrata permanet. Unde fit quarto, ut alia sacramenta tantum sint in usu, quia tunc fiunt, quando ad usum applicantur ; tunc autem sunt, quando fiunt, ad modum rerum successivarum ; hoc vero sacramentum ante usum in ipsa consecratione perficitur; et ideo post suura fieri, factum permanet, quamdiu species consecratee du- rant, ut ex Trident. colligitur, sess. 13, c. 3. Ex quo fit quinto, ut in aliis sacramentis, tam materia, quam forma ordinentur ad unum et eumdem effectum in suscipiente efficiendum ; hic vero diversos habent effectus ; forma enim nihil efficit in suscipienle, sed in materia, quam transrautat et conficit; materia vero consecrata habet in suscipiente gratiae effec- tura. Ultiraa vero et potissiraa differentia , et radix aliarura est, quod in aliis sacraraentis prteter materiara sensibilem , et formara nihil in eis inest, nisi quod assurauntur, ut instru- menta ad gratiam efficiendam; et ideo dicitur eis conferri instrumentaria virtus gratise ef- fectrix ; in hoc vero sacramento praeter for- mam , et materiam per se sensibilera , adest vere et realiter ipsemetChristus, qui est prae- cipua res hujus sacramenti, et proprius auc- tor gratiae, quee per illud confertur. Ex his ergo satis patet conclusio posita.

2. Sacramentum Eucharistise cseteris per- fectius. — Dico secundo, hoc sacraraentum esse longe perfectius et excellentius reliquis. Hsec etiara est de fide , et surai potest ex Trident., sess. 13, ubi propter hanc causam saepe vocat hoc sacramentum, divinumac mi- rabile, sacrosanctura atque sanctissimum ; qui est coramunis modus loquendi totius Ecclesise et Sanctorum omnium ; et cap. 2, dicit, Chri stum Dominura divitias amoris sui in hoc sa- cramento veluti effudisse; et cap. 3, dicit virtutera sanctificandi communem esse huic sacraraento cura reliquis ; huic vero propfiura esse, quod ipsura sanctitatis auctorem in se continet. Propter hanc denique causara prse- cipue existimo idem Concil., sess. 7, can. 3, anathematis damnare eos , qui docent omnia sacramenta esse sequalia dignitate. Ratio vero potissiraa est, quia hoc sacraraentum continet corpus et sanguinem Doraini; ut autem dicit Alex. Pap., ep. \ decret., et habetur in cap. Nihil, de Consec, dist. 2, in saeraraentis seu sacrificiis, nihil est raajus corpore et sanguine Domini. Quse ratio variis raodis explicatur a Theologis. Prirao , quia dignitas sacraraento- rura potissiraum in sanctitate consistit; illud ergo estdignius, quod sanctius. Reliqua vero

e

i

DISPUTAT. XXXIX, SECT. III.

sacramenta solum sunt sancta habitudine, quia significant et conferunt sanclitatem; hoc vero, tuni hoc modo , tum etiam formaliler, quia ipsam sanctitatem in se conlinet. Se- cundo, quia sacramentum est signum sacrum, eoque dignius, quo magis sacrum; sed hoc sacramentum est oranium sanctissimum, propter eamdem rationem, scilicet, quia rem maxime sacram continet et significat. Ita fere D. Thom. supra , qusest. 65, art. 3; Marsil. in 4, qu8est. 6, art. 3; Scot., Durand., Gab., et alii. dist. 8. Tertio addit S. Thom. (et habet fundamentum in Dion., cap. 3 de Eccl. Hier.) hoc sacramentum esse excellentius, quia est finis, et consummatio ceeterorum , ad quod omnia aliquo modo referuntur; quod potissi- mum ratione rei contentse intelligendum est. Nam si proprie et in rigore loquamur de sa- cramento ut sic , et usu sacramentaU , non omnia sacramenta proprie ordinantur ad usum hujus, nisi valde remote et per acci- dens, ut constat de matrimonio, et extrema unctione; quia vero omnia sacramenta ordi- nata sunt, ut perfectius Christo uniamur, et ipse Christus in hoc sacramento continetur, et per illud mirabili modo hsec unio perficitur et consummatur, ideo dicitur hoc sacramen- tum consummatio Cceterorum.lta fere D. Th., in 4, dist. 7, qusest. 1, art. 1, q. 3. Quarto confert ad hanc perfectionem , quod hoc sa- cramentum est permanens , csetera transeun- tia. Addit denique Scotus formam hujus sa- cramenti habere certiorem significationem, quam formas reliquorum, quia ejus effectus non pendet ex dispositione recipientis , cum sit sola materice consecratio. Quod sano modo intelligendum est; omnes enim formce sacra- mentorum habent infallibilem significationem in eo sensu quo significant, quia illis non po- test subesse falsum, ut supra ostensum est. DifFerentia ergo est in efFectu, quia in aliis interdum impeditur, in hoc vero non , quan- tum est ex parte materise.

SECTIO III.

Utrum hoc sacrameutum sit unum tantum.

\ . Qusestio intelligitur de specifica unitate, sub propria et formali ratione perfecti sacra- menti; nam materialiter constat, res multas in hoc sacramentoinveniri. Hinc vero sumitur ratio dubitandi , quia in hoc sacramento sunt duse materise, scilicet panis et vinum, et duae formse verborum, quse res diversas significant

et efficiunt per se et propria virtute, scilicet carnem et sanguinem Christi; unde etiam specics panis per se significant corpus , quod continent, species autem vini, sanguinem ; sunt ergo hsec diversa signa sacra, atque adeo diversa sacramenta. Neque enim dici potest, esse partialia sacramenta , seu partes unius integri sacramenti, quod componunt , quia illa signa per se distincta sunt, et nullam inter se habent unionem vel conjunctionem , qua unum sacramentum componant. Et con- firmatur primo, ex communi usu et locutione ; nam qui suscipit speciem panis , non dicitur suscipere partem sacramenti, sed simpliciter totum sacramentum. Confirmatur secundo , nam qui unam speciem sumit, totum effectum gratice sacramenlalis recipit; est ergo quse- libet species per se integrum sacramentum , atque adeo duo sacramenta. Confirmatur ul- timo, quia Ecclesia in orationibus Missee ssepe de Eucharistia, ut de multis sacramentis, lo- quitur, ut cum ait : Sacramenta, quse sumpsi- mus, etc, et Concilia, et Patres eodem modo interdum loquuntur,ut patet ex Conc. Afric, cap. 4; Carth. III, cap. 24 et 29; Cypr., serm. de Coena Dom.; Ambr., lib. 5 de Sacram., cap. 1, et aliis, quee habentur c Sacramenta altaris, de Cons., dist. 1, et c In sacram., c. Comperimus, cap. Trib. gradib., c Species, cap. Iteratur, de Cons., dist. 2.

2. Quorumdam opinio. — Propter hsec non- nulli Theologi simpliciter affirmant, esse plura Eucharistise sacramenta , ut ex Aureolo refert Capreol., dist. 8, qusest. 1, arg. contra 2 conclus.; ubi etiam Major dicit esse plura sacramenta specie distincta , licet fateatur posse etiam unum appellari; Gabr. etiam, qusest. 2, art. 2, et lect. 53 in Canon., dicit esse plura simpliciter, unum vero secundum quid, scilicet, vel genere proximo, vel aggre- gatione quadam.

3. Conclusio. — Dicendum vero est Eucha- ristiam absolute et simpliciter esse unum sa- cramentum, unitate videlicet specifica in spe- cie atoma, integra et perfecta. Hsec est mens D. Thom. hic , et graviorum Theologorum, dist. 8; Bonav., q. ultima; Albert., art. 13; Piichard., art. 1, qusest. 2; Durand., q. 1 , ad 2; Capr., Palud., Scoti, etc ; Marsil., q. 6, art. 2, in fine; Alens., qusest. 31, memb. 1 ; Soti item, dist. 24, quffist. 1, art. 3, ad 2; Ledes., I part.^ q. 54, art. 2; Turrecrem., de Consec, dist. 2, cap. 5, dub. 3; et in eamdem sententiam tandem descendit Gabr., lect. 53, si attente legatur; eamque graviter docet Ca-

QU^ST. LXXIIT, ART. IT.

techism. PiiV, dicens : Non plura , sed unum tantum sacramentum Ecclesise auctoritate docti confitemur. Rationem hujus unitatis quidam sumunt ab institulione, quia nimirum moraliter una fuit institutio hujus sacramenti. Alii, a re contenta sub utraque specie, quce est unus et idem Christus. Alii, ab effectu, quia per utramque speciem unus et idem effi- citur. Propria vero ratio est, quam D. Thom. tetigit. Quia, licet ad constitutionem hujus sacramenti concurrant res varise et materia- liter distinctse, propriasque habentes signifi- cationes, omnes tamen componunt unum inte- grum signum rei et effeclus spiritualis ; com- ponunt ergo unum sacramentmn. Antecedens declaratur prirao, quia hoc sacramentum potest intelligi institutum ad rem prseteritam significandam, scilicet cruentum Christi sacri- ficium, quod effusione sui sanguinis, et morte sua consummavit, juxta illud : Hoc facite in meam commemorationem ; illud autem sacrifi- cium, quod unicum fuit , non significatur ex- presse per unam , vel alteram speciem , sed per utramque simul, quse, dum separatim eonsecrantur, et offeruntur, effusionem san- guinis, et separationem animee a corpore re- prsesentant, quse ratio infra, in materia de communione sub utraque specie , et de sacri- ficio, latius explicanda est. Secundo intelli- gitur significare hoc sacramentum rem, quam continet; et hinc etiam unitatem habet, non solum, quia subutraque specie, idem Chrislus continetur, sed etiam quia ex utraque specie unum integrum signum Chcisti completur, qui, unus cum sit, carne et sanguine constat; quare, hcet caro et sanguis distincta videan- tur, tamen quatenus natura sua unum corpus Christi componunt , per passionem vero dis- juncta fuerunt , uno integro sacramento, du- plici specie constante, reprajsentantur. Tertio significat hoc sacramentum gratiam , quam efficit; et ex hac etiam parte habetunitatem, quia vel per utramque speciemfitunus tantum effectus, ut infra dicetur, vel certe qualiscum- que ille effectus significatur ita explicite per unam speciem, sicut per utramque ; signifi- catur enim per modum convivii, et spirilualis refectionis , per analogiam ad corporalem. Unde sicut hcec non consistit in solo cibo, vel potu, sed utrumque requirit , ita illa per ci- bum et potum complete significatur. Nec re- fert, quod spiritualis refectio eisdem omnino donis in re ipsa perficiatur, scihcet gratia et charitate, quse tamfamem, quam sitim animse extinguunt, quia nihilominus hsec eadem spi-

ritualis res , seu effectus , non nisi per corpo- rale convivium perfectum expresse et omnino complete significatur. Quarto significat hoc sacramentum unitatem, etanimorum conjunc- tionem, quam efficit, quod in se est, inter fideles, qui illud participant, ut dicitur in cap. Firmiter, de Sum. Trin. et fid. Cathol., et in c. CumMarthae, de Celebrat. missar., et indi- cant Concilia Flor. et Trident. Ha^c vero fide- lium unio, licet per singulas species aliquo modo significetur, quatenus ex multis granis tritici, aut uvee, unus panis, vel unum vinum conficitur, ut Cyprian., August., Anselm., et alii Patres docuerunt, quos infra, agentes de materia hujus sacramenti, referemus, et colli- gitur ex c. Firmiter, de Sum. Trinit., et cap. Cum Marthse, de Celebrat. missar., proprie tamen significatur hsec unitas per utramque speciem, quatenus ad unius corporis refectio- nem ordinantur, juxta illud 1 ad Cor. 10 : Omnes unum corpus sumus , qui de uno pane, et de uno calice participamus. Neque satis convenienter- significaretur hsec unitas per Eucharistiam, nisi ipsa esset unum sacramen- tum. Quinto denique significare potest hoc sacramentum futuram gloriam, cujus est pi- gnus. Et ha3c etiam significatio completa inest in utraque specie simul sumpta, et non ita expresse in alterutra tantum, quia per utram- que indicatur plena satietas , et sufficientia , quse futara est in seterna beatitudine; igitur sub omni ratione conflatur unum perfectum signum ex utraque specie, atque adeo unum sacramentum.

4. Secundo principaliter declaratur conclu- sio, quia ut agentes de sacramentis in genere diximus, unitas sacramentorum non est omni parte perfecta, resultans ex indivisibili enti- tate, aut ex unitate physica partium compo- nentium ; sed talis est, qualis in rebus vel signis artificialibus inveniri solet; sic enim domus, exercitus, oratio , convivium, et alise res vel actiones similes habent suam unita- tem, ad quam non exigitur physica unio par- tium, sed taliS;, qualis ad perfectionem et finem talis rei sufficere censetur; ut in exer- citu sufficit quidam ordo et compositio par- tium. In domo major conjunctio, seu copu- latio partium necessaria est, propter majorem domus integritatem. In oratione vero, vel alio signo sufficit ordo partium in certa mensura, vel proportione ad significandum accommo- data ; neque huic unitati obstare solet distinc- tio seu diversitas partium inter se ; nam etiam solet res artificiata ex partibus heterogeneis

DISPUTAT

componi, qiiod eliam in aliis sacromentis vi- dere licet; constant enim materia etforma, quse res diversse sunt, et unaqua^que signi- fical modo sibi accommodato, et tamen unum sacramentum componunt, licet non physica unione, sed morali, et proportionata ad ratio- nem signi complendam, copulentur ; sic etiam in sacramento pcenitentise est magna varietas partium in ipsa materia; in sacramento vero extrempe unctionis et Ordinis tam in materia quam in forma ; et nihilominus sacramentum est unum ; cur ergo non idem dicemus in hoc nostro sacramento?

5. Tertio probatur, quia alias plura essent, quam septem sacramenta, contra Gonc. Flor. et Trident., et universum Ecclesiee consen- sum. Dices, esse plura in specie ultima; a Conciliis vero numerari septem, sub aliqua ratione generica ; sic enim multi censent sa- cramentum Ordinis non esse unum specie, sed plura. Sed huic responsioni obstat, quia juxta illam nihil certum statui potest de nu- mero sacramentorum, tum quia non obstante definitione Gonciliorum. posset alic|uis dicere, sub baptismo contineri plura sacramenta baptismi specie distincta, et simiKter de aliis; tum etiam quia sub ratione aliqua generica possent tantum duo, vel tria sacramenta nu- merari. Non ergo numerantur sacramenta sub generica ratione , in qua, ut ex Aristotele sumitur, latere potest eequivocatio ; sed nu- merantur a Gonciliis sub ratione specifica. Addo, opinionem illam de multitudine simpli- citer sacramentorum Ordinis falsam omnino esse , et retorquendum potius esse argumen- turn; nam omne aliud sacramentum est unum unitate specifica, et si quee reperitur varietas, tota illa est veluti partium heterogenearum componentium unum ; ergo idem est in prse- senti dicendum.

6. Tandem Goncilia et Sancti frequentius loquuntur de Eucharistia, tanquam de uno sacramento, ut patet ex Goncil. Florent. et Trident., sess. 7 et 13, et ex multis, quse de Gonsecr., d. 2, referuntur, et in collectis Missai hic est frequentior usus, ut D. Thom. hic adnotavit; quod si interdum in plurali lo- quuntur de sacramentis, id fit lata et vulgari locutione, vel propter plura signa partialia, vel propter plura mysteria, quae in eis conti- nentur, et repreesentantur ; vel certe, quia frequentius erat in usu, ut in fine sacrificii fideles communicarent , et sacramenta reci- perent, unde hic modus locutionis frequentius reperitur in illa oratione Missee, quse post

XXXIX, SECT. III. 709

communionem dicitur, ut, Purificent nos Do- mine sacramenta, qux sumpsimus, etc.

7. Ex his facile respondetur ad rationem dubitandi in principio positam ; negalur enim, inter partiales formos et malerias hujus sa- cramenti, non esse sufficientem unionem ad coniponendum unum sacramentum, quia, ut dixi, non oportet hanc unionem esse quasi physicam , vel perlinentem ad quantitatem continuam ; sed moralem, seu cujusdam or- dinis et proportionis, prout ad componendam unam integram vel expressam significationem sufficit.

8. Ad primam confirmationem, responde- tur in primis, quod ad modum loquendi attinet, sape partem recipere denominatio- nem, quando per se, et quasi separala consi- deratur, ut patet in partibus homogeneis, et in quantitatibus discretis; una enim propo- sitio per se sumpta, oratio est, licet alias pars etiam sit unius longioris orationis ; et pars domus, si sufficiens sit ad usum, et finem domus, sejuncta ab aliis partibus, et per se constituta, dicitur absolute domus, quamvis ex illa componi possit perfectior, et integrior domus ; sic ergo species panis per se sumpta, potest dici sacramentum, quamvis cum alia specie vini unum componat sacramentum , cujus est pars. Secundo dicitur homo susci- pere totum sacramentum sub una specie, quia recipit totum Ghristum, qui est res preecipua in_hoc sacramento, et sacramentum simul, ut indicat Trident., sess. 21, cap. 3. Item, quia veluti eminenter recipit totam virtutem hujus sacramenti, et quidquid ad perfectam refectionem spiritualem necessarium est. Quo modo dici potest tota ratio seu virtus hujus sacramenti esse in toto, et in qualibet parte ejus; formaliter tamen et in ratione signi , non recipiunt fideles in una specie totum id, quod est sacramentum tantum ; et hoc modo dixit Bonav., d. 11, art. 2, queest. 2, fideles accipere in una specie totum sacramentum, quoad efficaciam, non quoad significationem. Unde patet solutio ad secundam confirmatio- nem, nam licet non sit certum, per singulas species dari totum efFectum hujus sacramenti, tamen hoc admisso, potius confert ad illius unitatem, quia ad eumdem effectum ordinatur totum, ut ex duabus speciebus constat, licet per quamlibet partem possit illum efficere. Si vero singulse species conferunt diversos ef- fectus, illi erunt partiales, sicut de distinctis Ordinibus dictum est. Ad ultimam confirma- tionem in superioribus responsum est.

QUiEST. LXXIII, ART. II.

9. Dubitant tamen hic nonnulli Theologi, an in distinctis speciebus hujus sacramenti sint distinctae relationes signi, ex quibus compo- natur relatio totius, vel sit una indivisibilis relatio in toto composito. Scotus enim, d. 8, queest. 1, priorem partem amplectitur. Ga- preokis vero ibi, ad 5 contra 2 conclus., et ad 5 contra 5, licet fateatur supponi singu- larum partium significationes , contendit ta- men relationem totius sacramenti, esse unam et indivisibilem. Sed ha?c queestio est de no- mine, et magis dialectica, quam Theologica, quia non solum de hoc sacramcnto, sed etiam de aUis, et de omnibus signis complexis ad placitum tractari potest. Dico igitur negari non posse, quin siguificatio integra hujus sa- cramenti componatur ex significationibus partium ; componitur enim ex iliis, quatenas significativce sunt; et hoc voluit Scotus, et D. Thom. hic, cum dixit, hoc sacramentum esse unum, non ut indivisibile, sed ut perfec- tum, includens plura sigua partiaha. Nihilo- minus verum etiam est, in toto sacramento esse unam totalem significationem , quee a significationibus singularum partium distin- guitur. Hoc etiam constat ex dictis de unitate hujus sacramenti; non enim potest sacramen- tum esse unum, nisi sit unum signum; neque vero potest esse unum signum, nisi etiam ali- quo modo sit significatio una, ut videre est in propositione, et terminis, ex quibus com- ponitur; habet enim suum proprium signifi- catum distinctum a significatis terminorum, ex quibus componitur. Hsec aulem significatio totius sacramenti dici potest composita, qua- tenus diversis partibus constat, et in re com- posita inest; quodammodo tamen solet dici indivisibihs, quatenus indivisibiiiter inest in toto complexo, ita ut nec in partibus manere possit eo modo, quo est in toto, neque etiam ablato debito ordine, et connexione ipsarum partium; et hoc ad summum probant funda- menta Capreoli, quee solum sunt quaedam testimonia D. Thomse.

SECTIO IV.

Quomodo unitas numerica hujus sacramenti sumenda sit.

1 . Status quxstionis. — Quoniam de uni- tate specifica diximus, ut materiam hanc de unitate absolvamus, oportet, ut modum lo- quendi de illius unitate numerica expHcemus. Dico autem modum loquendi, quia quod in re ipsa subsistit, facile perspici potest; constat

enim formas hujus sacramenti multiplicari numero, quando verba consecrationis hostiae, vel calicis multiphcantur; conslat etiam spe- cies panis seu vini, quamdiu continufe sunt, habere quandam physicam unitatem , quam per discontinuationem amittunt, et physice multiplicantur; constat denique sub omni- bus speciebus consecratis eumdem numero Christum contineri. Ex quibus eliam constat tunc propriissime esse unum numero hoc sa- cramentum, quando species consecratae ha- bent physicam unitatem per partium conti- nuationem, sive una forma, sive pluribus simul prolatis consecratse sint; hoc enim non obstat unitati sacramenti, prEesertim in hoc, in quo forma magis ad efFectionem quam ad constitutionem ipsius sacramenti requiritur. Difficultas ergo, quse mihi videtur ad modum loquendi pertinere, superest, an species, hoc ipso, quod discontinuse sunt, dici debeant plura sacramenta, vel non; et est sermo de speciebus ejusdem rationis; nam de specie- bus panis et vini inter se collatis jam dictum est; possunt autem in hoc esse tres modi dicendi.

2. Primus dicendi modus. — Primus, tot esse sacramenta numero distincta, quot sunt species seu hostise consecratse, divisee et dis- continuse. Probatur, quia species sunt sacra- mentum ; ergo species numero distinctse sunt sacramenta numero distincta. Secundo, quia quaeUbet illarum in sua specie habet totam significationem sacramenti, et non est pars alterius ; ergo est integrum sacramentum, distinctum ab alio. Tertio, quia non apparet aptior modus distinguendi numero heec sa- cramenta. Sed huic sententice videtur obstare communis modus sentiendi et loquendi; nam sacerdos, qui accipit hostiam divisam in tres partes, noncensetur accipere tria sacramenta, neque illa hostia censetur magis esse plura sa- craraenta post divisionem, quam antea. Unde, Concil. Florent., et Trident., sess. 13, can. 3, dicunt, in hoc sacramento contineri totum Christum sub unaquaque specie, et sub sin- gulis speciei partibus, separatione facta; sen- tiunt ergo etiam post separationem esse unum sacramentum; et partes divisas esse partes unius sacraraenti. Confirmatur primo, nam qui duas formas accipit, cum communicat, unum, et non duo sacramenta censetur acci- pere, alias duos etiam effectus gratiae susci- peret; nam si sacramenta essent duo, etiam sumptiones essent duee; ergo et effectus essent duo, quia, quod simul concurrant , non impe-

dit effectum; vel certe moralis sumplio, etiam sacramenlum ccnse- bitiir unum, non obstante discontinuatione specierum. Confirmatur secundo, quia, ut supra dicebam, in hujusmodi rebus artificia- libus, unitas non pendet ex physica unione, vel continuatione; ut in baptismo, licet con- lingat ablutionem per partes discontinue fieri, tamen in ratione sacramenli una tantum ma- teria censetur.

3. Secundus dicendi modus. — Secundus modus dicendi est, unitatem hujus sacramenti non pendere ex physica continualione, sed ex morali conjunctione specierum, ita ut omnia illa, quse per modum unius proponuntur, vel tribuuntur, unum sacramentum censeantur, etiam si non sint confinua physice; ita lo- quuntur Soto et Ledesma supra, et videtur fieri probabile argumentis factis, et potest explicari ex metaphora convivii. Sicut enim est unum convivium , licet rebus diversis constetj ita etiam est unum ferculum seu una portio, licet partes illius discontinuas esse contingat. Unde juxta hanc sententiam par- tes hostise divisse sunt unum sacramentum; et similiter omnes formse in eadem pyxide existentes appellari possunt unum sacramen- tum, donec distributio fiat; unde plura sacra- menta erunfc, quee moraliter sunt disjuncta, ut cum distinctee hostise distinctis personis tribuuntur, vel omnino alias separatee sunt, vel disjunctee. Contra quem modum dicendi solum video posse obstare, quod juxta illum nulla certa regula hujus unitatis, vel multi- tudinis prsescribitur, sed uniuscujusque fere arbitrio relinquitur.

4. Tertius dicendi modus. — Tertius modus dicendi esse potest, totum hoc sacramentum esse unum numero, et omnes species conse- cratas, ubicumque et quoraodocumque sint, esse unum numero sacramentum , quod ita declarari potest, quia, ut infra dicemus, quod preecipuum est in hoc sacramento, estChristus, quatenus conjunctus speciebus unum sacra- mentum cum iUis componit, quod est panis vitse; quia ergo unum et idem corpus Christi est sub omnibus speciebus quantumvis dis- continuis et disjunctis, ideo cum illis censetur componere unumnumero sacramentum. Quod declaratur primo, quia si Verbum divinum assumeret plures humanitates, esset unus homo; ergo Ghristi corpus veluti assumens, seu sacramentaliter sibi conjungens plures species panis, cum eis constituit unum sacra- mentum. Item, si in eodem, vel propinquo

DISPUTAT. XXXIX, SECT. IV. 7H

si illa censetur una loco sub illis existat, constituit cum eis unum

sacramentum; ergo et in diversis; sicut in exemplo posito, quod illte humanitates essent in uno, vel diversis locis, nihil referret; vel etiam sicut unum corpus si esset in divcrsis locis, quamvis in eis haberet diversas albe- dines, nihilominus cum eis constitueret unum album. Et videtur hoc posse confirmari ex Paul., 1 ad Cor., dicente : Omnes unum cor- pus sunius, qui de eodem pane participamus ; sicut enim Paulus intelligit omnes fideles unum numero corpusEccIesiseconstituere, ita significat omnes unum numero panem seu sa- cramentum participare. Favet etiam Ambr. super 10 c. ep. ad Hebr., et habetur c. In Christo, de Cons., d. 2, dicens, unam esse hostiam, et non multas, quam Christus ob- tulit, et omnes sacerdotes offerunt; sicut ergo est idem numero sacrificium, quoad rem obla- tam, ita est idem sacramentum ; nam in Ec- clesia id, quod offertur in sacrificium, sumitur ut sacramentum.

5. Objectio. — Solutio. — Sed objici potest, nam hinc fit, omnes fideles idem numero sa- cramentum Eucharistise recipere, quod vide- tur esse contra communem sensum omnium, et contra Clementem P., in c. Tribus gradi- bus. de Cons., d. 2, dicentem, tot holocausta offerenda esse in altari, quot populo possint sufficere. Respondetur, concedendo omnes fideles participare idem numero sacramen- tum, ut Paulus loquitur, quamvis diversas numero partes, formulas, aut hostias seu spe- cies sacramentales recipiant, de quibus, seu potius de numero hostiarum, quee conse- crandse sunt, loquitur Clemens in d. c, quse simpliciler plures sunt, preesertim ante con- secrationem ; at vero post illam recipiunt quandam unitatem sacramentalem, eo quod in eodem corpore Christi uniuntur; major enim videtur esse haec unio, quod spectat ad unitatem sacramenti, quam unio per coj^ti- nualionera. Inter hos raodos, ut dixi, tantum videtur esse dissensio de modo loquendi; et ultiraus quidem probabilis valde est, et Theo- logicus, ac dignitati hujus sacramenti consen- taneus, et satis aptus ad explicandum hoc mysteriura ; fovet enira pietatera, dum optime explicat et commendat unitatera, quse in hoc sacraraento significatur. Secundus tamen videtur esse raagis usitatus et vulgaris. Pri- raus vero niraiura retinere vult philosophi- cura rigorera, et ideo ad loquendum in hac raateria minus est accomraodatus. Dicamus igitur hoc sacramentum de se posse dici

712 QUiEST. LXXIII, ART. III

unum, prsesertim si Christum attendamus; nihilominus tamen sicut species consecratse sunt sacramentum, ita species separatas et multipUcatas esse plura sacramenta, vel phy- sice, siphysica tantum sit disjunctio, veletiam moraliter, si separatio morahs etiam sit.

ARTICULUS III.

Utrum Eucharistia sit de necessitate salutis (infra, q. 80, art. 11, et 4, dist. 9, art. 1, qusest. 2, et dist. 12, quaest. 3, art. 2, quaest. 1, et Joan. 6, lect. 7, col. 1).

1. Ad tertiwn sic proceditur. Videtur, quod hoc sacramentum sit de necessitate salutis. Dicit enini Dominus Joan. 6 : Nisi manduca- veritis carnem filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Sed in hoc sacramento manducatur caro Christi, et bibitur sanguis ejus. Ergo sine hoc sacra- mento non potest homo habere salutem spiri- tualis vitse.

2. Prseterea, hoc sacramentum est quoddam spirituale alimentum. Sed alimentum corpo- rale est de necessitate corporalis salutis. Ergo etiam hoc sacramentum est de necessitate spi- ritualis salutis.

3. Praeterea, sicut baptismus est sacramen- tum Doininicx passionis, sine qua non est salus, ita et Eucharistia; dicit enim Apostol. \ Cor. \ 1 : Quotiescumque manducabitis pa- nem hunc et calicem bibetis, mortem Domini annunciabitis , donec veniat. Ergo sicut bap- tismus est de necessitate salutis, ita etiam hoc sacramentum.

Sed contraest, quodAugust. scribit Bonifacio contra Pelagianos (lib. \ contra duas epist. Pelagian., c. 22, in med., tom. 7) : Nec illud cogitetiSfparvulos vitam habere nonposse, qui sunt experles corporis et sanguinis Christi.

Respondeo dicendum , quod in hoc sacra- mento duo est considerare, scilicet, ipsum sa- cramentum, et rem sacramenti; dictum est autem, quod res hujus sacramenti est unitas corporis mystici, sine qua nonpotest esse salus; nulli enim patet aditus salutis extra Eccle- siam, sicut nec in diluvio absque arca Noe, qux significat Ecclesiam, uthabetur. 1 Pet. 3; dictum est autem supra (q. 68, art. 2), quod res alicujus sacramenti haberi potest ante perceptio7iem sacramenti , ex ipso voto sacra- menti percipiendi. Unde ante perceptionem hujus sacramenti. potest homo habere salutem ex voto percipiendi hoc sacramentum; sicut et ante baptismum ex voto baptismi, ut supra dictum est (qusest. 68, art. 2). Est tamen dif-

ferentia, quantum ad duo. Primo quidem, quia baptismus est principium spirilualis vitse, et janua sacramentorum ; Eucharistia vero est quasi consummatio spiritualis vitx, et omnium sacram.entorum finis, ut supra dictum est (qusest. 65, art. d); per sanctifica- tiones enim omnium sacram.entorum, fit prx- paratio ad suscipiendam vel consecrandam Eucharistiam. Et ideo perceptio baptismi est necessaria ad inchoandam spiritualem vitam; jjerceptio autem Eucharistix est necessaria ad consummandam ipsam, non ad hoc quod simpliciter habeatur, sed sufficit eam habere in voto, sicut et finis habetur in desiderio et intentione; alia differentia est, quia per bap- tismum ordinatur homo ad Eucharistiam; et ideoexipso, quodpueri baptizantur, ordinan- tur per Ecclesiam ad Eucharistiam; et sic sicut ex fide Ecclesix credunt, sic ex inten- tione Ecclesix desiderant Eucharistiam, etper consequens recipiunt rem ipsius. Sed ad bap- tismum non ordinantur per aliud prxcedens sacramentiim. Et ideo ante susceptionem bap- tismi non habent pueri aliquo modo baptismum in voto, sed soli adulti; unde rem sacramenti non possunt percipere sine perceptione sacra- menti. Et ideo hoc sacramentum non hoc modo est de necessitate salutis, sicut baptismus.

Ad \ ergo dicendum, quod sicut Augustin. dicit, exponens illud verbum Joan. (tract. 26, tom. 9) : Hunc cibum etpotum, scilicet carnis sux et sanguinis, societatem vult intelligi cor- poriset membrorum suorum, quod est Ecclesia in prxdestinatis et vocatis, et justificatis et glorificatis sanctis et fidelibus ejus. Unde sicut ipse dicit in epist. ad Bonifac. (refertur de Consecr., dist. 5, cap. NuUi) : Nulli est ali- quatenus ambigendum , tunc unumquemque fidelium corporis sanguinisque Domini parti- cipem fieri, quando in baptismate membrum corporis Christi efficitur, nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi antequam panem illum comedat et calicem bibat, de hoc sxculo in unitate corporis Christi constitutus decedat.

Ad %, dicendu7n, quod hxc est differentia inter alimentum corporale et spirituale, quod alimentum corporale convertitur in substan- tiam ejus qui nutritur; et ideo non potest homini valere ad vitx conservationem alimen- tum corporale , nisi realiter sumatur. Sed alimentum spirituale convertit hominem in seipsum, secundum illud, quod August. dicit in lib. Confess. (Ub. 7, c. 10, a med., tom. 1), quod quasi audivit vocem Christi, dicentis

QU;EST. LXXIII, ART. III.

sibi : Nec tu me mutabis in te sicut cibum hoc sacramentum carnis tux, sed tu tnutaberis in me. Potest autem aliquis in Christum mutari et ei incor- porari voto mentis, etiam sine hujus sacra- 7nenti perceptione. Et ideo non est simile.

Ad ?>, dicendum, quod baptismus est sacra- mentum mortis et passionis Christi,prout homo regeneratur in Christo virtute passionis ejus; sed Eucharistia est sacramentum passionis Christi, prout homo perficitur in unione acl Christum passum. . Unde sicut baptismus dici- tur sacramentum fidei, qux est fundamentum spiritualis vitse, ita Eucharistia dicitur sacra- mentuni charitatis, quse est vinculum perfec- tionis, ut dicitur Coloss. 3.

GOMMENTARIUS.

1. Tractat D. Thom. de necessitate medii, non de necessitate prsecepti, quod satis con- stat ex discursu articuli, et infra, qusest. 80, de necessitate prcEcepti disputat. Ut autem D. Thom. qusestioni respondeat, distinctione utitur inter sacramentum et rem sacramenti ; rem sacramenti vocat gratiam seu unionem charitatis cum Christo et corpore ejus, quod est Ecclesia , extra cujus unitatem non est salus ; sacramentum autem vocat species consecratas, seu corpus Christi verum sub illis conlentum. Dicit ergo primo D. Thom. rem sacramenti esse ad salutem necessariam, quia sine Ecclesiee unitate non est salus. Ubi observare oportet unitatem Ecclesise seu charitatis dupliciter considerari posse : uno modo secundum se; alio modo prout esse po- test effectus Eucharistise, et per illam perfici seu consummari. Hoc modo posteriori est proprie et formaliter hsec unitas res hujus sacramenti; nam sicut per illud speciali modo significatur, ita et efficitur, ut infra la- tius dicemus agentes de effectibus hujus sacramenti. Priori autem modo hsec unilas secundum se, et generatim sumpta, non ne- cessario est res hujus sacramenti, proprie et formaliter loquendo ; nam fieri polest, et au- geri per alia sacramenla, aut per actus virtutum et merita ; tamen per quamdam appropriationem dicitur hsec unio res hujus sacramenti, quia est unio cum Christo, qui in hoc sacramenlo continetur; quomodo etiam, qui per fidem et charitatem unitur Christo, dicitur spiritualiter manducasse Christum et

sicut Paul., Cor. 10, ait, Israelitas eanidem escam etpotum spirilualem manducasse et bibisse. IIoc ergo posteriori modo dicitur res hujus sacramcnti necessaria ad salutem, ut htius infra exponemus.

2. Secundo de ipso sacramenlo dicit D. Thom. non esse tam necessarium ad salutem sicut baptismum, quod in arg. Sed contra, probat testimonio Augustin., lib. 1 cont. duas epist. Pelag., cap. 22; sed D. Thoni. vel non retulil hsec verba ex originali, sed ex Gra- tiano; vel forte incidit in mendosum codicem ; sic enim refert verba Augustin. : Nec illud cogitetis parvulos vitam habere non posse, qui sunt expertes corporis et sanguinis Christi, quomodo refert eadem verba Gratian. in cap. in Ecclesia, de Cons., dist. 4; re tamen vera non ita legendum est, sed ut habent veri et emendati codices : Nec illud cogitatis, eos vi- tam habere non posse, qui fuerint expertes corporis et sanguinis Christi, dicente ipso : Nisi manducaveritis carnem meam et bibe- ritis sanguine7n meum, non habebitis vitam in vobis. Unde ex hoc loco potius videtur pro- bari hujus sacramenti necessitas, et plane ex contextu et intentione Auguslin. constat hanc esse mentem illius; quo autem sensu vera sit, infra dicetur. Ratione probat D. Thom. asser- tionem suam , primo , quia perceptio bap- tismi est simpliciter necessaria ad vitam spiritualem, perceptio autem Eucharistiee ad consummationem ejus; magis autem neces- saria est vita, quam perfectio ejus. Secundo quia aliquibus, scilicet parvulis, necessarius est baptismus reipsa susceptus , non tamen Eucharistia, quia per ipsum baptismi sacra- mentumordinanturadEucharistiam, et veluti desiderant illam ; et hoc satis est, ut accipiant rem sacramenti ad salutem necessariam ; ad baptismum autem non ordinantur per aliud sacramentum, nec per proprium actum illum desiderare possunt; et ideo sine ipso sacra- raento non possunt recipere rem sacramenti. Ex quibus rationibus videtur coUigi, mentem D. Thom. esse, asserere hoc sacramentum esse necessarium in re vel in voto, nunquam tamen esse necessariam realem susceptionem ejus, necessitate scilicet medii seu finis, sicut interdum est susceptio baptismi ; quo autem sensu hsec doctrina suscipienda sit, in sequenti disputatione tractabitur, ubi etiam solutionem argumentorum explicabimus.

DISPUTATIO XL.

DE NECESSITATE SACRAMENTI EUCHARISTI^.

1 . Secunda disputatio de Eucharistia. — Disputatio hsec conjuncta est cum qusestione, an sit hoc sacramentum, et cum institutione ejus, quia sacramenta ab institutione habent necessitatem , et propter necessitatem insti- tui solent; unde considerare oportet, necessi- tatem hanc coraparari posse ad institutionem vel antecedentem vel consequentem. Unde quffiri potest, an institutio hujus sacramenti fuerit necessaria; et, an, posita institutione, usus talis sacramenti sit necessarius. De priori queestione nihil est quod dicamus; nam in illa constant duo. Primum est, non fuisse hanc institutionem simpliciter et absolute ne- cessariam ad salutem nostram ; potuisset enim Deus absque hoc sacramento, mullis aliis modis illam consummare et perficere, ut per se constat. Secundum est, hanc institu- tionem fuisse utilissimam, atque adeo neces- sariam, ut dicitur, ad melius esse; fuit enim post incarnationis mysterium hoc sacramen- tum accommodatissimum medium ad fructum ipsius incarnationis, passionis, et mortis Christi percipiendum , quod in prsecedenti disputatione satis indicatum est, et infra latius tractabitur, cum de reali prsesentia corporis Christi, et de hujus sacramenti effectibus seu utilitatibus disputabimus.

2. Secunda igitur queestio proprie ad hanc disputationem pertinet, in qua non agimus de necessitate prsecepti, quse solum est ne- cessitas ad vitandura novura peccatum : de qua supponimus latum esse prseceptum divi- num de usu hujus sacramenti, et hoc sensu necessarium esse ad salutem servare hoc prseceptum tempore et eetate, qua obli^at. Agimus ergo de necessitate medii, quae est necessitas proprie et per se, ad obtinendam salutem; et consistit in hoc, ut constat ex materia de baptismo, et aliis locis, quod sa- cramentum sit per se institutum ad dandum aliquem effectum gratise simpliciter necessa- rium ad salutem; nara si hoc non habeat, non potest ulla ratione in eo assignari ali- qua necessitas raedii, distincta a necessitate prsecepti. Unde considerandura ulterius est, omnes efFectus gratiffi necessarios ad salutera posse revocari ad duo capita, scilicet ad pri- mam graliam et remissionem peccati raor- talis vel originalis ; et ad perseverantiam in

QUiEST. LXXIII, ART. III.

gratia usque ad mortem. De his ergo duobus videndum est, an Eucharistia sit necessarium medium ad aliquod horum obtinendum, quia, si ad neutrura necessaria est, evidenter con- cluditur, non esse medium simpliciter ne- cessariura ad salutem; riam prseter illa duo, et quse ad illa obtinenda simpliciter necessa- ria sunt, nihil aliud ad salutera requiritur, quia secundum fidem, qui fuerit justus, et in justitia perseveraverit usque ad finem, sal- vabitur.

SECTIO I.

An hoc sacramentura sit necessarium ad primam justificalionem obtinendam.

1 . Quorumdam opinio. — Non invenio ab uUo, etiara hseretico , expresse affirmatura , realem sumptionem Eucharistiae necessariara esse aliquibus ad priraara justificationem ob- tincndam, quia necessarium omnino est, ut baptisraus prsecedat tempore aliquo, etiamsi brevissimum illud esse fingatur. Certum au- tera est, baptismum, rite et sine obice sus- ceptura, statim habere suum effectura, absque ulla dilatione, vel dependentia a futuro sacra- mento. Dixerunt autera nonnulli ex Catholicis sacramentura Eucharistiee esse necessarium ad priraara justificationionera vel in re vel in volo susceplum; nec desunt, qui putent, hanc esse mentera D. Thom. hic, et infra qusest. 79, art. I , ad 1, ubi dicit, ante sus- ceptionem hujus sacranienti neminera habere gratiara nisi ex aliquo voto ipsius, vel per seipsura, sicut adulti, vel voto Ecclesise, sicut parvuli; et art. 3 ejusdem qusest. similem habet doctrinam. Quorum fundamentum prse- cipuum sumitur ex verbis illis Joan. 6 : Nisi manducaveritis carnem filii hominis, et bibe- ritis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis; quanquam enim nonnulU contendant, ea tantum de adultis esse intelligenda , ad quos Christi sermo tunc dirigebatur, taraen Sancti Patres ssepe hoc testimonio probant, necessariura esse parvulis aliquo modo man- ducare corpus, et bibere sanguinem Christi. Ita sentit aperte Cypr., lib. 3 ad Quir., cap. 25; Innoc. Pap., epist. 26; et Augustin., epist. 1 05, et dict.Iib. 1 contra duasepist.Pelag., cap.22, et lib. 1 de Peccator. merit., cap. 20, ubi id confirmat, quia verba generalia sunt; et quia alias posset etiam dici, non intelligi illa verba de omnibus adultis, sed de illis tantum, qui prsesentes aderant Christo. Itera, quia ibidem Christus ait : Panis, quem ego dabo vobis,

DISPUTAT.

caro mea est, pro mundi vita; juxla quain expositionem constat , illis verbis non esse explicatam solam necessitalem pra^cepti, sed medii, quia in parvulis sola ha^c posterior ne- cessitas locum habet, sicut constat in simi- libus verbis : Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto. Ex quorum verbo- rum similitudine confirmari potest hsec sen- tentia^ quia si in uno loco illa forma verborum explicat medium omnibus necessarium, cur non in aho, cum vis et forma verborum sit eadem? Et huic sententiee videtur favere Cyril., lib. 4 in Joan., cap. '14, ubi exponens de hoc sacramento citata verba, dicit : Non possunt cum sanctificatione vitse fieri parti- cipes, qui per mysticam benedictioneni Jesum non susceperunt. Confirmatur tandem, nam Concil. Florent. dicit effectum hujus sacra- menti esse unionem populi christiani ad Christum, seu adunationem hominis ad Chri- stum; sed hsec unio fit per gratiam primam, per quam unimur, et incorporamur Christo; ergo prima gratia est effectus hujus sacra- menti per se, et ex institutione illius; ergo ad illam obtinendam est ahquo modo neces- sarium hoc sacramentum, saltem in voto.

2. Prinia conclusio. — Eucharistia unionem cum Christo alias effectam perficit mirifice. — Ut autem rei veritas elucescat, dicendum est primo, hoc sacramentum non esse per se institutum ad remissionem peccati originahs, vel mortahs; atque adeo neque ad primam gratiam conferendam. Heec conclusio pertinet ad doctrinam, de effectibus hujus sacramenti infra, qusest. 79, tradendam; sed, quia fun- damentum est prsesentis qucestionis , et ab aliquibus Catholicis revocatur in dubium , breviter hic confirmanda est. Existimo enim rem esse omnino certam. Primo ex Concil. Trident., sess. 13, can. 5, ubi anathematis damnat eos, qui dicunt praecipuum fructum hujus sacramenti esse remissionem pecca- torum; at vero si per se esset institutum ad remittendum originale vel mortale peccatum, et primam gratiam conferendam, certe hic esset vel preecipuus vel unus ex prsecipuis effectibus ejus; et cap. 2, dixerat idem Concil. hoc sacramentum esse institutum tanquam spiritualem animarum cibum, quo alantur et confortentur viventes vita iUius, qui dixit : Qui manducat me, et ipse vivet propter me, et antidotum, quo hberemur a culpis quoti- dianis, et a peccatis mortahbus preeserve- mur. Ubi aperte distinguit inter mortalia et venialia peccata, et venialia sentit tolli per

XL, SECT. I. 715

hoc sacramentum, etiam postquam commissa sunt; de mortalibus autem non item, sed dari auxihum, ut non committantur; aperte etiam hoc sacramcntum ex vi sua? institutionis sup- ponere videtur vilam, quam aht , per se autem non esse institutum ad dandam illam, quod clarius constat ex Concil. Florent. di- cente, effectum hujus sacramenti esse aug- menlum gratise, et omnem illum spiritualem effectum , quem materiaUs cibus in corpore efficit; et iufra subdit Eugenius : Hujus sa- cramenti effectus quem in anima efficit digne sumentis, est adunatio hominis ad Christum, et quia per gratiam homo Cliristo incorpora- tur, et membris ejus unitur, consequens est, quodper hoc sacramentum insumentibus digne gratia augeatur. Ex quibus verbis aperle conslat non primam gratiam, sed gratiee augmentum esse effectum hujus sacramenti. Et cum dicitur, unionem ad Christum, seu unitatem corporis Christi esse effectum hujus sacramenti, non intelligitur de ipsamet effec- tione, vel, ut ila dicam, prima conslitu- tione hujus unionis, seu prima conjunctione membrorum hujus corporis; hic enim est pro- prius effectus baptismi; qui, si amittatur, per poenitentiam reparatur. Intelligitur ergo de perfecta unione istius corporis jam constituti cum suo capite Christo, et membrorum ejus inter se; institutum enim est hoc sacramen- tum, ut conservet et perficiat hujus corporis unitatem. Quo etiam sensu Innoc. III, cap. Cum Marthee, de Celebr. miss., dixit, rem hujus saCTamenti esse unitatem, id est, per- fectionem unitatis et charitatis; et clarius Concil. Lateran., in cap. Firmiter, inquit, hoc sacramentum institutum esse ad perficien- dum mysterium unitatis. Ac denique omnes Patres, et Concilia ubicumque de effectibus sacramenti disputant, datum esse dicunt in spirituale nutrimentum et augmentum chari- latis. Et valde pium, ac probabile, est, datum esse, ut nos excitet ad amorem Christi non solum secundum divinitalem, sed specialiter secundum humanitatem, et similiter ad mu- tuam inter nos dilectionem ; hoc enim speciali modo unitas cum Christo, et membrorum ejus inter se, est proprius et sacramentalis effectus hujus sacramenti, non vero prima gratia, nec remissio peccati mortalis.

3. Secundo probatur rationibus. — Prima ratio. — Secunda. — Tertia. — Secundo argumentor ratione, primo et a priori, quia ad unum effectum seu finem principalem, unum sacramentum per se et proxime insti-

QU^ST. LXXlll, ART. III.

tuitur, alioqui certus numerus sacramento- rum non posset prsescribi ex propriis finibus et effectibus eorum; sed ad remissionem originalis peccati per se primo institutus est baptismus; ad remissionem vero mortalium post baptismum commissorum datum est poenitentise sacramentum; ergo Eucharistia ad neutrum istorum effectuum est per se primo instituta ; ergo neque ad primam gra- tiam conferendam; nam prima gratia, et re- missio peccati, quod per illam formaliter expellitur , ad unum et eumdem effectum sacramentalem pertinet. Nec vero dici potest sacramentum baptismi aut poenitentife non remittere peccata propria virtute, quam ex propria institutione habent; id enim aperte repugnat cum sana doctrina fidei, ut in pro- priis disputationibus de iis sacramentl ( sten- ditur. Secunda ratio sumi potest ex ipsa cibi metaphora. Quis enim dicat cibum creatum esse ad vitam dandam, prout per primam generationem, seu per resurrectionem datur? cibus enim per se et ad suum finem vitam supponit; datur autem ad illam conservan- dam et nutriendam. Cum ergo hoc sacramen- tum institutum sit tanquam spiritualis cibus, non est ordinatum ad conferendam spiritua- lem vitam seu primam gratiam. Unde for- mari potest tertia ratio, quia nuUum sa- cramentum per se ac necessario supponit effectum, propter quem per se primo insti- tuitur ; esset enim prsepostera et inordinata institulio; sed usus liujus sacramenti per se supponit priraam gratiam et remissionem peccati, multo magis quam reliqua, quse di- cuntur sacramenla vivorum, ut satis aperle docuit Concil. Trident., sess. 13, cap. 7, his verbis : Si non decet ad sacras ullas functio- nes quemquam. accedere , nisi sancte, certe quo magis sanctitas et divinitas hujus ccelestis sacramenti viro christiano comperta est, eo diligentius cavere ille debet, ne absque magna reverentia et sanctitate ad id percipiendum accedat. Et infra docet prtemittendam esse confessionem , quando conscientia peccati mortalis intercedit , etiam si quis contritum se esse existimet : nimirum, ut propter ma- jorem revereutiam debitam liuic sacramento, major etiam diligentia adhibeatur ad acce- dendum sine gravi peccato; signum ergo est, non esse recipiendum hoc sacramentum propter talem remissionem obtinendam, et consequenter neque ipsum sacramentum esse propter hunc finem, seu effectum, per se institutum.

4. Quarto probatur, confirmando prtedictas, et tacitas objectiones solvendo. — Quarto ar- gumentor (ad confirmandas rationes faclas, et excludendas evasiones, quro saltem verbis confingi possunt) quia, si prima gratia vel remissio peccati mortalis est per se effectus hujus sacramenti, vel id est ex speciali ra- tione illius effectus, propter quem est insti- tutum , vel ex generali , quia nimirura hoc sacramentum est fons, et veluti causa uni- versalis concurrens ad effectus omnium sa- cramentorum. Primum dici non potest aliquo probabili fundamento, quia nullo Scripturse teslimonio nullave promissione magis tri- buitur huic sacramento eflfectus baptismi aut poenitentise, quam confirmationis vel alterius sacramenti. Nec ille effectus primee gratise habet majorem proporlionem cum fine vel proprio effectu hujus sacramenti, quod per modum cibi institutum est, et ad nutriendam vitam spiritualem ordinatur, quam ex sua institutione per se supponit; unde hanc par- lem satis confirmant omnia quae adduximus, et multa ex his, qua3 de alia parte dicemus, ad hanc poterunt applicari, quse in sequenti etiam conclusione fiet evidentior. Altera vero pars de generali concursu hujus sacra- menti, quse a quibusdam specie falsa? pietalis asseritur, nec probabilis est, nec ad digni- talem hujus sacramenti , vel devotionem , atque adeo neque ad pietatem quicquam con- fert. Probatur primo, quia vel hsec causalitas universalis sequitur ex sola ac prsecisa insti- tutione hujus sacramenti, aut ex promissione speciali. Primum dici non potest; cur enim non posset Christus instituere hoc sacra- mentum, non conferendo illi hunc generalem effectum? aliud est enim loqui de Christo se- cundum se, aliud prout est in hoc sacra- mento ; quamvis ergo secundum se sit causa universalis effectuum omnium sacramento- rum, non necessario exercet illam causa- litatem, prout est in hoc sacramento, nisi fortasse ratione existentiae in rerum natura, si fingeretur alibi non existere independenter a modo sacramentali, et a susceptione sa- cramenti, vel voto ejus, ut jam explicabo. Neque etiam dici potest secundum, scilicet, hoc provenire ex speciali promissione Ghristi; oportet enim illam ostendere; nam in Scrip- tura non habetur , et Concilia , quse suffi- cienter docent effectum et utilitatem hujus sacramenti , non faciunt mentionem hujus universalis causalilatis, quee tamen maxime explicanda esset. Et Florent. dixit, conferre

DISPUTAT

omnes effectus, quos confcrt cibus, non vero quos confert generatio, unclio, consecratio seu ordinatio, etc; non ergo licet ex proprio capite hoc confingere. Dices, Concilia dicere hoc sacramentumefficere unionom cum Chris- to, et quia hsec unio intrinsece includitur in effectibus omnium sacramentorum, idco hoc sacramentum habere universalem causalita- tem in omnes illos; hac enim ratione appel- lari videtur Eucharistia a Diony., cap. 3 Ecc. Hier., sacramentorum consummatio et per- fectio. Sed haec nullius momenti sunt; jam enim explicatum est, quomodo unio ad Chri- stum sit effectus hujus sacramenti, scilicet quoad perfectionem et conservationem suam, non quoad caetera omnia. Quod satis expli- cuit eo loco Dion.; non enim confundit effeclus sacramentorum, nec Eucharistise tribuit alio- rum effectus, sed dicit omnia comparari ad Eucharistiam, sicut imperfectum ad perfec- tum , et ideo post csetera omnia adjungi Eucharistiam tanquam finem et complemen- tum omnium.

5. Secundo principaliter refellitur hsec uni- versalis causalitas, quia vel effectus aliorum sacramentorum pendent a Christo ut exis- tente in hoc sacramento absolute ac prsecise ra- tione prsesentise sacramentabs, vel cum ordine ad usum et manducationem sacramentalem futuram in eo, qui recepturus est talem effec- tum, Utrumque aulem est aperte falsum. Pri- mum quidem, quia sequitur, si Christus non existeret ahcubi sacramentaliter (ut si in tota Ecclesia nuUa esset hostia consecrata) aba sa- cramenta non posse conferre suos effectus, quia dicuntur pendere essentialiter a Chrislo sic existente. Quod si dicatur non esse depen- dentiam adeo essentialem ac necessariam , sed solum quod si Christus sic existit in hoc sacramento, ab illo pendebunt ceeteri effec- tus , contra hoc etiam est, quia saltem sequi- tur, quandocumque nunc ministratur baptis- mus, vel pcenitentia, aut aliud sacramentum, Christum in pyxide existentem concurrere physice ac realiter ad effectus talium sacra- mentorum ; quod est contra omnes theologos, et sine fundamento dictum aut necessitate. Nec facile dici poterit, ex quo ioco vel sacra- mento concurrat, nisi fortasse quis dicat ex propinquiori , aut quid simile ; quod eadem facilitate contemnetur, qua sine fundamento assertum fuerit. Quod si physice Ghristus non concurrit, non habet hic locum concursus moralis, quia secluso ordine ad manducatio- nem vel usum, quse causalitas moralis fingi

XL, SECT. I. 717

potest in hostia consecrata in altari existente, in ordine ad effectum baptismi vel poeniten- tia5? Alterum autem membrum refellitur, quia hoc sacramentum concurrere ad effectus alio- rum sacramentorum in ordine ad suum usum, nihil aliud esse potest, nisi quod hoc sacra- mentum, ut manducatum in re vel in voto, effectus singulos cum singulis sacramentis efficiat; non enira potest hoc alio modo pro- babili explicari ; neque hactenus aliter ex- plicatum est. Ex qua explicatione sequitur, confirmationem dare suum effectum in voto hujus sacramenti, et similiter extremam unc- tionem, matrimonium, etc. At hoc imprimis est novum et inauditum; deinde sequitur, ut haec sacramenta conferant suos effectus, ne- cessarium esse habere votum suscipiendi Eu- charistiam; itaciue si quis dum confirmatur, habeat propositum non communicandi am- plius , non consequetur effectum confirma- tionis, quia ille non habet votum explicitum Eucharistise, ut per se constat; nec implici- tum , cum expresse proponat contrarium; consequens autem esse falsum, facile potest exemplis ostendi. Nam si quis morti proxi- mus baptizetur, et statim Eucharistiam sus- cipiat, licetpostea confirmetur, potest habere propositum non communicandi iterum ; reci- piet ergo effectum confirmationis sine voto Eucharistiee ; idem nunc quotidie accidit in extrema unctione, quoties aliquis sumit illam, non amplius communicaturus; et de matri- monio potest facile similis casus excogitari. Et ratio omnium est, quia nullum est pree- ceptum suscipiendi Eucharistiam post quod- libet sacramentum, quod sane necessarium esset, si Eucharistia esset universalis causa omnium effectuum sacramentorum, aut cum omnibus concurreret in re vel in voto, Quod si quis fortasse respondeat, in prsedictis ca- sibus Eucharistiam prius susceptam concur- rere ad effectum alterius sacramenti postea suscepti, non erit difficile, hujusmodi fugam, in verbis potius, c[uam in re aliqua consis- tentem, rejicere. Tum quia ille concursus nec est physicus, ut per se notum est; nec mora- lis, quia fieri potuit, ut Eucharistia prius sus- cepta nullum habuerit ordinem ad sacramen- tum postea suscipiendum; imo quod recepta fuerit sine animo, vel etiam cum proposito non suscipiendi aliud sacramentum ; tum etiam quia prior Eucharistise susceptio raere per accidens se habet ad effectura sacraraenti postea suscepti, nec est dispositio ad illura, neque ex institutione, aut aliunde potest ve-

QU^ST. LXXIII, ART. lll.

risimilis fieri hujusmodi concursus assertio, ul statim iterum dicam. Unde tandem argu- mentor, ostendendo alteram partem supra positam , scilicet hoc nihil pertinere ad pie- tatem, vel ad conciliandam devotionem huic sacramento. Quia per hoc genus causalitatis universalis in re ipsa nulla major efficacia aut virtus tribuitur huic sacramento; nec in re datur major obligatio suscipiendi illud; sed tota illa ponitur in quibusdam extrinsecis respectibus vel denominationibus, quee nihil ad mores pertinent, neque ad dignitatem hu- jus sacramenti, nec fundamentum aliquod ha- bent in institutione. Qaocirca si vera esset heec causalitas, ut esset alicujus momenti, oporteret in primis, ut quotiescumque sacra- mentum aliud esset operaturum, suscipienda necessario esset Eucharistia. Deinde, ut defi- ciente alio sacramento, v. gr., confirmationis, vel extremse unctionis, Eucharistia ut causa universalis posset supplere proprium effec- tum ejus. Denique ut ex hac virtute manaret ad ncs vel semper vel aliquando ahqua major utilitas, aut aliquisfructus. Nihil autemhorum conceditur haic sacraraento propter hanc cau- salitatem universalem, quam habere dicitur. Est ergo solum in verbis, quse si vacua sint fructu, nihil possunt ad pietatem vel dignita- tem sacramenti pertinere.

6. Eucharistia in suo effectu proprio velut eminenter habet effectus aliorum sacramen- torum. — Quapropler, si in aliquo auctore gravi interdum legatur Eucharistiam esse veluti primarium fontem, efficaciam omnium sacramentorum virtute continentem, id non est intelligendum per illam causalitatem uni- versalem , sed per eminentiam quamdam , quam in proprio et specifico effectu hoc divi- num sacramentum habet in perficiendis quo- dammodo effectibus sacramentorum omnium. Baptismus enim nos in Ghristo regenerat, eique facit similes; hoc vero sacramentum nutrit et consummat illam unionem, et spe- ciali modo nos affigit Christo ut capiti nostro et parenti optimo. Poenitentia delet peccata post baptismum commissa; hoc vero sacra- mentum et interdum id facit, saitem per acci- dens, et illum effectum perficit eodem modo, quo effectum baptismi, et amplius purificat animam, tollendo venialia, minuendo fomi- tem, et prreservando a mortalibus. Confir- matio prcebet robur fidei; hoc sacramentum etiam in hoc prsebet auxilium et munit homi- nem, ut hostibus fidei et omnibus tentatio- jiibus resistat, ut frequenter Cypr., Chrys.,

aliique Sancti docent, quos infra suo loco signabimus. Extrema unctio tollit reliquias peccatorum, et in difficili mortis transitu ho- mini confert auxilium ; hoc sacramentum , quatenus viaticum est, suum proprium sub- sidium in eo transitu preestat. Item dum ge- nerat virgines, et reverentiam ad Deum et amorem ad proximum conciliat , quodam- modo confert et ad etfectum et finem sacra- menti Ordinis, quo ministri Dei prseparantur, ut digne illi inserviant; et ad matrimonii per- fectionem, quse in castitate conjugali et mutua benevolentia consistit. Haec ergo est generalis utilitas hujus divini mysterii, propter quam merito dicitur consummatio sacramentorum omnium, non vero alia, qua? verbis asseri- tur, re tamen, neque explicatur, nec fundari potest.

7. Secunda conclusio. — Objectio. — Dilui- tur. — Dico secundo, hoc sacramentum, nec parvulis nec adultis esse necessarium me- dium ad primam gratiam obtinendam. Hsec est sententia D. Thom., lect. 7, super 6 cap. Joan., et infra, hac 3 part., qusest. 80, ubi Cajet.. art. Il, eam recte docet; et Scotus, d. 8, qusest. 1, art. 3, et colligitur primo ex ' Concil. Florent. et Trident., tribuentibus ef- fectum remissionis peccati, et primae gratise, solis sacramentis baptismi et poenitentise ; sentiunt ergo nullum aliud sacramenturn, nec in re, neque in voto proprio, esse ad hunc effectum necessarium; alias non conferrent hoec sacramenta primam gratiam propria vir- tute, sed in virtute illius sacramenti, in cujus voto illam tribuerent; sicut Concil. Trident., sess. 14, c. 3 et 4, negat, contritionem sua virtute remittere peccatum, sed virtute sa- cramenti poenitentise, cujus votum includit. Secundo probatur conclusio ex prsecedenti, quia sacramentum tantum potest esse medium necessarium ad obtinendum proprium efFec- tum, propter quem tale sacramentum est in- stitutum, quia causse non sunt necessariae propter effectum per accidens, sed per se; ostensum est autem . sacramentum Eucha- ristise non esse institutum ad dandam primam gratiam, aut remissionem peccati originalis, vel mortalis, nec per modum causae proprise, ut evidenter probanl praedicta Concilia; nec per modum causre universalis, ut satis pro- batum est; ergo nullo modo. Tertio, quia in sacramentis nunquam reperitur necessitas medii ad aliquem effectum ad salutem neces- sarium, nisi simul concurrat necessitas prae- cepti juxta capacitatem ejus, cui talis ne-

DISPUTAT.

cessilas iinminet ; nam si ille sit adultus, praceptum cadit ii>illum ; si vero sit parvu- lus, cadit in Ecclesiam; vel eos, qni illius curam habent. Quod facile potest exemplis probari in baptismo et poenitentia. Et ratio est, quia haec media non sunt ex natura sua necessaria; ergo non possunt fieri necessaria, nisi adjuncta lege; nam si nulla sit lex, pote- runt sine peccato omitti, et consequenter non erunt necessaria. Qua3 ratio maxime procedit in adultis ; suam tamen vim habet in parvulis, quia sicut per alios reguntur, ita expedit, ut de rebus ad salutem necessariis, saltem per alios, divina lege ac praecepto regantur. Jam vero de susceptione Eucharistise, nullum est datum prseceptum a Christo hoc speciali ti- tulo, scilicet, propter gratiam primam obti- nendam ; ergo ad hunc finem non est m.edium necessarium. Minor explicatur primo in par- vuhs; nam certum de fide est, non hal3ere Ecclesiam proeceptum a Christo dandi illis Eucharistiam , antequam moriantur; quod mihi sane est signum evidens illis non esse Eucharistiam medium necessarium ad pri- mam gratiam, vel primam gloriam obtinen- dam. Dices : argumentum probat Eucharistiam in re susceptam non esse medium necessa- rium, non vero Eucharistiam in voto, de quo jam datum est prseceptum, cum datum est prseceptum baptizandi hos parvulos , ante- quam moriantur. Sed hoc nihil est; nam prse- ceptum de medio necessario, per se loquendo, non est de voto, sed de reali usu, si adhiberi possit; neque unquam medium necessarium potest omnino et per totum tempus vitae in re omitti, si accipi potest, alias nulla est neces- sitas rei, sed voti tantum. Et ita revera in prsesenti solus baptismus dicitur necessarius, et de illo solo parvulis dando est prreceptum. Reliqua omnia dicuntur per metaphoram , neque aliqua additur necessitas hujus sacra- menti, quee re ipsa aliquid addat.

8. Objectio. — Solutio. — Impugnatur. — Aliusmodus evadendi. — Refellitur. — Deinde evidentius id probatur de adultis ; nam bcet verum sit, esse prseceptum divinum commu- nicandi aliquando , tamen quod hoc pra^cep- tum non sit datum propter primam gratiam obtinendam , illud argumentum aperte con- vincit, quod si adultus tempore debito imple- vit illud prpeceptum ante mortem, licet postea indigeat prima gratia, et mediis ad illam re- cuperandam, non proplerea tenetur commu- nicare; ut si, v. gr., post viaticum acceptum mortaliter peccavit, tenetur quidem iterum

XL, SECT. I.

conOteri, ctiam si eodcm die accidat illum pcccare, et eodem censcatur moriturus, non tamen tenetur communicare ilerum , unde potest habere expressam voluntatem non communicandi amplius; ergo signum est, Eu- charistiam non esse inedium necessarium ad illam gratiam priraam, nec in re, nec in voto, quia neutro modo accipitur, cum talis homo expressam habeat contrariam voluntatem. Dices, dari eam primam gratiam intuitu prio- ris communionis. Sed boc non est probabile, quia jam prior communio habuit efFectum suum, nec sacramenta habent efFectum circa peccata postea commissa, alioqui damus cau- sam hsereticis asserentibus peccata post bap- tismum commissa remitti per baptismum prius susceptum. Dici potest, saltem debere habere conditionatam voluntatem iterum com- municandi, si supervixerit, vel si periculum illud evaserit; et hoc satis esse ad votum. Sed hoc nullius momenti est, quia medium neces- sarium debet re ipsa suscipi, si potest com- mode; unde illa conditionalis est impertinens, quia illud propositum conditionatum non est propter prsesentem effectum, sed propter im- plendum prseceptum, quod postea obligabit. Quare aliqui consequenter loquendo dicunt, per se loquendo, teneri peccatorem in eo casu iterum communicare, si possit sine ullo in- convenienti vel scandalo; regulariter tamen excusari, propter moraba incommoda, scili- cet scandalum, nimiam frequentiam viatici prseter Ecclesise consuetudinem, et cum pro- babilisuspicione manifestandi suumdelictum. Sed hoc ipsum satis ostendit, quam parum sit probabilis contraria sententia, cum cogatur ponere prseceptum, quod nec servari potest, nec ab ullo gravi Doctore, uno vel altero Sum- mista excepto, admittitur, ut latius infra in proprio loco dicam. Unde, qua facilitate asseritur, contemnitur, quia preecepta , nisi probentur, admittenda non sunt, nedum si absque ratione vel auctoritate asserantur. Addo deinde, si verum esset hoc preeceptum, ac vera hsec necessitas medii, non debuisse moraliter et secundum rectam rationem re- putari incommoda illa, quae proponuntur; potius enim debuisset in Ecclesia introduci consuetudo dandi semper Eucharistiam simul cum sacramento confessionis, praesertim in periculo mortis; et, quoties unum sacramen- tum repetitur, deberet repeti alterum sine admiratione vel scandalo, propter summam illius arliculi necessitatem. Quin potius addo, juxta hanc sententiam, si consequenter lo-

QUyEST. LXXIII, ART. III.

qualur, sequi dari hoc preeceptum in eo casu, non solum si peccatum mortale intercedat, sed etiam sine illo, hoc solum, quod aigrotus vult iterum consequi gratiam poenitentise. Quod ita declaro : si prima gratia sacramenti poenitentise datur per votum Eucharistise , ergo quoties datur sacramentalis gratia poeni- tentise, datur ex eodem voto Eucharistiae ; patet consequentia, tum quia dicitur Eucha- ristia esse causa universalis omnium effec- tuum sacramentorum; tum etiam quia omnis gratia , quse per sacramentum poenitentice confertur, de se est remissiva mortalis culpre ; sic enim salvatur veritas formse , et per acci- dens est, quod in hoc subjecto non reperiatur peccatum mortale, et ideo illa gratia non sit prima, neque actu toUat maculam peccati; ergo semper illa gratia includit ordinem ad Eucharistiam et votum ejus; ergo quoties- cumque quis confitetur, teneturhabere votum EucharisticG saltem implicite ; ergo et tenetur tunc non habere expressum propositum con- trarium, et postea implere in re ipsa suscep- lionem Eucharistise, si potest. Est ergo ficta et gratis asserta tota heec necessitas.

9. Responsio ■^d argwnenta contraria. — Ad fundamentum contrarise sententiae, quod attinet ad locum Joan. 6, etsi concedamus omnia, qute ibi assumuntur, nihil efficitur, quia verlDum illud : Non habebitis vitam in vobis, non significat necessitatem hujus sa- cramenti ad obtinendam primam gratiam; sed ad summum, ad retinendam et conser- vandam; recte enim exponitur, non habebitis vitam, id est, non retinebitis, nec conserva- bitis vitam; ut 1 Joan. 3, dicitur : Omnis ho- micida non habet vitam x,ternam in se ma- nentem, id est, perdet illam. Quomodo vero sit necessaria Eucharistia ad conservandam gra- tiam, et quid veritatis habeant reliqua, quse in ilio fundamento dicuntur, dicemus sect. sequenti, ubi D. Thom. testimonia etiam ex- phcabimus. Ad confirmationem jam ostensum est, male ibi citari et exponi Concilium Flo- rentinum, cujus verum sensum jam ape- ruimus.

SECTIO II.

An hoc sacramentum necessarium medium sit ad per- severandum in gratia usque ad gloriae consecutio- nem.

\ . HEeretici quidam dixerunt, realem sus- ceptionem Eucharistiee esse omnibus homi- nibus necessarium medium ad salutem. In

quo errore versati sunt Armeni, qui propterea simul cum baptismo Eucharistiam parvulis dabant, ut ex Guid. Carmel. refertWaldens., tom. 2 de Sacram., c. 91. Eumdem errorem tribuit Grsecis , Jacobitis et Nestorianis Pra- teol., lib. 8, c. 15; lib. 9, c. 2; hb. 12, c. 4; et ex hoc errore videtur profectus abusus eo- rum, qui vel post mortem dabant Eucharis- tiam hominibus jam defunctis, ut colUgitur ex VI Synodo, can. 83 TruUan., et in Concil. Antisiod., c. 12, et Concil. Carth. III, c. 6, quibus locis hic abusus damnatur. Ex Catho- licis vero quidam dixerunt, Eucharistiam esse medium necessarium ad perseverandum in gratia usque ad mortem, non quidem in re susceptam, sed in re vel in voto, et putatur esse sententia D. Thom. hic, et infra, q. 79, art. 1, ad 1, et qusest. 80, art. 11, ad 1, quibus locis generatim de parvulis et adultis loquitur. Et in hanc sententiam videtur incli- nare Pet. Soto, lect. 9 de Eucharistia, dicens, non secus esse necessariam Eucharistiam ad vitam spiritualem, quam cibum ad corpora- lem; idem significant ClaudiuS; repet. 6, c. 7; Spencseus, lib. 2 de Adorat. Eucharist., c. 12; Roffensis, lib. 5 contra OEcolampadium, in prooemio ; JacobusNachan., tract. deComm., theorem. 1 . Sed hi auctores, si attente le- gantur, fere omnes loquuntur de necessitate prcecepti; et votum suscipiendi Eucharistiam non aliter requirunt, quam propositum ser- vandi omnia preecepta. Citantur etiam Ho- sius, Soto, Ledesma, et alii, non tamen fide- liter.

2. Fundamentum harum sententiarum su- mitur ex citatis verbis Joan. 6, quse, ut ostendimus, necessitatem medii indicant ad spiritualem vitam, non inchoandam, ut dixi- mus; ergo saltem conservandam. Hic enim effectus ibi huic sacramento tribuitur, tan- quam propriae et unicse causse illius, ut ex illis etiam verbis patet : Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me, ipse vivet propter me. Ubi si- gnificatur, sicut Pater est unicum et necessa- rium principium Filii, ita unicum principium seu medium ad spiritualem vitam conservan- dam, esse hoc sacramentum. Unde Cyrill., lib. 10 in Joan., c. 13, de hoc sacramento loquens, inquit : Non poterat aliter corrup- tibilis hxc natura corporis ad incorruptibilem vitam traduci, nisi naturalis vitx corpus ei conjungeretur; ubi significat hoc sacramen- tum esse necessarium ad vitam seternam com- parandam, quod aperte docet etiam Basilius

DISPUTAT. XL, SECT. II.

in Moralibus, Reg. 21, ita intelligens locum Joan. 6, et August., cpist. 121 ad Probam, c. 11, et alii, quos referemus latius infra agentes de effectu hujus sacraraenti.

3. Primum argumentum. — Secundo argu- mentor ratione, quia sicut remissio peccati et prima gratia est res necessaria ad salutem, ita etiam perseverantia in gratia, seu gratia finalis; ergo sicut ad dandam vel reparan- dam primam gratiam institula sunt sacra- menta baptismi et poenitentitB, ita ad dandam perseverantiam, seu gratiam finalem institui debuit aliud sacramentum, quod non potest esse aliud, nisi Eucharistia; quse sicut nobi- lissimum est sacramentum, ita propter effec- tum perfectissimum institui debuit; est ergo ad hunc effectum necessaria. Tertio argumen- tor ex raetaphora cibi ; ut enim dixit Concil. Florent., hoc sacramentura proportione ser- vata praestat animse omnia illa , quse cibus corporalis tribuit corpori ; ideo enim sub forma cibi institutum est; sicut ergo corpora- lis cibus ad corporis conservationem et praj- servationera a raorbo necessarius est, ita hoc sacraraentura est sirapliciter necessariura ad perseverandum in gratia usque ad finem.

4. Prima conclusio. — In hac re dicendum est primo, realera susceptionera hujus sacra- menti non esse medium simpliciter necessa- riura ad perseverandum in gratia, vel obti- nendam beatitudinem. Hcec conclusio est de fide, ut colUgitur aperte ex Trident., sess. 21 , cap. et can. 4, et ex August., epist. 23, circa finera, ethb. 1 de Peccatorum meritis, c. 20, etlib. 3, cap. 4, et lib. 1 contra Julianum, et serra. 11 de Verbis Domini; Fulgentio, de Fide ad Petrum, cap. 30; Beda, super 1 ad Corinth. 10, ubi citat August., horail. ad in- fantes. Qui docent, si parvulus raoriatur cura solo baptisrao, consequi eeternara beatitudi- nem ; et est per se evidens , suppositis his principiis fidei : primura est, baptismura con- ferre parvulis veram justitiara; secundum, infantes non esse capaces peccati in ea petate; tertium, gratiam non posse amitti, nisi per mortale peccatum; quartum, quod ex his seciuitur, eura, qui serael gratiam obtinet, si usque ad raortera non peccet, consequi glo- riara. Ex his enira evidenter fit, si baptizatus infans in ea setate moriatur absque reah man- ducatione hujus sacramenti, ut experientia docet Scepe accidere, illura consequi seternara beatitudinera; et consequenter hoc sacraraen- tura, re ipsa susceptum, non esse illi mediura necessarium ad salutem. Quse ratio eamdem

XX.

efficaciam habet in adulto, qui post baptis- mum mortalitcr non peccat, et absque sua culpa sine hoc sacramento decedit; nam sine uUa dubitatione salvus erit, juxta illud Matth. ultim : Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Quinimo constat ex doctrina fidei adultum sine uUo prorsus sacramento re ipsa suscepto, per solara contritionem posse sal- vari, ut tractando de baptismo et poenitenlia latius ostenditur.

5. Secunda conclusio. — Ratio. — Dico secundo , sacramentum Eucharistice non esse parvulis medium necessariuni ad perseveran- dum in gratia usque ad finem, neque in re, neque proprie in voto susceptura. Hoc bene docuit Cajetanus infra, queest. 80, art. 12, et ahi auctores infra citandi. Et primo non obscure colligitur ex Trident., sess. 21, cap. et can. 4, dicente : Si quis dixerit, parvulis antequam ad annos discretionis pervenerint, necessariam esse Eucharistix communionem, anathema sit. Quanquam enira de reali com- raunione loquatur, tamen si Eucharistia esset iUis raedium necessariura, non esset simpli- citer neganda ejus necessitas; imo nec Eccle- sia debuisset negare parvuhs hoc sacramen- tum , saltera instante eorura raorte , quod taraen facit, et merito, ut quaest. 80 osten- demus. Secundo probatur ratione, quia sa- cramentum non est medium necessarium ad salutera , nisi sit institutum ad dandura ali- quera effectura necessarium ad salutera , cujus per se loquendo debeat esse causa unica, quia si non sit causa per se, non erit raagis necessarius usus tahs sacramenti, c[uara alii actus rehgionis, qui sunt in prse- cepto. Et si non sit causa unica , non erit ne- cessaria, quia per aliam obtineri poterit tahs effectus ; sic enira dici non potest Eucharistia medium necessarium ad remissionem venia- liura peccatorura, quia sunt etiara alise causse, qua3 per se possunt hoc prsestare. Sed nullus effectus gratiee necessarius ad salutera fit in parvulo, cujus per se et adsequata causa sit Eucharistia; ergo non est illi medium neces- sarium. Probatur minor, quia in parvulis solum est prima gratia remittens originale peccatura, et cura hac salvantur, si ante usura rationis decedant. Dices, hanc gratiam con- servari in iilis usque ad mortem, et hunc esse effectum gratiee, quem non confert baptismus propria virtute, sed in virtute Eucharistise, cujus est votura. Undfe ad hunc effectura dandura potest dici per se instituta Eucharis- tia, tanquam unica causa illius. Sed hoc non

QU^ST. LXXIII, ART. III.

satis considerate dictum est; duo enim pos- sunt in gratise conservatione intelligi. Priraum est physicus influxus Dei, quo gratiam conser- vat, et hic effectus prfecise sumptus non con- fertur ratione alterius sacramenti, quam illius quo ipsamet prima gratia coUata est, tum quia quasi ex natura rei debetur ipsi gratiee, non solum ex parte Dei, cujus dona sunt sine poenitentia, sed etiam ex parte ipsius gratiee, quae conservari potest, quamdiu a conlrario non expelUtur ; destrui enim per solam sus- pensionem influxus divini non est naturis rerum consentaneum ; tum etiam quia gratia data per baptismum, non est de se minus stabilis, quam alia gratia per meritum, vel aliam dispositionem comparata, cum per bap- tismum perfecte applicetur meritum Christi ad salutem; sed omnis alia gratia, quse vel olim per circumcisionem , vel per aliam dis- positionem dabatur, vel quee nunc corapara- tur per meritum, est de se perpetua, et ex vi prirase infusionis seraper conservatur, si horao non ponat irapedimentum peccati ; ergo multo magis idem dicendum est de prima gratia baptismali; hsec ergo conservatio ut sic non est effectus alterius saeramenti. Et idem dicendura est sine ullo dubio de aug- mento gratise, quod per alia sacramenta con- fertur. Qui vero dicunt, omnes effectus sacra- raentorura esse ab hoc sacramento, ut ab universali fonte, respondere poterunt, gra- tiam baptismalem per votum hujus sacra- menti conservari, sicut a principio data est. Tamen hsec responsio tara falsa est, quara est iraprobabile fundanientum illud, quo nititur, de universali causalitate, ut ostensum est. Alterum, quod in gratige conservatione po- test intelligi, est speciale auxilium gratise, quo removentur peccata, quse possent gra- tiara corrumpere, et hic quidem specialis ef- fectus est, et magnum gratise donura, sed infantes neque illo indigent, neque pro illo statu sunt capaces illius; et ideo propter conservationera gratiee in hoc sensu expli- catam non potest parvulis esse necessaria Eucharistia; ergo nullo modo est necessaria. 6. Evasio. — Impugnatio. — At vero dicet ahquis, gratiam parvulorura considerari pos- se, vel tantum ut primam et remissivam ori- ginalis peccati, et ut sic esse effectum solius baptismi; vel ut gratiam finalem, et ut sic, esse effectum Eucharistise in voto contentce in ipso baptismo. Sed hsec fuga eodem fere modoexploditur, nam gratia finalis supra gra- tiam ipsam solum addit conservationem gra-

tiee usque ad finem vitse. Dices : hocipsum, sci- licet mori in gratia, est donura Dei ex Eeterna sua prfcdestinatione proveniens, distinctum sine dubio a conservatione gratise ut sic;pos- set enim conservari gratia toto illo tempore, quamvis in eo non fmiretur vita infantis. Ergo raori eo terapore speciale donum est, juxta illud Sap. 4 : Raptus est, ne malitia immutaret intellectum ejus. Et hocdonumnon est effectus baptisrai; nam baptismus eos- dera effectus habet in oranibus parvulis. Erit ergo effectus sacraraenti Eucharistiae. Respon- detur, verum quidem esse, posse hunc effec- tum revocari ad donum perseverantise, ex speciali Dei electione proveniens; verum etiam esse, hunc non esse effectum baptismi, ut ratio facta concludit. Dico tamen, eadem ratione evidentius concludi hunc non esse effectum Eucharistias, quia non datur omni- bus parvulis; nara si parvuli per baptisraum recipiunt Eucharistiara in voto, et per hoc vo- tura recipiunt aliquem effectum gratias, qui Eucharistise specialiter tribuendus sit, omnes ' aequales et eosdem effectus recipient, quia oranes sunt seque dispositi, et habent eequale votum et sacramentura ; ergo sequalem eflfec- tura; constat enira ex corarauni et certa doc- trina, sacraraentum habere aequalem effectum in subjecto seque disposito, prsesertim lo- quendo de effectu gratise necessario ad salu- tem, qualis est mori in gratia. Quod argu- mentum concludit saltem de illis parvulis, qui, si non decedant in infantia, extra gratiam sint morituri. Sunt, qui dicant posse hunc effectura esse sacraraentalera, et tamen non oranibus dari, etiara si seque dispositi sint, et non magis ponant impedimentura hi quara illi; sed quam sit hoc falsum, et principiis fidei repugnans, ostendara sequenti asser- tione. Et confirmatur,nam prfeterquam quod gratis et sine fundaraento tribuitur hic effec- tus Eucharistice, respectu parvulorum invol- vit quandam repugnantiam. Quomodo enim intelligi potest, ut ex voto alicujus sacramenti detur aliquis effectus directe pugnans cum reali susceptione talis sacraraenti? Ut si quis diceret per matriraoniura in voto dari auxi- lium ad servandam virginitatem, vel profi- tendam religionem; tale enim est dicere per Eucharistiam in voto dari alicui ut moriatur, antequam sitcapaxsuscipiendi Eucharistiam; loquor enim de parvulo baptizato , qui mori- tur antequam naturaliter possit comedere.

7. Tertia ratio. — Tertio argumentor ex metaphora cibi. Quis enim dicat cibum esse

DISPUTAT

necessarium illi, qui uec nulriri potest, nec augeri, nec nnnui, nec contrariam aliquam actionem pati? talis enim est parvulus in eo statu quond spiritualem vitam, qiiia in ea nec nutriri polest, ncc augeri, neque ab ullo con- trario aliquid pati; aut quis etiam dicat cibum seu desiderium cibi esse alicui necessarium, antequam tali cibo indigeat, vel illius sit ca- pax? perinde enim est dicere dari parvulis, qui moriuntur in sola gratia baptismali, ra- tione Eucharistia3, ut moriantur antequam manducatione Eucbaristise indigeant, vel etiam antequam iUius capaces esistant.

8. Tertia conclusio. — Dico ergo tertio, Eucharistiam in re aut voto proprio non esse medium necessarium adultis ad perseveran- dum in gratia, et consequendam gloriam. Hanc conclusionem necessario docent illi Theologi, qui negant esse impositum divinum prseceptum de sumenda Eucharistia. Nam ablata necessitate prsecepti in preesenti ma- teria, necessitatem etiam medii toUi uecesse est. Sed hsec sententia falsa est, ut latius quffist. 80 dicam ; supposita ergo necessitate praecepti, docuit hanc sententiam expresse D. Thom., queest. 65, art. 4, ubi inquit, tan- tum tria sacramenta esse simpliciter neces- saria necessitate finis : duo quidem singulis personis, scilicet baptismum absolute, et poe- nitentiam ex suppositione peccati mortalis post baptismum ; tertium vero respectu cor- poris Ecclesiae. De reb'quis autem omnibus negat esse necessaria necessitate finis. Dicunt aliqui D. Thom. de reali sumptione sacra- menti loquutum esse; sed non recte; nam hoc modo etiam baptismus et poenitentia non sunt necessaria simpliciter. Aliter dici potest D. Thom. loqui de necessitate ad obti- nendam primam gratiam; sed hoc etiam est contra mentem ejus; nam generatim loquitur de necessitate sacramentorum. Unde de aliis dicit esse necessaria ad melius et convenien- tius consequendum finem; cum tamen ad primam gratiam obtinendam, nequeisto modo possint dici necessaria , si proprie loquamur. Idem docet 4, dist. 9, q. 1 , art. 1, q. 2; Durand. ibi., quaest. 2; Palud., qusest. 1 , n. 6; Cajet. hic, qui hoc sensu exponit D. Thom.; Soto, dist. 8, art. 3, clarius dist. 12, quccst. 1, art. 11; Ledes., quEest. 14, art. 3; Hosius , lib. 3 contra Brentium, abquantulum a prin- cipio.

9. Quomodo valeat aliquando auctoritas negativa. — Et probatur primo auctoritate negativa Gonciliorum et Patrum ; quae argu-

XL, SECT. II. 723

mentandi ratio, licet alias infirma esse videa- tur, tamen in doctrina tradenda de rebus multis, in qua de singulis docentur, quai illis conveniunt, et abquid affirmatur de quibus- dam, quod tacetur de abis, satis proIjai)ilo argumentum sumitur, quia illud silentium est imphcita quffidam negatio, et particularis affirmalio, et quasi exceptio, qua) firmare solet regulam, ut quod uni singulariter con- ceditur, ahis negari inteUigatur. Patres ergo etConcUia, hcet de prsesenti qusestione nihil in terminis asserere videantur, ubicumque ta- men de necessitate sacramentorum disserunt, baptismum et poenitentiam dicunt esse ne- cessaria, non tamen Eucharistiam. Quod preesertim notari potest in Concil. Trident.; disputans enim, sess. 7, de baptismo, can. 5, definit esse necessarium adsalutem, et eodem modo loquitur de poenitentia, sess. 14, can. 6; in sess. vero 13, agens de sacramento Eucharistiai, nuUam necessitatem iUi tribuit, prseter necessitatem preecepti , quam can. 9 explicat. Huc facit etiam quod Melchiades P., epist. ad Episcopos Hispaniee, cap. 2, et ha- betur in cap. Spiritus Sanctus de Cons., d. 5, inquit , statim morituris regenerationis bene- ficia sufficere ad salutem , quia regeneratio per se salvat mox in pace beati sseculi reci- piendos; ubi ponderandum est verbum iUud per se ; ex iUo enim coUigi potest , nuUum effectum conferri in voto aUerius sacramenti, qui ad salutem necessarius sit.

10. Secunda ratio. — Unde argumentor secundo ratione, quia Eucharistia non est per se et unica causa aUcujus efFectus gratise ne- cessarii simpUciter, ut aduUus consequatur salutera ; ergo non est iUi medium necessa- rium ad salutem; consequentia patet ex dictis in praecedenti conclusione; antecedens vero probatur, nam, ut ex dictis ibidem constat, si aUquis esset taUs effectus, maxime esset perseverantise donum, et auxUium, quo a pec- catis mortaUbus prseservamur, quod maxime necessarium est adulto, post primam gra- tiam obtentam , ad consequendam gloriam. Et hunc effectum videtur tribuere huic sacra- mento ConcU. Trident., sess. 13, eap. 2; sed vel hic effecfus necessarius non est, vel prout est necessarius, ad iUum non est necessaria Eucharistia. Quod ita declaro. Et in primis, necessarium non est, ad consequendam glo- riam, tale perseverantise donum, quod datur homini, ne unquam peccet mortaUter post baptismum, vel pcenitentiam semel suscep- tam, quia potest seepius cadere et resurgere,

QUiEST. LXXIII, ART. III.

ao tandem salvari. Solum ergo est ad vitam seternam necessarium, ut homo perveniat ad fmem vitse in aliqua gratia ; atque adeo ut aliquam primam gratiam, in hac vita recep- tam, usque ad exitum ex hac vita retineat et conservet; quod si sit per longum tempus, necessarium est singulare donum gratiee ex- citantis, et adjuvantis, ut homo ita perseve- ret; si ergo tempus sit breve, includens tamen terminum vitse, sufficit tale genus auxiliij quod datur homini, ut convertatur et moria- tur in gratia, ut ex materiis de gratia, et de preedestinatione suppono. Quando ergo dici- tur perseverantiam esse effectum hujus sa- cramenti, duo possunt intelUgi. Primum est abundantius auxihum excitans et adjuvans quo prsevenitur homo, et a Deo protcgitur, ne cadat. Et hic sensus est verus; nara hoc auxilium datur per hoc sacramentum; tamen ratione illius non potest dici medium neces- sarium. Primo, quia per hoc sacraraentum non datur, ut illud auxihum ita elargiatur, ut infalhbiliter habeat effectum, quod statim probabo ; et hoc esset potissime necessarium ad salutem; et, hoc secluso, illud auxihum non est simphciter necessariura, quia si horao in gratia moriatur, id satis est ad salutera; potest autera in gratia raori sine iis auxiliis, cadendo et resurgendo , ac tandem in fine vitee brevi tempore gratiam conservando. Secundo, quia hoc sacramentum non est sim- pliciler necessarium ad hunc effectum; nam licet Goncil. Trident. dicat per hoc sacramen- tum dari auxilium. quo a mortalibus peccatis prseservemur, non tamen dicit hunc efFectum dari per solam Eucharistiam, neque id potest alia auctoritate, vel probabili ratione ostendi, nam siraul et eodera tenore verborum dixit ibi Goncilium , hoc sacramentmn esse antido- tum, quo liheremur a culpis quotidianis, id est, venialibus, et taraen non inde fit, per soUim hoc sacramentum venialia remitti. Est etiam aliud exemplum ; nam per confirmatio- nem datur auxilium gratiai ad confitendam fidem, et resistendum contrariis; et tamen non propterea est medium necessarium ad hunc effectum; nam qui non est confirmatus, si, quod in se est, faciat, obtinebit auxilium sufficiens ad talem actura , non in voto confirraationis, quod potest fortasse non habere (raaxime si verum est, illud sacramentum non cadere sub divino prsecepto) sed per orationem, vel aliam bonam dispositionem suam; ergo similiter, licet illud auxiliura detur per Eucharistiam, poterit sine illa per alia media obtineri.

1 \ . Evasio. — Refutatur. — Dicent for- tasse, posse quidem hsec auxilia obtineri per alia opera, et merita operantis, sed non sine voto Eucharistiee. Sed hoc facile potest refu- tari eisdera fere rationibus, quibus hactenus usi sumus. Priraa, quia nulla auctoritate fun- datur hic raodus conferendi hunc effectura. Secunda, quia hsec raerita habent locum etiam eo tempore, quo jam nulla est necessitas, nec voluntas suscipiendi amplius Eucharistiara, et tunc jam non possunt dici includere votum Eucharistise , nec vero habere effectura , ra- tione prsecedentis coraraunionis, quia jam illa habuit suum integrum effectura, ut supponi- tur. Tertia, quia effectus sacramentorura pro- prie habent locum in iis donis, quee gratis dantur, saltem sine merito de justitia, et quse non sunt omnino debita, veluti ex na- tura rei ; et ideo in prima justificatione pecca- toris, habuit optime locum collatio gratise in voto sacramenti. At vero heecauxilia possunt obtineri per propria merita de condigno et de justitia, et sunt debita ex intrinseca natura gratiee, et justitise ob charitatem operantis. Et ideo non oportuit, nec decuit ad hunc effectum requirerevotum sacramenti. Quarta, quia alias omne gratiee augmentum, quod per merita consequiraur, acdeniqueorania gratiae beneficia, quse in hac vita hominibus conferun- tur, possent eadera facilitate tribui voto hujus sacraraenti; quod satis est per se absurdum.

12. Evasio altera. — Impugnatio. — Alio modo potest explicari hic effectus, de illo spe- ciali auxilio seu providentia gratise, per quam datur homini, ut pro aliquo tempore vitse per- severet in gratia, vitando orania peccata mor- talia usque ad mortera. Et hic sensus esset necessarius ad salvandara necessitatera medii in Eucharistia; est tamen falsus. Prirao, quia si hic esset effectus per se hujus sacramenti, esset infallibilis , saltem in eo qui digne vel cum certa aliqua dispositione susciperet hoc sacramentum; hoc autem est plane falsum; nullus enim, quacumque devotione aut dis- positione Eucharistiara suscipiat, potest ideo esse certus de sua seterna salute, seu de per- severantia in gratia usque ad finera vitae , etiarasi esset certus de sua dispositione ; neque ullus unquara Gatholicus Doctor talera effectum tribuit huic sacraraento; neque habet aliquod fundamentura in Gonciliis, vel Scripturis; nam licet Joan. 6, dicatur : Qui manducat hunc panem, vivet in xternum, semper in his pro- missionibus subintelligitur conditio, scilicet, quod est ex parte sacramenti, et si homo im-

pediraentum non ponat, vel alia via amittat vitain, quam sacramentum confert. Alioquin si promissio essct absoluta, quicumque semel susciperet hoc sacramentum, haberet infalhbi- lem consecutionem vitse Eeteruce, quod taraen dicere plane est hcereticum. Neque oportet distinguere inter ordinarium usura hujus sa- cramenti, ac illura specialera usura, quod in fine vitee per modura viatici suraitur, quia facta ratio eeque de oranibus procedit, prse- sertira quia ipsura sacramentum de se non habet plures efTectus in illo articulo, si susci- pientis dispositio ajqualis sit. Ac denique plus esset, quam temerarium et erroneum, dicere, eum qui in gravi morbo viaticum digne susci- pit, hoc ipso raanere confirmatum in gratia, aut cum tali perseverantise dono, ut infalli- bile sit, illum fore salvandum.

13. Evasio. — Impugnatio. — Responderi potest, hunc effectum non esse infallibilera, etiarasi sacramentum dignissime suscipiatur, quia semper potest homo postea ponere impe- dimentum, quia in iis effectibus, qui non sta- tim dantur, cum suscipitur sacramentura, sed postea opportuno terapore, fieri potest, ut digne suscipiatur sacramentuni, etpostea non detur effectus propter superveniens inipedi- mentum. Sed licet lioc in aliis effectibus possit liabere locum, non tamen in hoc, de quo agi- mus, quia in ratione intrinseca liujus effectus includitur, ut per ipsum tollatur omne impe- dimentum ; nam hoc est esse infalUbile per- severantise donum, ita preeveniri hominem, ut infallibile sit, ipsum non adhibiturum ira- pediraentura, cjuominus cerlissime perseve- ret; ergo hoc ipso, quod horao permittitur ponere impedimentum , non datur illi hic effectus. Confirmatur hoc et declaratur, quia dupliciter possumus intelligere effectum sa- cramenti esse infallibilem , seu promissum. Primo, absolute et sine conditione aliqua, et hoc modo secundum fidera nullus effectus gratise sanctilicantis est promissus sacramen- tis, neque hic, de quo agimus, est promissus omnibus digne suscipientibus , ut ostensum est. Secundo, sub conditione aliqua, qupe du- pliciter intelligi potest. Primo, Si digne susce- peris ; et hsec non sufficit in prsesenti, ut a rae probatum est , et in prsedicta responsione supponitur. Secundo, Si post dignam suscep- tionem obex seu impediraentura non ponatur, seu si homo, quod in se est, fecerit, ad illud donura consequendum. Et hanc conditionera repugnat requiri ad illud donum obtinendum, quia tale est, ut ad illud nulla humana dispo-

DISPUTAT. XL, SECT. 11. 725

sitio sufficiat, qute ab ipsa actuali perseveran- tia distinguatur, eamque anteccdat. Et quod in ipsa actuali perseveranlia non impediatur, non est quid prajvium, aut recjuisitum ad hoc donum, sed est effectus ipsius doni; tale enim est, ut eo tempore ac opportunitate dctur, quo scit Deus hominera non impediturum, sed vocationi responsurum. Repugnat ergo cum propria ac singulari ratione talis doni, quod quibusdam detur ratione sacramenti, aliis vero in ipsa susceptione sacramenti seque dispo- sitis negetur, quia impedimentum ponunt ; non enim ponerent, si Deus illo donp eos prse- veniret; et alii ponerent, nisi eos prceveniret. Unde valde diversura est loqui, aut de ac- tuali perseverantia , aut de speciali illo dono, quod ad perseverandum datur; nam de ac- tuali perseverantia verissime dicitur, non dari horaini, quia horao ponit irapedimen- tum; nara in hoc non est serrao de auxilio antecedente, sed de concoraitante, et actua- liter efficaci; at vero de illo donoantecedente, dato ex proposito et efficaci electione Dei , cui datur, ex electione datur; et cui non da-

tur, ex electione seu libero arbitrio Dei nega- tur, non ex alic^uo impedimento speciali.

1 4. Alia evasio. — Refellitur. — Dicet for- tasse aliquis, hunc esse effectura hujus sacra- menti, non quia infallibiliter detur omnibus digne vel cum certa aliqua dispositione sus- cipientibus hoc sacramentum, sed quia, licet ex altitudine divini consilii et arbitrii cpiibus- dam detur et non aliis, quibus tamen datur, propter hoc sacraraentum datur. Sed hsec responsio apertara involvit repugnantiam, et destruit propriara rationem effectus sacra- mentalis ; fundalur enim hujusraodi effectus in divina promissione , qua posita , non intel- ligitur effectus sacramenti pendere ex solo arbitrio divino, sed potius intelligendura est sacraraentura tancpiara causa per se efficax et naturaliter agens, in subjecto disposito. Re- pugnat ergo, sacramentalem effectum non esse infallibilem, ablato obice; aut dari uni, et non alteri, habenti cequalem dispositionera. Unde Gonc. Trid., sess. 7, can. 7, sic absolute definit : Si quis dixerit, non dari gratiam per hujusmodi sacramenta, semper et omnibus, quantum est ex parte Dei, etiamsi rite ea sus- cipiant, sed aliquando et aliquihus, etc, ubi, licet in genere de sacraraentis et de gratia loquatur, re taraen vera sermo Goncilii est doctrinalis et universalis ; unde de omni sa- cramento, et de quacuraque gratia sacra- mentali unicuique sacramento respondente,

QUiEST. LXXm, ART. IIF.

accommodate intelligitur ; preesertim quia Concilium in eo seusu loquitur, quo solent Theologi loqui in liac materia, quorum ha?c est communis sentenlia et sensus. Et ratio etiam insinuata est evidens, quia si effectus pendet ex solo arbitrioDei, etiam siipposita in- stitutione et promissione, nulla potest intelligi promissio talis effectus, neque absoluta, neque conditionata ; quia per promissionem fit infal- libilis effectus, vel simplictter, vel posita con- ditione , et consequenter non pendet ex solo arbitrio in sensu composilo ; si vero nulla in- tercedit promissio, non potest sacramentum esse causa talis effectus, quia sacramentum non est causa, nisi supposito pacto et promis- sione. Nisi forta§se quis dicat, promissionera esse hujusmodi, conferendi talem effectum, per tale sacramentum, non semper, sed quan- do Deus voluerit illum efficere. Sed hsec res- ponsio gratis conficta est, contra sensum Doc- torum omniiim; et prteterea tollit omnem certi- tudinem in effectibas sacramentorum, etiamsi homo faceret quantum in se esset ad illos suscipiendos ; quod est aperte contra defini- tionem Goncil. Trident., et contra totiusEccle- siae sensum, et contra vim verborum sacrse Scripturse, in quibus hee promissiones conti- nenlur ; videtur etiam contra veram rationem promissionis ; qualis enim est promissio sub conditione , Si promittenti libuerit eam im- plere ? Denique in omnibus aliis sacramentis effectus gratiaj semper sunt hoc modo infalli- biles, qui pertinent ad bonitatem simpliciter; quod ideo dico, quia in extrema unctione sa- nitas corporis non est effectus ita infallibilis, quia non pertinet ad bonum simpliciter, nec semper homini conveniens est in ordine ad bonum animce; sub hac tamen conditione, id est, si ita expediat suscipienti, est infallibilis effectus. Addo, falso et sine fundamento dici, quibuscumque datur hic eflfectus, dari ratione Eucharistiee in re, vel in voto ; interdum enim dari potest, vel ex merito de congruo, vel ex Dei arbitrio, propter solum meritum Christi, sine ordine ad ullum sacramentum, ut ostendi potest argumentis sapra factis, et exemplo' illo de homine , qui post viaticum receptum peccet mortaliter, et deinde conteratur vel confiteatur et sic moriatur in gratia; ille enim recipit hoc donum et beneficium finalis gratiae non propter Eucharistiam prius susceplam, quia post illam peccavit mortaliter, et for- tasse ipsammet Eucharistiam iudigne susce- pit; neque in voto Eucharistiee sumendee, quia revera iterum sumenda non est, neque

ille homo tenetur amplius communicare ; unde non habet votum Eucharistise, sed polius po- test habere propositum contrarium : ergo. Denique hoc donum gratise, quod conferlur adulto justificato, ut in gratia decedat, supra remissionem peccati et primam gratiam nihil addit, prseter specialem Dei provisionem seu providentiam, qua fit, ut ille moriatur, antequam malitia mutet mentem ejus, ut quando post ultimam conversionem ad Deum, brevissimum vitse tempus superest, nec ten- tationes instant, neque specialis Dei motio et excitatio est necessaria; ostendimus autem hoc ipsum, scilicet, mori in statu gratise, non esse effectum hujus sacramenti : ergo

15. Eucharistia non est necessaria ad glo- riani corporis consequendam. — Et ex his omnibus infero, non esse etiam Eucharistiam medium necessarium ad gloriam corporis consequendam; haec enim respondet gratice consummatse, seu glorise animse; et ideo sa- cramentum, quod est sufficiens causa gratise, est suo modo causa gloriee, tam animse, quam corporis; et ideo Paulus, Rom. 6, resurrectio- nem tribuit baptismo, quia resuscitando ani- mam, dat jus ad resurrectionem corporis; et c. 8, geueralius dicit, resurrectionem corporis gloriosi futuram esse, propter inhabitantem Spiritum Dei in nobis, utique per gratiam.

16. Conclusio quarta. — Dico quarto, posse hoc sacramentum quodammodo seu moraliter dici necessarium ad perseverandum in gratia, id est, valde utile et efficax ; adeo, ut dicere

*possimas, eum, qui voluntarie diu abstinet ab hujus sacramenti perceptione, vix posse moraliter dici perseverare in gratia sine novo peccato mortali. Ita insinuat D. Thom. supra, qusest. 65, art. 4, clarius in 4, d. 12, q. 3, art. 2, qusestiunc. 1, ad 1, et 4 cont. Gen., c. 61 ; et multa ex Patribus ad hoc proposi- tum congerit Claudias, repetit. 6, c. 7; solum est notandus locus Cypriani, exponentis ora- tionem Dominicam, et circa verbum illud, panem nostrum, etc, dicentis : Ut manifes- tum est eos vivere qui corpus ejus attingunt, et Eucharistiam jure communionis accipiunt, ita timendum est, et orandutn, ne duin quis abstentus separatur a Christi corpore, procul remaneat a salute, comminante ipso et di- cente : Nisi manducaveritis, etc. Et ad eum- dem modum loquitur Concil. Cabilonense II, cap. 46; et ponderandum est illud verbum, timendum est, et orandum, quo satis signifi- cat, hoc non esse infallibile, nec simpiiciter necessarium, sed valde periculosum, atque

DISPUTAT.

adeo moraliter qaodammodo necessarium ; de qua necessitate, provcniente ex fragilitate hominis, ct periculis liujus vita?, videtur ex- ponere locum Joan., quse expositio itaest su- mcnda, ut non excludatur alia propria, de qua infra. Ratio vero non est alia, nisi quia hoc sacramentum per se est institutura , ut conferat homini singulare auxilium ad ca- venda peccata, et perseverandum in gratia ; ergo cum heec res sit adeo difficilis, et homo nimium fragilis, non est incredibile, si con- temnat, vel voluntarie omittat hoc medium, facile casurum; prsesertim, quia cum Deus jam instituerit hanc veluti ordinariam viam, facile fortasse deseret eum, qui voluntarie illam deserit; secus vero est, quando invo- luntarie omittitur; quia tunc et votum sacra- menti et alia media poterunt supplere hunc effectum.

'17. Duhium. — Sententia Cajetani. — Ex- plicatur mens Cajet. — Solutio dubii. — Sed queeret aliquis, cum hoc sacramentum sit no- bilius caeteris, cur non est impositum sub majori, vel sequali necessitate, ac caetera, cum potuerit Christus sub hac lege illud in- stiluere? Responderi potest ex Gajetano hic, rationem sumi ex natura sacramentorum ; nam regeneratio, quse est per baptismffm (et idem suo modo est de poenitentia) est iuitium vitse spiritualis; et ideo per se requirit, ut tanqaam mediuffi, in re ipsa, exhibeatur, et per se accidens est, quod interdum in voto sufficiat. At Eucharistia se habet per modum finis, cujus natura est, ut habeatur in inten- tione; et ideo hoc sacramentum per se salvat, ut in voto existens, ac propterea non est na- tura sua medium necessarium. Quee ratio primum videri potest obscura, quia vix in- telUgitur, quid, et quomodo concludat. Deinde videri potest falso dicere, si proprie de sacra- mento, et sacramentali ejus usu loquamur, quod per se salvat Eucharistia in voto sus- cepta; quia si sermo sit de salute simpliciter, prout conferri potest per baptismum, et alia media, illam non cunfert Eucharistia, etiam in voto suscepta, ut dixi; si vero sit sermo de salute prout per Eucharistiam conferri po- test, ad hoc per se requiritur, ut non tantum in voto, sed etiam in re Eucharistia suscipia- tur; unde etiam falsum est, hoc sacramentum, per se et natura sua, in voto esse sumendum ; quia revera non est institutum, per se lo- quendo, nisi ut in re et sacramentaiiter sus- cipiatur; et hoc modo est necessarium ea necessitate, quee in illud convenire potest,

XL, SECT. II. 727

scilicet prsecepli, ut jam dicam. Dico autem semper, si proprie loquimur. Primo quidem, quia si loquamur de voto hujus sacramenti, sicut de proposito servandi alia prtecepta , sicut dici potest observatio prscceptorum et propositum ejus salvare hominem , ita etiam dici potest votum hujus sacramenti conferre ad salutem, ut iterum statim dicam. Deinde (quod valde observare oportet ad intelligenda aiiqua loca tam D. Thom. quam SanctorumPP.) quia cum in hoc sacramento sit realiter ipse Christus, imo cum revera Christus sit ipsum sacramentum, facile fit transitus ab hoc sa- cramento ad Christum, et e contrario; unde, quia tota nostra salus a Christo manat, et conjunctio cum illo est simpliciter necessaria ad salutem, ideo dum loquuntur Sancti de hoc sacramento, ratione rei in illo contentae, dicunt ab illo esse efficaciam omnis gratise, et ex voto aut desiderio ejus, seu in ordine ad illud, omnem perfectionem gratise conferri. Et ad hunc modum posset accommodari dic- tum Cajet., ut magis patebit ex dicendis. Ratio ergo propria , ob quam sacramentum hoc, c[uamvis sit perfectissimum , non est medium simpliciter necessarium, non aliunde, quam ex ipsamet perfectione, et excellentia ejus, petenda est; nam quo est nobiHus, eo magis accedit ad rationem finis, et deficit a ratione medii necessarii; sicut perfecta cha- ritas melior est, quam inchoata, non tamen ita est ad salutem necessaria ; vel certe gloria ipsa melior est, quam gratia, non tamen est in ratione medii ita necessaria sicut gratia , quamvis intentio et desiderium consequendi gloriam sit necessarium ; et ita hoc sacra- mentum cum sit finis omnium, non oportuit esse necessarium medium, quamvis deside- rium ejus dici possit necessarium, vel ratione rei contentse, id est, desiderium Christi; vel, si proprie sit sermo de sacramenlo, solum ratione prsecepti, eril necessarium proposi- tum sumptionis ejus, sicut propositum ser- vandi ab.a prsecepta. Et hoc fortasse voluit Cajetanus.

18. Declaratur doctrina resolutionis. — Corollarium ex prsecedente discursu deduc- tum,. — Secundo explicatur hoc amplius, sol- vendo simul secundam rationem contrariaj opinionis ; nam quia hoc sacramentum nobi- lissimum est, decuit, ut per se et ex natura sua primam gratiam supponeret, et non esset sacramentum mortuorum, sed vivorum, quia sanctissimum omnium sacramentorum sanc- tius, quam caetera, tractandum est; et ideo

QU/EST. LXXIII, ART. III.

non potuit esse medium necessarium ad pri-

mam gratiam; supposita autem prima gratia,

illa de sese est sufficiens causa gloria3, et per

opera bona et meritoria, potens est ad cres-

cendum et resistendum contrariis, et auxi-

lium ad hoc necessarium ex natura sua illi

debitum est, quia virtute et efficacia privari

non debuit per alicujus sacramenti institu-

tionem ; et ideo non potuit hoc sacramentum

esse necessarium ad salutem. Addo tertio,

illud donum perseverantise, quod datur ali-

cui, ut infalUbiUter in gratia moriatur, non

potuisse, vel saltem non oportuisse conferri

ex opere operato per aliquod sacramentum ,

vel quia semper pendet ex futuro usu liberi

arbitrii, ut quidam dicunt, vel (quod verius

existimo) quia pendet ex divina electione,

quse non est ejusdem modi in omnibus, neque

habet eosdem effectus perducentes ad glo-

riam , etiamsi effectus sacramenti, et dispo-

sitio recipientis eequalis sit; et aliunde etiam

expediens fuit hoc donum non esse infallibi-

liter annexum huic sacramento, ut homines

semper tiraerent occulta Dei judicia, et libe-

ralis Dei gratia magis ostenderetur. Ex quo

discursu intelligitur, stante ordinario modo

providentise et electionis divinse , non po-

tuisse aliquod sacramentum esse singulis ho-

minibus necessarium medium ad salutem ,

nisi ad dandam primam gratiam, et toUen-

dum peccatum illi contrarium, iustitutum sit.

19. Responsio ad argumenta contraria. —

Adprimum. — Ad fundamenta contrariae sen-

tentise, ut respondeamus iUi testimonio Joan.

6, et Patribus, qui circa iUud citantur, non-

nuUa dicenda sunt. Primum est, D. August.

ssepissime locum illum exponere, non de

sacramentali manducatione, sed de spirituali,

quse est per fidem ; quo sensu seepe ait, par-

vulos manducare, quia per fidem in habitu

credunt; seu c[uia pertinent ad unitatem cor-

poris Christi. Quem sensum videntur sequi

Cypr. , et Innoc. , prEeced. sectione citati ,

quando indicant Eucharistiam esse necessa-

riam parvulis; et expresse D. Thom. supra,

qua3St. 65, art. 4, ad 2, et infra, qufest. 80,

art. 9, ad ultimum; et colligi potest ex Aug.,

lib. 1 contra Julian., c. 2, et lib. 2, c. 1 , et

lib. 4 cont. duas epist. Pelagian., c, 4, et I. 3

de Doctr. Christ., c. 18, et aUislocis, quos

infra, queest. 75, art. 1, tractabimus osten-

dendo non esse hunc solum litteralem sensum

niius loci, sed potissimum esse de sacramen-

tali manducatione Christi in hoc sacramento.

Unde August. qui priori sensu utitur, nun-

quam hunc excludit, sed potius aliis locis illum clocet, ut infra dicemus ; nolat etiam Pet. Soto, lect. 8 de Eucharistia, Patres, cum praedictum sensum sequuntur, nunquam di- cere homines non posse salvari sine hoc sa- cramento, sed sine participatione corporis et sanguinis Domini.

20. Secundo igitur dicitur, sermonem ibi esse de hoc sacramento; sed oportet adver- tere, qusedam ex iUis verbis esse tantum affir- raativa , seu promissiva , ut : Qui manducat me, vivet propter me, et : Qui manducat hunc panem, vivet in xternum; et hsec nuUam in- dicant necessitatem , sed efficacitatem hujus cibi; habet autem illa promissio subinteUec- tam conditionem, ut supra diximus. Et ita ex hac parte facUe expeditur difficultas; neque enim oportet, sicut Filius est a Patre, ut ab unico principio, ita spiritualem vitam in no- bis esse ab hoc sacramento; non enim necesse est exemplum esse simile in oranibus ; neque comparatio in eo fit ; sed solum in communi- catione et dimanatione Alia sunt autem verba comminatoria , ut sunt illa : Nisi m.anduca- veritis; et ha3C continent quidem necessita- tem, non tameii medU, sed preecepti; hujus- modi enim forma verborum, de se indiff"erens est, et interdum significat necessitatem medii, ut in illo : Nisi pcenitentiam egeritis ; inter- dum vero prsecepti, ut in illo : Nisi efficia- mini sicut parvuli, etc. Unde ex materia, in quam cadunt , discernendus est sensus ; si enim est sermo de re necessaria ad tollendum peccatum mortale, vel acquirendam gratiam, preeter necessitatem preecepti continent ne- cessitatem medii; et hujusmodi sunt locutio- nes iUse de baptismo et poenitentia. Si vero sermo sit de actione aliqua, quse supponit peccatum remissum, et gratiam acquisitam, solum significant necessitatem praecepti, ut si dicamus : Nisi quis servaverit mandata, non salvabitur, vel, Nisi quis restituerit, etc, nam, quia observatio mandatorum est suo raodo necessarium medium ad salutem seternam, ideo his etiam verbis haec necessitas signifi- cari potest. Et de hac necessitate loquitur Cyrillus supra, et saepe August., et D. Thom. infra, queest. 80, art. 11, ad 1, et optirae Laurentius Justin., lib. cle Perfectionis gradi- bus, cap. 14, et alii, qui interdum agunt contra eos, qui raysteriura hoc non credunt et contemnunt. De quibus merito dicunt, non posse salvari sine hoc sacramento, saltem credito, et desiderato, eo modo quo credun- tur et desiderantur alia prsecepta, ad quem

DISPUTAT. XL, SECT. II.

modum dicunt etiam sacrificium Misssc esse neccssarium ad saluteni.

21 . ParvuU non habent prxceptwn de Eu- charistia sumenda. — Et juxta hanc cxposi- tionem , consequentcr dicendum est tertio , verba illa : Nisi manducaveritis , etc, dirigi ad adultos tantum, et non ad infantes, ut bene D. Thom. exponit lect. 7 in Joan., et Laurentius Justin., bb. de Obedient., c. 54; Jansen., cap. 59 Concordise, ubi dicit August. interdum extendisse illa verba in aliquo sensu ad parvulos, ad abundantiam doctrinse; non vero, quia ille sensus necessarius esset, nec proprius illorum verborum. Primo quidem, quia soli adulti sunt capaces prsecepti ; verba aulem illa pra^ceptum continent, ut dixi; nec potest dici extendi ad infantes, hoc sensu, quia scilicet adulti tenentur iUis Eucharistiam prsebere; erroneum est enim hoc ; nam nuUum extat tale prseceptum, ut qusest. 80 ostende- mus. Secundo, quia Eucharistia per se non est instituta pro parvulis, sed pro adultis, ut usus Ecclesite probat ; et quia non omnes in- fantes sunt capaces proprii cibi et potus cor- poralis, nec etiam spiritualis, quia non sunt capaces devotionis ; ergo verba , quibus hoc sacramentum prcecipitur, non diriguntur ad parvulos. Ghristus enim de propria et perfecta manducatione loquitur, de sacramentah, sci- licet, quce habet adjunctam spiritualem, ut frucluosa sit, et qualis decet tantum sacra- mentum. De qua etiam loquitur Paulus, \ Cor. 11, cum inquit : Probet autem seipsum homo, et sic de pane illo edat; indicans nemi- neni esse satis aptum ad edendum, nisi qui probare seipsum potest, quod est proprium adultorum; totus ergo sermo de hoc sacra- mento proprie ad adaltos dirigitur. Et con- firmatur, quia valde consentaneum est huic sacramento, ut convenienti modo suscipiatur, cuni actuali devotione suscipientis ; ergo non fuit conveniens necessitatem ejus imponi ali- cui, qui non est capax hujus devotionis, et reverentife. Tertio hoc colUgitur ex ipsa ver- borum forma; in baptismo enim passive dic- tum est : Nisi quis renatus fuerit, quod propriissime convenit parvulis; hic vero ac- tive dicitur : Nisi manducaveritis , quod, ut dixi, non potest proprie convenire omnibus parvulis, sicut alibi etiam dictum est : Nisi poenitentiam egeritis, quia illa etiam verba ad solos aduitos dirigebantur. Nec vero hinc sequitur, quod supra inferebatur, posse illa verba de sohs illis hominibus exponi , qui Christum audiebant, quia, cum prasceptum

gcncrale fertur, iicet solum coram iis, qui adsunt, promulgetur, non tamen ad solos illos portinct, sed ad omnes , qui sunt capaces illius, et non ad alios, ad quos materia talis prsecepti non spectat, quia non sunt illius ca- paces, sicut dicendum necessario est in illis verbis : Nisi poenitentiam egeritis , quai ad solos adultos referuntur, non tamen ad illos solos, qui pra3sentes aderant, quando Christus illa protulit; et simile seu proportionale cst de illis : Hoc facite in meani commemoratio- nem, qute nec etiam omnibus adultis dicta fuere, sed solis sacerdotibus , non tamen solis prcesentibus, sed omnibus qui in Ecclesia futuri erant.

22. Quo sensu omnes justificati habeant vo- tum Eucharistix. — Hinc quarto, propter D. Thom. auctoritatem, qui tam hic, quam ahis locis sic loquitur, admitti potest in ali- quo sensu omnes justificatos habere votum hujus sacramenti. Primo , secundum quan- dam accommodationem , seu proportionem , quatenus videhcet omnis res inchnatur ad suam consummationem et perfectionem ; nam quia per gratiam unimur Christo, et hsec unio specialiter perficitur per hoc sacramentum , ideo qui justificatur, quasi ipso pondere gra- tise dicitur appetere perfectam unionem cum Christo, qualis per hoc sacramentum fit; et specialiter, quia baptismus est janua sacra- mentorum , Eucharistia autem est veluti finis eorum, ideo quodammodo baptismus dicitur includere votum Eucharistiee, sicut medium dicitur appetere finem, vel inchoatio perfec- tionem, ut insinuavit Cajet. infra, qusest. 80, art. 12. Vel secundo dici potest, parvulum per ]}aptismum quodammodo accipere jus ad communicandum Christi corpori, sicut sponsa per matrimonium ratum accipit jus in corpus sponsi; quia ergo necessarium est acquirere hoc jus, et qui liabet jus ad aliquam rem, quasi moraliter censetur appetere consumma- tionem seu usum illius juris, ideo sacramen- tum ipsum baptismi , conferendo hoc jus, censetar conferre votum hujus sacramenti, de quo legi potest August., lib. 3 de Peccat. merit., cap. 4. Vel tertio, et fortasse melius, quia ad justificationem medium necessarium est propositum, seu votum implendi omnia preecepta, vel per actum proprium, ut in adultis, in quibus heec est necessaria dispo- sitio ad justitiam, vel per habitum, seu per alios, in parvulis, qui, sicut dicuntur habitu credere, vel per Ecclesiam, ita dicunturhabitu, vel per alios proponere servare omnia prse-

730 QUiEST. LXXUI, ART. IV.

cepta, et quia unum prseceptum est de su-

menda Eucharistia, ideo dici possunt habere

votum et propositum hiijus sacramenti. Ad

quem modum exponi potest quod August.

dicit, epist. 107 ad Vitalem, parvulos cre-

dere, et comedere carnem Christi per corda et

ora gestantium. Hinc vero non fit, hoc sacra-

mentum esse medium necessarium magis,

quam aha prEecepta, quia nullus effectus ne-

cessarius speciaUter datur propter hoc sacra-

mentum, neque ab illo pendet; sicut etiam

intentio consequendi beatitudinem, qua3 per

virtutem spei concipitur, est necessarium me-

dium ad sahitem , ipsa vero beatitudo non est

medium ; sic igitur, licet dicamus , aliquo

modo votum aul desiderium Eucharistia? esse

necessarium tanquam intentionem et deside-

rium finis, noii inde fit ipsam Eucharistiam

esse medium necessarium ad justitiam, sed

sohim ad quandam justitiae perfectionem per-

tinere.

23. Ultimo, jam observavi, Patres loquentes de hoc sacramento, seepe facere transitum a Christo ad hoc sacramentum , et ab unione cum Christo ad Eucharistiam, et e converso, quia Christus in hoc sacramento vere et rea- liter continetur. Unde, quia conjunctio cum Christo est simphciter necessaria ad salutem, et simiUter, quia omnis gratia a Christo ne- cessario manare debet, ideo dicunt, hoc sa- cramentum esse necessarium quoad rem , quam efficit, quanquam, ut ex Petro Soto no- tavimus, August. et aUi nunquam dicant, homines, pra^sertim parvulos, salvari uon posse sine hoc sacramento, sed sine partici- patione corporis et sanguinis Domini. Secun- dum argumentum solutum jam est.

24. Ad tertium argumentum solutio. — Ad tertium ex metaphora cibi desumptum, pri- mum jam ostendimus non procedere in par- vuUs, in quibus diff"erentia est inter vitam corporalem et spiritualem, quod in iUa sem- per et in omni setate agit naturaUs calor, et corpus patitur a contrariis, et ideo a principio indigent aUmento aUquo; at vero spirituaUs vita, pro terapore infantias, nuUi actioni con- trarise subjecta est, et ideo non indiget cibo. Secundo, in adultis notari potest aUa differen- tia, quia corporalis vita ex necessitate patitur actionem contrarii agentis , quod damnum non potest, nisi per nutrimentum reparari ; at vero spirituaUs vita non potest damnum pati, nisi per actionem Uberam; et ideo non est iUis simpUciter necessarius cibus, extrin- secus adveuiens (ut ita dicam), sed per actio-

nes Uberas, ut per amorem Dei et Christi, qui est cibus spirituaUs animse, augeri, et defendi potest. Unde dicitur tertio, quando plura sunt ciborum genera, Ucet cibus sit simpUciter ne- cessarius, non tamen hic, vel iUe definite; sic igitur spirituaUs vita habet quidem utiUs- simum cibum sacramentalem (ut ita dicam), tamen habet etiam aUum, quasi internum, in actibus virtutum consistentem , quo etiam potest nutriri, et a contrariis defendi ; quia igitur iUe cibus, qui est sacramentum, non destruxit aUum, neque abstuUt iUi efficaciam, idcirco quamvis utiUssimus sit, nou tamen est necessarius simpUciter. Quarto additD. Thom. hic ad 2 (et fere in idem redit), cibum corpo- reum esse necessarium, quia mutari debet in aUtum; cibus vero animfe Christus potius mu- tat aUtum in seipsum ; quod potest pra^stare, non solum perceptus in sacramento, sed etiam spirituaUter conceptus, per ipsius animaj, et meutis propositum , id est, per fidem, et amo- rem ipsius Christi.

ARTICULUS IV.

Utrum convenienter hoc sacramentiim pluribus nomi- nibus nominetur (inira, quaest. 79, art. 2, ad 1. Et 4, dist. 8, queest. 1, art. i, quEESt. 3).

1 . Adquartum sic proceditur. Videtur, quod inconvenienter hoc sacramentum pluribus no- minihus nominetur. Nomina enim dehent res- pondere rebus; sed hoc sacramentum est unum, ut dictum est (art. 2 hujus qusest.). Ergo non debet phiribus nominibus nominari.

2. Prseterea, species non notificatur conve- nienter per id, quod est commune toti generi. Sed Eucharistia est sacramentum novae legis. Omnibus autem sacramentis commune est , quod in eis confertur gratia, quod significat nomen Eucharistise, quod est idem, quod hona gratia. Oynnia etiam sacramenta remedium nobis afferunt in via prsesentis vitse, quodper- tinet ad rationem viatici. In omnibus etiam sacramentis fit aliquid sacrum, quod pertinet ad rationem sacrificii. Et per omnia sacra- menta sibi invicem communicant fideles, quod significat hoc nomen synaxis, in grseco, vel communio, in latino. Ergo hsec nomina non convenienter adaptantur huic sacramento.

3. Prseterea, hostia videtur esse idem, quod sacrificium. Sicut ergo non proprie dicitur sacrificium, ita nec proprie dicitur hostia.

Sed contra est, quod usus fidelium hahet. Respondeo dicendum, quod hocsacramentum hahet triplicem significationem. Unam quidem

QUyEST. LXXIll, ART. IV.

respectu prxteriti, in quantum scilicet est Eucharistia

commemorativum dom.inicxpassionis, qmc fuit

verum sacrificium, ut supra dictum est (q. 48,

art. S) , et secundum. hoc nominatur sacri-

ficium. Aliam autem significationem habet

respectu rei prxsentis, scilicet, Ecclesiastiac

unitatis, cui homines aggregantur per hoc

sacramentum. Et secundum hoc nominatur

communio vel synaxis. Dicit enim Damasc.

(lib. 4 Orthod. fid., c. 14, a med.), quod dici-

tur comm,unio, quia co?nmunicamus per ipsam

Christo, et quia participamus ejus carne et

Deitate, et quia communicamus et unimur ad

invicam per ipsam. Tertiam significationem

habet respectu futuri, in quantum, scilicet,

hoc sacram.entum est prsefigurativum fruitio-

nis Dei, qux erit in patria. Et secundum hoc

dicitur viaticum, quia hic praebet nobis viam

illuc perveniendi . Et secundum hoc etiamdici-

tur Eucharistia , id est, bona gratia, quia

gratia Dei vita xterna {ut dicitur Rom. 6), vel

quia realiter continet Christum, qui estplenus

gratia. Dicitur etiam in grseco 7netalepsis, id

est, assu77iptio, quia, ut Damasc. dicit (lib. 4

Orthod. fid., cap. 14), per hoc Filii deitate^n

assumimus.

Ad 1 ergo dicendum, quod nihil prohibet ide7n pluribus no7ni7iibus no7ninari secundu7n diversas proprietates vel effectus.

Ad%, dice7idum, quodid, quod est com^nime om7iibus sacrcmientis, attribuitur a7itono7nas- tice ei propter ejus excellentia^n.

Ad ^, dicendiwi, quod hoc sacra^nentum dicitur sacrificium , in quantu7ii reprxse7itat ipscmi passio7iem Christi. Dicitur autem hostia, in qua7itim co7iti7iet ipsimi ChiHstim, qui est hostia salutaris, ut dicitur Ephes. 5.

COMMENTARIUS.

1 . Quinque tantum nomina hujus sacra- menti explicatD. Thom., eaque distinguit ex diversis ejus proprietatibus et significationi- bus; nam quia hoc sacramentum significat praeteritam Christi passionem , prsesentem gratiam, et unitatem corporis Christi in se et cum suo capite conjuncti, et fuluram gloriam, et hsec omnia non poterant convenienter uno nomiue explicari, ideo plura sunt illi impo- sita; et quatenus significat passionem, dicitur sacrificium; ut vero significat unitatem Ec- clesife , dicitur communio ; quatenus vero prseparat ad gloriam , dicitur viaticum ; et sub eadem ratione, vel quatenus realiter con- tinet Ghristum, qui est plenus g atia, dicitur

id est, bona gratia ; ac denique metaiepsis, id cst, assumptio etiam dicitur, quia per hoc sacramentum Filii deitatem as- sumimus; htec D. Thom.

2. Sed ut liorum nominum ratio copiosior habealur (multum enim conferet ad veritatem et majestatem hujus sacramenti explican- dam) distinguamus imprimis duplicem hujus mysterii rationem, sacramenti sciUcet et sa- crificii; et quoniam de hac posteriori in se- cunda principali parle hujus materias dicen- dum est, illic etiam de nominibus, quai ad illam pertinent, tractabimus ; hic vero de illis, qucC rationem hujus sacramenti explicant; sunt autem in hoc sacramento multa, a qui- bus varia nomina, partira propria, partim metaphorica, sumpta sunt. Primum est, ma- teria sensibihs ex qua hoc sacramentum con- ficitur ; secundum est usus ; tertium effectus ; quartum est res, quse in hoc sacramento con- tinetur; scilicet Christus Dominus ; quintum denique, significatio sacramenti.

3. Primo igitur a materia vocatur panis vitoe, panis qui de coelo descendit, verus cibus, esca spiritualis ; quae nomina et similia sumi possunt ex Joan. 6, et 1 ad Cor. 10 et 11; Ignat., epist. 14, panem Dei vocat, et epist. 15, vocat etiam panem coelestem; qua? nomina sunt aliquo modo metaphorica, quia, ut infra dicemus, post consecrationem revera non est panis; tamen quia ex pane confectus est, et quia specie, et usu externo figuram retinet panis, vei quia spirituahs animcC panis est, ideo panis, vel vinum appellatur; et ideo fere semper in Scriptura additur aliquid, quo hffic panis significatio indicetur, aut quasi elevetur, ut cum dicitur panis qui de coelo descendit, vel, panis qui dat vitam mundo; vel cum articulo, et quasi per antonomasiam , ille panis ; atque ad hoc caput reducuntur alia nomina cibi, vel convivii, ut est illud apud Tertul., lib. 2 ad uxorem, convivium domi7iicu7n, quod indicatur Matth. 22 , ubi sub quadam parabolee convivii hoc mysterium adumbratur; et illud, quod sumitur ex 1 ad Cor. 11, coena dominica. De quo vocabulo his temporibus orta est" qusestio ; nara ha^retici soio illo uti volunt, iraitantes, ut dicunt, Pau- lum praedicto loco, contra quos late disputat Claudius, disp. 6, cap. 1, et contendit tria. Primura, cum Paulus nominat coenara domi- nicara, non agere de hoc sacraraento, sed de quodara genere prandii, seu convivii, quod in primitiva Ecclesia fieri solebat inter fideles ad refectionem pauperum; fiebat enim ex

QU/EST. LXXIII, ART. lY.

communibus bonis, vel ad ostensionem mu- tuse charitatis ; unde Agape vocabalur, ut colligitur ex Tertull. in Apologet., cap. 39; et dicebatur coena, vel quia lioc nomine vocari potest omne convivium, vel quia fiebat hora noctis, ut Tertull. indicat; dominica autem dicebatur, quia fiebat ex charitate, vel ad imitationem Domini, quam expositionem ali- quantulum immutatam habet ibiCajet.; dicit enim sermonem esse de prandio, vel coena, quam singuhs annis faciebant fideles in me- moriam coense dominicee. Secundo dicit Clau- dius Patres antiquos non fuisse usos hac voce ad significandum hoc sacramentum ; unde concludit tertio, nec a nobis usurpandum esse, quodnovasit, et abheereticis introducta. Ego vero, quod ad secundum punctum attinet, video, antiquos Patres seepehoc nomineappel- lasse sacramentum hoc, ut constat ex Basiho, inreguhsbrevioribus, in3'10;Nazianz., orat.2l, vocat coenam Evangehcam; et Nicetas super Nazianz., orat. 40 § Et ilh quidem, vocat coenam mysticam ; August., Hb. 2 de Serm. Domini in monte, cap. 12, vocat coenam do- minicam; idem, epist. 188, et habetur in c. Liquido, de Consecrat., d. 2, et serm. 33 de Verbis Domini, ita exponit parabolam Lucce 1 4 cle homine qui fecit coenam raagnam. Potuit auteni hoc sacramentum ita vocari vel ab institutione, quia in coena institutum est, vel certe, ut dicebam, quia idem est coena, et convivium, ut patet ex dicto loco Luca;, et ApocaL 19 : Beati, qui ad coenam nuptiarum agni vocati sunt. Unde, quod attinet ad locum Pauh , quamvis preecedens expositio proba- bihs sit, et Grsecorum, Chrysost., OEcumen., et TheophyL ibi, et ejusdem Chrysost., in Hom. Oportet hcereses esse, tom. 3, tamen ci- tati Patres inteUigere videntur locum illum de hoc sacramento; et est expositio satis ac- commodata textui, quam sequuntur D. Thom., Theodoret., D. Hieronym., Anselm., Glossa, et Lyr. in Paulum. Denique, quod pertinet ad usum hujus vocis, quamvis in illa per se nullum sit periculum , tamen hoc tempore , quo hferetici illa abutuntur ad insinuandos suos errores, scihcet, ut nec jejuni, nec ser- vando Ecclesiasticum ritum, conficiant sacra- mentum hoc, ideo vei abstinendum est om- nino, vel parce et prudenter illa utendum, ut notavit ConciL Coloniense, tractatu de Eu- charistia; Petrus Soto. lect. 1 , et ahi moderni. 4. Secundo, suut varia nomina sumpta ex usu hujus sacramenti; et hinc primum vo- catur hoc sacramentum communio, Gra3ce

Ko£vwvt«, Actuura 2, 1 Corint. 10. Circa quam vocem advertendum est , varios esse ihius usus; interdum enim significat participatio- nera, seu coraraunicationera fidelium in spi- rituahbus bonis , quomodo in symbolo confi- teraur Sanctorum communionem; ahquando coraraunio siguificat objectura, seu quasi forraara illam, qua per excoraraunicationera privantur fideles, ut constat ex decretis, 11, quaest. 3, et ahis juribus, in quibus privari communione non significat tantura privari usu hujus sacramenti, sed interna et externa comraunicatione fidehura. Tertio, quasi per antonoraasiara significat hsec vox usura hujus sacramenti, ut patet exCyprian., epist. 10, et in expositione orationis dorainicee. Quarto , tandera ipsum sacramentum hoc nomine in- terdum appellatur, quia est communis unio, seu conjunclio fidelium, qui edendo idem corpus Christi verum , unum corpus ejus mysticura efficiuntur, juxta illucl Pauh 1 ad Coriut. 10 : Panis, quem frangimus, nonne communicatio Christi est? unus panis, unum corpus, multi sumus omnes, qui de uno pane participamus . Ita Damasc, hb. 4, cap. 14, circa fin. ; Augustin., ut Beda refert 1 ad Cor. 10, et habetur in cap. Quia passus, de Consecr., dist. 2; et eodem fere sensu dieit ConciL Trident., sess. 13, cap. 8, sacramen- tum hoc esse signum unitatis , vinculura charitatis , pacis et concordise symbolura , quia singulari modo perficit et significat unitatera corporis Cliristi raystici. Hinc etiam synaxis appellatur a Dionys., cap. 3 Eccles. Hier.; illa enim vox congregationem fideUum significat, ut patet ex Chrysost., HoraiL 9 ad populura ; et propterea accommodatur ad hoc sacramentum significandura, quia iUo potissi- mura fideles in unura congregantur; irao semper in Ecclesia ad usum hujus sacramenti potissimura congregari solebant in templo, ut constat ex 1 Cor. 11, etexJustino, apolog. 2 pro Christianis, in fine, etTertuU., Ub. de Orat., cap. ult., ubi dicit, solvendam esse orationem, corpore Doraini accepto. Propter hanc etiara mutuara unionera Ignat., epist. 1 4 ad Ephes., iUud vocat, gloriara Dei et pacem Christi, et exhortatur fideles, ut crebrius ad Eucharistiam congregentur propter vinculum pacis et unitatis; Cyprian. vero ssepe vocat pacera, hoc sacraraentura ; unde apud iUum dare pacera lapsis, idera est, quod ad cora- raunionem eos admittere , ut constat ex epist. 10 et 29 ad Clerum Roraanum, et 30 quee est Cleri Romani ad ipsum. Hinc deni-

QU^ST. LXXin, ART. IV.

que olim mos fuit Romanis Pontificibus in signum pacis et charitatis mittcro Eucha- ristiam*ad Episcopos Romam vcnientes, ut refert Niceph., lib. 4 llistor., cap.39; Euscb., hb. 5, cap. 24.

5. Est autem hoc ioco obiter adnotandam, circa hoc nomen communionis, in jure cano- nico solere interdum distingui communionem huca^ a clericab, ut in Goncil. Elibertino, cap. 76; Sardicensi, cap. 2; Agathensi, cap. 50 ; distinguit etiam Siricius Papa , epist. 1, cap. 11; Felix III, epist. 1, cap. 2, in quibus locis clerici propter aliqua crimina excluduntur a clericali communione, et ad laicam tantum admittuntur ; qua3 autem fuerit hsec diversitas, quseve harum vocum signifi- catio, obscurum est. Quidam dicunt commu- nionem sacerdotalem esse illam, quae fit a sacerdote ad complementum sacrificii; et consequenter omnem aliam, quee extra sacri- ficium fit, vocari laicam communionem. Sed hoc nullo modo potest consistere; nam in d. Concil. Elibertino diaconus privatur com- munione clericali, et laica tantum illi per- mittitur; at vero diaconus non est capax sacerdotalis communionis in priori sensu : ergo. Item in preedictis decretis non solum sacerdotes, sed omnes clerici in universum arcentur a clericali communione, eisque per- mittitur sola communio laica. Secundo, alii per communionem laicam inteUigunt com- munionem in una specie panis; clericalem vero in duabus; hsec interpretatio difficilis creditu est; quia olim, quando citata decreta condita fuere, communio sub utraque specie etiam laicis licebat, et erat in usu; ergo non erat, cur commmunio sub una specie, laica diceretur; nam clericis, quibus permitte- batur communio laica, permittebatur quid- quid laicis licebat; at laicis licebat communio sub utraque specie; ergo hoc etiam permitte- batur clericis ; ergo tota illa erat communio laica. Adde, non constare ex aliqua historia, aliquo tempore, concessam esse communio- nem sub utraque specie omniJDUS clericis non sacrificantibus , negatam vero fuisse laicis ; ergo non videtur commode illa distinctio ex- pUcari ratione unius, vel duplicis speciei. Tertio, alii per communionem laicam intelli- gunt eam, quee fiebat inter laicos, et in loco laicorum; ut enim legitur in Goncil. Tolet. IV, cap. 17 : Sacerdos et diaconus ante altare communicent ; clerus in choro; extra chorum populus; et in Rracharens. I, cap. 31 , sic scri- bitur : Placuit, ut intra sanctuarium altaris

ingredi ad communicandim non liceat laicis viris, vel mulieribus, nisi tantum clericis, sicut et antiquis canonibus institutum est. Glerici ergo aliquando in pocnam solum cum laicis, et in loco laicorum admittebantur ad communionem ; et tunc dicebalur illis per- mitti laica communio. Sed huic cxpositioni obstat, quod Felix III supra dicit dc quibus- dam : Eis communio laica tantum in morte reddenda est. At vero communio in morte, cum non fiat in Ecclesia, nec cum aliis, non potest ex sola locorum distinctione, vel ex consortio laicorum, laica appellari. Et in d. GoncU. Sardicensi, coramunio laica etiam in fine quibusdam negatur. Sed dici potest, communionem , quse communiter omnibus fidelibus concedebatur, dictara esse comrau- nionem laicam , sumpsisseque denominatio- hem ex loco et conditione laicorum ; postea vero retinuisse Ulud nomen ubicumque da- retur; itaque communionem laicara aliquibus permitti, nihil aliud erat, quara ut corarauni- carent comrauni raore laicorum; et quando aUquibus hoc concedebatur solura in fine vitse, tunc dicebatur iUis perraitti communio laica pro illo articulo; vel addi potest, cle- ricos non solum in speciali loco, sed etiam proprio aliquo ritu, vel indutos aliquibus vestibus sacris, vel cura proprUs insignibus solitos fuisse comraunicare, qai ritus ex parte observari poterat, etiara in raortis articulo, ita ut tunc etiara cUstinclio aliqua fieret inter clericos in preedicto ritu ; et ita cura conce- ditur solura laica communio pro eodera tem- pore, idera est. quod concedi solum vulgari rUu laicis communi. Obscurius sane est, quod in GoncU. Agath., cap. 2et5, de communione peregrina dicitur, qu8e solum conceditur qui- busdam clericis in poenam, et videtur esse distincta a laica comraunione, ut patet ex can. 50 ejusdera Goncilii; unde videtur eadera proportione explicanda ; nam fortasse peregrinis speciali aliquo ritu dabatur com- raunio, vel separatim a propriis incolis, vel aliquo alio signo, quo denotaretur, eura, cui dabatur, extraneura esse ab illa Ecclesia ; qua nota afficiebantur interdura clerici aliqui ob delicta sua.

5. Tertio etiara ex effectu, quia perfectissi- raus et copiosissimus est, alia plura nomina accipit. Ghrysost., hom. 45 in Joan., vocat, fontera bonorum oranium;Damasc. supra vo- cat, carbonem ignitum purificantem animam, ex Esa. 6; et Augustin., lib. 1 de Pecc. raerit., cap. 24, vitam vocat, et dicit hanc fuissQ

734 QU.EST. LXXIlT, ART.

usitatam in Africa appellationem ; Ignat., cap. 12 epist. 1 4, etiam ab efFectu vocat, pharmacura immortalitatis, mortis antidotum; et ep. 15, vocat charitatem, ac vitam seternam. Ex quo etiam capite sumi potuit Grfecum nomen me- talepsis, quod D. Thom. hic interpretatur, id est assumptio, quia per hoc sacramentum Deitatem Filii sumiraus; proprie vero signi- ficat parlicipationem, ut vertit Billius apud Damasc, lib. 4, cap. 14; per hoc enim sacra- mentura singulari modo Ghristi divitias et incarnationem participamus ; potest etiam verti transraulatio; et optime convenit in hoc sacramentum , vel ab effectu forrase, quae substantiam panis in corpus Christi trans- mutat; vel ab effectu ipsius sacramenti, quia eos, qui illud recipiunt, in Ghristum spiritua- liter rautat.

7. Quarto ex. re contenta dicitur iraprimis, corpus et sanguis Domini, aut sacramentura corporis et sanguinis Doraini, ut constat ex cap. Multi, 1, qusest. 1, cap. Orania, de Consecr., dist. 2; et Ignat., apud Theodor., dialog. 3; ubi Eucharistiara vocat, carnem Domini nostri Jesu Ghristi; Augustin., lib. 1 de Pecc. merit., cap. 24, et lib. 21 de Givit. Dei, c. 20; et Tertull., lib. de Orat., c. ult., dicit, solvendam esse orationem corpore Do- mini accepto; idera lib. de Resurrect. carn., cap. 8, et ssepe alias; multa alia infra refe- remus agentes de vera prsesentia corporis Christi. Ex hac vero eadera radice, per anto- noraasiara , absolute et simpliciter dicitur sacramentura, vel sacraraentura sacraraento- rum , vel sanctissimum et augustissimura sacramentura, unde Dion., cap. 1 de Goelest. Hierarch., sacrosanctum mysterium vocat, et cap. 3 ejusdem lib. vocat sacraraentoruni consummationem ; dicitur etiara interdura , mysteria, quia pene infinita in se continet; legatur Ambr., lib. 4 de Sacr., cap. 3, et lib. 5, cap. 2 et 3, et de Gonsecr., dist. 2, cap. 1, cap. Non oportet, cap. Panem, cap. Pervenit, et alia.

8. Quinto, ex significatione surapta etiara sunt multa ex dictis nominibus, ut nomen sacraraenti, raysterii, etc, a TertulL, lib. de Corona milit.; Arabros., lib. 4 de Sacrara., cap. 4; August., 1 de Peccat. raerit., cap. 24; specialiter taraen ex significatione gloripe futurse, ad quara viara parat, dictum est via- ticum, ut D. Thom. hic docet; est enira pignus gloriee, et ad illara consequendara preeparat, atque ad difficilium iter pera- gendura vires prsebet, et ideo Concil. Niceen.,

IV.

vetat, ne exeuntes e corpore, ultimo et maxime necessario viatico priventur; idem Concil. Carthag. IV, cap. 77 et 78; Tolet. I, can. 14; vide Trident., sess. 13, cap. 6; addit etiara Turrianus non tantum viaticura, sed viara etiara appellari; legatur tract. 2 de Euchar., cap. 10.

9. Sexto tandera usitatissimo nomine voca- tum est hoc sacraraentura, Eucharistia, id est bona gratia, quod nomen, ait D. Thora. suraptura esse vel ex significatione futura^ gloriee, quia gratia Dei vita seterna, vel ex re contenta, scilicet Chrislo, qui est suraraa gratia ; Iren. vero, lib. 6, cap. 34, significat ita appellari , quia in gratiarura actionera consecratur, et offertur Deo. Eucharisteo enim, verbum Graecum, Latine gratias agere significat; Eucharistia ergo idera erit, quod gratiarura actio. Et idera sentit Justin. , Apol. 2proChristianis, circa fin., et colligitur ex Hieronyra. exponente verba illa Amos 4 : Sacrificate de fermento laudem : Quod tunc optime facimus, quando ex pane Christi cor- pus conficiendo, illud Deo sanctificamus ; vel etiam quando illud in gratiarum actionem sumimus, juxta illud : Quid retribuam Do- mino? Calicem salutis accipiam. Quod confir- mari potest ex Luc 22, et 1 ad Gorint. 11, ubi dicitur, Christum confecisse hoc sa- craraentura Eucharistizans , id est , gratias agens; quo loco Matthseus et Marcus legunt, Eulogizans, id est, benedicens; quara bene- diclionem fuisse ipsamraet consecrationem testatur D. Thom. infra, qusest. 78, art. 1, ubi de hac re latius dicturi suraus ; sic etiam CyrilL, epist. 10 contra Nestorium in Concil. Ephesin. recepta, raysticara benedictionem, seu Eulogiam hoc sacraraentum , seu ejus consecrationem appellat, juxta illud 1 ad Co- rinth. 10 : Calix benedictionis, cui benedici- mus, nonne communicatio sanguinis Christi est? Ubi S. Reraigius idem advertit. Potest denique hoc sacraraentura Eucharistia appel- lari ab effectu, quia raagnum gratiae cumulum confert, vel certe, quia ipsummet magnum donumDei est, magnaque gratia, de qua non- nulli exponunt illud ad Hebr. 12 : Habemus gratiam, per quam serviamus, placentes Deo, ut videre licet in Turriano , qui tract. 2 de Eucharistia, cap. 13 et cap. 19, varia Scrip- turse testiraonia congerit, quibus probat, hoc sacramentura in Scriptura sacra gratiam ap- pellari; ac denique Cyprian., in lib. de Lapsis, salutarera gratiam, illud appellat.

QU:EST. LXXIII, ART. V.

ARTICULUS V.

Utrum institutio hujns sacrameuti fuerit conveniens (infra, qutest. 74, art. 'i, corp., et ad 1, et quaast. 80, art. 8, ad 1; et k, disput. 8, q. 1, art. 3; et 1 Cor. 11, lect. 4, col. 4, et lec. 5, col. 1, fin.).

1 . Ad quintum sic proceditur . Videtur, quid non fuerit conveniens institutio istius sacra- menti. Ut enim Philosophus dicit in 2 de Gene- ratione, ex eisdem nutrimur, ex quihus sum.us. Sed per baptismum, qui est spiritualis rege- neratio, accipimus esse spirituale, ut Dionys. dicit 2 cap. Eccles. Hierar. Ergo per baptis- mum etiam nutrimur. Non ergo fuit necessa- rium instituere hoc sacramentimi quasi spiri- tua le nu trimen tu m, .

2. Prseterea, per hoc sacraynentum, homines Christo uniuntur, sicut memhra capiti. Sed Christus est caput omnium hominum, etiam qui fuerunt ab initio mundi, ut supra dictum est (qusest. 8). Ergo non dehuit institutio hujus sacramenti differri usque ad cmnam Domini.

3. Prxterea, hoc sacramentum dicitur esse memoriale Dominicse passionis, secundum illud Luc. 22 : Hoc facite in meam commemoratio- nem; sed memoria est prxteritorum. Ergo hoc sacramentum non debuit institui ante Christi passionem.

4. Prxterea, per haptismum aliquis ordina- tur ad Eucharistiam, quxnon nisi haptizatis dari debet. Sed baptismus institutus fuit post Christi passionem et resurrectionem, ut patet Matth. ult. Ergo inconvenienter hoc sacra- mentum fuit ante passionem Christi insti- tutum.

Sed contra est, quod hoc sacramentum, est institutum a Christo, de quo dicitur Marc. 7 : Bene omnia fecit.

Respondeo dicendum, quod convenienter hoc sacramentum institutum fuit in coena, in qua scilicet Christus ultimo cum suis fuit conver- satus. Primo quidem, ratione continentix hujus sacramenti. Continetur enim ipse Christus in Eucharistia, sicut in sacramento. Et ideo, quando ipse Christus propria specie a discipu- lis discessurus erat, in sacramentali specie seipsum eis reliquit, sicut in absentia im,pera- toris exhihetur veneranda ejus imago. Unde Euseb. Emis. dicit (habetur de Consecr., d. 4, cap. Quia corpus assumptum, homil. 5 in Pascha Domini, non longe a princ.) : Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis et illaturus siderihus, necesse erat, ut die coense

sacramentum corporis et sanguinis sui conse- craret nohis, ut coleretur jugiter per myste- rium, quod semel offerehatur inpretium. Se- cundo, quia sine fidepassionis Christi nunquam potuit esse salus, secundum illud Rom.an. 3 : Quem posuit Deus propitiatorem per fidem, in sanguine ipsius. Et ideo oportuit omni tempore apud homines esse aliquid reprxsentativum Dominicxpassionis. Cujusinveteriquidem tes- tamento prxcipuum sacramentum erat agnus paschalis, unde et Apostol. dicit \ Cor. 5 .• Pascha nostrum immolatus est Christus. Suc- cessit autem et in novo Testamento Eucharis- tise sacramentum , quod est rememorativum prseteritse passionis. sicut et illud fuit prsefi- gurativum futurse. Et ideo conveniens fuit, ut imminente passione, celebrato priori sacramen- to, novum sacramentum institueret. Unde Leo Papa dicit (in serm. 7 de Pasch. Dom., inter princ. et med.), quod, ut umhrse cederent cor- pori, antiqua observantia novo excluditur sa- cramento, hostia in hostiam transit, sanguine sanguis aufertur, et legalis festivitas, dum mutatur, impletur. Tertio, quia ea, quse ul- timo dicuntur, maxime ah amicis recedentihus magis memorise commendantur , prsesertim quia tunc magis inflammatur affectus ad ami- cos. Ea vero , ad quse, magis afficimur, pro- fundius animo imprimuntur . Quia igitur, ut B. Alexand. Papa dicit (in epist. ad omnes orthod., a med. illius, tom. 1 Concil.), nihil in sacrificiis majus esse potest, quam corpus et sanguis Christi, nec ulla ohlatio hac potior est, ideo, ut in majori veneratione haheretur, Dom,inus, in ultimo discessu suo a discipulis, hoc sacramentum instituit. Et hoc est, quod August. dicit in lih. Resp. ad Jan. (in epist. 118, cap. 6, a med., tom. 2) : Salvator, quo vehementius commendaret mysterii hujus alti- tudinem, ultimum hoc voluit arctius infigere cordihus et memorix discipulorum, a quihus ad passionem digressurus erat.

Ad 1 ergo dicendum, quod ex eisdem nutri- tnur, ex quibus sumus, non tamen eodem modo nohis advenientihus . Nam ea, ex quihus sumus, nohis adveniunt per generationem; eadem autem, in quantum ex eis nutrimur, nobis ad- veniunt per manducationem. Unde, sicut per baptismum regeneramur in Christo, ita per Eucharistiam manducamus Christum.

Ad ^, dicendum, quod Eucharistia est sa- cramentum perfectum Dominicse passionis , tanquam continens ipsum Christum passum. Et ideo non potuit institui ante incarnatio- nem; sed tunc habebant locum sacramenta,

QU^ST. LXXHI, ART. V.

quse erant tantum praefigurativa Dominicx passionis.

Ad 3, dicendum, quod sacramentum istud fuit institutum in ccena, ut in futurum esset memoriale Dominicx passionis, ea perfecta. Unde signanter dicit : Hsec quotiescumque fe- ceritis, de futuro loquens.

Ad 4, dicendum, quod institutio respondet ordini intentionis. Sacramentum autem Eu- charistise, quamvis sit posterius baptismo in perceptione, est tamen prius intentione. Et ideo debuit prius institui. Vel potest dici, quodbaptismus jam erat aliqualiter institutus in ipso Christi baptismo, unde et jam aliqui ipso Christi baptismo erant baptizati, ut legi- tur Joan. 3.

COMMENTARIUS.

1. Quanquam videatur D. Thom. propo- nere absolutam qusestionem de convenientia hujus institutionis, re tamen vera solum agit de circumstantia temporis, in quo illa institu- tio facta est, et merito, tum quia hoc proprie perlinet ad queestionem, An est, quam in hac qusestione versat; tum quia de convenientia ipsius institutionis in communi jam supra dixerat; in particulari vero de convenientia materise et formse, et prsecipui mysterii hujus sacramenti, scilicet realis prsesentiee corporis Christi , infra propriis locis dicturus est. Respondet igitur convenientissime instituisse Christum hoc sacramentum in ultima coena, cum jam suse passioni et morti esset vicinus, quod tribus rationibus ex sanctis Patribus depromptis elegantissime et clarissime con- firmat; neque ejuslitteramajori indiget expo- sitione; ut res autem magis inteUigatur, pro- priam de ea instituemus disputationem.

2. Soiutiones argumenlorum faciles sunt^ prsesertim solutio ad \ ; in solut. vero ad 2 sunt illa verba difficilia : Eucharistia est sa- cramentum perfectum , tanquam continens Christum passum , et ideo non potuit institui ante incarnationem. Sed quia de hac re infra sum ex professo disputaturus, hic solum quoad mentem D. Thom. existimandum non est illum loqui de potentia absoluta , propter solam realem Christi prsesentiam; id enim esset improbabile, ut prsedicto loco quaest. 75 ostendam. Et non est necessarium ad inten- tionem D. Thom. hic, ubi non de possibili absolute, sed de eo, quod fuit conveniens, tractat; mens ergo D. Thom. fuit docere , primo sacramentum hoc, ut est signum rei

prseteritse , scilicet passionis Christi , non potuisse institui, ut esset in usu ante ipsam passionem, quia fuisset falsa significatio. Se- cundo, si consideretur forma hujus sacra- menti, quatenus designat personam Christi subsistentem in natura humana, et per eam ioquentem, ut in rigore significant illa verba : IIoc est corpus meum, sic impossibile esse in- telligere institutionem tahs sacramenti, cum eadem forma et significatione , antequam Christus in suo corpore existeret, quia non potuisset, 'illud relativum, meum, referre eo- dem modo corpus Christi; potuisset tamen hocsacramentum, quatenus est quodammodo mysterium reaUter continens corpus et san- guinem Christi sub speciebus panis et vini, ex Dei potentia et voluntate institui ante naturalem existentiam humanitatis Christi, absque illa prsecisa verborum forma, vel si- gnificatione rei preeteritse ; in hoc enim nulla contradictio involvitur. De solutione ad 3 in- ferius dicemus. In solutione ad quartum bre- viter advertatur, secundam solutionem esse veram et propriam ; certum est enim sacra- mentuni baptismi prius tempore institutum esse, quam sacramentum Eucliaristite, quam- vis praeceptum baptismi post Christi mortem datum fuerit, ut supra in proprio loco tracta- tum est.

DISPUTATIO XLI.

DE TEMPORE INSTITUTIONIS HUJUS SACRAMENTI.

Tertia disputatio de Eucharistia. — Multa possunt sub hoc titulo comprehendi, quorum resolutio ex materia de incarnatione facile constat, supposito uno principio fidei, scilicet Christum instituisse hoc sacramentum in nocte coense, pridie quam pateretur, prout de- finitum est a Clemente V, cum Conc. Vien- nensi, in Clement. de ReUquiis et veneratione Sanctorum, et a Conc. Trid., sess. 13, c. 1 et 2, ubi dicit, hanc esse antiquorum Patrum traditionem ; nam Mat. 26, Marc. 1 4, Lucse22, dicitur, tunc Christum consecrasse panem et vinum, suisque discipulis tradidisse, et prae- terea addidisse illa verba : Hoc facite in meam commemorationem. Per quse dedit Apostolis, et eorum in sacerdotio suscessoribus po- testatem et mandatum illud conficiendi, et distribuendi fidelibus. Unde aperte colligitur non effecisse illud opus, tanquam unum ex aliis miracuhs, quod ipse solus in sua persona effecit; sed instituisse illud in sacramentum

perpetuo in Ecclesia mansurum; constat etiam non instituisse illad anlea, et tunc illo fuisse usum, sed illam fuisse primam institutionem, primumqueusumhujussacramenti, non solum quia nulla mentio talis instilutionis ex Evan- gelio, vel ex alia traditione habetur; uam hcet Joan. 6, hoc sacramentum fuerit promis- sum, nimquam tamen ante coenam legitur exhibitum; sed etiam, quia ex modo narra- tionis, et verbis Evangelistarum satis constat factum illud fuisse novum, et nunquam antea a Christo usitatum; constat ergo tunc pri- mum factam esse institutionem ; nam ibi fuit designata materia et forma hujus sacramenti, et data potestas illud conficiendi verbis iUis : Hoc facite in meam commemorationem , ut expUcuit Concil. Trident., sess. 22, can. 2; unde ex tunc etiam coepit habere vim pro- missio facta a Christo, Joan. 6, de effectu et gratia per hoc sacramentum conferenda ; illa enim ad tempus futurse inslilutionis refere- batur; qua facta, ccepit quasi obligare, imo in institutione quodammodo includi; institutum enim est hoc sacramentum, ut memoriale passionis Christi, et signum efficax gratise, verusque animarum cibus.

Ex hoc principio facile definiri potest, quo anno, mense et die institutum fuerit hoc sacramentum; constat enim institutum esse inchoato ultimo anno vitse Christi, qui (ut ego opinor) fuit trigesinius quartus , licet aliquo- rum probabihs opinio sit, fuisse trigesiraum tertium; ahse enim opiniones non sunt pro- babiles. Deinde etiam constat factam esse ins- titutionem, primo mense lunari, qui juxta computationem Judeeorum incipiebat in prima luna post 8ec{uinoctium vernale, qui est apud nos mensis, qui dicitur Martius, quamvis in- terdum partem aliquam etiam mensis ApriUs sub se complectatur. Denique constat etiam (ut existimo) sacramentum hoc institutum esse 14 luna iliius mensis; nam in illa, juxta le^em Moysis coenandus eratagnus Paschalis, in qua coena, ut dixi, hsec institutio facta est; quod enim Christus ritum illius legis obser- vaverit, et eadem nocte, qua ahi Judsei, coe- naverit, latissime in proprio loco ostendi su- pra, qucest. 46. Tria igitur solum possunt hoc loco desiderari. Primum, in qua parte tem- poris illius decimee quartee lunse Christus cum Apostohs coenaverit, et hoc sacramen- tum instituerit. Secundum est, quo tempore coense, seu quo ordine, respectu aliarum re- rum, quse in coena ^estee sunt, atque adeo qua hora noctis institutum fuerit hoc sacra-

XX.

DISPUTAT. XLI, SECT. I. 737

mentum. Tertium cst, qufc fuerit ratio hujus institutionis, id est, cur fuerit in illam noc- tem ultimto cocnse reservata.

SECTIO I.

Utrum Christus instituerit hoc sacramentum 14 luna ad exitum tendente, et 15 inchoante.

1 . Qusestio ha3c definita etiam est ex prin- cipio posito, quod Cliristus instituit hoc sa- cramentum eadem nocte, qua uUimam lega- lem coenam perfecit, adjuncto aUo principio a nobis etiani posito supra citata, qusest. 46, disp. 40, sect. 2 et 3, ubi ostendirnus, juxta prsescriptum legis veteris, Phase fuisse come- dendum in fine decimse quartse lunse, et initio decimcc quintse; atque eodem tempore fuisse a Christo Domino ultimam coenam peractam. Nihilominus tamen, quia post editionem prse- cedentis tomi nova qusedam controversia in- ter doctos viros exorta est, quorum scripta, vel tunc evulgata non fuerant, vel ad manus nostras non pervenerant, ideo ea diUgentius hoc loco inquirere et examinare decrevi.

2. Consistit autem punctus difficultatis in expositione illorum verborum Exod. 12 : Et servabitis eum, (id est, agnum) usque ad quartam decimam diem mensis hujus; immo- lahitque eum universa multitudo filiorwn Israel, advesperam; et difficultas est in iUa particula, ad vesperam, an de priori, quoe erat principium diei decimse quartae, vel de posteriori, quse finis erat ejusdem, sit intelli- gencla. Hebrsei enim dies suos (preesertim in ordine ad suas festivitates vel solemnitates) a vespera usque ad vesperam computabant, juxta illud Levit. 23 : A vespera usque ad vesperam celebrahitis sahhatha vestra; dies autem ille decimus quartus, quamvis festivus non esset, tamen ob solemnem ritum Phase erat celebris, ac venerabiUs; ideoque eodem modo a vespera incipiebat, et in alia vespera finiebatur; complectebatur ergo duas vespe- ras, priorem, et posteriorem; et ideo ambi- guum relinquitur, de qua earum inteUigen- dum sit supra positum prseceptum. De hac ergo queestione breve opusculum edidit sa- pientissimus Magister meus Luysius Legio- nensis, quod de utriusque agni, typici, atque veri, immolationis legitimo tempore inscripsit; in quo demonstrasse se existimavit, de priori, et non de posteriori vespera esse intelUgen- dum ; sententiamque tam constanter defendit, ut contrariam, quanquam communem et an-

738 QU^ST. LXXIII, ART. V.

tiquam esse fateatur, ex vulgari errore ortam esse. initiumque et occasionem plurium alio- rura errorum fuisse, affirmet. Hanc opinio- nem secutus est ex parte Petr. Lopez de Montoya, lib. Annot. in sacrum Gan. Missee. Fundamenta sunt. Primum, quia error pr8e- dictus (ut ipse ait) inde ortus est, quod vulgo diei vesperam, postremam diei partem esse omnes intelligunt ; eo quod nostri dies noctu terminantur; est autera magnus error, inquit, de nostra consuetudine dies Hebrseorum com- putare, cum illi a vespera orirentur, et sub sequente mane clauderentur ante vesperam subsequentem; ab illa enira jam dies inse- quens incipiebat ; ergo, cum agnus in vespera decimaj quartee diei immolari pra^ciperetur, ea ineunte immolandus erat, quia vespera non finem, sed initium diei significabat.

3. Secundum ac prsecipuura argumentum conficit in hunc mcdum, quia eo tempore im- molabatur ab Hebrffiis paschalis agnus, quo primum in Egypto fuit ab eisdem immolatus ; sed tunc immolarunt illum ineunte decima quarta die; ergo illud fuit semper legiti- mum tempus ilHus celebritatis; consequentia est evidens, et major certissima ex c. '12 Exod., et ex fine illius prsecepti et sacrificii introducti in memoriam beneficii ea nocte suscepti, quando Angelus transiens percutie- bat primogenitos iEgyptiorura , filios autem et domos Hebrseorum transiliebat propter si- gnum sanguinis agni, quo doraus Hebrseorum erant intinctse. Miuor vero probatur primo ex Josepho, lib. 2 Antiq., cap. 5, in verbo illo : Appetente autem (ut ipse vertit, Grsece enim svctk^v? legitur) decima quarta die om- nes ad iter accincti sacrificabant , et sanjuine domos lustrarunt. Secundoex Scriptura; nam Hebreei dicuntur egressi de ^Egypto , quando egressi sunt de Raraesse yEgypti, juxta illud Exod. 12 : Profectique sunt filii Israel de Ramesse in Socoth. Sed de Ramesse egressi sunt noctu , sole occidente , in fine decimse quartse lunse, inchoante jam decima quinta ; ergo non potuerunt eadem nocte Phase cele- brare; ergo celebraverant illud antecedente nocte, initio lunse decimffi quartse. Minor pro- batur quoad singulas partes ; nam quod Hebrsei noctu egressi fuerint de vEgypto, expresse legitur Exod. 1 2 : Nox Ista est obser- vabilis Domino , quando eduxit eos de terra JEgypti. Quod vero id fuerit in initio noctis, occidente sole, additur Deuter. 16 : Immola- bis Phase vespere ad solis occasum, quando egressus es de ^gypto. Quod Phase (ut hic

auctor existimat) non erat agnus paschalis, sed ahud sacrificium ex ovibus, et de bobus, ut ibidem dicitur, et ex Nura. 28 colligitur. Quod vero illa nox egressionis de Jilgypto fuerit finis decirase quarta^ luna^, et initium decimee quintcB, constat aperte ex Num. 35 : Profectique sunt de Ramesse mense primo, quinta decima die mensis primi. Unde dici non potest, Hebrseos fuisse egressos post occasum sohs, finitojam die decimo quinto; alias non essent egressi die decimo quinto, sed decirao sexlo; ergo necesse est dicere fuisse egressos occidente sole, in initio diei deciraae quinta^. Atque hinc necessario con- cluditur prior consequentia, scihcet, non ce- lebrasse eadem nocte Fhase, quia Phase co- mederunt noctu, post occasum sohs in pro- priis domibus, ex quibus jussi sunt non egredi tota illa nocte, in cujus medio Angelus per- transivit, interficiens priraogenitos vEgyptio- rum, ut refertur Exod. 12. Unde tandera patet ultima consequentia, necessarium sciU- cet fuisse, ut nocte proxime antecedente, quse fuit initium decimse quartse diei, agnum coenaverint; atque ita unum fere naturalem diem, inter noctem coense agni, et egressionis ex yEgypto, intercessisse. Quod etiam videtur aperte scripsisse Moyses Nura. 35 : Profecti de Ramesse in mense primo , in 15 die mensis primi, altera die a Phase, filii Israel in manu excelsa videntibus cunctis jEgyptiis, et sepe- lientibus primogenitos, quos percusserat Do- minus; nam et in diis eorum exercuerat ultio- nem. Et quanquara Scriptura non tara aperte id diceret, res ipsse quse gestee leguntur ab esu agni, usque ad egressionem de vEgypto, illud tempus ut minimum requirunt. Nam post coenatura agnum tota illa nocte usque ad ortum diei infra domos suas perstiterunt , juxta illud Exod. 12 : Nullus vestrum egre- diatur ostium domus sux usque mane. Pos- tea vero (hortantibus iEgyptiis) post lucis ortum coeperunt omnes Hebreei ex oranibus vicis, in quibus habitabant, congregari in Raraesse, ut inde simul exirent. Nani; ut di- citur Exod. 12 : Profecti sunt de Ramesse sexcenta fere millia peditum virorum absque parvulis, et mulieribus ; sed et vulgus pro- miscuum innumerabile ascendit cum eis; oves et armenta, et animantia diversi generis multa nimis. Tania autem multitudo non poterat prius simul ibi habitare ; ergo necesse fuit ibi denuo congregari; ergo, ut minimum, neces- sarius fuit dies integer, ut possent in eum locum convenire. Addere etiam possumus

DISPUTAT. XLI, SECT. I.

(quod Exod. 12 legilur) filios Israel petiisse ab ^gypliis vasa argentea et aurea, vestemque plurimam, etc. Quod non potuit nocturno tempore, et post mediam noctem fieri; fac- tum est ergo diurno tempore inter duas noctes immolationis et egressionis.

4. Tertium argumentum sumit ex facto Christi Domini, cujus occasione qucestionem hanc in prsesente tractanflis; nam Christus celebravit ultimam coenam legalem legitimo tempore a lege prsescripto, quando totus po- pulus agnum comedebat; sed Christus coena- vit cum discipulis in priori vespera decimai quartse incboantis lunfe; ergo illud erat legi- timum tempus celebrandi Phase. Majorem nunc supponimus , quia certissimam esse existimamus, ut superiori torao diximus; mi- norem vero probat, quia Christus crucifixus est proximo die artificiali, seu proxima luce, post.noctera ccenee, ut ex Evangelio constat; non fuit autem crucifixus decima quinta die, quia erat festiva et solemnis in qua Hebreeis non licebat judicia exercere; ergo fuit cruci- fixus decima quarta currente , quse erat parasceve Paschae, ut dicitur Joan. 19; coena- verat ergo eadera decima quarta luna incho- ante. Atque hoc modo melius respondet figu- ratum figurse, quia nimirum eadem die decima quarta, quamvis non eadem hora, qua irarao- labatur agnus, crucifixus est Christus. Unde tandem juxta hanc sententiam conficitur, ty- picura Eucharisticie sacrificiura eadem decima quarta luna inchoanle ad vesperam institu- tum, atque oblatum esse, quia eadem nocte, paulo post coenam legalem , sacrosanctum Eucharistiee mysterium peractum est.

5. Hsec sentenlia, quamvis ingeniose qui- dem, et magna probabihtatis specie confir- mata, non minus nunc mihi dispbcet, et falsa esse videtur, quani in prsecedente tomo visa fuit; atque idem judicium fuit Patris Francisci Ribera in opere cle Templo et his quce ad ipsum pertinent, lib. 5, c. 3; Sebastianus etiam Episcopus Oxomensis explicans hanc eamdem D. Thom. queestionem, art. 5 et seq., q. de Azyrao, num. 20, contrariam sententiara tan- quam certam sine disputatione , quamvis non sine sufficiente probatione affirmat. Dicendam estergo, Christura Dorainum ultimam coenam legalem peregisse in posteriori vespera de- cimaj quartse diei, quse erat illius finis, et initium decimse quintae, tempore nimirura a lege praescripto, et tunc etiam Eucharistice mysterium institutura esse. Hanc sententiara probavi in citato loco, sacrtie Scripturee,

ct veterum auctoritate; et in summa fere nihil addendum occurrit; sed oportet illa eadem amplius explicare, roborare, et de- fendere. Prima ergo probatio. quae ex Scri- ptura sumilur, et mea sententia evidens est, fundatur in hoc, quod lex Exod. 12, Levitic. 23, Num. 28, solum septem dies azymorum observare prEecipiebat, qui ab eadem ves- pera, in qua agnus comedebatur, incipiebant, et in ultima vespera vigesimse primae diei ejusdem mensis finiebanlur. Unde necessa- rio concluditur vesperara, in qua incipiebant dies azyraorum, fuisse finem decimse quartai lunse, et initium decirase quintee, quia ab illo die usque ad vigesiraum primum inclusive septem numerantur dies; sed esus agni et azymi dies simul incipiebant; ergo agnus co- medebatur eadem vespera, quse erat initium decimee quintce lunse, et finis decimse quartse. 6. Ad hanc rationem respondet late Aloy- sius, et in summa negat, dies azyraorum pro- prie dictos incepisse simul cum esu agni, sed postridie in prima vespera sequentis diei ; nam initio decimse quartee lunse, quando co- medebatur agnus, prohibebatur fermentura solum in ipsa coena legali agni, non tamen in reliquo tempore illius diei decimi quarti, in quo non erat prohibitum adhibere fermenta- tum panera ad alias communes epulas ; et ideo dies illa decima quarta non erat simpliciter dies azymorura, sed tantum secundum quid, scilicet quoad sacramentalem actum coense legalis ; septem autera dies azyraorum , qui in Scriptura numerantur, inteiliguntur de azy- mis sirapliciter, in quibus, quoad oranem cibum, fermentum erat prohibitum. Unde, si in communi loquaraur de diebus azymorum, sive simpliciter, sive secundum quid, non veretur hic auctor concedere fuisse octo; pu- tatque esse sententiara Josephi, lib. 2 Anti- quit., cap. 5. Hanc vero azyraorum distinc- tionem, et sacrfe Scripturce interpretaudco rationera merito improbat Petrus Montoya ; dicitque se scriptas misisse rationes suas ad prEedictum Aloysium, illisque adeo ipsura permovisse, ut ei rescripserit, illam exposi- tionem dieruni azymorum sibi jam displicere; aliaque fuisse traditurum in secunda ejusdera libri editione, quam raorte preeventus perfi- cere non potuit. Prima ratio est, quia dies ille, in quo immolabatur agnus, simpliciter vocatur in Scriptura priraus dies azymorum; ergo simpliciter erat dies azymus, ita ut in eoessetomninoprohibitum fermentura; ante- cedens est expressum Marci 1 4 : Erat autem

740 QU^ST. LXXIIT, ART. V.

Pascha et azyma post biduum.; incipiebant azymorum in Evangelio

ergo simul Pascha et azyma simpliciter dic- tum; et expressius infra : Primo die azymo- rumf quando Pascha immolabant. Idem fere Matth. 26, etLuc. 12.

7. Videri autem possunt hsec Evangelio- rum testimonia non convincere, quia in eis primus dies azymorum vocatur ipsamet de- cima quarta luna ; nam eo die venerunt disci- puli ad Christum interrogantes : Ubi vis , paremics tibi comedere Pascha? ergo nondum inceperant dies simpliciter azymi; ergo ne- cesse est, ut ibi dies azymorum latius su- mantur. Sed in primis hoc argumentum fortius urgeri potest in contrarian senten- tiam; nam si agnus immolaretur in initio lunse decimee quartse, necesse est, illa verba : Ubi vis, paremus tibi comedere Pascha, dicta esse ab Apostolis decima tertia ante meri- diem, vel circum circa; nam saltem illud tempus necessarium erat ad parandum omnia necessaria ad coenam agni sequente vespera futuranij et ita juxta hanc opinionem dies decimeetertiee lunae vocaretur primadies azy- morum ; et ita etiam in aliquo sensu essent novem dies azymorum ; utrumque autem inauditum est. Deinde omissa quorumdam Greecorum expositione, dicentium^ primum diem azymorum ibi significare decimam quin- tam lunam, nondum prsesentem, sed proxime instantem, concedo, decimamquartam lunam ibi appellari primum diem azymorum; hoc autem nihil obstat argumento facto , quia ommnocertum est, illam diem, de qua Evan- gelistffi loquuntur, juxta hanc expositionem non vocari diem azymorum propter aliquem usum, panis azymi, qui vel in priori vespera ejusdem die preecessisset, vel in toto illo die observandus esset; sed solum , quia in fine illius diei naturalis inchoandus erat azymo- rum usus, quia tunc eo die, quo accesserunt discipuli ad Ghristum, nondum erat esus paschalis agnus, ante cujus esum non inci- piebant panes azymi, nec simpliciter, nec secundum quid. Quomodocumque ergo expo- natur ille primus dies azymorum, talis appel- latur per respectum ad azyma simpliciter, quod in initio decima3 quintse lunee incipiebat; et ita juxta legalem, seu caeremonialem die- rum computationem, decima quinta luna vo- catur semper primus dies azymorum in veteri testamento, Exod. 12, Levit. 23, Num. 28; juxta naturalem vero dierum cur- sum, totum a parte denominando , decima quarta luna dicitur iuterdum prima dies

ut etiam annotavi prtecedente tomo, disput. 40, sect. 2, ubi in eodem sensu explicui supra citatum locum Josephi de octo cliebus azymorum , ut scilicet de naturalibus, non de legalibus intelligatur; ita tamen ut omnes dicantur asymi simpli- citer per respectum ad eamdem observan- tiam et prohibitionem fermenti; nam revera hsec appellatio dierum azymorum magis in privatione et prohibitione fermenti, quam in positivo usu panis azymi consistebat, ut ex Deuteron. 16, in loco citato prfficedentis tomi, annotavi. Et confirmari hoc potest ex iliis verbis Lucse 22 : Appropinquabat autem dies festus azymorum, qui dicitur Pascha. Ubi certum est sermonem esse de die 15, et ideo de illo nondicitEvangelista : Erat autem, sed : Appropinquabat autem; neque eum tan- tum Yocat diem azymorum, sed diem festum azymorum, quia non omnes dies azymorum erant festivi, sed solum primus et septimus ex his diebus, qui erant azymi simpliciter, ut est evidens in Scriptura; certum est autem, Lucam non loqui de die septimo; loquitur ergo de primo simpliciter azymo ; et tamen illum dicit, appellatum esse Pascha, quia ni- mirum in initio ejus occidebatur Pascha, id est, agnus; sic enim ea voce utuntur Evan- gelistse, et ipsemet Lucas paulo inferius.

8. Atque hinc satis probata relinquitur consequentia primi argumenti, tum quia ille dies non solum dicitur in Scriptura dies azymorum, sed etiam dies festus azymorum; quod non convenit, nisi primo dierum inter azymos simpliciter; nam ille auctor, qui finxit, fuisse alium priorem diem azymum se- cundum quid, fatetur illum non fuisse diem festum; tum etiam quia in Scriptura nullura est vestigium illius distinctionis azymorum, secundum quid; et simpliciter; sed ubicum- que de diebus azymorum loquitur, intelligit illos dies, in quibus erat prohibitum fermen- tatum; tum denique quia Exod. 12 satis aperte dicitur, a primo die fuisse prohibitum fermentum : Septem, inquit, diebus azyma comedetis, in die primo non erit fermentum in domibus vestris, usque ad diem septi- mum, etc.

9. Secundum argumentum sumitur ex tra- ditione, ex qua constat, ab ea vespera, in qua pra3cipiebatur comedi agnus, fuisse sim- pliciter prohibitum fermentum , etiam in communi prandio et usu. Propterea enim Ecclesia Latina verius et certius existimat , Christum Dominum consecrasse in pane

DISPUTAT. XLI, SECT. I.

azymo, quia consecravit in eo tempore, quo erat prohibitus fermentatus; hoc autem non ahuncle colligit, nisi quia consecravit deci- ma quarta hma ad vesperam, post inchoatam, vel etiam consummatam cocnam agni; ergo ab illa vespera erat simpMciter prohibitum fermentum, usque ad Sl diem. Et declaratur vis argumenti, nam, juxta priorem senten- tiam, post coenam agni finitam, licebat uti fermentato in coena usuali, sicut in quohbet aho communi prandio illius diei; Ghristus autem (ut infra ostendimus) consecravit Eu- charistiara post finitam coenam legalem, in usuaU coena, vel proxime ante illam; ergo, si jam tunc licebat uti fermentato, verisimi- lius est, Christum in fermentato pane conse- crasse, vel saltem nullo sufficiente funda- mento, sed ad summum probabili conjectura, potuit Latina Ecclesia credere confecisse in azymo. Addo ulterius non solum hunc fuisse semper sensum Ecclesise Latince,sed etiam Grsecse; nam propterea Groeci existimarunt, Christum in fermentato consecrasse, quia crediderunt Christum uno die anticipasse le- gitimum tempus legalis coenee, in quo non- dum erat prohibitum fermentum. Neque enim ipsi negarunt Christum et Apostolos in coena legali usos fuisse pane azymo; illa enim ceeremonia erat lege prcescripta, et necessa- ria ad illud sacrificium peragendum; nec ulla fuit Christo occasio illam prsetermit- tendi; tamen, quia Graeci putant post illam coenam licuisse ad fermentum redire, ideo existimant , Christum in fermentato conse- crasse; atque ita contraria opinio dat Grsecis quidquid ipsi desiderant ad suam opinionem; et discedit ab eis in eo, in quoipsi cumLatina Ecclesia conveniunt, scilicet, juxta prgescrip- tum legis non licuisse post coenam agni redire ad fermentum, Christo autem id licuisse (ad- dunt Grseci) quia anticipavit tempus a lege preescriptum, in quo nondum obligabat pro- hibitio fermenti. Denique addo, non solum ex Latinorum et Grsecorum, sed etiam ex traditione Hebra?orum constare, simul cum azymis agni paschalis incepisse prohibitio- nem totius fermenti in domibus Judaeorum; atque ideo nullum esse diem azymum secun- dum quid absque azymo simpliciter; antece- dens patet ex traditione Hebreeorum, quam ex principio libri Thalmudici, qui Pesachim, id est, Pascharum, inscribitur, refert Janse- nius, cap. 144 Concordiee; aiunt enim He- brseos ea nocte, qua agnum coenabant, solilos fuisse inquirere fermentum ad lumen lu-

cernaj, eo quod existimarent, e domibus suis esse ejiciendum tanquam sibi prohibitum ab eo tcmpore; et eadem traditio potest sumi ex Josepho, loco statiai citando. Tertio tan- deminhujusveritatis confirmationem, expen- dere ac ponderare possumus verba Exod. 12, ubi primum prsecipitur sacrificium agni cura omnibus cseremoniis ad illud pertinentibus, deinde preecipitur observatio festi azymorum per septem dies integros, a quartadecima die ad vesperara, usque ad vigesiraaraprimam ad vesperam. In quo considero, eodem modo dici agnumfuisseimmolandum decima quarta die ad vesperara, et azyraa fuisse inchoandura deciraa quarta die ad vesperara ; ubi evidenter est serrao de azyma simpliciter, quia est sermo de azyma septem diebus integris ser- vando; ergo verba illa, quarta decima die ad vesperam , eodem modo sunt in utroque loco intelligenda ; gratis enira, et sine ullo funda- mento in uno loco de priori, in altero de posteriorivespera intelligerentur; ergo simul in eadem vespera comedebatur agnus, et in- cipiebat prohibitio fermenti et azyma simpli- citer.

10. Atque ex hoc eodem testimonio evi- denter, ut existirao, refelluntur duae aliee evasiones rationis factse, quas ex illo opusculo Petri Montoya surai possunt. Prirao enira res- pondet, concedi posse, observatos esse a Judseis octo dies azyraorura integros et le- gales, taraen diversis rationibus et prceceptis. Priraus eorura erat deciraa quarta luna, a priraa vespera usque ad finem diei, in quo comedebantur azyrai panes propter esura agni in raemoriam transitus Angeli percu- tientis; alii vero septera propter specialera soleranitatera azymorura, quse incipiebat pro- xime post deciraara quartara lunara, in prin- cipio decimae quintee, in raemoriara egressio- nis de Jigypto, et azymorum panum, quos eodem die in Sochot comederunt. Et de hac tantum posteriori solemnitate loqui Scripturam veterera, ubicuraque numerat tantum septem dies azymorum, et eorum priraura vocat cele- berriraum, atque sanctissiraura ; quera sera- per dicit incipere decima quinta die , quse fuit dies egressionis de iEgypto, ut constat Exod. 1 2 et 1 3, Levit. 23, Deuter. 1 6, Nura. 28, quibus etiam locis fit raentio decirai quarti diei, tanquara diversse solemnitatis, et obser- vationis azymorum, ut patet ex illis verbis Num. : Mense primo, 14 die, ad vesperam Phase Domini est, et quinta decima die , so~ lemnitas azymorum; et ex illis Exod. 12 :

742 QUiEST

Primo mense, decima quarta die mensis ad vesperam comedetis azyma, usque ad diem vigesimam primam ejusdem mensis, ad vespe- ram. Sed hcec responsio , ut ipsemet ejus auctor videre visus est, magnam vim infert Scripturis, ut patet, primo ex eisdem ver- bis proxime ab eodem adductis : Primo mense, etc, post quse statim subdit Scriptura: Septem diehus fermentum non invenietiir in domihus vestris; ergo aperte declarat Scrip- tura ab illa vespera decimas quartee lunse, usque ad illam vesperam vigesimse primee, quo tempore immediate ante prceceperat co- medi azyma, tantum numerari septemdies; et tamen in illa numeratione etiam concluditur, azyma comedendum cum agno paschali; nam illud erat edendum 14 luua ad vesperam. At- quehincconficitursecundum argumentum su- pra indicatum; nam sicut agiius, ita et panis azymus preecipiiur manducaridecima quarta luna, ad vesperam; ergo utrobique eadem vespera accipienda est, propter argumentum supra factum ; ergo vel illa est secunda ves- pera (quod intendimus), et sic impossibile est numerari octo dies azymorum, ut per se con- stat; vel est prima vespera, et tunc sequitur, verba etiam illa, usque ad vigesimam primam ejusdem mensis ad vesperam, intelligenda esse de prima vespera Sll diei, quia est idem locutionis modus, et eadem ratio significandi per vesperam initium diei, et quia alias erit voluntaria interpretatio, et aequivocatio. At- que hoc etiam modo, tantum numerabuntur septem dies azymorum ; quanquam ille modus Scripturis etiam repugnet, ut statim osten- dam. Tertio obstat huic evasioni, quod sine fundamento Scripturae affirmat tolo die \ 4 lunee fuisse prohibitum fermentum , suppo- nendo agnum fuisse immolatum in inilio illius diei, et adhuc superesse septem integros dies azymorum, a principio 45 lunse inchoandos; quod acule et considerate perspexit Aloysius; et ideo illam suam dislinctionem confinxit. Antecedens patet, nam Exod. 12, ubi latius describitur, et prsecipitur sacrificium agni, \ 4 luna ad vesperam, praecipitur quidem usus azymorum in illa coena ; de reliquo vero tem- pore illius diei nulla fit mentio, nullaque pro- hibitio fermenti , donec inferius septem dies azymorum prsecipiuntur; ubi statim subditur : In die primo non erit fermentum in domihus vestris, usque ad septimum; et inferius addi- tur : Septem diehus fermentatum non invenie- tur in domibus vestris; et similiter dicitur Levit. 23, et Num. 28; octavi autem diei nul-

LXXIII, ART. V.

libi fit mentio. Quarto tandem, nunquam in Scriptura sacra 14 luna vocatur primus dies azymorum, ea ratione et modo, quo ha3C sen- tentia loquitur; nam, in testamenlo veteri, primus dies azymorum semper significat diem 15 lunee festivam atque solemnem, ut manifeste patet ex citatis locis. At vero in Evangelio, quamvis interdum dies 14 lunse dicatur dies azymorum , non tamen, quia ab initio ejus diei comederetur azyma; sed quia in fine illius erat comedendum, ut patet aperte ex supra dictis ; nam quando discipuli dicuntur accessisse ad Christum primo die azymorum interrogantes : Ubi vis, paremus tibi comedere Pascha? nondum inceperant ullum azyma, quia nondum advenerat tempus comedendiagnum.Undejuxtahancetiamsen- tentiam dicendum esset, illam fuisse decimam tertiam lunam currentem; eamque vocari ab Evangelistis primam azymorum ; sicque aliquo sensu numerari posse novem dies azymorum, quse plane sunt absurda in Scriptura. Neque illa, quse hic auctor in hujus responsionis persuasionem ex sacra Scriptura adducit, difficultatem habent ; fatemur enim celebri- tatem Phase, et solemnitatem azymorum esse diversas, in prseceptis, in actionibus, in fini- bus seu rationibus earum, et aliquo modo in temporibus, non ita ut inter unam, et alte- ram tempus aliquod interponeretur, sed quod tompus Phase, quoad immolationem agni, in- ciperet ad vesperam diei, vergente jam sole ad occasum, et statim post solis occasum, oriente jam luna 15, et agnus ederetur, et simul inciperet azymorum solemnitas, quse omnia in prsecedente loco superioris tomi late tractata et demonstrata sunt.

1 1 . Altera responsio preedicti auctoris est, dies azymorum omnino esse tantum septem , eosque numerari incipere a prima vespera lunse decimse quartoe; finiri vero in prima vespera lunee vigesima^ primaj; et conse- quenter quod Scriptura dicit, septem dies azymorum observandos fuisse usque ad vige- simamprimam diemad vesperam, intelligen- dum esse exclusive, et de prima vespera vigesimi primi diei, ut idem sit, inquit, usque ad vesperam diei vigesimi primi, et usque ad initium vigesimiprimi diei, juxtaHebra^orum computationem. Sed heec interpretatio, et di- vinee Scripturee, et toti antiquitati repugnat.

12. Primo enim constat ex divina Scrip- tura primum diem azymorum non fuisse deci- mam quartam lunam, sed decimam quintam; primum (inquam) diem azymorum intrinsece

DISPUTAT. XLI

ac legaliter (ut sic dicam); quod ideo assero, quia, ut jam dixi, decima quarta luiia vocatur in Evangelio primus dies azymorum magis secundura naturalem ordinem dierum, quam legaleni; et solum quasi extrinsece, eo quod in fine illius diei inciperet azyma , non vero quasi intrinsece, quia in toto illo die, secun- dum computationem legalem, observatio azy- morum, et abstinentia a fermentato obligaret. IIoc autem, ex novo testamento, jam supra ostensum est ; ex veteri autem testamento patet primo ex Levitic. ^3 : Mense primo , quarta decima die ad vesperam Phase Domini est, et quinta decima die mensis hujus solem- nitas azymorum Domini est; incipiebat ergo solemnitas azymorum in die decimo quinto; ille ergo erat priraus azyraorura; atque idera dicitur Num. 28.

'!3. Secundo , dies primus azymorum di- citur solemnis et festivus , in quo nullum servile opus agere licebat, eisdem locis, et Exod. 12; sed dies decimus quartus non erat festivus, neque in eo necessario vacandum erat a servilibus operibus, ut oranes doctores antiqui, et moderni docent, exponentes verba illa Joan. 13 : Ante diem festum Paschm; nam ille dies festus erat decimus quintus, in quo mortuus est Christus; et dies qui illum pra3- cessit, sine dubio non erat festivus, quia in tota illa celebritate Paschali tantura duo erant diesfestivi, quorum unus erat dies deciraus quintus, et alter ultimus azymorura, ut patet aperte Levit. 23, verbis paulo ante citatis, et aliis etiam locis ssepe notatis. Unde nullibi legitur prohibitio operum servilium in clie Iuna3 14, et ideo Marc. 14, legimus eo die dixisse Christum discipulis : Ite in civitatem, et occurret vobis homo lagenam aquse baju- lans, sequimini eum, etc, usque acl illud : Illic parate nobis; non ergo erant illo die pro- hibita opera servilia ; ergo non erat ille dies festus , quia sine vacatione ab opere servili non est dies festus, ut per se constat , et in specie notavit Josephus 3 Antiquitatum, cap. 10, atque in hoc conveniunt omnes auctores infra citandi; ergo sub hac voce, primus dies azymorwn , nunquam intelligitur in testamento veteri luna decima quarta ; ergo initiura azyraorum nuUo modo sumi po- test a prima vespera lunae decimfequartae.

14. Tertio hinc plane sequitur, diem vige- siraara primara non posse excludi a numero septem dierura azymorum, sed illam fuisse ultimara, peque festivam et celebrem ac pri- mam , quia si dies decima quinta est prima,

SECT. I.

non possunt ab ea numcrari septem dics, nisi includatur tota dies vigesima prima, usque ad ultimam ejus vesperam.

15. Ad has vero objectiones respondent, diem 15 non vocari in lege veteri primum azymorum, sed primum soleranitatis azymo- rum; atque ita esse primura, non simpliciter in ordine azymorura dierum, sed solum quoad solemnitatera et festivitatera ; diem vero sep- timum utraque ratione ultimum esse; vocari autem septimura non in ordine ad priorem diem festum, sed in ordine ad priraura diem azymorura simpliciter. Sed in his oranibus (qua3 revera omnibus expositoribus contraria sunt) raagna vis infertur Scripturse; nara Exod. 12, sic scribitur : Septem diebus azyma comedetis, in die primo non erit fermentum in domibus vestris; ubi sine dubio clies primus absolute dicitur in ordine dierura azymorum, quia eorura tantura facta erat mentio, et non alicujus festivitatis ; et tamen de hac festivi- tate proxime subjungitur : Dies prima erit sancta atque solemnis; in c[uibus verliis non aliter sumitur dies prima, quara in praeceden- tibus, tum quia est quffidara velut repetitio ejusdem diei, etsanctificatio illius; tum etiam quia eodem raodo dicitur statira dies septiraa, eadem, qute in priori dierura nuraero septima erat; tum prseterea, quia magna fuisset sequi- vocatio; tum denique, quia in illis verbis non potest vocari dies prima, ratione solemnitatis et festivitatis , quia nondura hoc statutura fuerat, sed illis eisdera verbis prcecipiebatur; esset enira ineptissiraus sensus, si ita dicere- tur : Priraa dies festiva erit vobis sancta et solemnis; est ergo sensus : Prima dies azymo- rum erit vobis sancta , atque soleranis ; et dies septiraa similiter azymorum eadem festi- vitate venerabilis. Id quod evidentius constat ex verbis Num. 28 : Septem diebus vescentur azymis; quavum (utique prsedictarum septem dierura) prima venerabilis et sancta erit; omne opus servile non facietis in ea; ergo ea- dera, qu88 erat priraa inter septera dies, erat festiva et solemnis. Idera colligitur ex Levit.
16. Ex quibus locis aliud conficio argumen- tum; nam ex praedicta interpretatione sequi- tur, a prirao die festo azymorum, usque ad secundura diem festivura, qui erat ultiraus azymorum, tantum sex dies numerari; con- sequens est oranino falsura, tum quia genera- liter, quandocuraque Judsei solemnitatem ali- quam septem diebus celebrabant, primus et ultimus totius solemnitatis erant festivi, ut patet de Scenopegia, Levit. 23, et Num. 28;

744 QLlyEST.

eodem autem modo loquitur Scriptura de azymorum solemnitale; tum etiam quia Le- vit. 23, et latius Num. 28, prsecipiuntur varia sacKificia diebus azymorum perficienda; et postea subjungitur : Ita facietis per singulos dies septem dierum; at vero certissimum est in die decimee quartae lunee, quando offereba- tur agnus, nullum aliud sacrificium fuisse ofFerendum ad solemnitatem azymorum per- tinens, ut constat Exod. 12 et aliis supra ci- tatis locis; ergo illa sacrificia incipiebant ofFerri in 15 die, quse propterea nondum co- mederant Judeei, quando mortem Ghristi pro- curabant, et ideo de illis dixit Joan., cap. 19 : Non introierunt prxtorium, ut non contami- narentur, sed ut manducarent Pascha. Igitur si illa sacrificia 7 diebus erant ofFerenda, opor- tet, ut a 15 die festivo, usque ad ultimum, septem dies integri numerentur; atque adeo, ut totus 21 includatur.

16. Aliud praeterea argumentum ex eisdem locis desumi potest ; nam ex preedicta inter- pretatione sequitur, manipulum primitiarum fuisse ofFerendum tertia die azymorum ; qui Levit. 23, et Deut. 16, prsecipitur ofFerri al- tero die a primo festo azymorum ; si ergo ille primus dies festus non erat primus azymo- rum simpliciter, sed secundus, sequitur, diem oblationis manipuli primitiarum fuisse ter- tium ; consequens est plane falsum, ut constat tum ex omnium sententia, tum ex celebra- tione festi Pentecostes, quod post quinqua- ginta dies numerandos a die, in quo ofFere- baturmanipulus, celebrabatur; constat autem ex die adventus Spiritus Sancti necessarium esse eos dies numerare a secundo die azymo- rum, ut latius tractavi superioritomo, disput. 45, sect. 1; tum denique, quia id expresse affirmat Joseph., lib. 3 Antiq., cap. 10. Ex quo loco tota doctrina a nobis tradita mani- feste confirmari potest. Secunda (inquit) azy- morum die, qux est merisis hujus decitnasexta, frugibus demessis, et hactenus intactis inci- piunt frui; sequumque rati, Deum hujus uber- tatis auctorem per gratitudinem honorari , hordei primitias offerunt in hunc modum : spicarum manipulum igni torrent, etc. Ecce ubi manipulum dicit offerri secunda die azy- morum; item eam diem fuisse dicit, decimam sextam mensis, quam non potuit vocare se- cundam azymorum in ordine festivitatum, quia non erat festiva; ergo in ordine azymo- rum simpliciter; atque ita in eodem sensu paulo antea quintam decimam diem vocave- rat, azymorum festivitatis primam^ ubi festi-

LXXIII, ART. V.

vitatem azymorum vocat non tantum dies prohibitos a servilibus operibus, sed absolule totum ritum azymorum, de quo subdit : Nam hoc festum -priori (idest, sacrificio agni pas- chalis) continenter succedit, duratque dies septem, per quos panibus non fermentatis vescuntur, et per singulos dies tauri jugulan- tur duo, etc. Ex quibus verbis etiam confir- matursecunda ratio contra hanc expositionem facta ; nam ex illis constat, septem dies azy- morum per se numerari , in quibus omnibus propria sacrificia offerebantur, distincta ab agno paschali. Satis ergo ex his omnibus con- stant omnia, quse in hoc primo ac prajcipuo fundamento nostrse sententise assumpsimus, scilicet, solum esse septem dies azymorura, numerarique a prima vespera Imice decimas quintse, et simul cum esu agni paschalis in- cepisse; unde fit consequens, tempus immo- landi agnum fuisse posteriorem vesperam decimas quartce lunse, quae proxime conjun- gebatur cum initio decimte quintee.

17. Secundo principaliter probatur nostra sententia ex verbis ipsiusmet legis, adjunctis his, qua3 antecedunt, et sequuntur, in 12 cap. Exod. Non enim (ut contraria opinio objicie- bat) antiqua hcec et recepta doctrina funda- tur in aliquo vulgari errore, aut circa signi- ficationem hujus vocis, vespera, aut circa modum computandi dies Hebrseorum. Admit- timus enim dies Hebreeorum, saltem ceere- moniales (quod prsesenti instituto satis est) incipere a vespera usque ad vesperam ; et consequenter in quolibet die duas vesperas, prioremet posterioremnumerari posse, quan- quam non omnino ejusdem rationis. Hebrsei enim (ut citato loco prsecedentis tomi dixi) duas vesperas diei naturalis numerant. Una, qucB est pomeridiana, maxime a tertia, vel quarta hora post meridiem usque ad occasum solis; et hsec erat proprie posterior vespera, et finis diei cecremonialis. Alia vespera dici potest nocturna, ab occasu sohs usque ad per- fectas tenebras, in crepusculo scilicet noctis; et hsec erat proprie initium sequentis ferice, seu festivitatis ; et proprie non pertinebat ad preecfedentem , nisi ratione cursus naturalis ejusdem diei. Quamvis igitur heec omnia vera sint, nihil obstat, quo minus verba illa hujus legis : Immolabitque hxdum universa multi- tudo filiorum Israel ad vesperam, intelli- genda sint de posteriori vespera decimas quartae lunee. Primo quidem, quia ibi juxta veriorem interpretationem sermo est de ves- pera pomeridiana ante occasum solis, aut

DISPUTAT.

saltem illa proocipue includitur; nam est sermo de immolationc agni, qua? ccenam an- tecedebat, et (icbat antc solis occasum, ai ox Josepho et aliis ostendi citato loco; ergo illa vespera necessario csse dcbet fmis decimee quartee diei; nam alia similis vespera, qua3 inmiediate antecesserat , erat pars decimte lertia3 diei, non autem decimae quarta^, quia nondum omnino inceperat; incipiebant enim festivitates seu sabbatha ab occasu solis, ut ex Evangelio et sepultura Christi satis colli- gitur.

18. Dices : hinc sequitur, coenam agni non solitam fieri decima quarta luna, sed decima quinta, quia fiebat post occasum solis, juxta illud : Et edent carnes nocte illa assas igne. Respondetur, secundum computationem cse- remonialem dierum ita esse; imo hoc satis aperte in ipsa lege continetur; nam de immo- latione dicitur, debere fieri 1 4 die ad vespe- ram ; de coena vero solum dicitur debere fieri nocte proxime sequente, nulla facta mentione decimse quartse diei; quia vero de toto illo ritu, ut comprehendit immolationem et coe- nam, tanquara de una morali actione loqui- tur, quse durante luna 14 inchoabatur, ideo tam loquentes de immolatione, quam decoena, solemus dicere, fieri solitam in vespera deci- mee quartee lunee, maxime, cum secundum na- turalem cursum utraque illa vespera intra eumdem diem continetur, et hac ratione dici- tur inferius in eodem capite : Quarta decima die ad vesperam comedetis azima , cum ta- men esset comedendum post occasum soKs ; et est optimum testimonium Levit. 23 , ubi prius dicitur : Decimo die mensis hujus sep~ timi, dies expiationum erit; affligetisque ani~ mas vestras in eo ; et tamen infra subditur : Affligetis animas vestras die nono; et ad de- clarandam hanc diversitatem additur : A ves- pera usque ad vesperam celebrabitis sabbatha vestra, ac si diceretur, ab ilHs duabus parti- bus, seu vesperis, duos naturales dies fuisse numeratos.

19. Secundo argumentor, quia in toto illo capite illa particula, ad vesperam, adjuncta alicui diei, significatpostremam illius partem; ergo et in preedicta lege; consequentise vis est in superioribus probata , et antecedens etiam ex dictis probari potest; nam ostensum est, in illis verbis : Decima quarta luna ad vesperam comedetis azyma , necessario esse sermonem de posteriori vespera , quia est sermo de azymo simpliciter, quod non inci- piebat ante initium decima^quintse lunse. Item

XLI, SEGT. I. 745

ostendimus, in illis verbis : Usque ad diem vigesimam primani ejusdem mensis ad vespe- ram, etiam intelligi posteriorcm vesperam, quia in diebus azyraorum necessario debet includi totus vigesimus primus dics; imo ad hoc significandum addila videtur illa parti- cula ad vesperam; nam si dictum tantum fuisset usque ad vigesimam primam diem in sensu exclusivo , non oportuisset quicquam addere, quia ad attingendum vigesimum pri- mum diem, necessarium erat attingere ex- clusive saltem primam vesperam ejus, ut per se constat; addita est ergo illa particula , usque ad vesperam , ut significetur percur- rendum fuisse totum vigesimum primum diem usque ad finem ejus; quod etiam ipsa parti- cula, ad, denotare videtur, ut patet etiam ex ahis locis Levit. 23 : A vespera usque ad vespe- ram celebrabitis sabbatha vestra; et Genes. 30 : Redeuntique ad vesperam Jacob de agro (id est, in fine diei); Jos. 7 : Cecidit in terram coram Arca Domini usque ad vesperam; et hsec est perpetua phrasis Scripturae, ut ves- pera diei significet absolute finem diei, et fieri aliciuid ad vesperam significat fieri in fine diei. Atque hinc sumo tertium argumentum; nam illa particula, ad vesperam, non sine causa addita est praedictse legi; in aliis enim solemnitatibus , cum dies aliquis celebrari pra3cipitur, absolute id fit nuUa determina- tione facta ; solum quando fit mentio Phase , determinatur hora, scilicet decima quarta dies ad vesperam, ut patet in prffidicta lege Exod. 12, et Levit. 23 : Mense primo, quartadecima die mensis, ad vesperam, Phase Domini est; et quinta decima die mensis hujus solemnitas azymorum Doinini est; et sic de ca^teris die- bus, qui ibi numerantur. Ratio autem hujus nulla est alia, nisi quia in caeteris diebus in- tegri dies ad talem celebritatem, vel festivi- tatem pertinebant; aliquidque praecipiebatur totis illis diebus observandum, ut cessatio ab operibus servilibus, vel abstinentia a fermen- tato, vel aliquid simile; in die vero decimee quartse lunaj nihil prsecipiebatur, pra^ter im- molationem Phase, in vespera iUius cliei efficiendam. Unde, ut supra dicebam , tota reliqua pars illius diei nec festiva erat, quia in ea non erant opera servilia prohibita ; ne-- que ad dies specialium solemnitatum perti- nens, quia nulla specialis caeremonia in ea prfficipiebatur, sed erat communis, sicut cee- teri dies ; ergo solum vespertinum tempus, et pars illius diei postrema sacra erat, et ad immolationem agni destinata.

746 QUiEST. LXXIII, ART. V

20. Hoc argumentum late proponit Ribera

supra quarto loco, quod dicit esse tam illustre ac validum, ut alia frustra requirantur; mul- taque erudite congerit in probando anlece- dente; in quo nullam rationem clubitandi invenio, quia neque auctor praecipuus con- trarise sententiee illud negat, neque ullus un- quam dixit (quod ego viderim) totum diem decimte quartse lunse esse festivum, aut in eo fuisse opera servilia prohibita ; irao neque to- tum fuisse feriatum aut sacrum, ob aliquam Cceremoniam ad lotum diem pertinentem ; nisi fortasse qui existimant, illum fuisse pri- mum diem azymorum simpliciter, quorum sententiam ostendimus esse improbabilem. Itaque certum est, tantum unam vesperam illius diei esse sacram. Quod autem illa ves- pera fuerit secunda, et non priraa (qua?, est argumenti consequentia ) Ribera non probat, cum tamen, nec per se notum sit, nec ne- cessariam connexionem habeat cum antece- dente; unde ad illam ostendendam necessario utendum est argumento faclo, quod Ribera in tota illa disputatione omittit, et mihi videtur esse capitale in hac materia, scilicet quod si illa vespera decimse quartse hinas, quse erat sacra, fuisset prima illius diei, cum tota reli- qua pars illius diei non esset sacra nec feria- lis, licitum fuisset post illam vesperam, atque adeo post esum agni paschalis redire ad fer- mentatum, quia nulla cseremonialis obser- vantia erat prsescripta; consequens autem falsum esse jam demonstratum est. Atque hoc modo potest eadem consequentia probari ex Innocent. III, lib. 4 de Altaris mysterio, c. 4, et Abul. in 2 part. Defensorii, cap. 8, quos ibi Ribera citat; sed apertius ex Joseplio, lib. 3 Antiq., cap. 10, in illis verbis : Nmn hoc festum (scilicet azymorum) priori (id est, sacrificio agni) continenter mccedit, durat- que dies septem, etc; nulhim ergo tempus commune, seu non feriatum, intercedebat inter vesperam ad sacrificium agni destina- tam, et festum azymorum; erat ergo secunda, et non prima. Quarto, ad hoc ipsum confir- mandum expendenda sunt illa verba Exod. 12 : Nec remanebit quicquam ex eo, id est agno, usque mmie, etc, ubi sine controversia illud, mane, significat matutinum tempus diei artificialis proxime sequentis post noctem, in qua comedebatur agnus. Addit autem Joseph citato loco illum fuisse diem 15 : Sacrificiwn (inquit) quod tunc exeuntes fecisse diximus, Pascha nominatum quotannis instaurare lege jubemur, ceiebramusque illud per sodalitia,

nihil e victimis in sequentem diem relinquen- tes, qux est quinta decima, et azymorum festi- vitatis prima. Ergo nox immolationis agni immediate antecedebat lucem 15 diei. Atque ita intelligunt illud mane, pro quo nihil de agnopaschalireservandum erat, Abul.,supra, Deut. 16, queest. 1 , et in eunidem locum Exod., queest. 10 et 19, ubi Hug. Victor., et communiter reliqui expositores.

21 . Tertium argumentum directe opponitur tertio argumento contrarise opinionis ; nam de fide certum est, Christum mortuum esse in artificiali die proxime sequente post noctem, in qua coenavit cum discipulis suis, et sacra- mentum Eucharistife instituit, ut constat ex narratione Evangelica, et ex illis verbis Cano- nis Misste : Qui pridie, quam pateretur , acce- pit panem, etc Sed Christus Dominus mor- tuus est luna decima quinta circa vesperam; mortuus est enim juxta veram doctrinam in die festo ; ergo coenavit agnum nocte deci- mum quintum diem inchoante ; coenavit autem legitimo tempore a lege preescripto, et ab ora- nibus Juda^is observato, ut dicta disput. 40, preeced. tom., sect. 3, ostendimus. Ubi sect. 4, minorem propositionem hic assuraptam pro-. bavimus, sciHcet Christum mortuum esse in die festo, idque auctoritate Sanctorum Patrum GrECCorum, ac Latinorum confirmavimus, quos hic repetere non est necesse ; quibus Ri- bera addit Epiphan., lib. 3 coatra hajreses, hseresi 70, et Chrysost., homil. 86 in Matth.; Hesychium, Levit. 23; et Bedam, hb. de Ra- tione temporum, cap. 45; et Innocent., lib. 4 de Sacro altaris mysterio, cap. 4; afFert etiam Eugubinum, in12 cap. Exod., referentem tra- ditionem Hebrseorum fuisse, decima quinta die mensis Nisan redimendum Israel in die- bus Messise. Quomodo autem hoc ostendi possit ex Evangelio ; quomodo item omnia , quffi a Judseis facta sunt in morte Christi, rite in die festo fieri potuerint, eodem loco fuse satis prosecati sumus, et alia Evangeliorum hjca late expUcuimus, et ideo in hoc argu- mento confirmando, et expediendo tertio ar- gumento contrarise sententiae hic araplius immorari non oportet. Quod enim de concor- dia inter figuram et figuratum in eo argu- raento addebatur, nullius moraenti est, quia non oportet, ut figura in omnibus circumstan- tiis conveniat cum figurato; satis ergo est, quod intra eumdem naturalem diera immo- latio agni naturalis et typici peracta est. Eo vel maxime, quod illud sacrificium agni non tantum fuit figura sacrificii cruenti Christi,

DISPUTAT. XLI, SECT. I.

sed efiara incruenti Eucharistici. Unde, cum haec duo non fuerint in eadem diei hora oblata, nonpotuit pereamdem figurarautrius- que sacrificii tempus exacte, et quoad ipsam horam reprcGsentari. Quod etiam in contraria sententia necessario fatendum est; nam, quod nos dicimus de die 15 comparato ad vesperam ultimam diei 14, ipsi necessario dicturi sunt de die 1 4 comparato ad pra^cedentem vespe- ram diem 13 terminante. Ex his, qua? hacte- nus tractavimus , et confirmata sufficienter est nostrse assertionis veritas, simulque ex- pedita) sunt prima, et tertia ralio contrarite opinionis, quse minoris momenti videbantur. Solum superest, utsecundse rationi, quajprin- cipale fundamentum illius sententise continet, et non facilem difficaltatem habet, satisfacia- raus ; et nonnulla Scripturse testimonia, quee in ea attinguntur, exponamus. Duabus autem viis in hac re procedere possumus , primo contraria principia assumendo, totamque ra- tionem in nostrce sententise confirmationem retorquendo. Secundo ostendendo eam ratio- nem non recte colligere, etiamsi, quod assu- mit, concedalur. Priorem viam late persequi- tur Franciscus Ribera citato loco. Sic igitur argumentamur. Eodem ritu, eodemque tem- pore immolabant agnum omnes Judeei usqne ad Christum, quo patres eorum illum immo- larunt primo mense, ac die, quo de iEgypto exierunt; sed hi in prima institutione illius sa- crificii oblulerunt illud in fine decimcequartae Iuna3, et nocte sequente agnum comederunt initio 1 5 lunee; ergo eodem modo postea actura est usque ad Christum. Minorera probo ex 121 Exod., ubi prius dicit : Immolahit eum, uni- versa multitudo filiorum Israel ad vesperam; et paulo post subditur : Et comedent carnes nocte illa assas igni, quod necesse est intelligi de nocte, quas immediate sequebatur et con- juncta erat cum vespera immolationis agni, tum quia nulla alia certa nox potest desi- gnari; tum etiam quia illud relativura, illa, demonstrat noctem jam prEesentem et in- choatam in illa vespera. Unde de eadem nocte plane intelligitur, quod inferius addi- tur : Et transiho per terram JEgijpti nocte illa , percutiamque omne primogenitum in terra jEgypti. Item infra dicitur : Factum est autem, innoctis medio , percussit Dominus omne primogenitum in terra jEgypti; et infra : Surrexitque Pharao nocte; et infra : Vocatisque Pharao, Moyse, et Aaron nocte, ait : Surgite et egredimini , etc; et infra : Urgebantque JEgyptii populum de terra exire

velociter; et infra : Et fecerunt subcinericios panes azym,os; neque enitn poterant fermentari cogentibus exire /Egyptiis et nullam facere sinentibus moram. Quibus omnibus verl)is, si recte ponderentur, per se satis verisimile fit, non potuisse Judrcorum egressionem per dicm integrum differri usque ad sequentem noc- tem , pra3sertira cuni ^Egyptii eos urgerent dicentes. Exite, alias omnes moriemur. Sed apertius hoc inferius declaratur, cum dicitur : Nox ista est observahilis Domini, certe non alia, nisi ea, qu8e toties in eodera capite fuerat repetita, de qua subditur : Quando eduxiteos de terra JSgypti, hanc observare debent om- nes filii Israel in generationibus suis. Atque hoc etiara est, quod Deut. 16 dicitur : Ob- serva mensem novarum frugum et verni pri- mum temporis, ut facias Phase Domino Deo tuo, quoniam in isto niense eduxit te Dominus Deus tuus de jEgypto nocte. Quo loco negat contraria sententia sermonera esse de illa nocte, in qua Hebreei coenarunt agnum, sed de proxirae sequente; hoc cautem esse falsum tribus modis ostendo. Primo, quia Moyses in hoc loco alludit sine dubio ad historiara, quam in Exodo. retulerat; sed ibi tantum fecerat raentionem noctis coense agni, etnon proxime sequentis, neque unquam dixerat, Hebrteos fuisse eductos in sequente nocte, sed in pas- chali; ergo de eadera loquitur in hoc loco. Secundo, quia supra raanifeste ostensum est, noctem illam paschalem proxime subsecutam esse lucem 15 diei, ex verbis iUis Exod. : Nec remanebit quicquam ex eo usque mane, addito testimonio Josephi explicantis illa de mane 1 5 diei; si ergo citata verba Deut. intelligenda sunt de nocte subsecuta post illum diera, se- quitur Hebraeos non fuisse eductos de vEgypto usque ad 16 diem, ad quem nox subsequens pertinebat, maxime juxta fundamentum con- traria3 sententiae, quod omnes dies liebrceo- rum a principio noctis computandi sunt; hoc autem repugnat illis verbis Exod. : In eadem enim ipsa die educam exercitum vestrum de terra jEgypti, id est, prima die azymorum, seu (quod idem est) deciraa quinta illius raen- sis. Unde apertissirae dicitur Nura. 33 : Pro- fecti deRamesse mense primo quintadecima die mensis prifni, etc. ; non ergo potest ille locus intelligi de nocte, qu£e paschalera noctem sub- secuta est, sed de ipsamet nocte paschali. Tertio, quia ibi est sermo de Phase celebrando; ergo etiam est sermo de nocte, in qua come- dendum erat; ergo, cum redditur ratio, quia populus nocte de iEgypto egressus est, de

QU^ST. LXXIII, ART. V.

eadem nocte est intelligenda. Ad hoc vero responderi potest ex Aloysio sapra, illud Pliase, de quo ibi loquilur Moyses, non esse agnum paschalem, sedsacrificium aliud, quod singulis diebus azymorum offerri prfficipieba- tur ad vesperam in gratiarum actionem et memoriam beneficii suscepti liberationis de iEgypto, quod sane videtur valde verisimile ex ipso textu, nam statim dicitur : Immola- bisque Phase Domino Deo tuo de ovibus et de bobus in loco, quem elegerit Dominus Deus tuus, ut habitet nomen ejus ibi; nam agnus paschalis non erat offerendus de bobus, et tamen illud Phase dicitur immolandum de bobus. Ilem agnus paschalis non necessario erat in templo immolandus , sed in privatis domibus; hoc vero Phase tantum in templo. Item agnus non coctus, sed assus comedeba- tur; de hoc autem dicitur : Coques et comedes in loco, quem elegerit Dominus. Tandem agnus prseceptus est offerri in memoriam transitus Angeli percutientis, et non egressionis de yEgypto; hoc vero phase immolari preecipitur in memoriam egressus de ^Egypto. Unde muiti ex hoc loco Deut. 16, colligunt, nomen, Phase, non tantum agnum , sed etiam alia sacrificia paschalia significare, et juxta illum interpre- tantur alium Joan., c. 18: XJ t non contamina- rentur, sed ut manducarent Pascha. Toletus, Joan. 13, annotat. 3 et 5. Idemque secuti sumus dicto priori tomo, disput. 40, sect. 2, cum August., q. 24 in Deuter. Respondetur, negari non posse, quin hoc loco aliquid aliud prseter paschalem agnum significatum sit, ut argumenta probant, August. etiam teste citato loco; tamen non propterea negandum est, ibi etiam esse sermonem de agno paschali, quod significavit August. dicens, boves ibi comme- moratos esse propter alia sacrificia illorum dierum, significans oves esse positas propter agnum paschalem. Et conjectura esse potest, quia , cum ibi fiat qua^dam commemoratio totius solemnitatis paschalis, non est proba- bilC; praetermissum fuisse solemne illorum dierum sacrificium ; recte ergo intelligi polest, in prioribus verbis : Observa mensem novarum frugum, ut facias Phase, sermonem esse de agno paschali; in sequentibus autem verbis : Immolabisque Phase, adjungi aliud Phase illo- rum paschalium sacrificiorum , vel certe in toto capite in communi sumi, ut comprehendit utrumque. Quod potest satis confirmari ex verbis illis : Et non remanebit de carnibus ejus, quod immolatum est vespere in die primo, usque mane; quod singulariter dictum est de

agno Exod. 12, de aliis autem sacrificiis hoc non legiturNum. 28, aut Levit. 23; et ideo addita videnlur illa verba, ut non de quocum- que Phase, sed de illo, quod immolabatur vespere primi diei azymorum , inlelligantur ; illud autem erat agnus paschalis. Prseterea subditur ibidem : Nonpoteris immolare Phase in qualibet urbiwn luarum, sed in loco quem elegerit Dominus, etc. Ex quo loco omnes colligunt, sacrificium agni paschalis non po- tuisse extra Hierusalem offerri ; id enim et in Evangelio indicatur, et ex traditione et con- suetudine Hebrseorum constat, et docent Ri- bera, et Tolet. supra, et Jans., c. 129 Con- cordia?, et omnes; nuUus est aulem locus in Testamento veteri, ubi hoc preecipiatur, nisi in preesente; ergo illud preeceptum Deut. 16, comprehendit paschalem agnum . Et ideo etiam utitur Scriptura illo verbo, Coques, quod ge- nerale est ex vi suse significationis, sive res solo igne assa sit, sive aqua cocta. Ac denique propter eamdem causam generalis ratio red- ditur ex beneficio i^ecepto liberationis ab iEgypto; quo raodo dixit D. Thomas, 1. 2, queest. 100, art. 5, ad 2, celebrationem Phase fuisse propter beneficium prseteritse libera- tionis ex iEgypto. Idem qusest. 102, art. 4, ad 10, et art. 5, ad 2. Quocirca licet rationes prius facta3 ostendant, illud Phase alia sacri- ficia preeter agnum paschalem comprehen- dere, non tamen probant non esse etiam ibi sermonem de agno paschali. Et hoc satis est ad vim argumenti facti, nam priora verba sine dubio intelliguntur potissimum de agno paschali, et consequenter de ipsamet nocte, in qua, et primum immolalus est, et populus ex ^Egypto liberatus. Quarto hoc ipsum con- firmatur ex illis verbis ejusdem Exod. 12 : Nec remanebit quicquam ex eo usque mane, adjuncta observatione Abulens., Lev. 23 , q. 6, et Deut. 16, q. 1, ideo hoc illis fuisse praeceptum, ut significarelur, eos magna fes- tinatione mane fore exituros. Quod significa- vit Joseph., lib. 2 Antiquit., cap. 5, dicens : Peracta coena reliquias carnium exusserunt tanquam exituri. Quinto addere possuraus illud Num. 33 : Profecti de Ramesse in mense primo, in quinta decima die, altera die a Phase. Ubi dies significat mane illud insequens noctem Phase, ad eum modum, quo Joan. dixit c. 13 : Ante diem festumPaschse. Sexto tandem ita his- toriara hanc intellexerunt Hier., Ose. 3 ; Beda, lib. de Teraporura ratione, c. 61; et Abulens. supra, et omnes expositores in Exodum; et si- gnificat D. Thom 1 . 2, q. 102, art. 5, ad 2.

DISPUTAT. XI

22. Ex quibus aucloribus et ex testimoniis adductiSjColligimus, filios Isrnel egressos fuisse de TEgypto , noctu quidem , ut aperle dicit Scriptura , non tamen in initio noctis , sed potius prope tempus matutinum, ila ut hac ratione dici etiam possint egressi matutino tempore, seu mane diei 15, ut loquuntur etiam prsedicti Patres. Et ideo nihil etiam contra hoc ohstat prseceptum illud : Nullus vestrum egrediatiir ostium domus sux usque mane, Exod. '12, tum quia proprie dici possunt mane exiisse, quia prope diem exierunt; tum etiam, quia recte exponitur, eis fuisse prae- ceptum, ut non exirent, donec transacta me- dia nocte, prope mane, Deo ita disponente, vocarentur et exire compellerentur, ut signi- ficat Rupert., lib. 2 de Trinit., cap. 18; Gajet. et alii expositores in Exod. Majorem difficul- tatem habent illa verba Deut. : Immolabis Phase ad solis occasum, quando egressuses de jEgijplo. Sed ha^c per priora sunt interpre- tanda, nam quod prius dictum fuerat, nocte, postea comprehenditur sub solis occasu; nox enim ex occasu solis perficitur, eo vel maxi- me, quod adverbium illud, quando, non opor- tet, ut determinate designet eamdem horam, sed eamdem noctem, quse a vespertino tem- pore recoli et honorari incipiebat, ac si nunc diceremus venerari nos vesperam resurrec- tionis, quando Ghristus resurrexit; atque ita satisfactum est ad omnia testimonia Scrip- turae, quae in illo fundamento adducuntur. Testimonium autera Josephi jam est a nobis expositum in citat. loco prsecedentis tomi; nam verba grseca non habent : Illucescente, seu, appetente decima quarta die, quse verba inchoationem diei significant, sed, adstante, aut polius, cum venisset decima quarta dies, quse verba nihil veritati obstant, quia, quod fit in fine cujuscumque diei , recte dicitur factum esse postquam dies ille advenit, seu existente tali die. Atque eodem modo corri- gendum est, quod ex Zonara in chronico idem auctor adducit, quod dicat filios Israel egres- sos esse de ^Egypto, 15 die, oriente luna, quse eo tempore, scilicet in plenilunio, in principio noctis oritur. Non enim ita vertendum esset, sed decimo quinto lunari, sic enim ait : IIsfATrTKi v.a.1 §ex«Tyj x«t« o-eXvjvvjv, id cst quinta decima secundum lunam, id est secundum lunarem dierum computationem, vel, si quis interpre- tetur, secundum lunam, id est, illuminante luna, non est necesse intelligi de ortu lunse; sed de toto tempore noctis, quo luna lucet, prsesertim in plenilunio. Ad conjecturam vero

,1, SECT. I. 749

ultimam respondetur, non fuisse necessarium integrum diem, ut post esum agni, et vEgyp- tiorum clamorem et vehementem commotio- nem ob primogenilorum interfectionem, con- gregarentur in Ramesse, quia, admonitione et providentia Moysis, ante finem decima? quartai lunse omnes jam erant congregati in Ramesse, ibiquepersodaIitiadistributi,quodsignificavit Joseph, lib. 2 Antiq., c. 5, dicens : Ille vero (id est, Moyses) instructos jwius ad profectio- nem et per sodalitia distrihutos in uno loco continebat. Loquitur autem de proximis die- bus ante decimam quartam lunam. Si ergo hoc verum est, facile intelligitur, statim sine ulla mora potuisse omnes egredi eadem nocte, summo mane, ex eodem loco. Irao significat ibidera Joseph, tunc etiam ^Egyptios dona de- disse Hebrseis : Donis, inquit, Hebrxos honora- bant, alii quo celerius discederent, alii prop- ter vicinitatis consuetudinem. Unde etiam tunc impleri potuit, quod de vasis aureis et argenteis Scriptura dicit, quanquam facilius videtur, quod August. dicit, qusest. 45 in Exodum, ante decimamquartamdiera petiisse Hebrseos ab JEgyptiis vasa aurea et argentea. 23. Alicui taraen fortasse hoc ultiraum dif- ficile creditu videbitur, scilicet, ante 14 diera congregasse Moysen oranes filios Israel in unum oppidum Ramesses; prirao, quia licet Josephus significet id, tamen in hac re non cogimur illi credere, sicut in multis aliis, quse hactenus adduximus, qute suo tempore ser- vabantur, quorura ipse poterat esse testis oculatus; hsec autem erat historia, qvLse longe ante ejus tempora prsecesserat , quam non potuit, nisi ex Scriptura elicere ; in Scriptura autem nulla hujus rei raentio fit; imo, si attente legatur 12 cap. Exod., videtur significari oppositum in illis verbis : Nullus vestrum egrediatur ostium domus sux usque mane; quibus significatur usqae ad esum agni omnes in propriis doraibus perraansisse, quod in se- quentibus etiara sa^pius significatur. Et saltem certum est, eos tunc non habitasse in taber- naculis vel tentoriis, sed in domibus. Unde Hieron., epist. 127 ad Fabiolam, dicit, filios Israel in Socoth, primura tetendisse taberna- cula; non est autera verisiraile, doraos, quse erant in Ramesse, tantam hominura et fami- liarum raultitudinera capere potuisse. Ac deni- que difficile creditu est, Pharaonera et ^gyp- tios, qui egrediendi facultatem dare Hebreeis nolebant, irao neque a laboribus et operibus eos vacare sinebant, perraisisse, illos horaines inlocum unum congregari, ut vel discederent,

750 QU^ST

vel arma sumere tenlarent; alterutrum enim facile timere poterant.

24. Propter has conjeoturas (quamvis aliis fortasse modis expediri possint) probabile fit ante coenam agni filios Israel non mutasse habitacula, neque aliquod publicum signum profectionis dedisse. Unde consequenter di- cendum est (persistendo in responsione, quara prosequimur) non fuisse prius universum po- pulum Israel in unum locum congregatum, ut inde iter inchoaret, sed statim 15 die illuces- cente, sumnjo mane, cogentibus ^Egyptiis,

omnes e domibus suis fuisse egressos, et iter Socolh vei:sus arripuisse, quia ita fuerant a Moyse pr^emoniti et prseparati. Quod autem Num. 33 dicuntur profecti de Ramesse, altero e duobus modis exponendum est, scilicet, vel ibi Ramessen non significare civitatem ali- quam, sed regionem, qua? eadem erat cum terra Jessen, ut colligi potest ex Gen. 47, ubi prius dicitur, dixisse Pharaonem Joseph : Terra J^gypti in conspectu tuo est, in optimo loco fac eos hahitare , et tribue eis terrajn Jessen; et tamen infra subditur : Joseph vero patri, et fratribus suis dedit possessionem in JEgypto in optimo terrx loco Ramesses , ut prseceperat Pharao; et postea subditur : Habi- tavitque Israel in yEgypto in terra Jessen et possedit eam,; in quibus locis terra Jessen et Ramesses pro eadem regione accipi videntur; et in Exod. cap. 1 , additur, filios Israel a^di- ficasse urbes tabernaculorum Pharaoni Phiton et Ramesses; prius ergo videtur regio. vocata Ramesses, et ab illa civitas postea sedificata nomen accepisse; non est ergo necesse in dicto loco Num. accipi pro civitate, sed pro regione. Vel certe, etiam si dicaraus, Rames- sen solum significare civitatera vel oppidum, quod ante adventum Hebrseorum parvum erat in ea regione, et ab eis postea in civitatem cedificatum est, dici potest, Israeliticum popu- lum fuisse profectura ex Raraesse, quia civi- tas illa, ut auctor est Hieronym., in extremis ^Egypti finibus erat, et ita omnes statim illuc confluere cceperunt, ut ex iEgypto egrede- rentur, qaod magis in sequente responsione declarabitur.

25. Ultimus ergo modus satisfaciendi omni- bus difficultatibus esse potest, ut sirapliciter concedamus priori sententise, populura Israel fuisse congregatura inRamesse, ut inde simul exiret; id enim significat Scriptura et aperte confirmat Hieronym. dicta epist., raansione priraa, his verbis : Ad hanc urbem populus congregatus est, qui in desertum exire cupie-

LXXIII, ART. V.

bat. Concedo etiara hanc populi congrega- tionera factam esse post esum agni, propter conjecturas adductas. Unde dicendum est, coeptara esse noctu prope horara matutinam, perfectam vero post aliquot horas diei, ut priraa etiara sententia concedit. Nihilorainus taraen dicendura est, illura diem, in quo haec congregatio facta est, non fuisse 14 lunara, sed 15; nara in initio lucis illius diei coeperunt exire de doraibus suis et tendere in Raraessen; illuc autem congregati sunt ad raeridiera, vel paulo post, ubi aliquantulum requieverunt, et primam mansionem fecerunt, ut Hieron. nu- raerat; et postea ad occasura solis, priusquara decima quinta dies omnino absolveretur, egressus est populus de Ramesse; et hoc raodo orania sunt facilia , nec quicquara reperio , quod huic raodo dicendi et describendi rera hanc repugnet. Unde fit liberationem , seu egressionem populi de ^Egypto, computari posse, vel ab eo tempore, quo perturbatira Judeei exire coeperunt e doraibus suis, com- pellentibus YEgyptiis ; vel ab eo tempore, quo ordinate iter agere cceperunt; priori raodo terminus a quo illius egressionis dicenda est terra Jessen seu iEgypti; posteriori autem modo dicitur fuisse Ramesses. Item prjori modo propriissirae dicuntur nocte egressi, posteriori vero propriissime ad occasum solis , utrumque autera factum est 1 5 die, quia nox illa, et vespera, ejusdem diei decirace quintte fuerunt. Ac tandem, quando liberatio populi abvEgypto narratur in Seriptura utmaximum beneficium illi populo factum, propriissime dicitur noctu accidisse, quia tunc revera fieri coepit, quando filii Israel coeperunt egredi e domibus suis et iter inchoare, non furtim et occulte, sed publice et libere, ipsis etiam vEgyptiis consentientibus, imo et cogentibus ; quando vero narratur historia illius itineris, et mensiones filiorum Israel, et raodus, quo egressi sunt de vEgypto per turmas suas, di-

cuntur egressi de Raraesse et ad occasura solis; et sic etiara propriissirae intelligi potest illud Num. 33 : Altera die a Phase, id est, ab imraolatione agni paschalis, quia revera ante unura naturalera diera in fine 14 lunse ad oc- casura solis fuerat imraolatus. Atque hoc raodo expediuntur facillime orania testimonia, quse in fundamento contrarioe sententise adducta sunt. Relinquitur ergo, Christura Dominuni Eucharisliee sacramentura instituisse hora noctis, inchoata jara 15 luna; superest, ut de hora, in qua institutum est, magis in particu- lari dicamus.

DISPUTAT.

SECTIO II.

An hoc sacramentiim sit institutum, ante,vel post lotiouem pedum.

1 . Ut haec res explicetur, supponendum est, Christum in illa nocte duplicem vel triplicem coenam egisse cum discipulis suis. Prima fuit coena agni, quae potest dici legahs, vetus, seu figurativa. Secunda fuit communio hujus sa- cramenti, quaj potest dici coena mystica et nova. Tertia coena dici potest communis seu usualis, quas statim ex Evangeliis compro- babo. Prius ergo, quam prsesenti queestioni respondeam, explicare oportet ordinem tem- poris, qui fuit inter lotionem pedum, et duas alias coenas, legalem et usualem.

2. Prima opinio. — Rejicitur. — In qua re invenio, quinque posse esse dicendi modos. Primus est, Christum lavisse pedes discipu- lorum, ante inchoatam omnem coenam, etiam legalem, et coasequenter ante institutum hoc sacramentum, quia, ut infra probabimus, in- stitutum fuit, peracta legali coena; et videtur posse hoc colligi ex Joan. 1 3, ubi post lotionem pedum dicitur Christus recubuisse ad coenan- dum, et dixisse postea illa verba : Qui man- ducat mecum panem^ et postea dedisse Juda^ panem intinctum, quod est signum, tunc du- rassecoenam; deinde, quia Joannesibidemdi- cit se recubuisse inter coenandum super pec- tus Jesu; constat autem ex eodem loco, hoc factum fuisse post lotionem pedum. Hsec vero sententia mihi non probatur, quia idem Joan- nes eodem 13 c. expresse dicit : Et ccena facta, etc, ac postea describit lotionem pe- dum. Veriun est, D. August. ibi, quem Beda, et D. Thom. ibidem sequuntur, exponere , coena facta, id est, jam parata, et mensa structa, cibis appositis, et jam sedentibus om- nibus, qui coenaturi erant. Sed revera exposi- tio est contra proprietatem et vim illius verbi, unde, cum nihil sit, quod nos cogat acl sic exponendum, persistendum est in proprietate litterse, juxta communem regulam Augustini, quera non existimo nobis esse contrarium in hoc loco, sed vel non fuisse locutum de coena legab, vel non intell§xisse, coenam nullo modo fuisse inchoatam, sed non fuisse omnino ab- solutam, quod conslat ex eodem, tract. 55 in Joan., de quo etiam, quomodo sit intelligen- dum, statim dicam.

3. Secunda opinio. — Improbatur. — Se- cundus modus dicendi est, lotionem pedum factam esse, inchoata jam coena legali, non-

XLI, SECT. 11. 751

dum vero finita, cui videtur favere illud ver- bum Joan. : Surgit a ccena. Sed neque hoc mihi placet, tum quia non cst mihi verisi- mile, esum agni, quod erat sacramentum et sacrificium quoddam, interruptum esse per quand;'.m actionem nihil ad illud pertinentem; tum pra3terea, quia Exod. 12, prfficeptum erat : Et comedetis festinantes, quod non ser- vasset Christus, si in lavandis pedibus im- moratus esset.

4. Tertia opinio. — Refutatur. — Tertius modus dicendi esse potest, Christum lavisse pedes discipulorum post finitam omnem coe- nam. Qnse sententia sumitur ex Cypriano (si ipse est auctor libri de Cardinalibus Chrisli operibus), sermone de ablutione pedum, qua- tenus ibi dicit, Christum post institutum hoc sacramentum lavisse pedes discipulorum ; imo etiam postquam Judas inde discesserat; discessit autem, finita jam coena, vel in fine ilhus, ut ex c. 13 Joan. colligitur; et hanc etiam sententiam necesse est asserere eos, qui nihil distinguunt inter coenam legalem et usualem, suppositis his, quee contra primam et secundam sententiam dicta sunt. Sed haec sententia nullo modo stare potest, quia non solum non habet fundamentum in Evangelio, nam illud verbum, cce7ia facta, satis intelli- gitur de coena legali; sed etiam pugnat cum Evangelio, ex quo evidenter constant duo : primum est, adfuisse Judam, quando Chrislus lavit pedes discipulorum, ut constat ex illo verbo, quod Christus dixit, cum accederet ad lavandura Petrura : Vos mundi estis, sed non omnes, et addit Joan. : Sciebat enim, quis traderet eum; propterea dixit, non estis mundi omnes ; aderat ergo Judas, nam ad prsesentes loquitur, et ita omnes Patres in hocconsentiunt. Secundum est, post lotionera pedura iterura Christum recubuisse, et coe- nasse cum discipulis suis, quod convincunt verba, quse ex Joan. 13 ponderavimus in fa- vorem primse sententise. Unde hoc argumento convincimus, prseter coenam legalera, quae antecessit lotionem pedura, egisse Dorainum coenam usualem post dictara lotionera. Neque enim dici potest, ea, quaj de coena narrantur post lotionem pedum, pertinere tantum ad coenam mysticara, seu institutionem hujus sacramenti. Primo quidem, quia, ut ex Luc. 22, coUigitur, in illa posteriori coena dixit Christus : Verumtamen ecce manus tradentis me, mecum est in mensa, quse verba non pos- sunt intelligi de sacramentali coena, sed de usuali. Secundo, quia signum illud proditoris,

752 QU^ST. LXXIII, ART. V.

quod Christus dedit, Joan, 0.13: Cui intinc- tum panem porrexero, datum est in posteriori illa coena post lotionem pedum, cujus argu- mentum est, quia continuo exivit Judas, ut Joannes narrat; unde non potuisset adesse lotioni, nisiesset jam facta; ille autem panis intinctus non erat Eucharisliffi sacraraentum, ut sequenti dubio ostendam, sed panis com- munis ; ergo durabat tunc coena vulgaris, et adhuc erat in coena panis et jus, vel aliquid simile, quo posset intingi; ergo necessario concluditur, lotionem pedum factam esse, antequam esset omnino finita coena usualis.

5. Objectio. — Responsio. — Qui negant usualem coenam; respondenl, Christum de- disse Judse buccellam intinctam , non quia tunc coenarent, sed quia ex prteterita legali coena adhuc semper mensam erat panis et vinura, vel condiraentum aliquod, in quo posset panis inlingi; incredibile enim videtur, loties eadem nocte Christum cum discipulis coenasse, prsesertim, cum ea nocte gravissima essent illi negotia peragenda, ac pertrac- tanda, curaque discipuli oranes moesti essent, eo quod scirent, Christum ea nocte morti esse tradendum. Denique, quia esus agni ad ejus noctis refectionem sufficiens videbatur. Sed nihilominus, si attente legantur, et ad im- proprios et incongruos sensus non traducan- tur, qu8e Joannes scribit c. 13, negari non potest, quin Christus cum discipulis post lo- tionem pedura adhuc coenaverit. Unde, cum ostensum sit, coenam legalem fuisse finitam ante lotionem pedum, fit, coenam usualem postea peractam esse, nara de raystica ccena Joannes nihil scribit, neque ad illam accom- modari possunt qua3 dicit. Assumplura patet prirao ex illo verbo : Cumrecubuisset iterim, scilicet, post finitam lotionera pedum, quod proprie significat, ilerura ad mensam sedere vel accumbere. Deinde, quod id fuerit ad co- medendura iterum, patet ex verbis illis : Sed ut adimpleretur Scriptura, qui manducat mecum panem., levabit contra me calcaneum suum. Quce verba non sunt dicta a Christo, ut relata ex Scriptura, quia nullibi habentur illa verba in veteri testamento, sed dicta sunt ad significandura id, quod tunc fiebat ; tunc ergo raanducabat cura illo panem is , qui statim erat illum traditurus, et illo facto implebatur, quod Psal. 40 scriptum erat : Qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem. Tertio, quia infra dicitur, tunc recubuisse Joannem in sinu Jesu; dicit autem idem Joan- nes infra, c. 21, se recubuisse in coena super

pectus Jesu. Quarto, ex signo illo, quod pos- tea dedit Christus, panis intincti; quia nisi actu comederent, non erat illud signum satis aptura et urbanum; neque verisimile est, raansisse ibi tanto terapore post coenam, pa- nem et jus aliquod ; et ita oranes Patres, qui exponunt haec verba, pro comperto habent tunc durasse coenara. Denique, nisi ita dica- tur, non possunt exponi comraode alii Evan- gelistse, qui dicunt, Christum inter coenandum instituisse sacramentum hoc; quia, si prius omnino absolvit coenam, et postea interpo- suit lotionem pedum , quomodo dici potest fieri inter coenandum, quod post lotionem pe- dum factum est, si post illara nihil coena- tura est? Nec rairura est, tunc Christum coe- nasse cura discipulis usu corarauni, tura quia unus agnus non erat tredecim hominibus suf- ficiens ; tum etiam quia nihil sine causa omit- tere voluit, ex iis, quae agere solebat; nuUa vero tunc occurrebat causa, quia inter coe- nandum instruebat discipulos, et non im- pediebatur, sed potius occasionem et op- portunum tempus expectabat patiendi. Ac denique fieri potuit, ut tam ipse, quam dis- cipuli ea refectione corporali indigerent, ad sustinendos ejus noctis, ac sequentis diei la- bores.

6. Quarta opinio. — Quartus modus est, lotionem factara esse post inchoatam coenam usualem et antequara esset finita. Hanc sen- tentiara tenent aliquigraves expositores Joan- nis ex recentioribus, et fundantur solum in illo verbo Joannis : Surgit a coena; inde enim colligitur, Christum non stando, sed discum- bendo coenasse, quando surrexit ad lavandos pedes; ergo signum est, illam non fuisse coe- nara legalera, sed usualem, nam usitatus mo- dus prandendi seu coenandi eo tempore erat discumbendo , ut colligitur ex Esther 1 , et Tob., 2; at vero in coena legali, oportebot sta- re, tanquam paratos ad agendum iter, ut col- ligitur ex Exod. 12; et docet Gregor. Nyssen., lib. deVita Moysis, circa raedium, et significat Philo Judceus, lib. de Sacrificio Cain et Abel, circa raed. Est ha3c sententia probabilis, mihi tamen suaderi non potest, quia difficile cre- ditu est, Christum interrupisse aliquara coe- nam ad lavandos pedes; est enim hoc praeter oraniura horainura consuetudinera , et nescio quid habet inurbanitatis, cujus nulla ratio moralis vel figuralis afferri potest, qua? pro- babilis sit. Unde Chrys., hom. 82 in Matth., expresse dicit, Christum ante coenam lavisse pedes discipulorum, et Judee; quod necesse

DISPUTAT. XLl, SECT. III.

est intelligi de coena iisuali, nam de legali non potest, iit dixi. Quod si quis velit intelli- gere de cocna mystica , a forliori sequitur quod intendimus, nam hscc fuit post lotionem pedum, ut statim dicam. Deinde conjectura illa non cst sufficiens, quia valde probabile est, Christum discubuisse in coena legab. Pri- mo, quia hoc significant Matth., Marcus et Lucas, dicendo, recumbentibus illis, accepisse Jesum panem. Secundo, quia in Exodo non erat praiceptum standi ad comedendum agnum ; caeremonia autem non prsecepta non cadit sub obligationem, imo nec verisimile est fuisse additam , sed communi more solitos fuisse coenare. Tertio, quia Amb., super 15 caput Lucse, dicit, in coena legali Joannem discubuisse in sinu Jesu cervice reflexa, quod non potuisset fieri, si starent. Et Chrysost., hom. 69 in Joan., dicit, Christum non prius lavisse pedes discipulorum, quam cum eis discubuerit', quod necesse est intelligi de coena legali , ne contradicat iis, quse dixerat hom. 82 in Matth., ut vidimus; et ita hanc sententiam tenent Jansenius, et Csesar Baro- nius in Annalibus, in 34 anno, et alii ; quamvis, etiam si admittamus stantes coenasse agnum, dici posset , postea discubuisse ad coenam usualem; prius vero, quam iilam inchoassent, admonuisse fortasse Christum discipulos de mysteriis , quse perficere antea volebat, et tunc surrexisse acl lavandos pedes eorum, coena quidem instructa et parata, nondum tamen inchoata, accommodando expositio- nem Augustini supra relatam, et ita etiam intelligi potest Chrysostomus ultimo loco ci- tatus.

7. Prima assertio. — Restat igitur, ut ve- rus sit quintus modus; juxta quem breviter dicendum estprimo, Christum inter utramqae coenam lavisse pedes, finita, scilicet, legali, et nondum inchoata usuali. Hoc concluditur ne- cessarioexdictis, etilliusfortelitteralisoccasio fuit consuetudo illius temporis et regionis, in qua ante commune convivium hospitibus pe- cles lavabantur, quod non fiebat in coena le- gali. Moralis autem ratio fuit; ut nobis Christus daret exemphmi, sicut ipse dixit; figuralem statim reddemus.

8. Secunda assertio. — Secundo enim di- cendum est, lotionem pedum factam esse ante coenam mysticam seu institutionem hujus sa- cramenti. Ita docent, super Joan. D. Thom.; super Matth. Euthymius et Lyr., et alii ex- positores; expresse Damasc, lib. 4, c. 14 ; et idem sentit Augustin. locis supra citatis;

XX.

Ambros. et Bernard. statim citandi; quod non potest ex Evangelio aperle convinci; osten- demus autem statim, institutionem hujus sa- cramcnti factam esse, vel inchoata coena usuali^ vel certe proxime ante illam, ex quo potest hsec assertio concludi. Ratio myslica seu figuralis est, quia illa lotione pedum vo- luit Christus Dominus significare mundatio- nem animse, quse ante sumptionem hujus sacramenti praemittenda est, ut docuit Am- bros.,I. de lis qui initiantur, c. 6, et lib. 5 de Sacram., c. 5; Bernard., inserm. de Coena Dom.; Cyprian. etiam in serm. de Lotione pedum dicit, per illam significatum fuisse poenitentiee sacramentum ; debuit ergo iila lotio preecedere, sicut poenitentia, vel animi emundatio antecedere debet usum hujus sa- cramenti.

SECTIO III.

Utrum hoc sacramentum institutum sit, postquam Judas a ccena discessit, vel illo prseseate.

'1 . Status qusestionis . — Qusestionem hanc attigit D. Thom. infra, quaest. 81, art. 2, sub alio titulo, An Christus communicaverit Ju- dam; quam tractat etiam in 4, d. M, q. 3, art, 2, et ibi alii Scholastici ; sensus vero iu idem redit; supponimus enim, si Judas adfuit institutioni, et communioni aliorurn Aposto- lorum, etiam illi communicatum fuisse hoc sacramentum ; quia peccator occultus non ex- cluditur a publica communione hujus sacra- menti, ut docet Eugenius P., statim citandus, et omnes Scholastici, et dicemus qusest. 80. Quod ergo nunc quaeritur, est, an Christus sapienter expectaverit Judee discessum ad tanti mysterii institutionem et communica- tionem, quam qusestionem hoc loco prae- mitto, quia est ad intelligendam sequentem, et totum ordinem coencB necessaria.

2. Duse ' sententix. — Prima ergo sen- tentia est, faisse Judam absentem, quando Christus instituit hoc sacramentum ; ita Hila- rius, can. 30 in Matth.; et Rupert,, lib. 10 in Matth., in fine; et Theophyl., Matth. 26; In- noc, lib. 4 de hoc Mysterio, c 13. Tatianus, in harmonia Evangel.; et habetur hsec senten- tia, apud Clementem, lib. 5 Constit., cap. 16, ubi aperte negat Christum communicasse Ju- dam ; citatur etiam pro hac sententia Hieron., lib. 2 contra Jovinian., et ep. 256, qusest. 2; et Dionys., c 3 de Ecclesiast. Hier., in princ, cujus verba e Grceco reddita hsec sunt : Et ipse auctor symbolorum justissime separat

754 QUiEST

eimi., qui non sicut ipse, necpari morum simi- litudine sacra concoenaverat , docens hene , sancte, etprout Deum decehat, quod verus et cum virtute accessus ad sacra donet accedenti commutationem ad eum, qui est sihi similis. Quse verba sic interpretatur Turrian., qui in scholio ad dictum locum Clementis hanc sen- tentiam constanter defendit, quod Christus separaverit Judam, ne communionis corporis sui fieret particeps, quod eo non sancte, sed simulate, et ficte adfuerat cum illo ad come- dendum sacra, id est paschalem agnum, qui sacramentum et sacrificium antiquae legis erat. Et confirmat Turrianus hancsententiam, quia Christus duplici signo manifestavit peccatum Judse. Primo, quando illi interroganti : Num- quid ego sum.? Respondit ; Tu dixisti. Se- cundo, quando dixit Joanni : Cui intinctum panem porrexero, etc; ergo non est verisi- mile illo prsesente institutum fuisse hoc sacra- mentum, alias oportuisset illum a comrau- nione excludere, quia jam erat agnitus pec- cator. Hilarius aliam adducit confirmationem, quia Christus dixit discipulis : Bibite ex hoc omnes ; non hiham amodo de hoc genimine vitis, donec Ulud hiham vohiscum novum in regno Patris mei; sed nunquam postea cum Juda bibit; ergo nec tunc iUi ad Hbandum de- dit. AUter expUcat hanc sententiam Origen., Joan. 13; putat enim panem intinctum, quem Christus Judee dedit, fuisse Eucharistiam; ta- men Jadam, ilkim non comedisse, sed acce- pisse tantum in manus, ibique rehquisse, ac subito discessisse. Secunda sententia dicit, Christum communicasse Judam, quando ilh debit buccellam intinctam, Joan. 13, quam videtur indicasse Cyril., lib. 9 in Joan., c. 4 9, et August., lib. 5 de Bapt., c. 8.

3. Dicendum vero primo est, Christum Do- minum instituisse hoc sacramentum prsesente Juda, illumque cum aliis communicasse. Heec est sententia D. Thom. et communis Scholas- ticorum dicta d. 1 1 , et probari potest primo ex ordine narrationis Matth. et Marc. Dicunt enim discubuisse Christum cum duodecim ; et coenantibus illis, nimirum duodecim, acce- pisse panem et instituisse hoc sacramentum. Apertius tamen, vel (ut August. dicit) eviden- tissime hoc videtur dicere Lucas; cum enim dixisset, discubuisse Christum cum duodecim et consecrasse ac dedisse illis mysteria, sub- dit, inter prsebendum sacramentum addi- disse : Verumtam.en ecce manus tradentis me, mecum est in mensa; erat ergo prsesens Judas, et illa particula : Verumta^nen, aperte indicat

LXXIII, ART. V.

hoc esse dictum in ipsa communicatione sa-

cramenti, nam sensus perspicuus est. Trado vobis eorpus et sanguinem , quamvis non ignoro, inter vos esse, qui me tradit. Unde Sancti advertunt , illa verba dicta esse a Christo, tum ad commendandam charitatem suam, tum ut emolliret cor Juda^, ut resi- pisceret et non indigne communicaret. Con- firmari hoc potest, quia Judas adfuit, cum Christus dixit Apostohs : Hoc facite in meam commemorationem ; nam ordinatus fuit sacer- dos et Episcopus, juxta illud : Episcopatum ejus accipiat alter , quod de Juda exponit Petrus Act. 1; ergo adfuit institutioni hujus sacramenti.

4. Probatur ex traditione. — Secundo pro- batur heec sententia ex communi traditione et interpretatione Patrum; illam supponit Eu~ genius Papa dicens, Christum non removisse Judam a communione; idem docet Leo Papa, serm. 3 et 7 de Passione Domini; Augustin., tract. 6 , 50 et 62 in Joan., et lib. 2 contra htteras Petiliani, c. 22, et lib. 1 de Adulter. conjugiis, c, 27, et Hb. 5 de Bapt., c. 8; item in id Psalm. 10 : Justus autem quid fecit? et habetur in c. Christus, 1 , qusest. 1 ; idem etiam expresse epist. 163; Ambr., lib. de Apologia David, prope finem; Justinianus imperator in edicto fidei suse ad Joannem H Pontificem, circa finem : Judas, inquit, cum putasset la- tere eum., qui occulta hominum cognoscit, sa- cramentis communicavit cum Apostolis. Hugo, 2 deSacram., part. 8, c. 4; Rabanus, hb. 1 de Instit. cleric, c 32, lib. 2, c. 36; Cypr., in serm. de Coena Dom.; Beda, D. Thom. et ahi, Joan. 13; Laurent. Just., hb. de Trium- phaU Christi agone, c. 5; Niceph., Ub. 1 Hist., c. 30; Algerus, L 1, c 21, ubi conatur Hila- rium interpretari, sed frustra. Ecclesia etiam canit in hymno : Turhx fratrum duodense datum non ambigitur; et eadem est sententia Hieronym. qui falso in contrarium citatur, nam Marc 14, circa iUa verba : Biberunt ex eo onines : Et Judas, inquit, hihit, sed non sa- turatur, nec sitim extinguit ignis seterni, qui indigne sumit mysteria Christi; idem Ps. 54 (si iUius sunt commentarii) circa iUa verba : Qui dulces mecum capiehas cihos, iUa expo- nens de Juda ait : Cibus dulcis est corpus Christi, quod ipse accepit indignus; idem do- cuit ex Grfecis Orig., iract. 35 in Matt.; et Chrys., hom. 83 in Matt., et eleganter hom. 2 de Proditione Judee; et CyriL , Ub. 9 in Joan., c 26. Eademest sententiaDionys.;cum enim dicit : Qui secum sacra concoenaverat.

DISPUTAT. XLI, SECT. III.

non aguum figurativum, sed verum Christum intelligit, ut omnes Dionysii commenlalores interpretantur, tum quia licet legalis coena possit dici aliquo modo sacra, tamen quod preecipue et quasi per antonomasiam fuit sa- crum in ilia nocte, fuit Eucharistia ; tum etiam quia postea non dicit separasse Judam a com- munione, sed a suo et suorum consortio, quando dixit : Quod facis, fac citius, ut ni- mirum ostenderet dignam Eucliaristise sump- tionem perficere unitatem et conjunctionem cum Christo, e contrario vero qui iudigne su- mit, dignum esse, qui a Christi consortio et communione separetur.

5. Probatur ratione. — Tertio probat D. Thom. ratione hanc sententiam, quia non expediebat, ut Christus Judam peccatorem occultum sine accusatore et evidente proba- tione, ab aliorum communione separaret. Sed responderi potest, Christum vere non sepa- rasse a communione, sed prudenter expec- tasse, ut ipse discederet, antequam sacra- mentum distribueretur, quod fieri potest, quia tunc non publicatur delictum occultum . Quee responsio recte ostendit potuisse ita fieri; tamen ratio D. Thom. etiam ostendit hoc non fuisse necessarium, imo fuisse expe- diens in hac re gravissima dare exemplum Preelatis Ecclesise, quomodo circa peccatores occultos se gerere debeant; potuit etiam ex- pedire, ad significandum amorem suum erga peccatores, et singulariter erga Judam, cjuem beneficiis lucrari cupiebat.

6. Secunda conclusio. — Dico secundo , Christum non communicasse Judam, quando buccellam panis intinctam dedit; ita docuit Julius P. I, in suis decretis, cap. 7, et habet,ur in cap. Cum omne crimen, deConsec, dist. 2, et apud Ivonem, 21 part. decreti, cap. 12; Burchardum, lib. 5 decreti, cap. i; idem do- cuit Concil. Brachar. III, cap. 1; Beda, D. Thom. et Laurent. Justin., locis citatis; et expresse Augustin. , tract. 62 in Joan. ; et constat, primo, ex illa siraplici appellatione panis : Cui intinctum panem porrexero, quem Christus tunc non consecravit. Secundo, quia non decebat Christum intingere Eucha- ristiam; fuit ergo simplex buccella panis. Quo- circa Cyrillus et Augustin. supra citati , qui contrarium interdum indicant, explicandi sunt, ut intelligant, vel paulo ante, Christum communicasse Judam, vel certe, quod per illum intinctum panem significata fuerit ficta ejus communio, ut Augustin. magis indicat, de cujus sententia satis ex aliis locis constat,

ut vidimus; Origenes vero, .Toan. 13, licet contrarium proponat ut probabile, non tamen affirnjare audet.

7. Conclusio. — Dico tertio (et concluditur ex dictis), Christum instiluisse hoc sacra- mentum prius quam illum panem intinctum Judae tribuisset, quod est contra Ca^sarem Baronium, in illo anno 34 Annalium, ubi con- trarium sentit, et probat ex quodam rituali libro Hebrseorum, ubi dicitur, illam consue- tudinem dandi panem intinctum fuisse caere- moniam pertinentem ad ritum coenee legalis ; sed, ut vidimus hoc sacramentum fuit insti- tutum post finitam coenam legalem : ergo. Sed heec opinio, ut dixi, raihi displicet, quia est parum consentanea verbis Evangelii •

1 • • • O 1

dicit emm Joan., post buccellam illam accep- tam, continuo Judam exivisse ; non potuisset ergo adesse institutioni hujus sacramenti, si facta esset post buccellam illam traditam. Responderi potest, particulam, continuo , solum significare Judam non expectasse prolixam Christi concionem. Sed imprimis hoc est contra verbi proprietatem sine fun- damento. Deinde est contra expositionern SS. Cyrilli, Clirysostomi, et Augustini, locis citatis , qui dicunt usque ad iliam horam Christum sustinuisse Judam, et verbis ac factis procurasse, ut resipisceret; ex tunc vero, quia jam indigne communicaret, et semper magis obdurabatur, permissum esse a dfe- mone vehementius instigari, et ideo statim ad Christum tradendum exivisse. De qua re legi potest Chrysost., hom. 1 et 2 de Prodi- tione Judse; Cyrillus Hieros., Catech. 13; Au- gustin. iu Psal. 10 et epist. 163; ille autem ritualis liber, quo fundatur Ccesar, apud me non est tantse auctoritatis, ut illi fidem adhi- beam, quamvis fieri potest, ut illa consue- tudo, non solum in coena legali, sed etiam in aliis observata fuerit.

8. Responsio ad argumenta primse senten- tise. — Ad fundamenta contrarise sententiae, ad Patres ibi citatos respondetur, plures esse in contrarium; solum ille locus Clementis est difficilis; tamen vel ille locutus est ex pro- pria opinione, et non ex antiqua aliqua tra- ditione, vel certe ille locus non est omnino correctus, sicut de multis aliis illarum Consti- tutionum dicere necesse est. Ad conjecturam vero respondetur falsum esse assumptum, ut docet D. Thom. 2. 2, qusest. 33, art. 7, ad 2; et constat, primo quidem, quia utrumque illud signum proditoris datum est a Christo post institutam Eucharistiam, ut partim ex dictis

756 QU^ST

patet, partira ex dicendis dubio sequenti. Deinde, quia neutrum signum fuit publicum, neque ab omnibus discipulis intellectum. Nam verbum illud : Qui intingit mecum ma- num inparo-pside, commune fuit; mulli enim intingebant ; sicut paulo ante dixerat : Qui manducat meciwi panem, etc; et signum est, quia post illud verbum alii heesitabant, et inquirebant : Numquid ego sum? et Petrus, ac Joannes, hoc ignorantes, curiose inquire- bant; et ipsemet Judas, aut volens justificare se ipsum, aut motus conscientia interrogavit : Numquid ego sum? Gui Ghristus respondit : Tu dixisti ; quod verbum vel solus ille audivit, quia post illud, adhuc PetruS; et Joannes ignorabant, vel certe solus intellexit. Nam illa dictio juxta phrasim Hebraicam non est affirmantis, sed suspendentis assensum, etintercidentissermonem, ac sidiceret: Satis est, tu videris; quod docuit Augustin., lib. 3 de Gonsensu Evangelist., cap. 1; et Euthym. in Mat., suo cap. 64; et habetur etiam apud Glementem, lib. 5 Constitut., cap. 15. Deni- que aliud verbum, Cui intinctum panem porrexero, soli Joanni supra pectus Ghristi recumbenti secreto dictum est, ut omnes exponunt. Potuit autem Ghristus uni, vel alteri manifestare peccatum Judse, quamvis esset occultum , tum quia erat dominus famse ejus, ut Deus ; tum etiam quia poterat id esse utile ad fidei confirmalionem, et suse divini- tatis, ac charitatis manifestationem. Noluit vero manifestare omnibus, sed in hoc famse Judse prospicere, licet ejus peccatum paulo post esset omnibus manifestandum , quia quoad hoc voluit Christus se gerere tantum ut homo , et suo facto exemphmi nobis preebere ; homines autem non debent ope- rari juxta futuros eventus, sed juxta pra3- sentem rerum statum. Ad confirmationem Hilarii facilis est solutio. Respondetur enim ad veritatem et proprietatem illius locutionis [Donec vohiscum illud bibam novum in regno Patris mei) sufficere, ut de omnibus, quibus- cum Christus coenaveral, et ad quos Christus loquebatur, uno-solum excepto Juda, verifi- cetur.

SECTIO IV.

An hoc sacramenlum sit institutum ante, vel post ccenam, ac denique qua hora institutum fuerit.

\ . Prima sententia auctore carens. — In hac queestione possunt esse sex modi di- cendi : primus quod fuerit institutam ante

LXXIII, ART. V.

inchoatam coenam legalem; sed, utexistimo, hic modus a nemine asseritur; et est omnino improbabilis , ut late probat Jansenius, cap. 130, et ex dicendis a fortiori patebit.

2. Secunda sententia. — Secundus modus esse potest, ut institutio heec facta fuerit, in- choata coena legali , nondum autem finita. Qaam sententiam videtur sequi Jansenius supra, et videtur fundatus in hoc, quod non distinguit coenam usualem a legali , et ne- cessarium existimavit asserere, ante finitam aliquam coenam, institutum fuisse hoc sacra- mentum, in quo recte asseruit, ut videbimus. Tamen ejus fundamentum falsum est. Unde ejus opinio etiam mihi non videtur proba- bilis. Gertum enim existimo, jam fuisse le- galem coenam finitam, quando sacramenti hujus institutio facta est. Quod primo sequi- tur necessario exdictis; diximus enim lotio- nem pedum fuisse post finitam coenam illam, et institutionera sacranienti post lotionera pedum fuisse efFectam : ergo. Secundo arga- mentum supra assumptum ex illo verbo {Et comedetis, festinantes) etiara probat coenara legalem non debuisse interrurapi ob iiistitu- tionera hujus sacraraenti. Tertio videtur hsec esse sententia Goncil. Trident., sess. 22, cap. 1 , dicentis : Celebrato vetere Paschate, novum instituit. Et Urbani Papae, Clera. I, de Reliquiis et ven. Sanct. : Sumpta , inquit, coena, etc; est etiara expressa sententia Augustin., epist. 118, et habetur in cap. Li- quido, de Consecr., dist. 2. Denique universa Ecclesia canit : Post agnimi typicum, expletis epulis, corpus Dominicum datum discipulis. Et sequenti dubio referara plures Patres asse- rentes decuisse, celebrata umbra, transire ad veritatera.

3. Tertius raodus dicendi est, Christum non eodem tempore utramque speciera insti- tuisse, sed speciera panis inter ccenandura legali coena, speciem autem vini post finitam omnino coenam, multis interpositis aliis re- bus, vel actionibus. Hanc dicendi rationera tenet Joannes a Lovanio, lib. de Goramunione sub utraque specie, et illum secutus est Bel- larmin., lib. 4 de Eucharistia, cap. 27, ad 2, et potest fundari, quia de consecratione panis dicunt Matth. et Marcus : Coenantibus autem illis accepit Jesus panem., etc; de consecra- tione autera calicis ait Lucas, cap. 22, et Paul., 1 Gor. 11 : Similiter et calicem, post- quam coenavit, dicens. Sed neque hic dicendi raodus raihi probatur. Priraum enim illa verba Ecclesia3 : Post agnum typicum , expletis

epuUs , corpus Dominicum datum discipu- lis, apertc loquunlur de sacramento, quoad specieni panis; alia vero testimonia citata absolute de toto sacramento loquuntur; et similitcr, quaj referemus sectione sequenti. Prtelerea rationes facta3 contra prfficedentem sententiam contra hanc non minus urgent. Item sine sufficienti fundamento fingit hoc myslerium non fuisse institulum per modum unius integri sacrificii et signi; nam si prius consecratum esl corpus, et consumptum , postea vero actiones alise interpositee sunt, et finita coena, consecuta est calicis consecratio, certe non fuit per modum unius factum to- tum mysterium, nec modo apto ad compo- nendum unum signum. Denique fundamen- tum ex Scriptura sacra nullum est. Nam Matth. et Marcus, tam de consecralione cali- cis, C[uam corporis dicunt : Ccenantihus autem illis; et Lucas post consecrationem calicis ait, dixisse Christum : Verumtamen manus tradentis me, mecum est in 7nensa, et omnes referunt utramque consecrationem per mo- dum unius actionis continucC. Igitur, quod Paul. ait [Similiter et calicem, postquam cce- navit) de toto mysterio intelligendum est, ita ut illud adverbium, similiter, ad totum hoc referatur, quod sicut panem post coenam , scilicet legalem , consecraverat , ita fecit et calicem. Quomodo autem illa duo conciJien- tur, Ccenantihus illis, et , Postquam coenavit, facile ex dictis patere potest. Nam hoc poste- rius dictum est , propter legalem coenam ; prius vero propter usualem, vel quia utra- que per modum unius consideratur, ut in fine sectionis dicam.

4. Quarta sententia. — Refutatur. — Quartus modus est, hoc sacramentum fuisse institutum finita omni coena materiali, seu corporali. Ita sentit Claudius de Sainctes, re- petit. 1 , cap. 7, et repetit. 6, cap. i ; et Cccsar Baronius supra, et fundari etiam videntur, quia non distinguunt coenam legalem ab usuali. Quod si objicias verbum illud, coenan- tihus autem illis, respondere poterunt, illud verbum esse exponendum , id est, statim finita coena, et recumbentibus adhuc, ita ut per modum unius coenEe id totum factum fuerit. Sed heec sententia mihi non probatur. Nam primo falso nititur fundamento, ut vi- sum est; deinde ex dictis convinci potest; ostendimus enim, Christum instituisse hoc sacramentum antequam Judas discederet, et antequam illi intinctum panem daret; ergo post institutionem adhuc durabat ccena , quan-

DISPUTAT. XLI, SECT. IV. 757

doquidem potuit Chrislus illud signum pra3- bere. Ergo non est facta institutio post fini- tam omnem cocnam.

5. Quintus modus dicendi est, hoc sacra- mentum fuisse institutum inter coenandum usuali coena, illa videlicet inchoataetnonduni finita. Quse sententia in primis habet funda- mentum in verbo : Ccenantihus autem ilUs; quod si potest cum omni proprietate inlelligi, non est enervandum. Quibus verbis addi possunt illa, quce scribit Lucas : Verumtamen ecce manus tradentis nie, mecum est in mensa, quce verba indicant Christum actu fuisse in coena, quando hoc sacramentum dabat disci- pulis. Videtur etiam favere D. Augustin , lib. 3 de Consensu Evangelistarum , cap. 1, ubi dicit verba illa : Amen, amen dico vohis, quia unus ex vobis tradet me , et illa : Qui intingit mecum manum in paropside, dicta esse post lotionem pedum ; unde fit, dicta esse inter coenandum coena usuali ; et tamen subdit dicta esse ante institutionem Eucha- ristia3; ergo hsec facta est, inchoata jam ccena usuali. Et hsec sententia est valde probabilis, nihilque video, quod ex Scriptura sacra, vel Patribus contra illam objici possit. Nihilo- minus mihi difficile creditu est, Christum Dominum instituisse tantum sacramentum inter vulgares et communes epulas. Videtur enim hoc esse prceter reverentiam debitam tanlo sacramento; neque apparet uUa ratio litteralis, aut moralis, propter cjuam ita fieri debuerit.

6. Eucharistia, finita legaU , et nondum incepta ccena usuaU, fuit instituta. — Sextus ergo dicendi modus est Christum Dominum , finita coena legali, lavisse, ut diximus, pe- des discipulorum; et ea actione absoluta, iterum recubuisse cum discipulis, et dixisse illa gravissima verba : Scitis, quid fecerim vohis, etc, usque ad illa : Exemphim dedi vohis; vel, ut Auguslin. supra vult, usque ad illud : Unus ex vobis tradet me; et for- tasse tunc interposuit alia verba , quae sunt apud Lucam : Desiderium desideravi hoc pascha manducare vohiscum. Potest enim illud , pascha , non solum agnum pascha- lem, sed etiam paschale tempus, vel certe ipsam Eucharistiara, quee per illum agnum

adumbrabatur , significare , ut exponunt Chrysost., homil. 83 in Matth. ; Hierony., Matth. 26; Eusebius, in Catena D. Tliom. ibi; etTertuII., lib. 4 contra Marcionem, cap. 40. Denique non est incredibile in eodem tem- poris articulo, Christum discipulos de futuris

758 QU^ST. LXXIII

mysteriis instruxisse; eosque ad eorum com- munionem prseparasse, et statim instituisse hoc sacramentum, et discipulis dedisse. Quge sententia non aliter confirmatur, nisi quia et cum iis, quse Evangelistse narrant, accom- modari potest, et aliunde convenientissimo ordine omnia connectit. Nam primum om- nium a legali cfena inchoatum est, ut legis prseceptum ante alia servaretur, et figura veritatem preecederet, quse proxime statim sequi debuit. Interposita vero fait lotio pe- dum, ut, quanta reverentia futurum sacra- mentum recipiendum esset, significaretur, et ut sacramentorum diversitas magis innotes- ceret; postea vero expletis mysteriis, adcom- munem coenam ventum est. Quam sententiam indicat Damasc, lib. 4 de Fide, cap. 14, et juxta illam recte intelligitur illud, coenantibus autem illis, vel quia inter unam, et alteram coenam, quam totam Evangelistee per modum unius recensent, hoc mysterium peractum est; vel certe, quia recumbentibus jam illis ad ccenandum, et mensa jam instructa , et parata , ab hoc mysterio inchoatum est. Propter quod recte potuit dicere Christus : Verumtamen ecce manus tradentis me, mecum est in mensa. Fateor tamen , Augustinum ci- tato loco non satis distinguere inter coenam usualem et legalem; suppositis tamen, qute diximus, non est necesse verba illa, quibus Christus suum proditorem pra^dicebat, dicta esse ante vel post lotionem pedum, aut insti- tutionem Eucharistiae, quia partim dici po- tuerunt in coena legali, partim in usuali, et partim in initio, partim in fine illius noctis, ut facile est ex Evangelistis coUigere, et ex iis, quee tractat Jans., cap. i 30 et 1 31 .

7. Eucharistia est instituta prima vel se- cunda hora noctis. — Ex quibus omnibus tandem colligitur, quo tempore et hora insti- tutum sit hoc sacramentum. Claudius enim supra opinatur, post multam noctem, seu in profundo, aut raedio illius institutum esse. Ego vero existimo in principio noctis post transactam unam, vel, ad summum, duas ho- ras post solisoccasum esse institutum. Dicitur enim Deut. 26 : Immolahis Phase vespere ad solis occasum; Evangelistse autem dicunt, Christum accessisse ad immolandum pascha cum facla esset hora, utique a lege pree- scripta. Decebat enim Dominum in lege exe- quenda se diligentissimum ostendere. Coena autem legalis, et lotio pedura, ad summum, per duas horas durare potuerunt et statim secuta est institutio Eucharistise : ergo. Et

ART. V.

addi potest conjectura ex Evangelio. Primo, quia Joannes notat, quando Judas exivit, fuisse jam noctem , quod notari solet in principio noctis, non in medio. Deinde post illius exitum , Ghristus habuit longam con- cionem, et postea ivit in hortum , et prolixe oravit, deinde vero comprehensus est et ab uno ad aliura Pontificem ductus et exami- natus, et nihilominus postea superfuit magna pars noctis, in qua contumeliis affectus est a ministris diem expectantibus, ut illum ante Pilatum sisterent. Ergo signum est, insti- tuisse Eucharistiam in initio noctis, ut dixi- mus.

SECTIO V.

Utrum convenieuti tempore institutum sit lioc sacramentum.

1 . Non oportuit Eucharistiam institui ante incarnationem. — Quamvis ex instituentis auctoritate satis constet, opportunissimo tem- pore fecisse omnia mysteria, quse operatus est, ut tamen ejus rei rationem aliquam ex- plicemus, declarandum est, quam ob causam non ante incarnationem, neque ante tempus passioni proximum, sicut baptismus, neque post passionem et resurrectionem, sicut poe- nitentia, fuerit hoc sacramentum institutum. Principio igitur non oportuit ante incarna- tionem institui. Primo, quia antiqua sacra- menta significare debuerunt Christum , ut futurum, non ut preesentem ; hoc autem sa- cramentum non solum significat prtesentem Christum, sed etiam continet. Secundo, hoc sacramentum est efficacissima causa, et ve- luti uberrimus fons gratiae et charitatis ; abundantia autem gratiae legi gratiae reser- vari debuit. Tertio, est certissimum pignus gloriee, cujus janua nondum erat hominibus patefacta. Quarto, quia non fuit conveniens, ut Christi corpus, prius quam modo conna- turali existeret, sub hoc sacramento consti- tueretur. Ac denique mysterium hoc incar- nationismysterium supponit; imoutChrysost. seepe indicat, est veluti quoddam illius com- plementum, quia cumincarnationisbeneficium in sola una humanitate perfectum sit, per hoc sacramentum ineffabili quodam modo aliis hominibus communicatur. Quocirca rationes omnes, quee afferri solent, supra queest. 1 , art. 4 et 5, propter quas conveniens fuit, mysterium incarnationis post longa tempora fieri in ultima mundi setate, eaedera praesenti mysterio applicari possunt, scilicet, quia non

DISPHTAT. XLl, SECT. V.

erant honiines antea dispositi ad suscipiendum tantum beneficium, et quia oporluit myste- rium adeo difficile per multa tempora prius proedici, et variis figuris adumbrari, quas ar- ticulo sequenti videbimus. Sed qua^ri solet hoc loco, an potuerit hoc sacramentum ante incarnationem institui. Sed circa hoc, quse iiecessaria hoc loco visa sunt, notavimus in Commentario art. 5; Ccetera adjiciemus.

'2. Oportuit Eucharistiam institui ante pas- sionem. — Dico secundo, oportuisse hoc sa- cramentum institui ante passionem. Primo, quia decuit, ut Christus Dominus maximum amoris signum , adhuc in mortali corpore existens, nobis exhiberet, juxta iUud : Cum dilexisset suos, qui erant in 7nundo, in finem dilexit eos, sicut etiam eodem tempore prae- buit maximum humilitatis exemplum, disci- pulorum pedes lavando. Secundo, ut ipsamet institutio et oblatio sacrificii incruenti esset meritoria, et satisfactoria, et pretium nostree redemptionis ; hoc enim non habuisset, si post resurrectionem, quandojamnon erat Christus in statu merendi, vel satisfaciendi, institue- retur. Tertio, quia decuit, ut memoriale mor- tis suae ante eamdera mortem nobis re- linqueret. Dices : imo , cum sit memoriale passionis jam peractse, non videtur potuisse institui ante passionem, alias falsum signifi- casset. Respondetur, significationem hujus sacramenti ab initio inslitutionis ejus rela- tam esse ad iUucl tempus, in quo passio fu- tura erat, et ideo non fuisse falsara : sicut etiam baptisraus, licet ante passionem fuerit iustitutus , passionem tamen Christi repree- sentat.

3. Conveniens etiam fuit illam institui in passionis ingressu eL non antea. — Dico ter- tio, opportunissime fuisse hoc sacramentum institutum in ipso passionis ingressu, et non antea. Hujus conclusionis varias rationes afFert hicD. Thom., et alii Theologi in 4, d. 8, et bre- viter declaratur. Primo, quia decuit, utinipso discessu prsecipuum signum traderet, ac me- moriale suse dilectionis; et imminente pas- sione, raemoriale illius nobis reUnqueret, ut eo tempore altius cordibus infigeretur. Se- cundo, ut more amantissimi patris in fine vitee pretiosiorem hsereditatem fihis relinqueret, eamque maxime commendaret, tanquam rem sibi charissiraara. Tertio, decuit invisibihter hominibus dari tunc, quando visibiliter ab eis recedebat. Quarto, decuit fieri post ultimam legalera coenara, ut ex sacramentorura coUa- tione, novi sacramenti excellentia magis in-

notesceret; et ut tunc inciperet maxime novi sacramenti virtus, quando lcgaUa cessabant. Ike rationes dcsumploe sunt ex Chrysost., hom. 83 in Matth., et 28 in 1 ad Cor.; Hie- ron., Matth. 26; August., ep. 118 ad .Tanua- rium; Cyprian., serm. de Coena Domini. UUi- mo accedit UtleraUs ratio, quia, Ucet Christus instituerit hoc sacramentum. ante passionem, tamen revera noluit, Ecclesiam uti iUo, do- nec ipse esset glorificatus, quia ita decebat majestatem tanti sacramenti, et ideo oportuit, institutionera iUius proxime fieri ante pas- sionem.

4. Posset hoc loco curiose inquiri, an, si Adani non peccasset, instituturus esset Christus hoc sacraraentum. Supponendum raysterium incarnationis fuisse futurum, etiamsi homines in statu innocentite perseverassent. Nam si contraria sententia defendatur, nullus locus relinquitur preesenti qusestioni, ut constat. Sed in re incerta, et non adraodum utili, et ab aliis non disputata, immorari nolo. Unus enim quisque poterit facile ex dictis supra de mysterio incarnationis , in proposito dubio proportionaliter ratiocinari. Certura est enim, non fuisse tunc futurum hoc sacramentum, vel sacrificium in signum seu memoriale pas- sionis Christi, quia tunc Christus non esset passibilis. Deinde ex iis, quse in siraili quses- tione de incarnatione dixiraus, constare po- test, juxta modura prajdestinationis, quera de facto Deus habuit, nullura habuisse decretum circa hoc raysterium, ex quo sequatur, illud fuisse futurura, si homo non peccasset, neque ad hoc asserendum potest ex Scriptura sacra et Patribus fundamentum sumi. An vero, non existente peccato, habiturus esset Deus tale decretura, res est incerta, quse adductis con- jecturis in utramque partem posset dispu- tari. Non est autem iraprobabile, Deum non fuisse prsetermissurum tantura taraque ad- mirabile mysteriura, in quo post incarnationis opus, ejus omnipotentia, et reliqua attributa maxime relucent, etiam si horaines non indi- gerent remedio contra peccatum; prsesertim cum hoc sacramentum per se primo non or- dinetur ad tollendura peccatum, sed ad con- trahendum majus charitatis vinculum, et quasi ad communicandum cum cseteris horai- nibus altissiraura incarnationis beneficium per summara quamdam participationem, ut Chrysost. inquit ; et probari hoc posset, pri- mo, quia per hoc sacramentum ipsa huma- nitas Verbo conjuncta realiter conjungitur suo modo ceeteris hominibus ; hoc autem est

760 QU^ST. LXXIII

quoddam bonum, per sese maxime hominibus expelibile, et quod valde charitatem fovet et excitat. Secundo, quia post factum incarna- tionis mysterium, ipsi etiam Angeli discunt a sensibili humanitate Verbo unita. Ergo multo magis expediret hominibus perfici et sancti- ficari ab ipso Christo, sub sensibili sacra- mento inter eos manente. Tertio conferret hoc, ut homines perfectissimum sacrificium laudis, et gratiarum actionis Deo offerrent, Christum offerendo realiter praesentem. Quarto deni- que, quia hoc ipsum Eucharistise mysterium est quoddam ex maximis operibus divinae om- nipotentise, quodque valde declarat divina attributa, sapientiam, charitatem, etc, prop- ter quse ostendenda Deus operatur. Sec! de re incerta haec sint satis. Poterat etiam hic de alia circumstantia liujus institutionis tractari, de loco, scilicet, vel coenaculo, in quo hoc sacramentum institutum est. Sed de hac re niliil reperio, quod ad scholasticam disputa- tionem pertineat. De his vero, quee ad histo- riam pertinent, legi potest Nicephorus, lib. 1 , cap. 28, etCsesarBaronius, in Annalibus anni trigesimi quarti.

ART. VI.

ARTICULUS VI.

Utrum agnus pasclialis fuerit praecipua figura hujus sacramenti (infra, quaest. 80, art. 10, ad 2 ; et 4, d. 8, qusest. 1, art. 2, et dist. 12, qusest. 3, art. 1, q. 2, ad 1).

1 . Ad sextum sic proceditur . Videtur, quod agnus paschalis non fuerit prxcipua figura hujus sacramenti. Christus enim dicitur sacer- dos secundum, ordineyn Melchisedech propter hoCf quod Melchisedech gessit figuram sacrifi- cii Christi, offerens panem et vinwn. Sed ex- pressio similitudinis facit, quod unum ab alio denominetur . Ergo videtur, quod oblatio Mel- chisedech fuerit potissima figura hujus sacra- menti. .

2l. Prseterea , transitus maris Rubri fuit figura baptismi, secundum illud 1 Cor. 1 0 : Omnes baptizati sunt in nube et in mari. Sed immolatio agni paschalis prsecessit transitum maris Rubri, quem subsecutum est manna, sicut Eucharistia sequitur baptismum. Ergo manna est expressior figura hujus sacramenti, quam agnus paschalis .

3. Prxterea, potissima virtus hujus sacra- menti est, quod introducit nos in regnum ccelo- rum sicut quoddamviaticum. Sed hocmaxime prsefiguratum fuit in sacramento expiationis, quando Pontifex intrabat semel in anno cum

sanguine in Sancta Sanctorum,, sicut Apostol. probat, Hebr. 9. Ergo videtur, quod illud sacrificium fuerit expressior figura hujus sa- cramenti, quam, agnus paschalis.

Sed conlra est, quod Apostol. dicit 1 Cor. b : Pascha nostrum immolatus est Christus; itaque epulemur in azymis sinceritatis et veritatis.

Respondeo dicendum, quodin hoc sacramento tria considerare possumus, scilicet id, quod est sacramentum tantum, quod est panis et vinum ; et id, quod est res et sacramentum, scilicet corpus Christi verum ; et quod est res tantum, scilicet effectus hujus sacramenti. Quantum igitur ad id, quod est sacramentum tantum., potissima figura fuit hujus sacra- menti oblatio Melchisedech, qui obtulit panem et vinum. Quantum autem ad ipsum Christum passum , qui continetur in hoc sacramento , figurse ejus fuerunt omnia sacrificia veteris Testamenti, prsecipue sacrificium expiationis, quod erat solemnissimum . Quantum autem ad effectum fuit prxcipua ejus figura manna, quod habebat in se omnis saporis suavitatem {ut dicitur Sap. \ 6) , sicut et gratia hujus sacra- menti, quantum ad omnia reficit mentem. Sed agnus paschalis, quantum ad hsec tria prsefi- gurabat hoc sacramentum. Quantum enim ad primum , quia manducabatur cum panibus azymis , secundum illud Exod. 121 : Edent carnes et azymos panes. Quantum vero ad se- cunduni, quia immolabatur ab omni multitu- dine filiorum Israel decima quarta luna, quod fuit figura passionis Christi, qui propter in- nocentiam dicitur agnus. Quantum vero ad effectum, quia per sanguinem agni paschalis protecti sunt filii Israel a devastante Angelo, et educti de JEgyptiaca servitute. Et quantum ad hoc ponitur prsecipua figura hujus sacra- menti agnus paschalis, quia secundum omnia ipsum reprsesentat . Et per hocpatet responsio ad objecta.

COMMENTARIUS.

1 . Quaestio hujus articuli annexa est dispu- tationi praecedenti. Cum enim ostensum sit, non fuisse conveniens, ut hoc sacramentum re ipsa pra?cesserit incarnationem, dubitari non immerito potest, an expedierit, ut prse- cesseritsaltem in figura, eo modo, quoChristus dicitur agnus occisus ab origine mundi. In qua re impius Lutherus irridet piam diligen- tiam, quam D. Tliora. adhibuit in explicandis hujus mysterii figuris. Sed ille potius irri- dendus est , cum Paulum contemnat , 1 ad

QU^ST. LXXllI

Cor. 10, dicentem : Omnia in figura contin- gebant illis; qui etiam singulariter propter hnjus mysterii rcprpesentalionem dixisse vi- detur : Omnes eamdem escam spiritiialem manducaverunt, scilicet, manna, quod figura fuit hujus sacramenti. Certum ergo est, fuisse conveniens, sacramenlum hoc preefigurari, priusquam fieret. Hoc enim ad majestatem ejus commendandam pertinuit. Et pra)terea, quia cum esset difficillimum, paulatim tradi et prsedici oportuit. Et ideo Concil. Trident., sess. 22, cap. 1 , ut certum tradit, prsecessisse varias figuras hujus sacramenti, quas Ma- gister et Theologi in 4, d. 8, diligenter expli- cant, preesertim Bonav. , art. ! , per tres qusestiones ; Richard., art. 1, qusest. 3; Du- rand., queest. 1 ; alter Durand. in Rationali divinorum offic, lib. 6, c. 69; Gabr., lect. 55 et 81 in can. Ut autem paucis rem hanc complectamur, ad quatuor capita reducuntur figurse; nam vel sumptse sunt ex sensibili sa- cramento, vel ex eo, quod in hoc sacramento est res et sacramentum simul, vel ex eff^ectu, vel ex omnibus simul.

2. Primo igitur, qusedam figuree datfe sunt ad significandum id, quod in Eucharistia est sacramentum tantum, id est, species panis et vini ; hujusmodi fuit oblatio Melchisedech , Gen. 14, licet Paulus ad Hebr. 7, illam per- tractans hoc mysterium prEetermiserit ; cujus rationem in 1 tom. reddidimus , cum de sa- cerdotio Christi ageremus, quaest. 22. Idem significarunt panes propositionis, Exod. 40, Levit. 23, de quibus soli mundi edere pote- rant, 1 Reg. 21 ; ila Damasc, lib. 4, c 14; Cyrill. Hierosolym. , Cateches. 4 Mystag. ; Hieron., ad Tit. 1. Item panis primitiarum, Exod. 23, ex Ireneeo, lib. 4 contra hsereses, c 32. Item panis subcinericius Helise, 3 Reg.
3. Eodem sensu per figuram prsedixit hoc mysterium David, Psalm. 115, dicens : Quid retribuam Domino pro omnibus, qux retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam, et Psal. 22 : Calix tuus inebrians, quam prpeclarus est? ut exponit Hieron.. ep. 150 ad Edibiam, q. 2; de hoc etiam mysterio interpretaturCyprian., ep. 63, illud Proverbior. 9 : Sapientia sedifi- cavit sibi domum , excidit columnas septem, miscuit vinum, et proposuit mensam suam ; et infra : Venite et comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis. Denique docet ibidem Cypr. panem hujus sacramenti indi- catum esse in Evangelio in quinque panibus, ex quibus Christus multitudinem, qua3 ipsum sequebatur, satiavit, Matth. 14. Vinum au-

ART. VI.

tem, iu vino ex aqua miraculose procreato, Joannis 2.

3. Secundo fucrunt alicTC figura^significantes prsecipue efTcctum, seu rem tantum hujus sa- cramenti, inter quas preecipua fuitmanna, ut late interpretantur August., Chrysost., Cyrill. et Theophyl., Joan. 6. Idem Chrysost., hom. 23 in,1 ad Cor., qui in verbo illo : Omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, intelligitsignificatum manna, quatenus figura erat hujus sacramenti, ut Theophyi. etiam exponit. Et eamdem figuram recte tractat Ambros., lib. 5 de Sacram., c 1, et iib. de lis qui initiantur, c 8 et 9; Origen., homil. 7 in Numeros; Greg. Nyssen., lib. de Vita Moysis, circa medium. Nam primo manna datum est hominibus peregrinantibus in de- serto, ut possent ad terram promissara per- gere. Secundo, habebat omnem saporis sua- vitatem, Exodi 16. Tertio, licet varii varias mensuras colligerent, eamdem postea inve- niebant , eodem c 16 Exod. Quarto, fuit cibus de ccelo missus, et qui optime nutrie- bat; quse omnia aptissime significant effec- tum et excellentiam hujus sacramenti. Ac denique sicut manna expositum fuit dubita- tioni, Psal. 77 : Numquid poterit parare men- sam in deserto? numquid panem poterit dare , aut parare mensam populo suo? et contra- dictioni, Num. 21 : Nauseat anima nostra super ciboisto levissimo, ita hoc sacramentum a principio , dubitationibus et contradictio- nibus fuit expositum, Joan. 6 : Quomodo potest hic carnem suam dare ad manducandum? Deinde hujus sacramenti figura dicitur fuisse, etiam ratione effectus, lignum vitse, quod erat in paradiso ad conservandam vitam. Sic etiam interpretantur Sancti effectum mellis , quo oculi Jonathse aperti sunt, 1 Reg. 14.

4. Tertio, alise figurse datae sunt ad signifi- candam rem contentam, id est, Christum, qui est res et sacramentum simul , et hoc modo censetur fuisse figurse hujus sacramenti om- nia sacrificia legis naturse et veteris , ut do- cent Leo Papa, serm. 8 de Passione ; August., lib. 1 contra Adversar. legis et Prophet., c 18, etlib. 17 de Civit., c 20; omnia enim illa Christum significabant, prsesertim sacrificiura expiationis, ut hic dicit D. Thom. Ubi oportet advertere, plura ex illis sacrificiis immediate significasse sacrificium Christi cruentum, ut indicavit PauL ad Heb. 9; quia vero, cumhoc sacramentum conficitur, simul offertur sacri- ficium, quod raemoriale est illius sacrificii, et in utroque idem est principale offerens, et

762 QUiEST.

eadem res oblata, licet modus sit diversus, ideo dicitur in illis sacrificiis prsefiguratura esse hoc sacramentum. quoad rem in illo con- tentam, qua; est res et sacramenlum simul. Propter hanc etiam causam in veteri testa- mento corpus Christi per panem, et sanguis per vinum significata sunt, ut Hierem. Il : Mittamus lignum in panem ejus, id est, cru- cem in corpus ejus, ut Tertull. exposuit lib. 4 contra Marcionem, c. 40; et Lactanlius, lib. 4 Institut., c. 18; Hieronym. et Origenes super Hieremiam. IdemHieronym., dicta epist. 150, significari dicit verbis illis Jacob, Gen. 28 : Si fuerit Dominus meus mecum, et dederit mihi panem ad edendum et vestimentum adoperien- dum, id est, Christum, qui est panis vitae, Joan. 6, et indumentum fidelium qui in ipso baptizati sunt, ad Gal. 3; sic etiam dicitur Gen. 49 : Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum; ut enim inquit Cyp., ep. 63 : Quando sanguis uvx dicitur, quid aliud, quam vinum calicis Dominici et sanguis ostenditur? Denique significatus est sanguis calicis Christi in sanguine veteris tes- tamenti, quo Moyses post legem latam asper- sit popalum , dicens : Hic est sanguis testa- menti, quem misit ad vos Deus, Exod. 24, et ad Hebr. 9. Unde Christus, ut in se veritatem impleri ostenderet, eisdem verbis dicit, Mat- thsei 26 : Hic est sanguis meus novi testa- menti; et Lucce 22 : Hic calix novum testa- mentum est in sanguine meo.

5. Ultimo est insignis figura agni paschalis, in quo omnia dicta repraesentata sunt. Agnus enim significabat Christum, non solum ut hostiam, sed etiam ut cibum, quia agnus ille non tantum immolari, sed etiam comedi pree- cipiebatur; sanguis vero ejus effectum re- demptionis Christi, per quera a devastante Angelo protecti, et a servitute yEgyptiaca erepti sumus; panis alzymus materiam hujus sacramenti; una domus Ecclesiam, quae hoc sacramento perficitur, et in se et cum Christo magis ac magis unitur, et ideo in illa sola hsec hostia offerenda est, et distribuendus hic cibus, ne sanctum canibus tribuatur, ut ele- ganter dixit Cyprian., lib. de Unitate Eccle- sise; August., serra. 150 et 181 de Terapore, c. 12, etbb. 2 contra litteras Petiliani, c. 37; et Gregor., lib. 35 MoraL, c. 7, alias 5, qui eamdera figuram optime explicat hom. 22 in Evangelia; TertulL, lib. 4 contra Marcionem, c. 40; Leo Papa, serm. 7 de Passione; Hieron., Matth. 26; Hesychius , in 23 caput Levit.; D. Thom., 1. 2, queest. 102, art. 5, ad 2,

LXXIV.

QMSTIO LXXIV.

DE MATERIA EUCHARISTIiE, QUANTUM AD SPECIEM, IN OCTO ARTICULOS DIVISA.

Deinde considerandum est de materia hujus sacramenti. Et primo, de specie materim; se- cundo, de conversione panis et vini in corpus Christi; tertio , de modo existendi corporis Christi in hoc sacramento ; quarto, de acci- dentibus panis et vini, qux in hoc sacramento remanent.

Circa primum quseruntur octo.

1 . Utrum panis et vinum sint materia hujus sacramenti.

2. Utrum ad materiam hujus sacrarnenti requiratur determinata quantitas.

3. Utrum materia hujus sacramenti sitpanis triticeus.

4. Utrum sit panis azymusvel fermentatus.

5. Utrum materia hujus sacramenti sit vi- num de vite.

6. Utrum sit admiscenda aqua.

7. Utrum aqua sit de necessitate hujus sa- cramenti.

8. De quantitate aquse, qux apponitur.

Post explicatam qucestionem, an sit hoc sa- cramentum, incipit inquirere D. Thom. quid sit, et essentiam ejus explanare, agens prius de raateria, postea vero de forma hujus sa- craraenti. Prius vero, quam ad has partes specialiter descendamus , expediens visum est, disputationem prsemittere, in qua gene- ratim inquiramus, in quo hujus sacraraenti ratio, et essentia consistat; ita enira facilior erit postea disputatio de singulis partibus sa- cramenti.

DISPUTATIO XLII.

DE ESSENTIA, ET PARTIBUS HUJUS SACRAMENTI IN COMMUNI.

Supponiraus ad hoc sacramentum confi- ciendum raulta concurrere; scilicet, alic|uam verborura formam, materiam panis et vini, quee, dura conficitur sacramentum, partim traosit, scilicet, quoad substantiam panis et vini, et ut sic, materia remota dicitur, partim permanet, scilicet, quoad accidentia, et ut sic, materia proxima appellatur. Prseterea, corpus etsanguinem Christi, quee sub specie-

DISPUTAT. XLII

hus consecratis continentur; ac denique post heec reperitur usus hujus sacramenli; queo omnia in sequentibus probanda sunt. Hic so- lum explicandum est, quomodo hcec compo- nant hoc sacramentum, seu quid illorum ad essentiam ejus componendam inlrinsece per- lineat. Nam de omnibus dictis est dubium , preeterquam de maleria remota; de qua, cum non maneat, non est inter Catholicos contro- versia. Supponendte sunt etiam hoc loco differenticB hujus sacramenti a reliquis, quas supra disp. 39, sect. 2, late tradidimus.

SECT. I.

SECTIO I.

Au species consecratis siut sacramentum Eucharistise, vel de intriuseca ratione ejus.

1. Prima opinio. — Duobus modis videtur esse ab aliquibus negatum, species consecra- tas intrinsece constituere, et esse de essentia sacramenti Eucharistise. Primus fuit Walden- sis, tom. 21 de Sacramentis, cap. 21 , ubi dicit, in aliis sacramentis solum visibile signum , invisibilem gratiam significans, esse ipsum sa- cramentum; hic vero sacramentum esse invi- sibilem gratiam, per visibile signum proxime significatam , id est, Christum Dominum , quem verba significant, et sub speciebus constituunt, species autem et continent, et significant. Unde concludit, species nec ad essentialem constitutionem hujus sacramenti (pertinere , nec esse sacramentum , nisi per quandam analogiam , quia sunt signum sa- cramenti, sicut color dicitur sanus, quia est signum sanitatis. Fundatur hic auctor solum in quibusdam Sanctorum testimoniis, qui hoc sacramentum corpus et sanguinem Christi appellant , quos partim citavimus quaest. prseced., art. 4, partim allegabimus infra, sect. 3, ubi verum illorura sensum expende- mus. Et confirmari potest heec opinio, "quia species sicut non significant, ita nec efficiunt gratiam sanctificantem, sed solum significant Christum, quem continent. Christus vero ipse est , qui gratiam confert , juxta illud Joan. 6 : Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Cum enim humanitas sit instrumentum con- junctum, et prsesens, ac proxime adsit, non iiidiget alio instrumento ; species ergo nihil efficiunt; ergo non sunt sacramentura, nec pars sacramenti.

2. Secunda opinio. — Secundus modus, seu secunda opinio est, species non esse partem sacramenti hujus, quia solura forma verbo- rum est totum sacramentura. Hccc senlentia

tribui solet Cajet. qui supra, qua3st. 63, art. 6, ita loquilur. Circa Eucharistite sacramentum duo possunt considorari, scilicet ipsum sacra- mentum, quod niliil aliud est, quam actio sacramentalis consistens in consecratione ma- terise. Cum ergo consecralio verbis fiat, signi- ficat, sola verba esse Eucharisliee sacranien- tum. Quae sententia tribuitur etiam Marsil. in 4, qusest. 1, art. 1, et qusest. 6, art. 2; et videlur illi favere D. Thom. in 4, d. 8, q. 1, art. 1 , quajstiunc. I , cum dicit, in sacramento Eucharistise sanctificationem materiae esse ipsum sacramentum. Et suaderi potest haec opinio, quia in hoc sacraraento sola verba sunt sensibile signum, efficax summce gratiae, id est, Christi, quem significant, et quodara- raodo efficiunt ; species autera, ut dictura est, niliil efficiunt. Et confirraatur, quia negari non potest, quin verba habeant significatio- nem sacramentalem; ergo vel sunt sacraraen- tura, vel pars sacraraenti; non sunt autem pars, quia non habent compartem, cum qua unum totum constituant, quia successivum cum permanente non potest conjungi ad unum totum constituendum ; ergo sunt integrum sa- cramentum; et non aliud, c[uam Eucharistia : ergo.

3. Prima conclusio. — Dicendum vero primo est, solura Christi Doraini corpus ac sanguinera non esse integrum Eucharistise sacramentura. Hsec est communis sententia Doctorum, quos statim referam, et colligitur ex Innocent. HI, et ex Concil. Trident., et ex aliis multis Patribus et decretis, quse statim ad probandara tertiam conclusionem afferam. Ratio vero clara est, quia de ratione sacra- menti est, ut sit per se signum sensibile; Christus autera, ut in hoc sacraraento, non est raoclo sensibili ; ergo per se sumptus non po- test esse totura sacramentum; necesse est enira, ut in intrinseca essentia sacramenti ali- cjuod signum , quod sensibus objici possit, includatur. Unde, si res aliqua per se insen- sibilis interdura est pars sacramenti, necesse est, ut cura alia per se sensibili conjungatur, et aliquo raodo, saltera per accidens, sentia- tur, ut in contritione et confessione videre licet. Sic igitur, corpus Christi, prout est in hoc sacramento, non potest per se constituere sacramentum, cum seclusis speciebus nullura signum per se sensibile maneat, quod ad constituendura sacraraentura sufficiens sit. Unde aperte repugnat, species habere ratio- nera sacraraenti per analogiara ad Christi corpus , cura potius ipsum corpus per ipsas

764 QLl^ST. LXXIV

tantum species aliquo modo, scilicet sacra

mentaliter, sentiatur; species autem per se sensibiles sint. Propter quod sancli Patres docent, ipsas species esse sacramentum tan- tum; corpus autem Christi esse rem, et sa- cramentum simul.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo : verba consecrationis non sunt Eucharistia? sacra- mentum. Communis est conclusio Theologo- rum, et existimo esse certam, coUigique ex communi loquendi modo Sanctoram, et Con- ciliorum, appellantium species ipsas, sacra- mentum, ut jamjam videbimus. Praterea dicunt Patres , consecratione perfici sacra- mentum EucharistiEe , non autem consecra- tionem esse ipsum sacramentum. Aug., iib. 20 contra Faustum, cap. 13 : Noster panis et caliXf certa consecratione mysticus fit nohis, non nascitur; et in c. Quia passus, de Consec. d. 2 : Mysterium , dicitur, pacis, et unitatis nostrx in sua mensa consecravit. Greg. Nyss. in c. Quia corpus, eadenl dist. : Necessarium erat, ut in die coenx sacramentum- nobis cor~ poris et sanguinis sui consecraret ; et similia habet Ambros., lib. de lis qui initiantur, cap. 9, et hb. 4 de Sacr., cap. 4. Ac denique in c. Ego Berengarius, in suse heeresis abju- ratione jurat ille, se credere, post consecra- tionem, non solum sacrameutum, sed verum corpus et sanguinem Christi Domini nostri in altari manere. Ergo, cum verba transeant, et sacramentum maneat, necesse est sacramen- tum esse ahquid preeter verba. Nec potest accommodari eorum fuga, qui exponunt ma- nere sacramentum, quia manet Christus, qui est res et sacramentum simul, quia ibi ex- presse dicitur, manere sacrameutum, praeter corpus et sanguinem Christi, quee sunt res et sacrameutum simul. Denique Concil. Florent. expresse dixit , per hsec verba hoc confici sacramentum; Concil. Trident., sess. 13, c. 1, dicit, post panis et vini cousecrationem, Christum Dominum in hoc sacramento conti- neri; ergo prseter rem et sacramentum, sci- licetChristum, manet sacramentum continens ipsum. Non enim ipsum seipsum continet; unde id dictum esse ratione specierum, cer- tum est, ut clarius explicatur in c. Firmiter, de Sum. Trinit. etfid. Cath., ubidicitur, Chris- tum contineri in altari, sub speciebus; si ergo verba conficiunt Eucharistia? sacramentum, et post verba, prseter corpus et sanguinem Christi, manet sacramentum, in quo Christus continetur, non sunt verba ipsum sacramen- tum. Et confirmatur, quia Eucharistia est

sacramentum permanens, quod a fidelibus sumitur, ut animarum cibus, et adoratur, et circumfertur, et pro infirmis servatur, ut Concil. Trident. tradit sess. 13, per multa capita. Verba autem nec permanent, nec su- muntur a fideiibus, nec adorantur, circum- feruntur, aut servantur ; ergo illa, per se sola, nou possuut esse Eucharistiae sacramentum, quia non conveuiunt illis proprietates rei permanentis , quae sacramento EucharistiEB attribuuntur. Et hsec conclusio evidentius constabit ex sequenti. Nec existimo D. Thom. aut aliquem auctorem gravem sensisse con- trarium, quanquam interdum aliqui miuus proprie loqui videantur. Quia in re perspicua non existimarunt de vero ipsorum sensu po- tuisse dubitari. Proprie ergo , et in rigore falsum est asserere , sacramentum Eucha- ristise esse actionem cousecrandi ; et si alicubi hoc reperitur, interpretandum est, vel de ac- tione, ratioue sui termiui, vel in seusu cau- sali, scilicet Eucharistiam confici consecra- tione. Et ita sese exponit aperte D. Thom. illo loco, et iufra hac 3 part., quEest. 78, art. 8, et ssepe alias; et idem est sensus Cajetani, qui illo loco nou tractabat de essentia hujus sacramenti , sed de actionibus , quee in illo iuterveniunt, scilicet consecratione, et sump- tione, ut ostenderet, per ueutram illarum characterem iraprimi, de quo ibi disputabat. Marsil. etiam eodem modo interpretandus est. Nam, licet in priori loco obscurius loquatur, in posteriori satis aperte veritatem docet.

5. Species consecratse. jpertinent ad essen- tiam- Eucharistix. — Dico tertio, species con- secratas esse Eucharistise sacramentum, seu ad illius coustitutionem intriusece et essen- tialiter pertinere. Propono conclusiouem hauc sub disjunctione, quia perfecta illius intelli- gentia pendet ex iis, quee dicemus duabus sequentibus qua?stionibus. Ubi ostendemus, seusum utriusque partis recte intellectum eo- dem revolvi. Couclusio ergo est communis Theologorum, D. Thom. hic, art. 1, ad 21 et 3, et aliorum in 4, dist. 8, ubi Magist. etiam hoc sacramentum dicit esse, invisibihs gra- tise visibilem forraam. Unde concludit, ipsas species esse sacrameutum tautum, quod prius docuerat Ilugo de S. Victore, lib. 2 de Sacr., p. 8, cap. 7; tenet Altisiod., lib. 4 Summse, tract. 5, cap. 1; Alens., 4 p., quffist. 31 membr. 3; Cajetan., qucest. 57, art. 1, in fine; Richard., art. 1; Viguerius iu Summa, cap. 16, § 3; quam Theologorum doctrinam amplexus est Innocent. III in cap. Cum Mar-

DISPUTAT. XLTT

tha3, de Celebratione Missarum, clocens. spe- cies visibiles esse sacramentum tantum. Et indicatur etiam in cap. IIoc est, de Consecr., dist. 2, quod ex Augustino desumptum est, partim epist. 23 ad Bonifacium , partim aliis locis; et Concil. Trident., sess. 13, cap. 3, eadem ulitur doctrina, cum docet, commune esse huic sacramento, cum ceeteris, esse in- visibilis gratiae visibilem formam. Et confir- matur, nam ratione specierum, dicitur corpus Christi contineri in sanctissimo Eucharistiae sacramento, eadem sess., cap. 1, et in cap. Species, de Consecr., dist. 8, et ssepe alias, Nec enim corpus Christi ratione sui ipsius potest dici contineri in sacramento magis quam in se ipso ; sunt ergo ipsee species sa- cramentum , vel certe sacramentum ipsum componunt, vel intrinsece constituunt. Et alia simiUa argumenta confici possunt ex multis aliis locutionibus de hoc sacramento, qua? in Concil. Trident. et in variis decretis de Consecrat., d. 2, facile reperientur. Ratio vero clara est, quia species visibiles sunt signum sacrum. Significant enim Christum, quem continent; significant autem illum, ut animarum cibum , atque adeo, ut sancti- ficantem homines, per modum spiritualis nu- trimenti ; quse significatio ad rationera sa- cramenti posset sufficere ; tamen prseterea significant gratiam, et charitatem, quia signi- ficant unionem in uno corpore Christi mys- tico, quee unio charitate perficitur. Ac de- nique realiter in se continent Christum; quod genus quoddam causalitatisest, et fortasse ad efficientiam pertinet, ut infra dicam. Tandem probabile est, efficere etiam gratiam, ut in- strumentum physicum Christi; nihil ergo deest speciebus consecratis , quominus pos- sint Eucharistiae sacramenlum componere, seu constituere.

6. Fundamenta contraria destruimtur. — Fundamenta contrariarum opinionum ex dictis fere soluta sunt; Waldensis enim in aequivoco laborasse videtur; nam ex eo, quod corpus et sanguis Christi sunt res pra^cipuee, ex quibus maxima dignitas hujus sacramenti consurgit, existimavit, accidentia, compara- tione illarum, quasi nihil esse, et ideo ana- logice esse sacramentum, cum tamen vakle

SECT. TI.

diversum sit agere de rei nobilitate, ac agere de ratione sacramenti, quia cum de ratione sacramenti sit esse signum sensibile, fieri potest, ut in re rainus nobili prius et exactius inveniatur ratio sacramenti , si illa per se sit sensibiliS; quam in re nobiliori, si non sit

per se sensibilis, sed tantum per aliam, ut in prffisenti accidit, sicut explicatum est. Patres vero, quos Waldensis allegat, licet dicant, corpus Christi esse sacramentum, non tamen excludunt species. Quomodo autem intelli- gendi sint, in sect. 3, diceraus. Ratio vero in favorem illius sententicne facta falsum sumit, ut visum est, et idem dicendum est ad ratio- nera factam pro secunda sententia, de qua plura in sequenti sectione diceraus.

SECTIO II.

Au forma verboruin consecrationis sit de essentia hujus sacramenti, intrinsece illud constituens.

1 . Quotupliciter accipiatur consecratio. — Consecratio duobus modis accipi potest. Primo pro forma verborum, qua hoc sacra- mentum conficitur. Secundo, pro actione illa rairabili, qua panis in corpus Christi conver- titur. De hac posteriori non est qusestio, quia constat, illam esse viara ad constituendum hoc sacramentum, non tamen pertinere in- trinsece ad ipsam rationera sacraraenti; quia non est forma sensibilis, sed potius invisibilis actio ejus, sicut spiritualis actio, qua per for- mam , v. gr., baptismi, efficitur gratia in anima, non est sacramentum, sed potius res sacramenti, seu via ad illam. Intelligitur ergo qusestio de ipsa forma verborum , de qua non est controversia inter Catholicos, quin aliquo modo sit forraa hujus sacraraenti, ut Concilium Florent. tradit, et infra, q. 78, latius dicetur. Difficultas vero est, quomodo intelligendum sit, esse formam; scilicet, an tanquam formam informantem et constituen- tem ipsum sacramentum, an vero solum, ut formam extrinsece illud efficientera.

2. Verba consecrationis non sunt aliquod integrum sacramentum. — Supponendura se- cundo est, illa verba non esse integrum ali- quod sacramentum, quia neque est Eucha- ristia, ut ostendimus, neque aliud aliquod ab illa distinctum , quanquam Gabriel, d. 6, art. 3, dub. 2, contrariura asserere voluerit, licet forraidando. Sed est nova et absurda sententia , qua posita plura essent sacra- raenta, quara septera; quod Gabriel conse- quenter concedit , quamvis per reductionem dicat ad septem omnia revocari , quod ego supra satis improbavi in disput. 39 et 1 hujus materiee. Ratio etiam a priori adjungi potest, quia id, quod est integrum sacramen- tum novse legis, est proxiraum signum efficax gratiee sanctificantis , quam continet et coU'

766 " QU^ST.

fert, ut patet ex generali doctrina de sacra- mentis novse legis. Heec autem verba non sunt instituta ad. conferendam graliam. Unde non possunt immediate applicari ad sanctifi- cationem hominis, sed solum ad sanctificatio- nem materise. Et ideo soia illa , ac per se sumpta , non possunt esse integrum sacra- mentum novee legis, sicut sanctificatio chris- matis, aut benedictio olei, non potest habere integram rationem sacramenti. Et ita melius docuerat idem Gabr., lect. 35 in canon., et omnes Doctores, dist. 8. Et ex his inlelUgitar facile ratio dubitandi in proposita quseslione. 3. Consecrationem nec esse Eucharistiam., nec ejuspartem, qui asserant. — Prima igitur sententia dicit hanc formam nec esse sacra- mentum, nec partem sacramenti Eucharistice. Potest pro hac sententia referri Sotus in 4, dist. 1, art. 1; sed ille generaliter in omnibus sacramentis negat formas esse partes intrin- secas, sed in hoc deceptus est, ut suo loco ostendimus. Nec in ahis est eadem ratio du- bitandi, quse in isto. Tenet igitur proprie hanc sententiam Scot., dist. 8, quccst. 1, ad 3 , quem sequitur Gabriel ibi , queest. unica, in princ, et lect. 38 in can.; Victoria inSumm., n. 52; Ledesma, qusest. 14,art. 1, dub. 2; Gatherinus, opusc. 2, de Verbis qui- bus Christus consecravit; Claudius, repet. 4, cap. 12; et optime omnium Alanus, lib. 1 de Eucharist., cap. 3, 4 et 5. Hi dicunt non esse de ratione sacramenti , ut essentialiter atque intrinsece constet rebus ut materia, et verbis ut forma, sed solum, ut ex rebus et verbis conficiatur quacumque ratione; quod in hoc sacramento servatur solum quia verba sunt necessaria ad conficiendum hoc sacramen- tum per modum formge extrinsece efficientis. Et primo suadetur ex Concil. Florent., quod primum in genere loquens non dicit omnia sacramenta constare ex materia et formn, sed omnia tribus perfici, materia, forma et mi- nistro. Ex quo solum habetur, illa tria esse necessaria, non vero essentialia, ut de minis- tro dicere necesse est. Stalim vero loquens in specie dehoc sacramento dicit, materiam esse panem et vinum, formam autem verba; con- stat autem illam materiam non esse intrinse- cam et essentialem sacramento in facto esse; sed solum esse materiam remotam, et quasi terminum a quo, necessarium in fieri. Ergo eodem modo dici poterit forma sacramenti in fieri; non vero constituens illud intrinsece in facto esse. Unde inferlus idem ConciUum di- cit, hanc esse formam, qua hoc conficitur sa-

LXXIV.

cramentum ; et eodem modo loquuntur Patres supra citati. Est ergo hccc forma efficiens, non informans hoc sacramentum. Unde ar- guitur secundo ex differentia inter hoc sacra- mentum, et reliqua, quia in aliis forma non efficit sacramentum, sed effectum sacramenli, et ideo potest per se conslituere sacramen- timi; at vero liic forma efficit sacramentum; ergo non formaliter constituit, quia teste Aristotele, forma informans, et efficiens non coincidunt in eamdem numero. Tertio, quia in aliis sacramentis non est aUud esse, quam fieri; et ideo eisdem formis sunt, quibus fiunt; at hoc sacramentum, prtfiter fieri, habet esse permanens; res autem permanens constitui- tur in suo esse per formam permanentem distinctam ab actione qua fit, quia in taU re aliud est esse, aliud fieri. Unde confirma- tur, quia transacta forma, manet in altari in- tegrum sacramentam, et non manet compo- sitam ex rebus et verbis; ergo non est hoc compositum , sacramentum ; sed iUa tantum res, quee in aUari permanet; et consequenler verba non sunt nisi pars extrinseca sacra- menti; antecedens constat ex decretis supra citatis, quse in hoc favent huic sententise, et in eo etiam quod simpliciter vocant species sacramentum tantum, nuUa facta mentione formee. Ultima ratio, et tertia differentia est, quia in aliis sacramentis proxime applicatur forma ad sanctificationem fidelium, quod est intrinsecum sacramento novae legis. Ut enim supra vidimus, debet esse ceeremonia ad usum et sanctificationem fidelium instituta; in hoc autem sacramento forma non est pro- xirae ad sanctificandos fideles, sed ad sancti- ficandam materiam, quee in usum fideUum postea futura est; non est ergo pars sacra- menti; sicut in confirmatione, vel extreraa unctione, sanctificatio seu benedictio raateriee, quamvis simpliciter necessaria sit, non est tamen pars, vel forma sacramenti, quia re- mote tantum ordinatur ad usum; et sanctifi- cationem fideUum.

4. Quod si quis interroget, cura lieec forraa sit signum sacrum, si non esi sacramentum, vel pars sacramenti , quid sit, respondet Soto dist. 8, quffist. 1, art. 1, esse sacramen- tale quoddam. Quod non mihi placet, quia habet effectum raaxirae supernaturalem, et ex institutione divina est instrumentum effi- cax, et altioris rationis, quam sint ea quse sacramentalia vocantur. Scotus dicit, esse viara ad sacraraentura; sed hoc magis con- venit actioni ipsi, quam formse verborura.

DISPUTAT. XI.

Melius ergo dicetur forma extrinseca , et effi- ciens. Vel certe probabiliter dici potest, quod sit actio sacrificandi incruente. Nam, ut infra dicam, dum lioc sacramentum conficitur, sa- crificium Deo offertur. Et ex hoc dicendi mo- do accommodatissime explicatur hsec opinio. Dixi enim supra, agens de sacramentis in genere, hoc difFerre inter sacramentum et sa- crificium , quod licet utrumque sit signum sacrum, tamen sacramentum ordinatur ad usum et sanctificationem fidelium , sacrifi- cium vero ad off"erendum Deo aliquid sacram in singularem cultum ejus. Verba ergo conse- crationis proxime ordinata sunt ad conficien- dum corpus Christi et sanguinem separatim ex vi verborum ; et hoc modo ad immolan- dum et ofFerendum Deo incraente ipsum Christum, in singularem cultum ipsius Dei. Et ideo proxime pertinent illa verba ad con- stituendum sacrificium, et sunt signura sa- crum per modum sacrificii, non per modum sacramenti. Quia vero, id quod Deo in sacri- ficium offertur, postea cedit in usum fidelium, inde fit, ut per hsec verba, et per hanc sacri- ficationem conficiatur spiritualis cibus, qui sit perfectissimum sacramentum, quo reficiuntur fideles. Ex quo etiam colligitur, posse hsec verba dici formam hujus mysterii, quatenus sacrificium est. Sacrificium enim consistit in fieri et in actione; et ideo forma ejus merito dici potest actio sacrificandi ; nam materia, seu cjuasi materia est res oblata, seu in cul- tum Dei confecta, seu sacrificata; eadem vero forma, quse informat sacrificiura, efficit sa- cramentum. Quia, ut dictum est, res sacrifi- cata manet in cibum, usum et sanctificatio- nem fidelium. Et lioc modo explicata hsec sententia non solum probabiiis est, sed etiam valde accommodate explicat hoc mysterium, et adrairabilem sapientiam, quam in eo con- stituendo Christus ostendit.

5. Secunda opinio. — Secunda nihilomi- nus sententia est, verba esse formam intrin- sece constituentem hoc sacramentum. Hanc videtur tenere Marsil., queest. 6, art. 2, et videtur favere D. Thora., tura in 4, dist. 8, qua3St. 1 , art. 1 , qusestiunc. 1 , tum etiara in tota hac raateria, quatenus eodem modo lo- quitur de forma hujus sacramenti, sicut de aliis. Fundamentum autem est illud generale axioma Theologorum : Sacramenta nov£e legis constant rebus et verbis ; quod intelligendum videtur de constitutione intrinseca, et essen- tiali, ut fit in omnibus aliis; nam si in aliquo hoc negatur, poterit facile negari in reliquis ;

II, SECT. II. 767

et ita lola hrec doctrina de constitutione sa- cramenlorum reddetur incerla. Sed, ut verura fatear, hoc argumentum non admodum cogit, ut prima ratio prsecedentis sententite de- monstrat; nara ubi est specialis ratio, etquasi singularis natura sacramenti, nihil mirum est si in ilio fiat singularis exceptio, et propria constitutio. Alia ratio adjungi potest, quia heec verba sunt signum sacrum, et efficax summse gratise, C|uia vim habent conficiendi Christum in hoc sacramento, et significandi illura, ut est cibus animarura sanctificans; ergo hsec verba sunt sacraraentum, vel pars sacramenti. Non primum, ut ostensum est; ergo secundum. Sed hsec ratio ex dictis facile solvi potest dicendo, hsec verba significare per modam sacrificii, quae significatio est ve- luti extrinseca et efficiens in ordine ad sacra- mentum. Denique ratio esse potest, cjuia hsec forma habet circa species illum efFectura sa- cramentalem, quem habere potest forma sa- cramentalis, c[uia defiuit, et determinat ma- teriam ad sacramentalem significationem. Dici taraen potest determinare effective con- secrando materiam. Sed ratio est probabilis, ut stalim explicabo.

6. Non verba, sed quod ex verbis relinqui- tur, esse formam hujus sacramenti , quidam volunt. — Tertia opinio esse potest, quee est veluti explicatio prsecedentis, non verba, sed c{uod ex verbis relinquitur, esse formain hujus sacramenti, ad modura quo nonnulli dicunt, ubi, non esse superficiem continen- tem, sed quodex circurascriptione ejus resul- tat in locato. Sed hfec sententia addit aliquid obscurius, et non salvat modura loquendi Conciliorum, et vix potest non incidere in al- terutrara ex dictis. Interrogo enim, quid sit illud, quod verba relinquunt circa species, et an relinquant efFective vel formaliter; si efFec- tive, illud non potest esse, nisi consecratio physica, quse consistit in separatione specie- rum a substantia, et conversione substantiee in corpus Christi. Et hoc raodo jam verba non sunt forraa informans, sed efficiens, ut prima opinio dicebat. Id autera, quod effi- ciunt, magis se tenet ex parte materiae proxi- racG, cjuara forma?. At vero formaliter nihil relinquunt verba circa species, nisi fortasse denominationem extrinsecam; neque enim raateriam manere determinatam ad talera si- gnificationem, potest esse aliud, quara habi- tudo rationis, et denominatio extrinseca; et hoc ipsum dicebat secunda opinio, et melius loquebatur, quia Concil. Florent. non dicit,

768 ■ QU^ST.

habitudinem rationis esse formam, sed verba ipsa. Item, quia illa habitudo non est quid sehsibile, sicut verba. Item, quia in aliis sa- cramentis, licet possit considerari illa habi- tudo, non tamen dicitur forma, sed verba. Denique si habitudo illa consideretur ex parte verborum denominantium materiam, non esl forma, sed quasi informatio extrinseca ver- borum. Si autem quasi passive consideretur, ex parte specierum, est vekiti unio materise ad formam, qualis hic esse potest.

7. Judiciumauctorisdejjrxdictis sententiis, et secundse opinionis explicatio. — In hac re dicendum est, primam sententiam recte ex- plicare quidquid in re ipsa efficitur per hanc formam^ et modus loquendi illius certe est expeditus et facilis, et potest optime susti- neri. Secunda vero opinio non negat quod in re affirmat prima, sed addit aliquid spectans ad modum loquendi, quod non displicet. Po- test vero sic breviter explicari, quia per haec verba aliquid physicum et reale fit in mate- ria consecrata, scilicet, ut sub illis speciebus realiter Christus contineatur; et quoad hoc, verba solum sunt forma extrinseca et effi- ciens ; quia vero hic effectus insensibilis est, ideo ex solo illo non intelligitur relinqui ma- teria satis definita ad sensibilemet sacramen- talem significationem. Et ideo alia ratione intelligi possunt illa verba sacramentaliter informare illam materiam, quia ex consecra- tione resultat qusedam sacraraentalis con- junctio inter talem materiam et formam, ra- tione cujus species determinantur per verba ad significandum quod continent , et quoad hoc dici possunt sacramentaliter informari per illa ; sicut in baptismo ablutio determina- tur per verba ad significandum spiritualem ablutionem; et ideo in esse sacramenli talia verba sunt forma taiis materiee. Simili ergo ratione in preesenti verba possunt dici infor- mare materiam, et cum illa constituere unum sacramentum ; quia vero hsec unio et in for- matio non est physica, ideo non oportet, ut sit intrinseca et propria, sed per quandam denominationem extrinsecam. Et eadem ra- tione potest intelligi illa materia manere in- formata et determinata per illam formam, etiamsi verba transierint. Nam sicut dicitur aliquidformalitercognitum, a cognitione, quae preeteriit, sic etiara species manent determi- natse ad hanc significationem, quamdiu mo- raliter substant illi formse; substant autem non solum pro tempore, quo verba proferun- tur, sed quamdiu retinent eamdem habitudi-

LXXIV.

nem ad illam formam, quse habitudo non est forma,utalia opinio dicebat, sed est veluti uniomaterise cum forma ; unde nos non intel- gimus species esse consecratas, et significare vel continere Christum, nisi quatenus intelli- gimus circa eas fuisse prolata verba formse. Unde relatio signi, quae rationis est, intelligi potest fundata in speciebus, ut denominatis a tali forma. Et hoc etiam satis est, ut licet verba transierint, dicatur taraen simpliciter manere sacramentum Eucharistiae, ut Concil. Trident. ssepe in sess. 13, et tota Ecclesia docent. Primo, quia perraanet totus Christus, quod est prcecipuura in hoc sacramento. Se- cundo, quia sicut res successiva dicitur esse, quia aliquid illius est, licet aliquid jam transierit, ita hoc sacraraentura , quod ex permanente et successivo consurgit , dicitur simpliciter esse, quia aliquid illius est, et id, quod in eo preecipuum est, darat. Preesertim tertio, quia in speciebus permanentibus ma- net tota significatio; verba enim tantura si- gnificant, contentum sub illis speciebus esse Christum , et hoc idera permanenter signifi- cant species jam consecratae. Unde fit ultirao, quod, licet verba physice transierint, semper tamen qaodammodo informent, ut diximus, illas species, quia illse non significant, nisi ut consecrata3 sunt , atqueadeo, quatenus sub- stant verbis consecrationis, quae prjecesse- runt. Neque in iis rebus requirenda est ma- jor propinquitas, vel prsesentia.

SECTIO III.

Utrum corpus et sanguis Ghristi intrinsece et essentia- liter pertineant ad hujus sacramenti institutionem.

1 . Species solas esse sacramentum asserunt aliqui. — Fundamentum. — Supponimus de essentia hujus sacramenti esse, ut in se con- tineat corpus Christi realiter prsesens. Hoc enim requirit veritas formae, et hoc signifi- cant species tali forma consecratse, ut latius infra, quaest. 75, ostendemus. Uncle fit, non esse dubium inter Catholicos, quin corpus Christi aliquo modo sit de intrinseca ratione hujus sacramenti, saltem in obliquo, ut aiunt, id est, ut terminus illius habitudinis, seu unionis, quam species continentes dicunt ad rem contentam. Difficultas vero est, an Chri- stus directe et in recto ingrediatur essentiam hujus sacramenti, ita ut non tantum species sint sacramentum, sed totum veluti coraposi- tum ex corpore et speciebus. Quidam enim Doctores negant, corpus Christi pertinere ad

DISPUTAT. XLII, SECT. III,

constitutionem hujus sacramenti hoc poste- riori modo, sed species solas esse sacramen- tum; ita sentit Marsilius in 4, q. 6, art. 2. Unde quaest. 1, art. 1, dicit, corpus Christi non esse sacramentum , sed annexum sacra- mento consecrationis. Tenet etiam Soto d. 1 , quaest. '1, art. 4, et dist. 8, queest. 1, art. 1. Et potest primo fundari in Patribus et Con- ciliis, quaj in primis distinguendo, ut vidi- mus , illa tria , rem tantum , etc, dicunt species esse sacramentum tantum, corpus autem Christi esse rem et sacramenlum simul; omnino ergo distinguunt corpus a sacramento, et dicunt , sacramentum esse signum corpo- ris. Corpus ergo non constituit intrinsece id, quod est sacramentum tantum, sicut nec si- gnificat seipsum. Et simile argumentum su- mitur ex alia locutione, qua frequenter dicunt corpus Christi contineri sub hoc sacramento. Item etiam ex alia , quse habetur in dicto cap. Ego Berengarius, ubi dicitur, post con- secrationem non solum manere in altari sa- cramentum, sed etiam corpus Christi. Se- cundo argumentor ratione, quia inter corpus et species nulla est vera unio realis et phy- sica, ut infra dicam, nec etiam sacramentalis; ergo ex ilhs duobus non componitur unum sacramentum; ergo corpus Christi non est de intrinseca ratione hujus sacramenti. Antece- dens probatur, quia ut fieret sacramentalis unio, oporteret alterum componentium esse ut materiam, alterum ut formam; sed corpus Christi non potest habere rationem formse, tum quia est alia forma, tum etiam quia non est per se sensibilis, neque habet expressam significationem , nec determinat materiam, quse sunt de ratione form?e; neque etiam potest habere rationem materise, tum quia species suntmateria, tum etiam quia materia est quid imperfectum. Tertio, quia si totum illud compositum esset sacramentum, totum illud esset causa gratiee propria et imme- diata, ita ut corpus et species simul et proxi- me attingant effectionem gratise; quod et superfluum videtur, et non posse satis intel- ligi. Nam hcet Christus operetur, non tamen ut causa propria , sed universalis, quomodo cum aliis sacramentis concurrit; et majorem hic efficaciam fingere, et supervacaneum est, et sine fundamento.

2. Eucharistise sacramentum est composi- tum ex corpore Christi et speciebus. — Dicen- dum vero est, Eucharistiam non esse solas species sacramentales, sed compositum ex corpore et speciebus , seu corpus Domini sub

XX.

speciebus contentum; atque adeo corpus et sanguinem Ghristi intrinsece et in recto per- tinere ad constitutionem hujus sacramenti. Sententia hsec satis communis est; tenet illam D. Thom. in 4, dist. 8, qutest. -1, art. 1, qufestiuncula ad 2, ubi aperte dicit, ex spe- ciebus et corpore Domini fieri unum sacra- mentum. Idem aperte Bonav. in Expositione htterae; Cajet. infra, queest. 75, art. 1 , in fine. Significat Capreolus, dist. 8, art. 3, ad 1; tenetVictoriainSumma, n. 152; Ledesma, i , part. 4, qusest. 14, art. 1, in fine; Alanus, hb. 1 de Euchar., cap. 3, 4 et 5; Claudius, repet. 2, cap. 4, et repet. 4, cap. 3, ubi dicit, Eucharistiffi sacraraentum constare duabus rebus, signo scilicet et carne Christi Domini; et cap. 12, multa in hanc sententiam aff"ert.

3. Probatur conclusio testimoniis Patruni.

— Et probatur primo haec sententia testimo- niis antiquorum Patrum et Doctorum; et pri- mo in cap. Hocest, de Consecr., dist. 2, dici- tur, sacrificium Ecclesife duobus constare, visibih elementorum specie, et invisibili Jesu Domini carne; quce verba Gratianus et Alge- rus citant ex D. Augustino; sed in eo hujus- modi verba minime reperiuntur, quamvis epist. 23 ad Bonifacium ahquid indicet. Re- periuntur autem in Lanfranco, ex quo illa refertlvo. 2 part. decreti, cap. 9; Damasc. etiam, lib. 4, cap. 14 : Quia compositi su- mus, inquit, ex duplicinatura, clatus est no- bis cibus, qui est Dominus noster, et sub spe- cie panis nobis proponitur . Irenseus, lib. 4, cap. 34, dicit, Eucharistiam duabus rebus constare, terrena et coelesti. Quod non pro- prie intelligitur propter compositionem Christi ex duplici natura, quamvis ita exponat Clau- dius, repetit. 2, cap. 4, quia illa compositio convenit Christo secundum se, Irenieus autem tractat de compositione Eucharistiae; per rem ergo terrenam intelUgit species, per coeles- tem autem ipsum Christum, qui dicitur panis vitse, qui de ccelo descendit. Docuit etiam hancassertionem Hesychius, lib. 6in Levitic; Lanfrancus contra Berengarium , a columna 11; et Algerus, lib. 1 de hoc sacramento, c. 5.

4. Secundo probatur Patrum locutionibus.

— Prima. — Secunda. — Tertia. — Quarta.

— Secundo probatur ex aliis sanctorum Pa- trum locutionibus. Prima sit : nam affirmant, hoc sacramentum confici verbis Christi, ut supra vidimus; non conficiuntur autem spe- cies, sed corpus Christi, vel saltem composi- tum ex Christo et speciebus. Unde simul etiam dicunt id, quod conficitur, esse corpus

770 QU.EST.

Christi. ut videre licet in Ambros.. 4 de Sacram. cap. 5. ubi dicit : Antequam conse- cretur. panis est; ubi verba Christi accesse- rint,. corpus est Christi. Et Hb. de lis qui initiantur. cap. 9 : Sacramentum inquit quod accipis. Christi sermone conficitur. et in illo sacramento Chrisfus est, giiia corpus est Christi: non ergo corpoi'alis esca est. sed spi- j^itualis. Secunda locutioest, quia dicunt. hoc sacramentum esse cibum animarum et pa- nem coelestem: I ad Cor. II : Probet autem seipntm homo. et sic de pane illo edat, etc. Panis aiitem ccelestis non sunt solcC species. sed prcecipue corpus Christi. juxta illud Joan. 6 : Panis, quem ego dabo. caro mea est: et ideo subdit Paulus supra : Qui hunc panem indigne manducat. judicium sibi manducat, guia non dijudicat corpus Domini. Unde Justin.. Apolog. 2 in fine : Eoc alimentum apud nos (inquit) vocatur Eucharistia, quam infra dicit esse carnem et sangainem Christi. Et Tertull. . lib. de ResujTeciione carnis : Caro ^inquit; corpore et sanguine Christi ves- citur, et anima saginatur: et Greg.. in cap. Mnhi. I . qusest. I : PoUuimus 'inquit; panem, hoc est, corpus Christi. quando sordidi acce- dimus ad altare . AcdeniqueTrident..sess. 13, cap. i. sentit. hoc sacramentum esse cibum illum et potum. qui a Christo institutus est. ut nos spirituahter reficiat. Tertia locutio est. quia hoc sacramentum dicitur adoran- dum esse latria. Trident.. sess. 13. cap. -5 et can. 6; sed hoc potissimum est verum propter corpus Christi. Nam species. Ucet coadoren- tur cum Christo. tamen tota ratio adora- tionis, et id, quod per se primo adoratur. est Christus. Quarta sit. quia id, quod est sacra- mentum. dicitur offerri Deo in sacrificium. et e contrario. quod oblatum est in sacrificio, manere in sacramento; sed totum hoc est Terum propter Christum, qui propterea di- citur esse sacrificium a Trident.. sess. 22. cap. I ; ergo. Ac denique tota Ecclesia eodem modo loquitur, de Eucharistia ac de corpore Christi. ut contento sub speciebus; utrumque enim dicimur sumere et colere . etc. Unde Paulus I ad Cor. M de hoc sacramento lo- quens : Probet autem ^inquit) seipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice bibat, qui enim manducat et bibit indigne,judicium sibi manducat et bibit , non dijudicans corpus Domini. Ubi eamdem Eucharistiam corpus Domini appellat, sicut Joan. 6 dixit Christus : Qui manducat hunc panem, vivet in setemum. Quia panis ille [wi Ausustin. ait. lib. Anno-

LXXIV.

tationum in Job.. cap. 6' sacramentum est corporis et sanguinis Domini. Ex quibus omnibus talis potest ratio concludi : Eucha- ristia. est iil. quod n Christo est institutum. ut per modum cibi et potus reficiat nos. ut dixit Trident. supra cap. 2: sed cibus hic non ^ sunt species, sed caro Christi sub speciebus. ut ostensum est : ergo.

o. Tertio probatur conclusio ratione. — Tertio priucipaliter argumentor ratione, quia ex corpore et speeiebus fit ahquo modo unum; ergo fit unum sacramentum. Antecedens pro- batur. tum quia infra ostendemus. esse ah'- quam unionem inter corpus et species. si non physicam et formalem, saltem effectivam et sacramentalem , quae ita explicatur, quia corpus Christi substituitur loco substantise panis : unde. sicut substantia iUa cum suis accidentibus faciebat aliquo modo unum. me- dia aliqua unione. ita corpus Christi, licet ahiori modo et ratione. Quod etiam colHgi potest ex illo verbo formse , Hoc est . nam illud. Hoc, significat hoc sensibile, tanquam quid unum. Consequentia vero prima proba- tur. tum quia non potest signari aUud, quod ex corpore et speciebus componatur. nisi sacramentum Eucharistite : tam etiam quia illud unum est unum signum efficax gratise; ergo unum sacramentum. Antecedens patel, quia illud unum proponitur. tanquam unus cibus significans refectionem animse. Quod recte exphcuit Lanfrancus supra, col. 6 di- cens : Ecclesia Christi sic panem in carnem, et vinum credit converti in sanguinem , ut tamen salubriter credat sacramentum esse Dominicx passionis, divinx propitiationis , concordix, et unitatis: ei infra, col. 13, expH- cans quemdam locum Augustini, inquit : Sa- cramentum corporis Christi, quantum ad id spectat , quod in cruce immolatus est ipse Dominus Christus, caro ejus est, quam forma panis opertam in sacramento accipimus. Ila- que ipsummet corpus Christi. speciebus pa- nis opertum, signum est sui ipsius, in forma visibih. ut latius infra, quaest. 75, dicturi su- mus, et eadem ratione signum est refectionis spirituahs, quam in nobis efficit, de qua efficacia dicam statim, solvendo argumenta. 6. Ad fundamenta contrarix sententigs res- pondetur. — Ad primam Sanctorum locutio- mm. — Ad secundam. — Ad tertiam. — Ad fundamenta contrariae sententiae, utvarise Sanctorura locutiones intelHgantur, adverten- dum est, hcet hoc sacramentum. ut diximus, sit compositum ex corpore Christi et specie-

DISPUTAT. XLII, SECT. III.

bus, tamen aliquid preecipue ei convenire ra- tione corporis, aliquid ratione specierum. Unde queedam sunt nomina hujus sacra- raenti, quse pra?cipue significant corpus, et veluti pro illo supponunt. ut est, panis vitae, sacrificium , cibus animse, et nomen etiam Eucharistise videtur esse hujusmodi, et ideo simpbciter vocatur caro Christi, vel sanguis. Aba vero sunt nomina prsecipue sumpta a speciebus, ut est nomen sacramenti, quamvis hoc proprie totum compositum significare possit et pro illo supponere, ut cum dicimus, sanctissimum sacramentum. Jam ergo ad primam locutionem, in qua species dicuntur sacramentum tantum , respondetur, ita vo- cari, quia ab iUis sumitur significatio sen- sibibs, quee c[uodammodo Christi corpori communicatur : quia ergo haec significatio in sobs speciebus per se primo fundatur, ideo dicuntur sacramentum tantum; nunquam tamen excluditur corpus Christi a composi- tione hujus sacramenti. Sicut etiam in sa- cramento poeiiitentiae confessio dici solet sacramentum tantum, quia ratid signi per se sensibibs ex illa sumitur, respectu contritio- nis; et nihilominus non excluditur contritio ab intrinseca compositione iUius sacramenti; quo exemplo etiam inteUigitur, quomodo eadem res, quee ut pra?cisa a signo exteriori, et significa a per illud, dicitur res et sacra- mentum simul, ut conjuncta signo externo, et quasi informans vel sanctificans iUud, possit cum iUo componere integrum sacramentum. Secunda locutio est, quia corpus Christi di- citur contineri in hoc sacramento, quse vera esse potest, tum ratione specierum, tum ra- tione totius, sicul anima dicitur esse in cor- pore et homine. Non tamen dicetur ita proprie corpus Christi esse sub hoc sacra- mento, sicut sub speciebus. Unde Trident. propriissime locutum est , dicens , corpus Christi esse in hoc sacramento sub speciebus sensibUibus. Tertia erat ex cap. Ego Beren- garius, ubi sermo est contra hjereticum, ne- gantera realem Christi praesentiam, et ideo dicentem, post consecrationem in altari ma- nere solum sacramentum, id est, signum Christi, non Christum. Contra hunc ergo di- citur, manere non tantura sacraraentura, sed etiara Christum, id est, non solura signum, sed etiara rem signatam. Vide circa hoc, qua? refert Ckuidius, repetit. 9, cap. 6, foL 339, in fine, et 340.

7. Solutio primse rationis contrariorum. — Ad primam rationem respondetur, jam osten-

sum esse, ex corpore et speciebus fieri unum unione saltem sacramentab. Quomodo autem inter se comparentur corpus et species, et ad iUud totum quod coraponunt, expbcare restat. Quidam dicunt, se habere ut partes integrantes. Sed non pbncet, quia iUa compo- sitio nuUara habet proportionera cura hac. Abi coraparant cura accidente et subjecto, habitu et vestito, loco et locato, continente et contento, in quibus omnibus est abqua simi- btudo et proportio, non tamen proprietas seu identitas. et in iUis oranibus etiara est qutedam simUitudo materiae et formse. Primo igitur in forma dici potest ad argumentum , corpus coraparari ut forraara ad species, tum quia est iUis nobibus. tum etiam quia est veluti virtus iUarum, sanctificans iUas , ut D. Thora. supra, quaest. 63, art. I, ad 2, Ex qua, juxta solut. ad 3. coUigi potest, sicut huraanitas sanctificatur per Yerbura iUi uni- tum, quod hac ratione se habet ut forma ejus, ita species sanctificari per realera priE- sentiam, et unionera corporis Christi, et hac ratione comparari ut formara earura; ac si in sacramento poenitentiee diceremus , con- tritionem esse formara confessionis, dantem iUi vitara et sanctitatera, quamvis tota con- fessio dolorosa comparetur ut materia ad absolutionem. Secundo dici potest corpus Christi se habere ut materiam, tum quia in composilione ex accidenti et subjecto, id quod est nobUius, se habet ut raateria ; in hoc autem cibo substantia ejus est corpus Christi; tum etiam quia in artifici.dibus saepe materia est id , quod est nobUius, et quod prinecipuam vira confert ad agendura; sacra- menti autem compositio est veluti rei artifi- ciaUs. Et utrumque horum est probabile, nam cum hffic ratio materise et forraae solum ponatur iu proportione qaadam. sub diversis considerationibus potest ad diversa acccom- modari. Si vero tandem urgeat abquis in- quirendo , quid principabus constituat hoc sacramentum, respondetur in ratione signi visibiUs principabus constitui per species, ut per se constat, et ita ad rationem sacramenti, quae in ratione signi consistit, magis perti- nere species, quamvis ad rei nobilitatem, efficacitatem, et significationera , ac pignus divini amoris. muUo magis corpus Christi conferat.

8. Ad secundam rationem primo certum est, carnera Christi habere in hoc sacramento praecipuam efficieutiam sacramentalem , ut D. Thom.. qucest. prseced., docuit, art. I,

772 QUiEST.

ad 1, et qusest. 27 de Verit. , art. 4, circa finem, et communiter Theologi , dislinct. 8 ; quamvis enim in contrarium citentur IMajor, Gabr. et Marsil., ego tamen non invenio loca, ubi hoc negaverint, sed potius hoc aperte sentit Marsil., qusest. 6, art. 2, et coUigi po- test ex Joan. : Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Ratio est, quia caro Christi est instrumentum conjunctum divinitati , et in hoc sacraraento adest praecipue ad sanctifi- candos fideles, et per modum cibi hanc sancti- ficationem significat; cur ergo non efficiet? Itaque ex hac parte non procedit argu- mentum.

9. Species efficere gratiam in hoc sacra- mento , quam sit probabile, ostenditur. — Confirmationes . — De speciebus vero non est resadeo certa. NamCajet., qusest. 80, art. 12, dub. 2, negat speciebus hanc efficientiam, quemsequiturLedesma, l^part. 4, qusest. 14, art. 1 , dub. 3, quamvis non satis clare. Juxta quam sententiam respondendum est, inde non sequi, sacramentum hoc non constitui ex speciebus sensibilibus, quia de ratione sacra- raenti non est, ut per omnem suam partem gratiam efficiat, sed per unam aliquam magis prsecipuam; et ideo quanquam hoc sacra- mentum ex corpore Christi et speciebus componatur, fieri potest, ut tota vis agendi sit in corpore; seu potius, ut ipsum corpus comparetur ad species, sicut virtus activa illarum, ut insinuavit D. Thomas quaest. prseced. , art. 1 , ad 1 ; unde sicut aliqui di- cunt, verba aliorum sacramentorum, et ma- teriam, agere denominative tantum per vir- tutem impressam, ita dici poterunt species hic agere solum per Christum, qui esl veluti earum virtus. Hactenus tamen non invenio rationem mihi satis probabilem, qua ostendi possit, species non habere proprium influxum et efficaciam gratias in hoc sacramento; cer- tum est enim posse a Deo assumi ut instru- mentum, non minus, quam ablutionem in baptismo, vel alias materias in cajteris sacra- mentis. Si autem hoc est possibile, unde probari potest non factum esse , cum hoc sacramentum sit dignius cseteris, et species sint vera materia, ex qua ipsum componitur? nam quod Christi corpus adsit, et efficiat, non obstat; quia possunt simul concurrere, quin potius juvare potest; nam ex conjunc- tione cum ipso Christo perfectius recipient species hanc virtutem; unde Cyprian. ait, sermone de Coena Domini : Cibus hic verus et sincerus per speciem et sacramentuni nos

LXXIV.

tactu sanctificat; quo etiam sensu paulo ante dixerat, visibilibus sacramenlis inesse vitae ceternffi eff^ectum. Confirmatur primo, quia sacramenta novse legis efficiunt quod signi- ficant; sed species significant unionem cum Christo; ergo illam efficiunt; vel perficiunt. Confirmatur secundo, quia species sunt signa sacramentaha , seu sacramentum tantum , prtesens et commode applicatum ; sed sa- cramentum tantum efficit rem sacramenti : ergo. Dicentur autem agere species in virtute carnis Christi, quia hanc virtutem accipiunt, propterea quod Christum continent, non quod hsec virtus sit aliqua res, fluens a carne Christi ad species ; hoc enim supervacaneum est, et vix intelligi potest, ut latius diximus agendo de sacramentis in genere; sed quod species, eo quod continent Christum, ele- ventur, ut simul cum ipso gratiam efficiant, in qua actione tam Christi corpus, quam spe- cies, concurrunt ut instrumentum, illud ut conjunctum subslantialiter principali agenti; hse vero, ut separatum , seu accidentaliter unitum. Virtus autem principalis proprie tantum est in Deo; quodaramodo tamen di- cilur caro Christi principale agens, respectu specierum, quia est conjuncta principali agenti, et quia ratione illius elevantur spe- cies, et non e contrario. Et hoc solum voluit docere D. Thom. in illa solut. ad 1 . Et hanc sententiam docuit Richard. , dist. 8, art. 1 , qusest. 1, et eam insinuat Ronavent., in 2 part. illius dist. , art. 2, qusest. 1, et hanc censeo esse mentem D. Thom. infra, quasst. 79, art. 1, ad 2.

10. Objectio. — Solutio. — Dices : ergo non aliter caro Christi in hoc sacramentb efficit gratiam, quam cum ceeteris, quia etiara cum baptismo concurrit ad effectum ejus, etc. Respondetur priraum, non esse tam certum, ad effectus aliorum sacramentorum concur- rere proxirae et imraediate humanitatem Christi, sicut est certura, concurrere ad effec- tura hujus sacramenti, quia hic est specialis ratio, cum hic ipse Christus sit vere sacra- mentura, et non in aliis. Unde in caeteris, ad sumraum influit per modum causse univer- salis in suo genere, hic vero ut particularis et propria causa. Rursus in reliquis influxus ejus pendet ab ipso, ut existente in coelo, in hoc vero pendet ab ipso ut realiter hic prse- sente, et quatenus mediis speciebus contingit ipsura suscipientera. Prseterea etiara proba- bile est cum aliis sacramentis tantum con- currere per suam voluntatem; hic vero etiani

DISPUTAT. XLII, SECT. IV

per contactum suse carnis, et pretiosissimi affimat sanguinis, ila ut species sacramentales su- bordinentur ipsi in agendo , et ut auctori sacramentorum per voluntatem suam in- fluenti, et ut propriac causse, seu potius con- causceeffectivsespecialis gratise sacramentalis liujus sacramenti.

SECTIO IV.

Utrum sumptio Eucharistice sit sacramentum, vel pars ejus.

1 . Hxreticorum quorumdam error. — Hse- retici, qui dicunt, Christum non esse pree- sentem in hoc sacramento , nisi quando accipitur, et est in usu, consequenter dicunt, hoc sacramentum in usu consistere, sicut csetera, atque adeo praecipuam partem ejus esse usum ipsum. Nos vero supponimus id, quod de fide est, et infra probandum, Chri- stum permanenter esse in hoc sacramento statim post consecrationem. Ex quo conse- quenter certum existimo, anle hujusmodi sumptionem seu usum, esse verum Eucha- ristise sacramentum constitutum, ut supra ex Concil. Trident. docuimus, et docuit aperte D. Thom., qusest. prseced., art. 1, ad 3, constituens differentiam inter hoc sacramen- tum , et reliqua, quod hoc perficitur in con- secratione materiae, alia vero in usu. Jara vero difficultas est, quomodo usus se habeat ad rationem sacramenti.

2. Prima Catholicoimm sententia. — Prima sententia est, esse partem hujus sacramenti, atque adeo ante usum, vel sacramentum non esse, vel certe non esse integrum. Sicut sa- cramentum poenitentiee conficitur ante satis- factionem, et nihilominus satisfactio est pars ad illius integritatem pertinens. Cujus sen- tentiee fuisse videtur Aureolus apud Capreol. in 4 dist., art. 2, in argumentis contra pri- mam conclusionem. Quamvis hic auctor sen- sisse videatur esse partem essentialem. Ratio ejus est, quia sumptio Eucharistise complet significationem , et effectum ejus, quia ante sumptionem nec gratia confertur, nec per- fecte significatur unio fidelium cum Christo; sed quod significat, et confert gratiam, vel est sacramentum, vel pars essentiahs sacra- menti; cum ergo haec sumptio non sit sa- cramentum integrum, erit pars hujus sacra- menti.

3. Secunda sententia. — Secunda sententia negat, sumptionem Eucharistise esse sacra- mentum, vel partem sacramenti Eucharistise;

vero per se esse sacramentum ab Eucharistia distinctum, quamvis per reduc- tionem sub illo numeretur. Ita Gab., dist. 8; et probatur, quia in hoc usu concurrunt omnia, quee sunt de ratione sacramenti; nam est cajremonia sacra, et sensibilis, et fit ex institutione et prsecepto Christi , ut patet ex illis verbis : Hoc facite in meam commemora- tionem, et ex illis : Nisi manducaveritis car~ nem filii hominis, etc. Ac denique non deest significatio, quia si ad fundamentum seu pro- portionem respiciamus, nihil est aptius ad spiritualem refectionem significandam, quam ipsa sensibilis manducatio; si vero ad insti- tutionem, etiam hic invenimus institutionem Christi, quia non aliter imponitur sacramen- tum ad significandum, quani instituendo cseremoniam sacram, quse ad sanctificatio- nem fidelium ordinetur. In sacramentis au- tem noveelegis, ut hsec significatio sit efficax, requirit promissionem gratice, quam etiam in hoc usu invenimus, juxta illud : Qui man- ducat meam carnem, et bibit meum sangui- nem, habet vitam scternam. Quid ergo obstare potest, quominus hic usus sacramentum sit? Et confirmo, quia in aliis sacramentis usus ipse est sacramentum, solum quia con- currunt dictse conditiones ; cur ergo non erit idem in prEesenti? Dices : quia ipsa res, qua? ad usum applicatur, est sacramentum. Sed hoc non videtur obstare, quia illa duo non repugnant inter se ; sicut, si chrisma esset sacramentum, vel in eo Christus realiter adesset, nihilominus unctio chrismatis, si in ea daretur sanctificatio, sicut nunc datur, esset sacramentum ; imo videretur esse per- fectius, quia esset usus sacer, et signum sa- crum, sicut nunc est, et tanto perfectius, quanto res, qua fieret unctio, sanctior esset; ergo similiter, etc.

4. Sumptio EucharistisR non est sacramen- tum EucharistisB , nec pars ejus. — Prima ratio. — Secunda ratio. — Tertia ratio. — Quarta ratio. — Dicendum vero primo est, sumptionem seu usum neque esse sacramen- tum Eucharistiae, nec partem illius. Haec est aperta sententia D. Thom. loco supra citato, et infra, q. 78, art. 'I,ad2, ubi dicit, sumptio- nemesse veluti actum secundum hujus sacra- menti, et hoc modo pertinere ad extrinsecam perfectionem ejus. sicut agere ad perfectionem agentis. Idem sentiunt alii Theologi, dist. 8, prsesertim Capreolus, et Soto, etLedesma, et hoc tempore omnino ita sentiendum videtur, tum quia Concil. Trident., sess. 13, cap. 3,

774 QU^ST.

plurimum huic sententite favet; tum etiam propter cavendam hseresim , quse realem Christi praesentiam solum in usu ponit. Pro- batur autem primo, quia per consecrationem conficitur sacramentum Eucharistise; sed con- secratio perfecta est ante usum, et indepen- dens ab illo : ergo. Secundo, ex communibus locutionibus de hoc sacramento; dicitur enim esse cibus animse, sumi a fidelibus, continere corpus Christi, et alia hujusmodi, quee nullo modo possunt ipsi sumptioni accommodari. Tertio, Eucharistise sacramentum a solo pres- bytero integre conficitur; at vero ad usum applicari potest etiam a diacono; signum ergo est, usum hujus sacramenti nullo modo ad ilUus constitutionem pertinere. Quarto, hic usus non potest esse pars essentialis, alias ante illum non esset confectura Eucharistise sacramentum, quia absque essentiali parte non potest res consistere. Nec vero est pars integralis, quia neque est pars formee, ut per se constat, nec materiffi, quia Concilia non usum panis aut vini, sed ipsum panem et vinum dicunt esse materiam remotam, ratione substantiae, seu quatenus sunt materialia ele- menta; proximam vero, ratione specierum continenlium Christum.

5. Sumptio Euchaynstix non est per se sa- cramentum. — Prima et secunda ratio. — Tertia ratio. — Dico secundo : hic usus seu sumptio Eucharislife non est per se sacra- mentum ab aliis distinctum. Est communis conclusio, sicut preecedens, quam Major, d. 8, quaest. unica, more Nominalium probat, quia sumptio Eucharistiee non distinguitur ab Eu- charistia ; ergo non potest esse distinctum sa- cramentum. At vero pari modo posset in- ferre, hunc usum esse sacramentum ; falsum ergo assumit, quia usus aliquid addit preeter rem, qua utimur, scilicet, aliquem motum, contactum, vel operationem ex natura rei dis- tinctam ab ipsa re, qua? distinctio in aliis sa- cramentis sufficit, ut ablutio, aut unctio sit sa- cramentum, v. gr., et non aqua aut chrisma. Aliter ergo probatur, primo illa generaU ratione, quia ahas sequeretur in rigore esse plura sacramenta , quam septem. Secundo, quia sacramentum novae legis, quod in usu consistit, habet propriara formam, proprium- que effectum ab aliis distinctum, irao et pro- prium ministrum necessarium de necessitate sacramenti, baptisrao solura excepto, propter singularem ilUus necessitatem; hic vero usus, nec formara habet, nec effectum ab effectu Eucharistise distinctum, ut per se constat;

LXXIV.

nec requirit certum ministrum de necessitate sacramenti, aut ad effectum prsestandum om- nino necessarium : ergo. Major patet tum in- ductione, tum etiara quia sacramenta per proprias formas et sacramentales effectus preecipue distinguuntur. Tertio explicatur hsec ratio, quia promissio gratiae hujus sacra- menti per se non est facta sumptioni, ut causse per se ejus, sed Eucharistiee, id est, corpori Christi sub speciebus, sicut ipse dixit : Qui manducat me, et ipse vivet propter me; ipse ergo est, qui per se efficit gratiam, sumptio vero solum est conditio necessaria seu sine qua non; non est ergo sumptio sacramentum, sed id quod sumitur. Unde etiam fit, hunc usum non esse cseremoniara sacram, per se impositam ad significandum, sicut nec ad efficiendum gratiam , quia sicut promissio gratise non est per se iUi facta, sed Eucharis- tiae, consequenter vero redundat, et comrau- nicatur sumptioni, ut conditioni sine qua non, ita nec per se primo est instituta ad signifi- candum, sed consequenter etiam participat significationem , magis ex necessaria con- nexione, quam ex directa irapositione.

6. Siwiptio Eucharistix solum est applicatio sacramenti. — Discrimen inter usiwi Eucha- ristise et aliorum sacramentorum. — Dico ergo tertio : sumptio Eucharistise solum est appU- catio sacramenti , seu conditio necessaria ut sacramentum operetur. Hsec conclusio sequi- tur ex dictis, quia suppositis, quse diximus, nihil aUud essepotest; propria enim et per se actio sacraraenti est internum ac spirituale charitatis augmentura; ad hanc vero actionem necesse est, ut homini appUcetur, eumque sa- cramentaUter contingat; hoc aulem fit per manducationem, et lioc sensu dixit D. Thora. loco supra citato, usum pertinere ad extrin- secam perfectionem hujus sacramenti, sicut agere spectat ad perfectionem agentis ; sub iUa enim voce, agere, inclusit etiam appU- cationem agentis ad agendum necessariam. Fundaraenta vero aUarura opinionum soluta sunt ex dictis, prceterquam uUima confirraa- tio, in qua fit coraparatio inter usum hujus sacraraenti et aUorura. Circa quara Ledesma supra existimat , eamdem esse rationem de hoc, et de iis sacramentis, quia sicut appU- catio Eucharistiee (inquit) non jest Eucharis- tia, nec per se efficit gratiam, ita nec appU- catio baptismi est baptisraus , nec per se gratiara confert. Sed in hoc valde deceptus est, quia constat, in baptismo et aUis sacra- raentis, quse consistunt in usu, appUcationem

DISPUTAT. XLII, SECT. IV.

sacramenli non distingiii ab usu sacramenti. Et ratio est, quia usus rci nonpotcst per alium usum applicari, sicut nec potest actio alia actione fieri, alias oporteret in infinitum pro- cedi. Sic igitur, sicut ablutio est baplismus, ita eliam est applicatio baptismi, id est instru- mentalis causa gralia?. UndcD. Thom. quaest. prcecedenti, art. i, ad 3, constituens diffe- rentiam inter hoc et alia sacramenta, dicit, alia perfici in applicatione matericie ad homi- nem sanctificandum; et Concil. Trident., sess. 13, cap. 3, eamdem differentiam tractans, inquit, hoc sacramentum perfici ante usum, rebqua vero tunc accipere vim sanctificandi, cum illis utimur. In ipso ergo usu consistit vis et ratio ciliorum sacramentorum. Unde ad confirmationem respondetur, negando simili- tudinem, nam in aliis sacramentis, usus est per se primo institutus ad significandum et sanctificandum; ablutio enim sanctificat, quia per se est ad hoc imposita, non quia ipsa aqua secundum se virtutem aliquam habeat. In usu vero hujus sacramenti sanctificantur fide- les, propter virtutem et efficaciam ipsius cibi; unde alia sacramenta per se instiluta sunt, ut fiant, hoc vero ut sit et sumatur in cibum, servetur in viaticum, et ut pignus ha^redita- tis seternsehabeatur; ac denique ut in sacri- ficium offeratur. Ex quibus concUidi potest primo, quid sit Eucharistia, si physice eam describere velimus; est enim vel species con- secratee, corpus et sanguinem Christi conti- nentes, vel e contrario est corpus et sanguis Chrisli, ut contenta sub speciebus consecra- tis. Vel denique est sacramentalis cibus, ex corpore et sanguine Christi et speciebus con- stans ; quohbet enim horum modorum satis explicatur tota essentia hujus sacramenti, prsesertim quoad materiam; indicatur vero forraa, quatenus per illam species consecran- tur.

7. Eucharistia supponit pro toto coinposito ex Christo et speciebus. — Secundo colligitur ex dictis, pro quo supponat Eucharistia, vel sacramentum Eucharistise absolute dictum; quibusdam enim placet ut supponat pro spe- ciebus, connotando corpus contentum. Aliis e contra, ut supponat pro corpore, connotando species continentes; aliis, quibus ego magis assentior, pro toto composito, seu cibo sacra- mentali et sensibili. Primo, quia ut dixi, hoc est proprie sacramentum Eucharistise. Se- cundo , quia in materia de sacramentis in ge- nere ostendi, quodlibet sacramentum, v. gr., baptismum, supponere pro toto composito,

ad quod significandum est impositum ; quan- quam in ordine ad formam videatur esse specialis ratio in hoc sacramento, quoad sup- positionem; nam quia illius forma est quo- dammodo extrinseca, et realiter ac physice transit, et non manet, videtur proprie impo- situm nomen hujus sacramenti, ita, ut juxta communem usum , supponat pro re perma- nente, connotando formam. Tertio, quia in aliis rebus arlificiahbus siniilis modus suppo- sitionis invenitur; domus enim supponit pro toto composito ex fundamenlis, parietibus, et tecto, ut ibidem expositum reliquimus. Ad- dendum vero est, licet haec sit propria et ri- gorosa suppositio, interdum Eucharistiee no- men accipi pro speciebus ipsis, et seepius pro corpore Christi, quia hsec omnia participant rationem sacramenti, et sunt ita inter se connexa, ut sub uno faCile aliud intelHgatur. 8. Quid sit in Eucharistia res tantum, sa- cramentum tantum, res ac sacramentum si- mul. — Tertio constat facile ex dictis, quid in Eucharistia sit res tantum, sacramentum tantum, res et sacramentum simul. Res enim tantum est effectus, qui in suscipiente effici- tur, qui est gratia et charitas, seu unitas cor- poris Christi mystici; heec enim omnia idem sunt, ut recte Cajet. notavit, quajst. prseced., art. 1; et prius Bonav., d. 8, 2 part., art. 2, q. 1, ad ultimum; est enim proprius effectus hujus sacramenti, quod per modum cibi et convivii institutum est, plures inter se con- jungere, eosque unire tam cum ipso cibo, quam cum auctore cibi et convivii, ut latius in sequentibus et prffisertim qusest. 79 dicturi sumus. Res et sacramentum simul est corpus Christi, quod est in ipsa materia , in quo differt ab aliis sacramentis, in quibus res et sacramentum semper est in suscipiente ; nam licetin sacramento poenitentiee, contritio, quse est res et sacramentum simul, sit in materia, tamen etiam est in suscipiente. Unde intelli- gitur, quod sicut contritio per se sumpta non est sacramentum, sed ut fit aliquo modo sen- sibilis per confessionem , ita corpus Christi per se non est sacramentum, sed ut aliquO' modo sentiri potest per species; res autem dicitur, quatenus sub illis sacramentaliler continetur et significatur. Sacramentum au- tem tantum, si prsecise sumatur, ita ut rem sacramenti nuUo modo includat, sunt solse species sensibiles; sed hic preecisus conceptus non est de ratione sacramenti, ut in sacra- mento poenitentise videre licet; id enim quod est sacramentum tanlum, essentialiter inclu-

QU^ST. LXXIV, ART. I,

dit contritionem perfectam vel imperfectam, quse est res et sacramenlum simul; quia non includit illam ut rem, seu ut significatam, sed solum ut significantem, seu ut partem integri signi sensibiiis; sic igitur in prsesenti, saci^a- mentum tantum completum et integrum dici potest Eucharistia, quatenus est panis coeles- tis, et perfectum ad completum gratiee spiri- tualis signum.

ARTICULUS I.

Utrum materia hujus sacramenti sit panis et vinum (4, dist. ll^ quaest. 2, art. 1, qusest. 1 et 2; et 4 contra, cap. 61 et 68 j et 1 Cor. 11, lect 5, col. 2 et 3).

1. Adprimumsicproceditur. Videtur, quod materia hujus sacramenti non sit panis et vinuni. Hoc enim sacramentum perfectius debet reprsesentare passionem Christi, qiiam sacra- menta veteris legis. Sed carnes anifnalium., qux erant materise, sacramentorum veteris le- gis, expressiusreprsesentantpassione?n Christi, quam panis et vinum. Ergo materia hujus sa- cramenti magis debet esse carnes animalium, quam panis et vinum.

2. Praeterea, hoc sacramentum est ubique celebrandum. Sed in midtis terris non inveni- tur panis triticeus, et in aliquibus non inve- nitur vinum; ergo, panis et vinum non sunt convertiens materia hujus sacramenti.

3. Praeterea, hoc sacramentum competit sanis et infirmis. Sed vinum nocet quibusdam infir- mis. Ergo videtur, quod vinum non debeat esse materia hujus sacramenti.

Sed contra est, quod Alexand. I Papa dicit (in epist. ad omnes orthod., a med. illius, tom. 2 Concil.) : In sacramentorum oblationi- bus panis tantum, et vinum aqua permixtum, in sacrificium offerantur .

Respondeo dicendum, quod c'rca materiam hujus sacramenti aliqui multipliciter errave- runt. Quidam enim, qui dicuntur Artotyritx [ut August. dicit in lib. de Hxresib.) offerunt panem et caseuni in hoc sacramento ; dicentes, a primis hominibus oblaiiones de fructibus terrx et ovium fuisse celebratas. Alii vero scilicet Cataphrygse et Pepuziani, de infantis sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi Eu- charistiam suam conficere perhibentur, mis- centes eum farina, panemque inde facientes. Quidam vero, qui dicuntur Aquarii, aquam solam sub specie sobrietatis in hoc sacramento

offerunt. Omnes autem hi errores et similes excluduntur per hoc, quod Christus hoc sa- cramentum sub specie panis et vini instituit, ut patet Matth. 26. Unde panis et vinmn sunt materia conveniens hujusmodi sacramenti. Et hoc rationabiliter . Primo quidem, quantum ad usum hujus sacramenti , qui est mandu- catio. Sicut enim aqua assumitur in sacra- mento baptismi ad usum spiritualis ablutio- nis, quia corporalis ablutio communiter fit in aqua, ita panis et vinum,, quibus communius homines reficiuntur, assumuntur in hoc sacra- mento ad usum spiritualis manducationis. Se- cundo, quantum ad passionem Christi, in qua sanguis est a corpore separatus. Et ideo in hoc sacramento, quod est memoriale Dominicse passionis, seorsum sumitur panis , ut sacra- mentum corporis, et vinum., ut sacramentum sanguinis. Tertio, quantum ad effectum consi- derandum in unoquoque sumentium,^ quia ut Ambros. dicit super epist. 1 ad Cor. 11 (super illud, hoc poculum novum Testamen- tum est, tom. 5), hoc sacrainentum valet ad tuitionem animse et corporis. Et ideo corpus Christi sub specie panis pro salute corporis, sanguis vero sub specie vini pro salute anijnse offertur, sicut dicitur Levit. M, quod anima carnis in sanguine est. Quarto quantum ad effectum respectu totius Ecclesise, quae consti- tuitur ex diversis fidelibus, sicut panis con- ficitur ex diversis granis, et vinum fluit ex diversis uvis, ut dicit Gloss. (ord. August., tract. 26 in Joan., aliquant. ante finem) super illud 1 Cor. 10 : Multi unum corpus su- mus, etc.

Ad \ ergo dicendum,, quod, licet carnes animalium occisorum expressius reprxsentent Christi passionem, tamen minus competunt ad communem usum hujus sacramenti et ad eccle- siasticam unitatem significandam.

Ad 'i, dicendum,, quod, licet non in omnibus terris nascatur triticum vel vinum, tamen de facili ad omnes terras deferripotest, quantum sufficit ad usum hujus sacramenti. Nec prop- ter defectum alterius est unum tantum sine altero consecrandum, quianon esset perfectum sacramentum.

Ad 3, dicendum, quod vinwn in modica quantitate sumptum, non potest multi segro- tanti nocere. Et tamen, si nocumentum timea- tur, non est necesse, quod omnes accipientes corpus Christi, etiam accipiant sanguinem, ut infra dicetur (qusest. 80, art. 12).

COMMENTARIUS.

1 . Refulatis erroribus affirmat D. Thom. ma- teriam hujus sacramentiessepanemet vinum, quod primo probat ex facto et institutione Chrisli. Deinde affert optimas conjecturas, nuUa tamen expositione indigentes; nam licet fortasse per se singulse non concludant, omnes tamen simul sumptoe satisfaciunt. Nam prima, quse assumit materiam communi usui accom- modatam fuisse convenientem , quamvis in utraque specie locum habeat, multo magis de pane satisfacit, quam de vino; et ideo addu- cuntur tertia et quarta ratio, quas optime os- tendunt congruentiam vini potius , quara aquse, quia est aptius ad significandum san- guinem,etanimfesanctificationem, acfidelium unitatem. Secunda vero ratio solum probat oportuisse duas species distinctas consecrari, quibus mors Christi, in qua anima a corpore separata est, distinctius significaretur.

2. In solutione ad primum redditur optima ratio, ob quam non decuit sacramentum hoc sub specie alicujus animalis institui, quia non erat materia apta ad usum, neque ad Eccle- siae unitatem significandam ; adde, nec fuisse decentem ad munditiam hujus sacramenti, in quo etiam ostendi oportebat legalia sacrificia cessasse. In solutione ad secundum ettertium gravis indicatur difficultas , an liceat inter- dum unam speciem sine alia consecrare. de qua statim dicetur.

ARTICULUS II.

Utruui requiratur determinata quantitas panis et vini ad materiam hujus sacramenti (4, dist. 11, qusest. 2, art. 1, queest. 3).

1 . Ad secundum sic proceditur. Videtur , quod requiratur determinata quantitas panis et vini ad materiam hujus sacramenti. Effec- lus enim gratix non sunt minus ordinati, quam ejfectus naturs. Sed sicut dicitur (lib. 2 de Anima, text. 41 , tom. 2), omnium. natura con- stantium positus est terminus et ratio magni- tudinis et augmenti. Ergo multo magis in hoc sacramento {quod dicitur Eucharistia, id est, bona gratia) requiritur determinata quantitas panis et vini.

2. Prxterea, ministris Ecclesix non est a Christo data potestas ad ea quse pertinent ad irrisionem fidei et sacramentorum ejus, secun- dum illud 2 Cor. 10 : Secundum potestatem, qiiam dedit nohis Deus in sedificationem et non

QU^ST. LXXIV, AIXT. 11. 777

in destructionem. Sed hoc esset ad irrisionem sacramenti, si sacerdosvellet consecrare totum panem, qui venditur in foro, et totum vinum, quod est incellario. Ergo hoc facere nonpotest. 3. Prscterea, si aliquis baptizatur inmari, non tota aquamaris sanctificatur per formam illa baptismi; sed solum aqua, qua corpus baptizati ahluitur. Ergo nec in sacramento superflua quantitas panis et vini consecrari potest.

Sed contra est , quod multum opponitur pauco et magnum parvo. Sed nulla est ita parva quantitas panis autvini, quae non possit consecrari. Ergo etiam nulla est ita magna, quae consecrari non possit.

Respondeo dicendum, quod quidam dixe- runt, quod sacerdos non posset consecrare im- mensam quantitatem panis aut vini , puta totum panem, qui venditur in foro, aut totum vinum, quod est in dolio. Sed hoc non videtur esse verum, quia in omnibus habentihus mate- riam, ratio determinationis materise sumitur ex ordine ad fmem, sicut materia serrse est ferrum, ut sit apta sectioni. Finis autem hujus sacramenti est usus fidelium. Unde oportet, quod quantitas materix hujus sacramenti de- terminetur per comparationem ad usum fide- lium. Non autem potest esse, quod determine- tur per comparationem ad usum fidelium, qui nunc occurrunt; alioquin sacerdos paucos pa- rochianos hahens non posset consecrare multas hostias. Unde relinquitur, quod materia hujus sacramenti determinetur per comparationem ad usum fidelium absolute. Numerus autem fidelium est indeterminatus. Unde non potest dici, quod quantitas materix hujus sacra- menti sit determinata.

Ad 1 ergo dicendum, quod cujuslihet rei naturalis materia accipit determinatam quan- titatem secundum comparationem ad formam determinatam. Sed numerus fidelium., ad quo- rum usum ordinatur hoc sacramentum , non est determinatus. Unde non est simile.

Ad 2, dicendum, quod potestas ministrorum Ecclesise ad duo ordinatur. Primo quidem ad effectum proprium. Secundo, ad finem effectus; secundwn autem non tollit primum. Unde si sacerdos intendat consecrare corpus Christi propter aliquem malum finem {puta ut irri- deat vel veneficia faciat), propter intentionem mali finis peccat, nihilominus tamen propter potestatem sihi datam perficit sacramentum.

Ad 3, dicendum, quod baptismi sacramen- tum perficitur in usu materise, et ideo per formam. haptismi nonplus de aqua sanctifica-

778 QUiEST

tur quam quantum venit in usum. Sed hoc sacramentum perficitur in consecratione mate- rise. Et ideo non est simile.

COMMENTARIUS.

1. Videtur D. Thom. supponere, non re- quiri certam quantitatem rainimam, seu non habere hanc materiam terminum parvitatis. Unde in argumento Sed contra, hoc sumit ut certum, et in corpore polissimum agit de ma- gniludine, seu multiludine materise, docens nuUum habere terminum magnitudinis, sed in quantacumque quantitate, simpliciter lo- quendo, posse confici hoc sacramentum, quod probat ex fine institutionis, quia ha?c materia est propter usum, et hic usus non est deter- minatus , sed potesl majorem et minorem quantitatem requirere; ergo nec materia esse debuit determinata. Sed posset aliquis res- pondere, negando ullimam consequentiara, tum quia per certam aliquam quantitatem materiae posset majori et minori multitudini fidelium satisfieri, singulis majorem vel mi- norem partem specierum prsebendo ; tum etiam quia in singulis locis posset certa quan- titas limitari, quse multitudini fidelium, quse in tali loco inveniri possit, sufficiat. Respon- detur, sacramentum hoc non debere conside- rari comparatione facta ad numerum fidelium, qui in uno, vel alio loco existunt, seu exislere possunt, hoc enim est accidentarium et ex- trinsecum ; alias si alicubi conficeretur raajor quantitas, quam ibi posset esse necessaria, non esset valida consecratio , quod erroneura est; debet ergo absolute referri ad fideles, quorum nuraerus sirapliciter indefinitus est ; est etiam indififerens portio specierum, qute singulis fideUbus dari potest; denique jure divino non est determinatum, quoties possint fideles hoc sacramento uti, et ideo oportuit quantitatem hujus materiae ex institutione in- definitam esse, quoad magnitudinem.

2. In solutione ad primum non oportet D. Thom. ita exponere, ut asserat omnes res na- turales, etiam inanimatas, ex intrinseca sua natura terminari ad maximum; id enim non affirmat, quanquam, quia ad rem non perti- nebat, principiura illud generale non expli- cuerit, sed optime responderit, quidquid de illo sit, non esse taraen earadem rationem de sacramento, quod cum res artificialis sit, non ex aliqua naturali forma, sed ex institutione habet proprietates fini suo consentaneas. Adde, in universura verum esse materiam

LXXIV, ART. II.

cujuslibet rei naturalis accipere quantitatem deterrainatam, per comparationera ad deter- minatara formam, quod solum D. Thora. af- firmat, sive heec determinatio oriatur ex cora- muni ratione specifica forraee, sive aliunde, de quo D. Thora. hic nihil dixit, quia ad dis- putationem philosophicam pertinet, ex qua ( onstat principium illud Aristotelicura : Om- niura natura constantium datus est certus terminus magnitudinis et augmenti, de viven- tibus proprie intelligendum esse.

3. Insolutione ad secundumdocet D. Thom. consecrationem hujus raaterise factam malo fine ad irrisionem, vel aliquod hujusmodi, esse validara, quia hsec intentio uon tollit in- tentionem vere consecrandi, qua^ doctrina est certissima ; sicut certum est raalitiam mi- nistri non irapedire effectum hujus sacra- menti ; prsedicta enim intentio ad malitiam tantum pertinet, non ad poleslatera, vel effi- caciam, quse omnia constant ex doctrina tra- dita de sacraraentis in genere. Errat ergo ve- heraenter Angelus, verboEucharistia 1 , n. 21 , qui prsedictam D. Thom. assertionem negare audet.

DISPUTATIO XLIII.

DE MATERIA REMOTA EUCHARISTI^ IN COMMUNI.

Disputatio de Eucharistia. — Quoniam du- plex est materia remota hujus sacraraenti, tripartila erit de illa disputalio. Primo enim ea, quae utrique raaterise coramunia sunt, dis- putabiraus, postea de singulis diceraus, quod D. Thora. in ordine articulorum hujus quses- tionis observavit; narn his duobus articulis docet quse utrique materiae comraunia sunt; in 3 et 4 de materia panis, in aliis quatuor articulis de raateria vini tractat.

SECTIO I.

Utrum panis, et vinum, sint propria materia hujus sacramenti ?

I . Errores circa materiam Eucharistise. — In hac re variis raodis erratum est. D. Thom. tres refert errores. Priraum eorum, qui con- ficiebant in pane et caseo, ex Epiphan., haer. 49, et ex August.,Iib. de Hoer., c. 28. Secun- dum, Gataphrygarum, in pane ex farina et sanguine infantis subacto conficientiura, Epi- phan. supra, ethser. 48, in fin.; August., c. 26 et27; Danias., heer. 48 et 49. His conjungi possunt Gnostici et Manicheei, quorum errores

DISPUTAT. XLIII, SECT. I.

propter modestiam D. Thomas hic prsetermi- sisse videtur; hi enim in semine humano cor- pusChristi conficiebant, ut ex Gnosticis refert Epiphan., haer. 26, vel in pane, humano se- mine consperso, ut de ManichcTcis refert Aug., c. 46. Numerari etiam hic possunt Ophiliie, qui, ut idem August. refert, c. 17, colubrum alebant juxta altare, qui per incantalionem sacerdotis, sacrificii tempore egrediebatur et panem lambebat, in quo Eucharistia conse- crari posset, quod etiam refert Tertul., de Pra^script. hsereticor., c. 74. Tertia hseresis a D. Thom. relata est Aquariorum, qui non in panis, sed in materia vini errabant, solam aquam ad sacrificium apponendo, ut refert Isidor., lib. 4 Etymolog., c. 5; et Cypr., ep. 63; Clemens Alexand., lib. 2 Pfedag., c. 2, circa fin., et lib. 1 Stromatum, ubi hos haere- ticos appellat, quia ab Ecclesise reguhi decli- nant; Chrys., Homil. 93 in Matth., exponens illa verba, non bibam atnodo de hoc genimine vitis, ubi dicitChristum, vino utendo post re- surrectionem, eorum perniciosam hseresim destruere voluisse , qui aqua in mysteriis utuntur. Et hanc hteresim tribuit Ebionitis Epiphan., hseres. 30, Marcionistis in 42, Ta- ciano et Encratitis in 47; idem Theodoret., lib. 1 Hseretic. fabularura. Manicha^os etiam necesse est in eodem errore fuisse versatos ; vinum enira aborainabantur, teste August., lib. 20 contra Faustum, c. 13, et Leone Papa, serm. 4 Quadragesimge, c. 4 et 5. His ad- jungi possunt, qui lac loco vini offerebant, ut refertur in Concil. Bracharensi Hl, c. 1, vel lac et rael, ut indicatar in Concil. Car- thagin. HI , c. 24, et damnatur, can. 57 Trullano post sextam synodum. Ac denique qui in sanguine raenstruo mulieris conficie- bant, ut de Gnosticis refert Epiphanius , hse- resi 26 ; sed hi omnes errores nullum habent vel apparens fundamentura, quod dissolvere oporteat.

2. Veritas ergo catholica est, raateriam sira- pliciter necessariara ad conficiendura corpus Domini esse panera, vinum vero ad sangui- nem. Est de fide, qu;e fides colligitur primo ex facto Christi Matth. 26; accipiens enim pa- nem consecravit in illo, et similiter postea accipiens calicem ; quod vero in calice illo fuerit vinum, videtur colligi ex verbis, non bibam amodo ex hoc genimine vitis, quee Matth. et Marc. statira post consecrationeu; calicis referunt, et ita esse dicta de illo calice conse- crato, indicat Chrys. supra, et exponit Aug.,
3. 3 de Consensu Evangelistar., c. 1; Lucas

autem, c. 22, aperte distinguit duos calices, alium communera, qui prfficessit in caraa le- gali, et alium consecralionis, et refert ilia verba ante conseci'ationem, unde indicat dicta esse de priori calice, ut exponit Ilier. in Matth., Theophyl. et alii in Lucam. Quidquid vero de hoc sit, Ecclesia tamen seraper intel- lexit utruraque calicem fuisse vini , quod prseter contextum Evangelicura, ex ipsa voce calicis coUigi potest; significare enira solet in Scriptura sacra vas continens, vel aptura ad continendura vinura, vel e contrario potum vini in vase contentum. Unde Ps. 22 : Calix tuus inebrians quam prseclarus est? Ex hoc autera facto Christi colligitur necessitashujus materise, quia, ut supra ostendimus, in illo facto instituit hoc sacraraentura, unde subdi- dit : Hoc facite. Et confirraaripotest illislocis veteris testaraenti, in quibus sub pane et vino hoc sacraraentura preefiguratum est, quee su- pra retuli. Secundo probatur heec veritas ex definitione Conciliorum; prseter tria enim supra citata, habetur in Florent. in decret. Eugenii, et in Laleran. in c. Firraiter; colli- gitur ex Trident., sess. 13, 21 et 22 ; et ex c. 23 TruIIano post sextara Synodum ; et ex Concil. Wormatiensi, c. 4; Altisiodorensi, c. 8; Matisconensi II, cap. 4; et ex c. Cura Mar- thse, de Celebrat. Missaruni, et aliis, quse ha- bentur de Consecratione, d. 2. Terlio probari hoc potest ex traditione Ecclesise, quae ex Patribus supra citatis colligi potest , quibus addi potest Hier. in c. ultira. Amos, circa fin.; Theophyl., Mar. 14; Amb., 4 de Sacram., c. 3, ubi figurara Melchisedech accomraodat; August., lib. 20 cont. Faust., c. 3, ubi refert, propter hanc consuetudinem sacrificandi ex pane et vino Gentiles iraposuisse Christianis, quod Cererera et Liberura colerent; et huc etiam spectat, quod refert Justin. Martyr, Apolog. 2, circa finera, et TertuII., de PrEes- criptionibus hffireticorura, c. 40, daeraonera in invidiara hujus mysterii, panem et pocu- lura cura quibusdam incantationibus miscuisse in quibusdam superstitionibus gentilium, quas vocabant Mithree mysteria. Hanc denique ve- ritatera docent omnes Patres factum Christi, tamsuperEvangelia, quara super 1 ad Cor. 1 1 . 3. Quarto, quoniam prfecipua ratio hujus est Ghristi instituentis voluntas, adducunt Theologi congruentias, ut videre est in D. Th. hic, et in aliis Doctoribus, d. 9, et consequen- tibus; Alex. Alens., 4 part., q. 23, raemb. 1, art. 1 ; Gabr., lectio 35 in can. Summa om- nium ad tria capita revocatur. Primo enim

78 0 QU^ST. LXXIV, ART. II.

suppono, corpus el sariguinem Christi tradi nobis sub specie sensibili, quia hoc est de ra- tione sacramenti, et est modus accommodatus homini sensibili; oportuit autem, ut esset sub specie aliena et non propria, tum propter exercitium fidei, tum etiam quia edi et bibi in propria specie, nec esset decens, nec fere possibile. Secundum caput est, has species accommodatissimas fuisse panis et vini. Pri- mo, quia sunt facillimae ad communem usum fidelium. Secundo, quia sunt aptissimse, ut cum reverentia et decentia tractentur. Tertio, quia sunt accommodatee ad significandum tam corpus Christi verum, quam mysticum, tum quia corpus hominis prsecipue nutritur pane et vino; tura etiam sicut panis ex mul- tis granis conficitur, ita corpus Christi verum ex purissimis membris, mysticum vero ex mullis fidehbus coadunatur, ut notarunt Cy- prian., ep. 63, et August., tract. 26 in Joan. Species autem vini constat esse aptissimas ad significandum sanguinem, quia vinum est ca- lidum, et humidum, et ideo maxime auget sanguinem, de quo videri potest Isid., 1. 20 Etymol., c. 3; habet etiam proportionem ad significandum corpus mysticum, quatenus ex multis uvse granis efficitur. Quarto, denique fuit apta heec materia, ut ex illa incruentum sacrificium conficeretur et off"erretur Deo, tanquam supremo Domino, quoniam panis et vinum sunt veluti primitiae creaturarum, sub quibus iu Scriptura sacra omnia bona com- prehendi solent. Quam rationem indicavit Irenseus, lib. 4 contra hsereses., c. 32, circa finem. Tertium caput est , quia oportuit utramque speciem assumi et non alteram tantum. Primo, ut dum sub altera corpus, sub altera vero sanguis Christi conficitur, expressius illius mors, et disjunctio corporis ab anima significaretur. Secundo, ut esset in- tegrum convivium ex cibo et potu, quo per- fecta animae refectio repreesentatur. Tertio, ut indicaretur Christum perfecte redimisse corpus, et animam, quae per panera et vinum reprsesentantur. Unde Ambros.,'1 ad Cor. 11, dicit, carnem Salvatoris pro salute corpo- ris, et sanguinem pro aniraa nostra oblatura esse, hocsacramento significari. Quarto etiam ad completam rationera sacrificii indicari oportuit per has species, Deura esse corporis et animse supremura Dominum, et utrumque esse inlaudem et gloriam ipsius referendum. 4. Objectio. — Solvitur. — Contra hanc veritatem nihil video objici posse, quod diffi- cile sit; solum ex can. 3, 4 et 5 Apostolorum

posset nonnuUum arguraentum sumi; ibienim permittuntur ofl^erri in altari, uvee, oleura et incensura, alia vero prohibentur. Sed oportet ibi duo distinguere : vinura, quod offertur in ipso sacrificio a Doraino instituto, in quonihil offerri debet prseter id, quod a Domino prse- ceptura est, ut ibidem dicitur; aliud vero, quod per modura cseremonise seu cujusdam sacramentalis offerri dicitur ad altare, et hoc pendet ex institutione Ecclesise, et non perti- net ad materiam hujus sacramenti, ut per se constat ; et de hoc est sermo in posteriori parte illius canonis; agit enim de iis, quse in gratiarum actionera, vel pro aliqua benedic- tione suscipienda, vel ad ornatura et venera- tionem sacrificii ad altare aceenduntur, cre- raantur, et ad sacerdotes afferuntur.

SECTIO II.

Au utraque species panis et vini, sit de necessitate hujus sacramenti, vel tantum prsecepti.

1. Queestionem hanc attigit D. Thora. hic, art. 1 , ad 2, et quaravis ad doctrinara de for- raa hujus sacraraenti, et de sacrificio Missse, pertinere posset, taraen necessaria etiara hoc loco est, ut connexionem utriusque partis ma- teripe explicemus. Item, quia utilis admodura erit ad multa intelUgenda, qua? in sequen- tibus tractanda sunt. Potest autem in illa at- tingi aliquid pertinens ad necessitatem hujus sacramenti, aliquid vero ad necessitatera pree- cepti ; ne taraen materiam dividaraus, orania breviter hoc loco expedieraus.

2. Priraura igitur omnium surairaus ex dic- tis preecedenti quaestione, Iianc duplicera par- tem materise esse necessariam ad integram perfectionem et significationem hujus sacra- raenti; quod ergo nunc inquiritur, est, an hsec integritas ita necessaria sit, ut non possit una ex his raateriis sine alia consecrari, et potest esse qusestio, vel de necessitate sacra- menti, et potestate sirapliciter; vel de ne- cessitate prsecepti, et potestate licite faciendi.

3. Conclusio pri?7ia. — Dico ergo prirao, unam ex iis materus, prius tempore conse- crari, quam aliam; statira enira, ac sacerdos absolvit verba consecrationis panis, adest ibi corpus Christi, antequara sanguis conficiatur. Quod recte docuit Bern., ep. 69 ad Guido- nera; et Innocent., lib. 4 de Officio Missae, c. 23; et D. Thora. infra, qusest. 78, art. 6; et in 4, d. 8, queest. 2, art. 2, qua3st. 2, ubi fere reliqui Theologi ; Durand., queest. 3; Palud., qucest. 3, art. 3; idem D. Thora., dist. 11,

DISPUTAT. XUII

quaest. 2, arL 1, queestiunc. 1, ad 4; et ibi Soto, qucGSt. 1, art. 6; Alens., 4 part., q. 34, memb. 4, art. 1; et colligitur aperte ex con- suetudine Ecclesise; stalim enim ac perficitur corporis consecratio, proponitur populo ado- randum, ut habetur in c. Saue, de Celebrat. Missar. Et ratio coUigitur ex Concil. Trident., sess. 13, c. 3, et can. 4, dicente, statim post consecrationera esse corpus et sanguinem Christi sub speciebus panis et vini, quod respective intelligendum est, scilicet peracta consecratione panis, statim adesse ibi corpus Christi, etc. Et hocprobat ratio, quam subdit, quse est primaria et propria hujus veritatis, scilicet, quia, antequam Christus calicem con- secraret, dixit : Hoc est corpus meum, et ve- rum dixit; ergo jam illud erat corpus Christi; ergo consecratur altera maleria ex vi veri- tatis formse prius tempore, quam altera con- ficiatur; sicut enim significatio unius formse non pendet ab altera forma , neque veritas et 'effectus ejus seu consecratio unius materife pendet essentialiter ab alia, et ita haec pars est certa de fide.

4. Objectio. — Solutio. — Objici vero po- test, quia in extrema unctione, quamvis sint plures partiales formae et materiae, nihil ta- men conficitur, neque ullus efifectus datur, donec omnes partes absolvantur; ergo idem dici potest in proposito; neque erit coBtra veritatem formse, quia ex intentione profe- rentis potest omnium significatio referri ad ultimum instans, in quo omnia consummata sint, sicut in extrema unctione fieri necessa- rio dicendum est. Respondetur (quidquid sit de antecedenti, quod in quaestionem verti po- test, non est tamen hujus loci) negando con- sequentiam. Primo ac preecipue, quia hoc pendet ex institutione Christi; Christus autem ita instituit unum sacramentum, et non aliud, ut constat ex traditione Ecclesiae. Et instari potest argumentum in sacramento Ordinis, nam in singulis Ordinibus aliquis effeclus confertur, et per partialem formam, et mate- riam, quasi partiale sacramentum conficitur. Secundo redditur ratio ex ipsis formis, nam in extrema unctione est tantum forma depre- cativa, et ideo ex vi suai significationis et ve- ritatis non postulat, ut statim operetiir, sed pro eo tempore, pro quo fit deprecatio; secus vero est de forma hujus sacramenti, quse est indicativa, cujus veritas requirit, ut ita sit, sicut per illam significatur. Tertio est etiam differentia in effectu, nam in extrema unc- tione effectus est in suscipiente, et est unus

SECT. II.

habens quodammodo connexionem cum om- nibus partibus; nam est gratia perfecte re- mittens omnia peccata per omnes sensus commissa, el auxilium adjuvans ad omnes difficultates ffigritudinis superandas, quod per modum unius confertur. Ac denique quia licet iirterdum aliquse reliquise peccalorum, aut venialia peccata remitti possent sine aliis, saepe tamen unum et idem peccatum potest committi, cooperantibus pluribus sensibus, et ideo, absolute loquendo, hic effeclus postulat, ut fiat per modum unius et indivisibilis, ab- soluto jam et perfecto sacramento. At vero in preesenti, effectus formae est in ipsa materia, et per se ac necessario non est unius effectus connexus cum effectu alterius, quia corpus de se potest esse separatum a sanguine, et e contrario, licet de facto non sit. Ac denique cibus potest tempore antecedere potum.

5. Dico secundo, non esse de necessitate sacramenti, seu consecrationis uuius partis materise, consecrationem alterius, sed posse unam sine altera consecrari, ita ut factum te- neat; sequitur aperte ex praecedenti conclu- sione, et ita docent omnes auctores citati. Et probat D. Bernard. supra, quia panis con- secratur prius tempore, quam vinum; ergo qaacumque ratione, sive per ignorantiam , sive per oblivionem, et incuriam, sive per maliliam, una materia sine alia consecretur, manebit materia consecrata ; ergo non est ne- cessaria connexio inter has duas materias, qua3 ad necessitatem simpliciter sacramenti conficiendi pertineat. Patet prima consequen- tia, quia confectio sacramenti non pendet ex futuro effectu, nec prsesentia corporis Christi sub speciebus panis, ex futura prsesentia sanguinis sub speciebus vini, prsesertim, cum de fide sit, ut infra dicemus, conservari spe- cies panis consecratas, etiam si consumptse sint species vini.

6. Objectio altera. — Dici tamen posset, verum esse, unum effectum non pendere ab alio re ipsa, cum per accidens ex variis cau- sis impediri possit, pendere tamen ex inten- tione operantis, ita ut si minister a principio intendat, unam solam speciem, et non aliam conficere, nihil efficiat. Sed hoc vanum est, et prseter sensum Ecclesise , nam in omni sacramento , si minister intendat efficere quod verba significant, quodque de se effi- cere possunt circa materiam subjectam, illa intentio sufficit ad effectum ; sed hoc intendit sacerdos, etiam si non intendat aliam partem conficere; ergo sine uUa dubitatione conficit

782 QU^ST. LXXIV, ART. IT.

illam partem, quam intendit. Sicut Episcopus vere confert unum Ordinem, etiam si in- tendat nunquam alium conferre.

7. Solvitur. — At vero posset aliquis instare, esto hoc verum sit de pane respectu vini, non tamen ita esse e contrario, quia fieri polest, ut consecratio vini essentialiter supponat consecrationem panis , Christus enim hoc ordine consecravit. Respondetur, ex hoc Ghristi exemplo, et ex usu Ecclesife, recte coUigi hunc ordinem esse praeceptum, ut notavit Sotus, d. 1 1 , qua?st. 1 , art. 6, quod est etiam rebus ipsis consentaneum , quia cibus recto ordine antecedit potum ; tamen quod hic ordo sit essentialis, omnino falsum est. Quocirca , si sacerdos ex malitia prius consecret vinum , quam panem , vel solum vinum, sine dubio factum tenebit, quia, ut oslensum est, una consecratio non pendet ab alia; ergo multo minus pendebunt ex ordine. Item ob illam rationem, quod debita forma prolata super debitam materiam, a ministro necessario, cum sufficienti intentione, infalli- bililer habet effectum. Denique, quia species vini consecratse conservari possunt, etiam si species panis omnino non maneat; ergo etiam in fieri non necessario supponunt illas, de necessitate sacramenti loquendo.

8. Conclusio secimda. — Dico tertio, de necessitate prsecepti esse , ut una materia non conficiatur sine alia. Ita docet D. Thom. hic, ad secundum, et omnes Theologi infra ci- tandi; Innocent., lib. 4 de Mysterio altar., cap. 23; et habetur in cap. Comperimus, de Consecr., d. 2, ubi dicitur, non posse absque grandi sacrilegio dividi mysterium; et usus Ecclesise hoc satis probal. Et ratio est, quia licet una materia non sit de necessitate alte- rius, tamen utraque est de integritate sacri- ficii; est autem contra rationem, divinum sacrificium mutilare. Unde facile solvitur ob- jectio, quae fieri potest, scilicet, quia non est de necessitate prEecepti sumere utramque speciem ; ergo nec conficere. Primo enim ne- gatur consequentia , quia sumptio non est sacrificium, sed usus sacramenti , qui quoad rem prascipuam, et fortasse etiam quoad to- tum effectum integer est in qualibet specie ; at vero consecratione perficitur sacrificium, cujus significatio non esset integra, nisi in utraque materia fieret. Unde dicitur secundo, sumptionem illam, quse aliquo raodo pertinet ad sacrificium, sciUcet, quse ab ipso presby- tero offerente fit, etiam requirere integrita- tem, et utriusque speciei communionem, ut

infra suo loco dicetur, et constat ex eodem usu Ecclesiae,etexc. Relatum, de Consecrat., dist. 2.

SECTIO III.

An ex praecepto divino vel humano necessarium sit in duplici materia confici hoc sacramentum.

1 . Quoniam diximus, concursum utriusque materice, licet non sit de necessitate ipsius consecrationis, esse tamen de necessitate prse- cepti, explicare oportet, quale sit hoc prse- ceptum. Prima sententia dicit, hoc tantum esseprfeceptumEcclesiasticum.IndicatD.Th. in 4, d. 1 1 , q. 2, art. 1 , q. 1 , ad 4, ubi negat, consecrandam esse alteram speciem solam tantum, quia est contra morem Ecclesiae. Tenet etiam Adrian., queest. 6 de Eucharist., 3 ubi ex sententia Alex. Alensis dicit, potius esse relinquendum hoc sacramentum muti- lum , et in una tantum specie confectum , quam sumendum a non jejuno, ut frequenter accidit, quando sacerdos post sumptionem calicis intelligit fuisse aquam, et non vinum in calice, tunc enim solus panis consecralus fuit; hoc autem non esset verum, nisi suppo- neretur, solum ex preecepto Ecclesiee teneri sacerdotem ad perficiendam consecrationem in utraque specie, nam si esset divinum prse- ceptum, prseferendum esset alteri prsecepto de non communicando, nisi ante cibum et po- tum, quod Ecclesiasticum est, et minoris mo- menti. Major etiam in 4, dist. 9, queest. 3, ad tertiura , hanc tenet sententiara , quamvis melius contra Alensem dicat, in pr?edicto casu magis obhgare hoc preeceptum, quam aliud de jejunio, quia licet utruraque Ecclesiasti- cura sit, illud taraen est gravius. Item Summa Tabiena, verbo Eucharistia, 1, num. 20, et Pisana, verbo Eucharistia, 2, § 12. In eara- dera sententiara inclinare videtur Navarrus, cap. 25, nura. 91, vocans hoc preeceptum Ecclesiee; late Claudius de Sainctes, repet. 10, cap. 3, et alii, qui existimant, per Ecclesiam posse in hoc prsecepto dispensari, quos infra referam.

2. Fundamenta jprimx opinionis. — Pri- mum. — Fundaraentum est, nam si hoc pree- ceptum esset divinura, vel esset extrinsecum institutioni hujus sacramenti, et post illam specialiter positum, vel intrinsece in illa con- tentura. Priraum horum non videtur dici posse probabiliter, quia nec tale prseceptum scriptum est, nec traditione aliqua probabili coustare potest. Secundum vero refellitur,

DISPUTAT. XI.

primo, quia de institutione hujus sacramenli solum habemus faclum Christi, qui in utra- que materia confecit, et poslea subdidit illa verba, Hoc facite; sed in neutro horum con- tinetur intrinsece tale prseceplum. Et primo de facto Ghristi patet , quia etiam ibi non solum confecit utramque materiam, sed etiam ex utraque omnes circumstantes communica- vit, ex quo faclo noa colligitur esse prsecep- tum, vel dandi communionem sub ulraque specie, vel communicandi circumstantes , quando conficitur hoc sacramentum. Secundo, quia multi probabiiiter existimant, Christum, Lucse 24, confecisse hoc sacramentum post resurrectionem, quando cognitus est a disci- pulis euntibus in Emaus in fractione panis, et tamen constat, ibi unam tantum speciem confecisse, nuUa enim fit raentio vini. IUud vero sentit August. 3 de Consens. Evange- hst., c. 25, et epist. 59, c[U8est. 8, in fine; Hesychius, lib. 2 in Levit., cap. 9; TheophyL in Lucam; et significat Chrysost., hom. 27 Imperfecti, in fine, ibi de hoc etiam mysterio interpretari videtur locum Actor. 27, ubi Paulus sumens panem gratias egit Deo in conspectu omnium , et cum fregisset, coepit manducare, et distribuere. Sed neque etiam ex verbo Christi, Hoc facite, potest efficax argumentum sumi, quia non potest illud ver- bum comprehendere omnia , quse Christus operatus est, et maxime, quia Lucse 22 et \ ad Cor. 11, habemus, Christum, post singu- las species consecratas , semel et iterum dixisse verbum illud. Unde potius sumi vide- tur argumentum Christum dedisse facultatera singulas species consecrandi, vel siraul, vel separatira.

3. Secundum. — Secundo principaliter argumentor, quia neque ex integritate sa- cramenti , nec sacrificii, colligi potest tale divinura prseceptum. Priraum patet, quia sa- cramentum potest conservari, et surai in una tantum specie, et in his non fit contra inte- gritatem sacramenti ; ergo idem erit de con- fectione sacraraenti, non est enim raajor ratio de fieri, quam de ipso esse., vel sumptione. Et ratio comraunis est, quia Christus integer est sub singulis speciebus, et ita est sacra- mentum integrum, quoad rem praecipuara, et quoad effectum, et fere quoad significatio- nem, quia singulae species significant totum Christum et unionera fidelium ; solum videtur deesse qucedara expressior significatio, quse non videtur sufficiens ad inducendum illud prseceptum, magis in consecratione, quam in

III, PECT. III. 783

conservatione, vel sumptione. Et haec ratio videtur probare etiam alterara partera de sa- crificio, quia in una specie offertur Deo totus Christus, et significatur passio ejus, nani hoc ipso, quod ex vi verborum consecratur cor- pus sine sanguine, satis indicatur aliquando fudisse suum sanguinem per passioneni. Adde, non satis constare, hoc sacramentura necessario conficiendura esse sacrificando; posset enira, ut videtur, interdura confici ex- tra sacrificium prsecise, et propter usum sa- cramenti, quoraodo distinguunt ahqui jure divino prohibitura esse sacrificiura hoc confi- cere in una tantum specie, non taraen confi- cere ipsura sacraraentura praecise propter usum ejus.

4. Secunda sententia affirmat, hoc esse ne- cessarium ex prsecepto divino. Ita tenet MarsiL citans Thora. de Argent. in 4, q. 6, art. 1; Palud., dist. 11, qusest. 1, art. 2, concl. 3; Cajet. infra, qusest. 80, art. 12; Gabr., lect. 10 incan., Littera ; D. Hosius in confessione Polon., cap. 40, ubi non solura dicit a Chrislo prajceptum sacerdotibus, ut siraul utraraque speciera conficiant, sed etiam sumant, quando sacrificant, quaravis laicis hoc non praeceperit. Idem supponit Sylvest., Eucharistia, 1, qua?st. 5, dura negat, Papani in hoc posse dispensare, in quod etiara in- chnat Soto, d. 9, qusest. 1 , in fine, et favet hic D. Thom., art. 1 et 2, et infra, qusest. 80, art. 12, ad 3, ubi sic inquit : Reprsesentatio Dorainicce passionis agitur in ipsa consecra- tione hujus sacraraenti, et ideo non debet corpus sine sanguine consecrari; in quibus verbis attingit fundamentalem rationera hujus sententise, quse oritur ex ipsa rei natura, sup- posita tali institutione et significatione, quse videtur sine dubio probabilior; ad quam ex- plicandam et fundandara,

5. Conclusio 'prima. — Dico prirao, de jure divino institutum esse, ut hoc sacraraentura non conficiatur, nisi offerendo Deo sacrifi- ciura incruentum a Christo institutum. Hoc videtur certura ex facto Christi cum verbis adjunctis : Hoc facite in meam commemora- tionem. Per quaj, ut Trident. exposuit, sess. 22, cap. 1, preecepit sacerdotibus , ut hoc offerrent in sui meraoriam, propter cjuod Ec- clesia in canone Missee, post consecrationem corporis, et sanguinis, subjungit illa verba : Hxc quotiescumque feceritis, in mei memo- riam, facietis. Est igitur heec divina institutio, ut consecratio hujus sacramenti fiat offerendo Deo sacrificium incruentura, quod evidentius

QU^ST. LXXIV, ART. II.

sequitur, si verum est, ipsam rationem sacri- ficii in consecratione consistere. In omni ta- men sententia existimo, hoc esse certum, consecrationem non esse separandam a sa- crificio, sive dicamus ipsam esse sacrificium, sive in illa inchoari, vel per illam proxime operari sacrificium , quod satis etiam docet traditio Ecclesise, quas colligi potest tum ex multis, quee congeruntur, de Gonsecr., d. 2, tum etiam ex usu ; inauditum enim est, aliter confectum esse hoc sacramentum, quam offe- rendo sacrificium Deo , nisi fortasse inter hcereticos, seu Calvinistas. Ratio vero apriori est voluntas Christi instituentis explicata et intellecta ab Ecclesia in illis verbis : Hoc fa- cite, ut latius tractabitur infra in materia de sacrificio, ubi rationes et congruentias hujus institutionis afferemus. Errant igilur, qui in prajsenti queestione distinguunt, dicentes, sa- crificando non posse confici unam materiam sine alia, ne mutilum sit sacrificium in una tantum specie; tamen simpbciter conficiendo sacramentum extra sacrificium propter alium usum ipsius sacramenti, non esse jure divino prohibitum consecrare unam materiam sine alia ; supponit enim haec distinctio dari alium modum conficiendi hoc sacramentum, quam sacrificando, quod erroneum est.

6. Conclusio secunda. — Secundo censeo, ex divina institutione, utramque speciem seu partem materia^ esse de integrilate hujus sa- crificii substan-tiali. Ita censent Theologi om- nes, et videtur traditione haberi, quae partim ex usu colligitur, partim ex decretis Conci- liorum, Toletani VII, cap. 2, Tolet. XI, c. 14, in c. IUud, et cap. Nihil, 7, q. 1 , quibus pro- videtur, ut in omni eventu consecratio in- tegre perficiatur, etiam si necessarium sit, ut unus minister perficiat, quod alter inchoavit. Et de Consecr., dist. 2, per duodecim prima capita hoc aperte traditur, tanquam a Christo institutura. Idem colligitur ex Conc. Trident., sess. 22, in principio, cujus verba statim re- feram. Ratio vero seu congruentia est^ quia hoc sacrificium est unica qusedam et ex- pressa repraesenlatio sacrificii cruenti; heec autem non fit in una vel altera specie, sed in utraque simul, ut recte D. Thom. dixit; illa enim repreesentatio , quse dicitur fieri per unam tantum speciem, solum est iraplicita, et quasi ex discursu intelligentis; integra vero et expressa repreesentatio, non fit, nisi per consecrationem utriusque speciei, quia sicut illud sacrificium perfectum non fuit sine effusione sanguinis, ita neque hoc erit inte-

grum et perfectum, nisi sacramentaliter in eo sanguis effundatur, id est, separatim a cor- pore consecretur; et e contrario sicut ibi non fuit sanguis effusus, nisi a corpore, nec sacri- ficium perfectum fuit, nisi per mortem cor- poris, ita neque hoc perfici potest sine cor- poris consecratione, et oblatione. Denique in sacrificio visibili integro et perfecto, nec so- lum corpus, nec solus sanguis Christi, sed utrumque offerendum est; hoc autem non fit, per se loquendo, nisi per utriusque speciei consecrationem, nam quod totus Christus sub singulis speciebus contineatur, quasi acci- dentariura est; institutio autem respicit quod est per se. Tandem a posteriori hoc explica- tur, quia effectus respondens sacrificio , ut sic , ex opere operato non confertur, donec utraque species consecrata sit, quia sicut nostra redemptio non fuit consummata, nisi in morte Christi, ita verisimile est, non appli- cari effectum ejus per hoc sacrificium, donec in esse repreesentativo in eo perfecta sit passio, in quo differt effectus sacrificii ab effectu sacraraenti, nam effectus sacramenti datur, quam primum sumitur quselibet spe- cies; signura ergo est, sacrificium non esse integrum sine utriusque speciei consecra- tione. Est ergo ex institutione divina utraque species necessaria ad sacrificii integritatem. 7. Conclusio tertia. — Tertio ex his con- cludo et assero de jure divino prseceptum esse, ut hoc sacramentura non conficiatur iu una materia sine alia. Hsec conclusio sequitur aperte ex prsecedenti, et confirmari potest ex Concil. Trident., sess. 21, cap. I, dicente, laicos et clericos non conficientes non obligari ad utramque speciem suraendara, indicans, clericos conficientes ad hoc teneri ex divino jure. Clarius, sess. 23, in princip., dicit, Christum Dominura in nocte ccense corpus et sanguinera suum sub speciebus panis et vini Patri suo obtulisse, et Apostolis, eorumque in sacerdolio successoribus, ut offerrent, pree- cepisse; et can. 2, dicit, Christum illis ver- bis : Hoc facite, instituisse Apostolos sacer- dotes, et ordinasse, ut ipsi, ahique sacerdotes offerrent corpus , et sanguinem suum ; et hoc ibidem indicatur in orauibus decretis supra citatis; docent enira necessarium esse, sub utraque specie conficere, non denuo prseci- piendo, sed potius explicando id, quod per se et ex jure divino necessarium erat. Cajus eliam signum est,-nam semper hsec obligatio prsefertur omnibus aliis, quse sunt de jure humano, ut obligationi communicandi ante

DISPUTAT. XLIII, SECT. IV.

cibiim et potum, aut non conficiendi vel com- municandi bis eodem die, etc. A posteriori etiam est apud me efficax argumentum, quia alias, stando in solojure divino, voluntarium esset, unam vel alteram, vel utramque spe- ciem conlicere; unde non esset malum, etiam sine urgente causa , unam tantum speciem consecrare; consequens autem a nullo Doc- tore Catbolico conceditur; sequela vero patet, quia si de bac re non est prseceptum divinum, per se non erit makim, uno vel alio modo conficere. Unde confirmatur secundo, quia, secluso boc prsecepto, non posset ostendi obbgatio, stando in solo jure divino, conse- crandi unquam sanguinem sub speciebus vini, sed posset Ecclesia facere, ut vel nun- quam, vel rarissime conficerent sacerdotes , nisi in solo pane, quod etiam est evidenter falsum, et absurdum. Ratio vero a priori est supra tacta, quia de jure divino et naturali est, ut sacrificium offeratur Deo integrum et perfectum ; sed hsec integritas posita est ex institutione divina in utriusque speciei con- secratione; ergo, cum hoc sacramentum con- fici non possit, nisi in hoc sacrificio, ex jure divino necessarium est, ut sine utraque spe- cie non conficiatur.

8. Solvuntur fundamenta contrarise opinio- nis. — Primum. — Ad fundamentum ergo contrarise sententise respondetur, boc pree- ceptura intrinsece contentum esse in institu- tione liujus sacrificii et sacramenti; hsec autem institutio ex factis et verbis Christi colligenda est, non utcuraque illa considerando, sed contemplando etiam raateriam subjectam, et adjuncta preecipue traditione et intelbgentia Ecciesise. Unde ad priorem partera circa Christi facta respondetur, verum esse, non omnes circurastantias accidentarias, quee in ea coena contigerunt, esse prseceptas ; nihilo- minus tamen substantiam et integritatem sa- crificii praeceptam esse; heec autem, ut dixi, partim ex ipsis rebus, partim ex traditione discernenda sunt. Ad aliud autem factura Christi in castello Eraaus, si tunc vere conse- cravit panem, dicendum est, vel etiara con- secrasse vinura, quaravis iUius raentio non fiat, velusura essepotestate excellentise. Pro- babibus autem est non consecrasse, ut Car- thus., Jansenius, et alii docent; non est enim verisimile communicasse discipulos, non satis dispositos, nec in fide constantes. Item, quia ibi nulla fit mentio consecrationis, neque est signura ejus. Unde Euseb. Emiss., homil. in feriam 2 Paschse, dicit, tunc Christum fecisse

XX.

solura id, quod facere solebat, cum inter dis- cipulos suos versabatur. Addit veroD. Thom. in 3, dist. 21, quoest. 2, art. 4, quassliunc. 1, ad 3; et Alens., 3 part., qusest. 22, memb. 2, art. i , in fine; et Lyr. in Lucam, Christum fre- gisse panem manibus, ac si cultello incidisset, quod non tam affirmant, quam ab abis dici testantur; est enira res incerta. August. vero in citatis locis non agit aperte de consecra- tione, sed de quadara significatione; dicit enim illo facto significatum esse a Christo, eos illu- rainari a Deo, qui in unitate Ecclesias perraa- nent. Et idem potest dici ad Chrysostomum, quamvis illud opus Chrysostomi non est. Ad abam partem de ilUs : Hoc facite, respondetur, jam ex dictis constare, unde colbgendura sit, quid per illa sit prseceptum; et fortasse semel tantum sunt a Christo dicta, Ucet a Luca per anticipationera posita sint, ante narratam consecrationem vini. Quia tamen Paulus bis illa refert, dici potest nihilominus, unicum latum esse prseceptum conficiendi utramque speciem, quod paulatira, et quasi per partes expUcatura est.

9. Solvitur secundum fundamentum. — Ad ultiraam rationem negatur esse eamdera ratio- nem de sumptione in una specie, quia hoc sacraraentura non consistit in usu, et ideo uecesse non est, ut utraque species suraatur, prsesertim cum sub singuUs tolus Christus accipiatur; at vero sacrificiura consistit in ipsa consecratione, et ideo ejus integritas re- quirit, ututraque species conficiatur, et eadem ratione non potest una species sine aUa con- fici, licet possit una sine alia conservari, quod etiam ad reverentiam et dignitatem hujus sa- cramenti pertinet, ut saltem cum fit, integram et expressam reprsesentationem habeat.

SECTIO IV.

Utrum sit ita necessaria utraque materia, ut propter nuUam caiisam liceat in altera sola conficere, etiam ex dispensatione Pontificis.

\ . Quatuor invenio esse posse sententias de bac re. Prima affirmat posse interdum licere, absque dispensatione vel auctoritate superioris, interpretando prseceptum supra dictum in aliquo eventu non obligare. Ita Adrianus preecedenti dubio citatus, qui refert Alensem; idera Major, dist. 9, queest. 3, ad 5; nec multum dissentit Palud., dist. 11, q. 1, num. 8. Quge sententia duobus modis potest explicari et fundari. Primo, quia interdam hoc prseceptum conficiendi in dupUci specie

786 QU^ST. LXXIV

potest concurrere cum alio, vel divino, vel humano, ita ut utrumque simul servari non possit, V. gr., cum prpecepto communicandi iu articulo mortis; ergo in eo casu, vel erit liberum unum potius, quam alterum obser- vare, vel certe, pro materice qualitate, poterit aliquis prudenter interpretari, aliud potius, quam hoc esse servandum, id est, potius esse consecrandum in una specie, quam commu- nionem in articulo mortis omittendam. Se- cundo potest lioc contingere si interpretemur praeceptum hoc, quod affirmativum est, si in aliquo casu servari non possit sine periculo mortis, vel alio gravi, pro tunc non obiigare; hoc enim, non solum in humanis, sed etiam in divinis prseceptis inlerdum contingit. Sit exemplum in prsecepto de integritate confes- sionis, quod sine dubio divinum est, et tamen interdum licel interpretari prudenter, in ali- quo eventu non obligare propter gravem cau- sam; siniiliter satisfaclio est pars requisita ad integritatem sacramenti poenitenti?e ; et nihilominus potest interdum omitti propter gravem causam.

2. Secunda opinio. — Secunda sententia est, auctoritate privata nunquam hoc licere, quia est res gravissima, tamen auctoritate Eccle- sise et ex dispensatione Pontificis hoc posse interdum fieri ex publica et gravissima causa. Refertur pro hac sententia Albertus Magnus., lib. de Gorpore Domini. Tenet Gabr., lect. 53 in can., dub. 3; Alanus, lib. 2 de Eucharistia, c. 20, cjui tribuit Alensi; tenet eliam ClaudiuS; repet. 10, cap. 3; Angel., Eucharistia, 1, nura. 20. Denique omnes, qui dicunt hoc esse preeceptum humanum, consequenter hoc sunt opinaturi; sequitur enim evidenter; imo etiam sequitur, quamvis dispensatio sine sufficienti causa concedatur, nihilominus validam esse. At vero, si supponamus, prseceptum esse divinum, ut dispensatio facta teneat, ut mini- mum necessaria erit in hac sententia causa gravis et sufficiens. Quod autem, illa exis- tente, sit in Ecclesia polestas ad dispensan- dum, fundari potest, nam quamvis ea, quaj pertinent ad substantiam sacramentorum, immutabilia sint, tamen quse pertinent ad usum, Ecclesise dispensationi sunt commissa, ut ea dispenset, prout ad Ecclesia) bonum expedire judicaverit; hoc enim necessarium fuit, quia pro diversitate temporum et rerum varietate non eadem semper expediunt. Et

ART. II.

ita videtur colligi ex Concilio Constantiensi, sess. 13, el ex Tridentino, sess. 21, cap. 2; sed hsec dispensalio non esset circa substan-

tiam materiee, sed circa usum : ergo, etc. Et confirmatur primo, nam saepe hoc modo dis- pensat Ecclesia in jure divino, primo, in voto; secundo, in matrimonio rato; lertio, in prtc- senti materia, quamvis dejure divino sit, ut sacerdos conficiens sumat utramque speciem, tamen Ecclesia hoc interdum immutat, ut patet in ordinatione sacerdotum; tunc enim consecrant, et non sumunt, nisi unam speciem. Quarto etiam est de jure divino communicare in articulo mortis, et tamen interdum Ecclesia negat communionem propter justam causam. Quinto addere possumus, in sacramento con- firmationis, de jure divino esse, ut conferatur ab Episcopo, et tamen Pontifex interdum dis- pensat, ut simplex sacerdos sit minister. Confirmatur secundo, quia Volaterran., lib. 7 Geographise, cap. de Saxonibus, refert Inno- centium VIII hanc dispensationem illi genti concessisse; et Onuphrius in chronico anni 1490, idem refert; sunt etiam qui asserant Innocentium IV dispensasse cum Norvegiis, quia in ea regione, propter nimiam frigidi- tatem, viaum non conservatur, sed statim acescit, ut in solo pane possent consecrare. Existimo tamen lapsos esse, qui hoc referunt, quia de Innocentio IV nihil hujusmodi in his- toriis habetur; decepti ergo sunt in numero el nomine Pontificis.

3. Tertia opinio. — Objectio. — Solutio. — Tertia sententia esse potest, quee cum pree- cedenti consentiat, hoc non posse fieri auc- toritate privata , sed Pontificia , non tamen dispensante, quia Papa non potest dispensare in jure divino, sed interpretante tale jus di- vinum, occurrenlibus talibus circumstantiis. non obligare; habet enim Pontifex in Ecclesia summam auctoritatem ad interpretandum di- vinum jus, et fuit hsec potestas necessaria, propterhumanarum rerum varietatem. Dices, hanc interpretationem non esse actum juris- dictionis, sed jurisprudentiae, vel doctrinee; ergo sicut licet P(mtifici, licebit etiam homi- nibus doctis, obligationem divini preecepti ita interpretari, prffisertim si secludamus huma- nam prohibilionem; fatemur enim posse Pon- tificem interpretationem hanc sibi reservare. Responderi potest ex D. Thom., 2. 2, q. 120, art. 1, ad 3, interpretalionem legis in casu dubio ad principem pertinere, preesertim si causa sit gravis et publica; hsec autem omnia concurrunt in prsesenti causa.

4. Quarta opinio. — Quarta sententia est qua3 absolute et simpliciter negat, hoc esse unquam licitum, tam privata, quam publica

DISPUTAT. XUII, SECT. IV.

nncloritate, tam per moduni dispensationis, quam interpretationis , et ha^c existimatur esse opinio D. Thom. et antiquorum; quan- quam illi expresse hoc non dicant, sed soium simpliciter negent licere, nulla facta excep- tiocc. Tenet expresse Sylvest. supra, et in- clinat Sotus, dist. 9, qua^st. 1, art. \ in fine, et fcre alii, qui sentiunt hanc esse institutio- nem divinara; Summa etiam Armillse, verb. Eucharistia, num. 10, dicit, Alexandrum VI voluisse dispensare, et fuisse declaratum non posse; tamen hic auctor solum dicit, Papam non posse dispensare, iit sine vino conficia- tur, quod intelligit de calice, ita ut conficiatur in aqua vel in aliquo liquore, quia in essen- tialibus sacramentorum, ut recte dicit, non potest Papa dispensare; statim vero refert opinionem asserentem, posse Papam dispen- sare, ut corpus tantum conficiatur, ubi non reperitur vinum, quam solum dicit esse du- biam.

5. Ut ergo, quid in hac qusestione probabile videatur, explicemus, suppono , aliud esse formaliler et quasi per se et ex directa inten- tione conficere in una tantum specie ; aliud vero quasi malerialiter et per accidens de facto consecrare unam speciem sine alia. Pri- mum enim requirit, ut sacerdos sciens et vi- dens et ex directa intentione velit conficere in una tantum specie. Secundum autem proprie accidit, quando sacerdos bona intentione cogi- tat in utraque specie conficere, et ex accidenti evenit, ut post consecratam speciem panis, vel non possit, vel de facto aliam speciem non conficiat.

6. Prima conclusio. — Probatio. — Confir- matur. — Objectiones. — Solutiones. — Dico ergo primo, interdum accidere posse, ut sine ullo peccato in una tantum specie conficiatur hoc sacramentum, non propter dispensatio- nem vel interpretationem pra^cepti, sed prop- ter impotentiam physicam vel moralem im- plendi illud. Hoc per se constat, quia ex ignorantia imprimis, vel inaclvertentia incul- pabili accidere interdum potest, ut aliquis non ponat vinum in calice, sed aquam, atque ita consecret solam materiampanis, et quam- vis, quamprimum advertit defectum, debeat illum supplere, fieri tamen interdum potest, ut hoc non advertat, nisi post transactam tanti temporis moram, ul jam non possit mo- raliter prius sacrificium perfici. Deinde acci- dere potest casus, in quo, postquam sacerdos deprehendit non esse vinum in calice, non reperiatur aliud vinum, vel certe ut non pos-

sit qureri sine magno scandalo, aut sine evi- denli periculo vita^; tunc enim non obligabi- tur cuin tanto detrimento ad qua^rendum illud, quia non est verisimile, prteceptum hoc obligare cum tanto discrimine, preesertim quia in illo casu, formaliter et humano modo Ioc[uendo, ille sacerdos non consecrat in una specie, sed pcrmittit, unam speciem solam manere consecratam, et omittit alinm, quia moraliter non potest illam habere. Et confir- matur a simili, nam sicut tenetur utramque speciem conficere, ita et sumere in sacrificio; sed ex sententia omnium, si post consecratio- nem calicis intelligit in eo esse vinum morti- ferum, non tenetur illud sumere, etiamsi for- tasse non possit aliud vinum consecrare; ergo pari ralione, si in dicto casu non potest qupe- rere vinum, sine periculo vitee, vel sine gravi scandalo (quod non est minoris momenti), non tenebitur quserere. Dices : ergo si post conse- cratam hostiam immineret sacerdoti evidens periculum mortis, si detineretur consecrando calicem, posset sine culpa omittere, et consu- mere hostiam, ac fugere. Respondetur conce- denclo id fieri posse, atque hunc esse secun- dum casum , in quo verum habet conclusio propter rationes factas, scilicet, quia non est verisimile, obligare hoc prseceptum cum tanto discrimine, et quia illa potius est permissio, quam comniissio. Hoc autem intelligendum est per se, et ex vi hujus prsecepti, icl est, si aliunde non sequatur scandalura, vel con- temptus nostrse religionis, quia tunc posset quidem teneri sacerdos ad consummandum sacrificium, non tam ex preecepto integritatis sacramenti, quam ex prsecepto confitendi fidem et vitandi scandalum. Sed urgebis : ergo si aliquis comminetur mortera sacerdoti, nisi consecret speciem panis ad comraunican- dum infirmum, absque specie vini, quia vel non reperitur, vel necessitas instat, poterit sacerdos hoc facere sine peccato ad evitandam mortem. Respondetur, negando consequen- tiam, quia in hoc casu jam directe committe- ret contra prseceptum divinum, et quamvis metu mortis , tamen formaliter intenderet mutilum sacrificium facere, quod intrinsece raalura est, et contra prseceptum negativum; tamen in aliis casibus solum est vel oraissio cujusdam preecepti, quod pro eo articulo cen- setur non obligare, vel etiara permissio, quod sacrificium inchoatura relinquatur, quee non est intrinsece raala. Alio denique modo acci- dere posset, unam raateriam tantura conse- crari, si minister statim post consecrationera

QU^ST. LXXIV, ART. II.

panis, vel loquelam amitteret, vel judicimn, sensum, aut vitam. Et in his casibus jure stalutum est; ut per alium sacerdotem sacri- ficium perficiatur, quod jus non constal esse divinum, sed humanum, et stepe accidere potest, ut hoc ipsum servari non possit.

7. Secunda conclusio. — Dupliciter confir- matur. — Dico secundo, formaliler et directe nunquam licere sacerdoti conficere unam spe- ciem sine alia, absque dispensatione Pontifi- cis, etiamsi qusevis causa gravissima inter- veniat. In hac conclusione conveniunt fere omnes auctores citati, paucis exceptis, quo- rum opinio, quod ad hunc punctum attinet, non est practice probabilis, non solum tenendo hoc esse preeceptum divinum, sed etiamsi existimetur esse ecclesiasticum. Et prirao, quod hoc non liceat propter privatam aliquam causam, ut, v. gr., ne ahquis sine viatico mo- riatur, constat, quia hsec res est gravissima, et ad debitum Dei cultum et sacramenti reve- rentiam spectans, et ideo non est tam facile immutanda propria auctoritate. Et confirma- lur primo, quia in illo casu non urget spiri- tualis necessitas proximi, quia per confessio- nem, vel alia sacramenta potest illi subveniri, et ipse sua devotione et desiderio poterit utcumque Eucharistise defectum compensare. Neque etiam urget necessitas pra^cepti divini, quia hoc est affirmativum, quod non obhgat, nisi habita copia sacramenti; in eo autem casu, moraliter loquendo, non est hujusmodi copia, prsesertim, quia hoc prfficeptum per se obligat eum, qui suscepturus est sacramen- tum, non vero obligat ministrum ad confi- ciendum , nisi hsec obligatio ahunde oriatur ex justitia vel charitate; non obligatur autem minister ex vi harum virtutum ad immutan- dum debitum consecrandi modum, solum ut subveniat privatse personee indigenti; imo neque id licite facere potest, quia majoris momenti est integritas sacrificii, et reverentia sacramenti, et conformitas cum universali Ecclesise consuetudine, quam illa privata ne- cessitas unius persona3. Quod si fingamus, eumdem, qui consecraturus est, communica- turum esse in articulo necessitatis, in eo dis- tinguenda est duplex illa ratio prsecepli, et eodem modo excusabitur. Et confirmatur se- cundo , quia in ahis prseceptis ecclesiasticis, qu8e non videntur tanti ponderis, est commu- nis sententia Theologorum, ut infra videbimus, non posse preetermitti propter privatas ne- cessitates, ut, v. gr., propter communican- dum aegrotum extreme indigentem, non licere

conficere sine vestibus sacris , neque post sumptum cibum, aut potum; ergo multo mi- nus hoc bcebit facere, omittendo consecratio- nem alterius speciei, quse est res multo gra- vior. Unde evidentius fit, hoc multo minus hcere, si hoc est prfficeptum juris divini, ut revera est. Denique multum refert ad cultum Dei et reverentiam hujus sacramenti, ut non detur licentia hsec privatis hominibus, eorum- que arbitrio ac prudentise rebnquatur, quia erit evidens moralis occasio ssepius mutilandi hoc sacrificium cum raaxima irreverentia et injuria tanti mysterii.

8. Secundaprobatio. — Secundo. quod nec propter causam communem et publicam hoc liceat, probatur, quia non licet in Ecclesia introducere novum et inusitatum ritum con- ficiendi aliquod sacramentum sine publica Ecclesise, aut Summi Pontificis auctoritate, aut universalis Concilii, quod firmum esse non potest sine Pontificis aucloritate. Sed, si propter aiiquam communem causam abcujus regionis vel provincise , liceret consecrare unam tantum speciem, oporteret id fieri fre- quenti, publico, ac stabili ritu; ergo non po- testhoclicere sine auctoritate Pontificis. Minor per se constat, quia nisi ita fieret, non sub- veniretur ilU communi causee et necessitati. Unde, si privatim, vel raro fieret, jam non pubhca causa, sed privata inspiceretur. Et idem esset, si non semper nec frequenter, sed aliquando et raro, in tota civitate vel pro- vincia deesset vinum; nam illa non esset cen- senda publica causa, sed potius privata occa- sio. Major vero constat, tum ex juribus supra citatis, et aUis omnibus, quee de hac materia loquuntur ; tum etiam quia alioqui sequi posset magna confusio in Ecclesia et schis- mata introduci; et hsec conclusio evidentior fiet ex sequente.

9. Tertia conclusio cujus prima pars proba- tur. — Dico ergo tertio : licet probabile sit, posse Pontificem in hoc negotio ex publica et communi causa dispensare, tutius tamen et verius existimo, non posse. Priorem partem probat auctoritas plurium Doctorum, quse satis est, ut rem faciat probabilem, preeser- tim cum probabilibus rationibus et conjectu- ris utantur. Dico autem propter communem causara, quia propter privatam non existimo id esse probabile, quia nullus gravis auctor hoc dicit, neque unquam in Ecclesia factum est, nec potest ulla ratione probabili ostendi id fieri posse, ut ex dictis facile coUigi potest, et magis ex dicendis constabit; quare si aliter

DISPUTAT. XLIII, SECT. IV.

fieret, non solum csset illicita clispensatio, sed etiam non teneret, quia esset contra divinum jus, ei sine sufficienli causa.

10. Secunda pars probaiur. — Primo. — Posterior pars probatur, primo destruendo fundamentum contraricC sententia^. Primo quidem, quia etiam si necessitatem alicujus regionis admittamus, tamen hoc sacramentum non est necessitatis, sed utilitatis, et ideo simpliciter majus bonum Ecclesice est, ut ri- tus sacrificandi Deo in tota Ecclesia sit unus et idem, perfectus, et integer, quam ut im- mutari possit, propter unius, vel alterius pro- vincise utilitatem.

I'!. Secundo. — Deinde, sicut non est moraliter admittendum, regionem aliquam ita carere oleo, ut in illa non possit sacramen- tum extremce unctionis ministrari, et propter hanc inopiam, necessariam esse aliquam dis- pensationem, ita non est, quod admittamus tantam vini penuriam in ali([ua regione, ut non possit in ea integrum sacrificium confici, quia potest aliunde facile asportari, et licet non conservetur diu, potest ssepius ac fre- quenlius portari. Ac denique, quamvis gratis demus, fieri posse, ut propter hanc causam sacrificium hoc minus frequenter alicubi con- ficiatur, minus inconveniens hoc esset, quam ritum sacrificandi immutare; ergo moraliter nunquam est necessaria, nec conveniens haec dispensatio. Unde, cum potestas dispensandi morahs sit, et casus morales respiciat, non est cur propter casum speculativum potius, et confictum, quam moralem et verum, talem dispensandi facullatem admittamus.

'12. Tertio. — Tertio hoc confirmat Eccle- siee usus ; per tot enim annos nunquam tahs dispensatio necessaria, aut utilis existimala est, et nunc experimur in omnibus proviuciis in quibus est fides, etiam si frigidissimse sint, inlegre confici hoc sacramentum absque tali dispensatione. Illud vero quod de Inno- cent. VIII dicitur, mihi valde suspectum est, primum, quia si res vera esset, cum non sit admodum antiqua, extarent aliqua ejus ves- tigia, vel aliquis hujusmodi usus. Secundo, quia, cuni eadem necessitas nunc esse possit in illis regionibus, si propter eam cum illis dispensatum fuisset, durante necessitate, du- raret usus talis dispensalionis; certum autem est, nullibi nunc esse talem usum. Tertio est simile argumentum, quia, sicut per mille et quadringentos annos, in regionibus illis per- fectum est hoc sacramentum sine tali dispen- satione, cum tempore innocentii VIII nulla

causa occurrerit, non est, cur nova dispensa- tio in re tam gravi concessa exislinietur. Quarto deniquc, verba Volaterrani prac se ferunt falsitatcm, vel deceptionem; ait enim, Innocentium permisisse, sine vino calicem sacrificare, quic est aperta repugnantia. Et quamvis Onuphrius abstulerit illam particu- lara, calicem, et siropliciter dixerit, permi- sisse sine vino sacrificare, non tamen propte- rea majorem facit fidem, quia ipse ex nullo alio, quam ex Volaterrano hoc refert. Unde licet referendi modum emendaverit, fidem tamen historise non auxit. Adde, hos auctores non dicere Pontificem dispensasse, sed per- misisse; fieri itaque potuit, ut aUqui ausi fuerint hanc consuetudinem inchoare , et Pontifex dissimulaverit ct permiserit, quia temporum occasio hoc postulabat.

13. Quarto. — Quarto, principalis ratio conclusionis est, quia Ecclesia non potest fa- cere, ut vel hoc sacramentum conficiatur non offerendo sacrificium Deo, vel ut sacrificium non ofFeratur integrum, et perfectum ex om- nibus, qucB ad illius substantiam et essentiam pcrtinent, cujusmodi est in hoc sacrificio, quod in pane et vino perficiatur. Prima pars ex dictis in prsecedenti sectione patet, quia ex institulione divina hsec consecratio est sa- crificatio; non potest autem Ecclesia divinam institutionera mutare, preesertim in modo conficiendi sacramenta, et offerendi Deo sa- crificium. Secunda vero pars partim ratione naturali constat, quia ad reverentiam Dei spectat, ut ei non offeratur sacrificium muti- lum et imperfectum; partim ex principiis fidei; quia non rainus immutabilis, et confor- mis divinse institutioni esse debet sacrificii confectio, quam sacramenti, cum utraque sit ex institutione divina; sicut in lege veteri non posset uUa ratione dispensari, ut immo- latio agni fieret in vitulo, vel ex dimidia parte agni, vel sine aliis substantialibus conditioni- bus a Deo praescriptis ; et in lege nova intrin- sece malum esset inchoare sacramentum, ut imperfectum relinqueretur, et sine suo effectu.

14. Quinto. — Quinto potest hoc generali ratione probari, quia Ecclesia non potest dis- pensare in iis, quce proprie sunt de jure di- vino, ut sentiunt Urban. et Zozimus Pontifi- ccs, in cap. Sunt quidam, ct in cap. Contra statuta, 25, qusest. 1, et latius traditur in materia de legibus, quia inferior non potest, dispensare in lege lata a superiori. Et a poste- riori sive ab inconvcnienti confirmari potcst, quia si semel admittamus hanc dispensatio-

QUiEST. LXXIV, ART. II.

nem propriam in divino jure, nihil erit fir- mum et immutabile; nec erit raajor ratio, cur possit dispensari in uno magis, quam in alio, si ffiqualis causa intercedere videatur; ut, V. gr., in prsesenti materia sacramentoram fingi etiam posset in aliqua provincia non re- periri oleum, vel balsamum (quod suppono de jure divino necessarium ad confirmatio- nem); posset ergo Ecclesia dispensare, ut confirmatio, aut extrema unctio daretur sine oleo et balsamo. Nec sufficit distinctio de iis, quse pertinent ad usum, vel substantiam sa- cramenti, quia si usus esset institutus tali modo jure divino, tam immutabilis esset, si- cut substantia, quia substantia non aliam necessitatem, vel immutabilitatem habet, nisi quam secum affert jus divinum. Et ideo Ec- clesia semper declaravit, non esse de jure divino, ut laici communicent sub utraque specie, quod ad usum pertinet, ut defenderet, potuisse ipsammet Ecclesiam facere, ut com- municarent sub una tantum specie. Eo vel maxime, quod hwc institutio, de qua agimus, non pertinet tantum ad usum, sed ad ritum conficiendi sacramentum, et offerendi Deo sacrificium , atque adeo ad substantiam ipsius sacrificii, quse non minus immutabilis est, quam substantia sacramentorum.

15. Quartacondusio. — Dico quarto : etiam per modum interpretationis, non potest Pon- tifex declarare, licitum esse aliquando per se conficere unam speciem sine alia. Haec con- clusio ex prsecedenti declarari potest. Pri- mo, quia nulla potest occurrere necessitas sufficiens ad talem interpretationem, sicut neque hactenus occurrit. Secundo, quia non esset bana interpretatio, quse ipsam institu- tionem divinam mutaret, eteverteret; alias mehus diceretur; in eo casu posse interpre- tari Pontificem, ut, si deficeret vinum vitis, conficeretur sanguis in vino pomorum, vel in aliqao simili liquore, quo homines talis pro- vincise uterentur loco vini; hic enim nunquam deest. Hsec namque interpretatio videri pos- set accommodatior, quia sic esset integra re- prEesentatio sacrificii. Sicut ergo hoc dici non potest, quia est prseter ritum a Ghristo insti- tutum, ita etiam neque aHud. Quocirca maxi- me animadvertendum est, hoc prseceptum non qualecumque esse, sed continen^ institu- tionem, et modum sacrificandi prsescribens, cui inlrinsece annexum est, ut si fieri non potest, sicut prsescriptum, potius omittatur, quam aUo modo fiat, ut videre est in omnibus similibus preeceptis tam novse legis quam ve-

teris, et ideo non habet solam vim prsecepti affirmativi taliter sacrificandi, sed in hoc in- cluditur negativum, non faciendi aliter; sicut in preecepto orandi attente, includilur nega- tivum, non orandi, si atlentio adhibenda non est. Et confirmatur, quia, si hoc preeceptum solum esset interpretandum per modum affir- mativi pr?ecepti, quod posset in uno tempore obligare et non in aho juxta occasiones occur- rentes, sequeretur non solum publica potes- tate, sed etiam sola doctrina, vel scientia, posse fieri interdum talem interpretationem, prsesertim si nuUa in hoc facta esset prohibi- tio, ut qusedam ex argumentis in contrarium factis consequenler loquendo probabihter contendebant. Et posset facile aliis exemplis et rationibus ostendi. Intelligendum est ergo hoc jus divinum, tanqtfam instituens modum, et ritum sacrificandi Deo; sicut jus divinum de consecrandis, v. gr., sacerdotibus legis novee, non solum contiuet praeceptum, sed etiam instituit modum, et ritum consecraudi illos, qui vel servandus est^, vel si in casu aliquo servari non potest, non propterea ritus ahus introducendus est, sed potius ab hujus- modi actione est cessandum, et idem est in cseteris sacramentis; ergo et in ritu sacrifi- candi. Melius ergo explicatur hoc jus, ut ha- beat vim prcecepti negativi, in quo non tam facile lccum habet dicta inlerpretatio, pree- sertim in his rebus, quse ex institutione pen- dent; cum enim aliquid, quod ex se non habet aliud esse, nisi quod ab institutione accipit, divino jure instituitur, ut taU modo fiat, hoc ipso prohibetur ahter fieri; quod si modo prae- scripto fieri non possit, potius iuterpretandum est, cessandum esse ab hujusmodi actione, quam hcere aUter facere, quam institutura est. Sicut, quia ritus confirmandi, velungendi infirmos, jure divino institutus est, ut fiat ex oleo consecrato seu benedicto, si casus occur- rat, quo non possit fieri unctio oleo benedic- to, sed communi , non possumus interpretari posse tunc illo modo fieri, cum nuUa sit talis institutio, sed potius verissirae interpretaraur in hujusraodi eventu oraittendara esse unc- tionem; sic ergo in preesenti materia dicen- dura est.

16. Solutio rationum secundse, opinionis. — Et ex his responsum fere est ad fandamenta contrariarum opinionura; exerapla enim quse- dam, quce afferebantur in secunda opinione ad probandum, posse Papam dispensare in jure divino, partim incerta sunt, ut est illud de raatriraonio rato, parlim non sunt simiha,

vel non sunt proprie dispensationes in jure divino, toUendo obligationem ejus, sed versan- tur circa nialeriam ejus, illam mutando; sicut in voto jus divinum tatitum est, ut, qui votum habet, illud impleat, et hoc semper manet integrura; tamen, quod ego habeam votum, non est jus divinum, sed voluntate mea fac- tum est, et in hoc proprie dispensat Pontifex, auferendo vel mutando votum. Et idem pro- portionahter est in malrimonio rato, quod, quatenus humana voluntate contrahitur, dis- pensari vel dissolvi potest. In aliis vero exem- plis nulla omnino intercedit dispensatio, quia quando plures ordinati sacerdotes cum Epis- copo consecrant, cum illo veluti componunt unum integrum ministrum unius tantum sa- crificii, quod ab omnibus conficitur, ad cujus perfectionem satis est, quod sub utraque spe- cie sumatur a ministro ejus, in una tantum persona, quia ita omnes ministrant, ut quili- bet eorum per se sufficiat, et sit veluti inte- ger minister. Et multo minus intercedit dis- pensatio, quando in aliquo casu negalur alicui communio in articulo mortis; sed tunc eegro- tus excusatur ab obligatione suscipiendi, et mimster Ecclesise ab obligatione dandi, prop- ter occurrentes circumstantias ; utraque enim illa obligatio nascitur ex prsecepto pure affir- mativo, quod non pro semper obligat.

17. Solvuntur argumenta prinm opinio- nis. — Addo denique quamvis Papa possit dispensare aliquando in prcecepto aliquo di- vino, praecipiente solum, et obligante ad ali- quem actum, non tamen posse immutare jus divinum instituens ritum sacrificandi, vel conficiendi sacramentum, prresertim sub- stantialem et intrinsecum. Unde nec in hoc potest dispensare, nisi ubi alias constet, de ipsojure divino factam esse aliquam excep- tionem, ut de ministro confirmationis suo loco dicitur. Institutio enim divina, circa mi- nistrum sacramenti confirmationis, totum hoc continet, scilicet, ut ordinarius minister sit Episcopus, cujus loco possit substitui presby- ter, quando Pontifex judicaverit expedire, cujus signum est, quod id non fit per modum dispensationis, quia, si Papa vellet substi- tuer-e diaconum, non posset. Ad exempla vero, quibus prima opinio utebatur, ex sacra- mento confessionis desumpta, respondetur, non esse similia. Primum quidem, quia sacra- mentum poenitenlias est majoris necessitatis, quam Eucharistiee. Deinde, quia jure divino solum formalis integritas est de necessitate sa- cramenti pcenitentise , materialis vero solum

DlSPLlTAT. XLIll, SECT. V. 791

quatenus ad formalem necessaria est; simi- liter etiam satisfactio tunc solum necessaria est, quando a^quitas judicii illam postulat, neque alia ratione est de illius sacramenti in- tegritate; tunc vero omitti non polest sine aliqua culpa.

SECTIO V.

Utrum de necessitate Imjiis sacramenti sit ut materia consecrandi sit praesens ministro.

\ Quaestionem hanc praetermisit hoc loco D. Thomas, fortasse quia ex cognitione formEe pendet; tamen, quia conditionem ex parte materias necessariam inquirit, et ejus cogni- tio ad sequentes qucEstiones necessaria est, ideo breviter est expedienda.

2. Prima conclusio. — Objectio. — Solutio. — Confirmatio. — Primum igitur omnium certum est. in genere loquendo necessariam esse sensibilem prsesentiam hujus materiae; ita docet D. Thomas in 4, dist. M, queest. 2, art. 1; Durand., qusest. 6, num. 6; Major, qusest. 2; Palud., quaest. 1, art. 3; Soto, d. 9, quffist. 1, art. 2; Gabr., lect. 35 in can.; Le- desm., 1, part. 4, qufest. 15, art. 2; Victoria in Sum., n. 58, et omnes Summistee. Ratio a priori est Christi institutio, quee, prseter tra- ditionem Ecclesise, fundatur in verbis formse, scilicet, quia illa pronomina, hoc, vel, hic^ posita in forma, ex vi suse significationis desi- gnant rem prsesentem aliquo modo sensibus ; quee ratio supponit verba hujus formee pro- ferri a sacerdote formaliter, et significative, et non tantum materialiter ac recitando, quod infra , q. 78, probandum est. Dices, inter- dum per illas voces designari rem prsesentem intellectui, vel imaginationi tantum. Respon- detur : quia sacramenta sunt signa sensibi- lia , ideo non tantum intellectui , sed etiam aliquo modo sensibus significant, ac propterea hujusmodi termini, in formis sacramentorum positi, indicant rem aliquo modo sensibiliter preesentem, ut patet in omnibus, quee habent similes vel sequivalentes terminos, ut, Baptizo te, Signo te, Per hanc sacram unctionem. Ac denique in solo matrimonio fit exceptio, quia non habet determinatam formam verborum, sed per modum cujusdam contractus perfici- tur, ut alias dicemus. Et confirmatur assertio posita ex usu et traditione Ecclesiee, in facto Christi fundata; ille enim circa materiam sibi preesentem verba protulit, et hoc semper Ec- clesia observavit. Et a posteriori tandem con- firmatur, quia alias posset sacerdos conse-

QU^ST. LXXIV, ART. II.

crare totum panem, qul Romse existit, quod est absurdissimum. Congruentia denique addi potest, quia oportet, ut consecratio sit humano modo certa, et ideo opus est, ut feratur in materiam certam, determinatam ac prsesen- tem.

3. Ratio duhitandi. — Difficultas vero est, quse, et qualis esse debeat hcec prsesentia. Et ratio dubitandi est, quia preesentia, ut nunc loquimur, dicit ordinem ad cognitionem, vel active, vel passive, sicut Deus dicitur esse praesens omnibus rebus, quia omnes intuetur, ut dicit D. Thom., 1 part., queest. 8, art. 3; et e contrario, res dicuntur esse preesentes nobis, quia in conspectu nostro sunt; prse- sentia ergo sensibilis dicit ordinem ad cogni- tionem per sensum externum ; at vero mate- ria hujus sacramenti non requirit hujusmodi prsesentiam; ergo non requirit prsesentiam sensibilem. Explicatur minor, quia potest consecrari materia, quse nullo sensu percipia- tur, ut csecus potest consecrare panem, etiamsi non tangat vel olfaciat illum, Et similiter hos- tia aut vinum corisecrantur , vase cooperto, ubi nullo sensu percipiuntur, et idem est de una formula, quse sub aliis existit. Aliunde vero non videtur aliqua sensibilis prsesentia sufficiens, nara licet panis visu percipiatur, si tamen nimis distet, non poterit consecrari, et Soto censet distantiam ducentorum pas- suum nimiam esse, quia res ita distans non potest in rigore demonstrari pronomine primae personse, Hoc, sed tertiae, Illud. Et eadem ratione non salis est olfactus perceptio, qliae a longa distantia provenire potest; et idem est de auditu, quamvis hic sensus vix possit praesenti materise accommodari; de tactu vero et gustu, non est quod dicamus, quia percep- tio istorum seusuum non est simphciter ne- cessaria; qua ergo regula utendum erit ad definiendam hanc preesentiam? Et augetur difficultas, quia ex verbis formce non potest certa regula praescribi, nam interdum rem satis distantem his vocibus designamus, ut, videntes a ionge civitatem, dicimus, Hsec ci- vitas est nobilissima ; similiter de re in arca clausa, dici solet, Hoc est argentum; quod si hoc satis est, posseirius totum panem, in ali- quo cubiculo clausum , illo pronomine desi- gnare, atque adeo consecrare. Idem est de re a tergo existente, imo de re seu persona, quee proxime antea hic aderat, jamque discessit, de qua per hos terminos in rigore loqui licet, Hic est insignis medicus, vel aliquid hujus- modi. Sufficientne ergo omnes istiusmodi

prsesentise ad consecrationem, quibusve ter- minis claudenda est hsec preesentia^Hinc enim oriuntur illse curiosee queestiones, an possit panis a tergo existens consecrari, an inclusus in arca vel cubiculo, an visus a longe, et simi- les, quse non facile possunt una regula com- prehendi, quia res esl moralis et incerta. Ut autem aliquo modo comprehendatur,

4. Advertendum primo est, pronomen, hoc, simpliciter et substantive dictura, ex vi suse significationis majorera prsesentiam requi- rere, quam cum alteri rei adjungitur; hoc constat ex usu et comrauni modo concipiendi, et in adductis exeraplis id facile videre licet; et ratio adjungi potest, quia cura hoc prono- men adjective ponitur, per substantivum de- finitur ad illam rera indicandara, et hoc ipso non requirit aliara prcesentiam, quara iila res habeat. At vero quando simpliciter et sub- stantive dicitur, hoc, vel hic, est valde indif- ferens, et suspensa significatio, et ideo opor- tet, ut per ipsara rei prsesentiara definiatur, et ut quasi nutibus, vel signis ostendatur res, ad quam locutio dirigitur; et ideo in hoc ge- nere loquendi, raajor pra^sentia requiritur, quam in alio; et ita fit in hoc sacraraento, in cujus forma pronoraen, hoc, simpUciter et substantive prolatum raateriara designat. Se- cundo oportet advertere, interduin per hujus- raodi pronoraina designari rem absentera aut distantera, potius ex discursu intelligentis, et antecedentibus et consequentibus , quara ex vi verborura, quee designatio dici potest fieri potius ad intellectura, quara acl sensura, ut pa- tet in exemplis supra positis; et signum hujus rei esse potest, quod de hujusraodi rebus pro- prius et exactius loquereraur per pronomina quse non indicant prsesentiara, ut in exeraplo posilo de civitate a longe visa proprie dicitur : IUa est civitas, ad quara tendiraus, vel quid siraile. Interdura vero designatio fit per quara- dam metaphorara; ut quando, demonstrando domum , loquimur de liabitatore, dicendo, v. gr., hunc liominem esse nobilissimum, ubi propria designatio facienda esset per termi- nos absentise potius, quam prcesentiae. In hac ergo materia observandum est, ut proprietas forraa3 servari possit in omni rigore; et quo- niam materia est valde raoralis et mutabihs, et ideo sffipe incerta et ambigua, pluriraura est observandus Ecclesiee usus, servala ver- borum proprietate, quam signum hoc requirit, prsesertim in forraa practica et operativa, quse raajorera prsesentiam materiae postulat.

5. Prima conditio. — Prima ergo conditio

DISPUTAT. XLlll, SECT. V.

hujus prsesentiae esse videtur, ut inateria sit rabiles manus suas

aliquo modo eoram homine et non omnino a

tergo ; ita sentit D. Thom. supra, et sequuntur

Palud., Soto, Victoria et Ledesma, ac fere alii,

uno excepto Majore. Et primo ha3C sentenlia

est consenlanea usui Ecclesice. Secundo facit

proprietas verbi, quia res, quse nullo modo

est coram homine , non potest commode et

proprie designari pronomine, lioc, praesertim

simpliciter et substantive prolato, ut constat

ex communi modo concipiendi omnium ; nam,

si quis interdum ahter loquitur, vel impro-

prie loqui censetur, vel non ex vi solius vo-

cis , sed ex antecedentibus et consequentibus

ad rem talem sermonem dirigit. Dixi autem,

ut aliquo modo sit coram homine, quia, hcet

non sit coram facie, si tamen digito, vel alio

simili signo indicetur, videtur per illud fieri

sufficienter prsesens , et satis proprie desi-

gnari pronomiue, hoc, quia aliquo modo jam

res illa est coram homine, quia homo ad illam

ex parte se convertit; quanquam res hsec, ut

minimum, sit valde dubia , quia designatio

tunc non videtur fieri ex vi sohus vocis, sed

ratione alterius signiconjuncti; unde graviter

peccaret, qui contra usum Ecclesia? hoc modo

consecrare auderet, et se exponeret periculo

nihil faciendi.

6. Secunda conditio. — Secunda conditio est, ut non sit nimis distans, etiam si oculis videri possit. Hanc ponunt fere omnes aucto- res, et praeserlim explicat Durandus. Primo, quia res valde distans propriug designatur pronomine, illud, quam, hoc. Secundo, quia illa prsesentia magis est speculativa in ordine ad cognitionem, quam practica et in ordine ad operationem, qualis hic requiritur.

7. Duhium. — Solvitur. — Sed quseres primo quantam oporteat esse hanc propin- quitatem. Quidam aiunt necessarium esse, ut manibus teneatur, quia ita videtur Christus fecisse. Aliis, quibus Paludanus consentire videtur, licet actualem tactum non exigant, dicunt tamen debere materiam esse ita pro- pinquam, ut tangi possit. Alii, ut Viguerius, dicunt necesse esse. ut verba formse possint revera pervenire usque ad materiam et iUam contingere. Sed heec frivola sunt. Et imprimis certum est ex usu Ecclesice non esse necessa- rium, ut materia actu tangatur, seu in mani- bus habeatur. Consecramus enim formulas super altare existentes, quamvis in manibus non habeamus. Item verba formee hoc non requirunt, nec refert, quod Christus ad con- secrandum accepit panem in sanctas ac vene-

ut dicitur in canone Missffi et coliigitur ex Evangeliis, quia non oportet, ut omnes circumstantia), quee in facto Christi acciderunt, sint essentiales, vel sim- pliciter necessaria^, ut per se constat ; imo nec satis certum est, eo tempore, quo Chris- tus protulit verba consecrationis, habuisse panem in manibus. Potuit eniin prius acci- pere, et frangere, et postea in mensa coram discipulis ponere, dicens : Accipite et come- dite, ac postea verba consecrationis proferre. Itaque, licet contrarium forte probabilius sit, non tamen propterea esset ad consecrandum necessarium, cum veritas materise, aut formee id non requirat. Et eadem ratione non est necessarium materiam esse ita propinquam, ut a ministro tangi possit, cum neque ex si- gnificatione formae, neque ex alia probabili ratione id colHgi valeat. Denique necesse non est, ut sonus perveniat^ aut pervenire possit ad materiam. Primo, quia neque ex vi signi- iicationis verborum hoc est necessarium, ut constat; neque ob sacramentalem efficien- tiam, ut ex doclrinade sacramentis in genere suppono. Secundo, quia ex usu Ecclesiee con- stat contrarium ; alias si calix coopertus, vel forma sub aliis existens consecrarentur, vel si sacerdos submisse loqueretur, et materia aliquantulum, v. gr., per duos passus dista- ret, nihil fieret, quae plane sunt absurda. Quocirca nulla certa regula prEescribi potest, qua hsec propinquitas necessaria definiatur; unde Durandus, Paludanus, et alii dicunt, solum Ghristum, qui hoc sacramentum insti- tuit, posse hujus prcesentise certum terminum designare; a nobis vero moraliter dijudican- dum esse. Et ideo in praxi observandum est, ut pars secura et certa semper eligatur, ita ut dubitari non possit, quin veritas et pro- prietas formse retineatur, quod maxime fiet, usum EcclesicB servando.

8. Dubiim secundum. — Enodatur. — Se- cundo quajret aliquis, utrum oporteat totam distantiam, quce inter materiam et ministrum esse potest, esse oculis perviam, ita ut nuUum corpus opacum interjectum sit. Et ratio du- bitandi pro utraque parte supra tacta est. Unde vix potest etiam in hoc certa regula as- signari, sed relinqiiendum est prudentis ar- bitrio, et diligenter cavendum, ut proprietas et veritas formae servetQr. Nam revera non est simpliciter necessarium, ut tota distantia oculis pateat, quia non videtur dubium, quin panis vel vinum, velo lineo coopertum, con- secrari possit, quia hoc non toUit humanam

794 QU^ST

praesentiaQ], et propriissime potest per illam vocem, hoc, designari, servata ejus proprie- tale et significatione. Nihilominus tamenexis- timo, consecrari non posse panem post parie- tem existentem, ut omnes auctores docent, quia revera est humano modo absens; qua- propter considerandum videtur, an corpus illud , quod interponitur , solum sit veUiti proximum continens seu cooperiens mate- riam, quia lunc non videtur tollere suffi- cienlem praesentiam, quia totum illud per modum unius designatur; secus vero est, si absque ulla hujusmodi habitudine interpo- natur; tunc enim propriam prcesentiam ex- cludit.

9. Duhium tertium. — Satisfit duhio. — Tertio quaeri potest, an sufficiat, reni esse prsesentem per aliquam parlem sui, ut tota possit consecrari. Videtur enim hoc sufficere, cum tahs res possit proprie pronomine, hoc, designari. In conlrarium vero est, quia, hoc admisso, potest aliquis simul consecrare infi- nitam (ut ita dicam) panis vel vini multitu- dinem, dummodo per superficiem, vel partem aliquam haberet illam prsesentem, eo modo, quo est prsesens mare, quando ex liltore vi- delur. Respondetur, in universum, seu phy- sice loquendo, hoc non satis esse, quia pro- prie et in rigore non est mihi prsesens totus aer, qui est usque ad ccBlum , nec tota aqua maris, eliamsi aliquam ejus partem videam, quia licet in se corpus illud continuum sit, tamen in ordine ad humanam prsesentiam id nihil refert. Unde tota illa pars, qua3 eminus distat, ita est absens, ac si esset res per se separata. Oportet ergo, ut tola materia, se- cundum omnes partes consecrabiles, sit aliquo modo practice et moraliter prcesens. Unde fit, esse valde probabile hanc distantiam vel prse- sentiam non esse sequalem in omni maleria, sed debere essc juxla proportionem et quan- titatem magnitudinis ejus. Et ideo difficiie semper est certos terminos illius designare ; sed ad rem moralem non multum refert, quia nunquam res ad has angustias redigilur, sed major est semper prsesentia, quam in rigore necessaria sit.

SECTIO VI.

Utrum oporteat inateriam consecrandam esse certam et definitam.

1 . Qusestio intelligitur de materia certa in individuo et particulari ; heec autem certitudo seu definitio materiie ex intentione conse-

LXXIV, ART. II.

crantis sumenda est; cum enim materia sit panis et vinum, absolute explicare oportet, an necesse sit, consecrationem ex intentione ministri definiri ad hunc panem, et hoc vi- num, in quo refertur opinio Majoris, d. 11. qusest. 2, negantis, necessariam esse defini- tam materiam. Sed neque est opinio ejus, ne- que aiicujus potest esse.

2. Conclusio. — Dicendum est ergo, ut con- secratio fiat, necesse esse materiam in parti- culari definiri per intentionem consecranlis. Ita docent Doctores omnes citati et citandi. Ratio est, quia actiones circa particularia versantur. Unde, nisi in particulari definiatur materia, nihil est, quod consecrari possit. Confirmatur, quia intentio operantis debet esse practica et operativa; non erit aulem hujusmodi, nisi versetur circa determinatam materiam. Confirmatur secundo, quia alias forma non significabit eflfectum, quia non de- monstrabit materiam, quse consecratur. Tan- dem in aliis sacramentis, quee consistunt in usu, quia circa subjectum sanctificandum ver- santur, necesse est subjectum esse certum et definitum. Nam si quis intendat baptizare ho- minem, et non hunc hominem, nihil facit; ergo similiter, etc.

3. CoroUarium ex conclusione deductum. — Ohjectio. — Solutio. — Et hinc sequitur primo, si quis habeat prffisentes octo hostias, et intendat consecrare sex tantum, non de- terminando illas, sed in confuso, nihil efficere, probatur, quia materia illa non est definita. Item, ille noa consecravit omnes, quia hoc non intendit; neque has potius, quam illas, quia non est major ratio : ergo. Et ita docuit Major supra, et Durand., d. U, queest. 7; Richard., d. 10, art. 7, queest. 2, et omnes. Dices : posset minister remittere suam inten- tionem in intentionem Dei; unde ex voluntate divina, consecraret potius tunc has, quam illas; sic enim possum offerre sacrificium pro una anima purgatorii, non determinando il- lam, sed voluntatem remitlendo in electionem divinam. Et confirmatur primo, quia hoc mo- do potest minister remitlere suam intentionem in intentionem alterius hominis ; ut si inten- dat consecrare, ex illis octo, sex, quas Petrus definierit; ergo similiter. Confirmatur se- cundo, quia, si in sacramento poenitentiae sa- cerdos intendat absolvere, non ab omnibus peccatis, prsesertim venialibus, sed a duobus tantum, quamvis illa in particulari non de- terminet, sacramentum tenebit. Respondetur

ad argumentum, illummodum intentionis non

DISPUTAT. XLlll, SECT. VI.

esse accommodatum hominibus. Oporteret enim expectaredivinam revelationem, ut con- staret, quae maleria esset consecrata; et ideo illa intentio est impertinens et insufficiens. Neque est simile illud de sacrificio , tum quia in eo opere Deus est, qui immediate operatur et remittit poenas ; et ideo oplime in ejus vo- luntatem remitlilur, ut id faciat, prout vo- luerit; at vero in pra?senti, minister est, qui proxime operatur suis verbis ; et ideo oportet, ut ipse sua intentione definiat raateriam ; tura etiam quia ille effectus est mere spiritualis, quem non oportet esse notum horainibus, liic autem est constitutio sensibilis sacramenti ordinati ad usum hominum. Unde ad primara confirmationem respondelur, si intentio refe- ratur in futurara determinalionem alterius, nihil fieri, quia effectus sacraraenli non potest esse pendens; si vero referatur in vokmta- tem, seu deterrainationera alterius factara, vel faciendam, prius quam verba proferan- tur, si adhuc illa sit ignota ministro, prajter grave peccatum, exislirao nihil fieri; quia, si deterrainatio alterius sit occulta, non potest intentio rainistri, nec significatio verborum, prout ab illo proferuntur, ad certura aliquid referri ; et ita nihil poterit designari prono- mine, hoc; si autem illi nota est alterius vo- luntas, et illi conformatur, jara habet inten- tionera satis definitara. Ad aliara confirma- tionera respondetur, illam intentionem absol- venlis non versari circa sacraraentura, sed circa effectura. Unde si intendit conferre huic sacraraentura pcenitentise, illud necessarium est et sufficit, ut sacraraentum teneat. Et hoc posito, quamvis ipse velit remittere tantura duo peccata veniaha, sacraraentum remittet omnia, si subjectum sit dispositam, quia, ut alias dixi, intentio ministri non potest irape- dire effectum , si alias habeat intentionem efficiendi sacramentura. At vero in prsesenti deficit inlentio necessaria circa sacramentum ipsum, quod per consecrationem materise ef- ficitur.

4. Objectio. — Quid sit dicendum de prx- sentia materise. calicis. — Sed objiciet rursus aliquis. Ergo si sacerdosconsecraret, cogitans tantum se habere unam hostiara, et post con- secrationera inveniat duas, nihil efficit, quia nec arabte erunt consecratse, quia hoc non intendebat; neque una, quia non est major ratio de una, quam de alia. Respondetur, utramque esse consecratam ; quia, ut dixi in materia de sacramentis in genere , illa est privata deceptio, quee non tollit inten-

tionem debitam, qujie esse debet, et moraliter est circa hanc materiam prcesentem, prout in re proponitur; secus esset, si prajcise vellet minister consecrare hostiam , quam oculis videt; sed hoc nec fit, nec fieri debet. Ita do- cent auctores paulo antea citati, et Sylvester, Euchar., 2, qusest. 6, qui etiam addunt, si e contrario minister deferat ad altare plures hostias consecrandas, et postea in acluali con- secratione tantum recordetur ejus, quam ha- bet in manibus, omnes nihilominus raanere consecratas, quia sufficit intentio virtualis, quod etiam docuit Angelus, verb. Eucha- rist., num. 27, et Navar,, c. 25, nura. 91. Quod moraliler, et regulariter intelligendum existimo, dummodo omnes illse hostiee ha- beant illam praesentiam, quamjuxta morem Ecclesise et debitam intentionem ministri ha- bere debent. Hsec autem esse videtur, ut sint super altare sacrificii , id est, super aram; unde si juxta illam relinquantur, et prorsus oblivioni tradantur, regulariter non exisli- marera esse consecratas, et ut miniraum, esset res valde dubia. Et hincjudicium ferri debet de intentione habenda circa materiam calicis. Nara sacerdos intendere debet consecrare illud, quod per raodura unius continui intra calicem existit, unde si aliquee sint gutlaj, vel extra calicera, vel etiara intra, separatse taraen a toto vino, verisimilius est non ma- nere consecratas, juxta usitatam ac debitam intentionem ministrorum. Quod tamen multo certius est de tota raateria, quse extra calicera reperta fuerit.

5. Secundo colligunt auctores oranes, si sacerdos confuse intendat consecrare dimi- diam partem hostia?, non signando quara ea- rum, nihil efficere. Et idem est, si intendat consecrare oranes partes pares, aut irapares, quia in his oranibus casibus non determinat raateriara; secus vero erit, si determinate velit consecrare hanc partem hostise et non illam. Nam, licet graviter peccet, hoc modo consecrando; est enim illa gravis irreverentia, quia vix poterit postea separari pars conse- crata a non consecrata ; nihilominus tamen consecratio valida est, quia illa raateria certa est et definita, et revera est panis , et conti- nuatio cum aliis partibus non irapedit essen- tialiter ; sicut etiam post consecrationem potest vinum non consecratum consecrato raisceri, et non propterea tolletur consecratio. Et in hoc conveniunt oranes auctores supra citati, Du- rand., Paludan., Major, Richard., dist. U; Angel.j Euchar., 1, num. 26; Sylvest., verb.

QU^ST. LXXIV, ART. 11.

Eucharist., 2, etalii Summistse. Solum posset hic dubitari de superficie continuante partem consecratam cum reliquis non consecratis, an maneat sub illa Christus, et ad partem con- secratam proprie reducenda sit. Sed de hoc dicemus infra suo loco; pendet enim ex modo, quo Ghristus est sub indivisibili termino quantitatis, et ex aliis, quee de speciebus con- secratis infra dicenda sunt.

6. Majoris illatio. — Refutatur. — Ex dictis vero infert ulterius Major, si sacerdos inten- dat consecrare primam partem signatam pro- portionalem hostise, v. gr., primam quartam partem, non vero secundam, et in reliqua medietate similiter, et sic in infinitum, con- secrationem esse validam, quia semper signa- tur materia certa.et determinata. Unde infert, posse per consecratiouem fieri, ut infinitse partes proportionales substantiae maneant inter se substantialiter disjunctse, et alia si- milia absurda inde concludit. Sed errat ma- nifeste, quia illa intenlio secum ipsa pugnat, et contradictionem involvit, el tantum abest ut sit definita, quod potius est confusissima, cum feratur in infinitam multitudinem, quam nulla mens, pra?sertim humana, potest defi- nite demonstrare; imo qui dicit infinitum, dicit quid indeterminatum. Unde cum conse- crationem qiiarumdam partium faciat clepen- dentem a consecratione aliarum, seu a tota intentione, quae versatur circa totam multitu- dinem, nihil prorsus efficit; quia illa intentio est, ut dixi, insufficiens et repugnans.

SECTIO VII.

Utrum materia, quae consecrari potest, certum terminum parvitatis habeat.

1 . Sicut Philosophi, agentes de proprieta- tibus rei naturalis, distinguunt duos terminos quantitatis, scilicet magnitudinis et parvita- tis, ita Theologi in prsesenti materia eosdem inquirunt, ut explicent, quanta sit materia, qu8B simul consecrari polest. Hic ergo inqui- rimus, an detur certa quantitas minima panis, aut vini, qua minor consecrari non possit.

2. Supponendum est autem, dupliciter con- siderari posse hanc quantitatem panis, scill- cet, vel per se separatam, vel ut conjunctam aliis partibus totius, in quo dupliciter potest intelligi consecrari pars : primo sola ipsa; secundo, simul cum toto. Hoc ergo posteriori modo, si pars existens in toto, simul cum toto consecretur, nulla erit adeo modica, ut miuor consecrari non possit, quia sicut ex philoso-

phia constat in toto non dari partem minimam, ita certum est in Theologia, consecrata tota hosiia, consecrari omnes et singulas partes, nec signari posse quantitatem minimam con- secratam, quin sub quacumque minori totus Christus existat, ut infra dicetur. Duplex ergo superest dubitatio. Prima, an panis per se separatus possit in quacumque minima quan- titale consecrari. Secunda, anpars, existens in toto, possit in illo consecrari, in quacumque minima quant»tate, non consecrato toto pane. Loquimur autem, exempli gratia, de pane. Nam in omnibus eadem est ratio de vino, de quo pari ratione omnia sunt intelligenda.

3. Prima conclusio. — Dico primo : panis consecrari potest in quacumque quantitate minima, quae humanis sensibus objici possit; ita sentit D. Thom. hic, et in 4, dist. 11, qusest. 2, art. 1 , qusestiunc. 3; et ibi Durand., queest. 6; Gabr., queest. 2, art. 3, et reliqui fere omnes; Alensis , 4 part. , queest. 34, membr. 1 , art. 3, ad 2; et ratio est, quia licet quantitas sit minima, tamen panis est verus, et si potest objici sensibus, potest per formam signari, et potest esse signum sensibile. Par- vitas deinde quantitatis non obstat, qaominus sub illa totus Christus existere possit, ut de facto constat in partibus conjunctis in toto, vel etiam in separatis post consecrationem totius ; ergo nihil hic deest ad materiae veri-i tatem. Unde confirmatur, nam si post conse- cratam totam hostiam, separetur quffilibet particula minima, sub cjua possit conservari substantia panis, illa manebit consecrata, to- tum Christura in se continens; ergo eadem quantitas erit sufficiens ad consecrationem, si per verba formse designari possit. Unde hsec veritas non pendet ex c[ueestione physica, an in his rebus homogeneis detur minimum. Nam si non datur, procedunt rationes factse; si vero datur minimus panis sensibilis, suffi- ciet ad consecrationem; minor vero minimo non sufficiet, non ex defectu quantitatis, sed quia jam non est panis. Et hoc non est contra conclusionem , qua3 procedit quasi in sensu composito, supposito quod sit panis.

4. Dubium. — Solutio. — Sed dicet aliquis : quid, si detur panis in tam parva quantitate; ut licet conservari possit, non tam possit objici sensibus humanis? Dicunt aliqui, illum per accidens non posse consecrari, quia non potest videri, tamen per se loquendo posse, ita ut si divina virtute fieret, ut sacerdos certo sciret , aut crederet talera particulam panis esse in palena, posset in illo consecra-

DTSPnTAT. XL

tio fieri; quffi opinio solet tribui D. Tliom., quoniam dicit, parvara aut magnam quanlita- lem non referre ad consecrationem. Et con- firmari hoc potest argumento facto, quia talis quanlitas posset in toto consecrari, et sepa- rata maneret consecrata ; ergo eadem ratione posset consecrari perse separata. Aliis magis placet illam materiam non esse aptam ad con- secrationem, nec in ea posse perfici, etiam in supra dicto casu, quod tenet Major, dicta dist. 11, qusest. 3. Et ratio est, quia suppo- nimus, objectum esse tam parvum, ut sit extra naturale objectum visushumani, etiam- si perfeclissimus et acutissimus in sua specie sit; est erso res illa humano modo insensi- bilis; ergo ex hac parte non est sufficiens materia sacramenti ; et prseterea non potest pronomine, hoc, sensibiliter demonstrari ; ergo etiam ex parte formee non potest in ea confici. Et heec sententia videtur magis ra- tioni consentanea , nec D. Thora. aut ahi contrarium sentiunt; sed per se loquuntur de quantitate, supposito quod materia ma- • neat sensibilis. Nam eodera raodo loquuntur de raagnitudine, de qua idem dicendum est, ut infra videbimus. De confirmatione autem, quee difficilis est, dicam in seq. seclione.

5. Prima conclusio. — Dico ergo secundo : pars panis in toto existens, si per se sola consecretur, confici potest in quacumque mi- nima quantitate, quse sensibiliter designari possit. Hsec conclusio sequitur ex prcecedenti. Tractamus enim quid sit de necessitate sa- cramenti, non quid liceat. Jara enim diximus non licere, partern in toto consecrare; tamen, si fiat, factura tenet, quia illa pars vere est panis, cum quselibet pars, quantumvis mi- nima, sit vere panis; ergo, si illa consecretur, factum tenebit. Oportet taraen, ut sensibiliter designari possit, quia et ratio sacramenti, et propria ratio hujus formce hoc requirit. Sed est hic advertendum, si philosophicara opi- nionem teneamus, scilicet, non dari minimura in hujusmodi rebus horaogeneis, in conclu- sione hac nullam esse difficuhatem; neque oportere limitationera abquam adhibere. At vero, si tenearaus in parte per se existente, et separata a toto, dari minimum, nonnulli censent limitandam esse conclusionem, quia non putant etiam in toto posse consecrari partem existentem, minorem illa, qua? per se et separata posset conservari, quia existi- mant per consecrationem discontinuari par- tem consecratam a non consecrata. Quod tamen fundamentum mihi non probatur, quia

-111, SECT. VII. 797

est contra sensum , et nulla est sufficiens ratio cur asseratur; tum etiam quia per con- secrationem non fit alia immutatio in acci- dentibus, nisi quod separentur a subjecto, et per se existant. Ex qua non sequitur ne- cessario discontinuatio, nec corpus Cliristi de se magis illam continuationem impedit, quam si substantia panis adesset. Confirmatur, quia si illse duse partes manerent contiguse, et non continuse, ex natura rei, trahendo unam partem, non necessario traheretur alia, quia cum materia illa sit sicca , et arida , partes non conglutinantur, nec sibi cohccrent, nisi ralione continuationis , ut experientia docet. Oportebit ergo hic ponere novum aliud rairaculura.

6. Objectio. — Respondetur objectioni. — ■ Dices : substantia, qua? manet sub illis acci- dentibus, non est in se continua ; nara sub una parte est substantia panis, sub aHa vero est substantia corporis Christi, quse inter se non continuantur; at vero juxta principia phi- iosophice, quando substantise sunt diversee specie, et discontinuse, etiam quantitas est discreta. Respondetur, quidquid sit de illo principio physico, in prsesenti non habere locura, quia illa pars accidentium, quee sepa- rata manet, supplet vicem subjecti, et est sufficienter applicata et disposita , ut cura altera parte continuetur. Dico igitur in clubi- tatione proposita, etiara si verum esset dari in toto partem aliquara panis, quse separata ab illo conservari non posset, nihilorainus posse illam solam in tolo consecrari , quia revera panis est, et ibihabet, quidquid neces- sarium est, ut sub illis accidentibus conser- vetur substantia panis ; sicut si vinum con- secratura misceatur non consecrato, etiamsi dividatur in partes, quantumvis minimas, quse per se separatse conservari non possent, quamdiu tamen unitse cum aliis possent sub se retinere substantiam vini, consecrationem etiara retinent, et sanguinera Christi; per di- visionera autem totalem amitterent conse- crationem , seu desineret sub eis esse Chri- stus, quia etiam desineret substantia panis, vel vini, quod observandura est, ut infra diceraus.

SECTIO VIII.

Utrum hsec materia apta sit ad consecrationem, in quavis magna quantitate absque termino.

i . Non agimus de raateria apta ad conve- Dientem modum. Supponimus enim in hac

798 QU^T. LXXIV, ART. II

re, ut sine peccato fiat, servandum esse usum Ecclesiee, et non esse permagnam aliquam quantitatem consecrandam, quia essetpraeter finem, et contra reverentiara debitam huic sacramento. Agimus ergo de iis, quse neces- saria sunt, ut consecratio teneat. Et multo minus pendet haic qupestio ex physica con- troversia, an istse res inanimatse terminentur ad maximum, quam quaestio preccedens, tum propter rationem ibi datam, tum etiam quia indubitatum est, multitudinem panis congre- gatam ex multis discontinuis non habere terminum, cum tamen illa tota una conse- cratione confici possit.

2. Prima opinio. — Secunda opinio. — Est ergo prima sententia, dari certum terminum in quantitate maxima, qu8e consecrari po- test : ita tenuit Major, dist. 'H , qusest. 1, conclus. 1, quia sphsera activitatis verbo- rum habet certum terminum, cum verba sint agens finitum. Sed haec ratio in divinis instru- mentis nullius est momenti, ut alias dixi. Eamdemvero sententiam tenuit Alens., q. 34, memb. 1; Bonav., dist. 10, art. 2, qusest. 4; Angelus, Eucharist., 1, § 25, ex alio funda- mento, quia cum hoc sacramentum ordinetur ad usum, non videtur data potestas, nisi ad consecrandara quantitatem usui fidelium ac- coramodatam, quia hic videtur esse prudens modus institutionis hujus sacramenti; nara dare sacerdotibus absolutara potestatem con- ficiendi quantamcumque materiara velint , et inutile est, et in gravem injuriam hujus sacramenti cedere posset; et hanc senten- tiam referens D. Thora., opusc. 59, cap. 5, eam probabilera existimat. Secunda senten- tia absolute et sine limitatione negat termi-

num , etiara si in infinitura procedalur. Ita videtur opinari Sylvest., Eucharist., 2, num. 4; Ledesraa, queest. 41, art. 2; et tribui solet D. Thom. hic, et in 4, dist. 11, qusest. 2, art. 1, quEetiunc. 3.

3. Sed distinctione utendura est : aliud enim est loqui de quantitate panis, per se, et ex parte magnitudinis tantum, aliud vero ratione prsesentiae necessarise ad veritatem formee. Nara aliud est quserere, quanta raa- teria per se , id est , ex vi forraae , et po- testatis sacerdotalis consecrari possit; aliud vero est inquirere, an oranis conditio neces- saria ad consecrationem applicari possit ad quantaracumque materise quantitatem, seu magnitudinera.

4. Prima conclusio. — Dicendum est ergo primo, per se, et ex vi formae, ac potestatis,

quse est in mmistro, posse consecrari quam- cumquemateriam absque uUo termino magni- tudinis. Probatur prirao, quia ex fide habe- mus, dedisse Christum sacerdotibus potesta- tem consecrandi panem, et nulla auctoritate, vel traditione, aut alio principio constat, li- mitasse hanc potestatera ad certuniterrainum, sed potius simpliciter et indefinite illam tra- didisse : ergo. Et confirmatur, quia panis in tanta quantitate est verus panis; ergo est sufficiens raateria subjecta huic potestati, quia fides nihil aliud docet, quara panem esse materiam. Secundo arguraentor, quia hsec determinatio quantitatis non potest surai ex usu, ut bene probat hic D. Thora., quia ipse usus indefinitus est; neque ex fornia, quia illa optirae potest in quantamcumque mate- riam cadere; nec ex intentione rainistri, quia heec etiara extendi potest ad omnem magni- tudinem ; neque ex eo quod consecratio tantee materiee esset inutilis, vel injuriosa sacra- raento, quia hoc pertinet ad bonum, vel pra- vum usura . qui non impedit substantiam sacraraenti, si castera necessaria concurrant, ut recte hic D. Thom., ad 2, docet, et cum eo caeteri Theologi, et Patres , quos Gratianus congerit de Consecr., dist. 4, de qua re late tractavimus supra , agentes de sacramentis in genere ; ubi ostendimus , pravam inten- tionem ministri non irapedire veritatera sa- cramenti , dummodo vere intendat facere sacramentum, etiam si id faciat""per irrisio- nem. Nam haec intentio in parva, et in magna materia locum habet. Tertio, si conjectura Alensis aliquid valeret, etiara probaret, per multas consecrationes non posse confici, nisi certam quantitatem panis, usui fidelium suf- ficientem, quod est evidenter falsum, tum quia fide certum est, sacerdotera vere confi- cere , etiam si post primam , aut secundam consecrationem , vel post quemcuraque nu- merum consecrationum conficiat, quia valor prsesentis sacramenti non pendet ex prse- terito; nisi quis fortasse dicat, prsesentem consecrationem non esse validam , nisi vel raateria prius consecrata jam consumpta sit, vel prajsens sit ad usum necessaria ; quod est absurdissimura contra vim verborum et to- tius Ecclesise sensum. Quia valor sacramenli non pendet ex circumstantiis extrinsecis, et futuro eventu, sed ex propriis principiis, et causis; si ergo adsit vera materia, et forraa, et rainister cura debita intentione, conficietur sacraraentura, etiarasi ab eodem, vel a di- versis sacerdotibus consecrationes in infini-

DISPUTAT.

tum multiplicenlur, seu repetantur. Constat autem, per se loquendo, omnem mnterinm, qusB plurihus consecrationibus confici potest, si tota simul prtTCsens fiat, unica verborum prolatione posse eliam consecrari, quia lota potest signari pronomine, hoc; et aliuncle eadem est efficacia in una verborum prola- tione, quac in infinilis. Non igitur potest signari terminus huic materite per se, neque ex necessitale usus; prfesertim cum litec ne- cessitas, et multitudo, vel paucitas commu- nicantium, in infinitum variabilis sit, et ideo ex illa nihil possit certum definiri.

5. Secunda conclusio. — Dico secundo, si magnitudo materite tanta esse fingatur, ut non possit tota simul fieri moraliter pra?sens, neque etiam poterit unica forma consecrari ; ita docet D. Thom., opusc. 59, cap. 5; Du- randus, dist. 11, quaest. 6; Gabriel, lect. 35 in can., dub. 2; Victoria, in Summ.., n. 57; Sotus, dist. 9, art. 2;Viguerius, cap. 16, §3, Indicant Cajetanus hic, et Paludanus, ac Richard., dist. 10, art. 7, qurest. 1, et ita est exponendus D. Thom. hic, ut Cajetan. docet. Constat vero conclusio ex supra dictis, quia hsec prcesentia est conditio necessaria, ut forma consecralionis locum habere possit. Verum est tamen, casum hunc imaginatione quidem fingi posse, re tamen vera non posse, humano modo loquendo, inveniri. Quis enim fingat tam magnum acervum panis, aut tan- tam vini copiam simul congregatam, ut non possit homini prsesens fieri? Et ideo D. Thom. raerito simpliciter negavit dari terminum magnitudinis in hac materia.

6. Quonmdam sententia. — Solum supe- rest difficultas ex superioribus huc remissa, quia per multas consecrationes posset con- fici magna materia vini, quae postea simul sumpta et unila maneret consecrata, quamvis non posset tota simul prsesens fieri sensibus ; ergo eadem ratione posset tota simul conse- crari. Et idem argumentum erat de termino parvitatis, quia pars minima, etiam insensi- bilis, si separetur, consecrata manet; posset ergo etiam hoc modo consecrari, quia cum hoc sacramentum consistat in facto esse, non est major materia necessaria ad fieri, quam ad factum esse. Propter hanc difficultatem Major, dist, 11, quaest. 1 (prout habetur in aliquibus codicibus, in aliis etenim deestha?c pars) negat assumplum, affirmans, tam par- vas posse esse particulas separatas, ut de- sinal sub eis esse corpus Christi , quamvis possit adesse substantia panis. Et potest hoc

XLm, SECT. VIII. 799

suaderi, quiasi pars separata est insensibilis, ergo non est visibile signum; ergo non est sacramentum ; ergo non manet in ea Christus. Confirmatur primo, quia non est apta ad usum, et finem hujus sacramenti. Confirma- tur secundo, quia alias saepe necesse esset corpus Domini conculcari , et irreverenter tractari. Unde consequenter infert, per divi- sionem hostia? consecratse in minimas parti- culas , posse omnino desinere ibi adesse corpus Christi. Addit vero, quod si illse par- ticulse ilerum conlinuarentur, iterum sub illis speciebus esset corpus Christi, sine nova consecratione , quia non possunt esse eaedem numero species, et continuee, quee antea con- tinebant corpus Christi, et quod nunc non contineant. Sed imprimis in hoc ultimo non loquitur consequenter, quia, si corpus Christi desinit esse sub illis accidentibus per di- visionem, ergo incipit sub illis esse alia substantia, eis proportionata, scilicet, sub- slantia panis; ergo, etiam si postea uniantur illa3 particulse, non poterit sub illo toto esse corpus Christi, nisi per novam transsubstan- tiationem ; ergo et per novam consecratio- nem. Nisi fortasse dicat per solam unionem, cujuscumque laici ministerio factam, in vir- tute primae consecrationis fieri novam trans- substantiationem, quod inauditum est et ab- surdissimum. Prcneterea ipsa sententia Majoris falsa etiam est. Nam ex communi sententia omnium Doctorum, quam infra , qusest. 75, lalius probabimus, species consecratse, sive continua3 maneant, sive divisae, tamdiu sub se conlinent corpus Christi, quamdiu sub- stantia panis sub eis conservatur. Unde Concil. Florent. in decreto Eugenii, etTrid., sess. 13, can. 3, absolute definit manere to- tum Christum sub singulis partibus specie- rum, separatione facta ; cum ergo absolute loquantur, non licet nobis restringere ad partem majusculam, vel minimam, dum- modo in ea vercTe sint species panis. Unde idem Trident., can. 4, absolute definit : Se quis dixerit, in particulis consecratis , quse post communionem manent vel supersunt, non remanere verum Christi corpus , anathema sit.

7. Respondetur ergo ad utramque partem difficultatis, hic esse differentiam inter fieri, et factum esse hujus sacramenti ; nam ut fiat, necesse est, totam materiam esse sensibililer preesentem ministro, et posse sensibus de- monstrari pronomine , hoc; accidere autem potest , ut vel propter nimiam extensionem^

QU^ST. LXXIV, ART. III.

vel propter nimiam et insensibilem parvi- talem, non possit fieri materia hoc niodo prffisens, nec capax sit, ut in eam cadat forma; at vero postquam materia consecrata est, vel per partes, quse postea conjunguntur et componunt nimis grandem magnitudinem , vel in toto, et postea separatur in quantitate nimis parva, jam non est necessaria prolatio formee, nec praesentia, ut ibi Christus con- servetur; et ideo, quamdiu ibi conservatur substantia panis , tamdiu conservatur prse- sentia corporisChristi. Exemplum esse potest de anima rationali, quee per se separata con- secrari non posset, seu cliaractere signari; conjuncta autera corpori , et quodammodo sensibilis effecta, consecrari potest, et postea separata consecrationem relinet.

8. Solutio rationis contr^arise.. — Ad ratio- nem autem in contrarium respondetur, ad priorem partem de termino magnitudinis, satis esse, quod singulee partes potuerint con- secrari, ut postea unitse possint conservari. Ad aliam vero partem de termino parvitatis, similiter dicitur partem illam minimam, per se quidem non esse sensibilem, esse tamen in toto ; et hoc satis esse, ut consecrari in illo possit, et postea consecrata conservari. Et idem dicitur adprimam confirmationem.Nam satis cst, ut illa pars in toto possit ad usum hujussacramenti applicari. Ad secundam con- firmationem respondetur, per se loquendo, magis pertinuisse ad stabilitatem et reveren- tiam hujus sacramenti, utspecies consecratee, dum manent, indelebilem retineant conse- crationem, et infallibiliter contineant corpus Christi; alia vero, quee sunt per accidens, adhibita mediocri diligenlia morali caveri possunt; prsesertim, quia vix possunt natura- liter particulae tam minimse quantitatis sepa- rari, ut sint insensibiles, quin statim corrum- pantur, vel ex vi ipsius divisionis, vel certe ex actione corporis ambientis.

9. Hic vero inquiri potest, an, si per Dei potentiam elevaretur oculus ad videndum particulam illam minimam, qu8e naturaliter videri non potest, vel maximam illam quan- titatem, ad quam oculus pertingere non po- test, an (inquam) tunc posset consecrari. Probabile certe est non posse, quia illa ma- teria per se est insensibilis, et absens sen- sibus. In contrarium vero est, quia hic et nunc jam sentitur, et potest tunc signo sen- sibili designari; nihil ergo deest ad veritatem sacramenti.

ARTICULUS III.

Utrum requiratur ad materiam hujus sacramenti qnod sit panis triticeus (4, dist. 11, qucest. 2, art. 2, quaest. 1; et dist. 19, qucest. 1, art. 2, quaest. 3, ad 1; et 4 contra, cap. 68; et 1 Gorinth. 11, lect. 7, inprinc).

\ . Ad tertium sicproceditur. Videtur, quod nonrequiratur ad materiamhujus sacramenti, quod sit panis triticeus. Hdc enim, sacramen- tum est rememorativuni Dominicx passionis. Sed magis videtur esse consonum Dominicx passioni panis hordeaceus, qui est asperior, et de quo etiam Christus pavit turbas in monte [ut dicitur Joan. 6), quam panis triticeus. Ergo panis triticeus non est propria materia hujus sacramenti.

2. Prseterea, figura est signum speciei in naturalihus rebus. Sed qusedam frumenta sunt, quse habent similem figuram grano tri- tici, sicut far, et spelta; de qua etiam in qui- busdam locis panis conficitur ad usum hujus sacramenti ; ergo panis triticeus non est pro- pria materia hujus sacramenti.

3. Prseterea, permixtio speciem solvit; sed vix invenitur farina triticea , quse alterius frumenti permixtionem non habeat, nisi forte de electis granis studiose fiat. Noti ergo vide- tur, quod panis triticeus sit propria materia hujus sacramenti.

4. Prseterea, illud, quod est corruptum, videtur esse alterius speciei. Sed aliqui confi- ciunt ex pane corrupto, qui jam non videtur esse panis triticeus. Ergo videtur, quod talis panis non sit propria materia hujus sacra- menti.

Secl contra est, quod in hoc sacramento con- tinetur Christus, qui se grano frumenti com- parat, Joan. \ %, dicens : Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet. Ergo panis frumenti, sive triticeus, est materia hujus sacramenti .

Respondeo dicendum, quod sicut dictum est (art. 1 hujus qusest., et queest. 66, art. 3), ad usum sacramentorum assumitur talis mate- ria, quse communis apucl homines in talem usum venit; inter alios autem panes commu- nius homines utuntur pane triticeo; nam alii panes videntur esse introducti in hujus panis defectum. Et ideo Christus creditur in hujus panis specie hoc sacramentum instituisse, qui etiam panis magis confortat hominem; et ita convenientius significat effectum hujus sacra- menti. Et ideo propria materia hujus sacra- menti estpanis triticeus.

<V"

QU^ST. LXXIV, ART. IV.

Ad 1 ergo dicendum, quod panis hordeaceus competit ad significandam, tum duritiem vete- ris legis propter duritiem panis; tum etiam qicia, ut August. dicit in lih. 83 Qusestionum (q. 61, circa princ, tom. 4), hordei medulla, qux tenacissima palea tegitur, vel ipsam legem signi/icat, qux ita data erat, ut in ea vitale animse alimsntum corporalibus sacramentis ohtegeretur, vel ipsum populum nondum ex- poliatim carnali desiderio , quod tanquam palea cordi ejus inhxrehat. Hoc autem sacra- mentum pertinet ad suave jugum Christi et ad veritatemjam manifestatam, et adpopuhm spiritualem. Unde non esset materia conve- 7iiens hujus sacramenti panis hordeaceus.

Ad%, dicendwn, quod generans generat sihi simile inspecie; fit tamen aliqua dissimilitudo generantis ad genitum, quantum ad acciden- tia, velpropter m,ateriam, vel propter debili- tatem virtutis generativx. Et ideo, si quse frumenta sunt, qux ex semine tritici generari possunt [sicut ex grano tritici seminato in malis terris nascitur siligo) ex tali frumento panis confectus potest esse materia hujus sa- cramenti. Quod tamen non videtur hahere locum, neque in hordeo, neque inspelta, neque etiani in farre, quod inter omnia est grano tri- tici similius. Similitudo autem figurse in tali- hus, magisvidetur significare propinquitatem, quam identitatem speciei, sicut ex similitu- dine figune manifestatur , quod canis et lupus sunt propinqux species, non autem ejusdem. Unde ex talihus frumentis, qux nullo modo possunt ex semine grani generari, non potest confici panis, qui sit debita materia hujus sa- cramenti.

4d 3, dicendum, quod modica permixtio non solvit speciem, quia id quod est modicum, quo- dammodo absumitur a plurimo, et ideo si sit modica admixtio alterius frumenti ad multo majorem quantitatem tritici, poterit exinde confici panis, qui est materia hujus sacra- menti. Si vero sit magna permixtio {puta ex xquo, vel quasi), talis permixtio speciem mu- tat. Unde panis exinde confectus non erit de- hita materia hujus sacramenti.

Ad 4, dicendum, quod aliquando est tanta corruptio panis, quod solvitur species panis, sicut cum continuitas solvitur, et sapor, et color, et alia accidentia mutantur, unde ex tali materia non potest confici corpus Christi. Aliquando vero non est tanta corruptio, qux speciem solvat, sed est aliqua dispositio ad corruptionem, quod declarat aliqualis immu- tatio saporis. Et ex tali pane potest confici

XX,

corpus Christi; sed peccat conficiens propter irreverentiam sacramenti. Et quia amylum est ex tritico corriipto, non videtur, quod panis ex eo confectus possit fieri corpus Christi, (luamvis quidam contrarium dicant.

Affirmal D. Thomas panem triticeum ne- cessarium esse huic sacramento conficiendo; non videtur autem rem hanc ut certam de- finire, sed quia ita (inquit) creditur Christus in hujus panis specie sacramentum hoc insti- tuisse. Quod duphci conjectura confirmat : unam sumit ex communi hujus panis usu , quia scilicet frequentius homines illo utun- tur; alteram ex majori proportione ad hujus sacramenti significationera ; quia, scilicet, hic panis melior est ad vitam hominis roboran- dam et conservandam. In singuhs vero argu- mentis, et solutionibus eorum singulas diffi- cultates attingit statim disputandas.

ARTICULUS IV.

Utrum hoc sacramentum debeat confici ex pane azymo (4, dist. 11, q. % art. 2, q. 3; et 4 cont., c. 68, et opusc. 1, cap. 61, et Joan. 6, lect. 2).

1 . Ad quartum sic proceditur . Videtur quod hoc sacramentum non debeat confici ex pane azymo. Dehemus enim in hoc sacramento imi- tari institutionem Christi. Sed Christus vide- tur hoc sacramentim instituisse in pane fer- mentato, quia, sicut legitur Exod. 12, Judxi secundum legem. incipiebant uti azymis in die Paschx [quod celebratur decima quarta luna); Christus autem instituit hoc sacramentum in ccena, quam celehravit ante diem festum Paschx, ut habetur Joan. '13. Ergo et nos de- hemus hoc sacramentum celehrare inpane fer- mentato.

2. Prxterea, legalia non sunt ohservanda tempore gratix. Sed uti azymis fuit quxdam legalis cxremonia, ut patet Exod. 12. Ergo in hoc sacramento gratix non debemus azymis uti.

3. Prxterea, sicut supra dictum est (qusest. 73, art. 3, ad 3), Eucharistia est sacramentum charitatis, sicut baptismus fidei, ut supra dictum est. Sed fervor charitatis significatur per fermentum, ut patet in Glossa (interl.), super illud Matth. 13 : Simile est regnum coelorum fermento , etc. Ergo hoc sacramen- tim debet confici de pane fermentato.

4. Prxterea, azymum et fermentatum sunt accidentia panis, non variantia ejus speciem. Sed in materia haptismi nulla discretio adhi-

QUiEST. LXXIV, ART. IV.

hetur circa differentiam accidentium aqu%, puta si sit salsa vel dulcis, calida vel frigida. Ergo in hoc sacramento aliqua discretio odhi- beri non debet, utrum panis sit azymus, vel fermentatus.

Sed contra est, quod extra, de Celebratione 7nissarum (in decret., lib. 3, tit. 41 , cap. Litte- ras, et est ultimiim illius tituli), punitur sacer- dos, quod in pane fermentato et scypho ligneo Missarum solemnia celebrare praesumpsit.

Respondeo dicendum, quod circa materiam hujus sacramenti dy,o possunt considerari, scilicet, quid sit necessarium, et quid conve- niens. Necessarium quidem est, ut sit panis triticeus sicut dictumest (art, preec), sine quo non perficitur sacramentum. Non est autem de necessitate sacramenti, quod sit azynius, vel fermentatus, quia in utroque conficipotest. Conveniens autem est, ut unusquisque servet ritum suse Ecclesise- in sacramenti celebratio- ne. Super hoc autem sunt diversx Ecclesiarum consuetudines . Dicit enim B. Gregorius in Regist.: Romana Ecclesia offert azymos panes, propterea quod Dominus sine ulla commistione suscepit carnem, sed Grxcse Ecclesise offerunt fermentatum, pro eo, quod Verbum Patris in- dutum est carne, sicut fermentum miscetur farinse. Unde, sicut peccaret presbyter in Ec- clesia Latinorum, celebrans de pane fermen- tato, ita peccaret presbyter Grsecus in Ecclesia Grsecorum celebrans de pane azymo , quasi pervertens Ecclesise suse ritum. Et tamen con- suetudo de pane azymo celebrandi rationabi- lior est. Primo quidem propter institutionem Christi, qui hoc sacramentum instituit prima die azymorum [ut habetur Matt. 26, et Marc. \i, et Luc. 22), qua die nihil fermentatum in domibus Judseorum esse debebat, ut habetur Exod. 12. Secundo, quia panis est proprie sa- cramentum corporis Christi [quod sine corrup- tione conceptum est) magis, quam divinitatis ipsius, ut infra patebit (q. 76, art. 1). Tertio, quia hoc magis competit sinceritati fidelium, quse requiritur ad usum hujus, secundum illud \ Corinth. 5 : Pascha nostrum immolatus est Christus, itaque epulemur in azymis sinceri- tatis et veritatis. Habet tamen hsec consuetudo Grx,corum, aliquam rationem, etpropter signi- ficationem, quam tangit Gregorius (loco citat. in istomet articulo), et in detestationem hsere- sis Nazareorum, qui legalia Evangelio mis- cebant.

Ad 1 ergo dicendum, quod, sicut legitur Exod. 12, solemnitas paschalis incipiebat in vespera 14 lunse, et tunc Christus post immo-

lationem agni paschalis hoc sacramentum in- stituit. Unde hsec dies a Joan. dicitur prsece- derediempaschx, et a tribus aliis Evangelistis dicitur prima dies azymorum, quando fermen- tatum in domibus Judseorum non inveniebatur, ut dictum est (in corp. artic). Et de hoc supra notatum estplenius in tractatu Dominicse Pas- sionis (quffist. 46, art. 9, ad argum.).

Ad 2, dicendum, quod conficientes ex azymo non intendunt cseremonias legis servare, sed conformare se institutioni Christi. Et ideo non judaizant, alioquin et celebrantes in pane judaizarent , quia Judsei panes primitiarum fey^mentatos offerebant.

Ad3, dicendum, quod fermentum significat charitatem propter aliquem effectum, quia scilicet panem facit sapidiorem et majorem, sed corruptionem significat ex ipsa ratione speciei.

Ad i , dicendum, quod, quia fermentum habet aliquid corruptionis , et ex pane cor- rupto non potest confici hoc sacramentum, ut dictum est (art. 3 hujus qusest., ad 4 argum.), ideo magis attenditur circa panem differentia azymi et fermentati, quam circa aquam bap- tismi differentia calidi et frigidi. Posset enim tanta esse corruptio fermenti, quod ex eo non posset confici sacramentum.

COMMENTARIUS.

Quid panis azymus , quidve fermentatus sit, ex linguis grseca et latina, et ex usu con- ficiendi panem supponendum est; solet enim qusedam massee portio fieri es materia de- cocta, et, donec acescat, conservari, et hajc grsece vocatur azyme, latine, fermentum; ex qua portione admista farinse subactee panis conficitur, qui latine fermentatus dicitur, grsece ZuptTv}?; quando ergo panis fit ex sola farina et aqua naturali absque admixtione fermenti, dicitur azyraus, id est, infermenta- tus, seu sine fermento, quo interdum uteban- tur Hebrsei juxta suse legis ritus; de hoc ergo movetur preesens queestio, ad quam D. Tho- mas multa respondet. Primum, non esse de necessitate sacramenti, ut panis sit hoc vel illo modo confectus, quia utroque modo panis est, et id sufficit. Secundum, in unaquaque Ecclesia servandum esse proprium rituni , atque ita in Ecclesia Grseca fermentatum pa- nem, in Latina vero azymum esse de necessi- tate preecepti. Tertium est, in utraque consue- tudine posse rationes convenientise inveniri, plures tamen et majores in usu panis azymo

DISPUTAT. XLIV, SECT. I.

prpesertim curn in illo Cliristus consecraverit. Ceetera, quce D. Tliom. habet in solutionibus argumentorum, clara sunt; solum notandum est , quod in solut. ad 4 dicit, tantam csse posse fermenti corruptionem , ut ex eo non possit confici sacramentum; indiget enim de- claratione, quam trademus disputatione se- quenti.

DISPUTATIO XLIV.

DE MATERIA PANIS , SEU REMOTA, EX QUA CONFICITUR CORPUS CHRISTI.

Disputatio sexta de Eucharistia. — In su- periori disputatione diximus necessarium esse panem ad conficiendum corpus Christi Do- mini; nunc superest, ut dicamus, cujus na- turse et qualitatis oporteat esse hunc panem, quee res Theologis est difficilis, quia pendet ex physica cognitione seminum seu grano- rum, ex quibus panis confici potest, de qua re frumentaria breviter attingemus solum^ quffi necessaria fuerint; deinde legi possunt Plin., lib. ISHistor., cap. 6 etseq.; et Varro, lib. 1 de Re rustica, c. 18 et seq.; et Galenus, lib. de Elementorum facultatibus, c. de Tri- tico; et alii multi, qui de re rustica, vel de re cibaria scripserunt. Nonnihil vero attigit D. Isidor., lib. 17 Etymol., cap. 3.

SECTIO I.

Ex quo grano oporteat esse confectum panem, ut sit sufficiens materia hujus sacramenti.

1 . Quibus ex rebus panis confici soleat. — Ut veniamus ad punctum difficultatis, suppo- nendum est, panem ex triplici genere rerum confici solere. Primo ex fructibus arborum, ut ex castaneis, ficubus, et amygdalis, etc, et apud Indos dicitur confici ex radicibus. Secundo ex leguminibus, ut ex fabis, etc. , quse in siliquis aut teguminibus , vel folliculis crassioribus nascuntur. Tertio ex granis, quse generali appellatione frumenta dicuntur ; quanquam enira frumenti vox per antonoma- siam triticum significet , tamen generaliter comprehendit omnia semina, quse falce me- tuntur, seu quse habent culmum, et aristas, et grana sine siliquis.

2. Secundo supponendum est, panem fac- tum ex fructibus vel leguminibus non esse materiam consecrationis , in quo conveniunt omnes Theologi, quia hic non est panis sim- pliciter, sed secundum quid; nomine enim

panis intelligunt hoinines communiler quod- dam genus cibi, quod adhibetur, tanquam comes aliorum ciborum; et ideo dictum cre- ditur vel a voce Grajca •kv.v, quod est, omnC; quia est veluti generalis cibus, vel a pas- cendo, quia illo maxime pascuntur homine. Unde in Scriptura sacra solet hac voce omne ahmentum hominis significari. At vero panes confecti ex leguminibus, vel fructibus, non habenl hunc usum, ut aliis cibis comites adhi- beantur, sed potius ipsi pane comeduntur; et ideo non sunt simpliciter panes, nec materia hujus sacramenti, eo vel maxime, quod ii non sunt in communi usu hominum, sed in- terdum fiunt, vel ex accidenti propter defec- tum, vel sola causa voluptatis et deliciarum. 3. In quo sit difficultas. — Prima opinio. — Tota ergo qusestio revocatur ad panem frumentaceum, an quselibet species ejus suffi- ciat, vel tantum aliqua ultima vel subalterna. Prima enim sententia affirmat totum hoc genus sufficere, sive panis triticeus sit, vel hordeaceus , vel similes. Ita docet Gabriel , lect. 35 in can., ubi refert Thomam de Ar- gentina, dist. 'M, qusest. 1, qui simpliciter affirmare non audet, negat tamen posse con- trarium satis probari; idem Gabriel ibid., art. 7; iclem tenuit Cajetanus hic, quanquam in Romana impressione pars illa Commen- tarii expuncta sit. Fundamentum est, quia si ad institutionem hujus sacramenti recurra- mus, solum legimus, Christum accepisse pa- nem, et in illo confecisse; si ad Ecclesiee traditionem, solum docet panem esse mate- riam, c. Firmiter, de Sum. Trin., c. Cum Marthae, de Celebr. Miss., cap. 1, et seq. de Consecr., dist. 2; ergo non licet nobis hanc materiam restringere; sed panis ut sic abstra- hit et indifferens est ad omnem panem fru- mentaceum, et quilibet panis ex frumento confectus dicitur simpliciter panis, sive triti- ceus sit, sive hordeaceus, etc. Unde utroque legimus Christum esse usum, et prsesertim de hordeaceo constat Joan. 6, et aliis locis : ergo. Et confirmatur, nam in Concil. Car- Ihag. III, c. 24, et habetur e. In sacramento, de Consecr., dist. 2, dicitur, in sacramentis nihil aliud esse offerendum quam de uvis, et de frumentis; quodlibet ergo frumentum sufficit. Secundo est vehemens conjectura seu congruentia, quia materia sacramenti debet esse certa ; si autem dicamus genus frumenti sufficere, erit certissima ; si vero requiramus aliquam speciem, v. gr., tritici , erit nimis incerta, tum quia vix potest distingui triti-

804 QU^ST. LXXIV, ART. IV.

cum a non tritico, ut a milio, spelta et simili- materiam

bus; tum etiam quia in granis tritici videtur

• esse diversitas specifica , et non erit raajor ratio admittendi unam speciem, quam aliam; si autem omnes admittantur, eadem ratione poterunt omnes species frumenti admitti. Et confirmatur, quia materia liujus sacramenti debuit esse communissima, ut in omnibus re- gionibus facile posset reperiri; hujusmodi autem est frumentum in genere; at vero tri- licum multis in regionibus non reperitur, ut de JEthiopia refert Plin., lib. 18, cap. 10, et de novo orbe idem refertur. Tertiam rationem adhibet Cajet., quia omnis panis, ex quocum- que grano confectus sit, est ejusdem speciei, sicut sanguis idem ex diversis cibis genera- tur; materia autem hujus sacramenti non est granum, sed panis; ergo erit sufficiens ex quocumque frumento fiat.

4. Panis triticeus solum est materia Eu- charistidB. — Dicendum vero est, solum pa- nem triticeum esse sufficientem materiam, ita ut in alio non perficiatur consecratio. Heec conclusio est jam hoc tempore tam certa, ut sine temeritale , et erroris periculo negari non possit. Est communis Theologorum sen- tentia, D. Thom. hic, et in 4 cont. Gent., cap. 69, et in 4, dist. 11, quEest. 2, art. 2; ibi Bonav., 2, part., qusest. 4; Palud., qusest. 1, art. 4; Scoti, qusest. 6; Richard., art. 3, qusest. 2; Durand., quaest. 4; Innoc, lib. 4 de Mysterio missae, cap. 3; tenentque rehqui om- nes recentiores Theologi , et omnes Summis- tse. Et in Catechismo Pii V dicitur, esse hanc Apostolicam traditionem. Et probatur urgen- tissime ex Concibo Florentino in decreto Eu- genii, ubi dicitur materiam hujus sacraraenti esse panem triticeum , et vinum de vite. Respondet Cajetanus, illis verbis solum signi- ficari panem triticeum esse de necessitate prse- cepti, non vero de necessitate sacramenti; et Alanus, lib. de Euchar., cap. 11, incertum esse dicit , neque audere se temere asse- rere, quo horum modorum intelbgendum sit. Ego vero censeo non solum sine temeritate, sed etiam sine dubitatione intelHgendum esse ibi esse sermonem de necessitate sacramenti, quia ahas nihil certum rehnquitur in materiis sacramentorum. Eadem enim ratione posset ahquis dicere , aquam naturalem esse de ne- cessitate pra^cepti, non tamen sacramenti, atque nihil ibi esse certum ; si ergo alise mate- rise inteUiguntur esse de necessitate sacra- menti, etiam haic, eo vel maxime, quod alia particulaj scilicet, Vinum de vite explicat,

necessariam necessitate sacra- menti; ergo eodem modo est altera particula intelligenda. Denique ubi GonciHum illud vo- Uiit docere, aliquid esse necessarium ex pr£e- cepto, non vero simpliciter, non dixit esse materiam, sed adhibendum esse; ut cum do- cere vohut mistionem aquajessenecessariam, quia hsec non est de necessitate sacramenti, sed praecepti , mutavit dicendi modum, in- quiens, materiam esse vinum de vite, cui aqua miscenda est. Secundo probatur, hanc esse institutionem Christi, quse Hcet non sit expressis verbis in Evangeho declarata, col- hgi tamen potest ex facto Christi, adjuncta Ecclesise declaratione, per traditionem, atque observationem perpetuam; nam Ghristus Do- minus in pane triticeo confecit, ut omnes ad- mittunt, quia non est verisimile panem azy- mum, qui ad Paschale festum, et ad esum agni conficiebatur, ex aba materia, quam tri- ticea fuisse. Dicit autem Goncihum Carthagi- nense, dicto cap. In sacramento, nihil ahud offerendum esse, quam quod Christus Domi- nus tradidit; sicut enim tangendo in baptismo suo naturalem aquam, iUam ad sacramentum baptismi destinavit, ita accipiendo panem triticeum in manus suas, et iUum conse- crando, ipsum in materiam hujus sacramenti instituit. Sicutenim dicendo talia verba,insti- tuit illa, ut essent forma, ex vi consequentium verborum, Hoc facite in meam commomora- tionem. Tertio licet sub nomine frumenti, seu frumentorum, varia grana interdum compre- hendantur, ut supra dictum est, frequenter tamen nomen frumenti, absolute dictum, so- lum triticum significat, ut colhgitur Gen. 44, clarius Deut. 9 : Dominus Deus tuus introducet te in terram honam, terram rivorum, aqua- rum, et fontium, terram frumenti, Jiordei, ac vinearum; et subdit infra : Uhi ahsque ulla penuria comedes panem i(MMm. Simiha loca sunt Hierem. 4, et Joel. 1 . Unde, cum in ve- teri Testamento nomine frumenti adumbratur hoc sacramentum, ut patet Psal. 80 : Cihavit eos ex adipe frumenti, et de petra melle satu- raviteos, et Psal. 147 : Qui posuit fines tuos pacem et adipe frumenti satiat te, nomine fruraenti triticum intelHgitur. Vel certe si frumentum generatim sumatur, adeps fru- menti dicitur ipsum triticum, quod in idem redit; et sic etiam intelHgit Hieron. locum Hierem. 31 : Confluens ad hona Domini super frumento, vino, et oleo. Super frumento, in- quit, de quo conficitur panis Domini; et Zach. 9 : Quid enim honum ejus, aut quid pulchrum

DISPUTAT. XLIV, SECT. I.

ejus, nisi frumentum electorum? ubi Tlieron. : Fnmentum, inquit, electorum nos intelligi- mus Dominum Salvatorem, qui in evangelio dicit : Nisi granum tritici cadens in terram. mortuum fuerit, elc. Sic enim ipse legit; et subdit : De hoc tritico efficitur illepanis, qui ccelo descendit. Uncle tacite interpretatur illa Christi verba Joan 12 : Nisi granum frumenti, de grano tritici intelligenda. Et ita ex eodem argumenlatur hic D. Thom., quia Christus grano tritici seipsum comparavit. Denique idem Hieron. circa illa verba Isa. 62 : Si de- dero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis: Triticum, inquit, ex quo panis ccelestis effici- tur, illud est, de quo Dominus loquitur : Caro mea vere est cibus. De hoc etiam sacramento multiintelliguntillud Oscce 14 : Vivent tritico, et germinabunt, quasi vinea memoriale ejus, quasi vinum Libani. De quo testimonio videri potest TurrianuS; lib. 2 de Euchar., cap. 33. Solet etiam induci illud Psal. 71 : Erit firma- mentum in terra, nam Hebrsea habent, erit pugillum frumenti, seu placenta frumenti. Unde antiqui Hebreei illi intellexerunt, prae- dici sacrificium panis, ut ibi notat Jansen. et Galat., lib. 10 de Arcanis, cap. 4. Quarta con- jectura sit, quia solus panis triticeus est panis simpliciter hominibus accommodatus, nam ex hordeo et simibbus non tam humanus pa- nis fit, quam belluinus, quamvis nonnunquam pb necessitatem cogantur homines illum co- medere. Etita in Scriptura, quando panis non est triticeus, additur aliquid, ut hordeaceus, Joan. 6 et Num. 5; cum vero dicitur panis simpliciter, intelligitur triticeus , praesertim si de sacro usu sermo sit. Est optimum exem- plum ad rem preesentem pertinens Gen. 14, ubi Melchisedech obtulit panem et vinum; omnes enim intelligunt, panem illum triti- ceum fuisse, unde Damasc, lib 4, cap. 14, dicit hoc sacramentum institutum fuisse in eo pane, quo communiter et frequenter homines vescuntur; hic enim est panis simpliciter hu- manus. Unde ad hoc confirmandum valent omnia, quibus supra probavimus, panem esse materiam hujus sacramenti, et testimonia Sanctorum ibi citata, et figuree adductse, qualis est illa, quia panes propositionis, qui fuerunt figura hujus sacramenti, ex simila, id est, ex farina tritici conficiebantur, Levit. 24, Exod. 29 : ergo. Ultimo congruentiee D! Thom. sunt optimse, quia solus panis triticeus est satis accommodatus ad eff^ectum hujus sacramenti significandum ; adde , solum illum decuisse excellentiamj et dignitatem hujus sacramenti.

5. Primum corollarium. — Ex hoc ergo principio sequitur primo, paneui confectum ex grano, dc quo certum est non esse triti- cura, certum etiam esse, non esse sufficientem materiam hujus sacraraenti. Exempla sunt, hordeum, railium, quod a tritico distinguitur Ezech. 4, panicum, oriza, maizium, et si quoe sunt alia grana similia, quee certissime non sunt triticum. Primo ex communi modo lo- quendi sapientum in hac materia. Secundo ex communi usu et appellatione horainum ; nun- q.uam enim heec grana vocant triticum, ne- que illis utuntur ad conficiendum panem ho- minum et usualem, nisi ob defectum tritici. Tertio ex colore, figura, et aliis proprietati- bus et effectibus; et aliquod indicium est, quod ex his granis nunquam generatur triti- cum , neque illa ex tritico.

6. Secundum corollarium. — Secundo sequi- tur, oranem panem confectum ex grano, quod revera constat esse triticum, quamvis aliter nominetur, esse certam materiara hujus sa- cramenti. Exempla sunt primum, siligo; ita D. Thom. hic, quem Cajet., Soto, Sylvest., et alii sequuntur; et Plinius, lib. 28, cap. 8, vo- cat siliginem delitias tritici, unde censetur esse, quod nos, candeal, vocamus, et multi existimant esse, quod Greece dicitur oXu/ja, quanquam heec vox interdum far, interdum avenam significare dicatur. Unde a Columella vitium tritici; et eadem ambiguitas fortasse est in voce siligo, quod in his nominibus fru- mentorum observandum est; habent enim ssepe mulliplicera significationem, ex qua ori- tur inter Theologos in hac materia diversa opinio, cum in re fortasse non sit diversitas. Et ita existimo accidisse in proposito exem- plo. Nam Alensis, qusest. 3, merabro 4, et Paludanus, supra , nura. 33, negant, posse confici ex siligine; existimo tamen illa voce significasse avenam, quee interdum ex tritico per corruptionem generatur, et interdum si- bgo a Latinis nominatur. Circa mentem autem D. Thomee superest hic nonnulla difficultas, propter rationem ejus; dicit enim siligioem generari interdum ex tritico propter malitiam terree, quod non videtur convenire siligini, prout a nobis explicata est, quia diximus esse perfectissimum triticum; sed de hoc dicam inferius. Secundum exemplum est, alica, seu alicastrum, quod Columel., lib. 2 de Re rust., cap. 7, dicit esse semen trimestre, pondere et bonitate prsecipuum, unde Hispanice dici- tur trimesino, de quo nulla potest esse con- troversia; cavenda tamen est sequivocatio

806 QUiEST. LXXIV, ART. IV.

vocis, nam alica aliam eliam significationem habere poteSt. Unde Galenus, lib. 1 de Ali- ment. facult., dicit esse triticum, vel farris genus, tritico simile, de quo farre statim di- cemus; interdum vero ha3C vox non granum, sed confectionem quamdam significat, ut con- stat ex Galepino, etPlin., lib. 18, cap. 11.

7. Tertium corollarium. — Tertio sequitur, quandocamque granum aliquod tale est ut sit dubium an sit triticum, nec ne, panem ex illo confectum esse materiam dubiam, quod satis est, ut practice et moraliter nunquam in illo conficiendum sit, quod sine ulla exceptione docuit Alanus, lib. 1 de Eucharist., cap. 11, neque ego audeo illam adhibere, quia est res gravissima, et huic sacramento summa reve- rentia debetur; unde cum alias non sit sacra- mentum necessitatis simpliciter, nulla videtur posse occurrere causa moraliter sufficiens ad conficiendum illud, nisi in materia certa. Exempla hujus rei sunt tria potissima. Primum est spelta, quam Alens., Palud. et Sotus indicant esse materiam sufficientem; quod tamen negat D. Thom. hic, et in 4, dist. 11; qusBSt. 3, art. 2, quasstiunc. 1, ad3; et ibi Richard.; etGarthus., Sylvest., Angel., et alii Summistae. Ego, ut verum fatear, non satis definite concepi, quid rei subsit huic voci, ut possim judicare, sit triticum, nec ne, quia vox illa, quantum assequi possum, ne- que est latina, neqQe Hispana. Est autem quoddam genus frumenti, quod latine, zea, dicitur, grcece ?t« , quam vocem exponens Calepinus dicit Hispane vocari, spelta; ego tamen non agnovi hanc vocem in nostra lin- gua. Zeam autem dicit esse speciem hordei. D. autem Hieron., Ezech. 4, circa illa verba, sume tibi frumentum et hordeum et milium et vitium, notat loco vitii, Hisp. arveias, Sep- tuaginta vertisse, olyram, quod ipse interpre- tatur avenam, vel secale. Et addit Symma- chum, et Aquilam vertisse Zeam, quod ipse exponit, idest, far, addens, gentili Italiee Pan- noniEeque sermone vocari, speltam ; itaque insinuat speltam et zeam idem esse, et non esse tritici genus. Plinius enim, hb. 18, c. 8 zeam a tritico distinguit. Galenus item, lib 1, de Aliment. facultalibus, varie loquitur Dioscorides etiam, lib. 2, cap. 80, alias 114 distinguit duplicem zeam, aliam simplicem aliam, qua geminis putaminibus grana bina juncta tenet, et Hispane vocatur ladilla, et ha3c sine dubio non est triticum, sed genus hordei, et jumentorum pabulum. Unde si haec sit spelta , non dubilo , quin non sit materia ;

de illa vero prima non possum ferre judicium, quia res est mihi ignola.

8. Secundum exemplum est far, quod Pa- ludanus et Soto putant sufficere, quia credunt esse speciem tritici optimam, quee Hispane dicitur scandia, seu scanda apud Astures, et aliqui credunt esse, quod vulgo dicitur can- deal, etidem fortasse est, quod Alensis voca- vit candit, nam hsec vox non est Latina, ne- que scio, quid aliud significet. At vero D. Thomas, quem Marsil., Sylvest., Angel. et alii sequuntur, negant far esse materiam, quia non exislimant esse triticum. Unde certum est, hac voce non significasse idem, quod prsecedentes auctores, nam de re ilia dubitari non potest, quin sit verum triticum; fortasse ergo significarunt aliquam aliam speciem grani nobis ignotam; nam et apud nos in Boetica dicitur esse granum, quod dicitur scandia, et non reputatur triticum, sed pabu- lum jumentorum; in aliis vero locis dicitur esse ahud genus grani distinctum ab hordeo, et a tritico, nullum habens putamen, seu tu- nicam, et vulgo appellatur farro, quamvis hsec vox interdum apud nos significet etiam farinam hordeaceam; itaque varietas nomi- num efficit ambiguitatem in rebus, et cum ipsce alias non satis notse sint, tota res fit in- certa; si tamen loquamur de farre, quod a Latinis dicitur semen adoreum, far illud sine dubio ponitur inter species tritici, ut patet ex Plinio, lib. 18, cap. 8, ubi dicit esse gra- num durissimum, et firmissimum , indicans esse perfectum valde, et magni ponderis; et Goluraella, lib. 2, cap. 6, dicit alicastrum esse speciem farris.

9. Tertium exemplum est typha, Hispane centeno, de quo aliqui putant esse sufficien- tem materiam. Ita Victoria, num. 55, qui dicit de hoc fuisse locutum D. Thomam nomine siliginis, nam dicit ex grano tritici seminato in malis terris nasci siliginem, quod est ve- rum de typha, non de perfecto tritico; et ita etiam intellexit D. Thomam Ledesma, licet hanc opinionem deserat. Ratio vero hujus sententiee est, quia existimat typham essen- tialiter esse triticum, imperfectum tamen ac- cidentaliter. Gontrariam sententiam tenet Le- desma, etnonnulli Summistee, qui existimant typham revera non esse triticum, quia licet interdum vitio terrse ex illo generetur, illud tamen est per modum corruptionis, sicut in- terdum etiam ex tritico oritur avena, aut lohum; et posset exponi D. Thomas, ne huic sententiaj sit contrarius, ut loquatur de sili-

DISPUTAT. XLIV

gine iii signiiicalione supra posita, nam etiam a Latinis dicilur vitium tritici, quia licet candore el saporc prrcstet, tamen vir- lute et potestate ad nutriendum a tritici perfectione degcnerat, quod potest interdum ex imperfeclione lerrcB, vel frequenti satione provenire. Loquendo ergo proprie de lypha, seu centeno, mihi est materia dubia, quia ne- que ex figura, colore, aut proprietate mihi saiis constat, qualis sit differentia inter illam el triticum; neque ex eo, quod generetur ex tritico, potest alterutrum inferri, quia illa generatio esse potest, cum substantiali et cum accidentali diversitate; qualis autem illa sit, aliis signis investigandum est. Unde licet negative recte inferatur, illud granum, quod nunquam generatur ex tritico, non esse tri- ticum, tamen affirmativ^ non sequitur, illud, quod generatur ex tritico , esse triticum. Re- linquitur ergo dubia hsec materia, et ideo in praxi illa non est utendum, ut dixi.

10. Quartwn corollarium. — Quarto sequi- tur, quid dicendum sit de pane confecto ex diversis granis, farinis, aut massis ; distinc- tione enim opus est; nam si omnia ista sint triticea, licet sint diversse speciei, non refert, cum tota illa materia et singulae illius partes sufficiant; si autem mixtio fiat ex aliis fru- mentis. et major pars cum notabili excessu sit triticea , censeri potest sufficiens materia , quia in usu omnium hominum ille panis ju- dicatur triticeus, alias panis confectus ex tri- tico male purgato non esset sufficiens, quod est plane falsum. Ratio vero est, quia illa ma- jors pars, adjuncta contusione, seu coctione, censetur alias particulas trahere ad suam speciem, et ita confici mixtum ejusdem ratio- nis cum pane triticeo, Si vero pars triticea sit minor, vel etiam sequalis, non erit tota illa materia sufficiens, ut sentit hic D. Thomas, ad 3; et Bonav., dist. 11, art. 4, qusest. 4, ad 3; et ratio est, quia vel fit perfecta mistio, et sic major pars trahit minorem in suam spe- ciem; vel si sit sequalis, utraque corrumpetur, et fiet unum tertium distinctum ; vel solum fit mistio imperfecta . per juxtapositionem , et tunc pars illa, quee fuerit triticea, erit ma- teria, et non alia; tamen propter confusio- nem, tota illa materia non erit in usu conse- cranda; legatur Alens., qusest. 32, memb. 4; Major, dist. 11, qusest. 3.

1 1 . Solutio prinii argumenti contrariae sen- tentix. — Ad argumenta contrarise sententise solutio patet ex dictis. Ad primura enim jam

SECT. I.

oslensum est, nomine frumenti et panis sim- pliciter dicti, intelligi panem triticeum, el ita esse explicatum in Conciliis, ct communi consensu, et traditione EcclesicC. Ad secun- dum respondetur, panem triticeum esse satis certam, satisque communcm materiam, cujus signum est, quia hactenus practice et morali- ter nunquam fere dubitatum est in particu- lari, et in individuo de tali materia, neque alicui deficit, quia quamvis fortasse in aliqua regione non generetur triticum, facile aspor- tari potest. Nec refert ad materiam sacra- menti, quod grana tritici specie differant, nec ne, quia sacramenti veritas non pendet ex specifica unitate materise; tantum ergo de illius necessitate est, quod sit panis triticeus. Verisimile tamen est, quod D. Thomas hic, ad 2, et Bonaventura et Durandus, ac fere alii Theologi sentiunt, omne triticum esse ejusdem speciei substantialis, quia inter ea non apparet tanta diversitas accidentium aut effectuum, quee substantialem diversitatem indicet. Ad tertium Cajelani respondetur, fal- sum esse et incredebile quod assumit; tantam enim diversitatem experimur, inter farinam hordei, v. gr., et tritici, et inter panem hor- deaceum et triticeum, quanta est inter ipsa grana, ut constatex qualitatibus et effectibus, quos experimur ; nec est ulla probabilis ratio ad credendum oppositum, nam cum proxima materia sit specie diversa, sola contusio non satis est, ut farinae sint ejusdem speciei, cum illa non sit causa per se, sed per accidens, alias quidquid per talem contusionem gene- raretur, sive ex frumentis, sive ex petra, aut ex lateribus, aut ex alia quacumque simili re fieret, esset ejusdem speciei. Item sequitur, panem ex granis, vel ex leguminibus confec- tum, esse ejusdem speciei, quia sanguis inde genitus etiam esset ejusdem rationis. Unde non est simile exemplum sanguinis , quo Cajet. utitur, quia sanguis habet principium per se et proximum, ac ejusdem rationis in vivente, a quo generatur, et ab eodem mate- ria cibi, qufficumque illa sit, disponitur ac praeparatur ad talem formam, mediis aliis transmutationibus ; at vero farina resultat ex granis contusis, per modum cujusdam mistio- nis, et ibi contusio solum se habet, ut con- ditio sine qua non, et ideo non satis est, ut quod resultat, sit ejusdem speciei, sed potius est diversurti juxta qualitatem miscibilium; et idem proportionaliter est de pane, qui me- dia concoctione ex farina et aqua conficitur.

QUiEST.

SECTIO II.

Utriinj materia hujus sacramenti sit solus panis usualis ex farina triticea, et naturali aqua confectus.

1 . Explicuimus veluti remolissimam ma- teriam et substantialem ; nunc declarare oportet qualilatem ejus, seu modum quo con- fici debeat.

2. Prima conclusio. — Dico ergo primo , de necessitate hujus materiee esse, ut sit pa- nis ex farina triticea, et sola naturali aqua coagmentatus; ita D. Thom. hic, art. 7, ad 3; Palud., dist. Il, qusest. 1, num. 33; Richar- dus, art. 2, queest. 2; Sotus, dist. 9, q. 1, art. 6, ad 3; Angel., verb. Eucharist., 'I , n. 7; Sylvest., quaest. 2; Alan., lib. 1, cap. 11. Ratio est, quia panis communis, et usuahs, quo utuntur homines, ut sit veluti comes aliorum ciborum, solum fit ex materia triti- cea, et aqua naturali; et utraque est seque necessaria, ut hujusmodi panis coalescat; sed materia hujus sacramenti est panis triticeus et usualis : ergo. Confirmatur, nam propter hanc causam panis confectus ex farina, lacte, oleo aut simili liquore, non est materia hujus sacramenti, quia re vera non est panis, sed aliud genus massse, seu placentse ; idem ergo erit, si farina subacta sit cum aqua rosacea, aut aha simili; intelhgi autem debet, sicut paulo antea de farina dicebamus, scilicet, ut tota aqua vel major pars naturalis sit, nam si parva aliqua quantitas misceatur alterius aquee, non mutabit substantiam, quia verisi- mile est converti ab illa majori parte, prse- sertim adjuncta coctione, unde id non im- pedit, quominus ille panis censeatur usualis ; et ideo id non erit contra sacramenti veri- tatem; esset tamen illicitum id facere, quia est praeter Christi institutionem , et hujus materise puritatem. Cum autem dicimus, re- quiri solam farinam et aquam, non excludi- mus nonnullam salis admistionem, nam licet hsec in Ecclesia Latina fieri non debeat, prop- ter ea, quffi infra dicemus de pane azymo, tamen si fieret, non esset contra substantiam sacramenti, quia usualis panis fermentatus ita confici solet; secus vero est de butyro, pipere, caseo, aut aliis rebus similibus, quae nullo modo misceri debent, et si in minima quantitate adjungantur, erit illicitum contra puritatem, et institutionem talis materiee; si vero in majori, aut in notabili quantitate miscerentur, esset contra substantiam sacra- meuti, quia non fieret panis usualis, sed pla-

LXXIV, ART. IV.

centa qusedam, quse potius cum pane come- datur, quam ipsa possit per modum panis ad alios cibos deservire; et ideo in hujusmodi mistionibus, non sola quantitas, sed etiam qualitas atlendenda est; nam si fiat per mo- dum condimenti, et mutet saporem, ac usum panis, tollet veram rationem hujus materiae.

3. Gontra hanc vero conclusionem sentit Cajetanus hic, art. 7; putat enim ex farina , et aqua rosacea fieri panem ejusdem speciei cum alio communi, quia sola illa diversitas aquse non videtur obstare , quominus panis confectus sit ejusdem speciei, tum quia per concoctionem exhalatur et consumitur; tum etiam quia, licet aliquid maneat, tamen po- tissima substantia illius misti est farina, quse ejusdem rationis manet, et in suam naturam trahit humorem illum. Hsec opinio aliquibus recentioribus non displicet, mihi vero maxime, propter antiquorum auctoritatem , et Eccle- siae usum, qui est in hac re majoris momenti. Respondetur ergo primum, non esse impro- babile, mista illa, specie substantiali et phy- sica differre, quia alterum raiscibilium di- versum est, et seque concurrit cum alio ad mistum conficiendum, nam in magna quan- titate ponitur, et est valde activum; quid- quid vero sit de specie physica , satis est , illum panem non esse usualem, ut non possit esse materia hujus sacramenti, ut iterum jam dicemus.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo : necesse est, ut hic panis sit calore ignis con- coctus, itaque cruda massa non est sufficiens raateria. In hoc conveniunt omnes Theologi. Et ratio est, quia massa non est panis, nec cibus, aut alimentum hominum, per se lo- quendo. Dubitant autem Theologi, an hsec massa difi^erat specie a pane concocto. Et quidam negant, ut Scotus, dist. 1'! , queest. 6, et Gabr., lect. 35 in can., sicut caro cruda, et cocta non videntur specie differre. Alii vero affirmant, ut D. Thomas, qusest. seq., art. 6, ad 1, et in 4, dist. 11, queest. 1, art. 1, q. 3, ad 3, ubi et farinam a tritico, et panem a massa et farina, specie distinguit, quem sequuntur Cajetanus et alii Thomistce. Et est verisimile, quia cum massa et farina sint materiae facile transmutabiles, credibile est, nimio calore ignis substantialiter mutari, sicut cum panis per actionem naturalis ca- loris in chylum convertitur; quod etiam indicat diversitas accidentium, et operatio- num , nam licet unum et ahud signum non sufficiat, tamen multa simul sumpta multum

DISPUTAT. XLIV, SECT. II.

indicant. Addit Cajetanus rationem Tiieolo- gicam, scilicet, quia, si forma panis csset accidentalis , maneret post consecrationem, quod est omnino faisum, ut infra dicetur. Sed lisec ratio non cogil, quia, licet panis non differat a massa sulastantialiter, nihilominus non esset diccndum, formam panis esse so- lum accidens, sed esse formam substantia- lem massa3, et substantiam massse esse sub- stantiam panis, quamvis illa substantia uon habeat rationem panis, nisi conjuncta sit talibus accidentibus, ut in aliis exemplis infra tractandis necessario dicendum est. Itaquc hpec res Tlieologica nou pendet ex hac quaes- tione physica, ut bene dixit Scotus, et faten- tur uterque Soto et alii Thomistce. Ex hac vero conclusione sequitur amylum crudum (ut ita dicam) non esse materiam hujus sa- cramenti; quia ut sic, nec est panis, nec est cibus humanus. An vero ex illo confici possit panis, jam dicam.

5. Tertia conclusio. — Dico tertio : de ne- cessitate materiee hujus sacramenti est , ut panis sit solo igni assus, seu coctus, ita ut si sit oleo aut butyro frixus, aut aqua elixus, non sufhciat. In hac omnes conveniunt. Et ratio est, quia alioqui non erit verus et usua- lis panis, sed erit placenta, laganum, pultes, aut quid simile. Uude Piinius, lib. 18, cap. 8, dicit , Romanos rnulto tempore usos esse pulte, et non pane; distinguit ergo unura ab altero. Neque oportet differentiam esse speci- ficam, et substantialem, sed satis est, ut ita dicam, quod sit usualis et artificialis. Non refert autem, quod panis in furno torreatur, aut sub cineribus, aut intra aliquod vas ferreum, aut fictiie assetur, dummodo puro igne coquatur, quia illis modis non fit mistio alicujus liquoris, neque impeditur vera con- coctio, sed solum est varietas in proximo continente, seu in modo applicandi ignem, et ideo non impediunt, quin fiat verus panis. Unde intelligitur, amylum confectum per mo- dum pultis , seu pulmentarii , prout fit in communi usu illius, non esse materiam con- secrationis, quia non est panis.

6. Quarta conclusio. — Dubium. — Res~ ponsio. — Dico quarto : necesse est, ut panis dicto modo confectus in sua substantia et natura perseveret, et in eo consecrari possit, et eadem ratione necessarium est, ut farina, ex qua conficiendus est panis, non sit cor- rupta, sed ut conservetur in sua natura. Ita D.Tliom. hic, etomnes, quia si fiat corruptio, jam non est panis, sicut acetum non est

vinum, et ideo non est materia, ut dicemus. Saepe vero difficile est judicare, an panis sit substantialiter corruptus , necne. Et ideo D. Thom. hic, ad quartum, recte docet dili- genter considerandam esse mutalionem acci- dentium , coloris , saporis , et an facile fiat dissolutio seu resolutio quasi in cineres , nam illud est maximum corruptionis signum, In praxi vero servandum est, ut quandocum- que sunt signa corruptionis, non fiat conse- cratio, propter reverentiam tanti sacramenti, quod maxime verum est , quando tot sunt signa, ut saltem reddant materiam dul^iam. Dubitari vero solet de pane prius male cocto, qui postea per compressionem digitorum , quasiin massam redigitur. Respondetur, quod ad usum pertinet, propter reverentiam, non esse utendum hujusmodi vel alia simili ma- teria; non existimo tamen in rigore illam esse corruptionem substantialem, quia nulla in- tervenit actio, quse ad illam sufficiens esse videatur. Et per hsec judicandum est de si- milibus casibus.

7. Dubium aliud. — Unum vero superest controversum dubiolum de pane confecto ex amylo, an sit sufficiens materia; multi enim affirmant, quia amylum est materia triticea, et potest in raassam aqua subactam redigi, et igne assari; ita Palud., dist. I'!, qusest. 1, art. 4, conclus. 5. At vero D. Thomas hic, ad 4, absolute negat, quem esl secutus Scotus, d. 1 1 , qusest. 6; Carthus., qusest. 3, dub. ult.; Victoria, num. 55; Ledesm., Alan., Sylvester, Angelus, locis supra citatis. Ratio est, quia existimant omnino corrumpi triticum, quando ex illo conficitur amylum; transmutatur enim longe alio diverso modo, quam cum ex tritico fit farina, quia et diverso modo contunditur, et illi miscetur aqua, et postea lacteus humor colatur, et exsiccatur deinde vehementi ca- lore solis ; hsec autem multiplex actio , et transmutatio , ad finem valde diversum or- dinata, magnam facit conjecturam^ materiam illam, seu massara, quce dicitur amylum, esse valde diversse rationis a farina triticea, et consequenter, quamvis ex illa postea fiat pasta, seu raassa, et coquatur, illam non esse panera verura, et usualem, sed corruptum, et aliud placentse genus; non ergo erit raa- teria sufficiens. Et haec sententia est valde verisimilis, et ut miniraura, certum est, hanc materiara esse valde dubiam, ut dixitD. Th., dist. II, qusest. 2, art. 2, qusest. 2, ad 3; et Soto, dist. 9, q. 1, art. 3; et ideo non esset consultum, neque securum in illa conficere.

8in

SECTIO III.

Utrum panis azymus vel fermentatus sit de necessitate sacrameuti.

1 . Prima sententia Grascorum erronea. — Dicam simul de necessitate sacramenti, et prsecepti, quia htec duo D. Thom. conjungit, et vix potest unum absque alio tractari. Prima sententia est Grsecorum, asserentium fermentatum panem esse de necessitate hujus sacramenti, ita ut in solo illo, tam licite, quam valide, confici possit. Qui error incoepisse cre- ditur post mille et viginti annos a Ciiristi adventu, ut colligitur ex Leone IX, epist. ad Michaelem Patriarchara Constantinop., cap. 5; et ex Anselm., Hb. de Fermentato et azymo; Guidone Carmelita ; et Gastro, verbo Eucha- ristia, hseresi 2; Niceph., hb. \ Hist., c. 28; et in eodem errore nunc Grsecos persistere, colligitur ex Hier., Patriarc. Constantinop., in libro responsionum ad Lutheranos, cap. 10, ubi negat in azymo fieri sacramentum. Fun- damentum horum est, quia putant, Christum in fermentalo pane consecrasse; dicunt enim non coeuasse agnum 14 luna, quando azyma incipiebat, sed luna 13, quando fermentum durabat. Confirmatur haec sententia , quia panis azymus non est panis simpliciter, sed secundum quid, cujus signum est, quia non est in communi usu hominum.

21. Secunda sententia referri potest, di- cens, panem azymum esse necessarium Lati- nis de necessitate sacramenti, fermentatum vero Grsecis, ita ut si in altero tentent confi- cere, nihil faciant. Ita docuit quidam Hugo, quem refert et sequi videtur Glossa in cap. Litteras, de Celebrat. Missarum; sed est inep- tissima sententia et sine fundamento.

22. Sexta Synodus. — Tertia ergo sententia est, neutrum quidem panem esse Latinis aut Graicis de necessilate sacraraenti, conve- nientiorem tamen , magisque congruentem materiam esse panera fermentatum, quam azymura. Hanc sequuntur Lutherani et Calvi- nistee, qui dicunt usque ad Alexandrura III Ecclesiam fuisse usara ferraentato , illura vero Pontificera , ut ahquid inusitatura fa- ceret, azynium introduxisse; quara consuetu- dinera ipsi despicientes , fermentato in suis ccenis dorainicis (ut vocant) utuntur. Primo, quia est raagis usuahs, et aptior ad cibandura hominem, et consequenter ad significationem spiritualera hujus sacramenti. Secundo, quia non licet nobis uti csereraonia judaica. Panis

QU^ST. LXXIV, ART. IV.

autem azyraus est judaica caeremonia , unde in sexta Synodo, canone 1 1 Trullano, pro- hibetur fideles Judceorum azyma comedere. Ex quo infertur, juxta hunc errorem, non de- buisse, nec potuisse Ecclesiam Latinam pra- cipere consecrationem in azymo, aut prohi- bere illam in fermentato. Cur enim prohibeat id, quod magis decet? prccsertim, quia cele- brando in azymo semper magis videraur imitari Judseorum ritum. Unde eademraet Ecclesia Latina non curavit celebrare Pascha seraper in luna deciraa quarta, ne Judaicura ritura retinere videretur. Confirraatur, quia panis ferraentatus est perfectus panis ; ergo non raagis debuit prohiberi, quam vinum

album vel nigrum.

4. Quarta sententia. — Quarta sententia esse potest in contrario extremo, panem, sci- licet, azymum esse de necessitate sacramenti, ita ut fermentatus non sufficiat. Hanc tri- buunt aliqui Arraenis. Taraen , quamvis Niceph., lib. 18 Histor., cap. 53, referat eos consecrare in azymo , non tamen dicit, eos hoc facere ea fide vel opinione, quia putent, hoc esse simpliciter necessarium, sed eo modo, quo facit Ecclesia Latina, unde nullum invenio hujus erroris assertorera. Fundamen- tuni autera ejus esse potest, quia Christus consecravit in azyrao; sed est parvi raoraenti, quia inde non fit, illara differentiara esse essentialera, quia fortasse consecravit in vino albo, unde non sequitur, illud esse ita neces- sariura, ut nigrura non sufficiat.

5. Quinta sententia. — Quinta sententia est panera azyraura, quaravis non sit de ne- cessitate sacraraenti, omnibus tamen esse de necessitate prsecepti, ita ut peccent Grseci consecrando in fermentato. Ita sentit Scotus, dist. 11, quaest. 6, in fine; Gabr., lect. 34 in can.; Castro supra, circa finem. Hi solum videntur fundari in traditione Ecclesise Ro- manfe, cui etiam Grseci tenentur conforraari. Alii vero videntur hoc fundare in jure di- vino, fundato in facto Christi, qui in azymo consecravit. Indicat Angel., Eucharist., 1, nura. 6.

6. Sexta sententia. — Sexta sententia est, Latinis esse panem azymum necessarium ne- cessitate praecepti, Greecis vero liberura esse hoc vel illo uti ; ita Palud., d. 11, quwst. 1, art. 4, conclus. 6, hcet non satis clare. Fun- damentura esse potest, quia Ecclesia Latina iraposuit hoc prseceptum; ergo Grseci pos- sunt, si volunt, illi conforraari, esto non te- neantur, quia Ecclesia Romana noluit illos

DISPLITAT. XLIV, SECT. 111.

obligare. Et confirmatur, nam cur tenebun- lur sequi sunc Ecclesise ritum, cum schisraa- ticus sit?

7. Prima conclusio. — Dico primo : tani panis azymus, quam fermentatus, sufficit ad substantiam hujus sacramenti. Est de fidc, ut constat ex Concil. Florent. in decreto Eu- genii, ct ex doctrina Trident., sess. 13, et ex c. Ad abolendam, de llajreticis, ubi damnan- tur, qui dicunt, Ecclesiam Romanam errare in ritu sacramentorum. Unde Leo IX, in dicta epistola sententiam GrEecorum haereti- cam vocat. Item Innocent., lib. 4 de Myst., cap. 4; et Anselm., dicta epist. de Fermen- tato et azymo; et D. Thom. hic, et omnes Scholastici, dist. 15; Alens., 4 p., quaest. 32 ; et Gabriel, dicta lect. 34. Et quidem, quod panis fermentatus sufficiat, omnes Catholici confitentur, et tradilione constat, et ratione probabitur statim. De pane autem azymo probatur primo de facto Christi; celebravit enim Pascha primo die azymorum , quando cseteri Judffii immolabant, ut constat ex Matlh. 26, Mar. 14, Luc. 22; illo autem die jam non licebat uti fermentato, ut constat Exod. 12. Quinimo, quamvis Christus coe- nasset 13 luna, ut Grceci volunt, verisimilius esset in azymo confecisse, ut Innocent. supra notat, et D. Thom., 4, dist. 11, quifist. 2, art. 2, qusest. 3, quia licet Christus antici- passet tempus, tamen servaturus erat omnes cseremonias illius Paschse; ergo sicut creden- dum est, usum esse lactucis agrestibus in illa coena , ita est credendum usum esse pane azymo, sicut lege erat prsescriptum ; quod etiam notavit Petrus Comestor, in historia Evang., c. 149. Dicere autem possunt Grseci, in coena quidem legali usum esse Christum pane azymo, illa tamen finita, statim rediisse ad panem fermentatum, quod nondum erat prohibitum. Sed imprimis tam incertum est hoc, quam est incertum consecrasse in vino albo aut nigro; ergo sicut esset erroneum alterutrum ex illis vinis preescribere propter factum Christi, ita et preescribere panem fer- mentatum. Ac deinde cum supra dixerimus Christum consecrasse ante inchoatam coenani iisualem paulo post finitam legalem, verisi- mile satis est consecrasse in pane et vino, quaj superfuerant ex coena legali ; denique, si ipsi dicunt anticipasse Christum legalem coenam, cur non etiam dicent anticipasse to- tam CBeremoniam illorum dierum, in quibus, post inchoatum azyma, non licebat ad fer- mentatum redire?

8. Azymum esse vere panem probatur. — Ultimo probatur ratione utraque pars conclu- sionis, quia utercjue panis est simpliciter panis, et ita in Scriptura vocatur; de fer- nientato nos fatemur; de azymo probatur primo ex eisdem locis coBnse : Accepit pa- nem, etc, et ex Luc. 24, ubi duo discipuli dicuntur agnovisse Christum in fractione pa- nis, quem necesse est fuisse azymum, quia illud accidit in secundo vel tertio Paschae die, et tamen in illis septem diebus non poterat juxta legem inveniri fermentum in domibus Judeeorum, Exod. 12 et 23, ubi Cajet. hoc notat. Marci etiam 2, dicitur, David come- disse panes propositionis, qui etiam 1 Reg. 21 et 22, panes simpliciter vocantur, quos tamen constat azymos fuisse, ut scribit Philo in lib. de Vita contempl., et Joseph., lib. 3 Antiq., cap. 10, alias 9; colligitur ex Lev. 2, ubi dicitur : Omnis ohlatio, qux offertur Domino, ahsque fermento fiat. Unde Theodor., orat. 10 in Dan., circa illa verba cap. 10 : Die autem vigesima, etc, expresse dicit : Panis et fermentatus, et non fermentatus vocatur; et idem notarunt ex Scriptura sacra D. Th., 4, dist. 11, qusest. 2, art. 2, qusestiunc 3, ad 6, et Alensis, 4 part., q. 32, membr. 3. Ratione item probatur, quia uterque panis conficiturex farina triticea, et naturali aqua subacta, et puro igne coquitur; hsec autem tantum sunt de ratione panis; uterque etiam habet proprium usum panis ; nam licet unius usus sit frequentior, quam alterius, quia est delectabilior et aptior, tamen utriusque usus est proprie usus panis, scilicet, ut cum aliis cibis, tanquam illorum comes adhibeatur. Dices : panis fermentatus est corruptus, juxta illud : Modicum fermentum totam massam corrumpit. Respondetur, sensus est, totam massam fermentat, ut habet Greeca lectio • non enim substantialiter corrumpit, sed al- terat et disponit, ut tali modo fiat. Unde potius, quando debito modo fit ista mistio, massa trahit fermentum (si fortasse substan- tialiter differunt) in suam naturam, et ita ex toto illo composito fit verus panis, qui totus est aptus secundum se ad consecrationem. Quare merito advertit D. Thom. ne sit nimia mistio fermenti, quia, si massam ita corrum- peret, ut non esset accommodata usui homi- num, posset id esse contra substantiam sa- cramenti, et multo magis erit, si solum ipsum fermentum coctum assumatur, nam illud ne- que est panis, neque homines illo uti possunt.

9. Illatio ex dictis. — Ex quo intelligitur,

812 QU^ST

erroneum etiam esse, dicere alterulrum pa- nem esse simpliciter de necessitate sacra- menti in hac vel in illa Ecclesia, Grseca aut Latina , nam et ratio faCta, et testimonia adducta eeqae probant de omni Ecclesia; prte- terquam quod erroneum est dicere sacra- menta habere alias essentias, in una parte Ecclesise, ac inalia; aut consuetudinem aut praeceptum Ecclesise posse immutare, aut essentialiter limitare materias sacramento- rum. Denique erroneum est dicere, Christum Dominum aliam materiam pro Grsecis, aliam pro Latinis instituisse. Quse omnia supra in raateria de sacramentis in genere probata sunt.

10. Secunda conclusio. — Dico secundo, convenientissime Latinam Ecclesiara pane azymo usam esse, habet enim hoc majores congruentiee rationes. Est certa, et probatur primo auctoritate Ecclesise Romanee , qupe summa est , et a Beato Petro accepisse cre- ditur hanc consuetudinem, et continua tradi- tione tenuisse. Quod enim novi heeretici dicunt hanc esse rem novam et introductam ab Alexandro III, impudentissimum est, et contra omnem historiee veritatem, ut constat ex eitata epist. Leon. IX, et ex Innocent., lib. 4, cap. 4. Secundo probatur ex facto Christi, qQem oslendimus in azymis consecrasse, eo quod luna 14 consecraverit. Tertia ratio con- gruentise sumitur ex significatione, nam panis azymus significat puritatem, et sanctitatem corporis Christi, vel puritatem quam habere debent, qui ad hoc sacramentum accedunt, juxta illud 1 ad Cor. 5 : Itaque epulemur non in fermento veteri, sed in azymis sinceritatis et veritatis. Quarta ratio veluti litteralis su- mitur ex Anselrao, quia panis azymus faci- lius, purius ac decentius conficitur. Adde etiam ex D. Thom. hic, ad 4, panem azymum magis esse immunem ab omni corruptione.

11. Tertia conclusio. — Dico tertio, tam Grsecis , quam Latinis licere Ecclesipe suse consuetudinem observare. Heec conclusio est comraunis et certa. Docet eam Leo IX dicta epist., cap. 29, ubi et Latinorum consuetu- dinem defendit, et subdit, eam esse Romanse Ecclesiee moderationem el prudentiam , ut cum tam extra, quam intra illara multee sint Greecorum Ecclesiae; nullam a paterna sua traditione perturbet, sed potius eam servare moneat, et suadeat, quod etiam nunc in Ro- mana Ecclesia observari conspicimus. Unde constat jure divino neutrum horum esse pree- ceptum, quia solum Christi factum non satis

LXXIV, ART. IV.

est ad inducendum prseceptum;- nam licet consecraverit in vino albo, v. gr., aut hora noctis, non ideo preecepit nos ita consecrare; neque ex alio testimonio scripto, aut tradilo potest hujusmodi prfeceptum coUigi; et supra dicta Romanee Ecclesise consuetudo satis do- cet, nullura tale esse universale prseceptum, non modo divinum, verum etiara neque hu- manum.

12. Quarto dicitur tam Greecos, quam La- tinos teneri ad servandum suse Ecclesise ritum. Hcec est communis sententia, quae ita explicanda est : in primis enira sacerdos Latinus in Ecclesia Latina conficiens tenetur sine dubio in azyrao consecrare, non solum propter scandalum, sed etiam, quia Ecclesiae consuetudo obligationera inducit, unde in cap. Litteras, de Celebr. Miss., punitur qui- dam sacerdos, quod in fermentato conse- crasset. Deinde sacerdotes Grseci similiter in sua Ecclesia conficientes debent suse Eccle- siae consuetudinem observare, ut censet D. Thora., et docent Cajet., Soto, et alii. Et colli- gitur ex Concil. Florent. Et ratio est, quia Ecclesia Grseca in hoc praecise facto non est schisraatica; aliud est enim improbare Eccle- sise Latinee consuetudinera, asserendo illam esse contra veritatera et reverentiam sacra- menti ; aliud vero servare suam consuetudi- nera, quara Ecclesia Roraana non improbat, nec reprehendit, ut patet ex Concil. Florent. supra, et ex Leone Papa, in dict. epist., et ex Innoc, lib. 4 de hoc mysterio, cap. 33; illud enim prius pertinet ad schisma et ad hae- resim, et ideo tenentur omnino Grceci illud vitare; hoc vero posterius non pertinet ad schisraa, sed ad quamdam consuetudinem honestam, quam ipsa etiam Ecclesia Latina servari vult, ut ex dictis patet; ergo tenentur sacerdotes Grseci suee Ecclesise consuetudini conforraari.

13. Quando licet Latino in fei^mentato, et Grxco sacerdoti in azymo consecrare. — IUud vero in hac conclusione explicandum supe- rest, an Latinus sacerdos in Ecclesia Greeca, vel Greecus inLatina, respective infermentato vel azymo consecrare teneatur. Respondetur; solere in Ecclesia Latina inveniri aliqua mo- nasteria vel Ecclesias Grsecorum , in quibus Grsecorum ritus servantur; et siraililer pos- suntdnter Greecos inveniri EccIesicC Latinee; in his ergo teraplis unusquisque servare debet suee Ecclesia3 consuetudinera, quia perinde se habet, ac si in propria Ecclesia, Greeca vel Latina, versaretur, et hoc aperte docet Leo

DISPUTAT. -XLIV, SECT. III.

P. IX, dict. epist. ad Michaei., cap. 29, et ita etiam habet usus. Existiiuo lanien non licere sacerdoti Latino in hujusmodi lemplo Grse- coruni, quod in Ecclesia Latina existit, quam- vis in eo Grseci ritus serventur a Griccis, in fermentato consecrare, quia illud est quasi speciale privilegium Graicis concessum. At vero si Latinus sacerdos versetur in Eccle- sia Graeca , et in propriis eorum Ecclesiis conficiat, optime faciet, eorum mori ac con- SQetudini se conformando, juxta doctrinam Ambr. ab Augustin. recitatam et probatam, epist. '118, cap. 1, epist. 119, cap. 18, et ha- betur in cap. Ille, dist. 12. Intelhgo autem hoc verum esse, sive aliquis diu et tanquam incola inter Grsecos habitet, sive at hospes ac peregriuus illac pertranseat, de quo poste- riori modo potissimum loquuntur Ambr. et Augustin., qui in omnibus his humanis con- suetudinibus, ut jejunandi, servandi festa, et similibus, censent unumquemque peregri- num debere se ad illius Ecclesife consuetu- dinem conformare, in quo actu versatur. Ex quo videtur ulterius sequi, non soium posse licite, sed etiam teneri sacerdolem Greecum transeuntem per Ecclesias Latinas in azymo consecrare, peccareque si aliter faciat. Atque ita sentit Ledesm. in 4, 1 p. , qQsest. 15, art. 4, dub. 2. Sed rigorosa est haec sententia pro peregrinis, et iter agentibus , tum quia Eugen. P., in litteris unionis, post sess. ult. Concil. Florent. , simpliciter et sine limitatione dicit, unumquemque sacerdotem debere con- fi.cere in fermentato, vel azymo, juxta Eccle- siee suae consuetudinem ; tum etiam quia Leo IX, dict. cap. 29, multum favet; imo etiam monet, ut unusquisque juxta sufe Ecclesise ritum celebrare sinatur, etiamsi iu alieno solo versetur; tum praeterea, quia licet non sit certa, est tamen probabilis opi- nio, eum, qui per locum aliquem transit, quamvis bene faciat propriam aliquam illius loci consuetudinem servando, non tamen ad id teneri, per se loquendo, et secluso scan- dalo, ut notavit Glossa in cap. Quse contra, dist. 8. Ergo et sacerdos Grsecus non tenetur mutare suam consuetudinem, et sequi contra- riam, propter solam consuetudinem loci, per quem transit; secluso autem hoc titulo nullus alius inveniri potest, quo obligetur. Adde, qQidquid sit de aliis consuetudinibus, hanc, de qua agimus, videri hoc sensu et modo introductam , et ab Ecclesia acceptatam, ut unicuique liceat suse Ecclesise ritum servare, ubicumque celebrare permittatur, ut ex ad-

ductis decretis constat, et ex praxi; nam RomcG ita ssepe fieri vidimus ; et certo sci- mus nostros Latinos sacerdoles peregrinantes inter Graecos non schismaticos, sed Romanae Ecclesia) unilos, in azymo solitos esse cele- brare; el merilo sane ita hrec consuetiido est approjjata, quia difficillimum esset, sacerdo- tem in re tam gravi obligari ad mutandam antiquam et patriam consQetudinem , solum propter transitum per aliam Ecclesiam. Unde etiam confirmatur, nam sacerdos Latinus transiens per Ecclesiam Grsecam non obli- gatur mutare Lalinam consuetudinem , ut omnes fatentur; ergo neque e contrario Grse- cus obligandus est^ etc, qnia titulus consue- tudinis par est in utroque. Nam licetRomana Ecclesia, qua3 caput est, magis approbet suam consuetudinem , quandoquidem illam amplectitur, tamen simpliciter, et quoad obli- gationem, et respective (ut sic dicam), seque approbat utramque pro Latinis etGreecis, distributione accommodata. Denique quoad totum alium Missce ritum non tenetur Grsecus transiens per Latinos, nec Latinus transiens per Grsecos, mutare illum, ut servet ceeremo- nias ejus loci, in quo celebrat, quia hoc est pene impossibile moraliter loquendo; ergo idem est de hoc ritu. Dico ergo, sine scru- palo posse sacerdotem Grsecum peregrinan- tem per Ecclesiam Latinam, et Latinum per Graecam, SQfe Ecclesise ritum servare cum consensQ et facaltate pastorum ejus Ecclesiae, in qua versatur, quam ipsi, si nullum timeant scandalum, praestare possunt, et debent», si nulla rationabilis causa obstat. Secus vero esset, si sacerdos omnino mutasset domici- lium, quia tunc jam non esset reputandus sacerdos Grtecus, etiam si antea esset, sed Latinus, quia jam factus esset membrum Ecclesiee Latinee, et ideo secluso speciali pri- vilegio debet illi se conformare.

14. Responsio ad fundamenta aliarum opi- nionum. — Et ex his satis responsum est ad aliarum opinionum fundamenta. Et ad pri- mam quidem, et secundam opinionem, nihii denuo dicendum occurrit. Ad tertiam vero dicitur, celebrare in azymo non esse judai- cum ritum, quia non est uti azymo, eo modo, et fine, quo Judeei utebantur, neque ex ve- teris legis obligatione, quod esset proprie sepvare judaicas caeremonias; alias etiam esset Cceremonia jadaica consecrare in fer- mentato, quia interdum prsecipiebatur Judteis uti fermentato et non azymo, ut constat Exodi 7 et 23, et Levit. 7; et uti aqua in

QU.EST. LXXIV, ART. V.

baptisino, dici posset cserenionia judaica, quia Jadaei iavacris variisque baptismalibus utebantur. Idem Graeci celebranl semper Pascha luna 1 4 in quacumque die hebdo- madse occurrat, nulla habita ratione diei do- rainicse, in quo magis videntur accedere ad Judaicos ritus; et tamen simpliciter non ju- daizant, quia non faciunt ex prsecepto legis veteris; ergo nihil est, quod nobis objiciant. Cur autem Ecclesia Latina hanc consuetu- dinem elegerit, jam dictum est : et fortasse ad vitandum errorem Grsecorum, quando nulla alia causa superesset; oportuisset prse- cipere Latinis sacerdotibus , ut prsedictam consuetudinem observarent; sicut refert D. Thom., dist. 1i, qusest, 2, art. 2, qusest. 3, Leonem P. ordinasse aliquando, ut Latina Ecclesia in fermentato consecraret ad evi- tandum errorem Ebionitarum, qui legalia servanda esse dicebant; et idem dicunt alii Scholastici ; non tamen designant , quis Leo hic fuerit, neque ego in Historiis invenio; indicant tamen fuisse post Innocentium III, post quem solum fuerit Leo IX qui in sua epistola defendit consuetudinem conficieudi in azymo, quam dicit per 120 annos in Ecclesia durasse, et Leo X cujus memoria recens est, et satis constat hoc non fecisse. De aliis opinionibus nihil est, quod dicamus, nam, probando veritatem, earum fundamenta dissolvimus.

15. Dubium. — Responsio. — Unum vero superest dubium, an scilicet liceat Latino sacerdoti in Ecclesia Latina consecrare in fermentato propter aliquam occurrentem ne- cessitatem, verbi gratia, ne proximus sine viatico decedat, vel ne totus populus diu sacrificio privetur. Respondetur, nulla ra- tione esse talem licentiam concedendam, quia licet prseceptum, v. gr., coramunicandi in articulo mortis, sit de jure divino, et prse- ceptum conficiendi in azymo sit humanum, tamen illud primum praeceptum affirmati- vum est, et ideo non obligat pro semper, sed quando comraode, et cum debitis circum- stanliis fieri potest, et ideo posito alio pree- cepto humano preescribente debitum confi- ciendi modum, cessare potest obligatio alte- rius praecepli pro aliquo tempoiis articulo, pro quo modus ille non potest observari, quia expedit, ut in hoc sacramento confi- ciendo summa reverentia servetur, et ideo oporlet, ut universalis Ecclesia3 consuetudo non facile violetur, ne aperiatur via ad trac- tandum indigne hoc sacramentum, et con-

temnendi ecclesiasticas casremonias et ritus, sicut censent fere omnes de consecratione sine vestibus sacris, et similibus, quee non continent graviores ritus, quam sit hic, de quo agimus; quee omnia eo veriora sunt, quo certum est, hoc sacraraentum non esse de necessitate salutis, sicut baptismus vel pceni- tentia. Hic vero casus non potest raoraliter accidere inter Greecos, quia panis fermen- tatus facilius ubique invenitur, quam azymus; si tamen fingatur occurrere, securius esset eamdem regulam sequi, quanquam non esset tam certa obligatio, tum quia majus pericu- lum est irreverentiae, superstitionis et scan- dali , in discedendo propter privatas neces- sitates, vel rationes, a consuetudine Ecclesise capitalis, quam in discedendo a consuetudine alterius partis, et prsesertim sequendo con- suetudinem capitis ; tum etiara quia illa obligatio Grsecorura non est tam certa, neque tanta ac tam solida auctoritate firmata.

ARTICULUS V.

Utrum vinum vitis sit propria materia hujus sacramenti (4, dist. 11, quaest. 2, art. 3, qu^st. 1. Et 1 Gor. 11, lect. 7, princ).

1 . Ad quintum sic proceditur . Videtur, quod non sit propria materia hujus sacramenti vinwn vitis. Sicut enim aqua est materia bap- tismi, ita vinum est materia hujus sacramenti. Sed in qualibet aqua potest fieri baptismus; ergo in quolibet vino {puta malorum grana- torum, vel mororum, aut hujusmodi) potest confici hoc sacramentum , prsesertim cum in quibusdam terris vites non crescant.

2. Prxterea, acetum est qusedam species vini, quod de vite sumitur, ut Isidorus dicit (innuitur lib. 20. Etyra., cap. 3, circa med.). Sed de aceto non potest confici hoc sacramen- tum. Ergo videtur, quod vinum vitis non sit propria materia hujus sacramenti.

3. Prgeterea, sicut de vite sumitur vinum depuratum, ita etiam agresta etmustum. Sed de his non videtur confici hoc sacramentum secundum illud quod in sexta Synodo legitur (cap. 28, ethabetur de Cons., dist. 2) : Didi- cimus, quod in quibusdam Ecclesiis sacerdotes sacrificio oblationis conjungant uvas , et sic simul utraque populo dispensent. Prsecipi- mus igitur, ut nullus sacerdos hoc ulterius faciat. Et Julius Papa reprehendit quosdam (in decr. 7, a medio illius, et est decr. 7 inter ejus decr. 10, quse sunt ab aliis separatajj

QU^ST. LXXIV, ART. VI.

81.5

qui expressum vinum, in sacramento Dominici calicis ojferunt. Ergo videtur , quod vinum vitisnon sit propria materia hujus sacramenti. Sed contra est, quod sicut Dominus se com- paravit grano frumenti, ita etiam comparavit se viti, dicens, Joan. 15 : Ego sum vitis vera. Sed solus panis de frumento est materia hujus sacramenti, ut dictum est (art. 3 hujus q.). Ergo solum vinum de vite est propria materia hujus sacramenti .

Respondeo dicendum, quod de solo vino vitis potest confici hoc sacramentum. Primo quidem propter institutionem Christi, qui invino vitis hoc sacramentum instituit, ut patet ex eo, quod ipse dicit Matthxi 26; circa institutionem hujus sacramenti : Non bibam amodo de hoc genimine vitis. Secundo, quia sicut dictum est (art. 3 hujus q.), acl materiam sacramentorum assumitur id , quod proprie et communiter habet talem speciem. Proprie autem vinum dicitur, quod de vite sumitur; alii vero liquo- res vinum dicuntur, secundum quamdam simi- litudinem ad vinum vitis.

Tertio, quia vinum vitis magis competit ad effectum hujus sacramenti, qui est spiritualis Ixtitia, quia scriptim est, quod vinum Ixtifi- cat cor iiominis.

Ad \ ergo dicendum, quod illi liquores non dicuntur proprie vinum, sed secundum quam- dam similitudinem. Potest autem verum vinum ad terras illas deferri, in quibus vites non crescunt, quantum sufficit ad hoc sacramen- tum.

Ad %, dicendum, quod vinum fit acetum per corruptionem, unde non fit reditus de aceto in vinum, ut dicitur 8 Met. (tex. 14, tom. 3). Et ideo sicut depane totaliter corrupto rionpotest confici hoc sacramentum, ita de aceto. Potest tamen confici de vino acescenti, sicut et de pane, qui est in via ad corruptionem , licet peccet conficiens, ut prius dictum est (art. 3 hujus queest., ad 4 argum.).

Ad 3; dicendum, quod agresta est in via generationis , et ideo nondum habet speciem vini, et propter hoc de ea non potest confici hoc sacramentum. Mustum autem, jam habet speciem vini, nam ejus dulcedo attestatur di- gestioni, quae est completio a naturali calore, ut dicitur in 4 Meteor. (cap. 3, parum a princ), et ideo de musto potest confici hoc sacramen- tum. Non tamen debent uvx integrse huic sacramento misceri, quiajam esset ibi aliquid prseter vinum. Prohibetur etiam, ne mustum statim expressum de uva, in calice offeratur, quia hoc est indecens propter impuritatem

miisti; potest tamen in necessitate fieri; dici- lur enim ab eodem Julio Papa (loc. cit. in arg., et habetur de Cons., d. 2, cap. Cum omne) : Si necesse fuerit, botrus in calice comprima- tur.

COMMENTARIUS.

In corpore articuli affirmat D. Thom., et optimis, et clarissimis rationibus ostendit, vinum vitis esse maleriam necessariam hujus sacramenti. In solutionibus vero argumento- rum, discernit ac separat aliquos liquores, qui materia esse non possunt, quia vel non sunt ex uvis expressis, sed sunt aliarum re- rum succi, vel certe si sunt ex uvis, sunt jam corrupti, ut acetum, vel nondum sunt maturi, ut agresta. De musto vero non satis aperte lo- quitur D. Thom. Dicit enim, si expressum sit ex uvis, esse sufficientem materiam; quamdiu autem intra uvam est, solum dicit non de- bere consecrari, quia jam ibi esset aliquid prseter vinum. In qua ratione et modo di- cendi videtur indicare D. Thom., illam mate- riam non esse omnino ineptam, atque adeo consecrationem in ea factam , quoad eam partem, esse validam, quamvis debito modo non fiat, et ita videtur intellexisse Richard., dist. 11, art. 4, qusest. 2, ad 3. Sed non est haec vera expositio, ut bene hic Cajetanus sentil; sensus ergo est, non debere, id est, non posse in uvis confici, quia nondum est vinum, ut in disputatione latius dicetur.

ARTICULUS VI.

Utrum aqua sit vino pemiiscenda (4^ dist. 11, quaest. 2, art 4, quaest. 1. Et 1 Cor. 11, lect. 6).

1. Ad sextum sic proceditur . Videtur, quod aqua non sit vino permiscenda. Sacrificium enim Christi figuratum fuit per oblationem Melchisedech, qui Gen. 14, non legitur obtu- lisse, nisi parCem et vinum. Ergovidetur, quod in hoc sacramento non debeat adjungi aqua.

2. Prxterea, diversorum sacramentorum diversse sunt materix. Sed aqua est materia baptismi. Ergo non debet assumi ad inateriam hujus sacramenti.

3. Praeterea, panis et vinum sunt materia hujus sacramenti. Sed pani nihil adjungitur. Ergo nec vino debet aliquid adjungi.

Sed contra est, quod Alexander Papa scri- bit (in epist. ad onines fideies, a med. illius, tom. 1 CoQcil.) : In sacramentorum oblationi- bus, quse inter missarum solemnia Domino

QU^ST. LXXIV, ART. VII.

offeruntur, panis tantum et vinuni acjua per- mistum in sacrificium offerantur.

Respondeo dicendum, quod vino, quod offer- tur in hoc sacramento , debet aqua misceri. Primo quidem propter institutionem. Probabi- liter enim creditur, quod Dominus hoc sacra- mentum instituerit in vino aqua permisto, secundum morem illius terrx. Unde et Proverb. 9; dicitur : Bibite vinum quod miscui vobis. Secundo, quia hoc convenit reprsesentationi Dominicse passionis. Unde dicit Alexander P. (in epist. ad omnes orthod., a med. illius, tom. 1 Concil.) : Non debet in calice Domini aut vinum solum, aut aqua sola offerri, sed utrumque permistum, quia utrumque ex la- tere ejus in passione sua profluxisse legitur. Tertio, quia hoc convenit ad significandum effectum hujus sacramenti, qui est unio populi christiani ad Christum, quia, ut JuliusP. dicit (habetur de Consecr., dist. 2, cap. Cum omne crimen, circa medium), videmus in aqua po- pulwn intelligi, in vino vero ostendi sangui- nem Christi. Ergo cum in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur. Quarto, quia hoc competit ad ultimum effectum hujus sacramenti, qui est introitus ad vitamxternam. Unde Ambrosius dicit in lib. 5 de Sacram. (cap. 1, a med., tom. 4) : Redundat aqua in calicem, et salit in vitam xternam.

Ad \ ergo dicendum, quod sicut Ambros. dicit ibidem (eodem lib. 5, cap. 11, tom. 4), sicut sacrificium Christi significatum est per oblationem Melchisedech, ita etiam significa- tum est per aquam, quse in eremo fluxit de petra, secundum illud 1 Cor. 10 : Bibebant autem de spirituali consequente eos petra.

Ad %, dicendum, quod aqua assumitur in baptismo ad usum ablutionis. In hoc autem sacramento assumitur ad usum refectionis , secundum, illud Psalm.'^^, : Super aquam re- fectionis educavit me.

Ad 3; dicendum, quod panis ex aqua et farina conficitur. Et ideo cum vino aqua mis- cetur, neutrum sine aqua existit.

ARTICULUS VII.

Dtrum permistio aquae sit de necessitate liujus sacra- menti (infra, q. 83, art. 6, ad 4, et 6; et 4, d. 11, qusest. 2, art. 4, quaest. 2 et 3; et 1 Gor. 11, lect. 6).

1. Ad septimum sic proceditur. Videtur, quod permistio aqux sit de necessitate hujus sacramenti. Dicit enim Cyprianus ad Cxcilium (lib. 2, ep. 3, inter finem et medium. Innuitur de Gonsecr., dist. 2, cap. 7) : Sic calix Domini

non est aqua sola et vinum solum, nisi ulrum- que misceatur, quomodo nec Corpus Domini potestesse farina sola, nisiutrumque, scilicet, farina et aqua, fuerit adunatum. Sed admis- tio aquse ad farinam est de necessitate hujus sacramenti. Ergo pari ratione admistio aqux ad vinum.

2. Prseterea, inpassione Domini, cujus sa~ cramentum est memoriale, sicut de latere ejus exivit sanguis, ita et aqua. Sed vinum, quod est sacramentum sanguinis, est de necessitate hujus sacramenti. Ergo pari ratione et aqua.

3. Praeterea, si aqua non esset de necessitate hujus sacramenti , non referret, quxcumque aqua huic sacramento apponeretur, et itapos- set apponi aqua rosacea, vel quxcumque alia hujusmodi aqua, quod non habet usus Eccle- siae. Aquaergo est de necessitate hujus sacra- menti.

Sedcontra est, quod Cyprian. dicit : Si ali- quis de antecessoribus nostris vel ignoranter, vel simpliciter non observavit, ut scilicet aqua vino misceretur in sacram,ento, potest simpli- citati ejus venia concedi. Quod non esset, si aqua esset de necessitate sacramenti, sicut est vinum, vel panis. Non ergo aquse admistio est de necessitate sacramenti.

Respondeo dicendum , quod judicium de signo sumendum est ex eo, quod significatur. Appositio autem aqux ad vinum refertur ad significandam participationem hujus sacra- menti a fidelibus, quantum ad hoc, quod per aquam mistam vino significatur populus ad- unatus Christo, ut dictum est (art. prseced.). Sed et hoc ipsum, quod de latere Christi pen- dentis in cruce aquaprofluxit, ad idem refer- tur, quia per aquam significatur ablutio pec- catorum, qux fiebat per passionem Christi. Dictum est autem supra (q. 73, art. 1 , ad 3), quod hoc sacramentum perficitur in consecra- tione materix; usus autem fidelium non est de necessitate sacramenti, sed est aliquid conse- quens ad sacramentum. Et ideo consequens est, quod appositio aqux non sit de necessitate sacramenti.

Ad \ ergo dicendum, quod verbum illud Cypriani 'est intelligendum , secundum quod dicitur iUudesse nonposse, quod convenienter esse non potest. Et sic similitudo illa atten- ditur quantum ad id, quod debet fieri, non autem quantum ad necessitatem,na m aqua est de essentia panis, non autem de essentia vini.

Ad ^, dicendum, quod effusio sanguinis di- recte pertinebat ad ipsam Christi passionem;

QUyEST. LXXIV

est enim naturale corpori himano vulnerato, quod ex eo profluat sanguis. Sed effusio aqucc, non fuit de necessitate passionis, sed ad de- monstrandum effectum passionis, qui est ablu- tio a peccatis et refrigerium contra urdorem concupiscentix. Et ideo aqua non seorsum offertur a vino in sacramento , sicut vinum offertur seorsum a pane. Sed aqua offertur, vino permista, ut ostendatur, quodvinumper se pertinet ad hoc sacramentum, tanquam de ejus necessitate existens, aqua autem secun- dum quod adjungitur vino.

Ad 3; dicendum, quod, quia admistio aqux ad vinum non est de necessitate sacramenti, non refert, quantum ad sacramenti necessita- tem, qusecumque aqua misceatur vino sive naturalis, sive artificialis, ut rosacea. Quam- vis, quantum ad convenientiam sacramenti, peccet, qui aliam aquam mdscet, nisi natura- lem et veram., quia de latere Christi pendentis in cruce aqua vera profluxit , non humor phlegmaticus, ut quidam dixerunt, ad osten- dendum, quod corpus Christi erat vere compo- situm ex quatuor elementis , sicut per san- guinem fluentem ostendebatur , quod erat compositum ex quatuor humoribus, ut Inno- centius III dicit in quadam decretal. (lib. 3, tit. 41 , c. 8). Quia vero admistio aqux ad fa- rinam, est de necessitate hujus sacramenti , utpote constituens substantiam panis, si fa- rinx admisceretur aqua rosacea, vel quicum- que alius liquor, quam vera aqua, non posset ex eo confici sacramentum, quia non esset verus panis.

ARTICULUS VIII.

Utrum aqua debeat in magna quantitate apponi 4, d. 11, queest. 2, art. 4, qusest. 4; et 1 Gor. 11, lect. 6^, coL 5).

1. Ad octavum sic proceditur. Videiur, quod oporteat aquam in m.agna quantitate apponi. Sicut enim sanguis de latere Christi sensibiliter fluxit, ita et aqua; unde dicitur Joan. 19 : Qui vidit testimonium perhibuit. Sed aqua non posset sensibiliter esse in hoc sacramento, nisi in magna quantitate ponere- tur ; ergo videtur, quod aqua debet apponi in magna quantitate.

2. Prseterea,parva aqua multo vino admista corrumpitur. Quod autem corruptum est, jam non est. Ergo idem est apponere parum de aqua in hoc sacramento, et nihil apponere. Sed non licet nihil apponere. Ergo non licet parum apponere.

XX.

ART. VIII. 817

3. Prxterea, si sufficeret parum apponere, per consequens esset sufficiens, quod gutta aqux in totum dolium projiceretur. Sed hoc videtur ridiculum. Ergo non sufficit, quod parva quantitas apponatur.

Sed contra est, quod extra de Celebratione Missarum dicitur (in decret., lib. 3, tit. 41, cap.Perniciosus) : Perniciosus in tuis partibus inolevit abusus , videlicet , quod in majori quanlite de aqua in sacrificio ponitur, quam. de vino, cum secicndujn rationabilem consue- tudinem Ecclesix generalis, plus in ipso sit de vino, quam. de aqua ponendum.

Respondeo dicendum, quod circa aquam ad- junctam vino , sicut Innocentius III dicit in quadain decretal. (de Celebr. missar., c. Cum Martliee) triplex est opinio. Quidam enim di- cunt, quod aqua adjuncta vino per se manet, vino converso in sanguinem. Sed hsec opinio stare non potest, quia in sacramento altaris, post consecrationem, nihil est, nisi corpus et sanguis Christi; sicut enim Ambros. dicit in lib. de Officiis (de His qui mysteriis initiantur, cap. 9, a med., tom. 4,ethabetur de Consecr., dist. 2, cap. 40) : Ante benedictionem alia species nominatur , post benedictionem corpus Christi significatur ; alioquin non totum ado- raretur veneratione latrise. Et ideo alii dixe- runt, quod, sicut vinum convertitur in san- guinem, ita aqua convertitur in aquam, quse de latere Christi fluxit. Sed nec hoc rationa- biliter dici potest, quia secundum hoc, aqua seorsum consecraretur a vino, sicut vinum a pane. Et ideo sicut ipse dicit, aliorum opinio probabilior est, qui dicunt, aquam converti in vinum, et vinum in sanguinem. Hoc dutem fieri non posset, nisi adeo modicum apponeretur de aqua quod converteretur in vinum. Et ideo semper tutius est parum de aqua apponere, et prsecipue si vinum sit debile, quia si tanta fieret appositio aqux, ut solveretur species vini, non posset perfici sacramentum. Unde Julius Papa (scribendo Episc. per vEgyptum, et habetur de Consecr., dist. 2), reprehendit quosdam, qui pannum lineummusto intinctum per totum annum servant, et in tempore sacri- ficii, aqua partem ejus lavant, et sic offerunt. Ad 1 ergo dicendum, quod sufficit ad sacra- menti hujus significationem , quod sentiatur aqua cum apponitur vino, non autem oportet, quod sit sensibilis post mistionem.

Ad ^i, dicendum, quod si aqua omnino non apponeretur, totaliter excluderetur significa-^ tio. Sed cum aqua in vinum convertitur, signi- ficatur, quodpopulus Christo incorporatur.

QUiEST. LXXIV, ART. VIII.

Ad 3, dicendum, quod, si aqua apponeretur dolio, non siifficeret ad significationem hujus sacramenti. Sed oportet aquam vino apponi circa ipsamcelehrationem sacramenti.

De materia istorum articulorum disputabi- mus statim ; textus enim D. Thomse non in- diget alio commentario.

DISPUTATIO XLV.

DE MATERIA CALICIS, SEU REMOTA, EX QUA CONFICITUR SANGUIS CHRISTI.

Vinumvitis est necessaria materia hujus sa- cramenti. — Vinum esse alteram partem ma- teriae, ex qua hoc sacramentum confici debet, in superioribus ostensum est; nunc solcm su- perest, ut de qualitate, seu specie ejus, et de puritate seu mistione necessaria dicamus. Quoniam vero necessilas preecepti, quee ad hunc usum materise pertinet, valde est con- juncta cum necessitate sacramenli, ideo de utraquedicemus, sicut in praecedentibus feci- mus.

SECTIO I.

Utrum vinum vitis, seu ex uvis expressum, sit neces- saria materia hujus sacramenti.

1 . Omissis erroribus, quos in superioribus satis tetigimus, primum omnium certum est, materiam hujus sacramenti, sine qua sanguis confici non potest, esse vinum vitis. In hanc conclusione nulla est controversia et colligitur ex facto Christi, adjuncta Ecclesise traditione. Quod enim Christus in hoc vino consecrave- rit, communis sensus et traditio est et indi- catur in illo verbo : Non bibam amodo ex hoc genimine vitis; quamvis enim diversas habeat expositiones, tamen ex illo satis colligitur, vinum illius coenee fuisse vitis ; addidit autem Christus : Hoc facite. Unde in Concil. Aure- lian. IV, cap. 4, dicitur non esse in calice offerendum aliud, quam quod in maudatis sacratissimis Christus tradidit, quod expli- cans, dicit esse illud, quod ex fructu vinese nascitur. Unde in Conc. Florent. expresse definitur, materiam esse vinum vitis , et in canone 3 Apostolorum, prohibetur offerri sicera, vel aliquid hujusmodi loco vini; et in Concilio Altisiod., cap. 9, non mustum, neque ullum aliud poculum, extra vinum. Et ratio reddi potest, quia solum hoc est simpliciter vinum, ut patet ex communi usu omnium, praesertim Scripturee, Gen,, cap. 9 : Noe hihit vinum, etc. Lucse septimo : Venit filius homi-

nis, et dicunt : Ecce homovorax, et potator vini. Ponderat enim Cyprianus, epist. 63, specialiter ea loca, in quibus adumbratur hoc sacramentum, ut de oblatione panis et vini Melchisedech, Gen. H, ubi nomine vini, sine dubio, intelligitur vinum vitis. Ultimo sunt congruentiae. Prima quia hoc vinum, eo quod sit calidum et humidum, et aptum ad nutrien- dum, et augendum sanguinem, est etiam ap- tum ad significandum sanguinem Christi, qui propterea nomine vini interdum significatur in Scriptura, Gen .49 : Lavabit in vino stolcm suam, et in sanguine uvse pallium suum; et Esaiae 63 : Quare ergo rubrum est vestimentum tuum et vestimenta tua sicut calcantium in torc ulari? Secunda, quia, ut inquit Clem. Alex., 2 Paedag., c. 2, vinum est simul nu- trimentum et medicamentum, et leetificat cor hominis, et ideo aptissimum est ad effectum hujus sacramenti significandum.

2. Ohjectio. — Responsio. — Dices : hoc vinum potest esse multiplex et specie diver- sum, ut significat Aristot., 4Meteor., cap. 10, et patet in vino albo et nigro. Respondetur, Aristotelem exponi posse de diversitate acci- dentali, ut volunt Richard., dist. 11, art. 3, qusest. 5, ad 1 ; et Soto, dist. 9, q. 1, art. 5; et est verisimile, quia sola illa differentia coloris non satis indicat substantialem diver- sitatem , cum alias sit maxima in effectibus et aliis proprietatibus similitudo , ut inter homines etiam videre licet. Secundo, etiamsi sit substantiali^fe et essentialis diversitas, ad rem theologicam non refert; satis est, si abso- lute et simpliciter vinum sit; secus vero est de aliis vinis pomorum, malorum granatorum et simiiibus, quse non solum specie differunt a vino vitis, sed quodammodo etiam genere, et non sunt vina simpliciter, sed secundum quid; et idem judicium est de omnibus aliis liquoribus, qui ex herbis aut aliis fructibus conficiuntur.

3. Succus uvarum ut sit materia Eucha- ristia esse dehet maturus. — Secundo diceii- dum est, ut succus, seu liquor uvarum sit sufficiens materia, necessarium esse, ut sit maturus et ex uvis expressus, atque in sua substantia permanens. Ratio est, quia hsec sunt necessaria, ut illud sit vinum simpliciter.

4. Primum corollarium. — Unde fit primo, agrestam non esse materiam, ut D. Thom. et omnes docent, et habetur in missali Romano, in defectibus missse, et ratio est, quia non est vinum; imo evidenter differt ab eo specie physica, quantum ex effectibus et qualitatibus

DISPUTAT. XLV

licet colligero; f[iii(kjiiicl vero de hoo sit, salis est, non esse materiam potabilem, per modum vini, sicut supra proportionaliter de massa dicebannis.

5. Secundum corollarium. — Succus uva- rum non potest intra uvas consecrari. — Unde fit secundo , succum uvarum , prius quam exprimatur, non esse materiam, nec posse in ipsis uvis consecrari ; ita Cajet. et Soto, qui hoc modo exponunt D. Thom., et idem teuet Richard., dist. 1 1 , art. 2, qua:>st. 4 et 3; ralio esse potest, quia ille succus, quam- diu est in uva, est continuus aliis partibus, unde videtur specie differre a musto jam ex- presso. Sed hoc satis incertum est, tum quia quidquid sit de continuatione, tamen sicut sanguis est in venis, ita idem ille liquor, qui postea est extra vitem, videtur prius forma- liter contineri intra illam ; cujus signum est, quia hcet non exprimatur, nec comprimatur uva, sed tantum pungatur seu dividatur folli- culus uvee, statim distillat illum liquorem, qui jam tunc erit sufficiens materia consecratio- nis. Alia ergo ratio reddi potest, quia quam- diu hquor est contentus in uva, non est per se preesens; unde si dicatur, hoc est, vel, hic est sanguis , in rigore per pronomen illud, non significabitur liquor, sed uva ; sed hsec etiam est difficilis ratio, quia si mustum includatur in vase undique clauso, nihilominus est ma- teria consecrabilis, et mediante continente est sufficienter prsesens, et potest per pronomen hoc designari. Responderi tamen posset, illud jamesse perse sensibile, et per accidens esse occultum , et similiter jam esse totum separatuiii, quod propriissime signari potest permodum totius, licet in alio contineatur. At vero liquor clausus in uva semper est per modum partis, et per se latens, et quasi insen- sibilis, Tertia ratio est, quia ille liquor pro illo statu non est in forma potabili, et ideo nec est vinum, nec materia potus, quod est necessarium in materia calicis, seu sanguinis, juxta illud : Bibite ex hoc omnes. Et confir- matur, quia licet mistio aquse non sit de ne- cessitate hujus sacramenti, tamen de necessi- tate materiae calicis est ut sit apta ad hanc mistionem, seu ut illi possit aqua misceri; at vero liquor inclusus in uvis non est hujus- modi. Quee ratio traditur in cap. Cum omne, de Consecratione, dist. 2, ex Julio Papa, et Concil. Brachar., et Wormacien., ubi talis consecratio prohibetur, sicut prohibita fuerat in sexta Synodo, can. 28 Trullano, et habe- tur in cap. Didicimus, eademdist.Nondesunt

SECT. I.

tamen, qui ex preedicla ratione ultima, et ex dictis juriljus colligant, hanc materiam esse quidcm prohibitam, non tamen omnino in- validam. Ilaec vero sententia nuilo rnodo est probanda, quia revera ille humor in uvis non est materia potabilis, sed pars cibicujusdam, et licet prsedicta jura expresse non dicant, hanc materiam esse invalidam, id tamen sup- ponunt, et ideo reprehendunt nonnullos, qui illa uli volebant ad communicandum populum. Imo in dicto canon. Trullano, non solum vera consecratio in uvis facta, sed etiam caeremo- nialis quaedam benedictio uvarum fieri pro- hibetur, aut distribui simul cum corpore Domini , quamvis permittatur , ut uvarum primitise ingratiarum actionem off"erantur, et separatim benedicantur, et convenienti tem- pore distribuantur.

6. Mustum expressum ex uvis est sufficiens materia, non tamen conveniens. — Tertio se- quitur, mustum ex uvis maturis expressum esse quidem in rigore sufficienlem materiam, non tamen convenientem, donec sit purum et satis concoctum. Ita D. Thom. hic, etomnes; unde in cap. Cum omne crimen, de Consecr,, dist. 2, dicitur, si necesse fuerit, posse botrum in calice exprimi et aqua misceri et ita con- fici. Ratio vero est, quia illud in substantia est vinum, licet accidentaliter non omnino perfectum, nec purum, quia nondum separa- tus est aqueus humor, flos et faex, quee per decoclionem vini secerni solent, ut late Pli- nius, hb. 25, a principio. Unde Aristotel., 4 Meteor., c. 10, mustum vocat vinum recens, et Isidorus, lib. 20 EtymoL, c. 3, dicit, esse vinum e iacu statim sublatum. Unde in Scrip- tura sacra vinum solet appellari mustum, Act. 2 : Musto pleni sunt isti; Isa. 49 : Quasi musto sanguine suo inebriabuntur. Item ex effectu constat, quia mustum est calidum, inebriat, et ab intrinseca ac propria vi puri- ficatur, et concoquitur, seque ad perfectum statum reducit. Ergo signum est substantiali- ter esse vinum ; quoad usum vero revera est materia potabilis et interdura bibitur. Ergo nihil illi deest, quod sit de substantia sacrcf- menti, nam illa permistio vel imperfectio, quara habet ante plenam decoctionem, sufficit quidem, ut peccatum sit in illo conficere, et quidem ex suo genere grave, tum propter Ecclesioe consuetudinem; tum propter inde- centiam et irreverentiam ; non taraen est sim- pliciter contra substantiam sacramenti, quan- doquidem prtecipua substantia illiuspotus est vinum ; sicut si perfectum vinum aliis rebus

QU^ST. LXXIV, ART. VIII.

misceatur, seu condiatur, dummodo substan- tia vini maneat, sufficiens materia erit, quam- vis in illo consecrare non liceat. Referunt vero aliqui, in nonnullis Ecclesiis esse consuetudi- nem celebrandi aliquo die anni musto ex uvis in calice expresso. Sed mihi de tali consuetu- dine non constat; et si alicubi esset, corri- genda esset et tollenda; existimo tamen nullibi esse, prEesertim si intelligatur solum illud mustum assumi pro materia, sed fortasse per modum caeremonise in calice habente perfec- tum vinum aliquse uvse exprimuntur, quod minus habet indecentiae, quanquam vitandum etiam sit.

7. Objectio. — Sed objicies, quia mustum non videtur esse materia potabilis; unde inter homines regulariter ad hunc usum non deservit. Respondetur, frequentius non bibi propter nimiam fortitudinem et impuritatem, per se tamen aptum esse ad potum.

8. Dubium.—Solutio. — Hic vero dubitari potest de illo vino, quod dicitur lora, Hispane aguapis, quia illudnon exprimitur ex uvis, sed postquam jam uvse sunt expressse, illis mis- cetur aliqua quantitas aquEe, ex qua mistiono fit hujusmodi vinum, unde non videtur habere substantiam vini, sed aliquam ejus similitu- dinem, vel qualitatem. Atque ideo Plinius, lib. 4, c. 10, dicit non appellari jure vinum; et ita est revera frequentius loquendo, hanc non esse materiam; non potest autem hoc generaliter definiri , quia variis modis fit hujusmodi lora, ut ibidem Plin. refert, sed judicandum de illa erit juxta majorem , vel minorem expressionem uvarum et quantita- tem aquae, ex quarum rerum mistione hic liquor fit, ut dixi; semper tamen erit grave sacrilegium in hac materia conficere, propter dubium et irreverentiam.

9. Acetum non est materia Eucharistix. — Quarto ex dictis concluditur, acetumnon esse materiam hujus sacramenti, quia fit ex cor- ruptione substantiali vini, ut ex effectibus colligi potest, et quia non potest iterum in speciem vini redire ; et ideo Aristotel., 8 Metaph., cap. 5, tex. U, acetum comparat cadaveri, et hsec est sententia S. Thomse et Scholasticorum fere omnium, et habetur in Missali Romano. Contrarium tamen sentit Glossa, deConsecr., dist. 2, cap. 2, et indicat Innocentius, lib. 4, cap. 32, et favet Isidorus, lib. 20 Etymol., cap. 3, ubi acetum numerat inter species vini. Sed si hsec sententia intel- ligatur proprie de aceto, omnino est falsa et improbabilis; si vero exponatur cum D. Thom.

de vino acido seu acescente, quod nondum formam substantialem amisit, illud sufficiens esset materia. Quamvis grave peccatum in- terdum possit esse in eo conficere, pro ratione dubiivel irreverentiee, ut recte dicitD. Thom., et Alens., qusest. 32, memb. 8. Et per hsec judicandum est de sapa, quse non est vinum revera, cujus signum, inquit Aristotel., 4 Meteor., cap. 9 et 10, est, quia non inebriat, ubi illam vocat vinum passum seu coctum. Adde proprie non esse materiam potabilem, sed potius per modum cibi comestibilem. De- nique ex his judicandum etiam est de quo- cumque alio vino corrupto seu cocto ; semper enim erit iniquum in hujusmodi materia con- secrare. An vero sit nulla consecratio, ex signis corruptionis judicandum est. Et idem judicium est de omni alio vino, de cujus cor- ruptione dubitari possit, propter nimiam aquee vel alterius rei mistionem.

10. Vinum congelatum non esse materiam sacramentif qui teneant. — Solum dicendum superest de vino congelato, an sufficiens ma- teria sit. Aliqui enim negant, ut Armilla, verbo Euchar., num. 19; Ledesma, qusest. 15, art. 5, dub. 1; et Alanus, lib. 1 de Euchar., cap. 11. Quam sententiam nonnulli moderni sequuntur, et duobus modis fundari potest. Primo , quia per hujusmodi congelationem vinum substantialiter corrumpitur, cujus si- gnum est, quia perdit calorem, saporem, et similes qualitates; et juxta hoc fundamentum dicendum consequenter est, si vinum conse- cratum congelatur, desinere ibi esse sangui- nem Christi ; et si vinum congelatum postea liquefiat, non esse sufficientem materiam, quia cum corruptum fuerit, non poterit per solam liquefactionem redire. In quo certe non loqui- tur consequenter Alanus dicens, esse quidem sacrilegium in illo consecrare, quamvis sit verumvinum. Alio modo potest defendi hsec sententia dicendo, in vino congelato manere quidem vini substantiam, et ideo si liquefiat, esse sufficientem materiam ; tamen dum con- gelatum est, non esse aptum consecrationi, quia non habet formam et rationem potus; sicut gelu aquee, licet substantialiter aqua sit, non tamen potest esse materia baptismi, quia non est aptum ad lavandum. Quid vero juxta hoc fundamentum dicendum esset de specie- bus post consecrationem congelatis, satis in- certum est. Difficile enim est negare perma- nere ibi Christum, tum quia tamdiu manet Christus sub speciebus, quamdiu potest con- servari substantia panis et vini; tum etiam

DISPLITAT. XLV, SECT. II.

quia, si postea liquefiat; ibi aderit Christus. In contrarium vero est, quia si sub illis spe- ciebus potestChristus manere, cur non potcrit etiam consccrari?

1 1 . Secunda sententia affirmat, esse mate- riam; tenet Sylvest., Eucharistia; 2, q. 10; Angel., verbo Missa, num. 13; Soto, dist. 9, qusest. 1, art. 5. Et hcec sententia mihi magis probatur; ut vero illam explicem, ad- verto, aliud esse loqai de vino jam consecrato et postea congelato, vel de vino congelato ante consecrationem, et rursus illud conside- rari potest, vel in illo statu, vel si iterum liquefiat.

12. Vinum consecratum, si congeletur, reti- net consecrationem. — Primo ergo fere certum existimo, vinum consecratum, etiamsi conge- letur, retinere consecrationem et sanguinem Christi. Hoc videtur supponi in Missali Ro- mano, in defectibus missse, ubi dicitur, si contingat, in calice vinum consecratum con- gelari, debere liquefieri et consumi tanquam verum sacramentum. Ratio vero est, quia revera non est substantialiter corruptum , cujus signum est, quia si postea liquefiat, habet qualitates et effectus vini; est ergo vinum. Si autem fuisset corraptum, non pos- set per solam liquefactionem, ad vini naturam redire. Et confirmatur a simili, nam oleum, quod non videtur esse minus calidum, quam vinum, non corrumpitur per solam congela- tionem, ut eodem argumento convinci vide- tar. Denique nullum est majus argumentum, quo ostendatur, aquam non corrumpi conge- latione. Addo, vinum, quamvis virtute sit calidum, tamen formaliter non requirere tan- tum calorem, prsesertim, quia congelatio, non tam ex frigiditate, qaam ex siccitate prove- nit; si ergo aqua cum non sit minus humida, quam vinum, non corrumpitur propter illam siccitatem, cur dicetur corrumpi vinum?

13. Vinum congelatum, si liquefiat, potest consecrari. — Et ex hoc infertur secundo, si vinum congelatum ante consecrationempostea liquefiat, illud posse esse materiam consecra- tionis. Hoc censeo fere certum, ut patet ex dictis. Unde addunt auctores secundas senten- tise nullam esse peccatum, in hujusmodi vino consecrare, quod est valde probabile, quia revera nullum est dubium. Consultius tamen existimo non consecrare in illo, si fieri potest, unde si contingat in missa invenire congela- tum vinum, ante consecrationem, etiam post oblationem , optimum consilium erit mutare, et iterum offerre, ac postea consecrarCo

1 4. Vinum congelatum esse sufficientem ma- teriam hujus sacramenti. — Unde tertio con- cludo , hujusmodi vinum congelatum esse sufficientem materiam. Probatur (prJBter ra- tionem factam intcr referendam opinionem) quia illud est vinum vitis, et consequenter per se est materia potabilis; accidentarium enim est, quod sub illa dispositione potari non pos- sit; satis vero est, quod ex se, et ab intrinseco, habet naturam et formam potabilem, ad quam facile et ab intrinseco redigi possit, in quo multum differt a massa , quee ex se revera non est panis ; proprie autem exemplum si- mile esset in pane jam cocto, qai prse duritie comedi non posset, nisi molle fieret aliquo modo, quia nihilominus esset materia suffi- ciens consecrationis, quia retinet panis sub- stantiam, et per se manducabilis est. Et cou- firmatur ex differentia inter hoc sacramentum et baptismum; nam hoc non consistit in ac- tuali usu, sed in materia consecrata, et ideo satis est, quod illa materia sit vinum, licet pro tunc non possit applicari, donec liquefiat; at vero baptismus consistit in actuali usu, etejus materia proxima est ablutio, ad quam non potest applicari gelu, nisi aliquo modo liquefiat, et ideo donec in eam formam redi- gatur, in qua possit lavare, non potest ad conficiendum baptismum deservire. Adde, vinum congelatum, quamvis non omnino liquefiat, si in minutiores partes redigatur, posse aliquo modo potari et revera habere effectum potus et vini. Nihilominus tamen non credo licere hujusmodi materiam conse- crare, propter dubium. Est enim contraria sententia utcumque probabilis.

SECTIO II.

Utrum necesse sit aquam viuo consecrando miscere.

1 . Prima opinio. — Qusestio intelligi potest de necessitate sacramenti et preecepti. Prima ergo sententia asserit, mistionem aquse esse de necessitate sacramenti, ita ut si merum vinum quis tentet consecrare, nihil efficiat; ita refert Bernard., epist. 69, et opinatur Armachan., lib. 9 de Queestionibus Armeno- rum, cap. 9. Fundamentum esse potest, quia illa materia, quam Christus instituit, est de necessitate sacramenti; sed vinum aqua mis- tum est necessarium ex Christi institutione ; ergo est de necessitate sacramenti. Minor pro- batur primo, quia institutionem colligimus ex facto Christi ; inde enim supra intulimus panis

QUiEST. LXXIV, ART. VIII.

et vini necessitatem ac institutionem ; sed Cliristus confecit in vino aqua misto, ut habet antiqua Ecclesiee traditio. Jacobus in liturgia similiter inquit : Postquam ccenavit accipiens calicem et permiscens ex vino et aqua, etc; similia verba habet Basil. in liturg.; Clemens, lib. 8 Constit., cap. 12, alias 17; Irenseus, lib. 4, cap. 57, ubi temperamentum calicis vocat, etlib. 5, cap. 2, vocat, calicemmistum. Theodoretus, dialog. 1, circa medium : In mysteriorum, inquit, traditione corpus panem appellavit, et sanguinem^ id quod in calice in~ fusum et commistum erat; idem Damascen., lib. 4, cap. 14; Hier., Marci 14; August., de Trinit., cap. 21, referens Cyprian., lib. 2, epist. 3, alias. epist. 63, cujus sane verba difficilia sunt; dicit enim, contra divinum mandatum et institutionem fieri, si aqua vino non misceatur, et infra subdit, ita non posse cousecrari vinum solum , sicut neque aquam solam, sed utrumque mistum. Denique in can. 32 Trullan., et Concil. Aurelian. IV, can. 4, et Concil. African., can. 4, et Concil. Carthag. III, can. 14, preecipitur, ut in sacra- mentis corporis et sanguinis Domini nihil amplius offeratur, quam quod ipse Dominus tradidit, hoc est, panis et vinum aqua mistum. 2. Secunda sententia. — Secunda sententia extreme contraria negat, aquam esse miscen- dam vino, atque adeo non solum non esse necessarium, verum etiam neque conveniens, neque forlasse licitum. Hunc errorem tribuunt Graecis graves auctores, Glossa ordin., 1 Cor. 1 1 ; Innocent., lib. 4 de hoc mysterio, cap. 22; Gabriel., lect. 35 in can.; Durand., dist. 11, qusest. 5; Guid. Carmel., lib. de Haeresibus; Castro, eodem lib., Heeres. 7; Prateol., verbo Grseci; Soto, dist. 9, q. 1, art. 6; et Alanus, lib. 1 de Euchar., c. 13, ubi refert ex Nicol. Cavasil., in exposit. Liturg., aliquos Graecos solitos esse non ante, sed post consecralionem aquam calidam vino miscere. Ego vero apud illum in eo lib., cap. 8, lego, consuetudinem Greecorum esse, ante verba consecrationis in- fundere in sacrum calicem vinum et aquam, dicendo illa verba : Et statiyn exivit sanguis et aqua, prout habentur in liturgia Chrysos- tomi. Aliara autem consuetudinem de mistione aquae calidse refert in cap. 37, tanquam csere- moniam quamdam, quse fieri solebat in usu seu communicatione Eucharisliae, ad sigiiifi- candum Spiritus Sancti effectum , qui per illam datur; non ergo videntur Greeci hanc mistionem omisisse. Unde Theoph. Grsecus, Joan. 19, circa finem , hunc errorem tribuit

Armenis. Idem Niceph., lib. 1, cap. 53, dicit, Armenos non miscere aquam, ut significent, Christum unius tantum esse naturse; at vero" Grsecos illam miscere, propter duarum natu- rarum significationem. Itaque non videtur dubium, quin Grseci aquam vino misceant, ut etiam ex dicto can. 32 Trullano, et Griscis Patribus allegatis et statim citandis, ac deni- que Concil. Florent. in decreto Eugenii cer- tissimum est; corrigendi ergo sunt dicti auc- tores; proprium enim errorem Armenorum Graecis simpliciter tribuerunt, ut bene hic Cajetan. notavit. Ad hunc vero errorem ac- cessit Calvinus, solum quia non est in Evan- gelio expressum, aquam vino esse miscendam. Lutherus vero in formula missse : Nondum, inquit, mecum constitui miscendane sit aqua vino, ut refert Sander., lib. 7 Visib. Monarch., ann. 1549. Fundamentum esse potest, quia aqua non est de necessitate sacramenti ; cum materia autem sacramenti nihil miscendum est, quod materia non sit,et preesertiminhoc sacramento, ubi materia converti debet in sanguinem Christi.

3. Sine aqua potest aliquis de facto conse- crare. — Dicendum vero est primo, hanc mis- tionem non esse ita de necessitate sacramenti, quin si aliquis tentet consecrare in solo vino, vere conficiat et convertat illud in sanguinem Christi. Est certa et communis conclusio D. Thom. hic, et omnium Theologorum cum Mag., dist. 11; Alens., qusest, 32, membr. 5, art. 2, et memb. 6; Innocent., lib. 4, cap. 32; et in eam inclinat Bernard. supra. Et colligi- tur primo ex Concil. Trident., tota sess. 13, ubi agens de hoc sacramento nihil prorsus de aquse mistione dixit; postea vero sess. 22, agens de sacrificio, solum dixit, Ecclesiam, hanc mistionem preecepisse; mdicans eam non esse de necessitate sacramenti, sed esse ritum quemdam ac cferemoniam sacrificii Missse. Favet etiam Concil. Florentinum, in quo pri- mum simpliciter dicitur; materiam essepanem et vinum de vite ; postea vero subjungitur : Cui, scilicet, vino, aqua ante consecrationem misceri debet. In quo dicendi modo satis si- gnificat, hanc cseremoniam non pertinere ad ipsam substantiam materiaB sacramenti; et ideo postea prircepit, ut Armeni sese cum universo orbe conforment; unde non eos re- prehendit, ac si nihil conficiant, sed solum, quia ab universali consuetudine discordent; ethocmodo interpretaturetiamD. Thom.,hic, quoddam dictum Cypriani in citata epist.,ubi dicit, eis, qui sine mistione aqure interdum

DISPHTAT. XLV, SECT. II.

confecerunl, posse veniam concedi, quia ex ignorantia fecerunt. Quibus verbis indicat, eos quidem confecisse et vere sacrificasse et ex ignoranlia a culpa cxcusari. Unde ibidem subdit, si vinum sine aqua consecretur, inai- pere sanguinem Christi esse sine nobis, id est, sine significatione nostrae sanctiticationis; in- cipit ergo ibi esse sanguis Christi. Ratio vero a priori est, quia Ghristus Dominus non inslituit hanc ceeremoniam, ut essentialem; hoc autem ex Ecclesice traditione et auctoritate habe- mus, quee simpliciter docet, vinum esse ma- teriam sufficientem. Unde in Evangelio, vini tantum fit mentio in illis verbis : Non bibam amodo de hoc genimine vitis ; sed vinum purum est simpliciter vinum; ergo in rigore est sufficiens maleria; ergo mistio aquee abso- lute non est de necessitate sacramenti, et hoc magis ex 3 conclusione constabit. Praeterea congruentia D. Thom. estoptima, quia mistio aquse non significat Christum vel sanguinem ejus, qui est potissima res hujus sacramenti, qute ex materia fit virtute formse; sed signi- ficat effectum, qui fit in suscipiente per usum hujus sacramenti, scilicet, sanctificationem fidelium, ut Cyprian. dixit; sicut ergo usus et effectus consequens illum, est quid posterius hoc sacramento, quod in facto esse consistit, ita mistio aquae, qua? ilium significat, essen- tialis non est.

4. Objectio. — Solutio. — Dices : etiam significat ha3C mistio aquam, quse de latere Christi exivit, quod videtur pertinere ad pri- mariam significationem hujus sacramenti. Et confirmatur; nam Cyprianus inquit, si vinum sine aqua consecretur, significari Christum esse sine nobis, aut nos sine Christo; efficitur ergo falsa significatio sacramenti, quod est contra substantiam ejus. Respondetur illam significationem non esse essentialem , quia neque illa aqua naturalis, quse exivit de la- tere Cliristi, erat simpliciter necessaria in corpore vel in sanguine ejus; neque nunc in calice efficitur ex vi verborum illa aqua, quse exivit de latere Christi, sed solum sanguis, ut patet ex verbis formse : Hic est calix san- guinis mei. Ad Cyprianum vero respondetur, aliud esse significare unum esse sine alio, aliud vero significare unum, non significando aliud; illud prius potest significationerii effi- cere falsam; hoc vero posterius per se non reddit significationem falsam, sed aliquam omittit; et ita est in prsesenti; nam, qui con- secraret vinum sine aqua , non significaret, posse nos salvari sine Christo, aut Christum

non effudisse sanguinem suum pro nobis ; sed significaret ibi esse sanguinem Ghristi, aliam significalionem omittendo. Secus vero esset, si quis tentaret conficere in sola aqua; nam iJte significaret, ut Cyprianus ait, nos incipere esse sine Ghristo, id est, sanctificari sine san- guine Christi. Aliter aulem dicitur in sacra- mento esse sanguis Christi, et aliter dicimur nos ibi esse; ille realiter per conversionem vini in ipsum, nos tantum significatione per mistionem aquse. Et ideo contra substantiam sacramenti est, significare nos ibi esse sine sanguine Christi; non vero, significare sangui- nem, non significando nos.

5. Secunda conclusio. — Dico secundo, quamvis aqua non sit de necessitate sacra- menti, nihilominus conveniens fuisse eam vino misceri ante consecrationem. Conclusio est de fide, ut constatexConc. Trullano, Florent., Trident., et Carthag., Aurelian. et Africano supra citatis, et ex Wormaciens., c. 4; Tri- bur., c. '19 ; Brachar. III, cap. 1, et ex c, In quadam, et c. Gum Marthse, de Gelebrat. mis- sarum, et ex Julio 1, cap. Cum omne crimen, de Consecrat., dist. 2, ubi alia decreta refe- runtur, et ex Alexandro I, epist. 1 decret. Ac denique hoc ipsum ex universali totius Ecclesia3 consuetudine et traditione habetur, quse Ecclesise consuetudo et traditio potissi- mumesthujus veritatis fundamentum, eam- que, pra?ter dicta omnia, ostendunt Justinus martyr. apol. % pro Christianis, circa finem, ubi proponit antiquum Christianorum sacri- ficandi ritum; Ambrosius, lib. 4 de Sacram., c. 4, circa finem; Isidor., lib. 1 de Offic. eccles., c. 18; Augustinus, tract. 120 in Joan., ubi agens de aqua, quse de latere Christi Do- mini exivit, inquit ; Aqua illa salutare tem- perat poculum, aqua illa et lavacriom praestat et potum. Optime Paschas., lib. de Mysterio sanguinis et corporis Ghristi, c. 4 et 1 1 ; Beda, Marci 14, et Luc. 22; Anselm., Matth. 26; Bernardus, ep. 69; German. Gonstantinop., in Theoria rerum Ecclesiast., non longe a prin- cipio; Samonas, Gazensis Episc, in dialogo cum Achmet. Saraceno; citatur denique Gre- ■gor.Nyssen., oratione magna catechet., c. 27, cujus pars est apud Euthymium , 2 part. Panopliee, titul. 21 . Rationes seu congruentise sunt hujusmodi. Prima, quia Christus Domi- nus ita fecisse creditur, ut patet ex D. Cy- priano supra, de qua congruentia plura sta- tim dicemus. Secunda, ad repraesentandum aquam et sanguinem, quse de latere Christi exiverunt, ut Alexander Papa, et Augustinus

8'24

QU.EST. LXXIV, ART. VIII.

supra, et habetur in cap. 1 de Consecr., d. 2. Tertia, ad significandum effectum hujus sa- cramenti, qui est unio Ecclesise cum Christo, quia per aquas solentpopulisignificari, Apoc. 17. Quee ratio est etiam Cypriani supra, et has omnes attigit Concilium Trident., sess. 22, cap. 7. Quartam addit hic D. Thom. ex Ambrosio, lib. 5 de Sacram., c. 1 , ad signifi- candam gratiam, quee est aqua saliens in vi- tam seternam. Quinta esse potest, quia per aquam et vinum duplex natura Christi signi- ficatur, quam tetigit Nicephorus supra, et ea utitur Guilel. Durand., Ub. 4 Rationalis, c. 30. Neque est omnino rejicienda, eo quod vinum sanguinem significet. Nihil enim obstat, quin simul possit ad divinitatem significandam adaptari; quod, ut retulimus, factum est a Grsecis, ad errorem Armenorum confutan- dum. Sexta, quia hoc sacramentum dari de- buit sub specie cibi et potus, prout sunt in comrauni usu ; potus autem communis ac tem- peratus non est tantum vinum , sed etiam aqua; sumitur ex Gregor. Nyssen. supra; Clemente Alexand., lib. 2 Paedagog., cap. 2; et est accommodate intelligenda, ne nimium probet. Nam etiam vinum purum potest esse potus communis, et ideo aqua non estsimpli- citer nccessaria; habet tamen congruitatem aliquam. Notat denique Cyprianus sapra , propter hanc mistionem preefiguratum esse hoc mysterium, cum in vino, quod Melchi-' sedech obtulit, tum in aqua, quae ex petra fluxit.

6. Tertia conclusio. — Dico tertio, hanc mistionem non solum esse convenientem et licitam, sed etiam necessariam necessitate prsecepti, licet non sacramenti. Est conclusio certa de fide ex Concil. Florent. et Trident. supra, et ex aliis omnibus supra allegatis. Ut autem hsec conclusio a priori et radicitus ex- plicetur, tria dubia circa illam breviter expli- canda sunt.

7. Dubium primum. — Primum est, an hoc pra3ceptum sit juris divini, an liumani; gra- ves enim auctores censent esse de jure divino, Alens. supra ; Hosius in confess., c. 14, in initio; etCastro, verb. Eucharist., heer. 7; cui sententiae multum favet Cypr. supra, qui ab- solute vocat hoc, divinum mandatura; Concil. Afric. et Aurel., quse vocant sacratissimum mandatum et Salvatoris institutionem ; Conc. Carthag. etTruU., quee vocantdivinam Christi traditionem. Et adjungi potest conjectura , quia, nisi Christus prsecepisset, nonesset ausa Ecclesia miscere aliquid materise sacramenti,

quod ad perfectionem sacramenti non spec- lat. In nullo enim sacramento hoc fecisse le- gimus.

8. Nihilominus contraria sententia, scilicet, hoc prseceptum esse humanum, est communis Doctorum in 4, d. 11 ; Scot., qusest. 7, in fine; Durand., quaest. 5; Soto, d. 9, qusest. 1, art. 6, paulo ante solut. argumentorum; Ledesma, queest. 15, art. 7; Gabr., lect. 35 in can.; Guilel. sup.; et favet multum Tridentin. di- cens, hoc esse ab Ecclesia prseceptum. Nam, licet responderi posset, esse simul ab Ec- clesia et a Christo prseceptum, et Concil. dixisse quod certius est, non tamen negasse aliud, aut exclusisse, nihilominus tamen ille modus loquendi non solet usurpari in rebus, quse sunt jure divino prseceptse. Adjungi etiam potest Florent. quod non reprehendit Arme- nos omittentes mistionem hanc, eo quod age- rent contra divinum praeceptum, sed quod a communi Ecclesiae consuetudine dissenti- rent. Unde tota ratio Iiujus prsecepti videtur in hac consuetudine poni. Denique Alex. P., et Concil. Tribur., c. 19, sohim dicunt, hoc esse traditum a Patribus. Ultimo adjungi potest conjectura, quia si hoc esset divinum prseceptum, vix posset reddi ratio, cur hoc non sit de necessitate sacramenti, quia hsec necessitas solum oritur ex institutione et prsecepto Christi. Unde in omnibus ahis ma- teriis sacramentorum quidquid ex institu- tione et prsecepto Christi necessarium est, est etiam de necessitate sacramenti. Et hsec posterior sententia sequenda videtur. Ex qua consequenter sequitur, hoc praeceptum esse per Ecclesiam dispensabile. Imo addit Ledes- ma supra, urgente necessitate, posse etiam sine dispensatione hanc mistionem omitti. Quod mihi non probatur, quia res est gravior multo, quam consecrare cum vestibus sacris, ut supra saepe in similibus dixi. Quod autem summus Pontifex dispensare possit, simpli- citer probabilius est; practice vero existimo, vix posse occurrere occasionem et causam rationabilem , ut talis dispensatio licite con- cedatur. Quia hsec mistio est res facillima, et qua3 ubique ac semper sine inconvenienti fieri potest. Quid vero dicendum sit ad fun- damenta prioris sententiae, ex sequentibus dubiis patebit.

9. Dubium secundum. — Responsio. — Se- cundum dubium est, a quo fuerit hoc pree- ceptum traditum; quidam enim existimant, Alexandr. I, hunc ritum instituisse et prsece- pisse; unde in vita ejus, quam etiam legit

breviariumRomanum, dicitur jussisse aquam vino misceri, propter aquam et sanguinem, quae de latere Clirisli fluxerunt. Et ita tenet Guilelm. Durand. supra, et Sotus citat in eam- dem senlentiam Armaclian. Sed non recte, ut existimo. Nam cum ille docueril, hoc esse de necessitate sacramenti, necessario dicere de- buit esse Christi institutionem. Verior tamen sententia est, non fuisse Alexandrum hujus prsecepti auctorem, sed a temporibus Aposto- lorum hoc praeceptum manasse. Verisimile quidem est Alexandrum fuisse primum, qui tradidit scriptum hoc prseceptum; ante ipsum tamen traditione et usu hal^ebatur in Eccle- sia, ut ex hturgia Jacobi; et ex dicto canone 32 Trullan., ex Tridentino, ex ipso denique Alexandro aperte colligitur; dicit enim se tradere quod a Patribus acceperat; et in aliis locis dicitur, Romanam Ecclesiam hoc ab Apostohs didicisse, ac perpetuo obser- vasse.

iO. Dubium tertium. — Tertium dubium est, an Christus Dominus consecraverit in puro vino, vel aqua misto. Durand. enim, qusest. 5, rem existimat incertam esse; Wal- densisautem,bb. deSacramentalibus, tom. 3, c. 32, defendit Christum in puro vino absque mistione aquee consecrasse, et citat Chrysost., hom. 83 in Matth., non tamen fideliter; ibi enim Chrysostom. disputat contra Aquarios, et ut probet vinum esse necessarium, conten- dit, Christum in vino consecrasse. An vero illud fuerit mistum vel purum, nihil dicit. Et ita exposuerunt Patres Concilii Trullani , in can. supra citato, hunc locum Chrysostomi; citat deinde Waldensis Ambros., Luc. 9, in quo nihil invenio. Affert prseterea Hierony- mum, Marci 14, qui potius dicit contrarium. Refert denique Augustinum, seu auctorem libri de Eccles. dog., c. 75, qui non negat, Christum adhibuisse aquara, sed tacito illo facto Christi, refert hanc consuetudinem mis- cendi aquam vino ad Christi passionem, sci- licet, quia aqua ex latere ejus cum sanguine manavit. Unde ab auctoritate negativa vi- detur insinuare , Christum non adhibuisse aquam, quia si hoc exemplum agnosceret, ex 'illo potius consuetudinem Ecclesiee probaret; et hoc modo citari possunt pro hac sententia Alexander P., in citata epist., et Innoc. III in c. In quadam, de Celebrat. missarum; et propter hanc rationem tenuit hanc senten- tiam Paschas. , lib. de Corpore et sanguine Christi, c. Il, et Raba., lib. ejusdem tituli, 0. 28.

DISPUTAT. XLV, SECT. II. 825

1 1 . Responsio. — Christus consecravit in vinb

aqua mixto. — Verior tamen et fere certa

sententia est, Christum consecrasse in vino

aqua misto ; ita enim docent antiquissimi Pa-

tres, quibus in hac re fides adhibenda est.

Jacobus in Liturg.; Clemens, lilj. 8 Constit.,

c. 12, alias 17; Irenaius, Cypr., et alii supra

allegati; et consentiunt fere omnes Scholastici,

et multum inclinavit in hanc sententiam Conc.

Trident., et ad illam accommodari solent in

sensu saltem spirituali verba illa, Proverb. 9 :

Sapientia xdificavit sibi domum, miscuit vi~

num. Quse etiam intellexit ita Hebraeus Rabbi

Samuel, opusc. de Adventu Messiee, c. 20, in

tom. 5 Ribliothec; et Ilieronym., de Queest.

Hebraic, circa lib. 1 Paralip., c. 11, dicit,

figuram hujus mysterii fuisse, quod vinum

aqua mistum in sacrificium Domino offereba-

tur. Ratio reddipotest, quia decebat Christum

uti potu temperatissimo , atque adeo vino

misto. Hanc rationem reddit Hugo iEtheria-

nus, lib. 2 contra Grsecos, c. 16. Sed Scho-

lasticis non est probata. Alias posset etiam

inferri, gequalem vel majorem partem mis-

cuisse aquee ; tum etiam quia nihil ad ratio-

nem temperantise pertinebat, ut in tam mo-

dico potu, qui non propter corporis refec-

tionem, sed propter mysterium sumebatur,

aqua adjungeretur. Igitur praster voluntatem

Christi, si humanam rationem reddere veli-

mus, non est alia, nisi quia fortasse voluit uti

vino, prout erat in communi usu, seu prout

erat in mensa. Verior tamen est ratio mystica

sumpta ex significatione. Nam omnes ratio-

nes, quce nunc movent Ecclesiam, multo ma-

gis potuerunt Christum movere. Nec tamen

inde fit, hoc esse de necessitate sacramenti,

quia non omnia, quse Christus in coena fecit,

hanc necessitatem habent; imo nec necessi-

tatem preecepti divini, ut constat de pane

azymo, et aliis similibus. Hinc vero recte in-

telligitur, optima ratione potuisse Ecclesiam

imitari Christum in hoc facto, etiam si ad ne-

cessitatera sacramenti non pertineat; et juxta

hanc sententiam explicari possunt Patres,

qui hanc vocant Christi traditionera et insti-

tutionera, quia scilicet ab illius facto et exem-

plo duxit originem, tanquara a causa (ut ita

dicara) exeraplari, et ab aqua, quae ex latere

ejus raanavit, tanquam a causa (ut ita dicam(

finali, quia illud mysterium per hanc mistio-

nem reprajsentatur ; et hoc modo omnia cora-

mode expediuntur et conciliantur ; nam Pa-

tres, qui unam reddunt causam, aliam non

excludunt.

QU^ST.

SECTIO III.

QuBe circumstantise servandse sint in aqua vino miscenda.

1 . Quatuor inquiri hoc loco possunt : pri- muin de qualitate seu natura aquse miscendee. Secundum, de quantitate. Tertium, de tem- pore. Quartum denique, addi potest persona, a qua miscenda est.

2. Naturalis esse debet aqua quse miscetur in sacramento Eucharistise. — Primo igitur certum est, illam aquam debere esse natura- lem seu elementarem; ita D. Thom. hic, art. 6, ad 3; Alens., 3 part., qusest. 32, m. 5, art. 1 ; Gabr., lect. 35 in canon.; caeteri Theologi distinctione 11. Rationes sunt : prima, Eccle- siae traditio et consuetudo ; secunda , quia Christus hanc aquam miscuit vino, quod con- secravit; tertia, quia h^c sola est accommo- data ad significationem, tum quia cum Scrip- turadicitaquarumnomine significari populos, plane intelligit de naturahbus aquis; tum maxime, quia aqua, quee de latere Christi exivit, fuit vera et naturalis, et vox ipsa, qua Evangelista usus est, in proprielate significat, et definitur in c. In quadam, de Celebrat. miss. Unde fit, eo raodo esse necessariam aquam naturalem, quo mistio necessaria est, scilicet necessitate prcccepti, non sacramenti. Qui vero opinaretur mistiouem aquee esse de necessitate sacramenti, consequenter dicere teneretur, naturalem aquam esse eodem modo necessariani, quia rationes sunt esedem. Ad- dendum vero est, si quis simul cum naturaii aqua adjungeret rosaceam, vel aliquam simi- lem, in parva quantitate, imprimis in omni sententia, illum nihilominus confecturum sa- cramentum, quia habet veram ac necessariam materiam. Deinde non peccaturum contra affirmativum prseceptum de aqua miscenda, quia hoc non omittit. Tandem peccaturum graviter contra negativum prseceptum, non miscendi aliquid in materiis sacramentorum, preeter Christi institutionem et consuetudinem Ecclesise. Et ex his judicandum est de quali- tate accidentali aquse, ut quod sit calida aut frigida, pura, etc.;in hisenim servancla est re- verentia sacramenti, et ordinaria consuetudo Ecclesiee, et nullus novusritus introducendus.

3. Parva quantitas aqux debet misceri. — Secundo quoad quantitatem, docent omnes Theologi debere misceri in parva quantitate, servata proportione ad quantitatem vini; quee vero debeat esse haic proportio, non eodem modo, nec facile exphcatur. Unum vero est

LXXIV, ART. VIII.

certissimum, aquam non debere esse tantam, ut possit corrumpere vinum, ahas deficere posset raateria necessaria. Unde etiam fit, non debere apponi in majori quanlitate, quam vinum, ut habetur in c. Perniciosus, de Ce- lebrat. missar. Et similiter est certum, non debere esse sequalem, quia licet in hujusmodi mistionibus, si ahquid vini conservetur, pro- babile sit, consecrationem esse validam, ta- men ille raodus niiscendi aquam et conse- crandi materiam, est indebitus, et prseter usum Ecclesiee, et interdum potest reddere materiam vel nullam vel dubiam; oportet ergo, ut aqua sit in minori quantitate, quam vinum; in quanta vero proportione debeat esse minor quantitas , vix potest definiri ; nam licet in Concilio Triburiensi, cap. 19, dicatur : Dux partes sint vini, tertia aquse, quia major est majestas sanguinis Christi , tamen Concilium Florentinura dicit, miscen- dum esse paukilum aquse, et aquam modicis- siraara ; quibus verbis raulto rainorem quan- titatem indicat. Et hoc etiara videtur Ecclesise usus docere; nec potest certior reguhi pree- scribi, quam ut sit aqua in modicissima quan- titate. Et ratio adjungi potest, quia certum est , quaralibet guttulara aquae , dummodo satis sensibilis sit, esse sufficientem, quia illa est vera aqua sensibilis, et ad significationem sufficit. Aiiunde vero, quo fuerit minor quan- tilas, eo certius erit, non posse corrumpere vinum, sed potius e converso ipsara facile posse converti in vinum, quod fortasse ne- cessarium est, ut debito et convenienti modo fiat hccc mistio. Propter quod Guilel. Du- randus, lib. 4 sui Rationalis, c. 30, arbitrio prudentis sacerdotis hoc relinquit, duramodo aqua a vino absorberi possil; sed hoc pendet ex dicendis sectione seq., ubi de illo decreto Concilii Tribur. plura dicemus.

4. Objectio. — Solutio. — Sed dicet aliquis, non esse verisimile, Christura hoc raodo rais- cuisse aquam, sed prout ad temperandum potum usualem coramuniter adhiberi solet. Respondetur, hoc recte solvi ex his, quae supra dixi, Christum non instituisse hoc sa- craraentura inter coenandura coena usuali^ ac si rem communem et vulgarem ageret, sed

ante inchoatara illara singulari attentione et reverentia, prout mysterium postulabat. Unde fit non oportuisse, ut uteretur in mysterio vino misto, modo usuali, sed modo mystico, prout nunc in sacrificio fit. Et hoc modo in- telligendi sunt Patres, quando vocant hunc calicem raistum, seu dilutum et temperatum

DISPLITAT. XLV, SECT. 111.

aqua; loquuntur eniui do mystica et signifi- cativa mislione.

5. Mistio aquiv dehet fieri tempore sacri- ficii. — Et ante calicis oblationem. — Tertio, quod ad tempus aLlinet, certum est primo, faciendam esse hanc mistionem tempore sa- crificii et in ipso sacro calice; itaque non sat erit, quod domi, vel in dolio fiat; quia illa non esset sacra cajremonia, nec sacram haberet significationem. Ita D. Thom. hic, ad 3, di- cens, debere fieri mistionem in ipsa celebra- tione sacramenti; idem fere Alensis, 4 par., quaest. 32, membr. 5, art. 2, in fine, ubi inquit,. graviter peccare eum , qui miscet aquam, antequam mysteria vel prseparatio ad ea inchoentur. Gabriel etiam, dist. '11, q. 2, dub. 4; Richard., art. 3, queest. 6, qui ad- verlit aquam debere infundi in calice jam habente vinum, ad consecrationem deputatum ex intentione ministri; idem Sylvest., verbo Eucharist., primo. Rursus, ut minimum, ne- cesse est fieri mistionem lianc ante calicis oblationem; ita enim habet universalis Eccle- sisB usus, et graviter peccaret, qui voluntarie hoc omitteret. Si tamen ex negligentia acci- dat, et ante consecrationem advertatur, sta- lim adhiberi debet. Si vero facta jam sit consecratio, omittenda est mistio. Quia jam cessavit ratio, et tempus prsecepM, et signifi- cationis. Nec est jam aqua sanguini Domini miscenda. De toto autem tempore a principio missae usque ad oblationem nulla est prsecepti necessitas. Soto et Sylvester magis probare videntur, quod in initio missse fiat, quia est major mora temporis, ut aqua in vinum con- vertatur. Alensis vero dicit in missis solemni- bus fieri post Evangelium ; in privatis vero solere antea fieri. Contrarium autem a raultis servatur, scilicet, ut in privatis missis fiat post Evangelium, in solemnibus autem antea. In missali tamen Romano dicitur fieri debere post Evangelium, facta hostise oblatione ; et hic modus est satis tutus et sufficiens. Deni- que in hoc, qui secutus fuerit suee Ecclesia^ consuetudinem, non errabit.

6. Quis facere debeat hanc mistionem. — Circa quartum quis debeat aquam infundere, Guilel. Durand. dicit, cap. 30, solum presby- terum debere hoc facere, quia solus ipse Christum reprcesentat, qui suo sanguine po- pulum redemit. Addit Ledes., quasst. '15, art. 7, dub. 3, debere esse eumdem sacerdo- tem, qui missee sacrificium offert, quia alias non significaretur quod Ecclesia intendit : sed neutrum puto simpliciter esse necessa-

rium, seu praeceptum , quia in missali ro- mano pra^scribitur, ut in missis solemnibus subdiaconus infundat aquam a sacerdote benedictam in calicem; et in hoc sunt di- verScTe consuctudines, prsesertim in missis solemnioribus. Unde in privatis missis tutum est servare quod Ledesma dicit; in solern- nioribus vero , quod in missali romano habc- tur, vel quod tenuerit consuetudo, fieri sine culpa potest,

SECTIO IV.

Utrum aqua vino mista convertatur in sanguinem Domini, et sub hac intentione misceri debeat.

1 , Prima sententia. — Rejicitur. — ■ Negare, aquam quse de latere Christi in cruce manavit, fuisse veram aquam, hxreticum est. — Prima sententia dicit,aquam convertinon in sangui- nem, sed in queradam humorem aqueum seu phlegma, quod secundum hanc sentenliam de latere Christi Domini exivit. Fundamentum ejus sententiee est, quia per mistionera aquae et vini significantur aqua et sanguis, quse a latere Christi fluxerunt; in sacraraentis autera novse legis id, quod significatur, vi et virtute sacramentoruraefficitur. Hanc sententiam re- fert Innocentius in cap. Cum Marthae, et in cap. In quadam, de Celebrat. missar., et illam damnat, ut absurdam, erroneam, et catho- licee veritati contrariam. Prirao, quia hsere- ticura est negare, aquam, quee de latere Christi exivit, fuisse veram et naturalem aquam. Est enim contra vim verborum Evan- gelii, et contra comraunera Sanctorum intelli- gentiara. Deinde illa aqua, quse exivit de cor- pore Christi, non pertinebat ad veritatera et substantiam illius; aqua enira elementaris non est de ratione corporis huraani. Fnde oranes Sancti docent, supernaturaliter ac miraculose manasse aquara illara de corpore Christi jam defuncti ; ergo illa aqua non raanet nunc in glorioso corpore Christi ; ergo non est, quod hajc aqua in illam convertatur. Prseterea verba formse non significant talem conversionem ; sed id totum, quod designatur pronoraine, Hic, dicitur esse sanguis; ergo non fit alia conversio per illara formam. De- nique licet sacraraenta efficiant quod signi- ficant, non tamen omnes cseremonice sacree, qucfi illis adjunguntur, sirailiter efficiunt. Hsec autera solum est cseremonia qusedam sa~ cramentalis, ut dictum est.

2. Secunda sententia. — Secunda sententia est, aquam vino mistam non converti, sed manere in propria specie et natura admistam

QU^ST. LXXIV, ART. VIII.

speciebus vini post consecrationem ; ita re- fert Innocentius III in dicto cap. Cum Mar- thae. Fundamentum est, quia solum vinum immediate convertitur in sanguinem. Solum enim illud est materia, et solse species ejus significant sanguinem Christi ; ergo aqua non convertitur immediate in sanguinem , cum non sit materia. Dices , converti mediate, scilicet, prius in vinura, et poslea in sangui- nem. Sed contra, quia prior conversio non est ponenda supernaturalis et miraculosa ; nullum enim est fundaraentum, neque in forma, neque iu institutione; naturalis autem esse non potest, quia naturaliter non conver- titur, nec vinum censetur habere tantam naturalem efficaciam, ut tam subito aquam in se convertat, pra3sertim si tertia pars aquse misceatur, ut Triburiense Concilium permittit; est ergo hsec mistio solum iraper- fecta per juxtapositionem. Et confirmatur, quia fieri a multis dicitur, ut aqua sic vino mista filo lineo aut medulla junci, vel alio simili artificio a vino separetur. Quod si objicias, nam inconveniens est aquam mis- ceri vino, si non est in sanguinera conver- tenda , respondent, non misceri ut conver- tatur, sed solum cujusdara ceeremonise gratia, et propter quamdam significationem; cum enim heec mistio non sit ex Christi, sed ex Ecclesiee institutione, non pertinet ad mate- riam, neque ad effectum sacramenti ; atque adeo neque ad consecrationem , et conver- sionem materise, sed solumestqusedamsacra- mentalis cseremonia. Neque ex hoc sequitur aliqua indecentia, vel aliquod incommodum, quia illa aqua revera noh contingit sangui- nem Christi, sed solas species.

3. Refutatw\ — Hanc sententiam relin- quit Innocentius, ut minus probabilem, et ita est ab omnibus Scholasticis rejecta; a D. Thoma hic, et aliis, cura Magistro, dist. 11; Alensi, qusest. 32, membr. 5; Gabriel., lect. 35 in can.; Soto, dist. 9, qusest. 1, art. 5; Alan., lib. 1 de Eucharist., cap. 13; qui oranes do- cent, aquam infundi calici, ut convertatur in sanguinem, atque ita fieri ssepe, ac frequen- tissime; et idem docuit Innocent. , lib. 4, cap. 32; Raban. supra, cap. 4. Et potest hsec sententia auctoritate Patrum refutari; dicunt enira aquara vino mistam consecrari, sancti- ficari, benedici, quibus verbis significare so- lent conversionem. Unde in canonibus a Mar- tino Bracharen. Episc. collectis, ean. 55, et habetur in cap. Nonoportet, de Consec, d. 2, dicitur. hsec tria, panem, vinum, et aquam.

in typum Christi benedici ; et infra dicitur ' Haec tria unum sunt in Christo Jesu. Cypria- nus, dicta epist. 63, dicit, cahcem Domini non esse vinum solum, neque aquara solara, sed utrumque raistum, et hoc esse quod sanctificatur. Clarius Damascen. , lib. 4, cap. 14, dicens, qui fecit omnia, posse ex vino et aqua sanguinem suum conficere. Ambros., lib. 4 de Sacram., cap. 4, in fine : Vinum et aqua (inquit) in calicem Domini mittitur, sed fit sangUis consecratione verbi coelestis; et cap. 5 : Ante verba Christi calix est vino et aqua plenus; ubi verba Christi operata fuerint, sanguis efficitur. Paschas., dicto lib., cap. 11, expresse dicit, non ma- nere aquam, sed verti in sanguinem; idem sentit Alger., lib. 1, cap. 16, circa finem : Cum (inquit), 'Dmm pro Christo, et aqua sa- crificetur pro populo , et utrumque unus sanguis fiat, quid nisi unio capitis, et mem- brorum significatur? Ratione praeterea argu- mentor, primo ex veritate formae, qua abso- lute dicitur, Hic est calix sanguinis. Per illud autera pronomen, Hic, designatur totus ille potus, et liquor, qui in calice continetur; si ergo non totus ille est sanguis, forraa non est simpliciter vera. Nara ad veritatera illius locutionis necesse est, ut id totura, quod de- signatur, non sit alia substantia, nisi sanguis Christi; simili enim argumento infra proba- biraus, non manere ibi substantiam vini. Secundo, totus calix statira post consecratio- nem proponitur populo adorandus; ergo supponitur, sub oranibus speciebus illius vini misti non esse aliam substantiam , nisi Chri- stura et sanguinem ejus. Tertio, nam , post consumptionem calicis sacerdos censetur ma- nere jejunus; unde permittitur interdum iterum atque iterum consecrare, ac suraere, duramodo post species consecratas nihil su- raat; ergo signum evidens est, credi ab Ecclesia, totum id, quod est in calice conse- crato, manere consecratum; alias, sumendo speeies vini , necessario sumeret sacerdos veram et naturalem aquara, et ita non mn- neret jejunus. Quarto denique, quia plane indecens fuisset , et non rainus absurdura , miscere aliquid vino consecrando, ut simul cum vero sanguine Christi Domini in sua substantia et natura permaneret; ergo ex intenlione Ecclesise miscetur aqua, ut in ve- rum Christi sanguinem convertenda. Hoc enim non repugnat significationi, sed illam potius raaxime juvat, quia melius et perfec- tius significatur unio Ecclesise cum Christo;

DISPUTAT. XLV

ergo per consecrationem revera perficitur ha^c conversio, alias valde eladcretur ac de- ciperetur Ecclesia in Imjusmodi cseremonia.

4. Dubiuni. — Difficullas vero superest, utrum, ut aqua convertatur in sanguinem Christi Domini, necesse sit prius converti in vinum, vel possit immediate in sanguinem transire. Et tria imprimis sunt, in quibus fere omnes Theologi consentiunt. Primura, si aqua convertatur in vinum, quando pro- fertur forma, certissimum esse in sanguinem converti, tum quia jam est vinum, et conse- quenterest materia; tum quia omnia allegata hoc maxime probant. Secundum est, si aqua in debita proportione misceatur et debito tempore, frequentius accidere, ut conver- tatur in vinum ante consecrationem. Hoc pendet ex principiis philosophiee ; et expli- cari potest, tum quia vinum propter calidi- tatem suam videtur esse maxime activum; tum quia per mistionem iila aqua in minu- tissimas partes distribuitur, et a contrario agente undique circumdatur, et ideo verisi- mile est, facile converti, ut senlit etiam Arist., 1 de Generat., cap. ult. Tertium, et ad usum pertinens est, sacerdotem debere aquam miscere ea intentione, et modo, ut verisimile sit posse facile in vinum converti ante con- secrationem. Ratio est, quia in sacramentis conficiendis, id est ehgendum , quod certius; si autem aqua in vinum transeat, certum est verti in sanguinem; si autem in sua substan- tia maneat, ut minimum, est res valde dubia ; ergo curaresacerdos debet, ut possit in vinum converti, et hoc docent Ecclesiee consuetudo , etConcil. Florent., dum inquit, modicissimam aquam esse miscendam; hsec enim videtur esse iilius quantitatis ratio potissima.

5. Dubium. — Gontroversia ergo superest, si interdum contingat tempore consecratio- nis aquam non esse in vinum conversam , utrum maneat, an immediate convertatur in sanguinem. In qua re est tertia sententia, tunc aquam converti in ^anguinem. Quse opinio solet tribui Paschasio, et Algero supra. Sed illi nihil dicunt de immediata conver- sione , sed simpliciter loquuntur, sicut aUi Patres, qui eadem ratione videntur huic sen- tentisefavere, preesertim Ambros. et Damasc; indicant enira aquam manere usque ad con- secrationem, et converti; et eodem modo referri potest Altisiod., Ub. 4 Sura., tract. 5, cap. 2; dicit enim, panem transsubstantiari in corpus, vinum et aquam in sanguinem ; citari etiam potest Petrus Soto, qui, lect. 1 4

SECT. IV.

de Euchar., sic loquitur : Neque opus est scru- jndose inquirere, ubi aqua apposita maneat. Totum enim, quod in calice est, vinum est, et illud convertitur in sanguinem Christi. Sed hsec omnia facile explicari possunt. Ex omni- bus scriptoribus catholicis solum invenio Alanum, lib. 1 de hoc sacramento, cap. 1-3, loquentem ha3C verba : Probabilius est, quod omniumpene ecclesiasticorum scriptorum ju- dicio defenditur , aquam modice infusam in vini substantiam prorsus desinere; et tamen si id non fieret, sed existeret aqua in varias et abditas vini partes diffusa, facerent nihilo- minus unum non specie, sed permistione , et totum illud, modo vinum prxdominantem par- tem obtineret , converteretur in sanguinem Dominicum idque certa fide tenendum est, ut- cumque illud aliud, cum in naturx, obscuri- tate positum sit, ignoretur. Sed excessit hic auctor, prcesertim in illo ultimo verbo, quia neque est certa fides, nec admodum proba- bilis opinio, ut dicam.

6. Fundamenta vero potissima hujus sen- tentias sunt eadem , quee contra secundam sententiam posuimus, quia si necessaria est conversio aquee in vinum, ut fiat transitus in sanguinem, et semper incerta erit talis con- versio, et ssepe erit certum non fieri ; utrum- que autem videtur eodem modo impugnari prsedictis rationibus, quibus secunda opinio impugnata est. Sequela, quoad priorem par- tem, per se nota est, quia illa naturalis con- versio est valde incerta, prfesertim si juxta Concil. Triburiense tertia pars aquse miscea- tur, vel certe si vinum sit natura sua valde debile, vel nimis densura, ita ut non possit per aquam tam facile dividi, ac distribui, vel, si ex accidenti, sit nimis frigidum. Altera pars sequelee constat, si, v. gr., contingat, in calice non fuisse positum vinum, et postea instante jam consecratione necessarium sit ponere aquam et vinum, et statira consecrare, nara tunc evidens est, aquara non esse con- versam in vinura, et certe in facto Christi videtur ita accidisse, nam ut ex Evangeliis colligi potest statim ac posuit vinum in ca- lice, consecravit, et dedit discipulis ; non ergo expectavit illud tempus conversionis aquee in vinum. Adde, totara illam moram, quse est a tempore, quo miscentur vinum etaqua, usque ad consecrationera , esse accidentariam , et prseter institutionera hujus sacramenti, ob ceeremonias Ecclesiee ; ergo et conversio aquee in vinura, quse in illa raora fit, est acciden- taria, et absque illa fieri potest consecratio

830 QUiEST. LXXIV

totius vini aqua misti. Quod vero eadem in- commoda sequantur in contraria sententia , quae contra secundam objecta sunt , facile patebit discurrendo per singula. Nara in pri- mis non posset adorari totum illud, quod est in calice. Deinde etiam sacerdos non esset jejunus. Item pronomen hic, vel non designa- ret totam illam materiam, vel certe forma redderetur falsa, et inefficax. Demum, quia Sancti eodem modo, et eadem certitudine lo- quuntur de conversione aquee ac vini.

7. Secundo, principaliter argumentor ra- tione, quam indicat Alanus, quia postquam facta est mistio aquae, quamvis substantia- liter minime sit conversa in vinum, totum illud censetur vinum per modum unius potus, ut est in usu; ergo totum illud est materia apta ut convertatur; patet consequentia, tum quia Sancti solum requirunt vinum aqua mistum, et tamen communi usu et appella- tione illud est proprie vinum aqua mistum ; nam facta conversione aquse in vinum, potius videtur esse vinum simplex; tum etiam se- cundo, quia ad consecrationem corporis tan- tum requiritur panis triticeus usualis, et non alius; unde etiam si habeat particulam ali- quam confectam ex farina hordeacea, nihilo- minus tamen totum illud simpliciter conse- cratur; cujus ratio hsec reddi potest, quia est per modum unius cibi usualis; ergo simihter. Tum denique tertio sic argumentor,quia , si Christus dedit nobis vinum aqua mistum, ut sufficientem hujus sacramenti materiam, sine causa vel utilitate voluisset, ut omnino aqua prius converterelur in vinum, quam in san- guinem; ergo verisimilius est, his non obstan- tibus, esse contentum usuali mistione.

8. Nihilominus dicendum censeo, aquam non converti in sanguinem, nisi prius in vi- num transmutetur. Primo, quia, ut dicitur in Catechismo Pii V, heec est sententia omnium ecelesiasticorum scriptorum; docuit illam D. Thom. hic; et Innocent., hb. 4 de hoc myste- rio, cap. 32; Rabanus, lib. de Corpore Do- mini, cap. 4; Alexand. Alensis , 4 part., qusest. 32, memb. 5, art. 2 et 3 ; et reliqui Theologi in 4, dist. \ \ , ubi Scotus, quaest. 7 ; Richardus, art. 2, quaest. 5; Major, quaest. 2; Paludanus , queest. 1, art. 7; Bonavent. , 2 part. dist., art. i, qusest. 3, qui advertit etiam , Christum Dominum non consecrasse calicem, donec aqua in vinum fuisset con- versa ; Gabriel ibi, qucest. 2, et lect. 35 in canon., quidicitesse indubitatam sententiam, quam omnes moderni scriptores amplectun-

, ART. VIII.

tur; et Soto, dist. 9, qusest. 1, art. 6, dicit, Innocentium III, in cap. Cum Marthaj, de Celebrat. missarum , illam ut certissimam docuisse; tamen revera Innocentius sokim illam amplectitur ut probabiliorem senten- tiam; quod non parum movere debet ut illam amplectamur ; sed illud etiam me maxime movet, quod, cum Innocentius ibi tres referat sententias de hac conversione aquee, nullam mentionem fecit ejus, quse asserit converti immediate in sanguinem, et idem videre hcet in omnibus antiquis Schoiasticis, quod est manifestum indicium, antiquorum omnium sensum, et quasi indubitatam sententiam fuisse, aquam vel manere in sua substantia, vel converti in vinum, et hoc argumentum in materia sacramentorum est valde efficax.

9. Secundum hujus communis sententiffi fundamentum esse videtur, quia materia consecrationis solum est vinum, cui aqua miscetur, non ut materia , sed solum per modum ceeremoniee ad significationem quan- dam; sola autem materia est, quee conver- titur, ut per se constat. Antecedens, prseter communem sensum et Iraditionem Scholasti- corum, habet nonnullum fundamentum in Scriptura , quse solius vini meminit. Deinde multum indicatur in Conciho Florentino, ut supra advertebam; nam prius simpliciter di- citur, vinum esse materiam ; postea additur, illi esse modicissimam aquam miscendam ; insinuatur etiam in cap. Firmiter, ubi solum panis et vinurn dicuntur converti in corpus et sanguinem Christi ; et similiter Trident., sess. 13, can. 2, dicit, panem in corpus, et vinum transire in sanguinem, et dumtaxat manere species vini , nec mentionem facit aqua3 et specierum ejus; sicut ergo solus pa- nis est materia proxirae convertibilis in cor- pus Christi, et licet fiat ex farina et aqua, taraen aqua manens in sua substantia non est capax illius conversionis, nisi prius transeat in substantiam panis , ita solum vinum, quod ex sequo ponitur cum pane ut materia hujus sacramenti, est proxime convertibile in san- guinem, et non aqua, nisi in substantiam vini transeat. Et hoc est, quod Cypr. supra citatus ait : Quando utrumque miscetur et aduna- tione confusa sibi invicem copulantur, tunc sacramentum spirituale, et coeleste perficitur; sic vero calix Domini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi utrumque sibi misceatur, quomodo nec corpus Domini potest esse sub farina sola, aut aqua sola, nisi utrumque fuerit adunatum; ubi significat non magis aquam

DISPUTAT. XLV, SECT. IV.

posseconverti immediale insanguinem, qiiam in corpus ; sed oporlere, ut cum vino coalescat in vinum, quod mistum dicitur, non quia suh- stanlialiter sit diversum a vino, scd quia post- quam partem aqute in se convertit, tempera- tum manet, et qualitatibus aqua? affectum.

10. Tertium fundamentum. — Objectio. — Solvitur. — Tertio hoc declaratur a poste- riori, quia, si aqua ex «quo est materia ac vinum , reddi non potest ratio , cur vel non sit peque neeessaria ac vinum, vel non possit ipsa sola ac pura immediate converti in sanguinem , sicut potest purum vinum, Quod preeterea ita declaro, nam si safficit vinum mistum per juxtapositionem , ergo etiam si misceatur eequalis vel niajor pars aquse , nihiiominus totum illud mistum con- vertetur in sanguinem , quia revera est vi- num mistum usuale, nec reddi potest ratio, cur minor quantitas possit converti, et non major. Dici potest, aquam non posse converti, nisi saltem accidentaliter sit alterata a vino et receperit accideutia ejus. Sed contra, nam saltem sequitur, solam aquam, dummodo ha- beat accidentia vini, etiam si non habeat ad- mistam substantiam ejus, posse converti, quod est omnino falsum. Sequitur deinde, si contingeret vinum et aquam ita misceri, ut utriusque substantia periret, et fieret unum aliquid distinctum habens accidentia vini, quod in ordine ad communem potum vel usum existimarelur vinumlymphatum, nihilo- minus illud esse materiam , quod est alie- num a sana doctrina, et definitione Concilio- rum. Imo prseterea sequi videtur, si paulu- lum aquse rosaceae misceatur vino, et recipiat accidentia ejus, licet in vinum non transeat, posse converti in sanguinem Ghristi, quia etiara totum illud mistum est per modum unius potus, et substantia aquse naturalis, per se sumptee, non est magis materia quam substantia aquse rosacese. Et ita nonnulli con- cedunthanc sequelam, sed revera consequens est valde absurdum, et contra omnem anti- quitatem. Et confirmatur, nam hac de causa introductum est in Ecclesia, ut modicissima ac[ua misceatur, quia revera existimatum est aquara in sua substantia non esse materiam. Tandem confirmo, quia si aqua, durans in substantia sua, converteretur in sanguinem Christi, eadem ratione sanguis Christi conti- neretur, et conservaretur sub acccidentibus aquse; ergo si contingeret species vini aces- cere, ita ut non possent conservare substan- tiam vini , species autem aquee integras

manere, conservaretur sanguis Christi sub spcciebus aqu», etiam si desineret esse sub speciebus vini. Et eadem ratione si illa aqua posset in se convertere vinum, et proportio- nalis actio inter ipsas species intercederet, posset in illis conservari sanguis Christi; ac denique si quacumque ratione illa3 species aquffi consecratw separarentur a speciebus vini, retinerent sub se sanguinem Christi; quod est revera inconveniens et absurdum, cum tamen non possit satis consequenter dici, propter solam separationem desinere ibi adesse corpus Christi, et substantiam aquse redire. Signum ergo est, solum vinum im- mediate converti in sanguinem Christi.

1 1 . Argumentorum solutio. — Ad primum. — Argumenta vero contrariee sententife non sunt magni momenti. Ad primum ergo in primis dicitur, ut in plurimum, satis certum ac verisimile esse prsecedere conversionem aquee in vinura, ut supra probatum est. Et ad illam experientiam, qua dicitur ac[uam iterum separari posse a vino, responderi po- test, vel id solum contingere, si fiat antequam conversio perficiatur, vel certe, ut respondet D. Thom. in 4, dist. 11, in expositione litte- ree, id, quod separatur, non est aqua, sed quidam aqueus humor, cujus signum est, quod eliam ex puro vino potest extrahi. Deinde dicitur, si interdum contingat conse- crationem fieri ante conversionem aquse in vinum, non sequi aliquod incomraodum; ma- gis quidem decet ut, si commode fieri potest, acjua prius in vinum convertatur ; et hoc sensu intelligenda sunt et acceptanda, quee contra secundam opinionem dicta sunt ; si ta- men aliud accidat interdum, non refert. Ad illud vero de adoratione respondetur, non adorare fideles quidquid est in calice; pos- sunt enim interdum esse in calice alise res, utpaleae, etc; adorant ergo id, quod consecra- tum est, seu quod sub speciebus vini contine- tur. Ad aliud de jejunio respondetur, satis esse, ut probabiliter credatur, aquam esse conversam in vinum; si tamen interdum ac- cideret, certum esse, talem conversionem non esse factam , ut in casu illo, quando in- stante jam consecratione cognoscitur, tunc (inquam) consultius esset, ut sacerdos se existimaret non jejunum, neque iterum con- ficeret, cjuanquam, si vellet alteri opinioni adhserere, quia totum illud recipitur per modum unius sacramenti, ot quia contraria opinio non est omnino improbabilis , non damnarem illum. Ad aliud de forma seu pro-

QU.EST. LXXIV, ART. VIII.

nomine, hic, respondeo, idem argumentum fieri posse, si vino sit admista gutta mellis, vel alterius liquoris, vel si intra panem lateat particula casei. Respondetur ergo, ex inten- tione sacerdotis, seu Ecclesise, et Christi, ad quam sacerdos se conformat, solum designari quod sub speciebus vini continetur. Vel certe sicut hoc dicitur absolule vinum, licet particu- lam aquae admistam habeat, ita illud idem di- citur sanguis Christi post conversionem, licet eadem particulam aquse habeat admistam.

12. Solutio secunda. — Ad secundum ar- gumentum respondetur, non quemlibet po- tum, sed vini tantum, esse materiam hujus sacramenti, ut ostensum est; alias si argu- mentum illud esset efficax, quicumque alius liquor esset admistus vino, si tamen consti- tueret unum potum usualem, tota illa esset materia consecrabilis; quod est aperte falsum. Et argumentum de pane potius probat con- trarium ; quando enim abqua farina hordea- cea ita miscelur triticese, ut tandem totum, quod conficitur, sit panis triticeus, et ejusdem rationis ac substantice, tunc totum consecra- tur; si vero contingeret, particulam panis hor- deacei manere interpositam pani triticeo, substantialiter tamen ab illo distinctam, re- vera non consecraretur. Neque Sancti dicunt vinum utcumque mistum esse materiam; sed vinum simpliciter, cui dicunt miscendam esse aquam ; hanc vero dicunt converti in sangui- nem, quia, saltem mediate, ita communiter fit ; et inlerdum etiam dicunt, vinum mistum aqua converti, quia, licet aqua conversa sit in vinum, tamen simpliciter vocatur illud vi- num mistum, quia manet affectum ac tempe- ratum qualitatibus aquse.

13. Solutio tertia. — Et idem tandem di- citur ad institutionem Christi. Unde illud argumentum relorqueri potest, quia Christus non instituit aquam, ut partem materiee, cujus signum est, quia non prsecepit illam misceri; neque est verisimile, dedisse potes- tatem ad convertendam materiam, quam non prsecepit apponi. Quod si fortasse alia sen- tentia dicat, potuisse hanc materiam institui, ut sufficientem, et non ut necessariam, et ut sufficientemtalimodo, et non alio, respondeo, lidem id facere Christum, sed non ^e ; quin potius contrarium. Et de materia sufficienti, et im esse in aliis sacramen-

tis, prseterquam poenitentise, in quo fuit specia- lis ratio, in natura rei fundata, ut ibi dicelur.

14. Si post consecrationem calicis, aqua in vinum transeat, non fit sanguis Christi. — Et ex his sequitur primo, si post consecrationem contingat, species consecralas corrumpere aquam,illamconvertiinsolumvinum,etnonin sanguinemChristi, quia hsec conversio non fit, nisi per formam, quse jamhabuit totum suum effectum; species autem consecratae virtutem retinent ad generandum vinum, ac si sub- stantia adesset, ut ex infra dicendis constabit.

15. Si m momento consecrationis, aqua con- vertatur in vinum, non transit in sanguinem. — Secundo sequitur, si contingat aquam con- verti in vinum, in eodem momento, in quoper- ficitur forma consecrationis , et convertitur vinum in sanguinem, in eo casu aquam converti in vinum, et non in sanguinem. Probatur, quia dictum est aquam non posse immediate tran- sire in sanguinem ; in eo autem casu nec me- diate posset, quia neque in eodem momento potest fieri duplex conversio, alias in eodem instanti aqua inciperet esse vinum per primum sui esse, et desineret esse vinum per primum nonesse,quseestapertaimplicatioeontradictio- nis; neque post illud instans potest aqua transire insanguinem, quia jam actio formse cessavit.

16. Aqua non vertitur in sanguinem, si quando profertur pronomen, hic, non est con- versa in vinum. — Tertio difficilius est, quid sit dicendum, si contingat, conversionem aquee in vinum fieri, ante finitam formam, tamen post illam inchoatam, et post dictum pronomen, hic; videtur enim probabile tunc convertiin sanguinem, quia in instanti couse- crationis aqua jam est vinum, et tota signifi- catio formee refertur ad illud instans, ut vide- bimus. In contrarium autem est, quia, ut consecratio fiat, oportet materiam esse pree- sentem, quando illo pronomine designatur; ergo multo magis necesse est, ut jam existat. Sicut in consecratione panis, si quis inciperet proferre formam, antequam panis esset pree- sens, vel propinquus, nihil conficeret, quam- vis fingamus panem fieri prsesentem, ante- quam absolvatur forma, quia, licet significatio formae referatur ad ultimum instans, tamen tota est in ordine ad species, quae prfesentes adesse debent, quando tota forma profertur; et hsec ratio videtur mihi urgentior. Et hac- tenus de materia remota.

FINIS TOMI VIGESIMI.

VESOOTIONE, EXCUDEBAT I. BOP(VALOT.

EDS/WESTON JESUIT LIBRARY _

BX890 .S8 1856 v.20 ^K^

Suarez, Francisco/R. p. Francisci Suarez

3 0135 00077 0865

V

'W.'>j'f>.'',> ' .'J