MagisterIA

S. Alphonse-Marie de Liguori · traite-de-theologie-morale · 1 janvier 1748

Liber VII — De Censuris Ecclesiasticis et Irregularitatibus

De censuris ecclesiasticis et irregularitatibus

Pré-Vatican II non-magisteriel
Version unique

Liber VII — De Censuris Ecclesiasticis et Irregularitatibus

Saint Alphonse-Marie de Liguori — Theologia Moralis

Édition Marietti, Augustae Taurinorum (Turin), 1891 — texte établi par P. Francisco Zacharia.

LIBER SEPTIMUS

DE CENSURIS ECCLESIASTICIS ET IRREGULARITATIBDS

CaPUT I. DB CEN8CBIS IX GENEKB

DuB. I.' Quld tit ceDsura eeclesiastica.

  1. Quid esl censura.

  2. yin censura privet bonls intemis.

  3. yin degradatio vel depositio sit censura.

  4. Jn cessatio a divinis.

o. An irregularitas,

1 . « Resp. Est poena spiritualis et medicinalis, per quam homini baptizato delinquenti ac contumaci per potentiam ecclesiasticam aufertur usus quorumdam spiritualium bonorum. Laym. 3 (Nota verbum medicinalis. Et ideo non sunt excommunicandi ii, de quorum correctione desperatur, nisi fiat ad terrorem aliorum. Salm. * cum s. Thoma).

Vnde resolves:

  1. » 1 . Per censuram non privalur homo bonis mere internis, v. g. charactere, potestate ordinis nec bonis propriis ac privatis : v. g. fide, cari(1) L. G. p. 3. n. 450. (2) L. 6. p. 3. n. 909.

tate, gratia etc. (Nec communione sanctorum radicaliter derivante ex fide et caritate. Vide Salm.s), sed quibusdam externis et pubh'cis , sive actionibus , quae habent spiritualem aliquem effectum vel commodum , ut sunt sacrificium , ofiicium divinum , beneficium , administratio et susceptio sacramentorum , indulgentia , publica ecclesiae suffragia: quia haec, et non illa, subsunt dispositioni ecclesiae. Unde si interdum privetur bono aliquo temporali, V. g. convictu humano per excommunicationem,idtantumfitsecundario

» 2. Exilium, carcer, servitus, privatio beneficii, nisi adiunctam habeant suspensionem aliquam spiritualium actionum, non sunt censurae, quia sunt poenae temporales.

  1. » 3. Nec degradalio vel depositio

(3) Lib. 1. 1. 8. p. 1. c. 1. (4) Tracl. 10. dc ccn*. c. 1. u. 1. D. 10. (S) Dc reus. c. 1. p. 1. u. IV

782 l-IB- VII. DE

€st ccnsnra, qnia, etsi sit poena spirituaUs, non tamen medicinalis, sed perpetna etob peccatum praeteritum, etiam eraendatum, potest infligi (Ita verius et communius Salm. ' eum Suar. Barb. Pal. Con. Val. etc. (contra Gutt. Ledcs. etc. ) et clare colligitur ex cap. Quaerenti^ deverb. signif. ubi sic habetur: Quaerenti, quidper censuramecclesiasticam debeat intelligi^ cum huiasmodi clausulam in litteris nostris apponimus. Respondemus quod per eam non solum interdicti^ sed suspensionis et excommunicationis sententia valeat intelligi).

f4. » 4. Nec cessatio a divinis, quia non iraponitur per modum medicinae ad toUeodam contumaciam, sed ad propulsandam iniuriam ecclesiae factam.

  1. » 5. Nec irregularitas, sive sit ex defectu , quia haec non est poenalis , sed tantum impedimentumcanonicum; sive sit ex deUcto , quia haec non irrogatur per modum poenae medicinaUs , sed puniUvae et ex se perpetuae. Unde nec toUitur per absolutionem , sicut censura, sed per dispensationem, Bonac. 2 (Idem docent Suar. 3 Bonac. Cont. Tourn. 5 Salm. 6 Pal. ' (contra Sot. Ban. Cov. etc). Et huic sententiae favetetiam Bened. xiv. Videdicenda n. 351.).

».6. Quando in iubUaeis vel privilegiis datur potestas absolvendi a censuris, non comprehenditur irregularitas, nisi expresse addatur (ut declaravit idem Bened. xiv. ^).

DoB. II. Quotuplex sit censara.

  1. Quotupliciter censurae dividantur. dn censurae latae ab episcopo in synodo sint perpetuae et tamquam latae a iure.

  2. Quando censurae reputentur esse latae a iure.

  3. Quando ferendae.

  4. « Resp. Dividitur 4. essenUaUter in excommunicationem, suspensionem et interdictum. 2. AccidentaUter in eani quae est a iure et fertur per canones, consUtutiones vel statuta ecclesiastica, stabiU ac permanente lege; et

(IHbid.p. 2. n. 12. (2) D. 1. p. 1. (3) T. 5. d. 1. sect. 3. (4) D. 1. q. 1. p. 1. n. 4.

(5) Tr. de censuris part. 1. cap. 1.

(6) De cens. c. l. p. 2. n. 12. et 15.

(7) D. 1. p. 1 n. 3. (8) In epist. encycl. Inter

CENSUniS

eam quae estabhomine, quae sciUcel fertur a iudice vel praelato, per modun) mandati vel senfenUae iudrciariae. Estque vel particularis , circa factum aliquod particulare aut certas personas , vel generaUs, quae nuUa sinsularis facti aut personae determinaUone fertur (Nota igitur quod censurae quas fert episcopus in synodo dioecesana dicuntur latae per modum statuti , et hae tamquam latae a iure durant post mortem episcopi. Aliae vero extra synodum dicuntur latae ab homine per modum praecepti seu mandati aut sententiae, et hae per mortem ferentis cessant, sive praeceptum sit particulare sive generale. Ita Ronc.io Salra.i* Croix <2 cum Dicast.). 3. In eam quae est sententiae latae^ quam scilicet ius aut iudex statuit ipso facto, quoquis v. g. contra legem facit, sine alia sententia incurrendam: et in eam quae est ferendae^ quam ius aut iudex non vult ipso facto incurri , sed per sententiam infligi. Pro quibus dignoscendis consideranda sunt verba quibus censura fertur; quae, si includant alterius actionem seu ministerium, significant censuram esse sententiae ferendae, latae vero, si non includant. Si vero ambigua sint, teneri potest regula 49. iuris in 6. , quod in dubio circa poenas benignior interpretalio sitfacienda (Ita etiam Spor.i^ConUn.Tourn.i* Concina item Fill. March. etc. cum Salmant.^6 ex c. Odia et ex c. In poenis , de reg. iuris in 6.).

Unde resolves:

  1. »1. Est censura latae sentenUae:
  2. Si verba sint praeteriti aut praesentis temporis, v. g. excommunicavimus^ excommunicatus est, fuit, excommunico, suspenduntur,interdicuntur, volumus aut iubemus esse excommunicatum, suspensum etc. 2. Si addatur parUcuIa, ipso iure, ipso facto, vel , sine alia sentenUa. 3. Si verba sunt imperativi modi , v. g. incidat in expraeieritos, editaS. dee. 1749. |. 50. (9) L. c. '

(10) C. 1. q. 2. (11) L. c. n. 16. (12) L. 7. n. 7.

(13) P. 116. n. 6. (14) De cens. part. 1. cap. 1

V. Dividitur 3. (15)1.10. p. 415. n. 5.

(16) De cens. c. 1. p. 2. n. 1$.

CAP. I. DE CENSURIS

communicalionem, maneat interdictas ete. Ratio quia haec omnia nuUius actionem interponunt.

  1. » 2. Sententiae ferendae est, saltem ut plurimum, 1. Si verba sint futuri temporis, v. g. excommunicabitur, suspendetur (Ita Cont. Tourn.> et Conc. 2). 2. Si dicatur, excommunicetur, suspendatur, volumus excommunicari (Ita Spor.3, sed vide hic in /in.). Si verbasint miuatoria, v. g. subpoena excommunicationis, sub interminationeanalhematis etc, nisi tameo ex adiunctis aliud colligatur (Ita etiam Salm.< cum Fill. Avila etc. Conc. * et Cont. Tourn. ^ Item si dicatur: Volumus excommunicari^ smpendi^ Ronc."'. Si autem dicatur: Excommunicatus sit^ Bonac. Hurt. etc. cura Salra. » tenent excomraunicationera esse latae sententiae, sed Sanch. Layra. ^ etc. vohmt esse ferendae. Utraque est probabilis. Si dicitur: Anathema sit^ Sanch. etDic. apud Croix ^odicunt esse ferendae (conlra Suar. et Cont. Tourn. ubi supra) nisi fiat contra haeresira. Quod autem ait Busemb. si dicatur: Excommunicetur^ suspendatur etc. intelligi ferendae sententiae, hoc explicandum est si praeceptura excoraraunicandi , suspendendi etc. alteri (puta episcopo) imponalur. At si absolute modo iraperativo profertur, censuradicenda est iatae sententiae, ut pro certo asserii Bonac.i" et comrauniter docent Sylv. Ang. Arra. Suar. Vasq. Avila et Dic. apud Croix i2). 0

DuB. III. Qui possint ferre censuram et io quos.

  1. Qui possint censuram ferre.

  2. Ex poteslale ordinaria possunl U Papa. 2.

Episcopi. An autem eorum vicarii. 3. Praelati regulares, 4. Concilia et capitula. 5. Qui

hoc habcnt ex privilegio. H. Qui possint ferre censuras ex potestate delegata. Non possunt I. Parochi. 2. Laici. 0.

Foeminae.

  1. Qnol conditiones requirantur ut quis possit censuram ferre. . Ut sit vir. 2. liaptizatus. 3. Tonsuralus. 4. Compns rationis.
  2. Ut habeat iurisdictionem expeditam. 6. Ut libere agat.

(1) L. c. (2) P. 41S. n. S. P. 116. n. 6. (4) lUid. num. 18. «i 19. (S) P. 415. n. S.

(G) Ibid. (7) P. SO. q. 2. (8) De cens. c. I. p. 2. n. 19. (9) 1!.. (10) L. 7. n. 9. (11) De cens. d.

  1. q. l. p 1. n. 7 (12) L, 7. n 9. (15) Soss. 8.

IN GENERE DUB. III. 783

t5. Quae eondiliones ut qnls possit nenxurn l»' gari. I. Utsit homo. 2. Baptizatus. 5. Compos rationis. An ehrilvcl amentes adtempus.

II. An impuberes ddJi capaces.

la. 4. Ut sit snbditiis.

  1. An rcges.

  2. An percgrini.

    1. Ut sit persona determinata quoud e-xco mmunicationem.

  4. An excomniunicatio in communitatem sif valida et lirita.

  5. Praelati rcg dares possnnt censuras ferre in^ subditos ubique existentes.

  6. Qu. . An episcopus existens exlra dioe^ cesim possit fcrre censuras In subditos.

  7. Qn. 2. An contra^ existens in dioecesi possit ligare censuris subditum extra degenletn..

  8. Qu. o. An subditus dclinquens extra dioecesim, incurrat eensuram latam per prae-^ cepium in futuros delinquenles.

  9. An monasteriaregularium sinllom excmpta

  10. Quid, si agatur de damno resarciendo.

  11. Qii. 4. An episcopus possit censnras ferr& in suhditum alienum delinquentem in sna dioecesi.

  12. Qu. 5. An censura lata generaliterf liget altenigenas.

  13. Quomodo quisligaripossit plurihus censuris..

  14. « Resp. 1. Censurara ferre potest omnis ac solus superior ecclesiasticus^ habens in foroexterno seu contentioso iurisdictionera sive ordinariam sive delegatam (Est de fide contra novatores, quod ecclesia polestatem habet ferendi censuras, quibus suos subditos bonis spiritualibus privet , ex Conc. Const.i^et ex buUis Martini v. et Leonis X.).

  15. « Porro ordinariam, quae estratione officii vel alterius iuris , potestque delegari clerico clericatus privilegio gaudenli, ut Bon.^< Laym. ex c. Cum ecclesiasticorum^ s. Th. etc. docent, habet 1. Papa respectu totius ecclesiae. 2. Patriarchae , archiepiscopi ( Respectu tantura subditopum suae dioecesis, non vero aliarum suffraganearura, nisi terapore visitationis, aut nisi causa sit per appellationera ad ipsos devoluta, Pal.<6 Con.i? etSalra.»» ex c. Venerabilibus^ de sent. excom. in6.).Episcopi(Dumraodo3intconfirraati, esto non consecrati, quia per confirraationera iam accipiunt lurisdictionem, Cont. Tourn.i^ et Salm.20 ex

(14) D. i. q. 1. p. 2. (IS) L. 1. t. 8. par. 1.

  1. n. 1. (16) D. 1. p. 4. n. 2. (17) D. 13. d«U

  2. n. 51. (18) De cens. c. 1. p. 4. n. 29.

(19) Do cPDsiir. parl. 1. cap. 2. ar. 1, v. Dico T.

(20) D. u. 29.

784 LIR. YU.

Transmissam de elect.]^ eorumque vi<carii generales (Hoc tamen negant Sayr. Ugolin. et alii apud Croix sed verius -affirmant cum Bus. Fagnan. 2 Bonac. 3 Cont. Tourn. item Suarez Sanchez Gutt. Garcia et plures apud Croix 5. Quia hoc pertinet ad ordinariam potestatem vicarii, qui cum episcopo unum facit tribunal, ut ex c. Romana^ de appell. in Q.et c. 2. de consuetud. in 6.). 3. Generales, provinciales et superiores locales religionum (Uti etiam priores, guardiani , rectores, ut Suarez 6 Bon. ' Pal. 8 et Salm. 9 ex c. Cum in £cclesiis, de maior, et obed. ) respectu suorumsubditorum. 4. Congregationes religionum, concilia provincialia episcoporum, capitula provincialia quorumdam religiosorum (Ac capitulum €cclesiae cathedralis, sede vacante, seu vicarius capitularis pro eo, Salm.io ex c. Cum olim de maior. etc). Et denique 5. quidam alii ex concessione , ut multi archidiaconi, archipresbyteri et decani (Adde quod censuras ferre possint omnes qui per communem errorem cum titulo praesumpto tamquam superiores habeutur ex l. Barbarius, ff. de off. praet. et ex c. Jnfamis 3. q. 7. Vide Salm.ii.

  1. » Delegatam habent, quibus ea comraittitur ab ordinariam habente , cuius morte expirat (Nisi causa a delegato iam sit incoepta etiam per solam citationem ex c. Gradum, de ofjic. deleg.) nec delegatus potest alteri delegare, nisi habeat specialem huius coramissionem, ut si sit delegatus papae (Ex c. 3. de offic. deleg. propter privilegium quod habent delegati a ponlifice).

Unde resolves: » 1 . Non possunt potestate ordinaria ferre censurara 1 . Parochi (Ut coramuniter Cont. Tourn.12 cum d. Thom. d. Bonav. etc. et Salm.^^ cum Suar. Soto otc. cum potestas eis concessa ex iure communi sit abrogata per consuetudincm). 2. Laici , quia non sunt capaces

(1) L. 7. n. 24, (2) In c. Quouiam de oflic. del. (.^) Q. 1. p.2. n. S. (4) L. c. (S) L. c. <fi) n o ^en. 2. u. 9. (7) Q. l. p. 2. n. 3,

CENSURIS

iurisdictionis ecclesiasticae, uti et religiosi professi non habentes primam lonsuram. S.Foeminae, licet sint priorissae vel abbatissae, quia noa sunl capaces iurisdictionis seu potestatis clavium; quando vero in iure dicuntur posse subiectos sibi clericos suspendere ab ofiicio vel beneficio, suspensio non accipitur proprie pro censura, cuius violatorirregularitatem Incurrit, sed late et improprie pro praecepto, quo abbatissa clerico sibi quodammodo subiecto prohibet celebrationem, donec satisfecerit, subtrahens ei reditus interea.VideBon.t^Laym.^s.»

  1. Hic sedulo notandura quod ut aliquis possit censuras ferre , sex conditiones requiruntur.

Requiritur 1. Ut sit vir, saltem loquendo de potestate ordinaria. An autem papa ex plenitudine potestatis possit committere mulieri facultatem ferendi censuras. Probabilius negant Salm.»6 cum s. Th. Con. Sot. etc. conIra Croixi' cum Palud. Leandro etc. Ratio quia potestas haec data est apostolis el eorum successoribus, quibus traditae sunt clavesecclesiae; potestas autem clavium nullo modo mulieribus tradi potest. Requiritur 2. Ut sit baptizatus, quia qui non est in ecclesia , non est capax ecclesiasticae iurisdictionis, ita verius Suarez Candid. et Salm.18 contra Ugolin. etc. Requir. 3. Ut sitsaltem prima tonsura insignitus, alias nequit iurisdictionem spiritualem habere, cum non sit in ordine ecclesiastico adhuc constitutus. Ita Salm.^^ cum s. Th. ex c. Quae in ecclesiarum^ ■ de const. ubi laicis spiritualia tractare prohibetur. Et ideo laicus nequit in vicarium ab episcopo eligi, ut Salm.20 cura Covar. Comrauniter taraendicunt dd. quod ex comraissione pontificis posset laicus ferre censuras ; quod enira censuras ferens debeat esse ecclesiasticus, est de iure positivo, in quo potest papa dispensare, ita PaI.2iCont.

(11) Ibid. n. 08. (12) Loc. cit. (15) Dc cens. c.

  1. p. 4. n. 53. (14) L. c. (IS) L. c. t. S. p. 1. c. 5. n. 5. (16) Ibid. p. S. n. 48. (17) L.7. n. It). (18) Il.iJ.n. iSl. (19) ll)id. n. S2. Pt i<^. (10 Dc ctu». e. a, ii u. lilU» 4. 'i

CAP. I. DE CENSUR15 IN

fourn. * Bon. 2 Salm. * cum Coninch. <tt Cand. ac Croix * cum comm.

Requiritur 4. Ut sit compos rationis; est commune. Vide Salm. Imo debet habere intentionem ligandi eum contra quem fert censuram ex c. Cum voiuntate, de sent. exc. Ex quo infertur 4 . quod si praelatus intendit aliquem €ximere a generali sententia, ille non incurrit. Infertur 2. quod si praelatus censuram ferat sine animo ligandi , censura non incurritur. Infertur 3. quod si quis excommunicatur ad instantiam partis, ille solum iuxta intentionem partis manet ligatus, ita Salm.6. l Requir. 5. Ut habeat iurisdictionem cxpeditam quoad usum, hinc episcopus excommunicatus, suspensus, haereticus aut schismaticus nequit ferre censuras ex c. Exceptionem^ de except. Et ideo vicarius episcopi excommunicati aut suspensi , non potest ferre censuras ex c. 1 . de offic. vic. in 6. Occultus tamen haereticus aut excommunicatus valide, etsi illicite , fert censuras, Ita communiter Suar.7 Sot.s Diana 9 et Salm.^o cum Sayr. Corneio et Leand. Et ratio est quia propter publicum bonum, nisi sit vitandus, ecclesia illi conservat iurisdictionem, ut dicit Sayr.ii. Imo Corn. Sayr. Bonac. Diana Avil. etc. apud Salm. ^2 tenent etiam publice excommunicatum valide ferre censuras, si non sit nominatim denuntiatus, vel publicus clerici percussor ex Extrav. Mart. v. Ad evitanda^ ubi sancitur excommunicatum toleratum in eis quae pertinent ad publicum officium, non esse vitandum, nec etiam ab illis qui id sciunt.

Requir. 6. Ut censuram ferens libere agat, non coacte ex c. Cum voluntate^ de sent. exc. An autem censura lata ex metu gravi sit valida. Negant Corn. Sayr. et Ugol. apud Salm.i^, verius tamen affirmant Suarezi^Bonac.^s Pal.»6 Cont. Tourn.i7 et Salm. <8 cum

(1) Loc. cil. (2) P. 2. n. 3. et 6. (3) Cit. n. 52. f4) D. n. 19. (») Ibid. n. 5S. (6) Dict. n. {!) D. 14. s. 1. n, 8. (8) In 4. dist. 22. quaest 2. a. 1. (9) P. 8. tr. 9. r. SO. (10) Ibid. n. S3 (11) In d, c. Ad evilanda. (12) Ib. (13) De ccns «.1. p. S. num. S9. (*4) D. 2. S. n. 6.

GENERE DUB. HT. '^K?''

Con. et Villal. Ratio quia actus metu gravi factus de se est validus, nisi speciali iure positivo irritetur. Certum tamen est quod absolutio per metuui extorta invalida est ex c. Verbumy de poenit. Vide Salm. 19. Modo metus sit iniuste incussus, secus si iuste, ut ait Ronc.20.

  1. « Resp. 2. In omnes et solos subditos alicui superiori ecclesiastico potest ferri censura, quia subiectio et iurisdictio sunt correlativa. Laym.21. Vnde resolves:

» 1. Non baptizati non incurruat ceosuras , licetsint catechumeni, nec mortui, quia non subsunt iurisdictioni ecclesiae. Nec refert quod quandoqua raortui dicantur excommunicari, noui:

j

enim de novo ligantur, sed excommu-; nicatio prior tantum declaratur, ac vi-; vis prohibetur ne cum iis agant, orando pro illis, sepeliendo etc. Similiter dicuntur absolvi ab excommunicalione quando sepultura et orationes publicae pro illis permittuntur. Laym.22.»

Ut igitur quis censura ligari possit, quinque requiruntur. 1. Ut sit homo, bruta enim improprie dicuutur anatheraatizari. 2. Ut sitbaptizatus. 3. Ut sit rationis corapos,nara pueri et perpetuo amentes, sicut sunt incapaces culpae, ita et censurae. An autem ipsi ligari possint interdicto locali, ita ut sint excludendi a divinis officiis. Negant Suar.23 Cont. Tourn.24 et Salm.25 cum Suarez Avil. Corn. (contra Sayr. et Cand.), quia incapaces sunt poenae. Illi vero, qui ad tempus tantum ratione carent, ut amentes ad tempus, ebrii, dormientes , hi ligantur censuris, si terapore quo erant ralionis compotes causam dederunt. Salm.26 cum Suar. Pal. Con. etc.

  1. An verq impuberes doli capaces ligari possint censuris. Resp. Si censura feratur per raodum praecepti, 0(IS) Q. 1. p. 12. num. I. (16) D. 11. p. 5, n. 2.

(17) De censnr, part. 1. cap 3. art. 1. v. Quaercs.

(18) Ibid. num. 60. (19) Cit. ii.

(20) De cens. c. 6, <]. 6. (?• n L. c. c 5, (22) Loc. elt. (2.j) D. 36. scc, 2. u. 7.

(24) De ccnsur. part. 2. cap, 3 ari. l. v. Nola 5

(25) Ibid, p, 15. n. 167. (2<i) ll.id.

De LiGORiO. Mor. IT.

50

786 LIB. VH. DE

mnes dd. affirmant, si tamen per mo.lum sentenliae, ncgant Sayr. Villal. etc, quia impuberes difficulter tueri se possunt in iudicio. Sed adhuc affirmant probabiliter Pal.i Suar. 2 Croix' Bon. * Cont. Tourn. 5 Holzm. 6 et Salraant. 'cum Con., quia, si non per se, saltem per alium se defendere valent. Advertendum tamen quod censurae generaliter latae a iure vel ab homine non incurrantur ab impuberibus, nisi hoc expressum sit in lege, ut expressum est de ingressu puerorum in monialium monasteria in conc. Trident.s ubidicitur: Cuiuscumque aetatis sit. Idemque esl expressum de impuberibus clericorum percussoribus ex c. Pueris^ fin. de sent. exc. Ita communiter Leand. Sotus Azor. Sa Sayr. etc. cum Salm.9 (coutra Dic. apud Croix^o). Hinc infert Caelestinus, impuberesnec vi monitorii teneri ad revelandum.

    1. Ut sit subditus, qua de re summus pontifex nequit censura ligari, non quidem ab alio, quia superiorem non habet, neque a se , quia uon tenetur praeceptis suis vi coactiva , sed solum directiva. Excipe si papa sit haereticus, quia concilium generale tunc potest eum cogere per censuras ex can. Si papa, d. 40. Et ideo nec episcopi ligantur censuris ab ipsis emanatis, Salmant.i*. Si vero censurae sint a iure, eas nec etiam incurrunt episcopi aut cardinales (ut Salm. ^2)^ nisi de ipsis expressa mentio fiat ex c. Quiapericulosum^ de sent. exc. in 6. Hoc tamen aiunt Salm. ^3 cum Palao Suar. Bon. Sayr. et comm. dumtaxat intelligi de suspensione et interdicto, de quibus fit mentio in d. c, non autem de excommunicatione cui subiacent episcopi, etiamsi in lege de iis nuUa mentio fiat.

  2. Reges autem et reginae, quamvis subditi sint episcopis in spiritualibus, iure tamen novo non possunt ligari censuris nisi a papa, et hoc ex

(1) D. 1. p. 6. I). 2. (2) D. S. stct. 1. n. 19. (5) N. 42. (4) P. 4. n. 9. (S) De censur. part.

  1. cap. 3. art. 5. in init. (6) N. 192. (7) Dc ccns. c. 1. p. 13. n. 1G8. (8) Sess. 2o, c. ». dc reg. (9) L. c. (10) L. 7. num. 42.

C£NSURIS

privilegio quod eis communiler ab aa, attribuitur, ut dicunt Salm. i< cum s. Anton. Pal. Corn. Avil. etc

  1. An autem episcopus possit ferre censuras in peregrinos ad cavenda crimina. Afflrmant aliqui apud Croix quia ratione delicti ipsi iam fiunt subditi, sed negant probabilius Lugo ^^el alii quos retulimus de sacr. poenit. L

  2. n. 591. V. Incurret. Notandum lamen quod licet episcopus probabilius^ non possit censuram ferre in peregrinum ante monitionem, potest tamea postquam ille deliquerit in loco, et episcopus eum citaverit,^ iuxta dicenda n. 26.

  3. Requir. 5. Ut sit persona determinata, hoc tamen intellige quoad ex* communicationeni tailum. Quare, licet posset suspendi aut interdici aliqua civitas aut collegium, non potest tamen illud excommunicari, ut communiter docent s. Thom." Pal. Bonac, Henr. etc. cum Salm.is. imo nec ferri potest excommunicatio in aliquem incertum ex communitate, qui scil. tale crimen patraverit, quo casu censura est etiam nulla, ut notant Ronc.*^ et Salm. 20 cum Cand. Hoc tamen currit si excommunicatio feratur per modumt sententiae, nam si feratur per modum; statuti aut praecepti , in quo aliquid ^ praecipiatur sub excomraunicatione , tunc nulli dubiura quin oranes transgressores eam incurrant. Salm.21.

  4. Quaer. autera an excomrauuicatio lata in coraraunitatera per modura sententiae sitnon solura illicita, sed etiara invalida. Resp. Si censura feratur in aliquos tantura transgressores ex communitate, certe est nulla, ut oranes dicunt; si vero, facto exaraine, oranes illius comraunitatis nocentes reperientur, tunc valide ac etiara licite potest coraraunitas illa excommunicari a papa, ab illis taraen praelatis illicite excommunicaretur cura sit vetitum in c. Romana^ de sent. excomm. in 6., sed

(11) IbiJ. n. 1S9. 01 160. (12) Cil. n. 160. (13) Ib. (14) De ccns. c. i. p. 15. n. 160. (IS) L. 7. n. 52, (16) Ib, (17) 3. p. 22. art S. ad 2. (18) IbiU. n. 16fi. (19) P. 76. <,u. ( V. Scnlenliae. (20) L. c. (21) Ci». >. HH».

CAP. I. DB CENSITRIS

non invalide, ut dicunt Av. Henr. Led. etc. cum Salm.i. Hinc, ut etiam licite episcopus aliquam commuDitatem excomraunicet, debet singulos culpatos nominatim excommunicare. Salm. 2.

« 2. Advenae et peregrini, brevi tempore alicubi commorantes, non ligantur censuris locorum, generali sententia aut statuto decretis, quia non sunt subditi. Laym. 3.

» 3. Etsi subditi extra suam dioecesim, vel in loco dioecesis exempto delinquentes contra legem sui episcopi non incurrant censuram, superior tamen, saltem regularis, potestsuos subditos, ubicumque existant, per particularem sentenliam censuris innodare. Laym.

» 4. Haeretici, aposlatae etschismatici possunt affici censuris, quia per baptismum sunt subiecti ecclesiae. Vide Laym. 5.

» 5. Solus papa non potest incurrere censuram, quia nuUi est subiectus. Bon. 6.»

  1. Communis est sententia quod praelati regulares possunt subditos suos censurisinnodare, ubicumque isti existant, ita Sancb. ' Croix 8 Contin. Tourn. ^ Salm.^o cum Avil. Cand. etc. Dubium verlitur quoad episcopos, sed hic plures quaestiones occurrunt.

21 . Quaer. \ . An episcopus extra propriam dioecesim existens possit contra subditos censuras ferre. Exceptis aliquibus casibus, ut infra, resp. negative ex c. Episcopi, caus. 9. q. 2. et ex Clem. Quamvis de foro comp. Ratio quia nemo potest in alieno territorio iurisdiclionem conlentiosam exercere, ita Pal." Conc. 12 Gont. Tourn.i3 et Salm.*4 cum Con. Avila Corn. etc. Casus excepti sunt 4. Si contumacia sit tam manifesta, ut non indigeat cognitione causae, exc. Manifesta^ caus. 2. 1. 2. Si causa sit iam cogaita in

(1) Ibid. n. 171. (2) Ib. (5) L. c. n. 8. (4) L. c. (S) L. c. (6) L. c.

(7) Dec I. 6. c. 8. n. 33. (8) L. 7. n. 28.

(D) Dc censur. pail. 1. c. 3. art. 3. v. Hacc noslra.

(10) Dc ceus. ir. 10. c. 1. p. 9. uum. 103.

(11) Disl. 1. p. }>. c» 3. (12) y. -421. uum. 8. (13) Luc. ciL V. Quaeioi 3. (14) Ibid. n. 104.

IN GENERB DUB. 111. 787

proprio territorio. 3. Si censura feratur non per modum senteutiae, sed per modum praecepti aut statuti ad futura crimina cavenda. 4. Si episcopus sit iniuste expulsus a sua dioecesi, quo casu potest in locis vicinioribus suam iurisdictionem exercere, petita, licet non obtenta, licentia ab ordinario loci, ut excit. Clem. Quamvis. 5. Si ordinarius illius loci consentit, ex c. Nullus^ caus. 9. g. 2. Tunc tamen requiritur etiam consensus partium , quia nemo invitus trahi potest extra suum territorium, ita Bon.i^ Palausic Conc. et Cont. Tourn.i' ac Salmant.is cum Avil. Cand. et Corn. Notant autem Salm.i9 cum Cand. beoe posse episcopum extra dioecesim existentem sine strepitu iudicii absolvere a censuris, non vero iudicialiter.

  1. Quaer. 2. An episcopus existens in sua dioecesi possit ligare censuris subditum in aliena existentem , sed pro crimine in propria commisso. Negant Basil. et Gabr.et alii,vide Croix 20j sed affirmandum cum communi et vera sententia , quia alias talis delinquens a nullo puniri posset, ita Bon.2i Conc.22 Cont. Tourn.23 et Salm.24 cum Con. Corn. Diana et Cand. Et licet citatio rei non possit fieri extra territorium, sufficit tamen ad censuram incurrendam ut reus in propria domo vel in loco publico proprii territorii citetur, ita Salm.25. Et hoc currit etiamsi subditus delinquat extra dioecesim, si agatur de re quae in illa fit, prout si excommunicentur clerici omnes q«ii ad synodum non accedun-t etc. Ita Suar.26 Bon.27 et Salm.28 cum Avila Corn. et Cand. Probabilius tamen est, quod si criraen extra territorium consummetur, reus censuram non incurrit, ita Suar.29 Bon.30et Salmant.si cum Corn. Diana et Cand. (contra Vill. et Sayr.), et probatur ex cap. 2. de

(IS) P. 11. n. 5. (16) P. S. n. 3. (V) Locc. cc. (18) De cens. c. I. p. 9 n. lOS. (19) Ibid. (20) L. 7. n. 4tt. (21) P. 11. n. 13. (22) T. 10. p. 421.n. 9. (23) L. c.v. Quaere». (24) Ib. n. 107 (2S) Ibid. u. 108. (26) D. S. sec». 4. n. 8. (27) L. c. n. 7. (28) U.id. n. 109. (29) L. c. n. 7. (30j N. 10. (31) Ibid. a. 111.

78»S hlB. VII. DB

constit. in 6. Casiis esset, ex. gr. si sit lata censura cootra stuprum committentes, eam non incurrit, qui virginem extrahit a proprio territorio, et extra illud stuprum consummat: secus si quis vulneret aliquem in ecclesia, qui alibi moriatur. Salm. i. Vel si vulneret in dioecesi et ille moriatur extra, ut Tourn.

  1. Quaer. 3. Si episcopus fert censuram in subditum suum per praeceptum particulare, si delinquat ( puta si furetur), utrum subditus delinquendo extra territorium censuram incurrat.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Suar. 2 Spor. 3 Croix < Laym. s

cum Abb. Sa et Ugol. ac Bonac. ^ cum

Salas et Fill. Ratio quia statutum respicit territorium, et ideo eittra illud

neminem ligat, praeceptum vero respicit personas, et ideo ligat etiam existentes extra territorium.

Secunda sententia negat, et hanc tenent Holzm. ' Cont. Tourn. » Ronc. ^

cum Con. Hurt. et Ant. a Sp. s., item

Avila Sayr. Henr. apud Laym. lo. Idque probat ex c. Ut animarum 2. de

const. in 6. ubi sic dicitur: Statuto cpiscopi, quo in omnes qui furtum commiserint excommunicationis sententia

promulgatur^ subditi eius furtum extra

ipsius dioecesim committentes minime

kgari noscuntur, cum extra territorium

ius dicenti non paretur impune. Ergo

sicut statutum non ligat, non eo quod

non afficiat personas, sed quia non lieet episcopo ius dicere extra territorium, ita neque ligare potest praeceptum. Dtraque sententia est probabilis,sed prima videtur probabilior, nam

textui opposito respondetur, quod cum

censura est lata per statutum, ideo episcopus non potest ius dicere extra

territorium, quia statutum immediate

afficit locum, ac propterea quando subditus delinquit extra territorium, non

agit contra legem, quae tantum locum

<ifficit; at cum praeceptum particulare

H)Ib. (2)D. 5. secl.S. (3) P.UT. n. 12. <4)Lib.7.n. 43. (5)C. 4. n. 8.

<6) Q. 1. p. 9.n. n. (7)T. |. p. 5S9. n. m. <8)Loc. supra cil. v. R. 2. (9) P. 76. qu. 3. r. I •

CEN3URIS

afficiat personam, et illi haereat, quocumque discedat (ut fatetur ipse Holzman), ideo subditus, cum extra territorium Hgetur praecepto, ligaturetiam censura. Certum autem est ex praefato textu quod si episcopus nullum subdito antea dederit praeceptum sub poena censurae, nequeat eum censura punire, si delinquat in aliena dioecesi. Et idem dicendum, si ille delinquat in loco exempto, quia in eo manet ac si esset in loco extra dioecesim, ex cap. Cum episcopus^ de officio ordin. in 6. et c. \ .de privil. in 6. et Clement. Archiepiscopo^ eod. tit.

  1. An autem ecclesiae et monasteria regularium sint loca exempta. Vide dicta l. 1. n. 456. ubi diximus probabilem esse sententiam affirmativam cum Bon. Sayr. AvilaCand. acSalm.** quibus addeRonc.<2et Croixi^, qui ait cum Avila Henriq. Hurt. Delbene etc. quod si episcopus prohibeat statuto geuerali aliquid, puta lusum alearum sub censura, eam non incurrit ludens ia loco exempto.

  2. Notandum tamen hic quod si dgatur de damno alteri resarciendo, et fur ille in proprium territorium veniat, atque ibi conveniatur de furto extra commisso, bene potest illius ordinarius eum cogere sub censura ad restituendum, ita Suar.^^ et Salm.iScum Cand. Soto AvilaetCorn. Ratio quia, si postea ille delinquit, d.^itam restitutionem negligendo, recte episcopus ralione delicti eum excommunicat.

  3. Quaer. 4. An episcopus possit censuris ligare alienum subditum in sua dioecesi delinquentem. Affirma , quia quicumque delinquens sortitur forum illius loci ubi delinquit , ex c. fin. de foro comp. Excipe 4. Si delinquens esset illius episcopi superior, ut eius archiepiscopus vel patriarcha, secus, si episcopus non esset illi suffraganeus; nam, licet par in parem iurisdictionem non habeat, ut notantSalm.i^ cum Ugolin., ratione tamen delicti ills (lO)L.c. (HjDecens.c. I. p. 9. n. (12) P. 76. q. l.v.Sentenlia, (13) L. 7.n.26. (14) D. 5. sect.5. num. 5. (^5) De cens. c. p.

  4. n. 112. (I6)lbid.p.4. n. iO.

CAP. I. DE CENSURIS

drchiepiscopus fit episcopi subdilus, ut dicunt Salm. < cum Corn. Ex qua ratione Croix ' (contra Salm. ^ ) cum Pign.etGiball. afferente declarationem s. c. quod episcopus etiam archiepiscopum suum in dioecesi episcopi delinquentem possit excommunicare. Re~ gulares autem sunt simpliciter exempti a iurisdictione episcopali ex c. Ne aliquiy de priv. in 6. VideSalm.^. Et in religiosos exemptos sive privilegiatos, lit mendicantes et iesuitas [Videinfr. n. 241 . Dub. 9.) nequitepiscopusferre censuras, etiarasi procedat taraquam delegatus apostolicus, ut Croix 5 cum Pell. et aliis. Excipe 2. Si reus, antequara eins causa cognoscatur ab ordinario loci, ab illius territorio exeat (ad differentiam delinquentis in sua palria , qui, etiamsi postea a proprio territorio discedat ante sententiam et ante citationem, bene potest censura ligari a suoordinario, ut diximussupra Qw.2.). Secus, si delinquens in alieno territorio, antequam discedat citatione praevenialur, tunc enimratione iudicii inchoati subiectus remanet episcopo loci, ita Conc. ^ Ronc. cum Hurt. Laym.s cum Abb. Henriq. et Sayr. acConinch. Diana Sylvio Avil. Corneio etc. cum Salm. 9.

  1. Quaer. 5. An censura alicubi lata, V. g. contra furantes in ecclesia vel contra non revelantes furtum, liget etiam alienigenas ibi existentes. Si censura sit lata per modum praecepti particularis seu sententiae in casu particulari, nempe si sit lata excommunicatio contra non revelantes fures, haec non ligat alienigenas, quia praeceptum particulare non potest non subditos adstringere. Ita comm. Suar. Coninch. Diana Sylv. Sayr. etc. cum Salm.io ex c. A nobis 28. de sent. exc. Si autem censura sit lata per modum statuti generalis pro delictis futuris , puta contra furantes in ecclesia, tunc ligat etiam alienigenas in illo loco exi(1) Ib. n. 57. (2) L. 7. n. 52. (5) Dict. n. 57. (A) Ib. (S) L. 7. n. 50. (6) P. 422. n. U. II) P. 77. q. 2. (8) C. 6. n. 7. (9) De cens. c. I. p. 4. num. 56. ia fin. et p. 9. iiiim. 115. (10) IbiJ. n. 117. (ii) De malr. 1. 5. d. 18. n.

IN GENERE DUB. III. 789

stentes, si ibi sint animo commorandi per maiorem partem ann! , secus , si transeunter ibi commorentur. Ita Sanchez 11 et Salm.12 cum Suar. Bon. Sylv. Sayr. etc. Haec sententia probabilior mihi est, sed non puto Improbabile, quod tam in primo quara in secundo casu peregrini ligentur censura, etiamsi alicubi sint per breve tempus, quia satis probabileest quod peregrini fiant subditi, si, adhuc per breve tempus, in aliquo loco morentur, iuxta sententiam relatam l. 3. n. 332.

  1. Notand. hic 1. quod semel innodatus una censura potest et aliasplures incurrere, etiam eiusdem rationis. Ita comm. dd. cum s. Th.i^ et Salm.i* ex Clem. 2. de sent. exc. Notandum 21. quod propter idem delictura potest quis multipliciter ligari a diversis , scilicet a iure et ab homine, a papa et episcopo, ita ut ab utroque absolvi debeat. Ita probabilius Suarez 15 Palaus *6 Bon.i7 et Salra.18 cura Fill. Corn. eto. contra aliquos. Hoc tamen intelligendum, si secundus superfor intendat vere novam poenam imponere, alias regulariter secunda censura habetur ut innovatio seu publicatio priraae , Bon.i9 et Salraant. 20 cura Bon. Cand. Sayr. et Corn. Notand. 3. quod is qui per unicum actum duo peccata coramitteret specie diversa, quorura utrique ceusura est iraposita, tunc duas censuras incurreret, prout si quis occideret clericum in loco ubi quodvis homicidium sit vetitum sub censura , secus si peccatum non haberet malitias plures specie diversas. Ita Suar.21 Bon.22 et Salm.23 cum Corn. Diaoa et Cand. Notandum 4. quod si quis reiterat idem criraen moraliter distinctura a primo cui iraposita est censura, toties censuram incurrit, secus si raoraliter actus non interrumpitur. Hioc unam censuram incurrit qui pluries successive clericum percutit, qui eo6. et 16. (12) Ibid. n. 116. (13) 5. p. q». 21 art. S. ad2. (14) Ibid. p. 14. niim. 175. (15) D. 5. sect. 2. n. 13. (10) P. 6. n. 5. (17) P. S -a. 15. (18) Ibid. n. 176. (19) N. ff (20) De ceiis. c. 1. p. 14. n. 177. (21) SL-ct. 5. ■ i- ft ll.i.L n. 178.

dem actu duos horaiDes extrahit ab ecclesia, ita etiam, dicuot Salm. < cum Lugo Rodr. etc, sacerdos excommuoicatus qui eodem tempore plures coafessiones excipit, quia, sicut si sacerdos ille una absolutione plures absolvit unam irregularitatem incurrit, sic etiam si plures absolvit successive, iuoc enim una actio moralis reputatur (sed verius dicendum oppositum iuxta dicta de pecc. l. 5. n. 50. Qu. 6.). Idem si quis uno verbo blasphemaret 12. apostolos, vel eodem impetu plures sanctos, Salm. 2 cum aliis, et hoc probabile est iuxta cit. lib. 5. de pecc. n. 47. Quid si quis plures clericos eodem actu vulneraret, an plures excommuuicationes incurreret. NegantSuar. ^Bon.^ et probabile putant Con. Cand. Diana apud Salm. 5, quia sicut unum peccatum iste committerei, sic unam incurreret excommunicationem. Et idem censet Leand. « si laesio plurium accideret in eadem rixa et impetu. Sed nos oppositum sequimur cum Salmant. 7 qui citant Corn. Machad. etc, quia probabilius est (ut diximus eodem Z. 5. n. 46.) quod qui uno ictu plures homines occidit, plura peccata committat.

DuB. IV. Ob quam causam possit ferri censura.

  1. Ob quale peccatum iucurrantur censurae.

  2. Jn ob veniale incurralur levis suspensio vel interdictum.

  3. ^n aliae censurae ob veniale sint nuUae. Et quid ex hoc inferatur.

  4. An in dubio de gravitute materiae incurratur censura.

  5. An praeceplum sub censura obliget sub gravi.

  6. An ad incurrendam censuram aclus debeat esse exlernus.

  7. An possil imponi ccnsura contra officium recitanles dislracle.

5G. An actus peccali debeat esse consummatus. An censura contra homicidam incurralur etiam a mandante etc.

  1. An censura contra mandantem elc. incurratur etiam effectu non secuto.

  2. Observa distinctionem.

  3. Utrum incurratur in dubio an mandatum ihflaxeril.

  4. Qaid^ si dans consilium pro occisione illud

revocel ante executionem. i. An requiralur culpa propria. 4'i. Quid excusel a censura incurrenda.

(i) lliiil. n. 179. ct n. 180 i2] Ilml. n. I83. l3i D. 5. sect. .j. iium.8. (ij P. / J,

CENSURIS

  1. An ad incurrendam censuram reqtiiratur scire crimen vetitum esse etiam ab ecclesia.

44, An hoc valeat etiam pro auspensione et interdicto.

  1. An detur ignorantia excusans a censura , quin excuset a mortali.

  2. An metus gravis excuset a censura.

  3. Quando excuset ignoruntia eliam crassa.

  4. An excuset ignorantia affectata.

  5. An incurratur censura ob peccatum mere praeteritum. An episcopi possint ferre cen» suras pro deliclis fuluris.

  6. Censura est invalida i . Ob defectum ferentis

    1. Si praeteritur ordo iudicii.

  8. An in omnibus censuris requiratur monitio rei.

  9. An censura sine monilione sit nulla.

  10. Et quando sit nulla ob peccatum mere praeteritum.

  11. An requiratur monilio^ si censura sit a lure ferendae sententiae.

  12. An monitio debeat esse trina cum debilo intervallo. Et an debeat fieri ab ipso iudice.

  13. Quid si censura sit contra plures generaliter.

  14. An censura sine^trina monitione sit inva* lida.

  15. Quid notandum quoad sententiam censurae.

  16. Quae solemnitates in ea sint servandae.

  17. Quando autem istae solemnitates non requirantur.

  18. An incurratur censura lata disiunctive, v. g. Sit excommunicatus tel suspensus.

  19. An possit ferri censura sub condilione.

  20. Auy transacto termino, incurratur censura si creditor proroget.

  21. f^ide alia notanda circa ordinem ferendi censuras.

    1. Censura est invalida oh defectum iustae causae.

  23. Quomodo quis se gerere debeat in dubio , an incurrerit censuram.

  24. An in dubio censura iudicanda sil iusta. Et an reus teneatur parere iudici iubenti aliquid sub censura, si putet probabiliter se ad id non teneri.

  25. « Resp. Ob solum peccatum exteruum censurae proportionatum , et coniunctura cum contumacia. Et quidem in interdicto locali potest es&e alienum, v. g. praelati vel communilatis, non tamen hominis privati , alias requiritur proprium. Bon.

Unde resolves: » . Non possunt censurari infantes vel araentes, quia non peccant. Bon. ^ Layra.^o ex s. Th. Suar. etc

  1. » 2. Etsi ob peccatum veniale interdum ferri possit levis suspensio vel leve interdictum (Nempe suspensio aut interdictum ad breve tempus, et privans aliquo tantura usu, secus si sint

(S1 IhiJ. n. 184. (6) Ih. (7) Il.id. n. I8o. j (^8) P. 5. C9j O l.Q. 4. (10) C. 4. 11.3

CAP. I. DE CENSUR]

ad omnern usum vel ad longum tempus, tunc etiam habentur ut censurae «laiores. Ita Suar. « Pal. 2 Bon. 3 Con.-* «t Salm. 5 cum Avil. et Candido. Ideo suspensio ad longum tempus lata ob oulpam levem censetur invalida, ut ^it etiam Viva, vide infr. n. 321 .): exoommunicatio tamen maior, suspensio ^ravis et interdictum personale speoiale, quidquid sit de generall, non potest ferri, nisi ob culpammortalem, quia alioqui poena non esset proportionata culpae. Imo , cum sint poenae medicinales , non debent infligi pro quovis mortali, sed quibusdam tantum, ne censurae contemnanlur, ut monet Trident.»

31 . Ilaque invalida est censura gra^is ob culpam tantum veniaiem irapo«ita, ut communiter docent Sanch. 6 Suar. 7 Bon. 8 Pal. 9 et Salmant.^o. Et coUigitur e\ c. Nullus^ caus. 41. 3. atque ex Trid. Ratio quia de iure tam naturali, quam divino poena debet esse culpae proportionata. Ex quo infertur 1. quod non potest quis gravem censuram incurrere, nisi gravem culpam prius committat, et ideo qui excusatur a gravi culpa, etiam excusatura censura gravi. Infertur2. quod si aliquid praecipiatur, quod, inspectis omnibus, leve est, nec praeceptum obligabit ad mortale nec censura incurretur, ita S»ar.i2 Pal.i3 et Salm.^^cum €on. Soto Corn. et Cand. Dixi inspectis omnibus, nam materia in se levis potest reddi gravis ex adiuncta circumstantia scandali, aut periculi, aut finis intenti, ac similium, et tunc iuste imponitur praeceptum ac censura; ita ut Iransgredientes graviter peccent et censuram incurrant,uti incurritur excommunicalio ob levem clerici percussionem, quae, licet in se sit levis materia, erit gravis respectu revereniiae debitae statui clericali. Sic pariter praelaius potest imponere censuram a^ravem iis qui non interveniunt publi(1) D. 4. scct. 4. n. 2. (2) D. I. p. 3. n. 2. <.")?. 3. II. C. (4) D. 15. n. 67. (S) De cens. < I |.. 10 n. 124. (0) Dc«. I. 1. c. 4. n. 3. j(7)D 4. sca.4. n.2. (li) P. 5. n. C. (9) P. 7. n. 2. (4U) Ib. a. 12(i. cl 127. (,1 1) Sifss. 2d. c. 5. Uu rcf.

S IN G£NER£ DUB. IV. 791

cae processioni pro aliqua re gravi or" dinatae. Ilem clericis qui contra praeceptum comam nutriunt, et sic de aliis; secus vero , si res sit de se levis, et in ordine ad finem intentum leviter conducat. Ita Salm.i^cum aa. cit.

  1. Quaer. autem hicl. An in dubio de gravitate materiae obliget superioris praeceptum et censura incurratur. Respondetur affirmative cum Salm.^ et Corn. Ratio quia in dubio possidet superioris potestas, quamvis, ut recte notant Salm.i cum Diana, praelati sedulo cavere debent ne subditos censuris gravent ob materias non tam graves, quando eis non constat illas valde conducere ad bonum finem.

  2. Quaer. 2. An eoipsoquod praeceptum fiat sub censura, obliget sub gravi. Intellige, quando res praecepta non est de se certe gravis nec certe levis, sed est talis ut multum conducere possit ad finem iutentum, et respondetur quod si praeceptum contineat censuram latae sententiae, tuno obligabit sub gravi, quia eo ipso quo superior censuram vult ipso facto incurri, vult etiam ut suum praeceptum obliget sub mortali, sine quo censura incurri non posset. Ita Ronc.is Suar.''^ Bon.2o et Salm.21 cum Soto Castro Av. et Corn. Si vero materia de se non sit gravis, et censura sit tantum ferendae sententiae, ita ut ad eam incurrendam requiratur monitio, ut dicemus hic infra n. 55.,tunc transgrediens non peccabit graviter nisi post monitionem, vel nisi in praecepto adsit clausula, quod sine ulla monitione taUs censura possit a praelato applicari ^ quia tunc ipsum praeceptum habetur ut monitio. Ita Ronc.22 et Sot. Avil. Sylv. Cai. etc. cum Salm. 23.

  3. « 3. Actus peccati ob quemcensura fertur debet esse mortalis , non tantum quoad actum internum, sed etiam quoad substantiam operis externi. Hinc non excommuuicatur leviter

(12) D. 4. s. C. n. 9. (13) L. c. (14) Ib. n. 128. (IS) Dc «cns. c. 1. p. 10. nnm. loO. ct 151. (IG) Ilnd. n. 152. (17) lU. (18) P. 74. q. 1. r. 2. (11)) D. 4. sccl. 9. n. 11. (20) P. C J. C. n. 8. (21) It». u. 151. (22) Loc. cit. (25) L c o. 15dk

792

perculiens clericum, elsi intentionem inortalem habuisset, uti nec qui interius tarilum est lapsus in haeresim, quam exterius non significavit , quia ecclesia tantum iudicat de externis.BonJ.»

Invalida itaque e&t censura pro actu mere interno imposita : ecclesia enim non iudicatde internis, exc. Consuluit 2. q. 3. Ratio quia, cum ecclesiae potestas resideatapud homines, non possunt hi legem ferre uisi de externis, de quibus tantum possunt iadicare. Ita s. Th. 2 et Con. Pal. Sayr. etc. comm. cum Salmant. 3. Hinc si quis percutiat mensam, aut dicat ita est, intendens suam haeresim internam confirmare, non incurrit ideo censuram, quia talis actus aut verbum non est de se aptum ad haeresim significandum, ita Suar.-* Croix 5 Contin. Touru. 6 cum Sayr. et Salm. ' cum Turrian. Coninch. Castro Diana etc. Item si quis fornicetur , haeretica mente iudicans fornicationes licere, Salm. Imo ad censuram iucurrendam actus nonsolum debetesse externus, sed etiam graviter externus, et ideo non incurrit censuram qui leviter percutit clericum, licet inlenderit occidere. Ita cum Busemb. Suar. » Sanch.io Cont. Tourn." et Salmant.<2 cum Soto Sayr. Henr. Portel. etc. Excipitur tamen, nisi actus interior prae€eptus aut vetitus necessario cum ex'teriori coniungatur , prout cum fulininatur censura contra scienter transigredientes. Sic etiam ecclesia punit siraoniam mentalem, nonquidemillam quae tantum interne consummatur et non probatur externe, quae nequit puniri, ex c. finali de simon., sed illam quae ex pravo animo interiori producit largitionem pecuniae etc. Salm.>3.

  1. An autem incurrat censuramimpositam contra officium non recitantes aut sacrum non audientes, qui omnino distracte recitat autaudit.NegatCroix^^ et salis probabililer, sed probabilius

(l)Loc.cil. ('2, 1.2.(1. 01. ail. 4. (3) De con>. c. 1. p. II. 11. (4) D. 4. secl. 2. n. 20.

(S) L. 7. H. 43. (6) Dc coiism-. pait. I. cap. 3. a. 2, V. Ex liis. (7) Ibiil. n. 142. (8) Ibi J. Socl. 3. II. li. (10) Doc. l. 2. c. 8. nuin. 7. L. c. (12) Ibid. u. 143. (13) ll>ia. o. 139.

tlB. VII. DE Lif^NSURIS

ft

affirmandum, iuxta dicta l. 3. n. 313;. Circa et l. 4. n. 177. in quibus locis

V.

tenuimus tam ad officium, quam ad missam audiendam probabilius requirr attentionem internam.

  1. « 4. Actus peccati in suo genere debet esse perfectus et consummatus,^ nisi expresse aliud sonent verba legis, quia poenae et odia sunt restringendar {Ita Sanch.ts Suar.^s pal.i? Bonac.*» et Salmant.<9 cum Con. Hurt. Avil. etc). Hinc excommunicationem homicidae non incurrit favens, mandans, consulens, iuvans, nec vulnerans lethaliter,^ nisi mbrs sequatur.

  2. » Item, quando excommunicatur mandans, consulens etc. vel ferens suffragium pro indigno, subintellige, efficaciter seu effectu secuto, quia sine eo mandatum, consiliumet suffragium non est completum et perfectum ia genere homicidii, furti etc. Alii tameu attendendum esse putant, utrura iti mandantes, consulentes etc. principaliter, et per se feratur excommunicatio, an vero accessorie tantum, et dicunt priore casu esse excommunicatos, etsi non sequatur efl*ectus, non item in posteriore. Quae sententia in praxi est tutior. Bon.20. »

  3. Et iuxta hanc sententiam dicunt Salm.2i Croix22 cum aliis, quod si censura sit imposita contra mandantes aut consilium dautes praecise ob mandatum aut consilium , tunc incurritur etiam effectu non secuto, secus si sit imposita, sed accessorie, nempe propter opus quod ex mandato aut consilio causaretur. Qua de re sentiunt Salm.23 non incurrere excommunicationem mandantem percussionem clerici, si percussio non accidat, quia tunc iam non influit in opus principa* liter sub censura prohibitum. Sic pariter asserunt Salm.24 et Croix 25 Nav. Diana etc. excusari a censura qui simplex mandatum aut consilium dederit

(14) L. 7. n. 48. (lo) De malr. I. 3. d. 2. n. (IG) D. 4. sccl. 3. num. 7. (17) P. 8. uum. 10. (18) P. 5. n. 12. (19) De ccns. c. 1. p. 11. n. 1 (20) L. c. (21) Cit. n. 144. (22) L.7. n. S9. ol (25) L. c. p. 12. II. 147. (2'4^ nic.. n. 147. ['la) L. 7. »•*•.

CAP. I. DE CENSURIS

ei qu! iam erat determinatus ad opus exequendum.

  1. Quaer. . Utrura, in dubio an meura raandatura aut consilium influxerit, censurara incurrara. Negant Salraant. i, quia poena non incurritur, nisi constet de crimine et de eius effectu secuto, sed affirmat Croix 2 cum Sanch. Dic. etc. Utraque est probabilis, iuxta di<)ta de rest. l. 3. n. 562.

  2. Quaer. 2. An raandans sive dans consiliura pro occisione clerici incurrat censuram, si ante executionem consilium pro viribus revocetur. Affirmat Conc. 3 cum Nav. Con. et Bon., quia malum consilium praestitum seraper pergit influere; sed comraunius et probabilius negant Suar. < Pal. 5 Layra. 6 Viva 7 et Salra. » cura Avil. Hurt. Tab. Diana Giball. et aliis, quia ecclesia nequit ligare censuris nisi conturaaces. Et idem probabiliter dicunt Viva et Pal. 9 Salmant. 10 cum Fill. Giball. et Tab. ac Croixi^curaBoss. (contra Con. Corn. Avila etc. apud Salm.<2) etiamsi revocatio consilii non potaerit innotesci executori, prout idem dicuntSalra.^^cle eo qui dedit venenura clerico, et antequam incipiat operari animum retractavit, et modo quo potuit procuravit eflectum impedire, quia dum postea evenit laesio ille non est contumax , unde noa debet incurrere censuram, quae est poena medicinalis ad impedienda peccata. Idque videtur satis probabile, iuxta dicenda n. 280., ubi probabilius est quod praebens clerico venenum non incurrit censuram, nisi illud incipiat parere eflectum, id est laedere. Et quod dictum est de consulente, idem aflirmandum de mandante, Advertendum tamen \ . quod consulens sive mandans in tali casu, etsi excusatur a censura, non ideo tamen excusetur a restitulione, utSalm.i', iuxta probabiliorem sententiam relatam /. 3. n. 559. An autem consilium dans aut mandans, vel qni dedit venenum ,

(1) De ccns. c.l. p. 12. n. 147. (2) L. 7. n. 06. (5) P. 448.0. 14. (4) D. 44. scct.o. d. 11. ct 13. (51 D. 1. j). 7. n. IS. (G) L. S. c. 8. n. 7. \i) Qu. 1. a. 4. n. 10. (8) Iliwl. num. loO. /9) Locc. cc. (10) ll>ia. u. ISo. (11) L. 7. d. »4.

IN GENERE DUB. IV. 793

revocando consilium aut raandatum, aut poeoitendo veneni dati, antequam raors sequatur, irregularitatem incurrat. Vide dicenda de irreg. n. 370. Advertendum 2. quod qui consilium praebuit, si executionem nequeat impedire, tenetur nihilorainus ex iustitia monere laedendumutsibi caveat, alias nec a censura excusatur, quia omittit raodura quo ille possit vitare daranura, in quod iam suo consilio influxit, Sal-^ mant.iS; nam tenetur ex iustitia avertere horaicidiura, unde si non avertit» illud eius culpae imputatur.

41 . Item hic notandum quod non incurritur censura, prout excommunicatio, suspensio, interdictum personale, nisi ob culpam propriara, utSalm.»^ cum Suar. Bonac. Corn. etc.,ex c. Si sententia^ de sent. exc. in 6. Secus autem si fulrainetur interdictum generale, quo ligantur etiara innocentes: ita taraen, quod si hi mutent domicilium et exeant ab oppido interdicto aut collegio, non remanent interdicti, ex c. 2. de const. Quod vero non currit pro specialiter interdictis, qui ubique interdicti sunt, ex c. 24. Si habes^ caus. 24. quaest. 3.

  1. « 5. Quidquid excusat a peccato mortali excusat etiara a gravi censura, V. g. materiae parvitas, impotentia legera implendi, defectus advertentiae et deliberationis, ignorantia invincibilis, sive ea sit facti, ut v. g., si nescias quem percutis esse clericum, sive iuris, ut si scias esse clericum teque mortaliter peccare percutiendo, nescias tamen percussionem illam sub excomraunicatione prohibitam esse.Ratio est quia talis non est contumax. »

  2. Ut quis censuram incurrat non solum debet scire crimen illud e.sse vetilum iure divino, sed etiam ecclesiastico, quia alioquin deest contumacia contra ecclesiam, a qua puniri debet.Itacomm.Sanch.<'Vivai8et Salm.<* cura Suar. Sot. etc; vide infra n. 350.

(12) L. c. num. 1S2. (13) Dicl. luim. 132. (14) Ib. n. 148. (IS) De ccns. c.l. p. 12. n. lo8. (IG) ll)id. p. 10. n. 121. (17) Dc m.itr. I. 9. d. ."2. n. 9. et 24. (181 Dc ccus. qn. 1. a. 3. a. ^ (191 Jbia. I.. i^i. %. 102.

794 "11* VII. i)K

qu. 2. Imo scire debel illud sud censura prohibilum esse, alias eam non iDcarrit; quia alias tuuc deest adhuc €ontumacia et contemptus censurae. Ita pariter comm. docent dd. cum Sanchez< Con. Henr. Dian. etc. cum Salm.2 €t Croix^ (contra Avil. Cov. etc). Ideo excusat ignorantia invicibilis, non solum si sit antecedens, sed etiam si sit concomitans. Unde si quis occidit clericum ignorans esse clericum, non in«urrit excommunicationem, quamvis, si scivisset, etiam occidisset, aut si factum scienter approbat. Quia nec ille pravus animus nec ratihabitio ( nisi occisio sit facta nomine suo, vide num, 267.) de faclo influunt in illam clerici <)ccisionem ; secus vero esset, si diceret : Volo hunc occidere, etiamsi sit clericus; nam, si vere clericum occidit, tunc excommunicationem non etfugiet. ItaFill. Suar.Pal. Cai. etc. comm. cum Salm. ^ Suar. * Boa. 6 et Salm. ' cum Cai. Montesiu. Cand. Fill. Corn. etc. Vide dicenda n. 275. v. Sic etiam.

  1. Quod autem dicitur de excommunicatione, idem dicendum putant 5alm. 8 de suspensione et interdicto. Et idem probabiliter asserunt de irregularitate quae ob delictum incurritur, si delinquens nesciat iavincibiliter illud esse iure ecclesiaslico prohil^itum, ex cap. Cognoscentes^ de const. *t G. Proposuistiy dist. 82., ubi exeusatur depositione imposita in incontiDentes, qui illam igooraas peccavit peccato iocoatinentiae; vide Salm. ^ et vide infra n. 350. qu. 2. Ao autem iocurrat qui scit ius prohibeos, sed doo irregularitatem impositam. Adest duplex satis probabilis seatentia, vide dicenda de irregul. n. 351 .

  2. Quaer. 1 . Ao possit dari aliqua igooraotia viocibilis quae excuset a tseosura, licet ooo excuset a peccato gravi. Affirmaot Sanch.iOacPal. Dian. etc. apud Salm. dicentes posse dari ignorantiam, quae noo sit crassa seu

(1) N. 13. (2) Ibid. n. 193. (3) L. 7. n. 9S. <4) C. i. n. 202. (S) D. 4. s. 8. n. 9. (6) Q. 2. l). 1. n. 14. (7) De cens. c. 1. p. 15. n. 202. (8) Ibid n. 19.". (9) Ib. (lO^ De malr. 1. 9. «1. 52. u. oi. ClljlbiU. u. <96. 'Al) C. 2». u. SO.

eicNsifniS

supina, et tamen sii graviter culpabi^ lis: nam igoorantia crassa involvit summam negh*geotiam; ergo (ut aiuot) igaoraotia quae accidit ob magaam, seJ aon «ummam negligentiam, erit morlalis, sed non crassa, et ideo excusabit a censura, ut iaferunt ex c. 2. De condit. in 6. ubi ignoraotes excusaotur a ceasura : dum tamen ignorantia crassa non fuerit^ aut supina. Verumtameo meritocoatradiciaotLaym.<2 Boa.i3 Boss. <^ cum Suar. et commuoi, ac Salm.15 cum Vasq. Coo. Coro. etc.., qui asseruot praedictam seateptiam vix esse practice probabilem, cum vix inveoiri possit igooraotia graviter culpabilis quae aoo sit etiam crassa. Crassa eoim eveoire potest, aoo solum quaodo oulla dili^eolia , sed etiam quaodo valde parva adhibetur.

  1. Quaer. 2. Ao metus gravis excuset a ceosura. Resp. Si res est vetita iure tantum ecclesiastico, certe excusat, quia praecepta humaua aoo obligant cum incommodo gravi. Salm.i6. Hioc ootat Croix^''' quod, si praecipiatur detectio crimiois sub ceosura, oemo teoetur prodere seipsum vel comphcem vel alium, si crimen probari nequeat, vel si proditio ipsi grave damnum aflFerret. Imo gravis metus excusat ab incurrenda censura , etiamsi res alias iure divino sit prohibita; et ideo qui ob gravem metum patraret homicidium vetitura sub censura, peccaret quidera, sed oon incurreret ceosuram, quia ooo peccaret cootra iusj ecclesiae, cootracuius potestatem specialis ioiusta cootumacia ad censuram requiritur; ita Pal.i^ Suar.19 B00.20 et Saim.2icum Coo.Caod. Heor. etc. Nec obstat textusia c. Sacris de his^ quae vi etc^ ubi dicitur metus qui 000 excusat a mortali, oec etiam excusare a ceosura; aam respoodent dd. cit. textum loqui vel dc metu levi vel quando agiturio contempium; videSalra.22, locurrit autem ceosuram aut aliam

(13) F. i. n. 10. fl4) Oe asu malr. c. S. n. 83. (lo) Ib. n. 197. 1^16; De ceus c. 1. p. IS. n. 205 (17) L. 7- n. 102' (1»; f>. !. p. 8. iiiim. 9. (19) D.4. j. 3. 14 2(T Q. 2. p. ii. 2. (21) Ibi.!. a. iOl. (22 lt< u. 2U(*.

CAP. I. DE CEIVSUR

poeoam qui metu gravi cogitur aliquid agere in conteraptura praecepti ecclesiastici, vel qui ob metura perpetrat malum gravissimum, v. g. si episcopum occideret. vel sine iurisdictioDe absolutionem sacramentalem praeberet; secus si impeditus ob metum ininistraret io sacris , tunc enim non incurreret irregularitatem ; ita Bon, et Pal. 1 et Salm. ^cum Mach. Con.Henr. etCorn. Ratio quia in dictis primis casibus melus non exousat a culpa , etiam aontra praeceptum ecclesiasticum: secus in aliis.

  1. « Dixi invincibilis , quia ignoraotia culpabiiis et crassa non excusat, nisi addaturin lege certus modus, V. g. qui iioc fecerit, scienter, consulto, vel qiii praesumpserit ausu temerario violare, quae verba, utpote in re odiosa , accipienda sunt stricte; talis autem non potest dici temere praesumere, nisi ignorantia esset affectata formalem dolum includens ; Escob. 3 Sanch. <.

  2. Quaestio est an si censura sit imposita scienter peccantibus, excuset ignorantia affectata.

Prima sententia communior negat et hanc tenent Suar. 5 Pal. <> Cont. Tourn. ' Conc.8 Viva 9 Auct. addit. ad Spor. ^OBoss. 11 cum s. Anton. Pont. Per. Fill. Sa!as Reg. etc. Item Avil. Henr. Led. Vill. etc. apud Salm. 12. Ralio, tum quia ignorantia affectata in-^ cl-udit dolum formalem , tum quia talis ignorantia aequivalet scienliae, ut probatur ex c. Eos qui, de temp. ord. in 6 ubi: Eos qui clericos parochiae alienae absque superioris ordinandorun licentia, scienter, seu affectaia ignorantia, vel quocumque alio jigmenlo quaesito, praesumpserint crdinare, per onnum a collatione ordinum decernimus €sse suspensos. Et ibi Glossa verb. Affectata, dicit: AequipoUent ergo scienlia et affectata ignorantia.

Secunda sententia vero affirmat, eara) Locc. cc. (2) Ibid. n. 205. (3) T. 4. c. 6. n. 57. (4)De matr. c. 3. 1. 9. d. 52. n. 5<. (5) D. 4.s.^0. n.3. (6) Depecc.tr. 2. d. p. <8. n. 8. (7) De cens. part. i. cap. 4. (8) C. ^9. <y) De c«ms. q. i. art. 6. n. 7.

IS IN GBNERE UuB. IV. 795

que tenent Sanch. <3Bon. H Ronc. el Salm. 16 cum Sylv. Tan. Hurt. Diap. Caelest. Corn. Durand. elc. Ratio qula iguorantia affectata in rigore non est vera scientia, qualis requiritur in poenisimpositis scienter peccantibus, cum poenae stricte sint intelligendae , licet autera talis ignorantia includat dolum virtualem , non tamen formalem : qui enira peccat scienter contra legem vero contemnit eam : qui vero pecoat ex ignoranlia alfectala, etsi velit ignorare ut liberius peccet, tamen demonstrat aliquam reverentiam erga legera , dum quaerit ipsam ignorare ex tiraore, quod si ipsam sciret , retraheretur a peccando. Ad textum autem oppositum responderi polest quod ibi per specialem dispositionem legis suspenditur episcopus sic iniuste ordinans, non soInm si sciat, sed etiam si affectate suspeosionera ignorel. Haoc secundam sententiam non audeo dicere improbabilera, sed primae magis adhaereo, saltem ut communiori. Recte autem Sanchez 17 et Salmaut. i8 cum Cov. minime approbant sententiam Panormitani ( quamvis probabilem eam putent s. Anton. Sylv. Rodriq. etc), scilicetquod si quis cum ignorantia crassa et etiam affectata clericum occidit excusatur a censura oanonis, cum ibi dicatur : Si quis, suadente diabolo, etc. ; nam respondelur quod baec verba non importent scientiam formalem censurae, sed tantum peccati.

Notandum hic cum Viva i^ cum Fill. quod ut incurratur censura pro foro ioterno requiritur contumacia vera , pro foro auiem externo, suflScit praesumpta.

  1. « 6. Non incurritur censura ob peccatum soli nalurali vel divino iuri lepugnans, sed requiritur praeceptum ecclesiae quod contumaciter violetur. Item nec ob peccatum mere praeteritum potesl censura infligi ab homine,

(<0) P.^22.n.o9. (H) De usu matr. c. 5. n. 163. (<2) De cens.c. ^p.^5. n. 498. (iS) Dec.

    1. C.40. n. 38. (44) D. 2. p. 4. n. 9. (45)?.
  2. q. i. r. 2. Ibid. n. 199. (47) N. 4K

(f8) De cens. c. 4. p 45. n. 200. Il9j De cens. q. 4. art. 4. n. 5.

796

IIB. VII. DB CENSDRfS

nisi aliquo modo pendeat in futurum ratione scandali vel restitutionis non factae, vel perseverantiae in peccato post naonitionem, quia abest contumacia (Ita s. Th. Suar. Con. Pal. et Salmant. * comm.). Nec refert quod quis ob peccatum praeteritum , vel etiam sine peccato (modo iusta causa subsit) possit ad tempus arceri ab aliorum cocsortio, altari, communione etc, ut subinde fit in religionibus, et in iure etiam vocatur excommunicatio vel suspeusio, sed late, quia non est censura proprie dicta, cuius viol&*'0 inducat irregularitatem, sed simplex tantum poena , Fill. 2.

» 7. Non incurrit censuram qui legem transgreditur ex gravi metu, licet quandoque non excusetur a gravi culpa , quia non censetur coutumax. Laym. 3 Bon. * ex Suar. Con. etc. »

Dubitatur an episcopus possit per sententiam ferre censuram pro crimine futuro. Negat Cont. Tour. * et probat ex c. Romana^ de sent. excom. in 6. abi dicitur: Caveant praelati^ ne tales sententias excommunicationis^ sive spe^ialiter sive generaliter^ in aliquos pro oulpis futuris^ videlicet si quid tale fecerint. proferre praesumant, nisi culpa seu offensa praecesserit ; sed affirmant Laym. 6 cum Abb. Cov. et Ug. Spor. gicViva ' cum Suar. et Con. Et hoc Est valde probabile quando adest iusta oausa, atque hic est usus communiter receptus in ecclesia. Respondent autem praefati aa. ad textum oppositum, illud intelligi quando sine causa fertur huiusmodi censura.

  1. «8. Censura invalida est ex triplici capite.

» Primo ob defectum ferentis, si scilicet careat iurisdictione, vel eam habeat impeditam per censuram, vel suspensam per legitimam appellationem, ile qua vide Laym.

51 . » Secundo, si substan^alis ordo ludicii praetereatur, ut si reus non citetur nec moneatur sub comminatione

(l) Ibld. I). 10, n. 120. (2) T. 11. c. 6. o. 186. (5) L. 1. 1. B. ,>. 1. c. S. n. 9. (4) D. 1. q. 2. p. r>. n, 2. (S) De consur. part. 1. cap. i. v. Ccnsura %' Uoiuiuc. i^) Dc ecus. c. 2. n. 2. (7) Q. 1.

censurae. Ratio quia non est contumat qui ante non fuit monitus de praecepto et poena annexa. Quod tamen intellige de censura ab homine lata pet sententiam particularem : quia quae fertur a iure vel per sententiam generalem vel etiam specialem, respectu tamen actus futuri non eget alia monitione, cum lex aut sententia ipsa satis monet. Idem est de sententia noa illativa censurae, sed declaratoria tantum: quia absque alia monitione deolarari potest censura inoursa, quando crimen, cui est annexa, commissuia esse evidenter constat. Porro ut censura sit licita requiritur primo ut diota monitio sit oanonica, id est , trina iuxta canones, etsi aliquando ex iusta oausa suffioiat una tribus aequivalens, V. g. moneo te semel pro tribus vicibus. 2. Ut ex soripto recitetur. 3. Ut causa censurae exprimatur. 4. Ut reo petenti exemplum scripturae intra mensem tradatur, alioquin iudex ipse suspenditur a divinis officiis. Fill. 8 »

  1. Praenotandum est hic quod non in omnibus censuris requiritur monitio rei ; nam in excommunicatione , quia ibi omnino requiritur rei contumaoia , requiritur etiam monitio : in suspensione autem et interdicto particulari (seous generali), quia hae censurae feruntur aliquando per modum non censurae, sed purae poenae ad pu« nitionem peccati praeteriti, ideo non semper monitio requiritur, ex c. Tam litteris 33. de testih.,G, Cum in cunctis

  2. de elect.^c. Sacro^^, de sent. eccc., et c. \ . eod. tit. in 6., ita Palaus ^ Bon.io et Salm.*^ cum Con. Gibal. et Diana.

  3. Sed quaer. 4. An censura sine monitione prolata sit valida. Quin monitio sit necessaria de necessitate praecepti nemo dubitat ex c. Reprehensibilis, de appell. etc. Vide Salm.^2. Et. hic notandum, quod raonitio debeat specialiter fieri de censura, cuius fit comminatio, ut Suar.*^et Salm.'^ cuti| Soto Con. Suar. elc. comm. Utrum au«

arl. 1. n. 8. (8) T. 11. c. 4. (9) D. 1. p. S. n. ».

(10) Q. 1. p. 9. u. G. (11) Dc ceus. c. 1. p. 7. n. iiii (12) Ibid. n. «2. (13) D. 5. »ccl. 11. n. 7.

(11) IbiU. D. US.

CAP. I, DK CKP^SUFHS

icm monitio sii necessaria de essentia, «dest duplex sentenlia probabilis.

Prima sententia^ quam tenent Suar.< Bon. 2, item Cai. Diana etc. apud Salmant.3 ( qui putant probabilem ), dicit ecclesiam sive papam ex plenitudine potestatis posse censuras ferre , nulla praemissa monitione. Et probant ex c. Duo sunt, d. 96. ubi Innocentius excommunicavit Arcadium ob delictum praeteritum, etc. Tanta^ d. 86. ubi s. Gregorius excommunicavit quosdam «ine monitione ob crimen iam factum.

Secunda sententia vero communior et probabilior quam tenent Sanchez * Anacl. 5 Cont. Tourn. 6 et Salm.' cum Soto Con. Avil. Corn. Giball. etc. docet omnino praemittendam esse monitionem canonicam, nisicensura sit iam lata a iure. Probatur ex c. Statuimus 3. de sent. excomm. ubi dioitur quod canonica monitio n6cessario praemittenda est , aliter excommunicatio prolata non teneat, Et idem dicitur in c. Constitutionem 9. eod. tit. Praeterea probatur ex Matth. 18. ubi : Quad si ecclesiam non audierit sit tibi tamquam £thnicus. Ergo ecclesia non habet facultatem ferendi censuras, nisi oontra contumaces qui nolunt ecclesiam au^ire ; censura enim est poena medicinalis quae tantum in eum fulminanda est qui ob suam contumaoiam aliter sanari non potest: nullus autem contumax dici potest, nisi prius de poena infligenda fuerit admonitus. Nec obstant textus oppositi : nam ad c. Duo sunt respondent Salm. ^ quod Arca<lius ibi excommunicatus fuerit, quia Chrysostomum iniuste prius eiectum noluit revocare. Ad textum autem in c. Tania respondetur non esseibiproprie sermonem de excommunicatione, sed tantum de privatione eucharistiae. Dixi autem, nisi censura sit a iure iam inflicta latae sententiae, quia tunc ipsa iex monet; excipitur lamen 1. suspen€io hta contra rehgiosos usurpantes

(t) D. 3. sect. 8. n. 8. (2) Q. 1. l>. 9. n. 4. v. J"Cundo. (3) Ib. d. 8S. (4) De malr. 1.9. d.32. . 13. ct 21. (8) P. 488. q. 2. n. 19. De «rnsur. part. 1. 3. ai l. 4. »t>ct. 1. r. Dico 1. Ibid. u. as ceas. *. 1. p 7. n 80.

IN GKNERE DUB. IV. ^97

aecimas vei prohibentes aut non por* mittentes eas solvi, ex Clem. 1 . de dee. Excip. 2. excommunicatio lata in religiosos impedientes visitationem epi«« scopi , ex Clement. un. §. fin. de statu monachor.; in utroque enim casu ia praefatis textibus requiritur monitio.

  1. Stando autem in iure oommuni, procul dubio invalida est censura lata ob peccatum mere praeteritum, nisi habeat traotum successivum in futurum, ut docent Anacl.9 Conc.<Oet Salmant.<i ex c. Ex parte, de sign. verb, Nulla enim esset censura lata ob blasphemiam vel furtum mere praeteritum. Quando ergo excommunicatur aliquis ob furtum, excommunicatur ratione contumaoiae, vel quia fur sciebat furtum esse ab ecclesia vetitum sub censura, vel quia monitus sub poena censurae renuit restituere ; ita Viva 12 {Vide dicta n. 33. in fin.). Tunc enim incurrilur censura sine alia senteutia declaratoria , ad differentiam aliarum poenarum ecolesiasticarum , ut sunt privatio offioii , inhabilitas ad officia , eto. quae semper sententia saltem declaratoria indigent; Croixi^ cum Less. Barb. Pell. etc. comm.

  2. Quaer. 2. An requiratur monitio, si censura sit oomminata a iure ferendae senteutiae. Si censura sit oom* minata ab homine, certumest non requiri monitionem, quia per illud praeceptum iam etiam habetur monitio ab ipsoiudice facta, utSanoh.i'* et Salm.^5. Dubium ergo est si sit a iure. Duaa sunt sententiae.

Prima dioitomnino requiri monitionem, et hanotenentPal.^eSuar.i^Layman et Salm.i^cum Cai. Corn. Diana etc. , quia ( ut dicunt ) oum sententia censurae ferenda est ab homine, sicut censura lata a iure petit monitionem a iure , sic fterenda ab homine petit monitionem ab homine.

Secunda sententia tamen probabilior

(9) P. 488. n. 17. (10) P. 422. n. 1. (11) Ibid. p. 10. n. 120. (12) De ceus. q. 1. art. 4. n. S. (13) L. 7. n. 77. (14) De matr. I. 2. d. 24. n. 28. (IS) De cens. c. 1. p. 7. n. 90 (16) P. S. n. 7. (17) D. 3. scct. 10 n«m. 19. (18) C. 6 n. 6. tldi Ihtd. n. 91.

T98 MB.

dicit non requfri inonilionem, eamque tenenl Busemb. ut supra n. 51., Bon.* Sanch.2, item Fill. Abb. et Avila apud Pal.* qui probabilem putat. Ratio quia ad hanc ceusuram iam habetur utrumque monitio et contumacia : monitio quae facta est ab ipsa lege , tam enim monet lex infligens censuram latae sententiae quam ferendae : et contumacia, quiailleiam monitus noluitobtemperare. Nec obstat ratio opposita , quia tunc superior, cum teneat locum primi leglslatoris, sicut posset legislator, sic etiam ipse superior potest censuram exequi. Bene taraen advertunt Suar.< Tolet.5 et Bon. 6 cum Nav. Fill. Felin. etc. quod eo casu requiritur oitatio rei ad censuram declarandam , cum bene fieri possit quod reus probabilem sui facti excusationem afferat ; nisi forte, excipit Bonac. , crimen sit adeo notorium ut evidenter constet Dullam reo competere defensionem.

66.Notandum autem 1 . quod monitio canonica proprie est trina , sed etiam canonica est si fiat una pro tribus (adhuc sine causa), dummodo pro ista una aequivalens tempus designetur , nempe sex dies ( nam pro unaquaque monitione requiritur spatium saltem duorum dierum, ut dicunt Suarez s et Salm. 9 et colligitur ex c. Constitutionem^ de sent. exc. in 6.); et dummodo terminussex dierum assignetur ut peremptorius et ultimus , alias reus contumax non constitueretur. Ita Salm.io Bon.i^. Sufficit tamen si dicatur: Mandamus ut infra sex dies restituat^ alias excommunicatur ipso facto; quia tunc virtualiter terminus peremptorie assignatur, Suarez 12 Pal.i3 et Salm.i^. Notandum 2. quod ex iusta causa tria illa intervalla redigi possunt adunumdiem vel brevius tempus , modo tria spatia assignentur, ut Bonac.^5 Suar.*^ et Salmant.^^cum Con. et Gibal. Et aliquando, si periculum sit in mora, ut si cle(1) Q. 1. p. 9. n. 4. (2) De matr. 1. 2. d. 24. n. 28. (3) N. 6. (4) D. 3. sect. 14. n. 6.

(8) L. 1. e. 4S. n. 3. (6) D. n. 4. v. Quarto ct p. 13. 11. 6. (7) Eod. n. 4. (8) D. 3. secl. 9. n. 3.

(9) Ibid. p. 8.1). 93. (lO)De cen». c. 1. p. 8. n. 93. (11) Quacsl. 1. p. 9.n. 3. (12) D.3. secl. 12. n. 7.

ricus ad oiortem ducatur. vel si agatur de reprimenda violentia et turbationo iurisdiotionis , sufficit tunc una monitio sine illis competentibus tribus spatiis, modo terminus desiguetur, ut Salmant.^8 cum Corn. et Croix <^>. Notandum 3. quod momtio debet fieri ab ipso iudice vel ab alio eius noraine. Et si censura imponitur in comniodura partis, ad illius instantiam citatio fieri debet; ita Suar.20Bon.2ietSalm.22cum aliis. Debet etiam monitiofieri in scriptis, nisi iudex procedat ex officio, prout tenetur aliquando ob bonum commune , ex c. Venerabilibus , §. Porro , de sent. exc. in 6. Quia tunc sufficit si monitio fiat oretenus, ita tamen ut probari possit in foro. Ita Salm.23 cum Giball. et Corn. ex c. Sacro^ de sent, ea?comm.

  1. Notandum 4. quod si censura ferenda sit contra plures generaliter , sufficit ut fiat monitio in ecclesia coram populo: si vero ponatur interdictum contra communitatem, sufficit ut moneantur ii ob quorum culpam fertur; ita Suar.2< Bon.25 et Salm.26 cum Giball. etc. Si autem fulminetur censura contra particularem personam , tunc ipsa specialiter monenda est. Excipe tamen tres casus sequentes in quibus sufficit fieri monitio in eius domo, vel si domum non habeat, in ecolesia vel loco publico. Casus 1 . est quando reus absconditur aut fraude impedit monitionem, ut Salm.27 oum Avila ex c. final. de dolo et contum. Dolus autem debet constare testibus aut manifestis indiciis, Con.28et Corneio cum Salmant.29. Casus 2. quando reus est semel personaliter citatus; tunc enim aliae citationes fieri possunt domi aut in ecclesia aut tribunali, Salm.30 cum Bon. ex decis. rot. rom. Casus 3. est quando probari potest citatio dorai facta iam ad notitiam rei pervenisse f.

(13) P. 8. n. 8. (14) Dict. n. 93. (15J) P. 9. n. 7. (16) D. 8. secl. 9. n. 3. (17) Ib. n, 94. (18) Il^. (19) L. 7. n. 73. (20) D. 1. sect. 11. num. i. (21) N. 4. (22) Ibid. n. 93. (25) Cit. u. 9;J. (24) D. 3. scct. 8. nnra. 2. (23) P. 9. n. 11. (26) Ibid. n.96. (27) De censiu-. c. 1. p. 8. n. 9(5l (28) N. 9. (29) II>ld. iZQ) Cil. n. 90

CAP. I. DE CBNSURIS

i\mc enimreliquae citationes etiam domi fieri possunt; Siiar. Bon. Corn. etc. cjina Salm. i efe colligitur ex Clem. 3. de eieot,

  1. Notand. 5. quod licet de necessitate praecepti trina monitio sit necessaria^ alias iudex lethaliter peccabit (nisi urgeatissima causa, ut supra, excusaret), uti apud omnes estcertum; sine tamen illa trina monitione minime equidem censura eritinvalida, cum in c. Romana de sent. excom. in 6. censurae sine monitione debita inflictae vocentur iniustae, sed non invalidae : imo in c. Sacro, de sent. excom. dicuntur iustae, intellige, eo quod saltem non sint contra iustitiam commutativam aut distributivam, quamvis sint contra legalem; ita Pal.2 Bon. 3 et Salmant.* cum Con. Gibal. Corn. et Diana. Excipiuntur tamen duo casus, m quibus, nisi praecedat trina monitio vel una pro tribus, ut supra, invalida est censura : 1 . Quando iudex excommunicat aliquem (vel suspendit aut interdicit) communicantem cum excommunicato a se , ex c. Statuimus et c. Statutum , de sent. excomm. in 6. 2. Quando constat delegatum ndn aliter accepisse facultatem ferendi censuras, quam trina monitionepraecedenle. Salmant.

  2. Haec quoad monitionem censurae. Quoad autem censurae sententiam notandum 1 . quod ad censuram incurrendam non suflicit simplex voluntas superioris, sed requiritur ut sensibiliter ipsT eam manifestet scripto aut verbis, ut est certum apud Salm.6, aut etiam alio externo signo, ut communiter Suar. ' et Salm. ^ cum Corn. Vill. Candid. etc. contra aliquos. Nctandum

  3. quod , licet pro censuris valide ferendis non sint necessaria verba aut signa determinala , oportet tamen ut sufficienter determinetur persona, crimen et censura; Salm. ^ ex d. Th.io. Et idem dicilur de censurae absolutione, Salm.^icum Cand. Cord. et Gib.

(1) L. cil. (2) P. ». n. 7. (3) P. 9. 0. «. (4) Ibid. n. 97. (S) Ib. n. 98 (6) III. p. 6. . 61. (7) D. 5. «ecl. 2 niim. 3 (U> XnA. n. &S

IN GENERE DUB. IV. 799

  1. Notand. 3. quod ad censwras licite ferendas observandae sunt solemni* tates assignatae ablnnoc. iv. in c. Cum medicinalis \ . de sentent. excom. in 6. ubi sichabetur: Quisquis igitur excommunicat excommunicationem in scripti» proferat et causam excommunicationis expresse conscribat ... Exemplum vero huiusmodi scripturae teneatur excom-municato tradereinfra mensem^ si fue^ rit requisitus., super qua requisitione fieri volumus puhlicum instrumentum vel litteras testimoniales confici, sigilla authentico consignatas. Postea additur: Si quis autem iudicum huiusmodi con^ stitutionis temerarius extiterit violatorj per mensem unum ab ingressu eoGlesia& et divinis officiis noverit se suspensum. Et ibidem: Et haec eadem in suspensio^ nis et interdicti sententiis volumus ob-^ servari. Ratio ponlificis haec omnia praescribendi fuit ne festinanter et temere et imprudenter censurae fulminentur. Ultra autem has poenas ipso facto incurrendas alias assignat pontifex a superioribus inferendas, nempo . ut reus protinus a censura absolvatur. 2. Ut si iudex in eo mense, in qua suspenditur ab officiis et ingressu ecclesiae, illis se ingesserit, tunc irregularitatem incurrat. 3. Ut idera iudex teneatur solvere expensas omnes, et insuper arbitrio superioris alias poenas subire. Ex quoinfertur quod licet censura sine praefatis solemnitatibus sit valida, ut verius tenent Pal.i2 galmant.<3 cum Avila Leand. Gibal. Candido etc. contra Ripa et Sayr. dum ex ipso c. cit. praecipitur ut iudex censuram relaxet, ergo valida censetur ; attamen iudex procul dubio graviter peccabit si aliquam ex dictis solemnitatibus omittet, nempe si non ferat censuram inscriptis, si causara non assignet, si exemplura postulanti non concedat; ita Bonac^* et Salm.i^ cum Sayr. Gibal. etc.

61 . Advertendum tamen 1. quod hoo currit quando censura fertur per mo(9) De cens. c. 1. p. 6. n. 66. (10) In 4. d. 27. q. 1. ail. 2. (H) Ib. (12) D. l.p.S. n. 10. (I.';) II». B. 73. {i^iW. B.n.l. (IS^Dc cphs.c. 1. j..2. ii.72i

VII. DtE CEM*l£llin»

tatibus praescriptis. Ita Salm. « cuna Gibal. Felin. etc. contra aliquos.

  1. Sed dubitatur hic 1 . An incurratur censura lata sub distinctione, v. g. si dicatur: Maneat excommunicatus aut suspensus. Adsunt duaesententiae, ambae probabiles. NegantSylv. Nav. Henr. etc. , quia ad censuram incurrendam requiritur ut ipsa in specie individue determinetur; affirmant autem Suar. 7 Bon.8 et Cand. Corn. cum Salm.^ quia vi illius propositionis copulativae tantura optio datur reo eligendi censuram qua malit ligari,si autem nullam eligat, dicunt Bon. et Cand. utramque incurrere : sed melius tenent Salmant. cum Suar. quod , si unam frangat, alteram eligere censeatur.

  2. Dubit. 2. An possit ferri censura sub conditione. Potest sine dubio ex c. Praeterea 2. de appell. Sed censura postea Don incurritur nisi conditione impleta. Qaare non incurritur, si ante impletionem appelletur , ex eod. c. 2. vide Salm.i^* (Advertendo quod appellatio ante sententiam censurae eam suspendit, secus si fiat post sententiam, Croixi*). Vel si creditor.pendente condilione , proroget terminum pro censura a iudice assignatum. Quia sicut potest creditor debitum remittere, ita et terminum prorogare, ut docent Pa800 **B.

dum sententiae, cognita causa, cum citatione, ut patet ex verbis in cit. c. Cum medicinalis ^ Si quis iudicum etc. Secus si censura fertur a iure vel etlam ab homine , sed per modum legis generalis sive praecepti particularis , v. g. alicui ue aliquid agat: tunc enim tales solemnitates non requiruntur. Ita Salm. * cum Gibal. Sayr. et Cor. Advertendum 2. quod in scriptura debet exprimi causa censurae, non in genere, sed in specie; et insuper scriptura debet esse authentica, ita ut sit sigillo obsignata et subscripta a iudice vel alio eius nomine , aut saltem quae idoneis testibus probari possit; Salm.2 cum Gib. Corn. etc. Advertendum 3. quod si iudex sit episcopus sufficit si proferat censurae sententiam per alium, si vero sit episcopo inferior, debet per seipsum proferre vel saltem per notarium aut alium iftinistrum ; Salm. 3 cum Villal. Corn. Macb. etc. Advert. 4. non incurrere poenas qui dictas solemnitates omitteret ex causa argenti quae moram non pateretur , cum in textu dicatur : Si quis iemerarius etc. Ex quo infertur quod non so[um non incurrit poenas episcopus, etlamsi culpabiliter solemnitatesomittat, dum in poenis suspensionis et interdi€ti debet specialis mentio fieri de episcopis, ut ex c. Quia periculosum^ de ! lausi2Salm.i3cumNav. Sylv. el Corn.

sent. excom. in 6. Unde, dum in cit. c. j ac Cont. Tourn.t^ ex cap. Pastoralis de Medicinalis inter alias poenas indici- ' tur suspensio, apparet quod sanctio illa, sicut non respicitepiscopos quoad

suspensionem, neque quoad alias poenas; ita Pal. * et Salm. ^ cum Cand. et Mach.:sed nec etiam quivis alius ex ignorantia culpabili omittens , quia temeritas veram scieutiam requirit , iuxta dicta i. i. n. 474. Advertendum 5. quod poenae incurrunlur etiamsi censura noii habeat efi^ectum, puta, si iudex iurisdictionem habeat irapeditam vel si reus solvat aut appeliet. Quia a ponlifice non punitur prolatio iniustae sed prolatio sine solemoi74. (2) Ib. n. 7S. (3) Ib. a. 70.

  1. part. S. u. 9. (iJ; Ib. b. 77.

ceosurae,

(1) IbiJ. n. (4) Tr. 29. d (6) De ceiis. c, 'iii Purt. 7,

  1. p.6. D. 79. (7^D :i.

IbiU. BU"!

scel.2. II. 12. 6$. el »4

appei.

  1. Sed hic dubit. 3. An transacto terraino prorogato a creditore, iudice inconsulto, si debitor non solvat, censura incurratur. Negant Ugol. Henr. Sayr. Nav. apud Salm.^s quia suspendere et prorogare censuram est actus iurisdictionis, quam non habet creditor. Sed probabilius affirmant Suar.^6 Pal.i7 Cont. Tourn.18 et Salm. I9cum Cov. Corn. et Leand. Ratio quia ille lerminus non assignatar ad finiendara obligationem, sed ne solutio ultra prorogetur sine creditoris consensu; qua(10) Ib. n. 68. (11) L. 7. n. 109. (12) P. 8. n. S (13) Ibhl. n. 09. (14) Ti-. ck ccnsuris parl. f «3p. 4. qiiaer. 3. r. 2. (i^] ibij. nnm. 70. (16') D. 3. sect. 2. n. 11. (17^. p, 8. nuin. 0. ^tBi) 10». cil. aujier 4. Caotftinu. (19) li 5.

CAP. I. DE CENSURIS

re, Iransacto termino a creditore prorogalo. eadem censura manet et incurriluPr

  1. Tncurritetiam censnram qui, pendente conditione , mutat forum , quia adtiuc primura forum retinet iurisdictionem. Ita Ugol. et Con. apud Salm.<. Limitant tamen 2 Con. et Suar. , nisi ex iusta causa, et non in fraudem, domicilium cum foro mutaretur.

Hic deinde notand. \ . quod censura ferri debet diebus non feriatis, quando ipsa per modum sententiae profertur , ex c. final. de feriis. Si vero diebus feriatis feratur, erit illicita quidem, sed non invalida, ut Palaus ^ et Salraant.'* cum Sayr. et Corn. Verum bene possunt ferri diebus feriatis censurae , quando imponuntur per modum legis aut praecepti ; et etiam illae quae feruntur per modum sententiae, quaudo contumacia ita patet , ut cognitione causae non egeat, ex c. Evidentia , de accus. Monitio autem censurae frequenter fieri solet die non feriato, si causae cognitio non praecedat; secus, si praecedat. Salm. 5 cum dd. cit. Notand. 2. quod, si iudex sciat censuratura esse absolutum pro foro interno , docent Henr. Fill. et Dec. apud Croix 6 non ^sse puniendum pro foro externO. Notand. 3. quod, qui serael censuram incurrit debet denuntiari et publicari , ut sic citius resipiscat, ex c. Pastoralis, §. fin. de appelL et Clem. fin. de cen. Haec autem , si lata fuerit ab homine, sive per modum statuti sive per rnodum sententiae particularis , ab ipsoraet debet denuntiari. Si vero lata fuerit a iure coramuni, denuntiatio dehel fieri ab ordinario loci, ubi censura incursa fuerit , ex Clem. 1 . de priviL Sed tunc ante denuntiationem praece4eTe debet citatio rei facienda a superiore proprio, dato ei termino ad ius suum dicendura , alias denuntiatio erit uulla ex Clem. Saepe^ de verb. sign. Tta Croix^ cum Nav. Cov. Pal. et aliis

;i) De ccns. c. 1. p. 6. n. 08. (2; Ibid. in tin. |5) P.B. n. 15. (4) Ibid. p. 9. n. 100. {6", Ibid. ^G) L. 7. n. 80. (7) L. 7. n. 76. (8) Ib. u. 101.

pod. Ir. c. 5. p. 2. num. 16. (9) Cit. o. 101. H0\ P. 1. c. G (11) Dec. 1. I. e. 10. n. 42.

IN GENERE DUB. IV. 801

comra. apud Salm. Si autem reus ?atisfactionem ofiferat, stalim est absolvendus. Salm. cum Suar

  1. « Temo, ob defectum iusiae causae. Haec autem deficere potest tripliciter : i. Si nec a parte rei nec secundum allegationes fori externi subsistat„

  2. Si a parte rei criraen subsistat qaidem, non taraen in ordine ad iudicium, quia reus de eo non confitetur nec legitirae de eo convincitur. 3. Si a parte rei non subsistat criraen, etsi iuridice probetur, ideoque titulura seu oausam praesuraptarahabeat iudex. In quo casu , etsi sententia a parte rei sit iniusta , ideoque probabilius censura noa liget in foro conscieutiae , in foro tamen externo servari debet propter scandalum. Vide Laym.io. »

  3. In dubio an censura sit incursa vel ne in foro conscientiae non tenemur nos gerere ut censuratos. Et hoo sive dubiura sit facti , id est circa orimen , puta si dubitetur an percussio clerici fuerit graviter iniuriosa, ut docent Sanch. Bon.<2 Holzra.i^ Mazz.i^ Pal.<5 Layra.<6 Ronc.<7 et Salra.i» cum Cand. Tanner. et Diana contra Sayr. Azor. etc. apud Bon., sive dubium sit iuris, id est ciroa sententiam , puta si dubitetur an ceusura fuerit latae aa ferendae sententiae, vel an conditio apposita in sententia sit impleta vel non, ut Sanch. Bon. Holzm. Ronc.^9 et Salmant.20 cum Val. Cov. et Diana ex d. Th. qui 21 docet quod post determinationera iudicis standum est eius sententiae, secus ante deterininationera. Ratio pro dubio facti est, quia in dubio nemo est expoliandus iure suo communicandi quod possidet; pro dubio autem iuris ratio est, quia poenae sunt restringendae, unde in dubio non inourruntur. Si vero post censurara incursam dubitetur de absolutione ob tenta vel de appellatione interposita et similibus , tunc omuino reus debet se habere ut censuratum , quia tuuc

(12) D. 2. q. 1. p. 6. S- 2. n. 40. (15) De cen$. c. 4.U, 151. (14)T.l. p. 65. (13) D. 1. p. 8.n. 8 /16) C. ». S. A. n. 38. (17)De ii. praoc. c. 2.q. 6. (18' De cens. c. 1. p. 16, o. 209. (19) Locc. rc. :20) tbid. 0. 210 (21^Quodlib. 4. 3> t 14.

Dk LiGORiO. Mor. IL

51

802 LIB. VII. DE

possessio stat pro superiore , ut recle dicunt Sanch. < Pal. 2 ei Salm. 3 cum Cov. Et idem dicendum cum Sanch * et Salm. 5, si dubium sit de potestate superioris, quando hic pacifice eam possidet.

  1. Dubit. 1 . In dubio an censura fuerit iusta vel ne, an ut iusta sit iudicaoda. Negat Dicast. apud Groix ^ dicens superiorem esse quidem in possessione f6rendi censuras iustas, sed cum de iustitia dubitatur, potius dicendum est possidere libertatem subditi. Et idem sentiunt Vasq. Sancius etc. apud Viva 7 loquendo de lege dubie iusta , probabile putat Tamb. Sed verius affirmant Salm.^ Viva Bonac.*< cum Vasq. Suar. et Salas; item Pal. et alii communiter cum Croix 12, quia in dubio possidet potestas iudicis.

Dubit. 2. An si reushabet opinionem probabilem pro se teneatur parere iudici aliquid praecipienti sub censura , puta sdlutionem pecuniae. Affirmandum etiam cum communi, sivedubium sit iuris sive facti, quia alias nunquam lites finirentur; ita Salm.<3 cum Soto Diana Vasq. et Avila. Bene tamen advertunt Salm.^^* cum Avila , quod in dubio facti id procedit duraute dubio; nam si postea censuratus fieret certus de sua inoocentia , tunc non tenetur nec solvere nec se gerere ut censuratum: tunc enim sententia non potest obligare, cum nitatur praesumptione certe falsa. Sed si talis censuram in publico violaret, v. g. in sacris ministrando , licet irregularitatem non incurreret , peccaret tamen ob scandalum, et tunc in foro externo gerere se deberet ut irregularem, ita Suarez <5 Pal.16 Croixi^et Salra.^Scum Coninch. Hoc tamen intelligendura nisi publice constet censuras esse nullas, ita ut 0mnino absit scandalum; Salm. <9 cum Nav. Avila etc. ex Clemen. Pastoralis, de re iudicata. Praeterea advertit Contin. Tourn. cum d. Th. ex c. Pastoralis^ de offlc. et poU. iud. del., quod

(1) L. c. n. 67. et S9. (2) L. c. (5) Cit. n. 210. (4) N. 60. (S) Ibid. (6) L. 7. num. 123. (7)Dc lcg. q. 1. ait. 3. n. 4. (8) Dec. I. 1. c. 5. *crb. Sul)ililus. /tt^ De leaxU. « A; p

GBNSURIS

executor sententiae, quae sit iusta secundum allegata et probala , lenetur eam executioni mandare , eliamsi ex privata scientia novcrit esse iniustaniy secus vero si sententia etiam sccundum probata esset omnino iniusta, ex c. Super eo, de erim. falsi.

DuB. V. Qui po«sint absolvere a censuris.

  1. Distinguendum inter censuram per sententiam particularem ab homine et inter latam a iure vel ab homine per sententiam generalem.

  2. Quis possit absolvere a censuris latis a iure. An omnes confessarii possint absolvere ab excommunicatione minori. An simplex sacerdos.

  3. Quis possit absolvere a censuris latis ab homine per sententiam particularem.

  4. Quis^ si per sententiam generalem contra personas indeterminatas.

  5. Quae censurae reservatae possint absolvi ab episcopo per cap. jbiceat.

  6. Fide verba capituli.

  7. Not. -i. An episcopus possit dispensare in irregularitate propter haeresim. Not. 2. Quando crimen dicatur occultum vel dedu' clum ad forum.

  8. Dub. An possit dbsolvi ab episcopo qut fuerit punitu^ in foro alterius episcopi.

  9. Dub. 2. An crimen publicum in uno loco possit absolvi ab episcopo in alio^ ubi est occultum.

  10. Not. 3. Qui veniant nomine episcoporum. Not. 4. Qui veniant nomine subditorum. Not. 5. Episcopi possunt absolvere a casibus papalibus occultis reservatis etiam post Trideniinum {Remissive ad lib. 6. n. 594.).

  11. Not. 6. An episcopi gaudeant hac facuUate ubi Trldentinum non est receptum.

S. Qu. I. An episcopus possit dispensare in irregularitatibus et suspensionibus cum suo subdito in aliena dioecesi morante.

  1. Qu. 2. An facuUas concessa in cap. Liceat fuerit revocata per buUam Coenae.

  2. Ferior sententia.

  3. Qu. 3. An episcopi possint absolvere a censuris buUae Coenae impeditos adire Romam.

  4. Qu. 4. Quinam dicantur impediti.

  5. Quidj si impedimentum sit ad breve tempuSj et quid si ad longum.

  6. An teneatur reus absolutus deinde se praesentare pontifici^ si iam sit emendatus et parti salisfecerit.

  7. Quid si impedimentum sit perpeluum. El qui dicantur perpetuo impediti.

  8. Qu. 5. An impediti teneantur adire Romam per epistolam aut procuratorem.

  9. Qu. 6. An episcopus possit absolvere haereticum impeditum etiam per aUum.

  10. Qu. 7. Jn cum inferior absolvit impeditum a casu reservato sine censura^ leneatur poenitens se praesentare superiori.

(10) L. c. (ll)Eod.tU. d. 1. q. 1. p.7. S.3. n.ll. (12) Dict. n. 123. (13) De cens. c. S. p. 1. n. 6. (14) Ib. (IS) D. A. sect. 7. n. H. (iC) P. 8 b. IS. el 16. (17) L. 7. n. 84. (18) Eod. w. c. I,' u. 16. n. 212. (19) Tr. e. 5. ». l. b.

CAP. I. DE CENSUHIS

?2. Qa. S. An impedUi adire episcopum possint a quocumque absolvi.

  1. Qu. 9. An posslni episcopi generaliter delegare aliis fucuUalem eis concessam in c Liceat.

  2. Dt fticultate mendicanlium absolvendi reservata.

  3. Qtias censuras possint regulares absolvere quoad saeculares.

  4. An possinl eos absolvere a casibtis papalibus occultis.

  5. An pro foro extemo.

  6. An a casibus ab episcopis sibi reservatis.

  7. An a censuris episcopis reservatis a iure vel a consuetudine.

100 An a casibus Clementis occultis, 'lOI. An regulares possint absolvere subditos ab omnibus casibus papalibus extra bullam Coenae. 102. An etiam novitios. '103. An novitios eiiam a censuris ab episcopo

sibi reservatis. -104. An praelati regulares possinl absolvere

subditos a casibus bullae Coenae. Usque ad

n. m.

i07. An subdilos a censura ob percussionem allerius religiosi aui clerici saecularis. \0S. Quid circa recipientes bullam Cruciatae.

Remissive. 109. Regulae pro absolvendis censuris. MO. An^ data facuUaie absolvendi a papaUbuSy

comprehendantur censurae buUae Coenae. Ml. An in iubilaeo^ data poteslate absolvendiy

omnes censurae comprehendantur^ etiam latae ab episcopo speciaUter. M2. An habens facuUatem circa casus buUae

Coenae possit absolvere etiam ab haeresi.

Usque ad n. M 3. M4. Quid ampUus notandum circa facuUaies

regularium.

M5. Quid ampUus circa facuUatem concessam in iubilaeis.

  1. « llesp. 1. A censura lata per Bententiam particularem ordinarie is tantum potest absolverequi eam tulit, vel eius superior vel successor vel delegatus. Ab ea quae lata est a iure communi vel ab homine per sententiam generalem, si non sit reservata, potest absolvere quivis qui censuratum potest absolvere a mortalibus: si verosit reservata , ordinarie et per se potest tanlum relaxari ab auctore legis vel eius successore vel delegato.

» Dixi 1. ordinarie^ quia in articulo morlis quivis sacerdos absolvere potest a quavis censura.

» Dixi 2. per se^ quia per accidens et ex privilegio possunt etiara alii. Lay J.»

(1) L. 1. 1. s. p. 1. c. 7. (2) D. 1. p. 11. s. 8.

(3) De censnris c. 6. e|iiaest. 3. r. 111. (4) D. 7. roct. 3. n. 2. (S) Dc cens. a. 2. u. 4. n. 42.

IN GENfiKE DLB. V 803

  1. Universe loquendo, ad tollendas censuras ex parte absolventis requi' runtur eaedem conditiones quae requiruntur ad ferendas, iuxta dicta n. 12.

Caeterum dicendum 1. A censuris latis a iure nou reservatis certum est episcopum vel propriura sacerdotem absolvere posse , ex c. Nuper, de sent, excom. Ubi, licet serrao sit de excommunicatione minori , idem tamen de omnibus aliis censuris communiter dd. intelligunt, ut Pal. 2 Roncag. 3 Suar. * et Salm. 5 cum Henriq. Ugol. Corn. et Gibal. commun. El idem concedunt capitulo, sede vacante, praelatis religionum et habentibus iurisdiotionem quasi episcopalera. Anautem abhuiusmodi censuris omnes confessarii possinl absolvere. Negant s. Antonin. Cov. Palud. etc. apud Salra. 6. Qaia, ut dicunt , sicut ad ferendas censuras , ita ad absolvendas requiritur iurisdictio in foro externo , qua carent simplices confessarii et etiara parochi. Affirraandura est tamen cum comrauni sententia quam tenet s. Th. ' qui ait: Si eojcommunicatio sit maior aut est lata a iudice^ et sio ille qui tulit vel eius supe^ rior potest absolvere , vel est lata a iure^ et tunc episcopus vel etiam sacerdos potest absolvere. Ita etiam Contin. Tourn.8Conc.9 Pal.io Rodc. Salm.<2 cum Soto Vasq. Con. Avila etc. Ratio quia, licet ex iure ordinario nec confessarii nec parochi hanc facultatem habeant, habent tamen ex concessiono speciali Innoc. iii. qui in d. c. Nuper 29. sic inquit: In secundo casu (scilicet quod excomraunicatio non sit reservata) a suo episcopo vel a proprio sacer' dote poterit absolutionis beneficium ob" tineri. Quamvis enim et tunc non iuris^ sed iudicis sententia sit ligatus , quia tamen conditor canonis eius absolutionem sibi specialiter non retinuit , eo ipso concessisse videtur facultatem aliis relaxandi. Quoties igitur censura non reservatur a iure, ab ipso iure datur potestas absolvendi cuilibet confessa(6) Ibid. n. 43. (7) Suppl. q. 24. ail. 1. (8)De cens. pait. 1. e. 4. a. i.r.S. (9) P.44i.n.5 ' aO)L.c. (ll)UlsuDia. (l2)Deccus.c.ii,i>.4.u.44

804 ETB. vii

rio, ut intelligitar sub nomm e proprii sacerdotis^ prout probavimus lib. 6. de euch. n. 664. Et hic adverteudura 4. quod haec absolutio valebit etiam pro foro externo, ut diount Pal. i et Gibal. Ugol. apud Salm.2. Advertunt 2. Ronoaglia 3 cum Conin. Pal. ^ cum Suar. et Ugol. Spor. & oum Avila et Salm. 6 cum Con., quod hano absolutionemparochi et alii confessarii impertiri possunt tam intra quam extra confessionem. Ratio quia deoreta pontifioum praecipue forum externum spectare soient, et cum favores principis ampliari debeant, non est our tantum ad forum internum restringantur. Advertunt 3. Salm. 7 cum d. Th. Pal. Soto Vasq. ac aliis 8 contra Candid. quod confessarii possunt absolvere non solum ab excommunicatione, sed ab omnibus aliis censuris non reservatis, nempe a suspensione et interdioto personali , etsi absolutio earum non requiratur ad perceptionem sacramenti poenitentiae. Ratio quia illa concessio, cum sit favorabilis, merito ampliatur ad omnes censuras.

71 . Certum est aulem et commune inter dd . omnes episcopos et confessarios absolvere posse ionodatos excommunicatione minori. Vide Salmant. 9. Sed valde dubitatur an simplex sacerdos possit absolvere ab excomraunicatione minori. Affirraant Salm.io cum Navar. Arm. et Hurt. ac probabileputaot Bonac.ii et Viva 12 quia (ut aiunt), cum sacerdos probabiliter possit absolvere a culpis venialibus, potest etiam a censuris eis annexis, iuxta id quod dicit d. Th. : A minori excommunicatione quilibet potest absolvere^ qui potest absolvere a peccato participationis. Sed omnino negandum cum Suar.^4 Pal.15 et Soto Caiet. Corn. et Led. apud Salmant. (um quia in c. Nuper^ de sent. excomm. dicitur excommunicatio minor absolvenda esse vel ab episcopo, vel a proprio sacerdo(1) N. 4. (2) L. c. (3) P, 80. q. 3. r. 3. a)D. 2. p. H. S. 8.n. 3. (B)SuppI. p. 124.n.SS. (6) Dicl. n. 44. (7) Ibid. n. 49. (8) Cit. n. 43. P) Dc ccns. c. 3. p. 14. n. 1G4. (10) Il>. n. 166. (11) Q. 3. num. IS. (12) Q. 2. arl. 2. n. 8.

DE CENS^RIS

te, qui sane intelligi nequit simplex sa« cerdos, tum quia iuxta decretum Innoc. XI. relatum l. 6. n. 543. v. Quaer. hodie vetitum est sacerdotibus siraplicibus absolvere a venialibus. Haec reddunt primam sententiam omnino improbabilem.

  1. Dicendum 2, quoad censuras ab homine latas, quod si censura feratur per modum sententiae particularis contra determinatam persooam, non potest illa absolvi nisi ab ipso ferente, vel ab eius superiore vel ab eius successore aut delegato. Est certum et commune; vide Croix et Salm.^8. Quod si autem iudex in foro externo testetur censuratum iam satisfecisse partibus vel esse emendatum, tunc censetur vel ipse iam absolver^ vel cuilibet absolvondum remittere;Salm.i9. Et hic obiter notandum 1 . quod episcopus etiam in alieno territorio potest suos subditos absolvere in foro tam oxterno quam interno, semper ac absolutio sit sine strepitu iudiciali, ut Sylv. Henr. Avil. cum Salm.20. Notandum 2. quod si quis in alieno territorio delinquit et ab illius episcopo specialiter excommunicatur, non potest absolvi ab episcopo proprio, nisi de episcopi loci licentia. Ita Cont. Tourn.2iDiana Cand. et oum Salm.22. Dixi specialiter, nam si excomraunicatus sit per sententiam generalem potest a quocuraque absolvi, ut mox dicetur.

  2. Si vero censura feraVur ab homine per modum statuti, sive sententiae generalis coutra personas indeterminatas, sive in futurum, v. gr. in omnes qui hoc crimen patrabunt, sive in praeteritura in oranes qui hoc crimen coraraiserunt (posita conturaacia, iuxta diota n. 54.), tuoc alii, ut Suar.23 et Vasq. Fill. etc. apud Salm.24 tenent non ab alio quam ab ipso ferente absolutionem impendendam esse, quia censura ab homine, iuxta regulas iuris,

(13) In 4. d. 28. q. 2. a. 1. q. 1. (14) D. 7. seet 4. n. 17. (1S)D. 2. p. 21. n. 23. (16)Ib.n. 163. (17) L. 7. n. 131. (18) C. 2. p. 4. n. SO. (19) Ib. (20) Ibid. n. 36. (21) Loc. cil. (22) Dc c.m.s. c 2. p 4. n. 37. (23) D. 7, sccl. 2. n. 23. ^4) Ibid. uum. 30.

J

eAP. T. DE CBrrsuttis ab eo dumtaxat auferri potest a quo est lata. Sed probabiliusdicendum absolutionem tunc a quocumque confessario impertiri posse, si censura non sit reservata, ut cum Bus. tenent Pal.< Laym. 2 Ronc. 3 Conc' Holzm. s Sporer 6 et Salm.' cum Con. Sayr. Toleto Soto Avila Bon. et Croix 8 cum communi. Ratio quia hae censurae aequiparantur censuris latis a iure, et ideo a quocumque absolvi possunt, cum agatur de re favorabili quae amplianda est quantum res patiatur, ex cit. cap. Nuper de sent. excom.

  1. « Resp.2. Episcopi secundum Trident. 9 possunt 1 . absolvere in foro conscientiae per se vel vicarium ab 0mnibus censuris occultis, etiam in bulla Coenae papae reservatis, excepta haeresi, a qua per seipsos tantum absolvere possunt (quautum est ex vi huius decreti). Dicitur autem censura occulta, quae contracta est ob delictum non pnblicura, nec ad forum coutentiosum deductum, aut si deductura fuit, a quo reus ob defectum probationis fuit absolutus. Bon.^o. 2. Possunt etiam saepe absolvere a censura papae reservata propter impediraentumeius qui incurrit, vel quando propler seniura, morbum, sexum, pauperiem pontifex non potest adiri. Bon.i* ex Navar. Sanchez Avila Con. etc»

  2. Quoad facultatem, quam habent episcopi circa peccata reservata pontifici , ante omnia notanda sunt verba Trid.i2: Liceat episcopis in irregularitatibus omnibus et suspensionibus ex de^ licto occulto provenientibus^ excepta ea quae oritur ex homicidio voluntario^ et exceptis aliis deductis ad forum contentiosum, dispensare^ et in quibuscumque casibus occultis^ etiam sedi apostolicae reservatis , delinquentes... subditos in dioecesi sua per se ipsos^ aut vicarium ad id specialiter deputandum^ in foro conscientiae gratis absolvere^ imposita

(l) S. /i. M.IO. (2) C. 7. D. 3. (3)Qu. 3. resp. II, () P. 445. n. G. (S) P. S6S. n. 127. (6) Suppl. p. 124, n. S3. (7) Ibid. n. 51. (8) Lil). 7. n. 128. (9) Se»s. 24. c. G. (10) Dul). i. q. 3. pait. 1. n. l^. cl |iarl. 2. n. 1. ex ilcclar. cardin. eie. (11} L. c. (12) lu ay. Liceat, G. scsk. 24.

IN GENERR DHB. V. 805

poenitentia salutari. Idem et in haeret sis crimine in eodem foro conscientiai eis tantum, non eorum vicariis sit per" missum.

  1. Hinc notaud. 1. quod episcopi, h*cet non possint absolvere ab haeresi Occulta, iuxta sententiam quam mox exponemus, possunt tamen dispensare in irregularitate ex haeresi occulta contracta. Ila Potest.13 Salm.^^. Notandum 2. quod ut crimen dicatur non occultum requiritur ut vel sit deductum ad forum contentiosum vel sit notum fere omnibus, ut ait Viva cum Suar., aut saltem raaiori parti oppidi, viciniae, parochiae, collegii seu monasterii,ut dicunt Bon.is Sanch.16 Salra.^^ cura Pal. Pell. etc. Ita ut occultura adhuc dicatur criraen, si iliud sciant quinque vel sex personae, ut ait auctor cit. Istr. etc.18. Vide dicta l. 6. n. 593. V. Hic autem et n. 1111. Tunc autem criraen censetur ad forura deductura, cura ibi est probatura saltem per unum testera, secus, si nuUo raodo fuerit probatura, etsi reus raalis artibus hoo obtinuerit et ibi absolutus fuerit, quia tunc adhuc censetur occultura, itaSauchez 19 Bon.20 et Salraant.2i cura Con. Avila Henr. etc. Iraodicilur occultum, etiarasi criraen coraph"cis sit ad forura deductura, quia ex /. 1. c. Res inter etc. : Res inter alios acta non potest afferre praeiudicium aliis, quibus res iudicata non nocet. Ita Salm.22 cura Nav. Bon. et Sanch.

  2. Sed hic dubit. 1 . an possit absolvi ab episcopo reus alicuius casus papalis, qui iara punitus sit in foro alterius episcopi ubi iudicium sitfinitum,

Prima sententia affirraat, et hanctenent Sanch.23 et Salraant.21 cum Reg. Avila Leandro etc. Ratio quia intentum concilii fuit servare auctoritatem iudicum et vitare scandalura , si publica criraina publice non punirentur; at eo casu neque scandalum adest ne(13) T. i. n. 3338. (14) De cens. c. 2. p. Ji. n. S4.. (iS) S. 4. (IG) Dc malr. I.8.U. 34. u. 3S. (17) Tbid. n. S9. (18) T. 2. c 13. n. 300. (19) Dc malr. 1.8. d. 54. n. 37. (20) Q. 3. |.. 2.n. 2. (21; Ibid. n. GO. (22) De coiis. c. 2. p. .^>. n. GOL I (25) L. i.c 11. u. ai. (24; Ibid. u. G2.

806 LIB. VII. DE

que auctoritati iudicura praeiudicatur.

Secunda sententia vero communior et verior negat, eamque tenent Suar. i Palaus 2 Barb. 3 Conc. Bonac. ^ cum Garcia etRodr. ac Croix.6 cumMascard. Menoch. etc. Ratio quia, licet tunc iudici sitsatisfactum, tamen cumcrimen iuridice publicum faotum fiierit manet simpliciter publicum, et ut tale omnino est pontifici reservatutn.

  1. Dubit. 2. an crimen in uno loco publicum possit absolvi ab episcopo in alio ubi est occuUum. Negant Bon.' et Suar. s , sed probabiliter affirmant Sanch. 9 Contin. Tourn.^o cum Piasec. Barb.^icum Gutt. etSalm.i^cum Trull. Leandro Avila et aliis apud Croixi^. Dummodo locusubi crimen est notum ita distet ut non sit timor ne publicetur ubi est occultum.

  2. Notandum 3. Quod nomine episcoporum veniunt abbates et alii iurisdictionem episcopalem habantes, ut Sanch.*^ etSalm.^s cum Henr. Dic. et Aversa (contra Bonac. et Suarez apud Croixie). Vide dicta l. 6. n. 593. v. Eamdem. Venit etiam capitulum, sede vacante, ut Bon.»' Sanch.^8 et Salm.19. Notand. 4. Nomine subditorum veniunt etiam vagi et omnes habentes animum permanendi in loco illo per maiorem partem anni, ut Croix 20 cum Sanchez Suar. Bonac. Barb. etc. Notandum 5. quod episcopi vi concessionis in dicto c. Liceat possunt absolvere a casibus papalibus etiam post Tridentinum reservatis, ut probabile esse diximus

    1. n. 594. Dub. 9.

  4. Notandum 6. circa facuUatem a Tridentino concessam episcopis in c. Liceat^ absolvendi aut dispensandi a casibus papalibus vel ab irregularitatibus occuUis, id quod dicit Fagnan.21 qui ait : Ex sententia sancti conc. episcopi illarum regionum, in quibus con(1) D. 4, secl. 2. n. 6. (2) T. 1. tr. 4. d. 4. p.

  5. §. 1. D. 17. (5) All. 59. n. 3. (4) P. 44S. u. 12. (8) De iireg. qu. iJ. p. 1. n.6. (6) L. 7. n. 146. (7) D. 1. q. 5. p. 2, n. 3. (8) T. 4. d. 30. sccl.

  6. n. 3. (U) L. 2. c. 11. n. 20. (10) Tr. dc irreg. prl. 3. cap. «li. uot. 2. (11) AU. 35. n. 28. (12) Cit. n. 62. (15) L. 7. n. 144. (14) N. 6. (l8)lLid. n. r.4. (16) L. 7. n. 141. (17) N. 1. (18) Kuu.. 4. (19) II. (20) L. 7. n. i:>G.

CENSURIS

cilium adhuc receptum non non possunt utifacultate in hoc decreto concessa. Notat deinde declaratum fuisse a Gregorio xiii. praedictam facuUatem nec etiam cardinaUbus competere, etsi ecclesiarum urbis titulum liabeant.

81 . Quaer. 1 . An episcopus possit dispensare in irregularitatibus et suspensionibus occuUis cum suo subdito qui in aliena dioecesi moratur.

Prima sententia negat, et hanc tenent Avila Henr. etUgol. apud Barb.22. Ratio (ut aiunt) quia concilium tribuit episcopis facuUatem dispensandi tantum in sua dioecesi.

Secunda sententia vero communior et probabilior affirmat, et hanc tenent Sanch.23 Suar.24 Bon.25 Diana^e Cont. Tourn.27 Salm.28 et Barb.29 cum Boss. Marchin. Fag. etc. flatio quia dispensatio per se potest concedi absenti, ergo non oportet ut dispensandus adsit in dioecesi, cum actus iurisdjctionis voluntarie bene possit exerceri etiam extra territorium. Nec obstat quod ia Trid. dicatur in dioecesi swa, nam respondetur quod vel particula iUa satis verificatur, cum aut episcopus aut subditus existit in propria dioecesi, ut dicunt Contin. Toura.30 et Salm.31 ; vel quod praefata particula refertur tantum ad secundam partem ubi agitur de absolutioue casuum, ut respondent Suar.32 et Sanch.33 Holzm.34 cum Pal. Pignat. et Croixss. Ex quo hi auctores inferunt quod etiamsi uterque tam episcopus quam subditus sint extra dioecesim , bene poterit episcopus dispensareab irregularitate et absolvere a suspensionibus. An autem episcopus possit absolvere et delegare facuUatem absolvendi casus papales occultos extra sacramentum poenitentiae. AffirmantSanch. Suar. Bon. Salm.36. Sed

(21) iD c. DilcctuslS.de temp. ordin. (22) lu Trtd. scss. 24. c. 6. n. 44. (23) Dec. l. 2. c. 11. n. 12. (24) D. 41. sect. 1. n. 10. ct 12. (2S) D. 1. q. 5. p. 2. n. 1. V. Tertio et d. 7. q. S. p. 1. n. 4. (26) P. 4. iracl. 4. r. 96. (27) De censur. parl. 1. cap. S. n. 3. V. Possunt episcopi. (28) Dc ccns. c. 2. p. 6. num. S3. (29) L. c. (30) Loc. cil. (51) Dicl. num. S3. (32) N. 10. (33) N. 13. (34) P, 413. n. 227. (33) N. 159.

(36) Dc ceus. c. 2. p. u. S4.

CAP. I. DE CENSURIS

id hodie omniao negandum ex declar. Gregorii xiii. relata lib. 6. n. 593.

  1. Quaer. 2. An praedicta facultas a Tridentino episcopis concessa fuerit revocatam per bullam Coenae quoad liaeresim et alios casus in ea reservatos. Adest duplex sententia.

Prima negat, et hanc tenent Nav. < acBann. Vega Sa Arrag. Angl. Henr. Fag. etc. apud Barb. ?, item Coninch. Avila Becan. Gran. p. Led. etc. apud P. Milant. ^ et probabilem putant Salmant. Ratio(ut aiunt)quia in bulla Coenae nuUa fit mentio concessionis factae episcopis per Trident., sed per clausulam generalem minime revocantur facultates a conc. generali alicui tributae, ut habetur ex c. Ex parte^ de capell. monach. cum Glossa ih. verbo Nulla mentio, et ex c. Nonnulli de re~ scriptis , et ibid. Glossa verbo Fecerit mentionem.

Et iuxta hanc primam sententiam notant Salmant. 5 cum Navar. Henr. et Gran. ac Felix Potest. cum Dicast. et Diana, quod episcopus circa crimen haeresis, iicet non possit concedere alterl generalem facultatem absolvendi ab illa, cum talis facultas fuerit tributa a concilio episcopis tantum^ non eorum vicariis^ bene tamen eam potest delegare alteri in casu particulari , quia cum ipsa sit annexa dignitati episcopali, competit episcopis iure ordinario, €t ideo potest ab eis delegari omni luodo quo eisdem expresse non est vetitum.

  1. Secunda sententia vero verior affirmat, et hanc tenent Sanch. 6 Pignat.7 Lugo 8 AnacL» Tolet.^o Diana " Ronc.i2 Croixi3Viva"VidaL»5Holzm.i6

Mazz.17 Elbel Barb.^s cumSayr. MoL Philiarch. Homob. Ugolin. et pluribus ■aliiSj item Fagn.20 qui id afifert decisum a s. c. Duasque similes declarationes affert Pitton.2i unam emanatam

(1) Man. c. 27. n. 260. (2) All. 40. n. 2i. (Z) Iii prop. 5. Alex. vii. (4) Ibid. n. S6. (S) Iljid. n. 54. (6) Dec. 1. 2, c. 11. n. 27. (7) T. 1. cons. 291. (8) De poenit. d. 23. sect. 2. §. 1. (9) De fidc d. 4. p. 124. n. SO. <10) lu explic. b. Coenae n. 14. (1 1) P. 7. tr. 2.

  1.  (12)  De  cons.  tr.  4,  q.  1.  c.  6.  q.  4.

<13j L. 6. p. 2. B. 1617. (14) In prop. 3. Alex.

IN GE^TERE DUD. V. 807

die 4. dec. 1642., alteram 28. octobr n^l. Eamdem sententiara omnino tenendam docet Bened. xiv.^^cum Card, Petra Duard. Cleric. etc. ibique testatur quod p. Suar. prius censuerit probabilem primam opinionem , sed deinde 23 ab illa recessit et asseruit ipsain revera omni probabilitate esse destitutam. Probatur nostra sententia ex verbis ipsius bullae Coenae ubi dicitur: Nullus per alium quam per ro^ manum pontificem, nisi in mortis arti^ culo, absolvi possit^ praetextu quarumvis facultatum et indultorum^ quibuscumque personis^ etiam episcopali vel maiori dignitate praeditis... per nos et dictam sodem ac cuiusvis (nota) concilii decreta concessorum vel concedendorum. Per quae ultima verba iam apparet derogatura concessioni Tridentini. Neo obstat ratio opposita , quod per clausulam generalem non revocantur facultates concessae per concilium generale. Nam respondetur 1 . id locum habere quando revocatio fit per rescripta, non vero cum fit per constitutiones pontificias; in praefatis eoim textibus adductis (ut legenti patet) tautum de rescriptis habetur sermo. Valde autem dispar est ratio inter rescripta et pontificias constitutiones: nam rescripta, quia sunt contra ius et propter iraportunitatera ac muUitudinem petentiura non fiunt ea maturitate et consilio, quo constitutiones pontificum et decreta conciliorum emananlur ; ideo id quod dicit de rescriptis, non procedit de constitutionibus, ut bene advertunt Fagn.^^s et Ronc.25 cum card. de Luca et corarauni. Ac propterea observat Fagn.26 Tridentinura derogasse pluribus decret. concil. generaliura, nuUa ipsorura facta raentione, irao testatur idem Fagn.27 s. Pium v. in quodam motu proprio (relato ad litteram

Yii. 11. 7. (15) In ead. prop. (16) T. 1. p. 386. n. 218. (17) T. 3. p. 460. n. 2. (18) T, 2. p. 486. n. 2553. (19) All. 40. n. 23. (20) L. 1. iu c. Quooiam, dt; conslit. n. 28. (21) De cpiscop. u 960. ct n. 1026. (22) Dc syn. 1. 9. c. 4. n. 4. (25) Tr. de fide d. 1. S- 4. n. 13. (24) In d. c, Nonnulli de rcscript. (2o) De leg. p. 47. q. 4. (20) N. 24.

(27) L. 3. ia c NuIIa, de eoiiccss. ptacb. u. 86.

nntf T.iB. VII.

a Nic. Garcia^ decfarasse, salis esse ad revocandum concilium quodpapacontrarium disponat, supplicationem manu propria signando. Insuper laudatus Benedict. xiv. testatur s. Pium v. et Greg. XIII. (et idem asserit p. Viva ^ ac alii apud Barb.) dehacre signanter interrogatos, respondisse, nulli praeter papam hodie integrum esse absolvere ab haeresi etiam occulta. Ttem in vita s. Francisci Salesii descripta a Petro Galitia 2 narratur (ul notat idem Bened.) quod cum papa Clemens viii. Salesi-um pro examine ad episcopatum praesentatum interrogasset, an posset episcopus ab haeriesi absolvere. Respondit affirmative. At papa subiunxit: Sed nos non ita sentimus. Et tunc s. Franciscus dixit : Beatissime Pater, si S. V. non ita sentit, nec ego deinceps sic sentiam.

Respond. 2. quod, etiamsi ad derogandum decr. Trid. fuisset requisita specialis illius mentio, haec iam adfuit in praeftita bulla Coenae, cum ibi dictum fuerit episcopum non posse absolvere a casibus bullae, praetextu faculiatum per cuiusvis concilii decreta concessarum. Quaenam hic expressior mentio fieri debebat?Tanto magis quod solum conc. Trid. et 11011 aliud talem facultatem episcopis concesserat.

Accedit ad haec damnatio propositionis 3. ab Alex. vii. quae dicebat: Sententia asserens bullam Coenae solum prohibere absolutionem haeresis et aliorum criminum quando publica sunt^ et id non derogare facultati Tridentini^ in qua de occultis criminibus sermo est, anno 1629. 48. iulii in concistorio s. c. eminentiss. card. visa et tolerata est. Merito hinc dicunt Viva Holzm. et Elb. et Bened. xiv., quod per hanc damnationem prima sententia ita a sua probabilitate (si quam habeat) deturbata est, ut nunc probabilis non amplius videatur. Nec obstat dicere cum Coreglia Conc. Salm. et Milante, quod pontifex lion damnavit sententiam , sed tantum quod ipsa in concislorio visa

(l^ L. c. p. 4. (2) L. 2. c. Z2

(3) Loc. cit u 4. c

T)8 CENSURIS

et tolorftta fiierlt, et ideo putant illunj illam m sua probabilitate reliquisse. Nam respondetur quod licet pontifex directe solum damnaverit factum, nempe quod visa fuerit et tolerata, indirecte tamen aperte ipsam sauciavit opinionemj nisi euim falsam existimasset, non utique tam sollicitus fuisset de mendacio illo daranando : cum igitur declaravit eam non fuisse toleratam, implicite declaravit non esse dignam ut toleretur. Ex his omnibus concludit praefatus Bened. xiv. 3 hodie episcopos non sine temeritatis nota hanc auctoritatem ( nempe absolvendi ab haeresi ) posse sibi ostentare et tanto minus delegandi. Poterit ergo solummodo episcopus ut delegatus apostolicus haereticum notorium pro foro externo absolvere, ut dicit Roqc. ^ cum Palao et Farinac. Postquam autem ab episcopo sublata fuerit excommunicatio, a quovis confessario peccatum haeresis absolvi poterit.

  1. Quaer. 3. An episcopi absolvere possint a censuris bullae Coenae impeditos Romam adire. Adsunt tres sententiae.

Prima absolute negat cum Bonac. ^ qui citat Suar. et Innoc. (sed dicit in simili., ergo praedicti dd. non loquuotur proprie de hac sententia ). Ratio Bon. tum quia in bulla excipilur tantum articulus mortis , tum quia contrarium nullo iure probatur. Non autem suflfragatur epikeia (ut ait) in hoc casu, ubi constat de contraria intentione pontificis, nec obstare addit textus infra citandos, quia vel ibi non datur facultas absolvendi episcopis , vel, si datur, haec revocata fuit per bullam Coenae, sicut fuit revocatum decretum Tridentini. Excipit tameii Bon. 6 casum gravis necessitatis, v. g. celebrandi , communicandi et similis.

Secunda sententia concedit episcopis absolvere a caeleris casibus, sed negat ab haeresi. Ita de Alex. Ratio cur excipit haeresim, quia in generali con cessioue (puta in iubilaeo) absolvendi t

(6) De cousur. dU|». I. qu. 22. p. 2. n. 22. (6) M. 23. (7) Couf. mon.* G. S- o». 3. cl 4

r^sibus bullae, non dalur facultas absolvendi ab baeresi, ut declaravit Gregor. XIII. Sed baec ratio debilis est, nam ex infra dicendis baec facultas non oritur ex concessione, sed ex epikeia et praesumpta mente pontificis.

Tertia sententia communis, cui subscribo, docet episcopos posse per se vel per ab'os ab eis specialiter delegatos, absolvere in utroque foro legitime impeditos abomnibus casibus et etiam ab haeresi, praestito tamen luramento ab eo qui absolvitur, de se praesentando postea superiori , ut infra dicetur. Ita Pal. i Rono. 2 Laym. 3 Conc. * cum comm. Lugo 5 Salmant. 6 Viva ' Milante 8 cum Con. Avil. Corneio etc. Potest. 9 cum Tamb. Donat. Leandro Pellizzar. et communi tbeologorum et canonistarum, ut testatur Roncaglia Ratio quia, existente impedimento adeundi papam, restituitur episcopis potestas ordinaria, non iam vi Tridentini, sed vi iuris communis, et probatur ex c. Ea noscitur 13. rfe sent. excomm. ubi: Mulieres senes et valetudinarii^ seu membrorum destitutionibus impeditiy licet ad apostolorum sedem non veniant^ ab episcopis valeant fidelium communioni restitui. Idem sancitur in c. Quamvis 58. eod. tit. ubi babetur quod percussor clerioi a sede apostolica absolvi debet : Nisi (additur) imminente mortis articulo , infirmitate , inimicitia aut inopia^ puerili vel senili aetate^ fragilitate sexus,, seu alia corporis impotentia^ sive quolibet impedimento canonico retrahatur^ quominus romanum pontificem possit adire. Idem in c. De caetero et in c. Nuper 20. eod, tit. ubi in fine generalius dicitur quod quoties difliculter quis ex iusta causa possit accedere pro absolutione excommunicationis ad eum a quo absolvendus esset, a suo absolvatur episcopo vel proprio sacerdote. Quamvis aulem praedicti canones loquantur de censura ob percussionem clerici, quia haec frequenlior est, tamen communi(1) Disp. 1. p. 2. S. S. u. 6. (2) D. qu. 2. r. H. (S) Dc ccnsiir. c. 2. n. 65, (4) P. 44J5. n. 13. ^6) De poenit. n. 218. (6) Tr. 10. c. 2. p. S. n. U." cl U. 18. c. 4. p. 4. S. 11. auin. 104.

\S GENERE DUB. V. 801

ter dd. extendunt ad omnes alias cen* suras, in quibus currit eadem ratio salutis animarum, cx c. Cum dilectacy de confirm. etc^ nam ibi notat Glossa: Ubi eadem ratio, idem ius debet esse. Ita Salm. Potest. Ronc. etc. Immo (ut bene notat Ronc.i2)in cap. Eos qui 22. de sent. excom. tn6. universe sancitur omnes casus papales, quando adest impedimentum papam adeundi , > posse ab alio absolvi; sic enim ibi habetur : Eos qui a sententia canonis vel hominis, cum ad illum a quo alias de iure fuerant absolvendi^ nequeunt propter impedimentum legitimum pro ab~ solutionis beneficio habere recursum, ab alio absolvantur. Per quae verba t6 a sententia canonis^ intelliguntur omnes casus papae reservati, ut notat ibi Giossa verbo Canonis.

  1. Quaer. 4. Quinam dicantur legitime impediti. Dicuntur (ut habetur ex d. c. Ea noscitur 13. de sent. excom.) mulieres, senes, valetudinarii. Adduntur in c. Quamvis^ pueri, pauperes, habentes inimicitiam, vel alias iusta» excusationes (ut dicitur \q c. De caete^ ro, eod. tit.)^ quibus ab itinere rationa^ biliter excusentur. His verbis coraprehendontur omnia alia iusta impedimenta quae infra adnotabimus.

  2. Sed hic praecedenter advertendum quod si impedimentum sitad breve tempus, tunc innodatus censura reservata non potest ab alio absolvi, nisi urgeat necessitas celebrandi aut communicandi; nempe ad evitandum scandalum aut infamiam. Si tamen impedimentum sit ad longum tempus, puta ad annum vel sex menses (imo Mendoza apud Viva i^ad unam noctem, sed Viva non admittit neque ad biduum, quia in tali spatio non adest morala periculum mortis), tunc, excepto impedimento aetatis puerilis, qui.sque alius impeditus non debet absolvi, nisi praestito prius iuramento, quod cessante impedimento, ad sedem apostolicam quantocius se praesentabit, ul

(7) la )tro[>. 3. Alexaud. tii. d. S.

I (8) Ibid. (9) r. 1. num. 3347.

j (10) L. c. (11) L. c.

I (12) IbiJ. ("13) In i.rop. 5. Alex. tii. u. 8w

habetur ex c. De cantero^ de sont. cxcom. Altas ornittens se praesentare reincidet in eamdem excommunicatioDera, ex c. Eos qui.^ de sent. excom. in 6. Vide Ronc. ^ cum Mansi, et iste ab hac obligatione se praesentandi non excusatur, etiamsi confessarius omittat illam ei imponere, cumea sit imposita a iure. Sanch. 2 Salm, 3. Sufficit autem, ut reus se praesentet per procuratorem. Salm.^ cum Cai. Leand. Avil. et Potest. 5 qui excipit casum percussionis clerici, pro quo in c. Quod de his^ de sent. excom. taxative exigitur persona.

  1. Sed hic dubitatur an si aperte constet reum esse omnino emendatum et partibus satisfecisse, ipse excusetur a tali praesentatioue.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Navar. 6 , item Avila Corneio ei Henr. apud Salm. ? qui putant probabilem saltem extf insece. Ratio quia (ut dicunt) finis pontificis non est alius quam emendatio rei et partium satisfactio; idque inferunt ex c. Quamvis, de sent. excom. ubi nuUa alia ratio praesentationis exprimitur quam ut reus excipiat mandatum satisfaciendi : Ad apostolicam sedem accedant, mandatum ipsius humiliter suscepturi.

Secunda sententia vero communior et probabilior negat, quam tenentSuarez 8 Sanch. » Laym.^o et Salm.n. Ratio quia mandatum ad quod suscipiendum tenetur reus se praesentare, non solum suscipi debet ad implendam satisfactionem partis laesae, oWigatio euim haec de ipso iure naturae in omni laesione est insita; sed etiam ad exequenda caetera quae a pontifice imponuntur ad cavendum idera crimen fulurum, ut dicit Croix^^curaSuar. Sanchez etc, tanto magis quod in eod. c. Quamvis supponitur casus de eo qui lam satisfecerit. Et pro casibus bullae Coenae id in eadem bulla circa finem

^(l)D. qu. 4. r. 11. (2)L. 2. c. 13. n.SO. [o) Dc cons. c. 2. p. 4. n. 46. (4) De cens. c. 2. I». S. n. G6. (S) N. 33S1. (6) Man. c. 26. n. 26. (7) Dicl. n. 66. (8) T. 1. in 5. p. d. 30. s. 3. n. 6. [H) Duc. , 2. c. 15. n. 29. (10) De cons. c. 6. n. 4 (11) L. c. (12) L. 7. num. IQi

expressum est his verbis : A praddu otis censuris nuUus per alium quamper romanum ponti/icem., nisi in mortis articulo constitutus , nec etiam tunc nisi de stando ecclesiae mandatis^ et satisfa* ciendo [cautione praestita) absolvi pos-* sit. Ubi observa bene distingui obliga-» tionem standi ecclesiae mandatis et satisfaciendi, id est parti laesae.

  1. Si autem impedimentura sitperpetuum,absolutiomnino mauent liberi ab onere comparendi. Bon.^^ Conc. Cont.Tourn.i5Vivai6Potestai7Ronc.i8, Dicuntur autera perpetuo irapediti, 1. filiifamilias, argum. c. Mulieres et c. Relatum^ de sent. exc. 2. Regulares ex c. Monachi 2. et cap. Cum illorum 32. §. Qui^ de sentent. excomm.^ etiarasi censura incursa sit ante ingressum in religionem, utRonc.<9Barb.20etHolz.2i. Hi enim absolvi possunt a suis praelatis, nisi (excipitur22) excessus extiterit enormis . Vide alia circa percussionem num. 280. 3. Senes ex c. Ea noscitur de sent. exc. quamvis hi sint potentes ad ambulandura, utBarbos.23 cum Sylv. Sayr. et Grafl*. Nomine autera senium veniunt non solura septuagenarii, ut ait p. Milante 24, sed etiam sexagenarii, ut probabiliter p. Viva 25^ iuxta dicta de ieiun. l. 3, num, 1036. Non vero quinquagenarii, ut iraprobabiliter dicit Farin. apud Barb. et alii apud Vivam. 4. Servi. 5. Pauperes, scilicet qui ob inopiam nequeunt Romam petere, ut in c. Quamvis , de sent. excom. Secus si inopia iter non impediret, ut evenit in mendicis vagabundis; et sic intelligitur textus in c. Ea noscitur.^ ut explicat ibi Glossa v. Pauperes. Nemo autem tenetur accedere mendicando (ut ait Potesta), si ad lioc uon sit solitus, ut notat Pal.26. 6. Carceribus vel Iriremibus perpetuo damnati et sirailes. 7. Infirmi , scilicet laborantes longa et gravi aegritudine,

(13) D. 1. q. 3. p. 2. n. 4. (14) P. 445. n. 13. (15) De cens. part. 1. cap. 8. v. Possunt 2. (IG) De sacr. poenil. q. 9. art, 2, num. 8. (17) N 3349. (18) D. q. 4, r. 11. (19) P. 82. a (20) AU. 41. n. 17. (21) P. 564. u. 126.

lu d. e. 32. (25) N. S57. (24) In prop. 3 Alex. Yii. (23) L. c. (26) P. 23. u. 18.

CAP. I. DE rEV«ri'Tf5

licet non mortifera, puta, quartana, ut dicunt p. Milante^ Salm.2 et Potesta cura Pal. Qui his addunt debiles, sive delicatos, non valentes ferre labores itineris. Sed pro istis, nisi periculum sit in mora, consulendus est papa, ex cap. Mulieres^ de sent. excom. 8. Cura obstricti alendi sive administrandi familiam, vel publioum gerendi officium, quod non possit relinqui sine publico detrimento, Laym. Potesta et Pal. 9. Mulieres, non solum moniales, de quibus est certum ex c. De monialibus 33. de sent. exc. ubi earum absolutio remittitur episcopis, sed omnes mulieres. Ratio quia, dum in c. Quamvis^ de sent. excom. et c. Ea noscilur, eod. tit. in 6. foeminae excusantur a se praesentando, non alia ratio assignatur, nisi quia foeminae sunt. Ita Salm.s Milantc* Cont. Tourn. 5 et Pal. 6 ac Barb.7 cum Nav. Bonac. etc. Hic autem advertendura quod moniales non possunt absolvi ab episcopo a censura ob violationera clausurae etiam occultam, excepto mortis articulo, ex declaratione Gregorii xiii., ut diximus l. 6. n. 593. Pontifex enim illam sibi specialiter reservavit, quamvis sciret moniales esse perpetuo impeditas. 10. Impuberes, quorum absolutio ex iure ordinario datur episcopis in c. p-n. de sent. exc. Ideoque hi sunt exempli ab onere comparendi, etiamsi post pubertatera absolutionera petant. Salra.s cum Con. Corn. Avila et cap. fin. de sent. exc. ubi assignatur ratio: Cum propter defectum aetatiSy in qua fuit commissus exccssuSj rigorsit temperandus. Recte autera Avila ibi advertit quod si sacerdos carens facultate absolvendi absolvat impuberem in periculo morlis a censura papali , debet ei imponere ut extra periculura se praesentet episcopo. Etiara irapediti censentur illi qui simul vitam ducunt, ut milites, vel qui in seminario raorantur : unde hi

(1) lu i>ro]i. o. (lamu. ab Alc. vii. ex Innoc. iii. (2) De cciis. c. 2. p. S. n. 64. (3) De cens, c. 2. f>. ». n. 08. (4) In d. prop. 5. (S) Loc. cit. (G) P. 23. n. 8. (7) Num. 50. (8) IbiJ. ii. 07. (0) In il, prop. 3. (10) All. 41. u. IG. (II) L. c. \Vij lu Uoc. (13) la prop. 3. Alc. vii. u. U.

IN GVNRnK DUB. V. SU

ab episcopis absolvi possant a ca.sibujl romano pontifici reservatis, utMilant.9 et Barb.^OcumNav.Bon.dtc. ex c. Quoniam, de vita et honest. cier., ubi datur facultas episcopo absolvendi eos qui simul vivunt, si quis eorum clericnm socium percQSserit , modo percussio non fuerit enormis. Denique censentur impediti quicuraque iter arripere nequeunt sine gravi damno spirituali , vel temporali suo vel suorum. Viva " ex c. Quamvis^ de sent. excom. ubi dicitur exousari, sive quolihet impedi^ mento canonico retrahatur. Ut autem hi supra enumerati dicantur perpetuo impediti, sufficit ut tali impedimeuto laborent per decenniura, et secundum Tarab. *2 etiam per quinquennium, et consentit Viva 13 et Ronc.^^. Leviter autem clericos percutientes semper possunt absolvi ab episcopo, ex arg. cap. Pervenity de sent. excom. Vide dicenda n. 279.

  1. Quaer. B. An impediti adire Romam in persona teneantur adire saltem per epistolam aut procuratorem ad absolutionem a praedictis casibus obtinendam. Affirraat Bon. (cui adhaeret Potesta putans quod pro casibus occultis recurrendum sit per epistolam ad s. poenitentiariam, quando commode fieri possit et aliqua necessitas non irapediat; quia ad hoc est s. poenitentiaria a pontifice constituta. Haec sententia est probabilis, sed probabilior et communis est sententia negativa cum Ronc."'' (qui vooat tutissiraam sententiam) Milante Viva Pal.20etSpor.2icum communi,et Salm.22 cura Con. Henr. Dic. Avil. Dian. Conin. Vide dicta l. 6. n. 563. v. Dub. 3. Idera dicit Sanch.23 qui excipit casum haeresis; et hanc exceptionem reiiciunt Pal.2^ cumAvers. etDic. apud Croix^s. Ratio tum quia, stante impediment& Romara adeundi, restituitur (ut diximus) ex iure episcopis potestas ordi(14) D. q. 4. r. 11. (IS) D. 1. q, 3. p. 2. n. 4. (16) T. 1. n. 3346, (17) D. q. 4. r. 11. (18) In prop. 3. Alex. vil. (19) Ibid. u. 7. (20) D. 1. p, 11. S- S. u, C. (21) P. 264. i.. 7.H». ('22) Dc ccus.c.2. p.S.n. 6S. (23) Dcc.1.4. n. 13 (24) D. l. p. 2. 5. 126) L. G. p. 2, u. 1624.

812 LIB. YII

uaria absolvendi per reservationem bullae ablata, tum quia (ut ait Ronc.i) ius non obligat reum, nisi ut personaliter adeat papam : unde, si id praestare nequit, ad aliud non tenetur. Praelerea (addit bene Rono.) obtinere absolutionem a s. poenitentiaria est privilegium; sed privilegia, utpote favorabilia, nuUam inducunt obligationem iisdem utendi. Et sic pariter ab episcopo in casu impedimenti reus absolvi potest, etiamsi adsit nuntius apostolicus qui possit facile adiri , ut probabilius tenent Ronc. et Salm.2 cum Corn. Dian. Avil. Henr. et Lugo apud Croix 3 (contra Mol. Bon. Con. etc. apud Salm. Sicut enim nuntius, ita et episcopus tunc absolvere potest ex delegatione ponlificis.

  1. Quaer. 6. An casu quo haereticus sit impeditus recurrere ad papam possit episcopus eum absolvere (iuxta sententiam mox supra relatam in qu. 3.) non solum per se, sed etiam per alios. lam diximus supra in quaest. 2.
    1. quod extra casum impedimenti non potest episcopus absolvere ab ullo casu iu buUa Coenae reservato, et tanto minus delegare; in casu vero impedimenti dicimus cum Bonac. 5 Ronc. ^ et De Alexandro ' valde probabiliter posse episcopum ab omnibus casibus pontificiis, etiam haeresis, absolvere et delegare, non solum specialiter in casu particulari, sed etiam generaliter. Nec obstat Tridentinum in laudato c. Li~ ceat, ubi, cum sermo fit de haeresi, dicitur: Eis tantum, non eorum vica^ riis (absolvere), sit permissum. Nam recte respondent aa. citati quod id procedit iuxta antiquum praescriptum Tridentini, ubi concessum erat episcopis absolvere ab haeresi occulta etiam extra casum impedimenti; sed cum agitur de impedito ab adeundo pontificem, f^cultas haec absolvendi ab haeresi aliisque casibus bullae Coenae

(1) L. c. (2) Eod. n. 6S. (3) L. c. (4) Loc. cit. (^) In bulla Coeuae d. 1. q. 22. p. 2. num. 14.

(6) P. 81. c. 6. qu. 4. r. 2. v. Quod m.

(7) Couress. moiiial. c. 6. §. 8. (juacst. 3.

(a) Tr. 11. dc Itgil). c. B. p. 4. S. 3. n. 51. et tr. 47. de volo c. 5. i.. 10. n. U5. (9) T. 8. dc log.

DE CENSDRIS

competit episcopis non iam vi Tridentini, sed vi iuris communis, ut communiter loquuntur dd. utque late probavimus in dicta quaest. 3. n. 84. ex pluribus textibus ibi allatis. Unde, cum in casu impedimenti praedicta facultas de iure ordinario spectet ad episcopos, eo quod est annexa ipsi epi^ scopali oflicio et dignitati, ideo ipsi bene possunt generaliler eam delegare. Et hoc est iuxta communem doctrinam aa. nempe quod omnes qui habent potestatem ordinariam possunt eara delegare, ut docent Salm. 8 cum communi, Cont. ^ Holzm. <o et alii passim ex /. More 5. de iurisd. omnium iudic. ubi expressum habetur : Is demum iurisdictionem mandare potest^ qui eam su^ iure (id est ordinario, ut explicat ibi Glossa) non alieno beneficio habet. Certum contra est quod cum alicui praelato aliqua potestas conceditur et eius ofBoio sivedignitati annectitur, illa est, vel saltem aequiparatur potestati ordioariae, ut docent iidem Salmant.^i et Laym. <2 qui id probat ex l. i. ff. de ofjic. eius cui comm. est iurisd. et ex c. Quoniam., de ofjic. deleg.

91 . Quaer. 7. An quando ob mortis periculum vel ob aliud impedimentum absolvitur ab inferiore peccatum reservatum, sed absque censura, imponendum sit onus poenitenti ut superiori se praesentet. Negant Sanch.^^cuai Corduba Zambran., item Salm.^^ qui citant Suar.^^sed non bene, ut iufra videbimus. Ratio (ut aiunt), tum quia eo casu directe absolvilur peccatum^ tum quia nullo iure cavetur tale onus comparendi . Sed omnino distinguendum: si peccatum sit absolutum in articulo sive periculo mortis, tunc nulla remanet obligatio se praesentandi ad superiorem, quia tunc vere directa peccatum fuit absolutum, cum eo casu cesset omnis reservalio, ut recte docent Suar.*6 et Salm." cum Palud. el

p. 194. V. Quod spcctat. (10) T. 1. p. 98. u.

(11) Dict. c. 3. de leg. p. 4. 3. num. aO.

(12) L. i. tr. ». c. 22. n. 6. (15) Dec. l. 2. c. 13, n. 24. (14) De ceusur. c. 2. p. 4. uum. 4(>. (li>) lu 5. p. t. 4.d. 50. s. 5. n. 6. (10) Oiut. n. (L. (17) De — 'n. «. II. p. 2. u. 21.

CAP. I. DE CENSURIS

Nav. ac DiaoJ cum Gran. Praep. Hurt. etc. Secus vero si peccatum est absolutum ab inferiore propter aliquod impedimentum adeundi superiorem extra mortis articulum, quia tunc nullus inferior potest directe absolvere a reservatis, sed tantum indirecte, iuxta dicta l. 6. n. 585. v. Dub. 1 . Unde poenitens, ut postea directe a superiore absolvatur, omnino cum convaluerit tenetur eum adire; ita communissime Suar. 2 Laym. 3 cum Nav. Soto Con. Ricc. etc. et Ciera ^ cum communi, ut asserit.

  1. Quaer. 8. An impediti adbuc episcopum adire pro his censuris vel aliis reservatis possint a quocumque confessario absolvi. Negant communius Suar. Lugo Deo. etc. apud Viva 5, quia hoc in iure conceditur tantum episcopis, nec in lege positiva valet argui a pari. Sed probabiliter affirmant (cum onere tamen comparendi ad epi scopum, cessante impedimento) Ronc.^ Pal. 7 Spor. 8 Croix 9 cum Nav. Ab. Ang. et Tab. Salm.io cum Tann. Sylv. Henr. Viva *i oum Perez Hurt. Gran. Dic. Boss. et Coelest. Ratio tum quia, ubi eadem est ratio idem ius debet esse, ut dicit Glossa in c. Cum dilecta^ de confirm.^ tum quia non deest lexhoc expresse indulgens ; nam in c. Nuper
  2. de sentent. excom. habetur, ut supra adnotavimus, quod impeditus ex iusta causa adire superiorem ius habentem absolvendi a censura, a suo absolvatur episcopo vel proprio sacerdote. Sub nomine autem proprii sacerdotis venit quidem quilibet confessarius,utnotatibi Glossaexc.i*?i. qu. 26. etrecteinferuntSalm.i2ex c. Omm5,etc. depoenit. et rem. ubi praecipitur quemque semel saltem in anno confiteri proprio sacerdoti^ qui communiter intelligitur quivis confessarius, ut probavimus /.6. n. 564. et 670. Si igitur non potest verificari casus quod sacerdos absolvat reum a censuris pontifici reBervatis quando episcopus adiri potest,

(1) P. S. ir. S. r. 66. (2) L. c. n. 8. (3) De pocu. c. 12. D. 10. j(4) De ca». reserv. n. 164. (5) Dc pocnil. qu. 9. art. 2. n. 9. (6) D. c. 6, qu. I. r. 5. (7) D. 2. p. 11. S. ». num. 6.

IN GRNERE DUB. V. 813

saltem verificari debet quando episcopus adiri non potest, ut recte arguunt Roncag. et Salm. *3 cum Henriq. et Diana. Imo Pal.i^ dicit ex vi praedicti textus impeditum adire papam possa indistincte absolvi a proprio sacerdote. Sed probabilius puto cum Spor.is Salmant.16 Ronc. et aliis communiter, ut supra, hoc non admittendum nisi quando non patet facilis recursus ad episcopum; nam td a suo episcopo vel proprio sacerdote, commuuissime dd. interpretantur non disiunctive , sed subrogative, nempe quando episcopus nequit adiri. Tanto magis quod in c. De caetero 41 . et c. Ea noscitur 13. expresse disponitur quod cum non potest adiri pontifex adeatur episcopus. Satis etiam probabile est cum Suarez Sanch. et Mol. ut notavi l. 6. n. 563. V. Dub. 1 . quod in articulo sive periculo mortis quilibet confessarius possit, etiam praesente episcopo, absolvere a casibus papalibus, quia tunc omnis reservatio cessat. Nec obstant textus mox supra citati in cop. 11 . et 13. de sent. excom. Nam probabiliter respondet Sanoh. cum aliis, ut supra, eos procedere tantum in casu percussionis clericorum, de quo loquuntur, non vero in aliis. Praeterquam quod nullum expressum inveni textum qui in arliculo mortis praescribat quod infirmus ab episcopo absolvatur a censuris pontifici reservatis.Excipit tamenSanoh.^s cum aliis, si oasus pontifici reservatus esset occultus, quia tunc iure ordinario potest episcopus ab illo absolvere vi Tridentini in laudato c. Liceat. Unde censet tunc omnino adeundum episcopum, si ad eum est recursus, cum ipsi tunc reservatus sit casus. Sed hoc non obstante, mihi et aliis iunioribus videtur probabile, etiamsi orimen fuerit occultum, posseabsolvi in periculo mortis a simplici confessario, adhuc praesente episcopo, quia in tali periculo (ut diximus) cessat omnis reser(8) P. 264. n. 7S0. (9) Lib. 6. p. 2. u. 1624. (10) De cens. e. 2. p. S. n. 93. (11) L. c. (12) De ceus. c. 3. p. 14. n. 164. (13) Locc. cc, (14) L. c. (IS) P. 264. n. 761. (16) Eod. tr. c, 2. p. 8. n. 63. (17) L. c. (18) I,. «,

81S LIB. VII. D

vatjo quorumciimqufc peccatorum ei censurarum, ut docet Tridentinum i. Neque in hoc mihi contradixi dicto n. 563. Dub. i ubi videor oppositum tradidisse; nam ibi sermo fit de censuris ab eodem episcopo reservatis, et eo casu, cum confessarius debeat imponere poenitenti, ut postquam convaluerit se praesentet episcopo ad congruam poenitentiam ab eo accipiendam, ut communiter docent dd. cum Salmant. 2 et Tamb. 3 ex c. Quod de his^ et c. Saepe^ de sent. excomm. ac signanter ex 0. Eqs qui^ ubi id expressum habetur , notantque ibi Tarab. cum Fill. Boss. et Pasqualig. ac Viva ^ cum Val. Nav, Bordon. etc. quod eo casu pro foro exlerno confessarius debet exigere a poenitente iuramentum se praesentandi superiori cum primum poterit (sed pro foro interno dicunt sufficere promissionem), ideo praesente episcopo inflrmus nequit absolvi a simplici confessario. At quando agitur de censuris papalibus non debet infirmus , elapso periculo, se praesentare episcopo, sed pontifici; unde cessat ratio cur praesente episcopo non possit absolvi. An autem in articulo mortis laicus aut simplex clericus possit absolvere a censuris, deficiente sacerdote. Probabilius negandum iuxta dicta l. 6. num. 540.

An vero habens peccata et censuras reservatas teneatur ea exponere confessario non habeuti super eis potestatem , casu quo urgeat necessitas communicandi aut confitendi, et aditus non pateat ad superiorem. Vide dicta de euchar. l. 6. n. 265. v. Quaer. 2. ubi diximus teneri ; vide ibi rationem.

Si quis autem est impeditus adire episcopum , an possit simplex confessarius eum absolvere a casibus et censuris ab eodem episcopo reservatis. Respondet Roncag. 6 cum Hurtado et Diana quod si impedimentum esset diuturnum , poterit absolvi cum obli(1) Scss, 14. c. 7. (2) De poenit. c. 11. p. 2. D. 21. (3) De cas. rcs. 1. 8. c. 10. $. 4. (4) N. 7. (S) In prop. 5. Alex. vu. num. 8. (G) Tr. 4. c. 6. q. U. (7) De poenit. c. 12. n. 10. (0) De inalr. l. 2. d. 40. u. IQ. {0) T. 4. d. 50.

E CENSUrviS

gatione tamen comparendi coram sivperiore, cessante impedimento. Si vero impedimentum sit perpetuum, poterit absolule absolvi. Attamen Laym.^ oura Suar. Soto Coniuch. etc. dicunt casu quo urgeat necessitas et episcopus longe dislet simplicem confessariura posse poeniteutera absolvere directe tantum super non reservata et indirecle super reservata.

  1. Quaer. 9. Quomodo episcopi h;iuc facultatem eis concessam in d. c. Li~ ceat , tam dispensandi in irregularitatibus quam absolvendi a casibus reservatis occultis, possint aliis delegare.

Prima sententia , quam tenent Henriq. Menoch. et Cord. apud Sanchez * dioit non posse episcopos hanc facultatem generaliterdelegare, sed tantura specialiter in aliquo casu particulari qui occurrit.

Secunda sententia vero probabilior , quam tenent Suar. 9 Sanch.i<> Laym.i* acCroixi2^ docet bene posse episcopos generaliter committere hanc facultatem tam dispensandi quam absolvendi alteri specialiter ad haec deputato. Tdqne testatur Suar. sic esse receptum et interpretatum a consuetudine, quae est optima legum interpres. Imo probabiliter dicunt Sanch.13 Barb.*'' (et idem clare sentit Suar.i^), quod non solum alius specialiter deputatus, sed etiam quicumque, cui episcopus generaliter suam facultatem committit , potest dispensare in irregularitatibus et absolvere a suspensionibus reservatis occultis. Ratio, quia concilium facultatem oirca haec nOn limitat, sioutlimitat in secunda parte facultatem absolvendi a casibus : unde , cum eam habeant episcopi deiure ordinario, generaliter possunt eam delegare, nulla facta speciali deputatione ad ipsa. Bene autem advertit Pal. 16 episcopum non posse dispensare in irregularitalibus (vel absolvere a suspensionibus reservatis) cum alienigenis, etiamsi ipsi ha-.

s. 2. n. 9. (10) Loc. cit. n. 17. (11) L. 1. tr. S, p. 2. c. S. n. 2. (12) L. 7. n. loS. (15) Ih. n. 2.^v

(14) In Trid. d. c. 6. scss. 24. n. 4». v. Ego laiiiciv

(15) lioc. cit. d, 41. 8. 2. niini. 8. (IG) Dc lcg. J. 6. p, 8. S. 2. uuiu. 7.

CAP. I DE CENSURIS

ibeontqiiasi domicilium io sna dioecesi, ex decl. Greg. xiii. relata l. 6. n. 593.

  1. « Resp. 3. Multi religiosi , praesertim mendicantes , possunt ex suis privilegiis, in foro tamen interno tantum, a variis censuris absolvere. Vide Diana Quare a superioribus suis illa privilegia petant, cum ad confessiones audiendas exponentur et circa ea sequentes regulas sequantur 2 ».

  2. Quoad regularium autem facultatem in reservata , distinguenda est facultas quam habent erga saeculares ab illa erga subditos.

Et 1 . Quoad saeculares, olim regulares absolvere poterant eos a censuris lam a pontifice quam ab episcopis sibi reservatis, ex diversis privilegiis quae referunt Salm. 3, nempe Eugenii iv. Urbani iv. Pauli iii. lulii ii. s. Pii v. etc. Verum (ut testantur ipsi Salm. ^ et Viva^ ) Clemens viii. die 26. nov. anni 4602. et Paulus v. 7. ian. 1607. limitarunt talem faoultatem et declaraverunt eos extra Romam et intra Italiam non posse absolvere saeculares a casibus papae reservatis in bulla Coenae, nec ab aliis sex celebribus illis , nempe percussionis clericorum, duelli , violationis immunitatis, violationis clausurae monialium ad malum finem, simoniae realis et simoniae confidentialis in beneficiis (Decretum Cleraentis in extensum refertp. MilanteS), nec pariter a casibus quos ordinarii sibi reservant. Deinde s. congr. de mandato Urb. viii. 17.nov.1627. sicsancivit: Per confirmationes privilegiorum , quas regulares a sede apostolica post sacrum conc. Trid. obtinuerunt^ nequaquam revixisse privilegia prius ab eodem concilio^ ac deinde etiam ipsius congregationis decretis sublata atque extincta , si quae habebant , absolvendi a casibus ordinario reservatis; quemadmodum nec indulta absolvendi a casibus contentis in bulla quae in die Coenae Domini legi consueverunt y utpote sublata per antiuam ipsius bullae publicationem^ vires

(!) ?. 9. t. 4. res. 65. (2) Vide infia n. 109. p) De sacr. poenit. c. 13. p. S. n. Sl. (4) Iljid. P)h\ prop. 12. Alex. vii. u. 1. (G) lo prop. 12. ilcx.vn. t.i. p.98. (7)In prop. 12. Alcx.vii.o. 14.

IN GENERE DUB. V. 815

ac robur acquisivisseex sequentibus pri* vilegiorum confirmationibus. Ac pruin^ de regulares cuiusvis ordinis etc. Ibique additum fuit: Ab aliis casibus et censuris ( praeler casus bullae Coenae) sedi apostolicae reservatis absolvendi facuU tatem extra Italiam minime sublatam fuisse eiusdem s. c. decretis hac de re editis iussu Clem. viu.

  1. Sed dubit. 1. an regulares possint absolvere saeculares a casibus papalibus.

Prima sententia negat cum Viva ^ Bord. et Floron. ex decr. Pauli v. quo sancitum fuit : Ac insuper ut nulli ex sacerdotibus praedictis (scil. saecularibus et regularibus) quibuscumque privilegiis, indultis et facultatibus sufulti . ab excommunicationibus vel casibus eis^ dem ordinariis vel sedi apostolicae reservatis , praeterquam in articulo mortis , absolvere audeant vel praesumant.

Secunda sententia tamen probabilior quam ten6nt Bon. 8 Salm. 9 atque Aversa et Pell. apud Vivam sequitur Potesta <i cura Peyr. Donato Rodr. Vidal. loan. de la Crux , et ipse Viva se revocans id adraittit docet regulares posse absolvere saeculares a casibus papalibus occultis; et probant ex privilegio soc. lesu (in quo communicant omnesreguIares,ut notatPotesta^3)concesso a Paulo iii. anno 1545. In dicto privilegio , cuius verba refert Potesta

conceditur absolvere fideles ab omnibus peccatis etiam sedi apostolicae reservatis^ exceptis contentis in bulla Coenae etc. Necnon vota quaecumque , exceptis votis castitatis , religionis etc. Nec obstare dicunt Pell. apud Vivam et Bon.15 laudatum decretum Pauli v. Nam prohibitio ibi facta de absolvendis casibus papalibus refertur ad casus in decr. Clementis viii. reservatos, quod Paulus v. et inde Urbanus viii. confirmarunt et innovarunt, ut referunt Bon. Viva etc. Ibi enim tantum

(8) P. 2. n. 18. (9)Tr. 18. de privil. c. 4. p, 2 S. 10. n. 153. (10) L. c. num. 15. ot 14.

(11) T. 1. de min. pocnit. c. 5. uum. o4^8.

(12) In tract. de cens. qu. 2. art. 2. n. G. ct 7. (15) Num. 34S9. (14) Ibid. (13)Num 19.

St6

LIB. VII. DE CENSURIi

casus bullae Coenae et alii sex enunciati excepti fuerunt.

  1. Quod autem tuentur Pelliz. apud Vivam et Rodriq. apud Potestam, sciJicet ex praefato privilegio posse regulares absolvereetiam a papalibuspro foro fori, merito reiicil Potesta^ Nam ox verbis privilegii, Confessionibus auditis^ atque poenitentiam salutarem iniungendi^ satis constat facultatem pro solo foro interno esse concessara.

  2. Dub. 2. An religiosi possint absolvere saeculares a casibus ab episcopis sibi specialiter reservatis. Affirmarunt Suar. Hurtad. etc. apud Salm. 2. Ratio quia qui potest maius (nempe absolvere a papalibus), potest etiam minus , scil. absolvere ab episcopalibus. Et buic opinioni inclinarunt Rodriquez Quint. Cand. etc. apud Vivam^ob privilegia postea et iterum regularibus concessa. Nec obstare dicebant decr. s. congr. de mandato Clem. viii. et Urbani viii. cum talia decreta non habeant vim legis. His tamen non obstantibus, omnino tenendum est oppositum, cum praefata decreta fuerint confirmata ab iis pontificibus pro tota ecclesia ipsorum speciali mandato, et ideo vere habent vim legis, iuxta communem doctrinam relatam lih. i. n. 406. Insuper (ut recte dicunt Salm. * et Viva 5) praedicta opinio satis evasit improbabilis post prop. 12. damnatam ab Alex. VII. quae dicebat: Mendicantes possunt absolvere a casibus episcopis reservatisj non obtenta ad id episcoporum facultate. Haec enim proscriptio sola suflicit ad privilegia revocanda.

  3. Dubit. 3. An regulares privilegiati possint absolvere a censuris episcopis reservatis a iure vel a consuetudine. Adest duplex seotentia probabilis.

Prima sententia negat et hanc tenent Cabassut. 6 Conc. ' Milante » et Viva» cum Bordonio et Floron. Quia in decreto citato Pauli v. fuit regularibus

(i) N. 3465. (2) De cens. c. 2. p. 4. n. 40. (5) In «i. piop. 12. niim. 4. (4) L. c. (ii) Dc ccns. qu. 2, a. 2. n. 7. (6)T.L 1. 1. c. H. (7) Dc pocuil. p. 571. n. 8. (8) In prop. 12. damu. •1) Alcx. Tii. (9) lu U. prop. 12. n. 14. (10) Dc

sublata facultas absolvendi a censuria ordinariis reservatis.

Secunda sententia tamen probabilior affirmat, quam tenent Conc.^o Spor." Croixi2 Salmant.i3 cum Sanch. Aversa Lez. Pelliz. Peyr. Diana etc. Et sequitur se revocans Viva qui docet posse absolvi a regularibus censuras episcopis reservatas a iure communi. Quaenam autem sint censurae, vide infra apud Busemb. n. 213. Excipe tamea eas quas episcopi sibi reservant. Ratio quia, licet in decretis Pauli v. et Urbani viii. regularibus vetetur absolvere a casibus ordinariis reservatis , attamen hoc verius intelligitur, ut dicunt Salm.<5 et Aversa Lez. Leand. apud Vivam de casibus tantum ab ordinariis sibi reservatis , cum haec decreta sint (ut supra diximus) confirmativa decr. Clem. viii. ubi dicitur : Nec a casibus quos ordinarii reservarunt aut in posterum sibi reservabunt, Notatque recte Suarez quod casus a iure episcopis reservati reipsa magis dicendi sint episcopis delegati quanl reservati. Omnino tamen excipiendi sunt sex casus expressi in decreto edito iussu Clem. viii. ut supra. Athoc intelligendum intra Italiam , ut explicavit Urban. viii. (prout supra n. 95,); nam extra Italiam vel in Urbe, ut dicitur in decr. Clementis, bene possunt regulares absolvere ab omnibus censuris quae a iure sunt episcopis reservatae , et intra Italiam regulares possunt absolvere a censura propter abortum foetus animati , cum hic casus non sit in casibus expressis a Clemente viii. Ita communiter dd. Vide l. 3. n. 397. vers. Pariter. Si vero episcopus hunc casum specialiter sibi reservaverit , tunc nuUo modo regulares possunt illum absolvere, ut diximus loc. cit. in finey et lib. 6. n. 599. verSf Certum^ circa fin.

1 00. Quod autem dicit Viva cum

cens. p,447. n. 17. (11) De pocnit. p. 264. ii. 745. (12) L.6. p. 2. n. 1628. (13) De sacram. poonit. c. 15. p. 5. n. 52. (14) In tracl. de ccus. qu. 2. art. 2. n. 7. (15) L. c. (16) D. prop. 12. n. 1.".. (17) De poenil. d. 29. s. 5. (18) De ccus. q. 5. arl. 3. u. 10. et iu prop. 12. damu. ab Alcxt viu

CAP. I. DE CENSUR'S

«liis, nempe regulares po^se absoh ere | eiiamasexcasibusQemont. viii. quando sunt occulli, ob eamdem rationem 4it supra, quia praedicti casns, cum sint occulti, reservantur episcopis, non papae, vi Trident. in c. Liceat, id miJiime probatur: nara in tantnm regu-lares possunt absolvere a casibus episcopis reservatis sive delegatis, in quantum ipsi etiam sunt papaJes, quare, ablata regularibus facultate absolvendi a casibus Clem. uti papalibus, non babent illi unde hac facuUate uti possint, sive casus sint publici sive occulti. Probabiliter autem Viva < cum Comit. et communiori sententia , cui adhaeret etiam Conc. 2, dicit posse regulares absolvere casus in synodis reservatos, quando episcopus eos in tabella non exponit ; quia, eo ipso quod in tabella non reservat, censetur velle omnibus confessariis facultatem concedere absolvendi ab iis, ex regula: Non expressum habetur pro omisso.

i 01 . 2. Quoad facullatem autem, quam praelati regulareshabenterga suos subdt7o5,communiterdocentdd.posseipsos subditos absolvere ab omnibus casibus papae reservatis extra bullam Coenae. Ila Salm. 3 Conc. ^ Viva 5 et Potesta 6 €x variis privilegiis quae congerunt Salm. ' (Quidquid in contrarium dicat CroixS cum Dic). Namlicet ex vi TriieDl. in c. Liceat^ non censealur data praelatis regularibus facultas ibi concessa episcopis, quia videtur concessa tantum iis qui habent dioecesim propriam , cum in Trident. dicatur , in 4ioecesi «ua; altamen adest privilegium a s. Pio v.(quod in extensum referunt Concin. 9 et Salm.to) cuius vi praelati fegulares in suos fratres et moniales possunt idem quod episcopi in suos subditos vi Trid. in c. Liceat. Et licet Mendo apud Croix 11 astruat confutare privilegium s. Pii, tamen illud authentice referunt Salm.<2 Viva et Concina, qui eliam asserit ipsum confirmatum

fuisse cun aliisa Bened. xiu. in const.

(1) Q. 2. art. 2. n. 7. (2) P. 447. n. 17. ;(o) De CCU8. c. 2. p, G. n. 70. (4) P. 444. n. 19. <S) lu prop. 4. Alcx. vii. n. C. (6) Dc min. pocn.

< D. 5572. (7) L. c. ^3; L. 8. u. 141. '

iN 6cks:re dub. 'A 817 79. Prpliosus, edila an. i 727., quam r«tert etiam p. Miiante »3. yui insuper refert ab eodem pontifice concessam fuisse facultalem absolvendi etiam a casibus bullae Coenae, exceptis Relapsu in haeresim, falsificatione litterarum apostolicarum et delatione prohibitorum ad infideles; generali vero ordinis concessit, ut ipse solus possit ab irregularitate huiusmodi (orta ex homicidio) dispensare cum fratribus sibi subditis , dummodo homicidium non fuerit appensatum et intra claustra extiterit consummatum. Nomine autem praelatorum veniunt provinciales et eorum vicarii in ipsorum absentia vel alii ah eis deputati, ut asserunt Salmanticenses ^^. Necnon veniunt omnes superiores locales , rectores , priores , guardiani etc. , ut ait Potesta ^^. Sed post haec scripta inveni quod Clemens xii. in buUa Romanus., die 30. maii anno 1732., revocaverit omnes constitutiones et privilegia (praesertim contenta in praefata bulla, Pretiosus) concessa a Bened. xiii. omniaque reduxit ad pristinum statum. Insuper hic notandum quod cum disceptatum fuisset an revocatio per Tridentinum facta privilegii regularibus concessi absolvendi haereticos esset vel ne inlelligenda pro saecularibus, non vero pro religiosis subditis, s. c. diiudicavit intelligi pro omnibus; ita refert p. Ferraris ^^.

  1. Possunt etiam praelati regulares absolvere novitios sui ordinis a censuris papalibus ( exceptis casibus bullae) ante ingressum in religionera conlractis. Ita Salm.i' cura Rodr. Candido etc. ex privilegio a Clemente vii. concesso anno 1530.

  2. Sed dubit. 1. An dicli praelati possint novitios absolvere etiam a censuris ab episcopissibi specialiter reservatis. Respondetur negative ex decreto s. c. edito de mandato Urb. vin. ut supra relato; quaravis etiam contradicat lo. de la Crux apud Salraant.'* cui ipsi

(9) L. c. (10) De sacr. poenit. c. 13. p. 5. n. 53. (11) L. c. '(12) Cil. n. 33. (13) In piop. 5. Alex VII. p, 25. (i'i) De cens. c. 2. p. 6. num. 80. (13) L. c. n. 5579. (16) Bihl. vcrl>. Alisolvere, *rl. 1. B. 40 Dicl. B. 80. ;i») L. c.

De LiGORiO. Mor. II.

52

818 LIB. VII.

tdhaerent * quia (ut aiunt Salm.) per taledecretnra revocata estfacuUasconcessa per privilegiura Cleraentis vii. quoad absolutionem casuum episcopalium; non autem illa quae per consuetudinem esl obtenta , ut est ea qua habentes focullatem absolvendi a reservatis papae, possunt absolvere etlam ab illis, quae ordinarii sibi reservant, ut testantur2 Suar. et Hurt. Addunt alii apud Vivam^ decretum illud non habere vim legis, quia non fuit de eiusdem pontificis speciali mandato solemniter proraulgatum pro tota ecclesia, iuxta sententiam relatam n. 4 06. Omnes tamen hae rationes ex supradictis non videnlur ampliusprobabiles post prop. 12. damnatam ab Alex. vii. ut supra allatam , qua oppositura apparet satis declaratum.

  1. Dubit. 2. An praelali regulares possint absolvere suos subditos religiosos a casibus reservatis in bulla Coenae ac etiam ab haeresi. Quoad saeculares, iam damnata fuit ab Alexandro vii. propositio 4. quae dicebat; Praelati regulares possunt in foro conscientiae absalvere quoscumque saeculares ab haeresi occulta et ab excommunicatione ob ipsam incursa. Quoad subditos vero adsunt tres sententiae :

Prima universe affirmat cum Palao Rodr. Peyrin. etc. apud Salmant. et hanc sequitur et enixe defendit Pot. s cum Villal. Donat. et aliis ex diversis privilegiis et iuribus quae congerit.

  1. Secunda sententia quam tenent Salm.6 cum Suar. Bann. Cand. Arrag. et aliis dicit non posse absolvere ab haeresi, sed bene posse a caeteris casibus bullae. Ratio istorum quia, licet per bullam Coenae revocentur quaecumque privilegia regularibus indulta, per verba Non obstantibus privilegiis etc. alicui vel aliquibus cuiuscumque ordinis concessis; attamen s. Pius v. extendit ad praelatos regulares privilegium episcopis concessum per Trident. in c. Liceaty ut supra, eodem modo ac

(I) N. 81. (2) IIj. (3) ID d. prop. 12. Alex. VII. num. 6. (4) De ccns. c. 2. p. 6. n. 73. (S) T. 1. i>. 4. c. S. n. oo7o. (6) L. c. n. 76. ol 77. 17) HnJ. uuro. 77. (») Ibid. num. 70.

BE CENSaRIS

in episcopis fnvenilur. Sicul igituf (dicuntSalm ' ), non obstante dicta bulla, pjssunt episcepi vi illius privilegii absc^vere suos subditos etiara a casibus bullae occultis, sic etiam possunt regulares. Excipiunt autem Salraant. 8 haeresis crimen, quia ex coustitutione Pauli v., ut referuut, haeretici omnino remitti debent ad inquisitores. Sed hoc explicant ^ valere pra locis, ubi viget tribunal s. inquisit.; et ideo pro aliis locis referunt doctrinan* Suarii, qui dicit praelatos posse absolvere subditos etiam in haeresim relapsos ex concessione Greg. xiii.

  1. Tertia sententia demum^ quam tenendam esse dicunt Viva lOet Croix citans Sanchez Suar. Dian. et Mendo^ dicit non posse absT)lvere ab ullo casu bullae Coenae. Ratio est, tum qui» decr. Urbani viii. ( ut supra allatura ) expresse declaravit per annuam bulla& publicationem sublatam esse regularibus facultatem a casibus buUae Coenae absolvendi, tum quia (ut recte arguit Viva <2)^ si hodie nec etiam episcopi a casibus bullae absolvere possunt post prop. 3. damnatam ab Alex. vii., ut diximus supra num. 83.. ergo tanta minus poterunt praelati regulares. Sed hodie quaestio finita est; nam (ut referunt p. Milante^3 et p. Conc.^<) Benedictus xui. in bulla Pretiosus ( cuius verba retulimus n. 101.) novissime concessit superioribus ord. s. Dominici, et per communicationem aliorum ordinum, posse absolvere suos subditos, nempe fratres et moniales sibi subiectas, a quibusvis censuris etiam in buUa Coenae, aliquibus tamen exceptis.

  2. Dubit. 3. an praelati regulares possint absolvere suos subditos a censura ob percussionem allerius religiosi aut clerici saecularis. Diximus suos subditos : nam circa saeculares nihil regulares possunt, cum facultas absolvendi saeculares ab hac censura sit

(9) tn tract. dc sacr. pocnit. e. 15. p. 3. n. 30.

(10) In prop. 4. damnalam ah Ales. vii.

(11) L. 6. p. l. n. iG22. (12) In d. prop. 4. ». 5. (15) Id dicla prop. 5. t. 1. p. 23.

(14) T. 10 j>. 449. H. 21. ci 22.

CAP. 1. DE Ci£f<i:>tMi9 ii

ipsis expresse adempta a Clem. viii. et Paulo V. extra Romam et inlra Italiam: vide dicta n. 95. In c. Cum illorum 32. Oui de sent. excomm. affirmatur, si religiosus percusserit a.ium eiusdem ordiDis , nisi excessu.^ ( ut ibi diciturj extiterit difficilis et enormis., utpofe si ad mutilationem membri vel ad effusionem sanguinis est processum^ aut in episcopum aut abbatem violenta manus iniecta. Si vero perousserit religiosum alterius claustri, dicitur ibid. quod per abbalem proprium., et eius qui passus est iniuriam., absolvatur Si autem percusseril clericura saecularem dicitur nonnisi per apostolicam sedem absolutionis gratiam poterit promereri. Idem autem quod dicitur de religioso dicunt communiter Pal. • Laymun 2 et alii passim de novitio percussore , etiarasi ipse crimen commiserit ante ingressum, quia in favorabilibus novitii habentur ut religiosi. Addunt tamen Layman 3 et Palaus * cum Molina et Sayro quod novitius , si egrcdialur anle professionem , lenelur sc praesentare sedi apostolicae iuxta cap. Eos qui de sentent. excommunicat . in 6., adhuc si fuerit a praelato absolutus, •quia illa absolutio fuit concessa ob temporale impedimentum, ne vagaretur. Hic vero uotandum 1 . quod si religiosus levi percussione laeserit clericum saecularem, bene poterit absol vi ab episcopo illius, ut communiter di2unt iidem Layraan et Pal.s cum aliis, i ex c. Religioso, de sent. excom. in 6. j Notandum 2. cum eiisdem aa. et Sal- j mant. c quod praedicta procedunt iu- [ xta ius commune: nam speclatis pri- i vilegiis, religiosi bene possunt absolvi
a suis praelatis, etiamsi percussio fUe- I ritenormis, ex pluribus privilegiis, | quae referunt Pal. ' Salm. * et Ronc^. ' Idque dicunt praefati aa. valere, et- ! iamsi religiosus percusserit alium al- I terius ordinis vel clericura saecula- | rem. Addiique Croix cum Knmer., ; eiiamsi percussio fuerit pubiica, ac

(4) D. 3. p. 23. S. 4. n. 10. (2) Tr. 5. p. 2. c.5. (^) L. c (4) Ib. (5) Locc. cc. (6)Decens. c« 2.p. 6.n.C9. (7)N. -10. (8) L. c. (9) P. ^04. c. 2. q. 2. (JO) L. 7. n. 32i imtki\t.tiii 1>UJB. V. 819

posse abbatem absolvi per confessarium a seipso electum. Nolandnm 3. quod licet regulares possint absolvi a suis praelatis ob huiusmodi priviiegiU; bene tamen vnlent etiam se subiicere episcopis nt ab eis absolvanlur, intellige, si percussio fuefrit levis vel enormis occulta. Et in eo casu illi qui sunt praelati alicuius ordinis possunt per se exposcero talem absoiutionem ab episcopis, reliqui vero religiosi de suorura praelatorura licentia , nisi haec iniuste deneg8tur,ut docent Sanchez<> et Salra.'2 cum Boss. Henr. Diana etc.

  1. A quibus autem tensuris possint absolvi recipienlef bullara Cruciatae. Vide Salra. <3 et Croix i^.

  2. « Regulae: Pnina. Qui habet potestatem absolvendi a censuris reservatis episcopo non polest vi illius absolvere a reservalis papae.

  3. » Secunda. Qui habet potestatem absolvendi a reservatis papae non censotur posse absolvere a censuris bullae Coenae, eo quod hae censeantur maiores, nec coraprehendi in concessione genorali. Diana t

  4. Ita Bon. 6 et Suar Ugolin. etc. apud Salm. ^?. Caeterum quoliescumque conceditur a papa facultas absolvendi a censuris, etiam de papalibus intelligitur, alias nihil concederetur, quia quilibet approbatus potest absolvere a non reservatis, ut Bonac.^ et Salra.<9 cura Navar. Azor. Cand. etc. Pariter in iubilaeo, coocessa facultate ab omnibus censurls reservalis, intelliguntur coraprehensae ex coramuni usu etiamreservalae episcopis,Croix2U cura Suar. et Dic. An autem, data potestate absolvendi a censuris tam a iure, quam ab homine lalis, comprehendantur ceusurae ab episcopo specia'iter lalae. .4{lirraant apud Croix^i Avil. Henr. etc, negnnt Vasq Hurtad ctc. Utracjue est prcbabilis. Faculta» autem coucessa ab episcopo de absol vendis caslbus reservalis non intelli

(II) Dec. lib. 2. c 12.n . 10. (12) Ib.p.S. n. 5^ (13) Ibid. p. 7.num. 82. (l4)Tolo 1.8. (15) P.ri. 1. 12. res. 14. (16) Q. 3.p. 1. n. 12 (17) Decens. c. 2. p. 4. n. 41. (18) N. II. (I9)L. c. (20)L.7. n. 152 el I4'J. (21) N. 135

820 LIB. VII.

gitur data pro peccatis, quibus annexa est censura reservata, Tamb. K Secus si talis cpncessio fiat a papa, Croix 2. Ratio quia omnes casus papales sunt principaliter reservati cum censura et propter censuram; vide l. 6. n. 580.

  1. « Tertia. Qui habet potestatem absolvendi a censuris buUae Coeuae habet etiam a quibusvis papalibus et episcopalibus a iure latis, etsi aliqui negent de excommunicatione contracta propter haeresim, de qua alii probabilius affirmant, praesertim pro regionibus septentrionalibus, pro quibus alioqui concessio per magnam partem esset inutilis. »

  2. Concessa facultate absolvendi a casibus papalibus, non intelligitur a casibus bullae Coenae , quia in generali concessione non veniunt ea quae superior non fuisset concessurus, si specialiter de iis rogatus fuisset, ut dicunt Bon. 3 Croix ^ Salmant. 5 cum Suarez Cand. Ugolin. etc. Certum autem est hodie, quod concessa facultate absolvendi a casibus bullae Coenae , non comprehenditur facultas absolvendi ab haeresi, licet occulta, ut decrevit Alex. VII. die 23. martii 1656. et novissime rursus declaravit Ben. xiv. in bulla Convocatis, emanata pro iubilaeo anni 1750. n. 53. Qui tamen n. 7. concessit in eodem iubilaeo facultatem absolvendi ab haeresi occulta, modo poenitens non habuerit complicem.

  3. « Quarta. Possunt regularesper sua privilegia, sicut ab aliis censuris papae reservatis, ita etiam absolvere duello oertantes (idem dic de similibus casibus) post constitutionem Clemen tis viii. sicuti poterant ante eam , praeterquam in Italia extra Urbem, idque ex declaratione ipsiusmet Clementis apud Comitolum 6. Regin. ' Filliu^. 8 Laym. 9.

.115. ))Resp. 4. Amplaetiam soletdari potestas a censuris absolvendi in iubilaeis, in quihus diligenter considerandum est quid, quantum et quomodo concedatur. Si enim delur poteslas

(i) Dc cas. r. c. 9. §. 1. u. 11. (2) L. 7. n, 135. iZ) q. 3. j.. 1. u«m. 12. (4!) L. 7. n. 132.

DE CENSUkrS

absolvendi a casibus reservaws pa» pae , etiam conceditur potestas absolvendi a censuris papae reservatis, quia is non solet reservare casus, nisi ratione censurae adiunctae ( Caeterum, universe loquendo , qui absolvere potest a peccato reservato potest etiam a censura annexa, cum nequeat absolvi peccatum, nisi prius censura absolvatur. Salm.io cum Avil. Cand. etc). Porro absolutio data confitenti bona fide in iubilaeo, cum intentione lucrandi illud, etsi postea vel sua negligentia vel propter aliud impedimentum non lucretur, est valida, tollitque censuram; secus si ab initio indulgentias lucrari noluerit, eo enim casu probabilius est absolutionem non valere, et tam peccata reservata, quam censuram de novo debere toUi ab eo qui potest extra iubilaeum {Vide dicta de poenit. l. Q. n. 536.).»

DdbiuuVI. Quomodo danda sit absolutio a centura.

H 6. Quomodo absolvendae censurae in foro externo et quomodo in intemo. An possit ahsolvi absens. \S. De eo qui absolutus est in iubilaeo, \9. De absolutione metu extorta. -120. An valeat absolutiOy non satisfacta parte. \2. Quid si cum hac conditione sit concessa facultas.

  1. An secuta satisfactione j de se auferatur censura.

  2. An valeat et liceat absolutio sub conditione,

  3. Anpossit dari absolutio ad reincidentiam.

  4. An ad reincidendum requiratur nova culpa.

  5. An censura possit absolvi extra confessionem.

  6. Ad absolvendas censuras requiritur \ . satisfactio partis,

  7. In quibus casibus possit reus absolvi ante satisfactionem.

  8. Requiritur 2. ut reus praestet iuramentum non amplius committendi crimen^ si sit vaU de enorme.

  9. Requiritur 3. ut censuratus petat absolutionem.

  10. Plura notanda. Quid si reus adhuc sil contumax vel invitus vel oblitus non pelierit,

  11. Anvaleat absolulio si reus falsum exponat[

  12. « Resp. Id statuendum esse ex

natura tum censurae, tum cuiusvis

absolutionis.

Ex qua circa absolvendi modum resolves: » 4. Ex natura rei non requirunlur

(S) De cens. c. 2. p. 4. n. 41. (6) L. 6. nior. (7) L. 21. d. 83. (8) T. 1. tr. IS. c. 5. (9^ L. 3. l. S. o. 5. «. S. (10) ll,id. H. 58.

certa verba , sed sufficiunl ea signa quibus aperte signiticetnr absolutio impendi (Ad absolvendam censuram sufficiunt auaecumque signa exierna, sed non sufficit sola voluntas iudicis. Suar. < Pal. 2 et Salm. ' cum Corneio et Giball.).

» In foro tameo externo communiter servanda est forma cuiusque episcopatus. Iq foro autem conscientiae haec fere est in usu : Ego te absolvo^ v. g., o vinculo excommunicationis^ suspensionis etc. quam incurristi propter NN. (talem causam) et (si sit excommunicatus) restituQ te sacramentis ecclesiae et communioni fidelium {aut si sit suspensus ) executioni tuorum ordinum vel officiorum In nomine Patris etc. In publica autem ac solemni absolutione praemittitur psalmus Miserere^ et ad singulos versus poenitentis humeri denudati leviter percutiuntur (nisi ex iusta causa talis caeremonia videatur omittenda,praesertim in foeminis),tum adiectis precibus absolvitur et in ecclesia introducitur. Idem modus fere servatur io absolutiooe mortuorum , nisi quod sepulcrum virga percutiatur. Rituale rom.

  1. »2. Absolvi a censura potest absens ( Certum est quod absens sicut potest ligari censura, ita absolvi ex c. De manifesta caus. 2. qu. 1 ., c.Quanto^ caus. 2. q. 5. Caeterum sine urgenti causa non licet absolvere absentem, Sanch. ^ Salm. 5 cum Pal. Avil. Sayr. etc. qui notant quod si obtineatur absolutio per procuratorem, hic debet habere speciale mandatum censurati de obtinenda absolutione, ut constet de emendatione, diebetque procurator implere quae mandans iraplere deberet, si praesens esset) , imo et invi^us, etsi hoc communiter non liceat, ne censura contemnatur. Ratio quia sicut poena in absentem et invitum potest slatui, sic et auferri. Tut Diana ^ (Videinfr. n. 131.).

  2. » 3. Is qui phiribus ceasuris est

(1) D. e. sect. 9. n.2.5. et6. {% D. 1. p. 11. S- 3. n. 1. (3) De cens. c. 2. j 2 n. 1 i. (4) L. 2. c. II. n. 14. (5) Ibi<L b. 1G.

ii^ p. B. t. 9. r. 10. (7) e 1 tt.

m dKlNCKK UD fl. S^SI

astrictus polest absolvi tib una , relictis ahis, quia inter eas non est necessaria connexio. Unde si dicatur absol^ vo te ab omni vinculo etc. valet pro omnibus, ideoque si sic absolutus iu iu4)ilaeo forte omisisset invincibiliter peccatum habens annexam censuram, id est excoramunicationem posset is postea ab eo peccato per quemvis approbatuiii absolvi, cum non sit amplius reservatum, eo quod censura , ratione cuius tantum erat reservatum, sit sublata {Vide d. n. 131. in fine.).

119 * 4. Absolutio vi aut metu gravi inmste incusso extorta non valet, imo novam excoraraunicationem iocurrit qui metum incutit (Ex c. unic. De his^ quae vi etc. in 6. Secus tamen si metus non fuerit iniaste incussas , nempe si extorta sit absolutio a iudice qui nolebat absolvere, adhuc cessante conturaacia. Rouc. ' et Cont. Tourn. 8),

  1. » 5. Absolutio data ab ordiuario, non praestita satisfactione, etsi sit illicita, valida taraen est, irao eliam data a delegato, modo non delegetur cura conditione satisfactionis , quao si irapossibilis sit, sufficit praestare cautionem aut iuraraentum de satisfaciendo cum poterit.»

  2. Quaer. utrum sit invalida absolutio censurae data a delegato, non satisfacta parte, si illi facultas concessa est absolvendi cum clausula, satis-' facta parte. Probabiliter negant Sanchez9 Pal.io Bon.^i Ronc.i2 et Salm.«. Nisi exprimatur in concessione nullam fore absolutionera, hac conditione non impleta, alias cum illa condilio sit de iure, intelligitur apposita ad monendura delegatura non ad limitandara facultatem; sed probabilius affirraant Suar.^^ Sporer^s^ itemVasq. Coninch. Sayr. apud Pal.*^ et alii citati l. 6. n.

  3. V. Qu. 7. cura comrauniori sententia, ut fatetur ipse Palaus. Ratjd quia praedicta clausula probabilius ira portat veram conditionera, ut in simii

(8) De ccn». part. i. cap. S. art. 2, quaer. 6.

(9) De malr. . 3, d. 35. n. 6. (10) D. 1. p. S| S. 3. n.6. (11) Q. 5. p. 9. ri2^^ 6. q. G. (13) Do cens. c. 2. y 2. n. 2S. D. 7, s ^ ■ . 42 (laj Sui,pl p. 07,, u ' ^iG) L.' c

8^21 r

dictum est eoJ. r. 6. n. 1115. circa fin. Tanto magis quod, cum pontifices volunt tantum monere de aliqua obligalione, monitionem exprimant per verbum hortamur^ monemus^ cl simile; cum vero adhibent ablativum absolutum, aliquid aliud exprimere intendunt. Hoc tamen non cbstante, non puto improbabilem ( ut dixi ) primam senlentiam saltem ob auctoritatem dd. qui hic illud, satisfacta parte^ non interpretantur pro conditione. Omnes Butem conveniunt graviter peccare confessarium qui censuratum absolveret, parte non satisfacta. Vide tamen alia dicta cit. n. 537. v. Qu. 7.

  1. Certum autem est quod etiam secuta emendatione vel satisfacta parte, ad cuius instautiam lata est censura, haec nonaufertur sine absolutione, quia licet, cessante contumacia, censura debeat statim absolvi, ex c. Cum desideres., de sent. exc^ ex hoc tamen non infertur quod sit iam absoluta; patet ex prop. 44. damnata ab Alex. VII. Quoad forum conscientiae, reo correcto eiusque contumacia cessante^ cessant censurae.

  2. « 6. Dari potest absolutlo sub conditione de futuro contingenti, cum sit aotus iurisdictionis externae qui conditionatusesse potest. Communiter tamen non expeditsic absolvi; si enim reus absolutionem meretur, non debet apponi conditio, si non meretur, oon debet absolvi (Ideo illicita de se est taiis absolutio, quamvis ex aliqua causa posset cohonestari , ut Roncag. * cum Suar. Con. et Salm. 2. Si quis excommunicet sic : Excommunico te, donec salvas; vel si quis ita absolvat : Absolvo ie, si intra mensem solvas; facta solutione, toUilur censura, utPal. Henr. Avil. Con. Vasq. etc. cum Salm. 3).

  3. » 7. Potest etiam dari absolufcio nd reincidentiam, id est procerto actu et tempore, quo transacto, reincidit : item sub certo onere, quo nonimpleto, censura reviviscat. »

(1) Ib. q. 2. (2) Dc cciis. c. 2. p. 1. n. 11. ct 12. (3) Il.ul. 11. 15. (4i D. 7. scct. 8. n. 27. j8) Q. 3. paii. 3. II. 16. (G) lljiJ. n. S. ^') c, G. ^ (8) D. 1 j». II. S. 2. u. 10.

  1. Quartr. antem utrum , censura absoluta cum reincidentia ( v. g. si intra mensem non satisfacias) requiratur nova culpa ad reincidendum.

Prima sententia negat, quia tunc manet eadem priraa censura qnae non fuit snblata , nisi sub tali conditione. Ita Suar. ^ Bon. 5, item Hurt. Fill. etc. apud Salm. 6.

Secunda sententia tamen probabilior quam tenent Ronc. ' Pal. » et Contin. Tourn.9 et Salm. cum Avila Henriq. Con. Laym. etc. docel requiri novam culpam. Ratio, quia prima censura non potest dici suspensa, cum non possit suspendi censura, nisi auctoritate pontificis, ut dicuntSalm.^^ Ergo fuit sublata et ideo sine nova culpa renasci non potest. Et idem dicendum aiunt Salm. cum iisdera'aa.*2 si pontifex a censura absolverit ad omnem efifectum, etsi ad reincidentiam, quia, nisi aliud exprimat , censetur absolvisse modo ordinario ; secus tamen , si a censura absolverit ad aliquera effectum tantum, nempe ut censuratus reddatur habilis ad beneficium obtinendum etc. , manente censura quoad alios efifectus.

  1. « 8. Probabilius est eum, qui habet potestatem absolvendi in foro conscientiae a censura, posse id facere etiam extra confessionem, ut contra Navarr. Suar. et alios docent Sanch.i^ Gon. Diana etc. (Idem tenent Salm.i^ cum Con. Ugol. Vide tamen l. 6. n. 593. V. Eamdem^ ubi diximus episcopum non posse absolvere a casibus papalibus occultis extra sacramentum poenitentiae ex declar. Gregorii xiii. ). »

  2. Sed pro complemento huius puncti hic sedulo recensendae sunt solemnitates requisitae a iure ut absolutio debite irapendatur.

Requir. 1 . ut reus prius satisfaciat parti , in cuius daranum comraissuni fuit criraen, ob quodcensura lata fuit, nimirum furtum, percussio etc. ; nam licet absolutio data, parte non satisfacta, fuisset valida, graviter tamen pec*

(9) De cens. part. 1. cap. S. ai t. 2. (10) De coii?. c. 2. p. 1. nnm. 6. (II) L. c. (12) CU. u. ti,

(13) L. 8. dc inalr. d. 16.

(14) UiiU. o. 4. rv«. 44.

CAP. T. DR CKNSrRIS

cal absolvens et tenelur ilH damna restituere, quia ex officio tenebatur ei consulere. Ita communiter Avila Con. Henr. Cand. cum Salm. Sunicit tamen, cum credilor est in loco distanti, si reus pecuniam in loco tuto depositet ut possit absolvi , ut bene notant Salm. 2 cum Avila.

1 ^S.Tribus tamen casibus possetreus absolvi, Don satisfacta parte. 1 . Quando pars iniuriam reraittit; sufficit enim satisfactio damnificati, quin satisfiat ecclesiae, ut tenent Salmant.3. Vide l. 6. n. 536. Hinc si percussus a clerico remittat iniuriam expresse vel tacite, percussorem familiariter tractando , hic bene posset absolvi , ut Avila Navar. Sylv. apud Salm.-^. 2. Quando pars laesa reiicit iustam satisfactionem oblatam, quiatunciam per sesatisfacit. Salm.cum Card.5. 3. Quandoreus impotens est ad satisfaciendum, quia tunc iudex eum absolvere bene potest, imo tenetur et valet compelli , ut ait Con. apud Salm.6,ex c. Qua fronte deappel^ quia, cessante contumacia, debet reus absolvi. Reus tamen, qui non est solvendo nec in toto nec in parte debet cautionem praestare, si potest; alias saltem iuramentum solvendi cum poterit, ex c. Odoardus, de solut. et c. Ex parte 23. de verb. signif. Sed vide dicta Uh. 6. n. 537. v. Si vero. Hoc autem currit, si reus certe est debitor; nam si habet opinionem probabilem pro se vel si sit dubius, cura raelior sit conditio possideiitis , non potest obligari , nisi ad suraraura ad praestandum iuramentum solvendi , si de obligatione constiterit. Quod si debitor slatim solvere non posset , nisi cum magno damno aut incommodo , potest etiam , praestita cautione, absolvi , nisi pars idera incoraraodum ex dilatione paterelur, ut Nav. Con. Avil. cum Salm.'. De hoc vide dicta l. 3. n. 701.

  1. Requir. 2. Ut reus ante absolutionera ceiisurae praestet iuramentum de non coramitlendo amplius tale cri(I) Ibid. p. 2. n. 22. (2) Ibid. num. 21. (5) Df tcus. c. 2. p. 2. n. 20. (4) Ibid. (o) L. c. (G) Ibid. uuin. 21. r?) DicU mini. 21. (U) D. i. |.. 11. 3. a. 4. (UJ Ibid. u. 1&

IN GENERE DUB. VI.

men: coliigitur «nx c. De caelero et c. Ex tenore, de sent. excomm. Hoc iuramentum tamen exposcitur tantum ab iis qui obeaorme crimen excommunicationem incurrunt, utpote sunt scandalose violantesecclesfas, graviterpercutientes clericum, incendiarii, usurarii publici , notorii percussores episcopi vel cardinalis etc. Secus, si excommunicatio sit contracta obalia peccata non ita gravia ; et hoc currit tam in foro interno quam externo. Ita commun. Pal.8 et Salm. 9 cum Suar. Con. Hurt. Avila Diana Henr. etc.

  1. Requir. 3. ex c. Per tuas, de sent. exc. ut censuratus absolulionem petat; ibi: Nisi gratiam absolutionis imploret , non debet audiri^ ne sententiam ecclesiasticam contemnere videatur. At quia textusdicit non debet^ non autem non potest, ideo bene docet s.Thom.i'', quera sequuntur Pal. et Con. Avila etc. cura Salm.i2, censuratum, modo sit eraendatus a peccato, etiam renitentem valide posse absolvi.

  2. Hinc autem notandum 1. quod si reus non sit emendatus et peccatum habeat tractum successivura, ut haeresis, furtura, non potest absolvi, nisi a ferente censuram ; secus taraen si peccatura non habeat tractum successivum, ut periurium, blasphemia, ut Cont.Tourn.i3et Salra.i'». Notandum2. cum Roncaglia^s et Salin.^ et ibi Pal. Suar. Sayr. Diana etc. quod aliquando ex iusta causa etiara licite datur abso- lutio censurato adhuc conturaaci, puta ob bonura publicum vel ut reus facilius resipiscat. Nolandura 3. quod si privilegium sit faclum poenitentibus , prout in iubilaeo, ubi datur eis facultas eligendi sibi confessarium a quo absolvantur, tunc nequit absolvi invitus, quia usus privilegii pendet a voluntale privilegiati,ita Pal.elTourn.i^^ item Avila Conin. Corn. apud Salm.i* cum Ronc^*. Secus, si privilegiura sil in favorem confessariorum , ut sunt

(10) 5. p. qu. 24. a. 2. (11) D. 1. p. 11. §. o.n.9» (12) Dc ccus. c. 2. p. 3. n. 29. (15) Dc ccus. parl. 1. cap. 5. ail- 2. <|iiaer. 2. (14) Ib. u. 28. (lo) C.7. ull. ^IG) Ib. 0. 30. (17) Locc. (l8) Ib. u. 29. (19; L. e.

LIB. VII. DE

privilegia regularium, prout recte notant Salm. ^ cum Ant. a Spir. sancto.

Notandum4. quod aliquispluribusceasuris innodatus posset absolvi ab una

€t non ab aliis, quare, si censuratus

unius tantura petat absolutionem , odiose alias celando, ab illa tantum cenKetur absolutus, nisi superior aliud exprimat, ex c. Cum pro causa., et c. Officii, de sentent. excomm. Vide Salm.2.

Si autem sine dolo alias celasset , iudicalur absolutusabomnibus, nisi constet absolventem aliud intendisse. Ita

Salm. 3 cum Cand. Gibal. Et hdec absolutio valet etiam pro foro externo ,

si absolvens iurisdictionem habet in

contentioso ; si vero in foro conscientiae tantum sive ia sacramento poenitentiae iurisdictionem solum habet,

tunc reus qui omiserit confiteri inculpabiliter peccatum, cui annexa erat

censura reservata, poterit tantum pro

foro conscientiae a quocumque postea

absofvi, utcum Busemb. dicunt Salm."*

cum Gon. Avila Gibal. etc. Idem dicitur ibi cum Cov. Avila Sylv. etc. de

absolutione generali quam praelali impertiuntur suis subditis in visitatione.

Excipiunt tamen cura Bon. Avila etc,

si aliqua censura exposcat satisfactionem partis , quia tunc non praesumitur praelatus velle ab illa absolvere

contra iuris praescriptum et inalterius

praeiudicium ; ita praefati aa. et quidem probabiliter: sed /. 6. n. 597. probabilius esse diximus cum Suar. Sylv.

Conc. Antoine et aliis, quod pgenitens

confessus superiori, etiamsi inculpabiliter fuerit oblitus peccati reservali,

non sit ablata reservatio , quia reservatio imposita est ut culpae cognoscantur a superiore, utque debitis poenitentiis puniantur, mqnitisque in futurum vitentur. Secus vero dicendum si

privilegium sit ipsi poenitenti concessum ut in iubilaeo etc. Vide d. n. 597,

1 32. An aulem valeatabsolulio, quando datur ob falsam causam , nempe si

iudex absolvat, quia reus dicit iam se

mendatum vel parti satisfecisse, quod

(l)lbid. (2) Ibid. n. 32. (3) Ibid. 1 (4) De cens. c. 2. p. 3. num. 33. et oA. \

! CENSURIS

verum non sit. Respondetur negativesi deficiat causa principalis; secus, sr minus principalis, vel si iudex certo conscius sit falsitatis, ut Cont. Tourn.s cum Suar. et Bon. ac Salm.6 cum PaL Sayr. Avila Henr. communiter.

Cap. IL db excommcnicatione DvBiuM I. Quid sit et quotiiplex.

  1. Quid excommunicatio. Quaenam veniat illius nomine maior ne aut minor^ et qui sinl vitandi.

  2. Resoluliones .

  3. Quid requiratur ut quis sit vilandus. yi" de constitutionem conc. constantiensis.

  4. l)e I. conditioncy ut sit nominatim ca?communicatus.

  5. De 2. conditione., utsitpublice denuntiatus.

  6. liceat toleratis cum aliis communicare.

  7. An peccet inducens excommunicaium toleratum ad communicandum in divinis sine necessitate.

  8. An idem desuspenso et interdicto vitando.

  9. Quando percussor clerici sit vitandus.

  10. Jkn ad vitandum eum requiratur nolorie' tas facli.

  11. An sufficiat ut alicui factum sit notum.

  12. An requiratur etiam notorietas iuris, 4 45. An percussor notorius in uno loco sit vU

tandus in aliis , ubi non est nolus. 146. Quando possit credi vilandus absolutus.

  1. « Resp. Excommunicatio est

censura per quam quis privatur communione ecclesiae. Estque duplex, minor, quae tantum privat usu passivo

seu receptione sacramentorum : et

maior, quae etiam dicilur anathema ,

ac in iure fere semper nomine excommunicationis intelligitur (Habetur in c.

  1. Si quem 59. de sent. excomm. quod

nomine excommunicationis intelligatur maior, non minor, et ita aa. apud.

Croix 7. Per anathema autem intelligitur excommunicatio maior lata cum

maiore solemnitate) , privatque omni

communione ecclesiastica , secundum

diceada (Noa dicitur simpliciter omm

communione: aaai etiaai excoramunicatus cum fidelibus taraquam membris

uniuscorporis communicat in pluribus

bonis spiritualibus ; sed addilur eccle^

siastica ^ id est pro bonis, quorum di»

stributio ad ecclesiam pertinet. Vide

Salm. 8). Per hanc maiorem excom«

municatus rursus est duplex: Tolera*

tus, quera fideles non tenentur vitai'»»

I (5) L. c. quaer. 6. r. 2. (6) Ibid. n. 35. 1 (7) L. T.n. 177. (8) De cens. c. 3. p. I.n. I.

CAP.*II. DE EXGOMMUMCaTIONE DUB. I.

825

non toleralus, quem tenenlur vitare. Et quidem post conc. constantiense Don tolerali sunt iii tantum: t. Notocommunicalos fuisse vilandos ; post conslitulionem vero concilii constantiensis quae incipit, Ad evitanda (cuius

rius clerici percussor, de quo infra. 2. | exemplum nunc non extat, sed legitur

Quivis nominalim excommunicatus et specialiter ac publice denunliatus.

Unde resolves:

  1. » 1. In Germania cathoiici secure communicant cum iis qui notorie sunt haeretici et consequenter excommunicali, quia non sunt nominatim excommunicati ac publice denuntiali.

» 2. Non teneris vitare eum quein scis peccasse contra legem , per quam

apud s. Anton. et Sotum , ultra quod sufiicit fuisse confirmatam a Martino v. in Extrav. ad evitanda) , vitandi tantum sunt nominatim excommunicali ac denuntiati et publici percussores clericorum; verba const. relata a Salm. haec sunt: Ad evitanda scandala... mdulgemus, quod nemo deinceps a com^ munione alicuius in sacramentorum ad^ ministratione vel receptione vel aliis quiilli etiam in pdrticulari sub poena ex- busciimque divinis vel extra, praetextu communicalionis aliquid est velitum cuiuscumque sententiae aut censurae a vel praeceplum, quia requiritur ut per iure vel ah homine generaliter promulsententiam expressam et specialem , contra personam in parlicuiari , post peccatum commissum, censura sit publicata, v. g. ut loannes sit denuntiatus excommuuicatus, vel sallem ita exprimatur persoua ut non liceat de ea dubitare, v. g. excommunicamus talis loci decanum, praetorem (Nota hic quod agere rem sub excommunicatione maiori vetitam non excusatur a culpa gravi; Salm. < cum s. Th. Suar. Lez. et coram. Nota deinde quod si peccatum est vetitum sub censura ex eodem motivo, puta si veletur homicidium, peccans unum peccalum commiltat ; secus , si ex diverso molivo, ut si vetelur homicidium clerici ob reverentiam status. Esl commune cum Laym. 2 Pal. Avila et Salm. 3).

» 3. Licet dicatur: Excommunicamus Petrum, v. s^.incendiarium et eius com~

gatae teneatur aliquem vitare aut

interdictum ecclesiasticum ohservare : nisi senlentia vel censura eiusmodi fuerit in vel contra personam, collegium etc. vel locum certum, a iudice puhlicata vel denuntiata specialiter velexpresse... Salvo, si quem pro sacrilega manuum iniectione in clericum sententiam latam a canone adeo notorie constiterit incurrisse, quod faclum non possit aliqua tergiversatione celari nec aliquo suffragio excusari: nam a communione il' Uus, licet denuntialus non fuerit, volu* mus ahslineri, iuxta canonicas sanctio^ nes. Sed inde addilur: Per hoc tamen huiusmodi excommunicatos suspensos et interdictos seu prohihiios, non intendimus in aliquo relevare, nec eis quomodoiihet suffragari.

Sunt igitur vilandi tantum nominatim excommunicati ac denuntiali, et

plices, solus Petrus vilandus est, noti \ deinde notorii percussores clericorum.

vero alii, etsi sint notorii : quia senlentia quoad illos est lantum generalis et non specialis contra certam persoDam.

» 4. Non teneris vitare eum quiprivatim in conclavi est denuntiatus, quia id non est factum publice ; ad hoc enim requiritur ut sententia legatur vel affigatur alicui loco celebri, v. g. in templo, tempore concionis, vei aliter pro more regionis. »

  1. Notandum 1. olim omnes ex(!) Ibid. n. 7. (2) G. 5. n. 1 (3) Ibid. n. 8.

De singulis hic disculiemus.

  1. Et quoad primos, ut aliquis excommunicalus sit vitandus, iuxta praelaudatum decretum, requiritur \ . Ut sit nominatlm excommunicatus, expresso nomine per verba aul signa indubitala, V. g. Excommunico praetorem Salman" tinum, et ita ut non possit cum alio praetore aequivocari: ut nolant Sot. Avila et Salm. 5. Exquo inferlur quod non tenemur vilare haereticos, eliamsi uo(4) De cens. c. 3. p. 2. n. 10. ( sj Uecens. c. 3. p. 2. n. 13.

826 LIB. VII. DE

toriuai sit l)OS esse a iure excommunicatos, nisi sint insuper nominalim excommunicati et denuntiati. Nec obstat 4. decretum posterius concilii basiliensis, quo sancilum fuit esse vitandos omnes Hotorie excommunicatos. Nam respondetur . cum Turrecr. Salm. et aliis dd. comm. , quod decreta dicti concilii edita post sohisma (prout hoc deoretum editum fuit) ab Eug. iv. fuerunt revocata, vide dicta L 1 . n. 133. Resp. 2. ; quod tale decretum , quamvis legitimum fuisset, a contraria tameu coosuetudineecclesiaefuit abrogatum, et decretum concilii constantiensis communiter fuit receptum. Ita communiter dd. Vide Salm. Nec obstat 2. dicere quod sallem ex iure divino tenemur publice excoramunicatos , maxime haereticos , vitare , ex illo ad Titum 3.: Haereticum hominempost primam et secundam correptionem devita. Et ex Ep. 2. lo.: Nolite recipere eumin domo, nec ave ei dixeritis. Hoc enim respondetur intelligi praeceptum, quaudo esset periculum quod ab eo inficeremur, vel si scandalum adessetaut si spes esset, fore ut delinquens ex vitatione resipisceret. Salm. 2.

  1. Requir. 2. ut reus publice excommuoicatus publice etiam denuntietur. Circa quod uon sufficit si denuntiatio fiat coram litigaotibus , sed debet fieri in loco publico (prout in ecclesia, tempore raissae vel conoionis ), et in charta affigi in loco publico vel alibi iuxta usum regionis, Pal. 3 Salmant. ^ CroixS cum Suar. Henr. Con. Avila Hurtad. Et in dubio an quis excommunicatus sit sufficienter denuntiatus, non tenemur eumevitare ut notat Croix ^ cum Dic. et aliis, nisi adesset periculum scandali. Sufficit tamen,ut teneamur vi tare,si constet nobis esse illum denuntiatum per famampublicam vel per testimonium etiam unius personae gravis auctoritatis , ut Croix? cum Nav. Dic. etc. Notandum
  2. excommunicalus a iure (nisi crimen

(1) Ibid. num. 13. (2) Ibid. niirn. 14. 'S) Disp. 2. pai t. 4. (4) Jbid. n. V6.

(3) L. 7. II, 183. (G) N. !8G.

  1. Ibi.i. (8) D« co'S. c. 3.

ckkslr.i

sit nolorium) Uebei pnu;? a suo proprio superiore citari ut sc defendal, Salm. 8, iuxla dicla supra n. 5S. in fiue, Et deinde debel publice ul c.\comiiiu-> nicatus denuntiari seu declarari. Suf** ficit autem ut excommunicatus a iure tantum denuntietur tamquam talis, ut iam sit vitandus, Salm. 9. Non vero suffioit si reus sententia deolaretur tantum quod commiserit crimen, cui an* nexa est excommunicatio, ut alias tenent sufficere Suarez Sayr. Avila etc. apud Salm.io. Nam verius requiritur ut expresse declaretur excoramunicatus, ut docent Sanch.n Pal.12 Ronc. <^ et Salm.^^i cura Bonac. Reg. Diana etc. (quod probabile putat Croix i^). Ratio quia in decreto conc. constant. et in extrav. Martini v. dictum est neminem esse vitandum, nisi censura vel sententia eiusmodi fuerit a iudice publicata vel denuntiata specialiter et expresse. Ex quibus verbis Gibal. cum Sanchez addit nec sufficere si declaretur reus incurrisse oranes censuras crimini annexas , nisi in specie denuntietur excommunicatus. Notandum 3. quod, licet vitare non teneamur excoraraunicatum non denuntiatura, possuraus taraen vitare, etiara publice eura qui publice est notus ut excoramuoicatus , uti reote diount Avila et Dicast. apud Croix 16.

  1. Notand. 4. quod etsi permissum sitaliis comraunicare cum excommunicato tolerato, attaraen, prout patet ex verbis conoilii ut supra, ouicumque etiam olara excoraraunioato interdictum est cum aliis oommunicare tam in divinis, quam in humanis. Sed dubiura hic fit an liceat fidelibus cum illo communicare in divinis e( sine necessitate. Dixi in divinis ; nam in huraanis certum est semper licere. Dixi item sine necessitate, quia in oasu necessitatis vel specialis utilitatis, puta, si alius aeque utilis non inveniatur licite potest quisqueab excommunica(9) Ib. n. IS. (10) Ibid. num. 17.

(11) Dec. 1. 2. c. 9. n. 4.

(12) N. 6. (13) P. 84. q. 2. r. 1. (li) DnX. niim. 17. (ii>) L. 7 n. 185. aoj L. 7 » l.'*^

CAP. II. DE EXCOMM

to sacramenla pelere; ita Suar. i Pal. ^ €t Salm. 3 cum Con. et Corn.

4 39. O^aer. igilur an liceat communicare in divinis cum exoommunicato tolerato sine necessitate vel utilitate. Negant Pout. ^ Suar. ^ el Avila Pal. ac Con. apud Salm. quia licet comraunicans non agat conlra praeceptum censurae, agit tamen conlra carilalem inducendo excommunicatum ad actum illicilum; nisi (excipiunt) ille esset paratus sacramenta ministrare, aut nisi teneretur ea praestare ex officio, nempe si esset parochus, quia tnnc alter utitur iure suo. Probabilius vero affirmnni universe Sancb. ' Pal. » Bon. 9 et Salm.i^ cum Soto Hurt. Sayr. Corn. Gibal. Henr. eto. Ratio quia, quando excommunicatus rogatus communicat, V, g. sacraraenta ministrat, nec ipse tunc peccat; nam, si ipse adhuc peccarct, inutilis evaderet concessio facta fidelibus a concilio, dum eis, saltem indirecte, ratione caritatis prohiberetur communicatio. Quare, cum fidelibus communicatio cum excommunicato universe concessa sit, indirecle indultum est etiam excoraraunicatis cum fidelibus petentibus comrounicare. Hoc tamen currit si sacraraenla petantur ab excommunicato, quia, si petantur a ministro exislente in mortali, ad licitepetendum requiritur equidera causn iusta, secundura dicla 6. n. 88. V. Beap. 3.

  1. Notand. 5. quod haec quae hucusque dicta suut de excoramunicato, currunt pariter de suspenso aut interdicto vilando in iis rebus, in quibus vi suspensionis vel inlerdioti velilura est eis coramunicare; ita ut usquedum non sint publice denuntiati, possimus indiCTerenler communicare cum illis, quia concilium loquitur universe de quacumque censura; Pal.*i et Salm.i2 cum Sayr. Cai. Gutt. etc. coramun. Et idem asserit »3 Avila de irreguiari, qui
  1. non sit denuntiatus, non est vitan(1) D. II. soct. 1. u. IS. (2) D. 2. p. S. n.o.

(5) De ccns. c. 3. p. 2. u. 23. (4) L. 5. c. 18. § 9.

(i>) D. 4. «cct. 4. II. 10. (G) Ibid. u. 24. l?) De matr. I 7. d. l). n. 8. (8) D. 2. p. 5. u. S.

(9) P. i. j|. 5. num. 4. UO) Ibid. n. 23.

UMCATIONE DUD. 1. SS"^

dus; hinc ait licite posse fideles a parocho irregulari, etiara ob pubh"cum homicidium sed non denuntiato, petere missara et sacraraenta, cura conoiMura loquatur tara de irapeditis per censuram , quam per quamcumque sententiara, per verba t6 cuiuscumque sententiae vel censurae.

  1. Quoad vero percussores clericO' rwm, hi ut sint vitaadi, requiritur ut sint notorii. Sed hic quaeritur an requiratur notorietas iuris vel facti.Notorium iuris dicitur quod notum est vel per sententiam iudicis, vel per confessionem rei in iudicio, vel per sufficientem deposilionem iudioialem testium. Notorium autem facti dicitur quod notum est maiori parti collegii, monasterii, viciniae vel magno nuraero personarum , sive quod creditur mox venturum ad earum notitiam; nam, ut bene notant Salm.i'' oura Bon. Hurt. Nav., in magna oivitate noo requirilur ut faotum sit notum maiori parti civiura ; verura non sufficil contra ut sciant 14. testes, ut dicunt Salraant.'5 cum aa. cit. Licet Dicast. ap. Croix 16 putet quod si peroussio fiat in foro coram seplem dicenda sit notoria, secus, si fiat in domo privata aut in monasterio, tnde dicta l. 3. n. 975. ; suffioit autem faraa comraunis orta a viris fide dignis et integre probata ; quae quidem iara praebet moralem certitudinem, ut Pal.»' Don. 18 Salm.<9 cura Sayr. et aliis. Putant tamen Viva^o Avil. et Dic. apud Croix^i nou sufficere faraara quod quis perousserit , sed requiri etiam famam quod publioe percusserit. Imo docent Suar. Mol. et Dicast. 22 Qon sufficere publicam huiusraodi infamiam, quando haec non procedit ex nolorietate faoti per testes oculalos: alias dicelur criraen faraosura, sed non notorium, et hoc Croix probabile censet ex verbis bullae, Ad evi" tanda^ ut supra n. 135. ubi : Si senten" tiam latam a canone adeo notorie ct>n(11) P. S. n. 8. (12) De cens. c. 3. p. 2. n. 21. (13) Ibid. (14) Ibid. uum. 19. (lu) L. c. (IG, L. 7. n. 182. (17) D. 2. p. 4. n. 8. (18i D. 2. q. 2. i.ail. I. 1. II. 9. (I9j Cil. n. (20j Q. 3. a. 2. n. S. (21) L 7. u. 187. {22) Ik

828

LIB. VII. DE GEiNSURIS

stiterit incurrisse, quod factum nonpossit aliqua tergiversatione celari. Hinc, ut dicit Viya non erit uotorius percussor, qui laborat publica infamia, quod clericum percusserit , si revera ipse non percusserit publice.

  1. His positis dubitatur 1. an sufficiat, ut percussor clerici sit vitandus, sola DOtorietas iuris. Resp. negative cum communi; namque licet olim ante concilium constantiense sufficiebat notorietas iuris, quia tunc omnis excommunicatus erat vitandus, nunc tamen requiritur etiam notorietas facti , ex verbis illis : Quod factum non possit aliqua tergiversatione celari. Ita Suar. 2 Pal.3 Bon.'i CroixS cum Laym. etSalm.6 cum Con. Avila etc. Advertendum tamen est quod sicut est vitandus is quem per publicam famam constat fuisse notorium clerici percussorem, ut dictum est supra, ita etiam vitare debemus eum qui per sententiam iudicis (iuxta concilium constant.) denuntiatus est vitandus, quia tunc per talem sententiam satis certi evadimus etiam de notorietate facti; videCroix'.

  2. Sed dub. 2. An sufficiat ut faclum sit alicui notura, quamvis aliis sit occultum, ut ille percussorem vitare teneatur. Affirmant Suar. Dic. et alii apud Croix 8, quia factum iam illi DOtorie constat. Sed probabilius negant Bonac. 9 cum Avila et Pal.io cum Nav. Laym. Hurt. ac Con. et Croix *i cum Pignat. Quia ex verbis mox relatisiam sstis apparet requiri ut crimen sitsimpliciter uotorium, id est pluribus notum, ita ut celari non possit.

'144. Dub. 3. An ultra notorietatem facti, ut percussor sit vitandus, requiratur notorietas iuris, id est quod reus sit eliam in iudicio confessus vel per sententiam damnatus. Visum est alicui omnino negandum, casu quo factum nulla possit tergiversatione celari, ut supra; at probabiliter quidem affirmant Avil. Caelesl. Fag. Cov. quossequuntur Salm.^^ et Ronc.i^. Ratio quia

(1) L. c. (2) D. 9. soct. 2. n. il.

(S) D. 2. p. 4. D. 7. (4) D. 2. p. i, §. i. n. 3. (S) L. 7. n. 180. (G) Dc ccns. c. 3. p. 2. n. 18. '7^ Loc. cil. (8;: Lil). 7. u 179. ^9J D. 2. q. 2.

dicit textus {vide n. 435.) quod ad obligationem vitandi percussorera requiritur ut constet non solum eum percussisse, sed etlara censurara incurris se, ita ut factura non possit celari neo (nota ut didditMv) aliquo suffragio excu^ sari. Ideo usquedum reus non sit ia iudicio confessus aut conderanatus seraper aliquo suflfragio valetexcusari, dicendo v. gr. se ad defensionem percussisse, ebrium fuisse, ignorasse censuram, etc. Huic sententiae adhaeret Diana qui dicit : Quamobrem raro con" tingit percussionem clerici ita notoriam esse facto^ ut non possit aliquo iuris r«medio aut probabilitate aliqua excu^ sari. Et idem docent Viva <5 et Pignat. apud Croixis. Quare nisi saltem constet facto, quod percussor advertenter voluerit censuram incurrere, probabiliter numquara est vitandus.

  1. Dubit. 4. An percussor olerici notorius in uno loco sit vitandus in alio ubi non est notorius. Affirmant Hurt. Bonac. Vasq. apud Salra.i^, quia a concilio universe fuit declaratus ut vitandus qui alicubi fuit notorius clerici percussor. At probabiliter negant Pal.is Sanch.i9 et SaIm.20.Quia, ut dicunt, factura publicum in uno loco noa vere est publicum in alio, ubi communicatio cum excoraraunicato occulto nou aflfert soandalura, quod praecipue voluit conoilium evitari. Et idem quod dicitur de clerici percussore dicendum de excomraunicato in aliquo loco deuuntiato, modo notitia denuntiationis non sit brevi in illum aliura locum perventura, ut dictura est supra n. 78.

4 46. Ultirao hic notandum quod , postquara noscatur quis semel esse de* nuntiatus sive declaratus excoraraunicatus, teneraur eura vitare, donec constet nobis de absolutione vel per publicara faraara, vel saltera per testimonium unius fide digni, uti habetur ia c. Sicut 39. de sent. exc. Potest tamen

q. 2. r. 2.

p. 1. S- i. (10) L.2. n. 6. (ii) Ibid. (12) Ib. dict. n. 18. et 19. (13) P. (14) P.o. Ir. 9. rcs. GO. (lo) Quacsl. 3. a. 2. u. S (16) L. 7. n. 181. ri7) Do c«ns. c. 3. p. 2. n. 20. (18) N. 9. (19} Dcc. 1. 2. e. 12. ibid.

GAP. II. BE EX-oa^^W^lGAfro^TE DUB. II

rpsi excommunicato fides adhiberi, si alias sit fide digniis et timoratae coqscientiae, asseratque se absolutionem recepisse, vel se gerat ul absolutam. Ita Croix * cum Nav. Avil. Dic. et Henr.

Ddbiuu II. Ob quam causam lucurratur et quem eilectum habeat excommunicatio minor.

  1. Ob quam causam incurratur excommunicatio minor.

  2. An episcopus possit alieui interdicere sacramenta. Effectus directu^ excommunicationis minoris est privutio suscipiendi sacramenta.

  3. An sit privatio etiam ministrandi.

4 ^O.Effectus indireclus est privatio electionis passivae ad heneficia. 45^. Incurritur communicando cum vitando. 452. j4n sit mortale recipere sacramenta cum

excommunicatione minori. An ministrare. 455. An incurratur cum solo veniali.

  1. Et an hoc veniale possH omitti in confessione.

  2. Quis possit ahsolvere ab ea. Anetiam quiscumque qui potest ahsolvere venialia.

  3. Quis incurrat^ rem.issive.

  4. « Resp. incurritur ob unicam tantura causam, si quis nimirum oum excommunicato raaiore excoraraunicatione coraraunicet iis casibus quibus uon licet. ECfectus eius est privatio sacramentorum perceptionis.Vid.Lay.2.»

Quoad causam igitur, excominunicalio minor de iure incurritur tantura ob coraraunicationera cura excoramunicato vitando. Hoc tamen non jmpedit, ut docet Laym. 3, quorainus episcopus in poenara alicuius crirainis possit norainatim alicui iuterdioero usura passivum sacraraentorum vel saltem comraunionis. Quoad efi^ectura vero , excoraraunicatio minor unicum tantum efi^eclum directum habet, nerape privare perceptione sacramentorura, ex c. Si celebraty de cleric. exc. Ibique dicitur graviter peccare qui iiac excoraraunicatione irretitus sacrainentura aliquod suscipit, ut est commune apui^ dd. valide tamen recipere. Vide Salm.

1 49. Sed raagnum dubium est an hic peccet sacraraenta rainistrando. C^omniune est inter dd. (contra Vasq.) non peccare graviter, quia in d. c. Si cele(1) L. 7. u. 188. (2) L. 1. t. S. p. 2. c. 3. (5) L. 1. ir. 8. j). 2. c. 3. n. S. (4) De cens. c. 5. i). 14. n. 1S9. (8) D. 2. p. 21. n. 8. (6) Ib. n. 160. 47) D. 2. (j. S,B. 4. (8)L. 7. n. liK). ^^aub.n. ICI.

6rai, postquam pontifex dixii peocare graviter si sacraraenta recipiat, addidil: Peccat autem conferendo sacrameni ta^ sed non dixit graviter. Hinc probabiliter sentiuntPaL» Sayr. Coninch. et AviL apud Salra. 6 saltem peccare venialiter. Attamen Bon. 7 et Nav. Sayr. VilL aliique muiti apud Groix » oum Bus. hic n. 3. et Salm. 9 tenent ueo etiara veoialiter peccare, quia in nulla iure reperitur vetita ei rainistratio, sed tantura perceptio sacraraentorum, irarao expressum in cit. textu habetur: Cum non videatur a coUatione^ sed parti" cipatione sacramentorum remotus. Cum autem dicitur ibi peccat conferendo^ inlelligendura (dicunt oitati dd.) quando minister ad conferendum aliquod sacramentum, ante illud aliud saoramentura suscipere debet, nerape cura episcopus confert ordines sacros, vel cum sacerdos comraiioionera dispensat ia missa, opus est ei antea celebrare et eucharistiam suscipere, de quo casu specialiter loquitur textus , et tunc certe peccat, imo graviter. Utraque sententia est satis probabilis.

  1. Habet autem excommunicatio minor et alium efi^ectum indirectum, qui est privatio eleotionis passivae ad beneficia, ut habetur end. c. Si celebrat. Qui enim directe privatur susceptione sacramentorura prohibetur etiam indireote beneficia recipere, quae ex institutione ecclesiae ordinantur ad receptionem ordinum et ad missae celebrationem. Etquamvis textusloquatur tantura de receptione per electionem, idera taraen corarauniter dd. intelligunt etiara de receptione per collationem et praesentationera, tum quia eadem ratio currit, tum quia collatio et praesentatio sant quaedam virtualis electio. Quare tam excommunicatus beneficium recipiens, quam eligentes, praesentan tes et conferentes tuno gra viter peccant,cum transgrediantur praeceptum ecclesiae m re gravi. Ita Laymanio Pal." Bon.« Croixi3 Salmant."

(10) Lib. 1. tr. 8. p. 2. c. 3. d. ».

(11) D.2. p. 21. n. 13. (12j Disp. 2. q. 3. n. 7. (13) L. 7. n. 194.

(14^ TUk CA««. c. 3. D. 14. D. 162.

%30 ^^^" I

cum Suar. Avil. Sayr. Hnrt. Henr. et coromuni. Talis auteni eleclio etc. non erit de se irrita, sed irritanda, ut leeitur in eodem textu, ubi sancitur: Si saenter excominunicatus eJectus fuerit, eius electio est irritanda. Dubitatur ex cuius parte haec scienlia requiratur, Tit electio sit irritanda. Adest tripiex sententia.

Prima docet requiri scientiam tantum ex parte electi qui sciverit suam excommunicationem et inhabilitatem ad beneficium, ita Pal. * Lavm. 2 citans Glossam d. c. verb. Scienter, quae dicit sufficere quod electus scienter communicarit cum excommunicatis. Pal. et Laym. adhaeret Croix^ qui dicit saltem requiri quod electus memor sit suae excommunicationis, dum beneficium ei confertur, nam contra, cum ipse ignorans benecapaxsit sacramentorum , sic etiam capax est benoficiorum. Et hoc probabilius mihi videtur, quia illud scienter verius ad t6 electus, quam ad t6 excommunicatus refertur.

Secunda sententia autem requirit scientiam ex parte electorum, ut Avil. et Sylv. apud Laym.^, atque idem tenenl Bon. Hurt. Reg. apud Salm. Ex quibus sententiis

Tertiam sententiam demum probabilem deducunt Salm. ^ nempe requiri tam scientiam excommunicationis 6x parte electorum, quam scientiam inhabilitatis ex parte electi. Electores autem scienter conferentes beneficium excommunicato nullam poenam inourrunt. Salm. ' AviL Diana etc.

  1. « 1. Cum iura dicunt communicantem cum excommunicato incurrere similem excommunicationem, sensus est quod similiter, id est vere exGommunicetur, licet minore excommunicatione.

» 2. Propter communicationem cum excommunicato minore excommunicalione, etiam nominatira denuntiato, nuUa incurritur censura.

    1. Etsiexcommunicatus minore excommunicatione recipiendo aliquod sacramentum non incurrat irreguia(1) D. 2. p. 21. n. 19. (2) L.

ritalem. graviter lamen peccat: admi' nistrando vero probabile est nec venialiter peccare [Vide dicta n. 149.).

  1. » 4. Incurritur haec censnra, etsi quis propter levitatem maleriae tantum venialiter peccet, v. g. confabulando cum norainatim excommunicato, quando non licet, secus si sit veniale propter iraperfectum usum rationis, quia poena infligitur propter actum qui, quantum est ex se, sufficit ad morlale.

  2. » 5. Etsi peccatum veniale possit omitti in coufessione, non tamen illud, cui haec censura est annexn, ne sacramentum in ea recipiatur. Unde etiam confessarii ordinarie prius absolvunt fideles ab omni vinculo excommunicationis etiam minoris, deinde a peccatis.

  3. » 6. Ab hac excommunicatione lata a iure absolvere potest parochus, et quisquis potest a mortalibus , cum non sit reservata. An vero qui potest absolvere a veniali habente annexam hanc excomraunicationem possit etiam ab ipsa. Quidam affirmant, ut Nav. et Tolet., et alii probabilius negant, ut Suar. Con., quia sicut haec absolutio est distincta a sacramentali, ita etiam ad eam requiritur distincta iurisdictio, quae nusquam conceditur omnibus sacerdotibus. Vide Laym.

  4. Quomodo et quando incurratur haec excommunicatio minor ob oommunicationem cum excommunicato vitando. Vide seq. n. 168.

DoBiUM III. Quot elTeclns habeat excommnnicatio maior.

  1. Qui sint effectus mediati excommunica^

tionis maioris. . Irregularilas ob exercitium ordinis. 2. Suspicio de haeresi, si per

annum insordescai. 138. Qui sint effectus immediati. I. Privatiosusceptionis sacramenlorum licitae et eliain

validae quoad poenitentiam. ^59. An excommunicatus sine culpa suscipien»

poenitentiam valide absolvatur ante absolu^

lionem censurae. 460. Plura notanda.

iOI. .4n excommunicatus teneatur tollere itnpedimenlum excommunicationis ad implenda praecepla.

    1. 1'rivafio communium auffrafjioriini eUx

(3' L. 7. D. 193. f4) L. c. (S) U.id. n. lu.-». (.6, Ib L. e. ^») L. 1. l. 2 o. 2. c 5.

CAP. IT. DE RXCOMMUl

•03 Jn poxxhtl offsrri sacrificia etc. nomine ecclesiae pro excommuniculo vttando^ si non stet pcr ipsiim quomiwus absolvatur.

  1. /4n possint offerri pro excommtinicato tolerato.

kGb.o.Privatio administrandi sacramcnta. An pccceiit fideles sine causa recipientes sacramenta ab excommunicato toleralo.

4CG. /tn excommunicatus vitandus valide ministret sacramenta.

  1. //« sacramentum. poenitentiae.

AOS. Quidj si sit toleratus. Et quid in articulo mortis.

  1. An excommunicatus licite ministret sacramenta.

  2. Quundo etiam vitandus.

  3. Quam poenam incurrat excommunicatus illicite sacramenta minislrans. Jn vitandus incurrat irregularitatem minislrans poenitentiam.

  4. Quam poenam incurrat recipiens sacramenta sine necessitate a vitando.

    1. Privatio divinorum officiorum. Quomodo peccet communicans in divinis cum vitando. Et an liceat recitare privatim officium cum ipso.

  6. Jn vitando liceat usus sacramentalium et orare privatim in ecclesia.

  7. Quid, si vellet interesse missae ctc.

  8. Jd quid leneantur clerici si excommunicatus uolit recedere. An alii assislentes pecctrnt lunc morlaliter. Et an incurrant excommunicationem minorem.

  9. Quae veniant nominc divinorum offtciorum. An vitondus possit audire concionem, leclionem elc. Quomodo debeat expelli, alias missa debet interrumpi. Et an inchoato canone.

  10. An excommunicatus teneatur ad horas. Et an aliquando peccel dicendo^ Dominu» voInscum. An recitando cum alio privatim.

  11. o. Nullitas beneficii coUationis^ praesentalionis etc.

  12. Plura notanda^ et an idem dicendum de collalione dignitatum etc. Quid, si ante ex~ communicationem fuisset praesentatus. Et an beneficiatus faciat fructus suos.

  13. An toleratus sit inhabilis ad beneficia^ officia etc.

  14. An valida sit collatio beneficii alicui qui ignorel se esse excommunicatum.

i83. An excommunicutus privelur fructibus beneficii ante sententiam.

    1. Privatio communicationis forensis. An possit se defendere in iudicio. An agere. An teslificari. An tueri alios.
    1. Privatio usus iurisdiclionis.

I8G. 8. Privatio ecclesiasticae sepulturae. Vide ib. plura notanda de pollutione ecclesiae vel coemeterii^ de exhumatione^ comitantibus^ sepelientibus etc.

  1. Quid, si sxt haereticus non denuntiatus.

    1. Privatio communicationis civilis.

  3. . Os.

    1. Orare.
    1. Vale.

  6. An liceant signa urbanitatls sine verbis.

[) Scs». 25. c. 5. (2) D. 2. qu. 2. p. uU. P) L. 7. n 207. (4) Scss. 2;;. e. 5

ICATIONE DUB. in 8.^1

  1. An licent resulutare tt rescribere.

I9i, . Commuiiio, id est eontrahere^ cubare

habere socict Uem elc. 10"k 5. Monsa. Quid, si casu accidat. 190. Qiiule peccatum sit communicare cum vi*

lando.

  1. Peccat graviter communicans . in /» • nis. 2. In eodem crimine.

  2. An sit mortale cuinmunicare frequentef eum vitnndo.

  3. In quibus casibus communicuns cum vitan" do inciirrat exfommunicationein maiorem.

  4. In quibus cas biis liceat cam vitando commnnlcare.

  5. «Resp.Habet diiplices, mediatos et immediatos. Mediati sive remoti suDt hi :

» 1. Irregularitas, quam excommunicatus incurrit, exercendo actum alicuius ordinis.

» 2. Si excommunicatus toto anno in excommunicatione contumaciter persistat, et, ut iuraloquuntur, insordescat, fit suspectus de haeresi, et contra eum, ut talem procedi potest; Trid. ideoque, si crimen grave et beneficii privatione dignura commisit, privandus est beneficio, imo, etsi crimen non sit adeo grave, si tamen ad haeresis suspicionem purgandam citetur, tamquam haereticus privari debet. Bon. 2 ex Rebuff. Diana Navarr. etc. (Insordescere est per annum animo pertinaci et cum contemptu potestatis ecclesiae perseverare in eadera excommunicatione sive in alia censura, ut dicit Croix 3 et probat ex Trid. ^).

  1. » Immediati effectus sunt sequentes.

» 1. Privat susceptione et usu passivo sacramentorum, unde nullus excommunicatus sive toleralus sive non potest ea licite recipere sub mortali, nisi excuset ignorantia invincibilis , metus mortis, infamiae, iacturae bonorum etc, quia censura non obligat cum tanlo rigore. Laym. 5 (Et ita commun. docent Bon. 6 et Salmant. 7 cum Filliuc. Diana Con. etc, nisi fiat in contemptura censurae).

» Dixi /<c?fe, quia valide suscipit omnia, sailera quoad substantiara, praeter poenitentiam, imo eliam hoc, si

(S) L. 1. t. S. p. 2. c. 2. (G) D. 2. p. 1. l. n. 4 (7) De consiir. c. 5. p. 4, u. 45.

S32 l-IB- VH.

adsit ignorantia inculpabilis, dummodo caetera ad essenMam sacramenti requisita non desint, quia per censuram non fit incapax absolutionis, nisi proliibeatur eara recipere priusquam absolvatur a censura. Bon. ' ex Fiil. Suar. Con. Nec obstare, etiamsi excommunicatio sit reservata , vel confessarius sciens peccata habere annexam excommunicationem , tamen ex rnalitia absolvat, docet Diana 2 ex Con. Suar. etc»

  1. Duplex est sententia super hoc puncto. Alii negant excommunicatum, qui adhuc sine oulpa suscipit saoramentum poenitentiae ante absolutionem censurae, valide suscipere. Ita Vasq. Sylv. Hurt. etc. apud Salm. 3. Ratio istorum, quia hic, ut membrum abscissum, excluditur omnino ab ecclesia ut possit in bonis eius commuDicare. Sed oppositum verius est tenendum cum Suar. ^ Palao ^ Bonac. ^ Croix ' Salra. 8 et Con. Caiet. Sayr. Diana Fill. ac coramunissiraa. Ratio potissiraa, quia ecclesia non irritat sacramentum poenilentiae , neque ex parte ministri auferendo illi potestatem, cura censura afficiat solum censuralum , neque ex parle poenitentis, cura hoc nullibi habeatur saucitura, nec ecclesia sancire posset, dum ecclesia nequit directe inhabiles reddere ad sacraraentum eos qui ex iure divino habiles sunt. Vide dicta l. 6. de edch. n. 265. V. Quaer. 3.

  2. Hic autem notandum 4. quoi minister conferens saoramentun.i excommunicato tolerato peccaret quidera contra ius divinura, dando sacraraenlura indigno, sed non peccaret contra praeceptum ecclesiae, quia per concilium constantiense, ut supra, cuique permissum est communicare cum tolerato, etiam in divinis; ita probabilius Suarez 9 Pal.io et Salmant.i^ cum Vasq. comrauniter. Ex quo inferunt Sahii.i2 quod si excomraunicatus cura

(1) D. 2. q. 2. p. 2. (2) P. 5. t. 4. r. 78. (S) De cens. c.5. p. 4. n. 46, (4) D. 10. sccl. 3. I». 9. (S) D. 2. p. 7, n. 4. (6) P. 2. S- 1. n. 1. (7) L. 7. uum. 191. (8) Il.id. n. 47.

{9) D. 10. secl. 2. n. 9. (10) D. 2. p. 7. u. 4.

ignoranlia inculpabili, et aUas dispo* situs petat sacramenta, licite potest minister illa ei conferre euradera reh"nquendo in sua bona fide. Notanduni 2. quod exooramunicatus, si recipit sacramentura ordinis, remanet suspensus ex c. 32. de sent. exc. Utrum autem excommunicatus ordlnem susoipiens incurrat irregularitatera. Vide dicta l. 6. de ordine n. 799. v. Utrum autem. Si verosuscipit alia sacramenta, peccatquidera graviler, sed nullam poenam incurrit; Croix i3 cum Dic. et Salra. vide l. c. Notandum 3. quod in articulo mortis probabilius potest ministrari excommunicato vitando eucharistia, etsi ipse sacramentum poenitentiae non suscepisset , ut Croix cura Suar. et Dic^contra Avilam etc, quia praeceptum divinum de viatieo sumendo fortius obstringit, quam prohibitio generalis ecclesiae non sumendi eucharistiam. Idem ait Croix <^ de saoraraento ©xtremae unetionis oitans Suar. et Dicast. Sed probabilius negant Avila etc.*s iuxta dicta /^"6. 6. n. 88., nisi infirmus non potuerit aliud saoraraentum recipere. Notandura 4. quod in dubio an quis sit absolutus an non ab excommunicatione contracta, non est negandura ei sacraraenlura, si ille petat, maxirae si asserat se esse absolutum, quia nerao praesuraitur delinquere, ita Suar.<6 Con.<7 Pal.is Croixis et Salm.2f> cura Nav. Con.

  1. Quaeritur hic an excoraraunicatus teneatur tollere impediraentura excommunicationis ad iraplendum praeceptum missae vel annuae confessioniset comraunionis. Negant coramuniter dd. teneri quoad missam, etiamsi negligens sit in obtinenda absolutione, nisi hoc faciat animo se eximendi ab obligatione audiendi sacrum, ita cum.Bus. Bonac.2i et Salra. 22 cura Sa Nav. Az. Con. et aliis contra paucos. Secus taraen dicunt quoad annuara

(11) Ib. n. Sl. (12) IbiJ. (13) L. 7. «. 193. (14) L. c. (13) Ibid. (16) D. 10. sect. 2. ii. 12 (17) P. 2. §. 12. u. 2. (18) D. 2. p. 7. u. 7. (19) L. 7. n, 199. (20) De cens. c. 3, p, 4, n. 49 ('21) Q. 2. p. 3. 1. n, 4. (22) Ibid. p. C. u 74, cl de sac, ini>. c. 6. p. S. n. ^3.

confessionem et commanionem, cum hoc sit unum ex praeceptis divinis, erga quae tenemur tollere impedimenta. rta Salm. < Croix 2 Tamb. 3. Vide dicta l. de euch. n. 299. et depoenit. fi. 663.

  1. « 2. Privat, saltem non toleratos, communibus ecclesiae suffragiis, orationibus et fructu indulgentiae, non tamen privatis. Unde non tantum quivisprivatus, sedetiam sacerdos potest, tamquam persona privata, pro excomJDunicatis orare, etiam in publicis precibus et saoro, imo actionem sacrificandi, prout pendet a merilo privato operantis, offerre, vel eius in memento in particulari meminisse (Hoc est certum cum s. Th. Soto Pal. Salm. ^ etc. commun.).

»Dixi tamquampersona privata, quia ut minister ecclesiae non potest. Hinc irritae sunt ac nullae omnes preces qiias pro excommunicato, in persona Ecclesiae intercedentis pro ipso, Deo offert, adeoque privatur omnibus bonis quae in gratiam ecclesiae Deus concessurus fuisset.»

4 63. Sed duae quaestiones hic agitantur. Quaeritur . An possint offerri sacrificia, suffragia et orationes communes ecclesiae pro excommunicato vitando qui sit in gratia, nec per ipsum stet quominus absolvatur. Affirmant Nav. Henriq. Sayr. Avila et alii apud Salm. 5 qui probabile putant, quia non praesumilur ecolesia velle suis boais ^Drivare amicum Dei et non amplius contumacem. Negant vero longe projDabilius Croix ^ ac Suar. Diana Sotus Con etc. cum Salm. Et videtur patere ex c. A nobis 28. de sent. excomm. nbi dicitur quod excommunicatus , quamvis absolutus apud Deum fuisse credatur^ nondum tamen habendus est apud ecclesiam absolutus. Ratio quia iuste ecclesia vult ut non remittatur vinculum a se positum, nisi illud per absolutionem ab ipsamet auferatur.

46i. Quaer. 2. An aulem pro ex(1) De cen». dicl. n. 74. (2) L. 1. n. 197. (5) Dg comm. c. 4. n . 41. (4) Il)ld. p. 8. n. 58, <S) Do ceiis. c. 5. p. S. n. 5o. (C) L. 7. n. 20o (7) ll.i.». 11. .'iG. (8) L. 2. dc missa c. 6.

CATlOiXE HDis. I£i 833

communicato tantum toleralo possiat offerri sacrifioia etc. etiam nomine ecclesiae. Adest duplex senteatia probabilis.

Prima negat cum Bellarm.s Suar.9, itemSot. Avil. Bon. etc. apud Salm.io. Quia concessio communicandi fuit facta a concilio in commodum solum fidelium, non autem excommunicatorum. Sed non minus probabilis est Secunda sententia^ quam teoent Nav.^l Pal.i2ac Con. Reg. Hurtad. Diana etc. cum Salm.i3. Ratio quia leges favorabiles cum omni amplitudine intelligendae sunt: dum igitur fidelibus concessum fuit comraunicare cum toleratis, concessum etiam fuit orationes publicas pro eis offerre, nam commiinicare id etiam importat, ut habetur ex c. 28. ef c. 38. de sent. excom. Tanto magis quia iure antiquo non erat vetitum pro excommunicatis occultis suffragia publica offerre, prout colligitur ex cap. Oum non ab homine^ eod. tit. et ipse Suarez fatetur; offerre autem sacrificia pro excommunicato, hoc eliam directe cedit in commodum fidelium, tum spiritualeob meritum caritatis, tum temporale ob stipendia etc. qua^ hi percipere possunt ex oblalionibus pro illo exhibitis.

165.« 3.Privat usu activosaoramentorum et administratione. Quae tamen excommunicato tolerato, et ad id requisito, et se non iogerenti, quandoque est licita, v. g. si sit pastor, cuius subditi teneantur audire sacrum neo sit alius qui celebreL, imo si etiam noQ parochus forte rogetur et invitetur ad celebrandum. Ac, licet communis doctrina sit apud Laym. i'' pecoare fideles, si sine causa neoessitatis vel magnae utilitatis talem inducant ad sacramentorum administrationem, quando alius minister haberi potest, contrarium tamen est probabile ob facultatem concessam a concilio constanl. cum talibus communicandi , et hinc nec ilium qui petit a tali sacraraentum,

(9) D 9. scct. 2. B. 17. (10) Ibid. n. 59. (11) C. 27. n. oG. (12) D. 2. p. 0. u. 10.

(13) Iljid. n. 00.

(14) Uic c. 4.

De Lt&orio. Mor. 11.

53

8.*?^ LIB. VII. I

cec ipsummet excommunieatum , si confe«-at, praecise ob censuram peecare docet Laym. * ex Soto Sanohez 2. Idem docet Bon ^ et Vasq. Suar. etc. (Vide dicta n. 138. et 43^.). Nod tolerato autera illicita est sacramenti adminislralio, praeterquam in casu exIreraae necessitatis, extra quam valide illud administrat praeterquam poenitentiam, quia haec requirit iurisdiclionem, qua ipse caret. Vide Laym. * Bon.

Ad maiorem elaritatem huius puncti videndum est quando excommunicati conferant sacramenta valide et quando licite,

  1. Hinc quaer. 1. An excommunicatus valide ministret sacramenta. Respondetur aflBrmative (excepto sacramento poenitenliae, ut infra). Ita docent s. Th. ^ et alii communiter cum Salm. Ratio quia ubi essentialia sacramenti concurrunt non praesumitur (nec etiam posset) ecclesia illud invalidare. Excipiunt aliqui sacramentum matrimonii, sed in eo adhuc probabile est cum Croix 8 Salm. 9, oti diximus l. 6. n. 4082., quod valide assisteret parochus excoramunicatus, etiam vitandus, et etiam licite praeberet licentiam alteri assistendi matrimonio, iuxta dicta l. 6. n. 4084. coutra Croixio.

  2. Saeramentum vero poenitentiae certum est invalide ministrari ab excommunicato vilando sine necessitate. Ratio quia ad hocsacramentum requiritur in ministro potestas non solum ordinis, sed etiam iurisdictionis, qua ille privalus est ab ecclesia, ut ex cap. Omnis etc. de poenit. et rem. et ex c. Ad probandum , de sent. et re iud. Et ita communiter dd. cum Pal. Suar. et Salm. 11. Et hoc, etsi confessio sit de solis venialibus, ut Salm.12. Exeadem ratione parochus vitandus nequit alteri deiegare iurisdictionem ad confessiones suorum audiendas, Croix*3. inleliige, nisihoc posset parochus vi privilogii specialis.

(1) L. c. n. S. (2) L. 7. de malr. d. 9. n. 8. (o) D. 2. (,. 2. S. 2. (/1) Hic c. 2. (S) L. c. (C) 5. p. q. G4. ar.9. ad 2. (7j Dc ccds. c. 5, p. 5. D. 20. ^8) L. 7. B. 197. (0) Dc nuU. c. 8. y.

LKNsrRrs

  1. Dixi aulem invalitie minislrar* sacramentum poenitenliae ab excommunicato vitando, quia, si sit toleratus, profecto valide hoc sacramentum rainistrat; nam hic non privatur iurisdictione, cum hoc expediat ad utilitatem fidetium, Croix ct Salm.^s cun> communi. Utrum autem excommunicatus vitandus possit valide et licit» absolvere in articulo mortis. Vide dicta l. 6. n. 560. V. Qu. . ubi sentenliam negativam tenuimus cumd.Th. Fagn. Petrocor. Conc. eto.contra sententiam communiorem , non vero communem» ut propter non omnem diligentiam adhibitam dixiraus l. 6. n. 88.

  2. Qaaer. 2. An excommunicatu^ aliquando licite conferat sacramenta» Et hic distinguere oportet excommunioatum vitandum a tolerato. Toleratus eoim, licet ei universe sit vetitum sub gravi sacramenta ministrare ex c. Apostolicae, de cleric. excomm. min.^ quando tamen est requisitus semper licite potest quaecumque sacramenta conferre, proutdiximus^c/i6. n. 439. Et probabiliter addit Pal.'* quod si festus dies occurrat, nec alius sacerdos sit qui missam pro populo dicat, bene potest toleratus celebrare, etsi non rogetur, quia iustepraesumitur populum petere missam ad praeceptum implendum, nisi aliashocscandalum aflFerret,

  3. Exoomraunicatus vero vitandus^ nequit etiam requisitus sacramenta ministrare. Probabiliter tamen potest ministrare viaticum et etiam extremam unctionem, quando infirmus nequil aliud sacramentura suscipere. An autem parochus excoraraunicatus possit assistere matrimonio vel alteri licentiam assistendi praebere. Vide dicta de ma^ trim. n. 4082. ad 4084. Dicunt autem probabiliter Ronc. Pal. et Salm.^^cum Con. Diana et Corn., quod excommdnicatus vitandus etiam licite sacramenta ministrat, quando alias grave incommodura , puta iacturara famae vel bonorura tiraeret, quia praecepta

4.11.46. (10)L. c. (lI)Dcceiis. c. 3. p. 3.11.27» (12) Ibid. (13) L. 7. n. 177. (14) L, 7. ». 217. {16) Ibid. n. 30. (IG) D. 2. p. 8. n. 3. (17) De ccDs. c. 5. p. 3. u. oG.

CAP. TI. DE EXCOMMUNrCATTONE T)UB. III.

tcclesiae non abligaiu cam hicommodo gravi.

17!. Ouaer. deoique 3. Qaam poenam incurrat excommunicatus illicite sacramenta ministrans. Resp. Incurrit irregularitatem, sive sit vitandus sive toleratQS, exe, uU. de cler. exeom. min. Sic pariter, si solemniter baptizet aut nuptias solemniter benedicat, seeus si privalim, ut Salm. . Sed dabium est an excommunicatus vit^indus invalide sacramentum poenitefitiae ministrans, incurrat adhuc irregularitatem. Negat Rich. et probabile putal Saarez apud Salm. 2, quia tunc d^ffcit actus consummatus. Sed commtinissime affirmant Palaus Suar. * Bonac. ^ Contin. Tourn. « et Saim. Quia hic punitur actus etiam attentatus , qui iam satis consummatus dicitur, cum minister intentat contra ius absolvere. Sed haec ratio non suadet: potius haec sententia mihi probatur ex cap. Si quis 7. caus. 41. qu. 3. ubi Martinus v. declarat irregularem quemlibet constitutum in sacris , qui post excommunicationem praesumpserit quasi in officio suo agere sicut prius. Nota illud quasi^ quod imporlat similitudinem actionis; ergo etiamsi invalide absolvat, irregularitatem incnrril.

  1. Qui vecipit igitur sacramentum a vilando sine necessitate peccat graviter et excommunicationem minorem incurrit. Qui autem recipit ordinem ab episcopo excommunicalo vitando, incurrit etiam suspensionem ab exercitio ordinis suscepti ex c. Cum illorum^ §. fin. de sent. excom. Vide Salm.

  2. « 4. Privat usu divinorum officiorum, ita ut excoramunicatus non tantum careat eorum fructu, sed etiam sub mortali iis nequeat interesse, parte notabili, ita ut moraliter censeatur cum aliis communicare, nisi excuset ignorantia vel necessitas vitandi scandali (Seeluso tamen scandalo, excom(I) Il»id. naiii. 40. (2) Cit. n. 40.

(.>) D. 2, p. 8. D. 13. (4) D. II. sect. 5. n. f». [i») De irrtfg. d. 7. (j. S. !>. S, uiim, C, (t») Tr. de irreg. part. 3. cap. 4. concl. 1. 17) ll.id. B. 41. (8) Dc ccu«. c. 3. p. 5. u. 42. .1), 5. i>. (|, U5, arL 6. ad 2. L. c, p, 3. l.

rnuuicnlas eliam misfnm inchoatam te« netur relinqaere, si nondum consecra* verit. S. Thom. 9) aliave iusta causa , Bon,io ex Suar, Filliuc. etc. Similiter peceant etiam alii qui cum excommunicatovitando eidem missae intersunt, ut ex communi docet Bonac,^^ contra Durand.,quia participant cura illo in divinis. Aiiud tamenesset si transiens per eeelesiam aliud traclaret, vel breviter privatim, aut oranino separatim oraret, aut si, aliis unura sacrura audientibus, ipse aliud audiret, quia sio moraHter non censeretur coraraunicare cum aliis nec coniungi ad unam orationem fundendam, Bon,^2 ex Suarez Henr.Fill, Con. etc. Ac licet peccatum hoc ex genere suo sit mortale, ex parvitate tamen raateriae subiude tantum est veniale, ut si exigua pars raissae, V, g, usque ad evangeliura tantum cum illo audiatur, Avila Dianai^^ vel si horae privatira cura eo recitentur , Diana^* ex Suarez et aliis novera ( Ut tenent etiara Satra.is cura Con. Bon, et pluribus. Graviter taraen peccaret qui cum vitando in choro vel publice et solemniter recitaret, ut Salm. 16 cura s. Th, Famulus autem, qui iussu domini excoramunicati officiura cura illo recitat, ne leviterquidera peccat, quia tunc non communicat, sed tantum obsequium famulatus sui praestat, Ita probabiliter Croix cum Suar, et Dic. ex c. Quoniam, caus. \ . q. 3.).»

  1. Ad maiorera intelligentiara a^vertendura quod non prohibetur excommunicatousussacrarum imaginum et reliquiarum, eas venerando , imo nec usus aquae benedictae et aliorum sacramentalium, non quidem ut participet fructura, quera illa producunt ex benedictione ecclesiae, sed tantum ut ea veneretur. Suar.i» Pal.19 et Salra.2o cum Henr. et Sayro, Potest etiam terapore, quo non cel&brantur divina, ecclesiam ingredi ad oraodum privatira,

(11) L. c. n. 9. (12) L, c. n. 16. (15) P. S. t. S. res. 21. (14) Part. S. 6. 9. r. 81», (IS) De cens. c. 3. p. 3. n. 65. (16) Ibid. ii. (17) L. 7, n. 211. (18) D. 12. sect. 3. b.

(19) D. 2. p. 9. u. 14.

(20) De ceus, c. 5. p. 6. a. 67.

036 t-TB VII. DE

et seorsim ab aliis in distincto sacello, ut coramuniter Suar. ^ Pal. 2 Bon. 3 et Salm. ^ cum Con. et Caiet. Qui addit posse etiam in eodem sacello, ubi alii orant, privatim et ipsum orare, quia private orando minime cum aliis coTHmunicat. Imo dicunt Salm. 5 cumCon. Bon. Diana Turr. Palud. etc. quod etiam, dum divina celebrantur, non prohibetur excommunicatus ab ingressu ecclesiae , ut se liberet a satellitibus vel ex alia causa, et si ibi privatim oret, quia tunc nullam habet cum aliis communicationem. Et ideo tunc non tenentur sacerdotes cessare, nec eum repellere, nec alii a templo discedere. . i75. Graviter autem peccaret excommunicatus qui vellet audire missam vel interesse offioiis et similibus publicis functionibus ex cap. Illud de cler. exc. min. et ex cap. fin. de sent, excom. Et, si monitus a sacerdote nolit exire , incurrit excommunicaiionem papae reservatam ex c. Eos, de sent. excomm. Sicut illam etiam incurrit interdictus denuntiatus pertinaciter afssistens missae, et omnes qui impediunt ne excommunicatus aut interdictus recedat, ut Pal. ^ Bon. ' et Salmant. 8 ex c. Gravem., de sent. excom. Item notandum quod sacer^os excommunicatus faciens coram se missam celebrari incurrit irregularitatem ex cap. Tanta, de excess. praelat. Vide Salm. 3.

  1. Item si excommunicatus sit vi|;andus, et monitus non velit ab ecclesia exire, tenentur clerici eum (etiamsi esset sacerdos) expellere , si possunt, aut si non possunt, ab officiis cessare et alia agere quae leguotur apud Busembaum, alias graviter peccant et excommuuicationem minorem incurrunt, exc. Is qiii^ desent. excom. et Clem. 2. eod. tit. Sicque pariter dicunt Bon.tf' et Salm.i^ graviter peccare assistentes eidem missae quam audit excommunicatus, nisi excuset aliqua

(ON.^. (2)L. c. (3) Q. 2.p.3.g.2.n.8. 4) Ib. n. 68. (5) Ib- (6) D. 2. p. 9. n. 4. 7) Q. 2. p. 5. S- ^ . n. 7. (8) Ibid. n. 70. (9)L.cil. (IO)Q.2.p.3.2.i.n.9. {\) De cens. c. 3. d.6. n. 72. (12) L. c

CENSURIS

necessitas aut parvitas materiae. Fl

hoc videtur probabilius, quia in missa

necessario omnesaudientes conveniunl

in una oblaiione. Quamvis Suar. apud

Salm.<2 non improbabiliter dicat hanc

communicationem adstantium culpam

venialem non excedere, et hoc probabile putant Pal. i3 et iidem Salm. et

Sayr. Fill. Henr. Krim. apud Croixis,

quia talis communicatio videtur nimis

remota et accidentalis, nisi illi sint etiam causa ut excommunicatus intersit.

Hac tamen ratione non obstante, nullus auctqr huiusmodi assistentes excusat saltem a culpa veniali et ab excommunicatione minori. Communiter autem docent Bus. hic et Pal.i^cum Suar.

Sayr.Henr.Fill.Bon.etaliis cumSalm.i'

ac Ronc.'8 quod si adstantes audiant aliam missam ab illa quam audit excommunicatus, tunc nec ipsi nec celebrans tenentur recedere, quia tunc

nulla adest communicatio in eodem

divino, et illa assistentia in eodem loco

materialiter se habet.

  1. « Porro per divinaofficia intelliguntur sacrificium missae, publica oratio, processio, cantus horarum, benedictio olei, aquae, candelarum, et

caetera annexa ordini clericali, quae

solemniter fiunt, excepta concione (Nam

audire concionera, sive lectionem theologiae, canonum etc. nec excommunicato nec aliis cum ipso prohibetur,

cum ibi nulla sit coraraunicatio, argumento exc. Responso^ desent. eajc.,Salmant.i9Croix20. ipse autem excommunicatus nequit coucionari aut legere,

nisi sit toleratus et ab aliis requiratur;

aut nisi ad hoc teneatur ex officio,

quia tunc praesumitur ab aliis requiri,

ut Suar.2iPal.22cum Bon.et adhaerent

Salm.23in quibus, licet alii fideles non

teueanlur vitare toleratura, tenentur

taraen non toleratura sub mortali vitare {Ex c. Is qui de sent. exc), nisi vel

levitas materiae vel ignoraniia aut simile quid excuset. Unde si talis prae'<

(43) D. 2. p.6.n. 5. (U) Cit. n. 72. (15) L.7.n.207. (i6)Loc.cit. (I7)lb. n.75 (18) Q. 3. (i9)Dict.n.73. (20) L. 7. n. 281. (21) D. 42.8. 2.n. 5. ^22> D. 2.p.9. n. 3. (23) L. c. in fine.

CAP. II. DE EXCOiMMC

«ens sit, moneri debet ut recedat, si nolit, debet extrudi vel exportari, licet sit sacerdos (Ex c. Veniens^ de sent. ea?c.), nisi tamen gravius inde timeatur incoramodum, ob quod, si expelli uon possit, omittendum est officium, etiam die festo; et celebrans, nondum incboato canone, debet abrumpere missam; si inchoavit potest, caeteris abeuntibus, sacrum prosequi (Ut tenent Suar. et Henr. contra Bon. et Corn. apud Salm.i qui merito utrumque probabile putant), velabrumpere, ob sententiae utriusque probabilitatem ; si consecravit debet, solo ministro mauente, pergere usque ad communionem inclusive, et reliqua perficere in sacrislia vel alio decenti loco (Ut certum est cum Salm. 2). Quod si excommunicatus negligat procurare absolutionem eo fine ut non audiat sacrum die feslo , peccat mortaliter omissione sacri, secus si alia de causa negligat. [Vide dicta n. 161.).

  1. » Quod si etiam obligatus est ad horas, non excusatur ab illis (Ita comm. Laym. 3 Sayr. Cov. Avila etc. cum Salm. Etiamsi teneatur ad officium ex solo titulo beneficii. Et si fructus illius beneficii non recipit, hoc provenit ex culpa sua; Croix 5 cum Pal. Suar. Nav. Laym. et Salm. 6 qui notant cum Cov. et Avila, quod si 0mnino privetur beneficio, tunc non tenetur amplius ratione beneficii recitare); elsi non debeat dicere : Dominus vobiscum, sed, Domine exaudi etc. (Si tamen diceret, Dominus vobiscum^ venialiter tantum peccaret, ut Salm. ' cum Bon. et Henr. Imo Avila et Hurt. apud Pal. 8 et Nav. apud Salm. 9 dicunt nullo modo peccare quando solus recitat, quia ly Dominus vobiscum erit tantum privata oratio pro aliis, sicut quando dicit in invitatorio: Venite adoremus). Si autem horas cum alio privatira iegat, venraliter tantum videtur peccare (Quamvis enim in c. Excommunic. 11. qu. 3. interdicatur excom(I) De cciis. c. 5. p. 6. n. 71. (2) Dict. n. 71. (5) C. 2. n. 7. (4) Ib. n. GG. (8) L. 7. n. 324. 'G) L. c. (7) Ibid. B. G4 (8) D. 2, p. 9. o. ». (H) Loc. p'i

IGATIONE DUB. III. 837

municato communicare cum aliis, et-« iam in oratione privata , at secluso scandalo et contemptu, non videtur materia gravis uti socio ad recitandum officium privatim, sicut ad dicendum rosarium. Ita probabiliter Cont. Tour.i' Bon.ii et Con. Dian. Cov. Corn. Ugol. apud Salra.i2, gi autem sit toleratus, nullo raodo peccat si recitet cura alio, ab eo requisitus, iuxta dicta n. 138. V. Utrum).

  1. » 5. Collatio beneficii facta excommunicato nulla est, uti et praesentatio vel electio, institutio, et confirmatio. Ratio quia excoraraunicatus, etiam toleratus, non potest communicare in officio, proindeque incapax est beneficii quod datur propter officium. Idque, licet ignoretur excommunicatio, quia ignorantia invincibilis, etsi excuset a culpa, non tamen supplet defectum conditionis requisitae ad valorem actus; vide Less. i3. imo probabile est excomraunicatura, quaravisbeneficio ante obtento non privetur, fructus taraen et distributiones non facere suas , ideoque eas teneri restituere etiara aute sententiam iudicis, quia est privatus officio; fructus autera dantur propter officiura, velut raerces propter opus. Ita Suar. et alii contra Sanch. et Conc, qui probabililer putant ex con^ suetudine non teneri ante sententiam, modo per se vel alium inserviat beneficio.»

  2. Plura hic notanda et examinanda. Equidem nulla est omnis beneficii collatio, electio etc. facta in favorem excomraunicati, ex c. Postulastis^ de cler. exc. min. Hinc notandum 1. quod tunc non solura recipientes, sed etiain conferentes etc. peccant graviter et incurrunt, ultra excoraraunicationera rainorera, etiara suspensioneni a collatione, ex cit. c. Vide Salni. Valida tamen est collatio, si papa scienter conferat beneficium excomraunicato : vel si in concessione pontificis adsit clausula absolulionis a censura ad effe(10) De cens. part. 2.cap. 1. secl. 4. quacr. 2. r. 2.

(11) O. 2. p. 5. §. 2. n. 4.

(12) De cens. c. 5. p. 6. n. G3. (13) L. 2. c. 34 d. 22. (14) Iliia. p. 9. 11. 9(). ei 97.

833 LlB. VII. 01;:

ctum va^ide consequenaum, nisi qui» ^ excommuoicatus sit ob haeresim, quae Don comprehenditur sub generali absolutione, Saim.^.

Notand, 2. quod idem quod dictum est de beneficiis dicitur de collatione et receptione dignitatum ecclesiasticarum habentiura iurisdictionem, prout episcopatus, prioratus et similis ; ita communiter Suar.2 Bon.3 Pal.< et Salmant.s. An aulem idem procedatquoad dignitates saeculares. Affirmant Salmant. 6 cumBoD. Corn. Henr. Garcia Ugol. etc, quia excommumcati invalide exercent actus iurisdictionis. Negant vero Pal. ' ac Con. Fill. Giball. et Hurt. apud Salm. 8 qui recte probabile vocant. Ratio quia nuUum ha~ betur expressum ius de facto irritaus coliationemhuiusmodidignitatum. Nec obstat quod acta iudicis excommunicati sint nulla, prout probabilius docent Suar. 9 Dian.^o Salm.<< cum Con. et Hurt. ac ipse Pal.<2 cum Innoc. Paoorm. Vasq. Laym. Boo. etc, eo quod consuetudine iam receptum est annullationem actorum pro iudice ecclesiastico praescriptam in c. Cum audimws, caus. 24. qu. . et in c. Tanta^ de excess. praelat. , extendi etiam ad iudicem saecularem. Nam respondetur qnod licet excommunicatus impediatur a suo officio externo, hoctamen Hon efficit ut officii coUatio sii nuUa ; post enimabsolutionem valide et licite poterit talis iudex suo munere fungi.

Notand. 3. idem quod de beneficio, dicendum esse de pensione clerici, quae datur in titulum beneficii ob ministerium ecclesiasticum, et depensione ecclesiastica, licet temporali, quae datur ob officium ecclesiasticum , prout vicario aut coadiutori episcopi, ita Salmant. 13 oum Pal. Suar. et comm. Secus autem si pensio sit mere laicalis, vel etiamsi mixta (iuxta dicta ap. Bus.

(1) De cenf. c. 3. p. 9. n. 98. (2) D. 13. sect.

  1. D, 7. (3) Q. 2. p. 4. §. 1. n. 3. (4) P. 10. n. 9. (S) Ibid. I), 102. (6) Ibid. n. 105. (7) D. 2. p.
  2. D. 11. (8) Ibid. (9) D. 16. s. i. n. 2. (10 P. S. tr. 9. r. 108. (11) Ibid. p. 11. n. 121. (12) D. 2. i». 14. §. 2. n, 2. (15) Ib. p. 9. n. 107. fl4) Ib. B. 168. (l^) P. 10. n. 18. Ji. 1. n. 0.

l. 4. n. 137.), ut probabiliter Fal. Avii. Laym, Sa etc. cum Salm.**.

Notand. 4, quod, si quis ante excommunicationem fuisset praesentatus vel electus ad beneficium, valide acceptat et possessionem obtinet, etiamsi tempore acceptationis sil excommunicatus , quia acceptatio seu possessio non sunt actus iurisdictionis, sed privati; i ta Pal . 15 Bon .16 Cov . Avil . etc . cum Salm.i'(contra Suar.ap. Cont. Tour.i* qui sententiam Suarii vocat aeque probabilem). Secus dicendum si is erat excommunicatus tempore collationis, lioet postea tempore acceplationis absolutussit: est commune, videSalm.i^. Quare requiritur tunc nova collatio, quamvis probabile putentSalm.^Ocum Less. Bon. Nav. Hexir. sufficere quod collator sciens in prima voluntate perseveret. Notandum 5. quod excommanicatus beneficium recipiens non potest facere suos fructus perceptos tempore excommunicationis, etiamsi postea absolvatur et rite beneficium reobtineat. Attamen eo casu, si pro illo tempore per se vel alios satisfecerit officio annexo, potest fructus retinere , quiafructusbeneficii vacantis, ubi non est usus spolii^ spectant ad successorem, ut dicunt Bon.2« et Salm. 22 cum Con. Henr. Diana et Leand. Ubi autem est lex spolii, recte aitPal.^^cum Nav. Henr. Con. et Avila, posse tantum retinere fructus correspondentes servi^ tio praestito. Imo .probabiliter dicunt Suar.2<Gont.Tour.25 Dian.26et Salm.27 cum Con. et Corneio, quod si ille bona fide beneficium receperit, et servitium praestiterit, tunc licet teneatur beneficium dimittere, potest tamen retinere aut exigere fructus suae congruae sustentationi correspondentes pro tempore servitii praestiti; quia reipsa ecclesiae inservivit, et ratione illius 0peris dignus est congrua sustentatione

  1. Sed quaer. 1, An excomrauni(17) De cens, c, 5. p. 9. u. 110. (18) De cens part. 2.C. 1. a. 5. sect. 5. quaer. 2. (19) Ib.n 111. (20) Ibid. (21) D. 2. q. 2. p. 4. $. 1. n. S. (22) Ibid. n. 101. (25) D. 2, p. 11. n. 1. (2i^ D. 13. sect. l. n. 5. (2o) Loc. cit. v. Hie. ' :21>J P. 5 ir. 9. r. 81). (27) Ibid. n. 100

CAP. II. DE EXCOMMUNir.ATlONE DUB. IH.

839

«alns etiam toleratus sit inhabilis ad beneficia, officia etc. Negant Giball. Navarr. Dian. Hurl., et probabile vo-cat Less. apud Salm.i, quia concilium constantiense, concedensfidebbus cum «xcommunicato tolerato communica • re, consequenter concedit excommuflicato beneficium recipere. Verius tamen affirmant Pal. 2 Suar. 3 Cont. Tourn.*, item Avil. Con. etc. cum Salfnant. 5. Ratio quia, etsi concessum sit aliis cum tolerato communicare, excommunicatus tamen non potest offi<jia praestare; quare coUatio semper fit indigno. Exciperem, si in aliquo casu officia praestanda essent in commodum conferentium beneficium pefentium illius communicationem in praedictis officiis. Hinc licet in c. Po^ Mulastis^ de cler. exc. lata sit suspensio contra conferenles beneficium excommunicato, tamen recte dicunt Salniant. ^ hanc suspensionem sublatam fuisse ex concilio constantiensi.

  1. Quaer. 2. An valida sit collatio beneficii facta alicui inculpabiliter ignoranti se esse excomraunicatum vel non esse ab excommunicalione absolutum. Negant communiusPal.' Less.» et Sanch.9 Suar.^Oet alii cum Salm.*'. Ratio quia ignorantia excusat quidem a culpa, sed non tollit inhabilitatem. Dicunt tamen Less. et Salm.12 probabilemesse SQntentiam Dianae etBaunii cum Fabro, quod coUalio tunc satis sit valida, quiacoUator ad cautelam solet absolvere a censuris, dum alicui de beneficio providet, ad etfectum scilicet tantum praesentis collationis consequendum. Idque revera estsatisprobabile cum Cabass.

  2. Quaer. 3. An qui est excommuDicatuspost beneficium obtentum privetur fructibus ante sententiam iudicis, eliamsi per se aut per alium officium praestet. Affirmant Conc.*^ cum Suar. Fill, etc. Sed probabilius negant

(i) Ibid. n. 104. (2) Q. 10. n. S. ^S) D. 13. 8. 1. n. 29. (4) Loc. cit. ^itiatr. f . (8) De eens. c. S. p. 9. n. iOo. (6) Ibid. n. 106. (7) N. 4. (8) L. 2. c. S4. n. 117. (9) Coii». I. 2. c. 2. ,1. iO. n. 7. (10) D. 3. (11) Ibid. 99. a2) Locc cc ^15) T, l. I. &. e. 11. n. li.

PaL Sanch. Laym.Cont. Tourn.** Sal^» mant. et alii quos retulimus l. 3. n. 670. Post sententiam vero excommunicatus restituere quidem tenetur omnes fructus, donec absolvatur, et* iamsi per se non stet quominus absolvatur. Nisi esset pauper, quo casu sibi fructus tamquam pauperi apph'care posset; ita Laym. " PaL et Salm.i» cum Avila Sylv. Corn. etc.

  1. « 6. Privat communicalione forensi. Unde excommunicatus nequit esse iudex, advocatus, procurator, li* cet pro semetipso respondere possit ipse, Con. Praepos. Diana20(Etetiam actorem reconvenire; ethoc, etiamsi per alium coramode possit se tueri, ut Goninch. PaL Suar. etc. contra alios apud Salra.2i). Item actor, tabellio, testis etc. . ita ut contra excommunicatum , etiam toleratum , seraper possit reus excipere (Ita ex c. Veniens^ de testih.^ c. Pia de except. in 6., et c. Nullus^ cas. 3. q. 4. Quamvis is actor excoraraunicatus valide agat, donec repellatur, ut ex d. c. Pia. Dicunt taraen Diana etLez. apud Salm.22non peccare graviter actorera qui iuste petit suura, si non repellitur. Toleratus vero licite tuetur se et alios iu iudicio, ut Pal.23 Salra.^^i cum Avila. Vitandustamen non potest alios in iudicio defendere; quamvis, si faciat et stipendium recipiat, non teneatur illud restituere, Nav. Avila Lez. Salm.25. Exceptio autem opponi potest etiam post sententiara ante eius executionem,Salm.?6ex d. c. Pia). Quod si non faciat, nec iudex eum repellat, valida eius acta erunt, si sit toleratus. Secus est de iudice non tolerato, cum sitprivatus iurisdictione (Hoc recte putant esse proiDabilius Salm.27, iuxta dicta supra n
  2. ad not. 2. Testis pariter vitandus valide testatur, si non repellitur; toleratus autera valide et licile, si ab una

(14) P. 462. n. 29. (15) Loc. cit. qiiaer. 4. (I6)lbid. p. 10. n. 114. (17) Lib. i. tr. 8. p 2. c. 2. n. 10. (18) Dub. 2. p. 11. n. C.

(19) Ibid. n. 117. (20) P. 5. l. 9. res. III. (21) Dc cens. c. 3. p. 11. n. 12J>, (22) Ib. n. I iQt (23) PiiHCl. 14. (24) Ibid. (28) L c 1.2GJ Ibid. 0. 119. (27) Ibid. n. 121.

8i0

I.IB VII. DE CENSURIS

parlium requiritur. Salra. i cum Avila et Pal.). Vide Laym.2 Diana^. Non pot€st etiam esse tutor aut curator, Diana < ex Sylv., neque testamenti executor. Diana & ex Casp. etc. contra Sanchez Lugo etc. ; si tamen non fiat oppositio, valide exequitur 6. Nec potest ipse testari licite, etsi faciat valide, etiam cum excommunicatum instituit baeredem. Suar. Villal. Merc. etc. cum Diana Denique eontractus omnes ab eo facti (etsi^int illiciti, et rationeeorum non detur actio in foro externo durante executione) valent, nisi fiant ab eb ut persona publica vel ministro ratione muneris et beneficii, quia tunc spectant ad iurisdictionem quae suspensa est, Diana 8 ex Coninch. Fill. Merc. etc.

  1. » 7. Excommunicatus non toleratus privatur usu iurisdictionis. Unde non potest valide eligere, conferre, praesentare , ferre leges vel sententiam ; et qui sic beneficium a non tolerato accipit dicendus est intrusus , ac proinde tenetur, sine alia iuris declaratione, beneficium una cum fructibus reh"nquere (Ita commun. Salm. 9).

» Dixi non toleratus, quia acta tolerati probabile est essevalida obbonum commune; graviter tamen peccat, si absque necessitate talia exerceat (Et hoc certum est cum Salm.*Oquoad iudicem ecclesiasticum , in c. Tanta , de excess. praelat.).

  1. » 8. Non toleratus privatur ecclesiastica sepultura, ita ut non possit in loco sacro seu benedicto sepeliri; et si contralTrirp fiat ac corpora discerni possint, debet exhumari, necin eo loco divina peragi ante reconciliationem. »

Ita ex c. Sacris^ de sepuU. Polluta autem ecclesia, manet pollutum et coemeterium, sed non contra, ex c. Consuluisti, de cons. eccL in 6. Si veroexsommunicatus decessit cum signis poenitentiae, non est exhumandus, sed absolvendus, petita absolutione ab haerede, Salm.^i cum PaL et Corn. Pec(l) Ih. n. 125. (2) C. 2. (5) P. S. t, 9. resp. 1 12. el 115. (4) P. S. t. 9. lesp. HS.

(3) P. 8. t. 9. resp. 2. (6) Ib. (7) L. c. ret. 129. 18) P. 5. i. 9. r. 128. (9) De ccns. c. 5. p. 11. d.

cant graviter comitantes vitandum ad sepulturam, clerici canentes etc. Vido Salm.i2. Sepelientes autem illum incurruntexcommunicationemmaiorem,^ ex Clem. 1 . de sepult. Per sepelientes autem nou intelliguntur comitantes , canentes etc. An autera intelligantup procurantessepeliri. Affirmant Salm.iJ^ Pal. Con. Suar. Sed negant Cai. Con. Avila Henr. etc.i^^.Recte dicuntSalm.^5. utramque esse probabilem.

  1. « Dixi non toleratus; quia ecclesia non polluitur, etsi haereticus nou speciatim denuntiatus in ea sepeliatur, ut docent Suar. Laym. et alii (Hinc tolerati licite sepeliuntur in loco sacro, si cum signis poenitentiae a vita migraveriut, Pal.^6 Salm.^' Navarr. Coq» Sayr.). lure nihilominus id prohibent episcopi in Germania , eo quod inter caeteras poenas non communicantium in paschate etiam statuatur privatio sepulturae ecclesiasticae.

  2. »9. Excommunicatus privatur omni alia civili communicatione fidelium, ita ut ipse non possit cum aliis, et, si non toleratur , etiam alii cum ipso non possint communicare, idque in casibus hoc versu compreheusis :

» 1. 05, 2. Orare^ 3. Fa/e, 4. Communio^ 5. Mensa negatur. »

Ista eruuntur ex iis quae declaravit CalixtusPapa in c. Excommunic. caas, 11 . qu. 3. ubi dixit : Nec cum eis in oratione aut cibo aut potu aut osculo communicet^ nec nve eis dicat; quia quicumque in his vel aliis prohibitis scien" ter excommunicatis communicaverit, iuxta apostolorum institutionem , et ipse simili excommunicationi subiacebit. Noa autem hic illud simili importat aequalitatem (scilicet excommunicationera maiorem), sed tantum similitudinem ^ prout excommunicatio minor similii est maiori.

  1. « Dicitur 1. O5, perquod intel* ligitur osculum et omne coUoquium , etiam jirivatum : item per nutus, litteras, internuntium et quodvis signutft

  2. (10) Dict. n. 121. (11) Ib. p. 7. n. 73.

(12) Ib. n. 77. (15) Ibid. n. &2. (14) Ib. n. 81 (IS) Ibid. n. 80. (16) Q. G. n. li.. ^17) Dc ceus. c. 5. p. 7. n. 75.

CAP. II. DE EXCOMM

Denevolenliae (Ut missio vel acceptatio munerum, Salm. ^ cum Bonac. Avila Reg. etc).

  1. » Dicitur2. Orare^ id est omnis communicatio in divinis, de qua supra (Vide dicta n. 173.).

  2. » Dicitur 3. Vale^ quod comprehendit omnem salutationem (saltem honorificam ) verbo vel signo vel amplexu, et secundum quosdam, etiam resalutationem , eo quod sit actus observantiae ; sed cootrarium videtur verius, quia est solutio debiti. hno Sayr. etc. oum Diana 2 putant probabile quod sola verbalis salutatio sit prohibita, non autem alia signa, v. g. aperiendo caput etc, quae urbanitatis causa fieri solent. »

  3. Dubit. igitur 1. an liceat exhibere excommunicato signa urbanitalis, V. g. adsurgendo, aperiendo caput, dando locum, sine tamen ulla expressione verborum.

Prima sententia valde probal?iIis negat, et hanc tenent Suar. 3 Pal. 4 cum Laym. Salm. * cum Hurtad. Esoob. 6 cum Vasq. et Sylv. ac Bonac. ' cum Heor. Ugol. et Reg. Ratio quia huiusmodi actus reverentiae, esto solis nutibus fiant et sine animo hooorandi , sunt tamen quaedam communicatio et vera sigoa amicitiae ao salutationis.

Secunda sententia vero affirmat, modo absit animus salutandi; hanc tenent 5. Anton. 8 oum Guil. Navarr. ^ cum Maior. et Ang. Fill.^o Spor.ii, iiemSotus Avila Gra(f. et Sayr. apud Pal. Ralio, tum quia tales aotus non exhibentur ut signa amicitiae aut communicationis, sed ut vitetor nota inurbanitatis, tum quia, esto huiusmodi actus jnvolvant quamdam salutationem, talis tamen salutatio videtur consuetudine introducta ut necessaria , non quidem ad honorandum excommunicatum, sed ne ille contemnatur. Hanc autem se(1) Ibid. p. 12. Q. 15S. (2) T. 8. p. 9. res. IG. (5) D. IS. 8. 1. num. S. (4) D. 2. p. 17. n. 4. (S) De cens. c. 3. p. 12. n. 156. (6) L. SO. n. 2S4. (7) D. 2. q. 2. p. 6. $. 2. n. 4. (8) 3. p. tit, 2S. t, 2, (9) Cap. 27. n, 20, (10) Tr. 15, n. 8S. (11) Siippl, p. 154. aum. 97. (12) L, 7, n, 277. flS) T. 4. D, 5iG, (14) Loc. cil. (IS) T. I. p.

mCATIONE DUB. III. 81!

cundam sententiam merito vocant pro* babilem ipsi fautores primae senten-. tiae, nempe Bon. Pal. Salm. et Escob. Maxime (ut aiunt Croix<2 Mazz."3 Bon. cum Suar.<4 et Renzi^s cum Laym. et Pelliz.) si excommunicalus sit superior vel persona publica, uti episcopus ^ praetor etc. , quia tunc praedicta signa potius exhibentur ad vitandum damnum vel indignatiooem illius.

  1. Dubit, 2. An liceat excomraunicatum resalutare. Affirmant Bus. ut supra ac Fill,i6 Henr, etKrinier, apud Croixi'', et probabile putat Pal, 18 quia,^ ut aiunt, resalutatio illa nou est exhibitio hoooris, sed debiti solutio, quae non videturabecclesia vetari. Sed probabilius negant Bon.*9 HoIzm.^Oet Salmant. 2ioum Aviia. Ratio, quia cum vetitumsit salutare excommunicatum, ille non habet ius ut resalutetur, ea quod in poenam sui criminis est illa privatus. Et sic pariler probabilius dicuntBon.22 Croix23 Viva24 Salm,25cum Avila et Renzi 2fioumPelliz, (contra Sa et Henr. apud Vivam^'', quorum opinionem probabilem putat Mazz,28), neque esse lioitum excommunicato rescribere, Ratio est eadem ut supra , quia oum prohibitum sit communioare cum excommuoioato , ille non habet ius ut ei rescribatur. Caeterum quoad resalutationem non audeo primatn sententiam dicere improbabilem, quia licet excomraunicatus non habeat ius ut resalutelur, tamen resalulatio illa nou videtur proprie aotus honoris, et cootra negatio illius videtur quidam aotus contemptus vel sallem inurbanitatis. Quoad resoriptionem vero non valeo acquiescere sententiae oppositae, quia resoriptio videtur vera comraunioatio,

Qui autem excommunioatum iniuriis afficeret vel ei diceret, Deus te iU luminety convertat efc, nuUam quidem

  1. q, 4, (16) Tr. 15. c. 8. q. 3. n. 84, (17) L. 7. n. 277. (18) D. 2. p, 17. n, 4. (19) D. 2. q. 2. p. 126. S. 2. u. 4. (20) P 582. n. 197. (21) De cens. c. 5. n. 156. (22) L c. (25) D. n. 277. (24) De ccns, q. 5. arl. 2. », 0. (28) Cit. n. 156. (26) P. S41. n. 2. (27) L. c , (28) T. 4. p. 316.

842 LIB, YII.

ecnsuratn incurrit; Ua coramuniter s. Anton. I Salm. 2 et Croix^.

  1. a Dicitur 4. Communio^ quao conoprebendit omnem contractum, qui tamen validus est, si fiat (Ita Salm. ^ cum Pal. Con. Av. (oontra aliquos), ex c. 32. de sent. exc. eic; illicitum autem est excommunicato testari, licet testatnentum sit validum, nisi ille sit usurarius. Vide Salm. ^), item cohabitationem, cooperationem , societatem , V. g. in contraotibus , ita ut moraliter censeatur commnnicare; quod prudens aestimabit: unde nec iter oum eo, tamquam cum socio, facerelicet (Neclicet cum eo collaborare, sedere, sub eodem tecto vivere, dormire: intellige per rnodum societatis; nam alias cubare tantum ad quiescendum, etiam in eodem leclo, non vetatur, ita probabiliter Suar. 6 Bon. 7 Pal. 8 et Salm.^ ).

  2. » Dicitur 5. Mensa^ per quam intelligitur omnis conviotus et convivia per modum societatis et commercii ; qualis non est, si casu incidas in idem bospitium, iter, mensam, imo lectum. Vide Bon.io. »

Non licet igitur communicare cum excommunicato in eadem rnensa formaliter, idque accidit quando excommunicatus invitat alterum ad coenam, aut quando aliquis vitam communem agit oum excommunicato, esto non vescatur eisdem cibis, ut evenire solet in monasteriis et seminariis, in quibus , tametsi diversae sintmensaein eodem refectorio, nibilominus omnes censenlur oommunicare in eadem mensa et refectione. Idem est quaudo multi invitantur ab excommunicato et in eodem cubiculo acoumbunt, licet in diversis mensis ; seous si acoumbant in mensis valde disiunctis seu dispositis in diversis cubioulis , ita Suar.** Salmant.^2 et Bonac.*3 cum Henriq. Avila Sayr. Fill. Reg. et Ugol. Seous etiam,

(1) P. S. tit. 2S. c. 2. (2) L. c.

(5) L. 7. num. 276. et 277. (4) Ib. n. 138. (S) Ibid. n. 139. (6) D. IS. «ecl. 2. n. 8. (7) Part. 6. $. 2. n. S. (8) D. 2. p. 17. n. ». <9) De ccns. c. 5. p. 12. n. 157. (10) Disl. 2. q. 2. p. 6. S. 1. et 2. (II) D. 18, secl. 2. u. 0. (12) Ibid. B. 140. (13J D. 2. <i. 2. p. 6. $. 2. b. tf.

S GENSURIS

si quis ederet cum excommunlcato fii diversorio, adbucin eadem mensa, ubi tamen unusquisque sibi intendit, ut Suar. Salm. et Bon.i* cum Sayr. et aiiis. Item secus, si quis oasu conveoiat oum excommunioato in eadem domo , itinere vel mensa, Holzm.^5 Spor.<6 et Pal.*7cum Suar. Laym. Sayr. et Hurt.

  1. « Quaeres 4. Quale pecoatum sit commuoioare oum excommunicato non tolerato. Resp. Communioatio in divinis censetur mortale propter gravitatem materiae; in oivilibus autem (etsi inducat minorem excommunicationem), seoluso tamen oontemptu, tantum est veniale regulariter, Suar. Bonac. etc. Diana^» (Ita etiam s. Thom.^* Salm.2o cum Lez. Suar. et comm.). Quod addo, quia aliquando est mortale, ut si quis oum exoomniunicato communicel in eodem orimine, v. g. si quis concubinam excommunioatam cognoscat. »

  2. Distiuguendum inter peooatum et poenam comraunicationis cum vitando. Quoad peccatum in duobus casibus communioans certe peccat graviter: 1 . Si comraunicat cum eo in divinis, nisi exouset parvitas materiae , iuxta diota n. 173. et 476. 2. Si communicat in crimine crirainoso, id est in eodem criraine sive conturaacia ob quam lata est excomraunicatio, v. g. si quis suara conoubinara excommunicatam post excomraunicatiouera iterum cognoscat, ut.habetur ex c. Concubi-^ nae^ de sent. excom. , vel si quis post excomraunioationera latara in aliquem ob furtum, conoubinatum eto. impendit ei auxiliura aut consiliura ne restituat, oe concubinam dimittat, vel ne exeat ab excomraunioatione, ita Bon.2i Suar.22 et Salra. 23.

  3. Dubit. autem an sit mortale frequenter oommunioare in civilibus cum vitando. Adesl duplex probabilis sententia. Negant Navar.24 Pal.25 ac Sayr.

(14) Locc. cc. (IS) P. S82. n. 197.

(16) Suppl. c. 5. ti. 97. (17) D. 2. p. 17. n. ». (18) P. 7. t. 11. r. 47. (19) Q. 25. n. 3.

(20) Ibid. p. 1. n. 7. et p. 12. n. 127.

(21) Q. 2. p. 6. S. 1. n. 8. (22) D. IS. s. 7. n. 4,

(23) Dc ccns. c. 5. p. 12. n. 133. cx c. Nupcr.

(24) C. 27. n 50. (2^^ Q. IS. b. S.

CAP. II. DE EXGOMMT

Avila Heor. Reg. Diana Leand. eto. apad Saltn. quia communioatio in civilibus de se est tantom veniale : venialrt autem per quamcumque multiplicatiooera non fit mortale. Tunc autem dicunt Nav. et Pal. oum Sayr. el Avila 2 frequentem communioationem esse mortale, quando exipsa commuBicatione orederet communicans excommunioatum sumere oocasionem in sua contumaoia perseverandi. Afflrroant vero probabilius Suar. 3 Bonac* Holzm. 5 Spor. 6 et Salm. ' oom Vill. Con. et Fiil. Ratio, quia oommunioatio etiam civilis cum exoommunioato vitando de se videtur materia gravis , quod maxime probatur ex c. Excommunic. i 1 . q. 3. ubi (ut diximos n. 1 88.) Calixtus Papa aeque prohibet oommunicatiooem in divinis quam in humanis. llem probator ex cap. Exceptionem T. de except. ubi communioans oivilitor cum exoommunioato dioitur in periculum animae suae commitnicare ; perioulum autem animae utique importat perioulum damnationis, quod noonisi per oulpam mortalem inourritur. Communioatio igilur etiam oivilis tantom ex parvitate materiae potest esse veuialis*, ergo si aotus multiplioentur et ooniongantor erit mortalis. Advertoot vero Cont. Tourn. * ao Suar. Holzm. Spor. et Salm. ^ cum Con.iOad pecoandom graviter non suffioere si quis frequenler etiam per longum tempus seiunotim commonicet oom exoommonioato, sed reqoiri ot tales commonioationes sint oonnexae saltem per modom unius obiecti voliti , nempe cum is habet proposltum fbrmale aut virtoale, seo qoasi ex habito saepios oommunioaodi longo tempore oum excommunioato, vel adsoiscat eum sibi in sooium aut famulum.

  1. Quoad poenam vero, communioans oum vitando sive in humanis sive in divinis, incurrit tantum exoommuuioationem minorem. In tribus autem oasibus inourrit eliam maiorem : 4.

(1) Ibid. 0. 128. (2) Locc. cc. (5) D. iS. s. 2. 11. 11. (4) Q. 2. p. G. S. i. 11. 0. (S) P. 582. (6) Siii.i)!. p. 154. n. IM). (7) Il.id. ii. 129. Dc cen«. part. 2. c I. ». 5. aeci. 7. v. Dico 1.

NrCATlOPfE DUB. III. 8i1

Quando clerious soienter communioal in divinis oum excommunicato a papa nominatim et denuntiato, ex c. Stpmficavtt^ de sent. exc. Vide Salm.i* oum comm. 2. Quando excommunioatio est lata oontra aliquem et simul oontra partioipantes ; tunc enim qui communioatcum illo (post monitionem tamen), inourrit exoommunicationem maiorem, et non potest absolvi nisi ab eo qui absolvere potest principalem, ita s. Thomas 12 Pal.i^et Salm.^* oum Avila Hurt. eto. 3. Quando quis soienter oommunicat oum excommunioato vitando in orimine criminoso, iuxta mox dicta n. 197., et hic absolvendus tantum a quo principalis absolvi potest, exc. Nuper^ de sent. exo. Ita Salm.i* oum aliis. Addunt autem etiam episoopum excommunicantem exoommunioationem maiorem inourrere si oommunicet io crimine criminoso.

  1. « Quaeres 2. an aliquando lioeat oum non tolerato commonioare.

» Resp. Qood sio, extra divina, io his quinque oasibus (Qui habentur o, Quoniam multosj can. 11. q. 3. et iD sequenti versioulo oontinentur :

» 1. Utile, 2. Lex, 3. Hamile, 4. Res ignorata, 5. Necesse).

201 . » 1 . Utile intelligitur in oasu utilitatis, sivespiritualisipsius excom* munioati, v. g. ut convertatur; sive alterius, v. g. ut ab exoommunioato consilium petat quod ab alio habere non potest; sive etiam utilitatis temporalis, V. g. ut ab eo restitutio vel debitum ex ooutraotu exigatur. Contractus tamen novos cum ipso inire non lioet , etsi, si ineantur, sint validi, oum nulla sit lex irritans. »

Lioet igitur ob bonum spirituale excommunioatum monere verbis vel litteris, et ideo antea vel postea, alia verba inserere, ex c. Cum voluntate ^ de sent. exc, ao sigiia benevoleotiaeosten-, dere. Sot. Bon. Av. Salm.^6. Licet etiam ooDcionem coram eo facere. An autem liceat in Iheologia eum instrue(9) De ccus. c. S. p. 12. n. 129. (10) L. c. (11) Ibid. D. 151. (12) Suppl. q. 23. art. 3. (13) P. 18. n. 6. (14) 11). n. 132. (IS) Ib. 133. (16) Dc ceut. c. 3. |>. 13. n. 142.

844 ^IB. Vll. DE

Te. Negant Conin. Avilaetc. Sed affirmant Salm. * cum Soto et Sayr., quia in hoo iam est utilitas spiritualis excommunicati. Ob bonum autem sive spirituale sive temporale aliorum licet ab excommunicato concionem audire, consilium petere, si desit alius aeque idoneus, Salm. 2 cum Conin. et Bon. Licet etiam societatem prius initam cum eo continuare , item ab eo medicinas vel eleemosynam petere, ita Pal. 3 Suar.-^ et Salm. 5 oum Conin. et Avila.

  1. « 2. Lex, id est in casu legis matrimonialis: quomodo uxori licet communicare cum marito et contra , nisi factum sit divortium. Diana Non tamen sponso de futuro cum sponsa' ex Sayr. Sanch. et Fill. »

Tam igitur excommunicato quam eius coniugi licet petere et reddere debitum ut perioulum incontinentiae vitetur et in aliis orauibus mutuo conversari: ita d. Th. » Bon. » et Salm.io cum Suar. Sanch. et Pal. , ex 0. Inter alia 31 . de sent. exo. , ubi permittitur tam coniugibus quamfiliis, famulisetc. communicare cum excommunicato ut debitum ei obsequium praestent. In tribus autem casibus nequeunt tales coniuges inter se comraunioare : 1. Quando ipsi sunt iam per divortium separati, ut cum Busemb., ut supra , diountBonac.il Salm.12 et alii comrauniter. 2. Quando excoraraunioatio lata est propter dubium valoris matrimonii, ut Cont. Tourn.i^ Holzm.i^ et Bonac. acSalm.51. 3. Quandoalter coniujgum est ob haeresim exoommunicatus, ex c. Deorevity de haeret. in 6. Vide Salm.16.

Dubit. autem 1 . An quis possit communicare etiam in divinis cum coniuge excommunicato.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Salm. i^ ac Sanch.is cum Nav. et

<l)Ib. D. 145. (2) Dict. n. 143. (3) P. 19. n.2. (4) D. 13.8. 4.n.8.p.6. S.2.n. 10. (6) Ib.n.l44. (6) P. S. t. 9. r. 122. (7) L. c. r. 156. (8) In 4. d. 18. q. 2. ar. 4. (9) Q. 2. p. 6. $. 2. u. 18. (10) Ibid. 0. 147. (U) N. 21. (12) Dc ct-ns. c. 3. p. 15. n. 148. (15) De cens. part. 2. c. 1. a. .*>. V. Excusat. 2. (14) T. 1. p. 583. n. 202. (li>, Locc. cc. (16) C. cit. num. 118.

Cfi.NSURlS

Henr. Et probant ex c. Qaoniam, ut supra, 11. q. 3. ubi generaliter Gregor. VII. videtureximereconiuges(sicut etiam filios, famulos etc.) ab anathemate, si communicent cum excommunicato in iis in quibus sunt soliti communicare.

Secunda sententia tamen verior negat et hanc tenent Bon. Concin.20 et Caiet. ac Armill. apud Sanch.21. Ratia quia in c. Inter alia 31 . de sent. exc. Innoc. iii. declarans praefatum textum Gregorii dicit uxores et alios ut supra tunc tantum posse, irao et teneri curn excoramunicato comraunicare, quando id esi necessariura ad praestandura obsequiura ei debitura ; uxori autem , ut praestet debitura obsequiura viro, minime est necessarium quod oum eo comraunicet in divinis.

Dubit. 2. An coniux qui scienter nupsit cum excomraunicato possit deinde cura ipso communicare.

Prima sententia valde probabilis et communior negat eamque tenent d. Thomas22 Suar.23pal.24 etSalm.25 cum Coninch. Ang. et Sayr. Cont. Tourn.2& Cono.27,item Fill.Corneio Gordon. eto. apud Boss.28. Probatur ex dicto c. Inter alia 31. de sent. exc. ubi dicitur concedi facultas uxoribus et aliis personis subiectis comraunicandi cum excomraunicatis eodem modo quo possent et tenerentur ante excommunicationem; ergo, si subieotio contrahitur post excommunicationera , non datur ipsis lioentia oommunicandi. Id probatur etiam ratione, quia subiectio illa fuit inique contraota et inique acquisita , unde non debent eximi ab onere censurae qui oontra eam deliquerunt»

Secunda sententia vero affirmat et hano tenent Sanch.29Bon.30 oum UgoL et Alter. ac Boss.^J oum Con. Turrian. Diana et Villal. , et merito probabilo vocant Pal. et Salm.32. Ratio quia inc.

(17) Ibid. u. iS4. (18) De matr. 1. 9. d. 14. u. &,

(19) Q. 2. p. 6. i. 2. n. 22. (20) P. 464. n, 56.

(21) L. c. (,22) Suppl. q. 23. art. 1.

(23) D. lli. «. 4. n. 56. (24) D. 2. p. 19. n. liJ.

(2S) Ibid. u. 1S2. (26) Loc. cil.

(27) P. 404. n. .'»6. (28) De usu inalr. c. 1. n. 2861

(29) De iiiatr. I. 9. d. 14. o. 5. (50) D. 2. p. 6. ^

      1. (51) L. e. n. 288. (52) Locc cc.

CAP. II. Dls EXCOMMUN

Quoniam 11. g. 3. Gregorius indistincte et absque ulla restrictione concedit personis subiectis facultatem communicandi cum excommunicato. Nec obstat textus oppositus in dicto c. /nter alia: ex eo eoim quod ibi dicitur nempe subiectos teneri ad praestandum obsequium excommunicato eodem modo ac ante excommunicationem, minime evincitur nonposse communicare qui tempore excommunicationis subiectionem contraxerunt; imo in tantum ibi dicuntur subiecti teneri communicare, quia obligatio contracta praestandi debitum obsequium non eliditur ob excommunicationem supervenientem; unde sicut dbligatio illa non cessat ob excommunicationem supervenientem, ita nec ob antecedentem. Neque obstat quod nemo possit se obligare ad illicitum , prout est communicare cum excomraunicato : nam hoc curreret quando quis directe se obligaret ad communicandum, non vero quando indirecte se obligat ratione contractus; unde quamvisillicite subiectio fuerit contracta, cum tamen contractus fuerit validus (prout certum est esse validum matrimonium cum excommunicato), ex eo bene oritur et viget pbligatio debitum obsequium praestandi, Et quod hic dicitur de coniugibus idem dicunt praefati aa. de filiis et famulis.

  1. <x 3. Humile^ id est in casu subiectionis, quo modo possunt filii eliam emancipati (Ut probabiliter dicunt Suarez < Bonac. 2 Pal. 3 et Salmant. < cum Corn. et Sayr. contraSot. Nav. etc.s), addit Diana 6 ex Con. Fill. Hurt. etc. etiam adoptivi vel illcgitimi, imo etiam nepotes , pronepotes et in eodem genere alfines (Ut nurus, privigna etc. Salmant. ' cum Suar. Palao Bon. etc.) communicare parenti , servi et ancillae domino, si ante excommunicationem fuerint in servitio. Similiter religiosi praelato, non tamen, nisi quoad

(1) D. IS. s. n. 3. (2) P. 6. $. 2. n. 29. et 33. P. 19. n. 10. (4) De ccns. c, 3. p. 13. n. 149 5** (6) P.S. t. 9. r. 118. el 119.

*7 Dc cens. c- 5. p. 13. n. 149. (8) L. c. r. 117. pj T. 12. c. 8 D. 203. (10) L c. (11) Ib. n. ISO.

lATIONE DUB. III. 8i5

eam communicatlonem, quae ab habi# tantibus in eadem familia evitari noa potest. Diana 8 contra Sot. Vide Fill. ^ Laym. et Bon.^o.»

Sic pariter excusantur omnes ser-> vientes, etiam gratis, et tota familia excommunicati ex cap. Quoniam^ et c. 34. de sent. excom. Vide Salm.^i . Ita etiam milites possunt communicare cum duce excommunicato ex d. c. 34. Non autem vassalli cumsuodomino,ex c. Nos sanctorum^ caus. 15. q. 6., nisi quoad solutionem tributorum, si ligati sint iuramento fidelitatis, ut Salm.12 cum Suar. Av. Corn. Attamen iudico saepe istos alias excusari ratione necessitatis vel utilitatis. Item religiosi possunt communicare cum suis praelatis excommunicatis, Suar.i^ et Pal.*^ cum Bon. Sayr. et communi contra paucos.

An vero famuli excommunicati eiusdem domini possint inter se commuuicare. Per se certe oon possunt, cum in cit. c. Quoniam 11. 3. id eis non conceditur; possuut tamen per accidens, eo quod moraliter obligantur simul cohabitare, ita Suar.i^ Navar.i^ Bon.<' et Pal. <8cum Hurtad. Sayr. et Ugol. Hoc taraen intelligendum quando ipsi serviunt irapulsi necessitate se sustentandi , et insuper non possunt coraraode dominum illum relinquere.

  1. Notandum autem 1 . quod sicut filii, uxores et famuli possunt cum excomraunicato coramunicare, ita parentes, mariti et domini possunt communicare cum filiis, uxoribus et famulis excommunicatis, s. Th.is Pal.20 Bon.2i et Salra.22cura SotoHenr. Cora. Avila Con. et Hurt. Notandum 2. famulos , uxores aut filios non posse comraunicare cura excoraraunicato ia divinis, nisi tantum in iis in quibus comraunicatio est necessaria ad praestandum obsequiura illi debitura, ut mox supra diximus n. 202. Dubit. u Hinc famuli licitecomitantur dominum

(12) Ibitl. (13) D. 13. s. 7. B. 2. (14) D. 2. ^ 19. n. 18. (13) Nura. 13. (16) C. 27.

(17) D. 2. q. 2. p. 6. §, 2. n. 32. (18) N. 23. (19) Suppl. q. 23. arl. 1. (20) D. 2. p. 19. n. 21, (911 S- 2. n. 38. (22) De cens. c. 5. p. 15. n. l63^

845 LiB. vii.

ad missam, ac ticite itissi ministrani celebraoti excommuniicato, aut cum eo officium recitant, ut dicunt Suarez ^ et Salmanticen. 2. Hoc tamen intelligendum, quando famuli vi contractus tenentur ad huiusmodi obsequia exhibenda, secus si non obligantur vi contractus, autsi obsequiailla siot extraordinaria , nec ad suum famulatum pertineant, ut recte ait Suarez 3 qui bene pariter advertit non posse celebrantem uti clerico excommunicato, si commode alium adhibere possit. Notandum 3. quod si famuli veniunt in familiam domini excommunicati, vel locant ei operas suas ante excommunicationem, vel etiam post excoramuDicationem, sed bona fide, quia nesciunt excommunicationem, vel quia coguntur necessitate gravi, non peccant, et bene possunt communicare cum iilo eodem modo ut supra. Peccant vero, si scientes veniant, et sine necessitate, ita Suar. *Pal. * et Salm.^ cum Con. An autem in hoc casu teneantur postea discedere, et peccent communicando. Vide mox supra dicta n. 202. de eo qui matrimonium contraxit cum excommunicato, idem currit pro famulis locantibus excommuDicato operas suas, ut dicunt aa. ibi citati.

  1. « 4. Res ignorata^ id est in casa ignorantiae iuris vel facti. »

Certum est quamlibet ignorantiam aut inadvertentiam inculpabilem, sive iurissive facti, excusare communicantes cum excommunicato ex dicto cap. Quoniam 11. q. 3. Sed dubitatur an excuset etiam ignorantia culpabilis et crassa. Negant Bon. ' et Saim. ^ quia ecclesia imponit excommunicationem communicantibus cum vitando semper ac communicatto est peccaminosa. A-ffirmant vero satis probabiliter Suar.9 Holzm.to Pal.ii cum Con. et Hurt. Et probatur ex eod. c. Quoniam. Primo, quia, cum ibi expresse excusentur i(1) D. IS. s. 6. n. 22, (2) IbiJ. n. IS4. (3) L. c. (4^ L. e. n. 13. (S) P. 19. n. 14. (C) Ibid. D. ISi. (7) D. 2. q. 2. p. 6. S. 2. b. 14. l8) Il.id. n. ISS. («J) D. IS. I. 5. uuin. 3. (Ift p. .m- n. 202. (II) D. 2. p. Ift. u. 24.

DE GKi>*U"fll5

gnorantes, videntur omnes quomodocuraque ignorantes excusari, et damnaritautura scienter communicantes; secundo, quia, cum pontifex excuset ignorantes, videtur aliquem favorem velle concedere culpabiliter ignorantibus, dum ignorantes inculpabiliter ipso iure naturae excusantur; tertio, quia (et hoc fortius urget) in dicto canone pontifex asserit se moveri ad praedictam indulgentiam concedendam, quoniam multos (sic enira ibi incipit loqui) pro causa ffxcommunicationis perire (nota) quotidie cernimus^partim ignorantia^ partim simplieitate etc. Ergo pontifex inlelligit excusari etiam vincibiliter ignorantes, nuUus enira perit ex ignorantia invincibili.

  1. « 5. Necessa, id est in casu necessitatis, sive animae sive corporis sive bonorum temporalium.»

Excusat igitur quaevis necessitas gravis, sivespiritualis sive temporalis, sive communicantis sive excoramunicati, sive aliorura, si res non possit haberi ab alio quara ab excoraraunicato, ut corarauniter Boa.12 Pal.i3 et Salra.<< cura Avila Hurt. Sayr. et Lez. Idque patet signanter ex c. Si vere 34. de sent. exc. et dicto c. Qaoniam multos, Sic pariter excusat necessitas per coactionera metus, quia lex huraana non obligat cum gravi incommodo, ut recte 15 addunt Salra. iuxta dicta l, 1. n. 175.

  1. Ultimo autem hic advertendum quod nemo tenetur excomraunicatum vitare, nisi moraliter ei constet illuni esse vitandum, vel ad minus sciat per publicam famara, vel per testimoniuas duorum saltem dignorum fide ; cuivis enim unico testi credere non tenemur, itaSanch.16 Nav.i^Pal.i» Coat.Tourn.i!» et SaIm.2o cum Boa. Avila et Corneio. Bene tamen advertit Tourn.21 quod ia dubio ao quis sit vitandus, 000 licet ab eo suscipere sacrameatura poeaitentiae^ propter periculum illud inva-^

(12) P. 6. S- 2. n. S9. (13) P. 19. num. 29. (14) De ceus. c. 3. p. 13. n. 137. (IS) Il)ia. (16) Dec. I. 1. c. 19. n. 63. (17; C. 22. n. 82. (18) P. 10. n. 26. (19) Dp cens. parl. 2. c. I. a S. .iMacr.4. (20) ll)id. u. ioG. (21^ i.. c.

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONE DUB. IV. ART. I.

847

lide pftrcipiendi. Dicunt autem Suar. i Pal. 2 Bon 3 et Saltn.^ cum Cov.Avil. Corn. et Hurt., quod licite communicare possumus cum eo qui fuit excoramunicatus, si adsit fama publica de eius absolutione, vel etiam si ipse excommunicatus (qui alias sit fidedignus) se absolutum fuisse asserat, possumus ei credere.

DvBivx IV. Ob q«as cau»as iocBrrator excomraunieatio maior.

  1. « Cum hae multae sint, variae sunt etiam excommunicationes quae in 4. potissimum classes dividuntur , nam aliae nulli, aliae episcopo, aliae pontifici per buUam Coenae, aliae eidem extra illam reservantur.»

Aht. I. Quae liiit escommunicationes non reservat^e.

  1. Excommunicaiiones contra omnes.

  2. Conlra clericos. 2M. Contra religiosos.

2\2. Excommunicationes adieclae a Tridentino. Dub. . An incurrant excommunicationem cogenies puellas ingredi monasteria tantum ut educentur. Dub. 2. An cogentes ex metu reverentiali. Dub. 5. An cogentes mares. An impedientes ingressum puellae.

  1. 0 Resp. 1 . Ex iure antiquo usitatiores sunt sequentes: Contra omnes 4 .In vexantes ecclesiasticos, quod non elegerint eum pro quo rogati fuerant^.
  2. In directores monialium, si foveant discordias in electione 3. In extorQuentes absolutionera a censura per vim aut metura 4. In compellentes ecclesiasticos ut laicis submittant iura ecclesiae 8. 5. In docentes leges vel medicinam religiosos qui dimiserunt habitum vel eos retiuentes in suis scholis 9. 6. In sepelientes tempore interdicti vel interdictos vel excommunicatos non toleratos, vel manifestos usurarios^o. 7.1n impedientes visitatores monialium 8. In contrahentes matrimonium in gradibus probibitis vel cum monialibus 9. In edentes glossas in Tridentinumi*. 40. In imprimentes libros sine superiorum

(1) D. IS. s. 5. a. 7. (2) N. 27. (5) $. 2. n. S4. (4) Dict. D. i^. (S) C. Sciant, de elect. in 6. (6) G. ludcmnitatibus, cod. tit. (7) C. De his quae vi, ctc. in 6. (8) C. 2. de reb. ecclesiae uon alien. In G. (9) C. 2.Nc clerici, etc. in 6. (10) Clem. L de scpult. ia 6. (ii) Clem. Attendentcs, de statu monach. (12) Clcm. un. de consaiig. (13^ Bulla 73. Pii rr. (14) Bulla 12. Lcouis a.

licentia 11. In praeciplentes suil subditis ne oflicia communia reipubl exhibeant ecclesiasticis, v. gr. ne iif vendant, coquant panes etc.^5 (Et vw detur reservata in buUa Coenae §. 15.). 12. In doctores et professores uon facientes professionem fidei, ubi recepta est buUa 88. Pii iv 13. In negligentes administrare iustitiam ecelesiasticis^^. 14. In potestates foventes usuras i^. »

Item 15. qui ratas habent coUationes ordinum et beneficiorum a schismaticis ^^. \q, Qui titulo regaliae aut defensionis occupant bona ecclesiae vacantis^^. 17. Qui procurant ut conservatores regularium se immisceant in aliis quam in manifestis iniuriis et violentiis20. i8. Qui ex iudicibus accedunt ad mulieres ex causa ficta ad excipiendum teslimonium 21. 19. Qui mandantinterfici ohristianos per assassinos22. 20. Qui concedunt, vel concessas repraesaliasextendunt adversus ecclesiasticos23(Repraesaliae enim fiunt quaodo passi iniustum damnum auctoritate principis invadunt bona eorura qui damnificaverant usque ad iustam compensationem). 21 . Qui sequestrum ab ordinario super beneficio factum impediunt vel fructus occupant**. 22. Qui pingunt inaurant etc. agnos Dei a pontifice benedictos^s. 23. Qui non denuntiant s. oflicio vel ordinario haereticos, magos, sortilegos, vel haereticaliter blasphemantesDeum, b. Virginem et sanctos 26. 24. Domini qui permittunt agitationes taurorum ia terris suis, nempe periculosas27(Exceptis regnis Hispaniarum iuxta dicta L 3. 71. 365.). 25. Qui faciunt servari statuta contralibertatem ecclesiasticam 23 et haec videtur reservari in bulla Coenae.

  1. « Contra clericos: 1. In clericos in dignitate constitutos aut saoerdo(l^) C. Eos qui, de imm. eccl. (16) C. Adroini' stratlenis 12. q. S. (17) Clem. un. dc usur. (18) C. 1. de scbisroat. (19) C. generali de ele« ction. in 6. (20) Cap. fin. de oQic. deleg. in 6. (21) C. 2. de iud. in 6. (22) C. 1. de homicid. in 6, (23) C. un. de iniur. in 6. (24) Clement. un. d« scquest. posses. (2S) Bulla 2. Grcg. xiii. (26) Edictum s. officii. (27) Bul7a 48. s. Pii r. (28) C. Noverit. de soui. cxc

m

LIB. VII. DE CEXSUaiS

tes audi&ntes publice iiis aut raedicinam 2. In sacerdotes recipientes praefecturas saeculares 2, 3. In clericos rainores episcopis locantes domos usurariis. 4. In alienantes bona ecclesiae vel locantes ultra triennium 3. 5. In impugnantes in concionibus moutes pietatis 6. In contrahentes matrimonium, si sint in sacris 5. 7. In ficte resignantes vel permutantes beneficia 6. 8. lu praesuraentes absolverea casibus Ijullae Coenae.»

Item 9. In eos qui se ingerunt in alterius episcopatum ad officium sine licentia proprii episcopi'. 10. Qui procurant ut alii occupent iura et bona ecclesiarum vacantium 8. Et haec vi^etur reservata in Trid. 9.

  1. « Contra religiosos: 1. In audientesleges vel medicinamextra claustra 10. 2. In habitum temere dimittenles vel matrimonium contrahentes i^.

  2. In instituentes novum ordinem (Vel locum acquirentes sine licentia papae^2)

  3. Adeuntes curias principum, ad nocendum suismonasteriis vel praelatisi^. b. Tenentes arma sine licentia intra claustra ^^. 6. Non servantes interdictum quando servatur a cathedrali. Vide Fill.15 Bon.is.»

Item 7. Qoi non adimplent disposita in bulla Alexandri vii., quae incipit Felici^ in visitatione monialium sibi subiectarum, 8. Qui occupant decimas ecclesiis debitas, vel illas solvi prohibent 17. 9. Qui ex mendicantibus recipiunt novas domos, vel receptas alienant sine licentia papae^s. 10. Qui non observant interdictum a papa vel ab episcopo positumi9. 11. Qui de cappucinis recipiunt minores de observantia sine licentia papae aut ordin. gener., et qui recipiuntur 20.»

Item contra episcopos: 1. Qui ve(1) C. Cn. Ke cleiici, etc. (2) C. Clerici eodem.

(5) Extrav. Ambitiosae, de rcb. cccles. etc.

(4) BuUa H. Leonis x. (S) Clcm. un. de cons.

(6) Bulla 88. g. Pii v. (7) C.Quoniam, de offic. •idinar. (8) C. Geiierali, de elect. in 6.

;0; Scss. 22. c. 2i. (10) C. Non inaguopere, ct c. -lupcr specula, ne clerici ele. (II) Ciem. un. de fonsang. (12) C. uu., de rclig, dom. in 6. (ir., Clem.Nc in agro,5.Quia vcro, dc slatu monach. ii i) Ibid. (13) T. 1. ir. 22. c. 84.

niunt ad Urbem et inde recedunt sine licentia papae^i. 2. Qui impetrant a principibus litteras ad dignitates 22.

  1. « Resp. 2. Supradictis adiectae sunt a Tridentino sequentes, quae valent ubi illud est receptum: 1. In imprimentes, imprimi mandantes, vendentes, apud se retinentes , vulgantes libros de rebus sacris, sine nomine auctoris et approbatione ab ordinario obtenta (In Trid.23 sic habetur : NulU liceat imprimere libros de rebus sacris^ vel imprimi facere^ neque vendere aut retinere^ sine nomine auctoris.^ nisi primum examinati probatique fuerint ab ordinario, sub poena anathematis). 2. In docentes noo esse necessariam confessionem ante sumptionem eucharistiae, Trid.2*. 3. Injaptoresmulierum, iuvantes, faventes^s. 4. Iq cogentes contrahere matrimonia cum praescriptis26. 5. In magistratus, qui requisiti non iuvant episcopos ad restituendam vel conservandam clausuram monialium 27. 6, Iq ingredientes (cuiuscumque conditionis vel sexus fuerint) raonasteria monialium sine licentia in scripto obtenta23. 7. Tn cogeutes mulieres ingredi monasterium et profiteri 29 (Sed de hac excoraraunicalione vide mox infra dicenda vers. Quoad etc). 8. In irapedientes, sine iusta causa, sauctam voluntatera mulierum emittendi votum^o. 9, Iq dominos temporales concedentes in terris suis locum pro duello. Trid.31.»

Quoad excoramunicationem mox supra relatam in cogentes mulieres ad ingrediendura raonasteriura, dubit. 4. An eam incurrant qui cogunt foeminam ad monasterii ingressum, non ut profiteatur nec ut habitum sumat, sed ut ibi honeste educetur. Affirraant Suar.32 Nav.33 et Bonac.3« cura Fill. Id

(16) D. 4. p. 8. S. 1. n. 56. (17) Clem. 1. de dccim., (18) Clem. Cupientes, de pocnis. (19) Ciem. i. dei sent. exc. (20 j Ex bulla 20. Sixli t. (21) Extrav.' 2. et 5. de maior. et obed. (22) Bulla 96. Fii ir. (23)Scss. 4. decr. de edit. ctc. (24)Scss. iS.can. 11. (2S) Scss. 24. c. 9. (26) Sess. 24. c.9. (27) Sc9s. 23. c. 3. de regu!. (28) Ib. (29) Sess. 23. e. 18. de rcg. (50) Ibid. (51) SesF. 23. c. 9. de reJ. (52) D« ccnsur. d. 23. soct. 7. n. 9. (55) Consil. I. 3. cous. 36. (34) T. 3. d. 2. 2. p. 2. n. 14,

CAP. II. DE EXCOMMUNK

.proTDant ex Trid. < nbi excommunicantur quicumque coegerint aliquam virginem vel viduam aut aliam quamcumque mulierem invitam {praeterquam in casihus in iure expressis) ad ingrediendum monasterium^ vel ad suscipiendum habitum cuiuscumque religionis^ vel ad ^mittendam professionem. Concilium igitur hic tria membra distinguit, et inurit censura omnes cogentes foeminam sivead ingressum monasterii, sive ad susceptionem habitus, sive ad emissionem professionis ; spectavit enim Trid. ne occasione ingressus detur ansa mulieri suscipiendi habitum aut profitendi minus libere propter suasionem monialium, vel ob exeundi pudorem. Negat vero Sanch. 2 cum Manuel. Ratio quia in praedicta sanctione Tridentini videntur non tria , sed duo membra contineri: ibi enim damnantur cogentes ad ingrediendum monasterium (quod est quidquam commune habensduos fines, nempe) vel ad suscipiendum habitum cuiuscumque religionis vel ad emittendam professionem. Ergo qui cogit ad ingressum, tantum causa educationis non vero ad habitus susceptionem, vel ad professionis emisgionem ibi minime improbatur. Et cum simus in poenalibusj iuxta regulam iuris, benignior facienda est interpretatio. Sed hoc non obstante prima sententia mihi est probabilior , et ducor, quia concil., postquara principales cogentes damnat, eamdem fert censuram contra eos qui consilium , uuxilium vel favorem dederint^ quique scientes eam non sponte ingredi monasterium (nota) aut habitum suscipere aut professionem emittere.^ quoquo modo Mdem actui vel praesentiam vel consensum vel auctoritatem interposuerint. Ex hac igitur secunda parte sensus primae colligitur: sicut enim in hac secunda parle tria membra distinguuntur, cum damnentur praebentes consensum actui coacto in tribus casii)us, nempe quando mulier invita aut

(1) Ses9. 2o. c. 18. ilc ivgul. {2) Dcc. l. 4. c. 4. n. 12. (3) Locc, fC. ^4) Couf. mon. c. 2. J. 2. q. 9,

ITloiTtff DUB. IV. ART. I. 849

ingreditur raonasterium aut habitum suscipit aut professionem emittit ; sic etiam intelligendum prima parte quoad principaliter cogentes. Quia tamen concil. excipit casus in iure expressos, dicunt probabiliter Suar. Bonac. cuoi Fill. 3 licite posse cogi mulierem delinquentem ad ingrediendura in sui criminis poenam, vel ne labatur in ah'quam incontinentiam, ut eruitur ex c. Significavit et c. Gaudeamus^ de convers. coniug.

Dubit. 2. An incurrant excommunicationem parentes inducentes puellam ad ingressura monasterii vel susceptionera habitus ex metu reverentiali. Si metus concipitur a puella ex se absque illorum cooperatione, certum est non incurrere. Dubiura est si raetus oriatur ex declaratione voluntatis parentura. Atfirraat incurrere de Alex. * quia, ut ait, qui non contradixit ob reverentiara, in iure non censetur coasentire ex l. Si cum dotem, §. Eo autem, ff. de soluto matr. Sed probabilius negat Barb. & cum Rodr. Portel. Riccio etTam., quia tunc revera non incutiunt metum parentes, sed ipsa ob reverentiam metura concipit, iuxtadicta

  1. n. 717. V. Idem et l. 6. n. 1056. Siraplex enira inductio sive suasio non est coactio, ut fatetur idera de Alex. 6 et decisura refert Barb. ' ex Armendar. Et hoc etiarasi addantur preces importunae, ut probabiliter subdit idem Barb. 8 cum Portella et Rodr. ( contra de Alex.) quia suasio etiam importuna non est vera coactio, quae requiritur a concilio ad excomrauoicationem incurrendam; et cum agatur de poenis, talis coactio stricte est intelligenda. Secus vero aitRodr. apud Barb. si preces excederent limites simplicis suasionis, nempe (ut dicit Sanch.^) si preces sint instantissimae et saepius inculcatae, ipsae enim videntur involvere graveni raetura ex probabili indignatione futura parentura. Addunt Suar. etBonac.^o licite posse cogi puellas ad ingredien(S) InTrid.sess. 2^. c. 18. n. 4. (6) €.7.$. 8.q. 4, ^7) All. 104. n. 5 (8) L. c, in Thd.

^9) Dcc. 1. 3. (1. 7. n. ». (10) Locc. cc.

De LiGORio. Mor. 11.

54

850

LIB. VII. DE f BNSUKIS

dura raonaslerium propler cautionem vel ob aliam iuslam causam secundum iura. Hinc dico quod etsi absolule loquendo non liceat eas cogere ad ingressuoi causa melioris educatianis, si tamen contra prudens accedat suspicio quod illa in saeculo manens pravis moribus imbueretur, puta si videretur nimispropensa ad conversandum cum maribus^ vel si domi haberet unde facile suroeret scandalum ex propinquis aut famulis, tunc non auderem damnare cogentes eam ut cautionis gratia monasterium intraret; oam eo casu utique finis concilii probibeutis huiusmodi coactionein cessaret, non solum adaequate, sed etiam contrarie, cum alias, sl non fieret coactio, maius malum eveniret; vide dicta l. \ . n. 199. Ad hoc refert id quod scripsit d. Hieronymus ad Laetam : Procul sit aetas lasciva puerorum^ ipsae puellae et pedissequae a saecularibus consortiis arceantur^ ne quod male didicerint peius doceant.

Dubit. 3. An incurrant excommunicationem qui cogunt mares ad religionem ingrediendam. Aflirmat Pal. apud Sanch. i quia eadem ratio flnalis currit in maribus quae in foeminis. Sed communiter et verius negant Suarez 2 Sanch. 3 cum Bannez Bon. * cum Fill. Barbos. & cum Miranda ac Boss. 6 cum Nav. Fag. etc. Ratio quia a concilio excommunicatio dumtaxat fertur contra cogentes foeminas, non mares; in poeDalibus autem non fit extensio de casu ad casum, licet eadem ratio procedat, praeterquam quod pro maribus non currit eadem ralio quam pro foeminis, quia facilius el frequentius mulieres quam mares inducuntur invitae ad religionem suscipiendam. Quamvis vero huiusmodi cogentes excusentur a censura, nullo tamen raodoexcusari possunl a gravi culpa.

Insuper in Trid. ^ excoramunicantur qui sanctam virginum vel aliarum mulierum voluntatem veli accipiendi vel

(1) L. 4. c. 4. n. 5. (2) De ceusur. d. 25. secl. 5. 11. 8. (5) L. c. (4) T. 5. d. 2. q.2. d. 15. 15)AII. 104. n. 7. ;6) Dc elVecl. malr. c. 10. n. 74. C7) 11). ioss. 2S. c. 18. (8) I)e cetsur. d. 27i '^cl.

voti emittendi quoquo modo sine iusta^ causa impedierint. Nomine ve/t inlellisilur professio religlosa quae fit per veli susceptionem. Nomine autem voti noQ tntelligitar votum simplex castitatis aut religionis, sed eadem professio cum tribtts votis , sioe tamen susceptione veli, ut fit io aliquibus rooQasteriis, ita Suar. 8 Boss. 9 com Pal. et Boo.W cum Fill. Sed dubium fit ao ioeurrat excommuoicationem qoi tantum impedit puetlaro ne roonasterium ingrediatur ad habitum suscipiendum. Negant Saoch." et Boo.i2 cum Palao^ quia decretum coocilii est cum rigore accipiendum, oempe tantum cum professio impeditur. Sed probabilius afHrmaot Suar.« et Boo. cum Fill. Qut eoim impedit pueilam ue habitum suscipiat vel oe ingrediatur monasterium ad habitum suscipiendum, impedit consequenter eius professionem. Et recte subdunt Booac.is et Saoch.^e^ cum Saloo. haoc excommuoicatiooeoi iocurrere etiam qui dolo ( ooo autem qui solis precibus) impediuot puellam oe fiat religiosa.

AnT. II. Quae sint excommunicationes reservatae episcopis.

2t3. Excommunicatio . In eum qui leviUr percutit clericum. 2. In eos qui absolvunlur m articulo mortis et postea non se praesentant superiori..5. In fratres minores etc. 4. In procurantes abortum foetus animati, effeclu. secuto. 5. In eos qui communicant in eodetw crimine etc. 6. Excommunicationes quas cpiscopi sibi reservant.

  1. De excommunicatione imposita ex moni'^ torio.

  2. An obligatus revelare damnum si non re^ velel etc.

  3. Jn sit obligatio revelare crimen emenda-'tum.

  4. Qui., facto monitorio^ excusentur a rpyelando.

  5. « Resp. Suot hae : 1 . Quae contrahitur ex levi percussiooe clerici,^ vel gravi si sit mulier (De hac excommuoicatiooe vide infra n, 279.). 2. \n eos qui absoluti io articulo mortis » ceosura vel peccato habeote ceosuram aooexam, ab eo qui alias ooo poterat

  6. n. 20. (9) De dcfect. matr. c. 10. n. 67.

(10) T. S. de censur. d. 2. q. 2. p. o. n. 2. et 4.

(11) Dec. 1. 6. c. 4. n. IS. (12) L. c. (13) Loc. cil. (14) N. 5. (15) N. 6 (16) N. 1. veis. Ad liuero.

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONE DUB. IV. ART. II.

85<

non sepraesentant superiori postquam convaluerint ( Intellige, quando censura reservata erat ab episcopo , vide dicta n. 92.). Vide Fill. «. 3. In fratres minores, si admittant in suis ecclesiis ad of&cia divina fratres tertii ordinis. 4. In procurantes abortum foetus anlmati, effectu secuto ( Vide dicta l. 3. n. 395. et 397. Quando autem foetus censeatur animatus, vide ib. n. 394. V. Qu. 3. Ab bac excommunioatione absolvere possunt etiam regulares, vide ibid. n. 397. v. Pariter et l. 7. n. 99. in fin.). 5. In eos qui communicant in eodem crimine cum excommunicatis ab episcopo. 6. Hae omnes quas ferunt episcopi per propria statuta et sibi reservant, quas confessarii videant in agendis.»

  1. Hic breviter agendum de excommunicatione quae imponitur ex vi monitorii ad revelanda aliqua crimina vel ad restituendam rem alieuam et similia. Et dicendum 1 . Si crimen non vergit in alicuius tertii damnum, nemo tenetur illud revelare, nisi praecedat infamia sive rumor ortus ex probis hominibus per maiorem partem viciniae aut collegii. Ratio quia sioe tali infamia non potest superior de illo crimine inquirere, ita Sylv. Avil. Gib. cum Salm. 2. Dicendum 2. Si delictum vergit in damnum commune, etiamsi sit occultum, tunc revelandum est, nisi tamen fiirmissima sit spes quod correctio foret profutura, Salm. 3 cum s. Th. Bon. etc. Dicendum 3. Si delictum cedit in damnum tertii, distinguendum. Quando crimen est iam commissum, et ita occultum est ut probari non possit, non est revelandum, secus vero, ut dicunt Sot. Corduba et Avil., si crimen probari possit saltem per unum alium testem, vel si sit in fieri, et Don possit per mimitionem impediri. Sed in hoc ullimo casu negant Salmant. * cum s. Thoma Bon. etc. Quando autem in monitorio non praecipitur denuntiari, sed testificari, tenetur quis(1) T. 1. c. 10. n. 241. et 242. (2) De cens, c. 4. p. 1. n. 2. (5) De cens. c. 4. p. 1. n. 3. (4) Ib. n. 8. (^) Ib. D. tS. ^6) L. c. c. 30. n. »4. (7) Ib. n. 6.

que manifestare, si praecedat seraU plena probatio, etsi non possit proba re, Salm. 5 cum Nav. et Avila.

  1. Quaer. hic 1. An obligatus revelare ex monitorio, si non revelel teneatur tertio damnum restituere, Resp. Si ipse aliqua arte impedit nt monitorium sibi intimetur, ad nihil tenetur, neque incurrit excommunicationem , nec peccat non revelando. Peccat veroet incurrit, si iam sitcitatus, ut Less. 6 Salm. ' cum Reb. etc. Vide l. 4. n. 270. An autem teneatur ad restitutionem. Affirmant Cout. Tourn. 8 et apud Salm. 9 Navar. Sot. Val. Sayr. etc, quia dicunt, quod hic peccaret contra iustitiam, cum pars laesa habeat ius ad eius testimonium , posito iudicis praecepto. At verius negant Bon.io Sylv. Bon. Bann. Tan. etc. cum Salm.<*. Ratio quia talis revera non peccat contra iustitiam commutativam, sed coutra legalem vel coutra obedientiam , quae non obligat ad restitutionem ; vide dicta d. l. 4. n. 270. Excipiunt tamen tamquam certum Salmant.^2 cum Bon. etc. si testis susceperit munus testis ex praecepto iudfcis et coeperit respondere, quia, taU acceptatione posita, tenetur ex iustith veritatem detegere; sed vide dicta l. A. eod. n. 270.

  2. Quaer. 2. An sit obligatio ex vi monitorii revelare crimen emendatuji™. Resp. Negative, nisi crimen habeat rii. fectum in futurum, puta si sit bom»cidium cum adulterio, quae inducaoi impedimentum matrimonii et similf», vel nisi crimen sit publicum et era/>ndatio occulta, vel denique nisi sup«rior non tantum emendationem r<»i ^ sed etiam reatus punitionem intendat, ita Salmant.i3 cum s. Anton. Sylv. et Avila.

  3. Quinam autem, facto monitorio, excusentur a revelando. Vide dicta I.

  4. n. 248. qu. 2. Adde dumtaxat h\n, quod si in monitorio praecipiatur r^vvelatio omnibus scientibus, non tenen(8) Tr. de cens. part. 2. c. 1. art. 4. sect. 2.

(9) Ib. n. 7. (10) De pr»ec. d. 10. q.S.p. 3 n. (11) Ib. n. 8. (12) Cit. n. 6.

(13) De cens. c. 4. p. 1. n. 16. ct 17

8o2

LIB. VII. DE CExNSURiS

tur revelare qui tantura audierunt, et si etiam audientibus, non tenentur qui audierunt a parum fide dignis; vide Salm. 1.

Adverlit autem Cont. Tourn. 2 peccare graviter 1. qui petunt monitoria levibus de causis. 2. ludices sio concedentes, vel quando res potest aliter probari, vel si praeviderent populum illa contempturum, item si debitores non sint solveudo, aut si res sit adeo antiquata ut non sit qui revelet, item si delictum fuit factum coram iis qui non tenentur denuntiare.

Art. ni. Quae sint papae reservatae extra bullam Coeuae.

2\ 8. Excommunicationes resei^vatae papae contra omnes.

21 9. Excommunicationes reservatae contra clericos et religiosos.

  1. Specialiter agitur . de excommunicatione contra duellantes et cooperantes.

  2. Agitur 2. De excommunicationibus latis contra violantes clausuram monialium.

  3. Dub. . An ingredientes sine licentia incurrant excommunicationem reservatam, si non intrent praetextu facultatum. Dub. 2. An incurrant omnes introducentes in clausuram.

  4. Duh. 3. An talis licentia debeat esse in scriptis. Dub. 4. An licentia debeat essespecialis.

  5. Dub. 5. A quo debeat concedi.

  6. Dub. 6. Quae causa requiratur ad licentiam concedendam.

  7. Plura notanda circa ingressum medicorum et aliorum officialium.

  8. De ingressu conjfessariorum.

  9. Dub. 7. An ingrediens cum licentia teneaiur statim egredi.

  10. De alia excommunicatione reservata in moniales violantes clausuram et in alios cooperantes.

  11. De alia excommunicatione reservata con. tra mulieres violantes clausuram religiosorum.

251 . Quae foeminae excipiantur ab hac prohihitione. Et quae domus veniant nomine conventuum.

  1. De prohibitione colloquendi cum monialibu^ iuxta ius commune. Quid circa regulares.

  2. Dub. 1 . An vetetur solu^ accessu^ sine collocutione.

  3. Dub. 2. An loquentes per nutus aut signa

incurrant casum reservatum. 255. Dub. 5. An peccet graviter semel colloqiiens

cum moniali. 2oG. Duh. 4. An in tali loculione detur parvitas

(1) Ibid. D. 16. (2) Loc. cit. v. Ergo graviter. (5) C. Tua nos, de sentexc. (4) Decas. res. p. 129. (S) C. Duraud. eod. tit. et cap. Ad falsariorum, de crini. falsi. (6) C. CoDquesti, eod, tit. (7) C. Nuper eod. tit. (8) C. Quicumquc. de sent, exc. in 6. (9) C. £0« qui^ ibid. (10) £\trav. Eist, de poen.

materiae, et an detur in regularitiHS.

  1. Dub. 5. An liceat coUoqui cum moniali oi utilitatem sine licentia.

  2. Dub. 6. An cum abhatissa.

  3. Dub. 7. Qui eximantur ah hac prohihi' tione. . Consunguinei in primo et secundo gradu. 2. Metu coacti. 3. Pauperes et quaestuantes.

  4. Duh. 8. An impuberes.

  5. Dub. 9. An regulares incurrant excommunicationem latam ab episcopo.

  6. Duh. 10. An peregrini.

  7. An episcopi colloquentes cum monialibui in aliena dioecesi incurrant ercommunicationem latam ah ordinario loci.

  8. Dissertatio super censuris circa sententias pertinentes ad Conceptionem B. V. Mariae. Enuntiantur bullae editae super hac materia.

  9. Quando incurrant poenas contradictores piae sententiae (iwgue ad n. 247.).

  10. Quando eius fautores.

  11. Prohatur pia sententia usque ad n. 262.

  12. An liceat emittere votum profundendi witam oh defensionem praeservationis B. F, Mariae a labe originali.

  13. « Resp. 1. Contra omnes, magis obviae sunt sequentes: . In incendiarios3(Modo sint ab bomine excommunicati et denuntiati, ut notat Cabrin.*). 2. In habentes litteras apostolicas falsas et non destruentes: item in falsarios litterarum apostolicarums.

  14. In eflfringentes et spoliantes ecclesias 6. 4. In communicantes eodem crimine cum excoramunicatis a papa'. 5. In vexantes eosqui censurara iu alios tulerunt. 8. e. In absolutos ab exoommunioatione sub cooditione et non implentes 9. 7. In violantes interdictum papalem^o. 8. In danteset recipientes aliquid ex pacto ob adraissionera ad religionem 9. In simoniacos reales oiroa ordinem vel beneficiumi2. io. In committentes simoniam confidentialem 13. 11. In impedientes executionem litterarum saorae poenitentiariaei^. 12. In dantes et recipientes aliquid pro gratia aut iustitia apud sedem apostolicam ^s. 43. In committentes duellum et ad id cooperantes, suadendo etc.^c (Vide de hac excommunicatione dicenda n. 220.). 14. In mulieres ingredientes monasteria

(11) Extrav. comm. 1. dc simon.

(12) Extrav. 2, eod. tit.

(15) BuUa Pii iv. 8G. et bulla s. Pii v. (14) Bulla 1. lul. iii. (IS) Extrav. 1, de sent.ex& el bulla Bouif. vii:. 1. et Gieg. xiii. 4. (16) Trid. c 10. sess. 2a. et bulla Clcm.vii. 11. IHius vices.

CAF. II. DE EXCOMMUMCATIONE DUB. IV. ART. 111.

853

regnlarium < (Vide n. 238.) 15. In impugnantes institutum societatis lesu. 46. tn facienles iurare illicita et contraria libertati ecclesiasticae 2. 17. Iq rapientes bona ecclesiastica, item in exigentes tributa ab ecclesiasticis. 18. In violantes libertatem ecclesiasticam quoad fugientes ad ecclesiam 3. 19. In docentes posse fieri confessionem in absentia [Vide hic infra n. 36.). 20. In eos qui alterutram opinionem de conceptione b. Virginis damnant peccati mortalis vel haereseos, item in eos qui in concionibus aliisque publicis actionibus, ut lectionibus, conclusionibus, asserunt b. Virginem conceptam in originali ^ (Ftden.244.). 21 . In percussores clericorum 5. Quae cura celebris sit, et multa scitu necessaria habeat, agetur de ea peculiariter infra n. 264 ».

Item excommunicantur 22. perseverantes per annum in excommunicatione lata a delegato papae 6. 23. Offendentes cardinales 24. Exigentes tributa a personis ecclesiasticis 25. Violantes interdictum modis prohibitis^'. 26. Exenterantes corpora sanctorum ^o. 27. Mentientes personas in litteris apostolicis, ut earum expeditionem gratis assequantur 28. Simulantes et supponentes se alios esse pro obtinendis beneficiis a dataria 12. 29. Mittentes litteras aut nuDtium in coqclave vel iode recipientes 30. Occupantes bona ecclesiarum, montium pietatis seu alterius ioci pii, vel impedientes ne ab iis, ad quos iure pertinent,percipiantur^^. 31. Foeminae et masculi ingredientes septa monasteriorum monialium praetextu licentiarum in casibus non necessariis '^. 32. Capientes et retinentes christianosha(1) Bulla S.Pii y. 20. (2) Bulla Greg. xiii. 93. (5) Bulla Grcg. xiv, 7. (4) Extrav. Grave nimis, (le lelig. etc. el bulla 97. s. Pii t. (S) C. Si quis luudcutc, caus. 17. q. 4. (6) C. Quacrenti, dc otlic. Ael*'^. (7) C. Felici, de poen. (8) C. Clericis, de knniun. iu G. (9) CleDQ. Gravis, de seut. exc. (10) EMrav. 2. dc sopult. (11) BuUa Lconis x. 27. (12j Bulla 12. Pauli iv. laler caeterat. (15) Bulla Pii iv. G5. In eligendis. {l4) Couc. Trid. c 11. scss. 2*2. de ref. ^o) Bulla Greg. xiii 2? Lbi gi^tia.

bitantes inter turcas, ei illorum bona eripientes aut remigare cogentes i6. 33. Publicantes indulgentias et facultatem dantes eligendi confessores iis qui aliquid solvunt i'. 34. Accipientes etretinentes fructus beneficii vacantis, vel impedientesbeneficii possessionem, non solventibus dulciaria, sive aliam solutionem 18. 35. Diripientes animalia et bona, vel illa ablata ementes ex statu eccIesiasticoi9. 36. Docentes fieri confessionem sacrameutalem in assentia per litteras^o. 37. Extraheutes frumentum, blada , iegumina et oleum extra statum ecolesiasticum sine licentia2i. 38. Docentes aut defendentes etiam disputativeopiniones damnatas22.

  1. cc Resp. 2. Contra clericos et reUgiosos sunt hae : 1 . In participantes in sacris cum excommunicatis a papa23. 2. lu procuraotes alienationes ecclesiarum. 3. In concionatores qui scripturae sensum a doctorum interpretatione alienum circa tempus aotichristi et extremi iudicii aliaque similia revelata praedicant. 4. In parochos non implentes iuramentum de residentia factum. 5. In mendicantes transeuntes ad alium ordinem praeter carthu6ianum24. 6. Inmoniales exeuntes claustris sine licentia^s. 7. In religiosos, qui sine privilegio vel speciali licentia parochi, clericis aut laicis sacramentum eucharistiae vel unctionis ministrare, vel matrimonia solemnizare praesumunt 26. »

Item 8. Inducentes ad iurandum de eligenda, vel electa non immutanda sepultura in eorum ecclesiis27.9. Coramissarii seu delegati interponenies decretum per gratiam aul timorera, vel sortes in alienatione bonorum ecclesiae, aut per alios fieri alienationem

(16) BuUa 8. Pii v. 149. Licet.

(17) BuUa 8, Pii v. 99. Quam plenum.

(18) Bulla eiusdem pontiT. 104. Durum nimis.

(19) Bulla Greg. xiii. 98. Non sine.

(20) Bulia Clem. vui. 87. Sanctissimus.

(21) Paul. Y. BuUa 12. luter gravissimas.

(22) Dccret. s. c. et s. oflicii, quae manavcre aiini* 16Go. 1GG6.C11G90. (23) C.Signilicavit, descut.exe (24) Exlr. Viara, dc reg. (2o) Bulla «. Pii v. 8. (26) Clcm. 1. de pn»'»!

C27i Clem. Cuuieut«», >. sauc dc poeo.

854 LiB. VII.

dolose procurantes*. 10. Praedicatores Bon servantes decreta circa eos lata in conc. lateranensi 2.11. Absolventes sub praetextu privilegiorum a casibus bullae Coenae vel ordiuariis reservatis^. 12. Consentientes usurpationibus bonorum ecclesiarum 13. Euntes ultra mare sine licentia superiorumS. 14. Superiores non denuntiantes religiosos qui sunt suspecti de haeresi mquisitoribus vel ordinariis locorum^. 15. Minores de observantia subornantes vota in electionibus^. 16. Claustrales recipientes minimos sine licentia papae 8. 17. Tertiarii portantes habitum minorum 9. 18. Episcopi qui conferunt beneficia contra praescriptum s. Pii v. in eorum manibus resignata ^^. 19. Cardinales ambientes papatum et simoniaci eius causa^i. 20. Cardinales simoniaci in beneficiis 12. 21 . ludices, ofiiciales, laici ac praelati ecclesiastici trahentes personas ecclesiasticas ad forum laicale i3. 22. Domini temporales qui in terris suis suppositis interdictis cogunt celebrare et audire divina officia 23. Officiales ac domini teraporales bannientes, seu facientes et mandantes banniri personas ecclesiasticas i^. 24. Officiales, iudices et domini temporales percutientes vel bannientes episcopos, vel haec raandantes, aut facta ab alio ratificantes ^6. 25. Prsncipes et domini temporales concedentes locum vel permittentes duellum in terris suis i^. 26. Episcopi et inquisitores eorumque substituti , qui faciendo vel omittendo contra diffamatos de haeresi, delinquuntin officiois. 27. Gubernatores civitatum et locorum status ecclesiastici, recipientes munera praeter comeBtibilia

(1) BuUa 2. Pauli 2. Cum in omnibus. 2) Bulla Leouis x. 21. Supernae. 5)Decr. s. c. episc. et reg. a Glem.viii. ann. 1601. ^4) Conc. Trid. c. 11. sess. 22. de Ref.

(5) Extr. Ad nostrum, de regul.

(6) Bulia Pauli v. 26. rom. pont.

(7) Bulla 8. Pii v. 128. Pastoralis.

(8) Bulla lulii ii. Virtute conspicuus, extr» bnllar.

(9) Bulla Leonis x. Liceat alias, extra bullar.

(10) Buila SO. Quanta.

(11) Pauli IV. Bulla 16. Cum secundum.

(12) Bulla t. Fii v. P"*^. Hodic in concistorlo.

DE GENSURIS

Adde 28. violantes clausuram reli-« giosorum aut monialium ad malum finem 20. item viri et mulieres ingredientes claustra monialium praetextu facultatum, et superiores ingredi facientes aut permittentes^i. Item mulieres iogredientes claustra religiosorum praetextu facultatum22, Item^Somnes mulieres intrantes raonasteria religiosorum , etiam sine praetextu facultatum; superiores autem ac quicumquereligiosi introducereillaspraesumentes ipso facto contrahunt privationem officiorum et inhabilitatem ad illa et alia obtinenda, nec non suspensionem a divinis sine alia declaratione. Item notandum quod Bened. xiv.2* decrevit quod foeminae ingredientes clausuram religiosorura incurrant ipso facto excoramunicationera pariter reservatam, etiamsi praetextu pietatis et religionis ingrediantur.

Adde 29. defeudentes esse licitam praxim excipiendi noraen coraplicis in confessione scripto autverbo, aut impugnantes decreta contra huiusraodi praxi m , au t teraere ea detorquen tes seu interpretantes in alienura sensura^s.

Hic operae pretiura est adiicere plu» ra advertenda, praesertira circa duas excoraraunicationes supra enuntiatas n. 218. ad 13. et n. 219. ad 28. nempe contra duellantes et contra violantes clausurara regularium.

  1. Et 1. contra duellantes et ad duellum cooperantes, notandura 1 . ex quinque propositionibus damnatis a ss. p. Bened. xiv. in sua constitut. quae incipit, Detestabilemy edila die 13. nov. 1752., non esse licitum offerre aut acceptare duellura ne quis privetur officio, etiarasi ex eo aliquis 90 suosque

(13) Bulla Martini v. 10. Ad reprimendas, ut sup.

(14) Clem. Oravis, de sent. exc. (IS) Bulla Urb. VI. 5. Quia sicut. (16) Glem. 1. de poen. 74. (17) Gonc. Trid. sess. 2S. de ref. c. 19. Bulla Clem. VIII. 11. Illius viccs. (18) Clem. Mullorum, §. Verumde haeret. (19) Bulla Pauli ii. 5. Muuera. (20) DecretuniS. congr. concil. editum iussu Glcm. vin. 22. nov. 1722. (21) Bulla Gregorii xm. Ubi gratia, 13. iunii 1^73. (22) Eadem buila Grcg. xiii. (25) Bulla s. Pii v. decre». rom., 16. iuiii 1370. (24) Id bulla Begularis, sub die 3. ianuar. 1742. (2d) Gonsitit. Ubi urimum, Bcued. xiv. 2. iua. 174^ Vidi in Gue operi*.

CAP. II. DE EXCOMMUNICA

«ustentet, vel spem habeat promotionis alias sibi debitae; nec licere acceplare duelUim ad vitandam vilipensiosionem, quamvis cerlo sciatur quod pugna non secutura sit; vide alia l. 3. num. 400. v. Quaer. Notandum 2. quod ex Trid. i excommunicantur non solum duellantes , patrini , suadentes duellum, et sectatores; sed etiam reges, doraini in terris suis locum ad duellum concedentes , atque illi privantur dominio territorii; et duellantes ac patrini privantur suis bonis ac sepulturaecclesiastica. S. Piusv. hano excommunicationem reservavit pontifici, et Greg. xni. in sua bulla quae incipit, Ad tollendum^ edita anno 1582., haec omnia extendit ad duella privata, etiam sine palrinis, et ad dominos ea non prohibentesin locis suis, atque ad quoscumque cooperantes. Tandem Clem. VIII. in alia bulla quae inoipit, Illius vices^ emanata an. 4592. pro locis ubi duella a dominis permittuntur iQterdiclum papale imposuit. VideSalmant. 2 et vide dicta l. 3. n. 401 . Sed hae poenae, praeter excomraunicationem, non incurruntur, nisi post sententiarasaltem declaratoriam criminis, ut Sanoh. Pal. et Salm. 3 Notand. 3. nomine spectatorum non intelligi omnes duellum speotantes, sed tantum qui data opera ad duelli locum accedunt el duello assistunt, cum in bulla Greg. dicalur ex composito spectatores; unde recte aiunt p. Milante^ et Salm.s ex comnauni sententia non incurrere excommunicationem qui obiter et casu per locum duelli transeuntes aspiciunt €uriositate ducti. Imo dicunt Gont. Tourn. ^ et Salm. ' etiam ex comrauni sententia eos tantum spectantes incurrerequi socii suntduellanlium, aut qui sua praesentia ad pugnam videntur illos incitare, non autera qui spectant a longe vel in secrelo, vel alio raodo nihil ad pugnara acuendam io-* ducenle. Item bene addunt Salraant. ^ fieque incurrere qdi oomitantur pu(1) Sest. 28. de ref. e. 19. <2) De ccD». c. 4. p. S. n. 42. (S) Ibid. n. 43.

(4) In propo*. 2. damnata ab Alex. vii.

(5) Dkt B. (6; Tr. de itoenit. paiU 2 cap.

lONE DUB. IV. ART. III. 85.5

gnaturos animo irapediendi duellum. Notandum 4. quod licet ex Tridentino, et ex bulla Gregorii non incurraut excommunicationem provocantes et acceptantes duellum, si duellura noa sequatur, quia tam in Tridentino quam in dicta bulla solum excoraraunicantur committentes duellura; taraen in bulla Clementis, §. Praeterea (quam in extensum refert Bon. excommunicantur tam provocantes scripto aut verbo, quam duellum acceptantes, ettiarasi pugna non sequatur, neque accessus nec aotus ad pugnara proximus, nec non comitantes, nuntii, suadentes, consulentes, dictantes libellos provocatorios, aut eos scribentes vel affigentes, et quomodolibet ad duellum cooperantes, publice vel occulte ineundum. Notandum 5. quod, nisiduellum sit notorium aut deductum ad forum contentiosum, bene possint episoopi absolvere excomraunicatos, vi facultatis datae a Trid.^o, ut recte notant Salra. <^ cum Sanch. Bonac. Pal. Barb. et aliis communiter. Regulares vero extra Urbem et intra Italiam non possunt vi privilegiorum ab hac excomraunicatione absolvere ; secus tamen in Urbe vel extra Italiam, ex decr.s. c. raandanteCIem. viii.,prout diximus n. 96.

    1. Ciroa autem violantes clausuram monialium aut religiosorum, notandum quod ingredieotes raonasteria raonialium sine licentia in scriptis incurrunt excommunicationera ipsofacto ex Trid.<2 ubi: Ingredi autem intra septa monasterii nemini lioeat^ cuius^ cumque generis^ aut conditionis^ sexus, vel aetatis fuerit^ sine episcopi vel su^ perioris licentia in scriptis obtenta, sub excommunicationis poena ipso facto incurrenda. Dare autem tantum episcO" pus vel superior licentiam debet in casibus necessariis. Huiusmodi ingressus prohibetur etiam praelatis, sive saecularibus sive regularibus, exmotu Gregor. xiii. incipiente, Z>u6Ms(ap. Barb.<3)

  2. art. 4. »ect. 4. n. (7) L. c. (8) Ib.

(9) D. 2. q. 6. p. 1. n. 3. (10) In c. Liccat 6. •ess. 24. (11) De cens. c. 4. p. 5. n. 4S. C12) Ses8. 2o. c. de rcg. (13) All. 102. u. 43.

856 iiB. VII.

cdito die 23. dec. ann 1581. sub poena interdicti ab ingressu ecclesiae praelalis saecularibus , si praeter casum necessitatis prima vice ingrediuntur, suspensionis a munere pontificali et a divinis pro secunda, et excommunicationis pro tertia: praelati vero regulares incurrunt excommunicationem et privationem oranis officii et ministerii, etiam pro prima vice, ut censet Sanch. ^ quamvis Bon. 2 cum Llamas putat probabile tantum pro tertia vice incurrere poenas excommunicationis et privationis. In casu autem necessitatis, causa visitationis possunt praefati superiores ingredi monasteria monialium ; sed tunc ( ut dicitur in eadem bulla) debent esse a pauciSy iisque senioribus ac religiosis personis comitati. Pauci intelliguntur quatuor vel quinque, ut putat Bonac. et Victor. Religiosi, id est probatae vitae. Dicit tamen Tamb. cum Victor. ap. de Alex. 3 quod si episcopus solus intraret, vel non adhiberet comitantes senes aut non religiosos, aut non paucos, non incurreret poenas; quia poeQae tantum afficiunt praelatos ingre-^ientes sine necessitate. Pro superiofibus autem regularibus habetur in Const, Alexandri vii. apud de Alex. quod si visitet generalis, possit ipse habere seoum duos sui ordinis socios, qui sint exemplares et maturae aetatis: si vero alius a generaii, unum tantum, et insuper debent assistere quatuor moniales, ex senioribus, quae non separentur a visitatore.

Excommunicationes hae non snnt reservatae; sed adest excommunicatio papae reservata (ut sapra innuimus) coutra violantes clausuram mooialium ad malum finem, ut habetur in decreto s. c. concilii, edito iussu Clementis viii. an. 1602. Quomodo autem intelligatur illud ad malum finem^ Mazzot.5 intelligit finem quomodocumque pravum; sed melius Pellizarius apud ipsum intelligit tantum finem libidinosum, quia finis clausurae est ut casti(1) Dcc. 1. 7. c. 16. n. 102. (2) T. I. tr. de tUuiura u. 11. (5^ Cosf. nionial. c. 7 4. q. 5.

DE CENSDRIS

tas custodiatur; et ideo vetatur etiam accessus et collocutio.

Adest alia excommuuicatiopapae reservata, lata a Greg. xiii. die 13. iunii 1575. in bulla, Ubigratia^ contra quascumque personas utriusque sexus, etiam comites, marchiones et duces ingredientes monasteria moniahum, vel foeminas ingredientes claustra religiosorum praetextu facultatum ibi revocatarum; et contra omnes superiores monasterii utriusque sexus, qui praeterexcommunicationemreservatam incurrunt insuper privationera officiorum et inhabilitatera ad ipsa, si ingredi faciant vel permittant aliquem ingredi praetextu faoultatum ; et contra abbatissas aiiasve superiores, si admissum quoquo modo retinere ausae fueriut, ut declaravit Paulus v. in alia bulla incipiente, Monialium^ apud de Alexandro^. Hic tamen advertendum quod episcopi et praelati regulares, qui ratione sive praetextu officii, sed absque iusta causa, ingrediuntur monasteria,^ hanc excommunicationem reservatam non incurrunt: nam licet in hac bulla omnescomprehendantur, tamen in bulla Dubiis citata num. praeced. emanata post aliam, Ubi gratia^ ut supra, eximuntur episcopi et superiores regulares, ut bene advertit Fagnan. ' contra aliquos, cum in dicta bulla, Dubiis^ fiat diversa dispositio circa poenas in episcopos et regulares , ibique excommunicatio lata iu ipsos, si ingrediantur tertia vice sine iusta cansa, non sit reservata ; probat enim Fagnanus illam fuisse novam constitutionem respectu poenarum, non autem declaratoriam primae bullae. Demum notandumquod ss. p. Bened. xiv. novissime die 3. ian. 1742. duabus buUis (quas iovenies iit fine huius operis, incipiente una Salutare, altera Regularis) confirmavit omnes constitutiones antecessorum pontificum tam ante quam post oonc. decret. emanatas, et signanter in bullaRegularis prohibuit quibuscumque foeminis ingredi clausuram religiosorum

(4) L. c. (8) T. 5. p. »10. (6) C.7. S- li.q-Sl (?) L. in c. Nu^)er. tle si ulcut cxcomm. u. 3&

CAP. II. DK EXCOMMUNICA

^vih praetexlu pietatis ac religionis ; laDtum id concessit nobilibus foeminis de fcimilia fundatorHm vel insignium benefactorum, qui de hoo indultum apostolicum obtinuerint ingrediendi solum ut ad ecclesiam recto tramite pergant. Quo revocata manet constitutio s. Pii V. incipiens , Decet romanum pontificem { apud Holzman < ) ubi permittebatur mulieribus ingredi claustra religiosorum causa processionis , audiendae missae vel concionis aut sepulturae aut magni concursus.

  1. Sed dubit. 1. An ingredientes monasteria monialium sine licentia incurrantpraefatamexcommunicationem reservatam, si non intreut praetextu /Scultatum. Affirmant de Alex. 2 cum Navar. Azor. GrafiF. etc. quia (ut ait) relata constit. Greg. xiii. Ubi gratia , ex stylo curiae intelligitur generaliter eraanata in omnes intrantes monasteria, etiam sine tali praetextu. Sed probabilius negant Sanch. ^ Bou. ^ Suar.5 Fag. 6 Holz. ' Mazz. 8 et Barb. ^ cum Sayr. Rodriq. Miranda Sa et Zerol. , quia expresse in citata bulla Gregorii requiritur ingressus praetextu facultatum.

Dubit. 2. An praeter superiores incurrantexcommunicationem omnes qui alios iutroducunt in clausuram. Affirmant Bon.^o et de Alexand.*' cum Fill. et Llamas, qui in eadem bulla Gregorii dicuntur incurrere superiores et personae , quocumque nomine vocentur , admittentes extraneos in clausuram; nomen autem personae (ut dicunt) genericum est, quascumque personas comprehendit. Attamen negaut Sanchez ^2 cum Manuel. et Diana apud de Alex. Ratio enim opposita tunc valeret, si in bulia diceretur, superiores et quaecumque personae^ sed cum dicatur, superiores et personae^ qnocumque nomine vocentur ^ nequeunt utique intelligi omnes religiosi qui diversum nomen quam religiosorum non habent, sed

(1) T. 1. p. 480. n. »92. (2) C. 7. 11. q. 2. (5) Dec. l. 6. c. 16. n. 79. (4) De claus. q. 4, p. &. n. 4. (S) De censur. d. 22. scss. 6. u. 11. («) L. c. uuui. 12. (7) P. 538. u. 51.

(U) T. 5. p. S2l. o S. (9) All. 102. n. 57.

nONE DOBv IV. AKT. III. 857

potius intelliguntur superiores qui in diversis ordinibus diversa habent nomina, nempeabbatum, praepositorumi priorum, guardianorum, correctorum; idque clare explicavit s. Pius v. io bulla Regularium, apud Bon.*'. His tamen non obstantibus adest decr. s. o. episcop. et regul. apud Ferrar.^^ ubf dictum fuit respectu ad fratres minores de observantia, quod si ingrediantur mulieres ipsorum olausurara , taia praelati quam subditi eas introducentes incurrant eamdem excommuQicationem reservatam, et remaneant ipso facto privati eorum officiis et inhabiles in futurum.

  1. Dubit. 3. Anlicentia ingrediendi monasteria monialiura quoad forum conscientiae debeat esse in scriptis. AffirmantSanchezis Palaus'^ etSuarez apud Dianam quia , deficiente scriptura , licentia est nulla , cum deficiat forma in eius concessione a Tridentino praescripta abi : Ingredi autem intra septa monasterii nemini liceat , cuiuscumque generis aut conditionis , sexus vel aetatis fuerit , sine episcopi vel superioris licentia, in scriptis obtenta, sub excommunicationis poena ipso facto incurrenda. Negant vero apud Dianam^^ Homobon. et Bellochius, qui citat pro se Innoc. Abb. et Felin. Ratio, quia scriptura videtur requiri lantum pro foro externo: idque non videtur improbabile, cum non constet an scriptura ibi requiralur pro forma, prout dixiraus io simili casu l. 4. n. -123. v. Hic. Dicit autem Diana 20 cum Rodriq. et Villal. ac Barbosa^i cum De la Crux, quod etiam iuxta primam sententiam (quamvis adhuc repugnet Sanch.) licentia in scriptis non requiritur in casibus ordinariis, quando causa est manifesta, puta in ingressu medici , confessarii, coementarii, et similium operariorum, quorum repentina opera pas sim indigent moniales, prout explicat

(10) Q. 4. p. 7. n. 5. (11) C. 7. s. II. q. 4.

(12) L. 6. c. 16. n. 83. (15) Q. &. p. 5. n. 2.

(14) T. 2. V. Convculus, art. 3. n. 7. (lo) Dec 1.

G. c. 16. u. SO (16) P. 5.d.4. parl. 10.^. 2. u. Ck I ^17^ Par. 3. ir 2. -. 129. (18) Sess. 2o. c. S. I (19) L e. (20^ L. c. (21) All. 102. u. S7.

858

LIB. VII. DE CENSURIS

Glossa V. Causa, in cap. Periculoso^ de statu regulari in 6.

Dubit. 4. An huiusmodi licentia debeat esse specialis. Resp. Affirraative» ita ut non sufficiat, si alicui concedatur licentia ad quoscumque casus ad quos superior potest eam praebere, ut expresse habetur in dioto c. Periculoso , ibi : Nisi speciali Ucentia etc. Dicit taraen de Alexand.* cum Miranda, hoc non obstante , validara esse licentiam generalem, ut omnes medici, baiuli et sirailes ingrediantur, quia, licet sit generalis quoad personas, est taraen specialis quoad causam iugressus. Sed huic minirae acquiesco, quia censeo textura praefatum et conciliura exquirere licentiam specialem , non tantum ut superior sciat ministerium ingredientium, sed etiam qualitates personarum, nimirura an ingressuri sint viri probi, maturae aetatis et similia. Bene taraen poterit praelatus generaliter commitlere abbatissae vel confessario aut alteri viro prudenti facultatem concedendi licentiamaliis ad ingrediendum ut dicetur in sequenti dubio in fine.

  1. Dubit. 5. A quo debeat concedi licentia ingrediendi raonasteria monialium. Si monasteria sint episcopo subiecta , certura est ipsi corapetere ius concedendi licentiam auctoritate propria; delegata vero si monasterium immediate subsit sumrao pontifici , ut in Trid.2. Idem probabiliter docent Sanchez 3 et Bon. ^ cura aliis de praelatis habentibus iurisdictionem quasi episcopalem in aliqua dioecesi, et de vicariisgeneralibus ordinura militariura, quia hi sunt vereordinarii, aut saltem nomine ordinariorum comprehenduntur, ut probat idem Sanch.

An autem possit hanc licentiam dare vicarius generalis episcopi. Negant de Alexandro 6, nisi de hoc habeat speciale episcopi mandatum, et idem sentit Barb. ' citans Bon. 8; sed hoc Bon. non dicit: unde satis probabiliter docet

(1) C. 8. §. 2. q. 8. (2) Sess. 2S. c. S, <3) Dec. l. 6. c. IS. n. 30. (4) De claiis. q. 4. p. 2. n. 2. (S) De matr. i. 5. d. 29. ii. 3S. <G) C. 7. S, 2. ^u. 2. (7) All. 102. n. 38. (U) Loc. tupr cit. C^) Dec. d. n. 50.

Sanch. ^ cum Navarr. et Llamas, quort in monasteriis subiectis episcopo vicarius generalis bene potest licentiara concedere sine speciali mandato. Idque probatur 1 . Motu proprio s. Pii v, incipiente, Deoori^ dura ibipontifexexplicuit, episcopum aut alium loci ordinarium; vicarius autem generalis episcopi bene dicitur ordinarius , et nomine ordinarii iam comprehenditur in omnibus decretis, ut probat idem Sanchez 10. Probatur 2. ratione, quia episcopus in monasteriis ei subiectis procedit auctoritate ordinaria , vicarius autera generalis (ut probant Fagnan.i* cura Iraola etc. et idera Sanch.12) potest orania quae potest episcopus de iurisdictione ordinaria, quia cura epjscopo unura facit tribunal. Secus vero dicendura de iis quae potest episcopus de iurisdictione delegata, unde recte subdit Sanch.i3 fn monasteriis sedi apostolicae subiectis vicariura generalera non posse dare licentiara sine speciali raandato episcopi.

Vicarius auteracapituli sedovacante potest utique concedere licentiam ia monasteriis episcopo subiectis, quia succedit in omnia quaecorapetunt episcopis de iure ordinario. Sed difiicultas est an possit etiam in iis quae subduntur sedi apostolicae. Affirraant de Alex.i^cum Mol.Pal. Barbosa et Tamburin., quia talis iurisdictio ex delegatione sedis apostolicae in perpetuum committitur muneri episcopali; unde cura ipsa competat episcopo de officio, bene transit in capitulura sive eius vicarium. Hanc rationem non approbat Sanchez is. Attaraen id alia ratione etiam concedit, quia (ut ait) concilii raens est ut capitulum bene possitdare licentiam ne raonasteria reraaneanl absque praelato ad quem pro licentia recurrant.

Maior difficultas est, a quo sit concedrenda licentia, si monasterium regularibus subsit. De Alexand. '6 pro«

(10) Eadcm d. 29. de matrim. n. 10. et 3S,

(11) L. 1. in c. Quoniam in olfic. deleg. n. IS.

(12) D. d, 29. n. IG. (13) Dcc eod. n. 50. (14) Cai). 6. S- 2. q. 2. d^) D. u. 30. (16) Cap. 7. S 2. qu. i.

CAP. II. DE EXCOMMUNIC

piignat licentiam esse impertiendam tam a praelalo regulari, quara ab episcopo, afferens de hoc decr. s. c. concilii editum 13. nov. 1610. Sed probabilius docent Fagnan. ^ Bonac. 2 oum Rodriq. Graff. et Miranda, Croix^cum Pal. et Piasec. ac Barb. * (afferens oppositum decr. eiusdem s. c. conc. ab ipso visum , editum eodem anno quo ipse scribebat, nempe circiter annum 1628.) ac Sanch.5 cum Azor. Manuel. Llamas et Nav. , qui ( ut refert Sanchez) testatur etiam declaratum fuisse a s. Pio V. , nempe quod licentia concedi potest et debet a solo praelato regulari , scilicet a generali aut provinciali (vel etiam ab immediato superiore monasterii , ut sentiunt Sanch. 6 et Bon. 7 cum aliis ab eo citatis, contra cle Alex. 8 et Suar. ab eo citatum). Ratio quia Trident. prohibet ingressum, sine episcopi vel superioris licentia; ergo, loquendo disiunctive, declarat licentiam posse respective concedi vel ab episcopo vel a praelato regulari , prout cui monasterium subest. Bene tamen advertit de Alex. 9 ex decreto s. c. 21. maii 1630. approbato ab Urbano VIII. licentiam concedendam a solo episcopo, etiam quoad monasteria «xempta, ubi talis viget consuetudo.

Abbatissa autem nequit de iure orclinario hanc licentiam dare, utdicunt de Alex.^o et Sanch.i* cum Nav. Azor. Man. etc, contra aliquosibi citatosi^. Bene vero episcopus potest delegare abbatissam vel confessarium aut alium prudenlem virum ad hanc licentiam concedendam, ut addunt Bon.*3 (Je Alex.i^Sanch.iScum Nav.Man. et Graff. ac Barbosa *6 contra Suarez.

  1. Dubit. 6. Quae causa requiratur ad hauc licentiam conoedendam. Resp. Ad h*centiam impertiendam non sufficit quidem quaelibet causa, sed requiritur necessitas, ut praescribit Trid." illis verbis : Dare autem tan(i) L. iu c. Nupor, de sent. cxc. n. 17. (2) Q. 4. p. 2. n. 3. (3) L. 4. n. 76.

(4) All. 102. n. 41. (8) Dec. I. 6. c. 16. n. 13. (6) N. 15. (7) L. c. (8) L. c. qu. 2. (9) D. q. 2. (10) C. 7. S. 2. q. 2. (H) N. 22. (12) N. 21. (13) P. 2. B. 5. (141 L. c. (Vi) N. 23.

nONE DUB. IV. ART. III. 859

tum episcopus vel superior licentiam dehet in casibus necessariis. Necessitaa autem haec debet esse ex parte ipsius monasterii, quia ad ipsius monasterii solam utilitatem permittitur ingressus, non enim sufficit si sit tantum ex parte extraneorum, nisi ius naturale aut divinum aliud suadeat, ut ex communi dicunt Bon.^s et de Alex.i^ ex declar. s. c. die 9. sept. 1611. Unde ait Diana^Oex alio decr. s. c. non effugere excommunicationem uxores, quae adhuc cura licentia ordinarii intrarent monasterium causa adulterii vel dissensionis cura viris, cum s. c. raro hanc licentiam concedat. Et sic pariter nec valet licentia ad collocandum in monasterio aliquam foeminara ne redeat ad voraitum, ut de AIex.21 ex alio decr. s. c. 18. aug. 1588. Neque ad docendam monialibus artem , nisi quando in monasterio nulla adesset alia perita, praefatus de Alex. ex alio decr. s. c. 11. mart. 1586. Notaut tamen Pignatel.22 et ipse de AIex.23 ex s. congr. bene posse ordinarium dare licentiam intrandi puellae , de qua controvertitur, ut in mooasterio ad terapus maneat, donec lis terminetur.

Talis vero necessitas ex parte monasterii, non stricte, sed late sumitur: intelligitur enim necessitas moralis, nempe cura intervenit quaevis causa rationabilis, sive probabiliter iusta,ita Sanch.24 Bon.25 de AIex.26 cura Delb. et Barb. 27 cura Miranda Portel. et Carapanile. Dicitur causa probabiliter iusta^ nara dubie iusta non sufficit, ut recte advertunt^s Sanch. et Barb. qui insuper (contra Bon.) censet minorem causam requiri pro ingressu foeminae in monasterium monialium, quam viri, et pro ingressu diurno, quam noclurno, etpro ingressu consanguineae, quam extraneae, et pro ingressu in priora receptacula, quam in interiora. In necessitatibus autem urgentibus

(16) L. c. num. S3. (17) Cap. 5. sess. 25.

(18) Qu. 4. p. 4. B. 8. (19) C. 7. 3. q. 2.

(20) P. 3. t. 3. r. 30. (21) L. c.

(22j T. 7. con. 47. n. 42. (23) Ibid.

(24) Dcc. l. 6. c, 16. n. 4. (23) Q. 4. p. 4. n. 2.

(26) C. 7.$. 5. 1 (27) AU.I02. n. 48. (28) Ib.

860

LTB. Vli^. DE CENSrr.IS

quae moram non patiuntur, et alias grave damnum iraraineret, non requiritur ulla licentia ad ingrediendum, prout in casu mortis, incendii, violentiae et similium, quia lex humana in tanto discrimine non obligat, ut recte docent Sanct. i et de Alex .2 cum Nav. Grafif. et communi. Hinc potest quivis sacerdos in casu repentinae mortis ingredi ad ministrandum moniali sacramentum poenitentiae aut eucharistiae et etiam extremae unctionis, ut probabiliter ait de Alex. Et tunc ne abbatissae quidem licentia requiratur, ut etiam probabiliter ceuset idem de Alexand. 3 cum Nav. Graff. et aliis pluribus (contra Sanch. ^), quia tunc licentia rationabiliter praesumitur concedi immediate a papa. Excipe nisi abbatissa habeat generalem facultatem a praelato praebendi licentiam.

  1. Hic autem notandumquod medicus non potest ingredi nisi ex licentia renovata in singulis trimestribus , ut ex decr. sacr. congr. edito die 27. mart. 1588. (vide de Alex. 5), necnon debet associari a duabus monialibus senioribus, et intrare solus, nisi infirmitas sit valde gravis. Medicus autem non potest ingredi sub initio quadragesimaead coguoscendum quaemoniales sint dispensandae , quia hoc bene potest praestari ad crates, de Alexand. 6. Posset tamen ingredi ad invisendam monialem dccumbentem in lecto , et dubitantem an febri laboret, licet posset ipsa sine gravi damno accedere ad ianuam, si illuc renueret ire ob erubescentiam. Ita Bonacina ^ et de Alexand. 8. Medicus vero extraordinariusnequitingredi ad libitum monialium, sed tantum in deffectu ordinarii, vel quando cum ordinario habendum est collegium, de Alex.^ cum Barchio. Chirurgus potest quidem intrare ad secandam venam, et etiam pharmacopola ad docendum ( si opus sit ) quomodo medicamentum sit parandum, Sauch.^Oel de Alex.^*. Facto(1) N. 34. (2) C. 7. S. 2. q. 6. (5) Q. 7. (4: K. 56. (S) C. 7. S. 3. qii. 1. (6) Ib. qii. 2. ;7) Qn. 4. p. 4. n. K. (8) D. q. 2. (9) Qu. 3. (10) L. G. c. IG. o. S9. (il) Qu. 4. (12) Qu. &.

res, nolarii, et similes etiam ingredi possunt, si necessitas urgeat, puta ad iudicandum de ruina imminente, ad inveniendam scripturam necessariam iu archivio, ad faciendum testamentum puellae, de Alex. Sic etiam ingredi possunt ex licentia fabri, hortulani, fabricatores, putearii, putatores, molitores, et similes, qui artemsuam non possint extra commode exercere, item haiuli ad ferenda quae a monialibus ferri non possunt. Si autem licentia nominatim sit data pro uno baiulo, isto deficiente, non potest alius substitui nisi licentia esset indeterminata, V. gr. ut baiulus ingredi possit^ ita Alex.^sSanch.i^J.Admittit etiamSanch. sartores, si extra non possent comraode aptare vestes, eLconsentitCassian., si adsit usus, sed merito id negant Bon.*5 et Pal.<6. An autem, concessa licentia pro magistro artis cum discipulo, possit ingredi vel iraraorari discipulus sine magistro. Negant Barch. apud de Alex.i^^nisi ex aliquo impedimento magister non potuerit ingredi, aut immorari. Affirmant veroalii et de Alex. putat probabile, quia dictio cum aequivalet dictioni et. An autem possint admitti in clausuram infantes nondum doli capaces. Affirraat Barb. cum Nav. Azor. Bonac. coraraun.etc, quia prohibitio principaliter afficit ingredientes; cura ergo infantes non ligentur praecepto ob carentiam usus rationis, nec etiam raoniales. Attaraen s. c. saepius declaravit oppositura; vide de AIex.*8. Et tanto magis hoc dicenduui de amentibus, ex quibus insuper potest facile timeri periculura scandali.

  1. Confessarius vero ingredi potest ad administranda sacraraenta poerii^ tentiae, eucharistiae et exlreraae unctionis moniali aegrotanti quae ad corifessionale non potest accedere. Et noii solum in periculo mortis, sed quoties ex praescripto regulae dispeusatur communio, item quoties illa monialis communicare consueverit; ita coramu(13) Qu. 7. (14) C. 16. (iS) Q. 4. p. 4. u. 14.

(16) D. 4. p. 10. S. 3. n. 11.

(17) S- S.q. 8.

(18) Qu. 11. I. c

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONE DUB. IV. ART. III.

861

niter Bon. < Barb. 2 et de Alex. 3 cum Sanch. Rodr. et communi , ex declar. s. c; debetautera confessarius ingredi indutus superpelliceo et stola, atque sic ibi morari, debetque egredi quia ad aliam monasterii partem se divertat, etiamsi esset ad visitandam aliam infirmam, quae tamen non indigeat sacramentis, de Alexand. * et Barb. 5. Confessarius saecularis intrare debet sine socio, ut s. c. declaravit, regularis vero debet babere socium probatae vitae et maturae aetatis, ex bulla Alexandri vii. Dum autem confessarius confessionem audit debent assistere comitatrices ad ianuam, ita ut eum videre possint, vide de Alex. Potest etiam confessarius ingredi et pernoctare in monasterio, si monialis laboret in extremis, de Alex. ' ex declar. s. congr. Potest etiam ingredi confessarius ad benedicendum monasterium a spiritibus infestatum, de Alex.^ cum Nav. Nald. ex declar. s. congr. An autem ad exorcizandam obsessam: s. c. die 10. nov. 1582. annuit posse, si sacerdos sit probatae vitae, sed postea 1 . iulii 1606. id prohibuit, et dixit potiusimpetrandam esseas. c. licentiam, ut monialis illa exorcizetur in ecclesia exteriori monasterii, vide de Alex. 9. Potest etiam confessarius post sacramentum collatum dare reliquiam ad osculandum, benedicere cellam etc. et etiam tunc de aliquo negotio temporali loqui, ita de Alex.^o. Probabiliter dicunt plures, de Alex.^i ex Glossa in c. Decr. verb. Debet de reg. iur. in 6. quod si confessarius extraordinarius ingrediens cum licentia data pro una vice, non possit confessionem excipere vel perficere propter morbum, poterit postea iternm ingredi sine alia licentia. Et idem dicunt si monialis confessa statim advocet confessarium egresBum ad dicendum peccatum oblitum, cum illud spectet ad idem iudicium. Iraeterea senlit de Alex. quod confeshrius, postquam confessionem monia(I) Q. 4. p. 4. n. 4. (2) All. 12. n. 49.

|5) Cap. 7. S. 6. (]. 2. (4) Q. 2. (S) D. n. 49.

(O^ ll.Ul. (7) §. G. q. 3. (8) Qii.9. (9) Ih.^ K.

ilO) C. 7. S.6. n. n. (II) Qu. 10

lis infirmae audierit, bene potest ali* quod novum aedificium monasterii benedicere, et etiam deferre cuidam aliae infirmaequamdaminsignemreliquiam; sic etiam,ait, posseob aliquam iustam causam immorari in monasterio ad breve tempus ad intuendas officinas et ad tractandum aliquod temporale negotium.

  1. Dubit. 7. An qui est ingressus monasterium cum licentiaincurrat excommunicationem aut graviter peccet, si finito negotio statim non egrediatur. Resp. 1. Non incurrit censuram, licet ipse multum immoretur, quia clausura tum solum violatur, cum sine licentia usurpatur iugressus, ita Sanchez <2 Bon.<3 et Bordon. Zerola apud de Alexand.<^. Et hoc ait Sanchez (contra Rodr.) procedere etiamsi quis immoretur ad malum finem, quia hic iam est cum licentia ingressus, ut concilium permittit. Sed Bonac. 16 censet quod esto hic non incurrat excommunicationem Tridentini, incurrat tamen excommunicationem papae reservatam in decret. s. c. edito iussu Clem. viii. die 22. nov. 1622. ubi excommunicanlur omnes violantes clausuram ad malum finem; hunc enim, ait, iam violare clausuram immorando cum prava intentione; sed huic responderi potest quod, cum agatur de poenis, violatio illa stricte intelligenda est, prout intelligit concilium, nempe de ingressu et egressu sine licentia.

Resp. 2. E contrario non excusatur a peccato mortali, si mora sit longa, quia delinquit adversus obligationem clansurae; secus si mora sit brevis, cum in hoc praecepto non immorandi bene admittatur parvitas materiae, ita communiier Sanch. etBon.i'acBarb.i8 cum Miranda et Rodr. Imo Sanch.^^ac Mol. Rodr. etMiranda apudBonac. dicunt eum qui parum immoratur excusari etiam a veniali, tum quia sic usu receptum est etiam apud viros timoratae conscientiae, tum quia, cum

(12) Dec. 1. 6. c. 16. n. 60. (13) Q. 4. p. S. n. 22i (14) C. 7. S. 3. q. 4. (IS) L. c. (16) L. c. (17) Locc. cc

(18) All. 102. n. S6. (19) Ibid.

S62

LIB. VII. DE CENSDRIS

hoc praeceplura sit morale , morali modo accipiendum est. In hoc autera brevem moram censet Diana * cura Villal. esse quadrantera.

Dubit. 8. an incurrat excoramunicationem qui ingreditur cum licentia et ex causa iusta, sed simul cum intentione prava. Sentit Bon. * esse probabile quod hic incurrat, quia non praesumitur superior in eo casu licentiara concessisse. Sed oppositura tenet de Alex. 3, et merito id probabile censet ipse Bon. cum Rodriq. et Zerola, quibus adhaeret quoque Sanchez quia censura fulminatur tantum in ingredientes sine licentia, non autem in eos qui cum licentia intrant, etsi cum malo fine: poenae enim stricte sunt intelligendae, et prava intentio non tollit primam ingrediendi causam, propter quanj data est licentia.

  1. Moniales autem clausuram violantes, nec non alii concedentes illis violare, sive eas comitantes aut receptantes, pariter excommunicationem papalem incurrunt , constit. s. Pii v. quae incipit Deeori, edita 1 . febr. 1569. apud Sanch.5, ubi contra excusatur egressio , si adsit iusta causa, nempe (ut ibi dicitur) magni incendii vel infirmitatis^ leprae aut epidemiae. Nomine autem epdemiae declaravit s. congr. ap. de Alexand. ^ intelligi tantum veram et realem pestem. Sed dicunt Bonac. ' Holzm. 8 et Sanch. 9 oum Nav. Manuel. et Cenedo venire non solum morbum vere pestilentem, sed quemcumque morbum contagiosum qui alios inficere soleat, prout est morbus s. Lazari, ignis sacri et similiura, casu quo moDialis infirma dod possit curari io monasterio sine periculo infectionis aliarum. Idque inferunt ex c. PericulosOy de statu reg. in 6. ubi prohibetur egressus moniali, nisi forte tanto et tali morbo evidenter earum aliquam laborare constaret^ ut non possit cum aliis

(1) P. 5. trao». 2. r. Bl. (2) D. 4. p. S. n. 18. (3) C. 1. S. 5. qii. 8. (4) L. 6. cf 16. n. 68.

el c. 17. n. 28. (8) Dec. 1. 6. c. 11. n. 55. (6) C. 7. y 9. q. 2. (7^ Qu. 1. p. 9. b. 2. (8) T. 1. p. 480. n. 892. (9) L. c. n. 58. (10) L. c. num. 18. (11) AU. 102. n. 20.

sine gravi periculo seu sr.nndalo comriorari. E converso recte aiuot Bon.io cura Rodriq. Zerola Gutt. et Cord. ae Barb." cura Miranda Sorbo et Cenedo (contra Nav. Azor. Suar. et Grafl*.) non sufHcere ad egrediendura infirmitatem gravem sine periculo infectionis aliarum, tum quia hic casus non excipitur in const. s. Pii, tum quia alias magnura sequeretur daranum clausurae, cum tales morbi in raonasteriis sint frequentes. Docent autera Sanchezi^et Bon. <3 raonialera, finita curatione aut cessante causa egressus, statira teneri reingredi; illud tamen statim recte dicunt intelligi moraliter, unde excusant monialera a mortali, si moretur extra per unura vel duos dies. Itera ait Sanchez<^ illara non incurrere excoramunicationem, si extra commoretur, quia ipsa iam egressa est cum licentia. Quamvis autem in cap. Periculoso fiat mentio de sola oausa iuceodii etc, ut supra,beDe taraen aiunt Sanoh.^s Bon.** ac de AIex.»7 oura Nav. et Barb. sufficere ad egrediendum causas similes, ut bellum imminens, inundatio flumiDis aut aedificii ruina. Quando vero patet aditus et tempus, nempe si periculum patitur moram, requiritur omnino ex praefata bulla s. Pii v. ad egredieDdum liceotia io soriptis ab episcopo, et etiam a praelato regulari, si moDasterium sit exemptura, cum ibi dicatur : Siique causa haec cognita^ probata^ atque in scriptis expressa per su^ periores, et simul per ordinarium.

Ad autem iDcurrat exoommunicationem monialis egrediens extra monasterium ad uuura tautura pedem. Negaut Grafl". Nald. MeroU. et adhaeret Croix 8 si stalim redeat. Sed probabilius affirmaDtBoD.19 etSaooh.20, Valde tamcD ratioDabiliter excusauda est cum Sauch. moDialis quae Don egreditur toto corpore extra clausuram, ut dicunt Sanch. et Bon. 2.

(12) a 18. n. 60. el61. (13) N. 21.

(14) C. 16. n. 69. (18) C. 18. n. 57. et 44

(16) N. 6. et 7. (17) C. 7, §. 9. q. 2.

(18) L. 4. n. 88. el I. 1. n. 673.

(19) Qu. 1. p. 8. 0. 6. (20) L. 6. c. 16. n. 70 /21^ Loce. ec.

CAP. II. DE EXC0MMUNICA1

Notandum hic e\ decr. Clem. vni. (ipud Pell. 0 unamquamque momalem debere solam dorraire, ideoque lot cellas in unoquoque monasterio faciendas esse, quQt ibi degunt moniales. Idem declaravit s. c. episcop. et regul. apud Ferrar. 2. Sic etiam s. c. episcop. et regular. apud eumdem Ferrar. 3 pluries statuit, puellas commorantes in monasteriis roonialiura , causa educationis» debere haberelocura separatum a monialibus pro earum dormitione, sicut et pro operibus.

  1. Haec quoad clausuram monialium.Adestautem alia excommunicatio papae reservata contra mulieres violantes clausnram religiosorum lata a s. Pio V, in buUa Regularium, anoo 1566. et in alia Greg. xiii. Ubi gratia, edita
  2. iun. 1575. quas referunt Bonac. ^ Salm. ^ et Spor. Hancque excommunicationem incurrunt non taotum foeminae quae praetextu facultatum praetendunt ingredi inmonasteria virorum vel mulierum,utdeclaravit Greg.xiii., sed etiam illae quae sine tali praetextu conventus virorum ingrediuntur, ut per aliam bullamedit.die16. iul.1570. quae incipit jRomanwwponti^cm, idem s. Pius V. declaravit dicens : Declaramus fuisse et esse mentem nostram^ quod dictae litterae non solum comprehendant mulieres habere praetendentes iHdultum ingrediendi monasteria^ sed etiam quascumque alias, tam in genere quam in specie etc. Et ita communissime et recte tenent Pal. ' Suar.s Bon.9 Nav.io et Salm.ii cum Lez. Pell. Garc. etc. (contra Laym. Delb. etc. ). Idemque docet Sanch, ^2 qui cum Suar. dicit, quod auctores ideo contrarium tulati sunt, quia non legerunt praefatam declarat. s. Pii v. Nec obstat id quod obiiciunt Laym.^3 et Delbeue apud Salmant.<<, nempe quod cum Greg. xui. innovaverit solam priorem constit. s. Pii V. Regularium^ faciendo tantum

(i) C. 7. q. 7. n.22. (2) Bibl. t. v. Moniales, ». 2. o. 7. (3) L. c. ait. 1. n. S. (4) De claus. q. 5. p. 5. u. 1. (S) Tr. IS. c B. p. 8. S. 1. n.l76. (6) T. 3. p.l00.n.lS9. (7) Tr. 16. d. 4. p.8. n.l. [8) De rcl. tr. 8. 1. 1. c. 7. n. 9. (9) L. c. ,m C. 27. B. Ifi». m\L.t.

lONE DUB. IV. ART. III. 863

mentioneoi de foeminis praetextu fa« cultatum ittgredieutibus, videtur se* cunda const. s. Pii Romanum pontifi'» cem vel noo fuisse promulgata vel non recepta. Nam respondetur, ex eo quod praefata secunda constitutio fuit posita in buUario s. Pii et ex praxi atque stylo s. poenitentiariae satis ostendi, quod praefata secunda constitutio iara fuit promulgata et usu recepta . Ethic insuper notandum quod ex buUa Grego* rii Regulares, praesertim superiores, praeter poenas suspensionis a divinis» et privationis ofliciorum, ac inhabilitatis ad alia, latas in bulla s. Pii, incurrunt etiam exoommunicationem, si ingredi faciunt vel permittunt mulieres praetextu facultatum in eorum monasteria. An autem regulares adraittentesfoeminas ingredientes siue prae* textu incurrant excommunicationem. Negat Fill.i* ac Bonac.^^ pnlat probabile, quia s. Pius iam declaravit mentem suam , quod in prima bulla comprehendebantur mulieres intraotes etiam sine praetextu, sed Gregorius hoc non declaravit.

231 . Excipiuntur tamen ab hac prohibitione 1. Reginae, eleotrices, et si* miles, earumque filiae, ut docent Suarezi' Sanch. Bon. ^^. 2. Fundatrices quae fundum concesserunt, vel situm mooasterii, vel propriis sumptibus illud aedificare fecerunt, aut reditibus dotaverunt, quibus insuper permittitar decens comitatus aliarum, Spor.20et Elb.2<. Hoc tamen declaravit p. Bened. xiv. in bulla Regularis (quam reperies in fine operis) intelligi, dummodo habeaut privilegium a sede apostolica ia forma brevis, illudque exhibeant locorum ordioariis vel praesulibus monasterii. 3. Foeminae necessariae ad curationem alicuius religiosi (intelligendum cum licentia superioris), vel qua» fugerent ad evitandam necem,Sporeret Elb.22. Nomine autem conventus dicunt

(12) Dcc. I. 6, c. 16. n. 79. (13) Ibid.

(14) N. 17S. (IS) Tr. IS. c. S. q. 7. n. iid. (16) P. 3. n. 2. (17)De censiir d. 22. scct.6. u. 12 (18) L. 6. c. 17. n. 9. (19) Q. 4. p. 2. u- 5. (20) L. c. (21) N. 6JS0.

(22) Lo«^ «M.

864

tlB. VII. DE CENSDRIS

Pal. ^ el Elbel 2 cura Sanch. Laym. et aliis noa venire domos privatas seu residenlias ubi unus vel aller religiosus habilare consuevit, quia hae nequeunt dici conventus. Nec venire domos, additElbel, ubi religiosi degunt causa aedificandi monasterium , nisi ibi sufficientia sint habitacula, ita ut communitas regulariter iam vivere possit. Caeterum ait idem Elb. 3 quoad raodum servandi clausuram attendendas esse legitimas consuetudines ac rationabiles, auctoritate superiorum approbatas, non autem eas quae potius abusus et corruptelae dicendae sunt. Dicunt autem Barb. Bon. etc. saoristiam regularium esse clausuram,sed p. Ferraris ^ asserit praxim fere ubique esse contrariam.

  1. Hic autem refert plura adnotare circa prohibitionem indictam in iure, et in casu reservato in dioecesi neapolitana, viris coUoquendi cum monialibus. Pro hac sciendum in concilio lateranensi anno 1179., ut habetur in c. Monasteria^ de vita et honestate clenc, latam fuisse excommunicalionem ferendae sententiae ab episcopo contra laicos , et suspeusionem in clericos frequentantes monasteria monialium, his verbis: Monasteria monialium, $i quisque clericus sine manifesta et rationabili causa frequentare praesumpserit, per episcopum arceatur; et si non destiterit^ ab ofjicio ecclesiastico reddatur immunis, si laici excommunicationi subdantur. Per quot autem vices haec frequentia constituatur, Glossa in cit. c. Monasteria censet constitui per duas vices, scilicet in uno die vel duobus continuis, ut dicit Gratianus. Verum comraunius Nav. et Manuel. putant constitui p«r tres vices iu tribus diebus continuis, ut etiam Sanch. ^ et Bonac.6, vel per unam vicem singulis raensibuSjUt iidem Sanch. etBon., aut quater in eadem hebdomada, ut ait Bon., qui contra addit cum Navar. et Manuel. apudSanch. non conslitui fre(1) Tr. 16. d. 4. p. 4. n. 6. (2) P. 642. ,«)N. 671, (4) Bibl, veib, Convent. n, 14. i^) Dcc. 1. 6. c. 16. n, 22, (6) De claus. t. 1. q.

quentiam,si sit quater in anuo sivt semel in trimestri. In hoc tamen ulti-. mo casu dicit Barb.'' posse episcopum excommunicare accedentes, si velit.

Circa autem regulares ipsis iam prius specialiter interdictus fuerat accessus ad colloquendum cum raonialibus in VIII. synodo anno 787., uthabetur in c. Definimus 21 . caus. 28. g. 2. ubi: Adulterium intercipi, si habeat aditum monachus ad monacham secreto singulariter ad collocutionem. Praeterea in decreto s. c. edito iussu Sixti y. anno 1590. regularibus colloquentibus cum quibuscumque monialibus, sive sui vel alterius ordinis, vel cum qualibet muliere in monasterio degente, imposita est poena privationis officii, vocis activae et passivae, ipso facto incurrenda. Confessariis autem regularibus fuit interdictum in aedibus monialium monasterio contiguis pernoctare aut facere ut alii pernoctent, vel alias secum retinere, item ne in iis cibum sumant extra tempus confessionum generalium. Et haec iex verius obligat sub mortali, ut docent Bonac.8 cum Sayro Homob. et Barchio ac Ciera^ cum Potesta Verricel. Donato Llamas et Manuel. (contra Nav. et Pal.), ex decreto s. c. conc. edito 1. iulii 1626., ubi declaratum fuit regulares accedentes ad monasteria monialium contra formam praefati decreti editi mandato Sixti v. ultra poenas incurrere etiam poenam peccati mortalis. Item hic notandum quod in praefato decr. Sixti v. dictum fuit regulares tantum a s. c. irapetrare ppsse licentiam ad colloquendum cum monialibus; sed eadem s. c. conc. alio decreto (in extensum relato a Bouac.ioet aCiera de mandato UrbaDl VIII. 20. novemb. 1623. concessit Zocorum ordinariis., mJ, quatenus sibi sum fuerit in Domino expedire, licentiam concedere possint per quatuor vices ad summum quolibet anno cuique reyulari, ut moniales sibi in primo et secundo tantum consanguinitatis gradu

  1. p. 2. n. 4. (7) All. 102, n. 70.

(8) Q. 3. p. 4. 4. (9) D. G. n. 26. v. Verum.

(10) Q. 3. p. 4. n. 4. (11) D. 6. n. 26.

CAP. II. DE EXCOMMUNIG)

toniunctas convenire et alloqm possit. Id vero ut nullo modo liceat diebus festivis^ aut adventu^ quadragesima^ fe" ria sexla, sabbato et vigiliis; praedictaque licentia obtenta ab ordinario , et ab alio ad quem spectat eam concedere^ assignetur confessario ordinario monorsterii^ qui penes se retinere debeat^ isque associet et praesens sit^ et auscultatrices de more , non aliae , assistant, praedictaque licentia pro die et hora certa^ et in scriptis concedatur, in librisque cancellariae eiusdem ordinarii adnotetur. Quod si ordinarii aliter quam servata forma supradicta licentiam concesserint vel permiserint, sciant se intentionis ss. d. n. transgressores; regulares autem poenis in supradicto decreto (scilicet Sixti v.) contentis, ac si nullam licentiam obtinuissent, se noverint addictos etc.

Sed postquam haeo scripserim, inveni quod, cum apud s. c conc. factam fuisset quaesitum an regulares accedendo ad colloquendum cum monialibus sine licentia episcopi peccent mortaliler, etiamsi accedant ex rationabili causa. S. c. die 26. nov. 1682., ut habetur apud Monacell.', respondit uon licere sine licentia episcopi. Et idem habetur in bulla Gravissimo, edita die 31. octob. 1749. aBened. xiv., in qua refertur vetitum fuisse regularibus a s. c. accedere sine licenlia episcopi ad monasteria monialium, nec etiam ipsis subiecta. His autem positis videlur hoclie regulares ( quidquid alia decreta prius statuerint, quae in desuetudinem abierunt ) licite posse accedere toties quoties ad colloquendum cum inoniaUbus ex licentia episcopi.

Haec praescripta sunt de iure communi; in omnibus autem fere dioecesibus, elsignanter in neapolitana, adest casus reservatus cum excommunicatione in loquentes sine archiepiscopi vel vicarii monialium licentia cum monialibus in monasteriis etiam exemptis, vel ^um aliqua aut aliquibus earum^ etiam-'

(1) T. I. appcnJ. i>, 436. (2) Dec. 1. 6, c. 16, 4. tl'2. (5) De claiis. il. o. p. 1. a. £, {) C. 7. 10. q. 1. (5) P. 5. u. 2. X. 48.

[•lONE DUB. IV. ART. III. 8G5

si sit conversa aut novitia, sivx'. educa^ tionis sive alterius rci causa ibtdem commoretur^ coniunctis in primo vel secundo consanguinitatis gradudumtaxai exceptis. Declarantes quod qui facultatem obtinuerit loquendi cum aliqua prae" dictarum non pussit data opera et ex professo cum aliis loqui. Insuper ( excommunicantur) ii praesertim qui cum aliqua ex praedictis aut coram ipsis^ tam in monasteriis quam conservatoriis, seu collegiis commorantibus, de rebus obscoenis per verba aut actus impudicos praesentes egerint^ absentes vero per litteras aut internuntios. Necnon viri aut mulieres^ sive intra sive extra monasterii vel conservatorii aut collegii septa^ qui praedictas litteras vel mandata detulerint.

  1. Dubit. 1. An in tali prohibitione vetetur solus accessus sine collooutioue. Affirmant Sanoh.* et Bon.3 oum Nav. et Rodr. Hinc dicunt prohiberi accessum ad monasterium, etiam ad inspiciendas moniales. Sed probabilius de Alex. ^ ex lanuario et lordan. dicit vetari accessum formalem, soilicet oum effeotu; unde accessus prohibitus duo importat copulative, nempe accedere ad locum et colloqui ; sic enim clare colligitur ex cit. c. Definimus^ in quo simultauee prohibelur aditus adcollocutionem; et ex decr. mox supra relatis editis de mandato Sixti v. et Urbani VIII., ubi seraper fit mentio copulative de accessu et colloquio.

Hinc probabiliter dicunt Diana * de Alex. 6 cum Lez. Tamb. et lanuar. et coaseutit idem Bonao. ^ cum Graff. et Homob.(contra MeroU. et Pasqual.jper se loquendo non esse vetilum coUoqui cum moniaUbus e domo propinqua , quia deflcit accessus ; sicut nec etiam scribere, ut Bon.s M;izz.9 et de Alex.io cum Barb. Riccio Tamb. lanuar. et aliis. Sic etiam non prohibetur colloqu. per nuntium transmissum, Bou.iicum Graff. et Homob. ac Mazz.<2 cum Quarti lanuar. et Diana. Dixi per se loquendoy

(6) L. e (7) L, e. n. 2. (8) D. 3. p, 2. n, « (9) T. 5. p. 654. (10) Ibid.

aii P. 1. n. 9 /12; Loc. cil.

De LiGORiO. Mor. IL

55

866 LIB. Yi^'

liain iuxta ca»um reservalum Neapoli, ul bene nolant Ciera * et idem Mazz.*, Incurrunt excommunicationem eliam Ijui c^lloquuntur e domibus propinquis, et eliam qui loquuntur cum moniali nihil respondente; ibi enim excommunicantur non solum colloquentes, sed simpliciter loquentes; item omnes absentes^ qui cum moniali vel alia degente in monasterio vel conservatorio de rebus obscoenis egerint per litteras aut internuntios.

  1. Dubit. 2. An loquenles per nutus aut signa non ol)scoena incurrant casum reservatum. Affirmant Mazz. 3 cum Quarti lanuar. Graff. et Baucio , quia conceptus bene alteri manifestantur tam verbis quam signis. Sed merito probabile putat oppositum ipse Mazzolta cum Pelliz. Tambur. et Diana; nam locutio per signa non est proprie locutio: probibitiones autem tamquamodiosaestricte suntintelligendae.

  2. Dubit. 3. An sit peccatum mortale semel colloqui cum moniali. Loquendo de iure communi, Sanch.^ cum Nav. censet quod etiam frequenter et sine iusta causa cum monialibus colloquentes non peccant mortaliter, nisi ipsi post monitionem episcopi non desistant. Al diount Bon. * et de Alex. « cum Miranda Rodr. et aliis, ex decreto s. c. 4. iul. 1606. quod huiusmodi monasteria frequentantes, licet non in3urrant poenas nisi post mouitionem Bpiscopi, tamen non excusantur a morlali, quia in decreto s. c. conc. (edito ut supra iussu Sixti v.) imponitur poena valde gravis, quae non solet imponi nisi pro gravi culpa. Sed huic responderi potest id ibi dispositum esse tantum circa regulares. Loquendo vero de casu reservato in nostra dioecesi, nulli dubium quin peccet mortaliter qui adhuc semel per tempus notabile loquitur cum moniali, ut bene aiuntMazz.? et Ciera 8 cum lanuar. et Quarti : ibi enim non frequentatio, sed sola locutio velita est.

(1) D. 6. n. 26. (2) P. S23. v. Nol. 1. (S) T. 5. p. (4) Dcc. I. 6. c. 10. u. 120.

;K) De claii». a. 3. p. 3. u. 1. (6) C. 7. $. 10 P. 545

,.2,

  1. Dubil. 4. An in huiusraodi locutione detur parvitas materiae. Negat de Alex. idque probat ex deer. s. c. edito 1. maii 4669. approbato ab Innocent. ix. ubi: S. congreg. conc. Trid^ habita notitia quod nonnulli regulares absque hcentia crates monialium adire et frequentare non dubilent^ praetendentes non esse prohibitum per brevetempiis eliam ad quadrantem horae cum dtmidio moniales alloqui ; ad huiusmodi perniciosos errores eliminandos., opinionem praedictam improbans ac damnans^ declaravit regulares qui ad monasteria monialium , quamvis ipsis regularibus subiecta , absque legitima facultate ac^ cedunt, colloquendo etiamper quodcumque modicum temporis spatium cum monialibus^ peccare moftaliter^ eosque poe* na excommunicationis ^ privationis uocis activae et passivae, aliisque statutis poenis posse ab ordinario tamquam se^ dis apostolicae delegato coerceri.E\ verbis igitur illis , per quodcumque modicum temporis^ infert de Alexand. non dari parvitatem materiae in tali collocutione.

ACBrmant tamen communiter Bon.<^ Diana Mazz.i2 cum Quarti Veric. et Tamb. ac Ciera^s (cum lanuar.) qai ait parvitatem materiae abomnibus in hoc admitti debere; et merito: nam adhuc in praeceptis divinis datur materiae parvilas quae excusat a morlali , nisi (ut communiter dd. tradunt) in qualibet parva materia reperiatur tota malitia culpae, ut est in periurio, re venerea et simonia. Discrepant vero aa. in assignando qualis sit in tali collocutione parva materia. Ciera cum lanuar. censet esse pauca verba , quae Merolla putat esse decem verba. Diana aulem etMazz. putant essespatium unius Miserere et aliquid amplius. Demum Quarti et Vericelli apud Mazzot. dicunt esse unum quadrantem. Neque videtur (ut putat de Alex.) in decreto Clem. IX. reprobalam fuisse hanc opinionem : licet enim prohibeatur collo(9) C. 7. S- 10. qu. 5.

(10) De claus. <. 3. |>. 3. u. I.

(11) P. 5. ir. 2. V. 48. v. Nota G. (12) P. S34.

D. fi. n. 9. (14) L. c.

(13) Ib.

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONB DUB. IV. ART. III

867

Ciitto per quodwimqne modicum ?pitium, id tamen declaratum esl taotum de regularibus, quibus utique valde strictius vetita est collocutio cum monialibus. Nec etiam ibi oranino videtur, ut censel Ciera , reiectam esse opinionem Quarti , nempe quadrantem esse materiam parvam; nam ibi verius non fuit damnata, nisi opinio de quadrante cum dimidio, verbis illis: Praetendentes non esse interdictum per bre^ ve tempus, etiam usque ad quadrantem horae cum dimidio. Propositio copulative damnata est, scilicet, quod sit breve tempus, etiamsi extendalur ad quadrantem cum diraidio. Si quis autem multoties per pluriraos dies colloqueretur cum aliqua moniali per aliquod terapus continuatum, etiam per se noa notabile, diffiouUer eum excusarem a mortali et ab excommunicatioQe: quia tales collocutiones, licet noo physice , moraliler tamen coniungi videntur.

  1. Dubit. 5. An liceat colloqui cum moniali ob necessitatem vel ulilitalem spiritualem sinelicentia. Affirmant Diana * etLez. lanuar. Peyrin. Bord. elc. apud Mazzot. quia non praesuraitur praelatus velle irapedire spiritualem monialiura profectum; sicut enira taliterloquens potest colloqui cura excommunicalo, ita cum moniali. Sed negat Giera * et illi omnino ipse adhaereo ; uam si aliis perraitteretur loqui cura monialibus propter hanc causara boni spiritualis sine licentia, id noccret bono comrauni, cum facile plurirai hsaillucinarentur, et ideo bonura comraune praeferri debet privato. Praeterquani quod in nostro casu vix unquam cessat adaequate (nec etiam in particulari) finis prohibitionis, eo quod de facili in tali coilocutione subest periculum quod inter se loquens et monialis aliquo affeotu capianlur, et ipsorum conversatio ex spirituali deveniatcarnalis. Hlnc recte decrevit s. c. die 26. novembris
  2. (ut refert Bened. xiv. nuliam quamvishoaestam et rationabilera cau(I) P. 3. tr. 2. r. 104. (2) P. S34. (3) D. 6. D. 8. (4) De synodo 1. 13. c. 12. n. 25. P. 8. tr. 2. r. 49. v. Not. 3. el p. 10. tr. 14. r. 49.

(C C. S. u. ^?.. \1) P. S:iG.

sam a gravi Ciiipa excnsare regulareni qui colloquitur cum moniaii.

  1. Dubit. 6. An liceat sine licentia loqui cura abbatissa. Affirmant Diana* cum Vivald. et Zambello Pelliz. ^ Mazzotta 7, item Lez. Tarab. ot lanuar. apud de Alex. 8 ac adhaeret Felix Potesta^, quia nomine monachorum noa venit abbas, ut censet Glossa in c. fin. de simonia., et ibi Panorm. ac Carden. apud Dianam^o. Negant vero de Alex.i* cum Megala Calderin. et rotae rom. ac Ciera i^cum GraEf. etMerolI. Ratio,tum quia praedicta prohibitio non est odiosa, sed potius est favorabilis, cum ipsa valde prosit spirituali profectui monialium; tum quia in decreto s. c. edito iussu Sixti v. relato n. 232. v. Cir^ ca autem^ vetatur locutio non st>Ium cum monialibus, sed cumqualibet persona intra claustra degente, et in con-stitut. Alex. VII. Sacrosancti {dipud de AIex.<3)prohibeturhuiusmodi alloculio etiara cura abbatissis, priorissis eto. Sed his non obstantibus non audeo improbare primam sententiam , praesertim quia abbatissae ut plurimum eligunturexsenioribusetprudentioribus, ipsaeque frequentiorem necessitatem habent ratione offioii tractandi cum extraneis. Ad decretura autem Alexandri respondet Potesta iUud fuisse particulare pro urbe Roraa , forte ob peculiares causas ibi emergentes. Praeterquam quod , respeclu urbis, ibi expressum est comprehendi etiara abbatissas. Si igitur pontifex, ubi voluit eas comprehendi, illas expressit, ergo ubi non exprimuntur videntur non comprehendi , alias non erat opus eas exprimere.

  2. Dubit. 7. Quinara exiraantur ab hac prohibitione. Eximuntur i . coniuncti in primo et secundo grada consanguinitatis, ut exprimitur ia casu Neapoli reservato. Putat autem CieraiSexirai etiam qui sunt consanguinei in secundo et tertio gradu, quia in favorabilibus lata facienda est interpreta-»

(8) C. 7. S. 10. 1. S.

(9) P. 2. n. 1477. (10) L. c. (11) L. e (12) D. G, u. 11. (13; D. qu. S.

iH) U «. iV6) D. a. n. &

868

LIB. VII. D£

lio. fced huic opfnloni non acquiesco : nam qni est in secundo et tertio, revera non potest dici esse in secundo ; ille enlra secundus gradus computatur \n moniali respectu ad stipitem, respectu vero ad coUoquentem reipsa est in tertio, iuxta regulam a nemine dubitatam, nempe ccnsanguineos tot gradus distare inter se, quot gradibus remotior distat a stipite. Eximuntur 2. qui gravi metu ducti honeste alloquuntur moniales, quia in tali discrimine lex ecclesiastica non obligat; est commuue, vide Ciera Eximnntur 3. pauperes et publice quaesluantes, ex usu et ex tacita licentia superiorum. Et sic etiam famuli deferentes dona breviterque se expedieutes, de Alex. el Mazz. 3 cum Pelliz.

  1. Dubit. 8. An pueri impuberes eximantura prohibitioneloquendi cum monialibus. Nulli dubium quin ipsi, si essent doli capaces, et talera collocutionera frequentarent, non excusareotur a peccato , cum prohibitio in cap. Monasteria^ de vita et honest. cler. omnes comprehendat. An auteni in illis dioecesibus, in quibuscollocutio prohibetur sub excommunicatione ordinario reservata, irapuberes ab ea excusentur. NegatGrafF., sed veriusalBrraatde Alex. * cum Bon. Diana et aliis, ex c. Pueris de delict. puer. , ubi dicuntur pueri non esse puniendi sicut puberes. Et hoc certura est in dioec. neapolitaua, ubi pueri minores U. ann. expresse eximuntur a casibus reservatis.

241 . Dub. 9. An regulares colloquentes cum monialibus incurrant excoramuuicationera reservatara latara ab episcopo. Adsunt quatuor sententiae :

Prima absolute negat cum Diana Lez. Quarti et Merolla apud Ciera quia, licet episcopi circa clausurara monialium ex Trid. 6 procedant ut delegati sedis apostolicae, tamen ibi nulla fit mentio facultalis ferendi censuras contra reh'giosos.

Secunda sententia omnino opposita,

(1) N. 20. (2) C. 7. §. 10. q. 14. (5) Q. JJ54.

(4 Cap. 7. S. 10. q. 9. (5) D. G, n. 24.

|G) Soss. 23. c. &. (7) All. 102. u. 73.

P'^ N. 20 (9) N. 2S.

CENSURI5

quam teuent Navarr. Graff. et Carapn nil. apud Barbos. ' et cui adhaeret Ciera 8, dicit omnes regulares etiani speciali privilegio donatos, incurrere excomraunicationem latam eb episcopo.

Tenia sententia, quam teneut lanuar. Duard. Fagund. et Riccius apud euradem Ciera 9 distinguit et dicit non incurrere, si monasteria sint episcopo subiecta, quia cum in illis episcopus procedat iurisdiotione ordioaria , ei non subduntur regulares; secus vero si sint exerapta, quia in his episcopi procedunt ut papae delegati.

Quarta sententia demum communior, cui magis adhaereo, et tenent Sanch.io Barbos.^i Bon.« Fagnan.o et de Alex.<< cum decr. s. c. 9. apr. ann. 1583.,aliter distinguit et ait quod regulares si habeant speciale privilegium, quod noa possint excommunicari aut suspendi ab episcopis (prout habent mendicantes ex Compend. privileg. V. Exemptio^ n. 9. 23. 24. et religiosi soc. lesu ex bulla Pauli iii. anno 1549.), hi non incurrunt excommunicationera ab episcopo latara; secus vero si tali privilegio careant. Idque probatur ex buUa Inscrutabile edita 5. febr. 4522. a Greg. xv. ubi sic dictura fuit : Ad haec tam saeculares quam regulares nullis privilegiis et exemptionibus tueri se possint, quominus si deliquerint circa personas intra septa degentes^ aut circa clausuram, aut circa administrationem bonorum mo^ nasteriorum monialium^ etiam regularibus subiectarum^ ab episcopo locisimiliter tamquam ad hoc sedis apostolicae delegato^ quoties et quando opus fuerity puniri et corrigi valeant. Unde infertur quod regulares speciali privilegio non rauniti bene incurrunt excorarauuicationera lataiu ab episcopo in colloquentescum monialibus, sive raa> nasteriura sit exeraptum sive subiectum episcopo : quia etiam in hoc episcopus procedit conlra regulare.s

(10* D<» matnin. 1. 7. d. 55. ii. 23. (11' All. 103. D. 75. (12) De clau». .(. 5. ^i. 4. u. il^ (15; L 4. iii c. Qiianto, dc piiv. u. 9. t i. 10. u. 12.

CAP. II. Dl EXCOMMUNICATIONE DUB. IV. ART. III.

869

tamquam delegatus sedis apostoiicae ; filias in eos nullam haberel iurisdirlionem puniendi et corrigendi; sicut habere dicitur in bulla. Secus vero dicendum de regularibus speciali privilegio gaudentibus; tale enim privilegium hoc importare debet, ut contra eos episcopus nec etiam ut delegatus Sedis apostolicaepossit procedere, quia cum regulares ordinarie io aliis sint exempti aiurisdictione episcopi, quaodo contra eos episcopus procedit, semper ut delegatus procedere debet. Hoc tamen intelligendum, si privilegium post bullam Gregorii sit concessum , Don vero si anle; dura in bulla dicitur, nullis privilegiis et exemptionibus tueri se possint^ etc.

  1. Dubit. 40. An peregrini collo(^uentes cum monialibus in aliena dioecesi inourrant excommunicationem ibi reservatam. Adsunt tres sententiae :

Prima sententta absolute affirmat el hanc tenent omnes auctores citati 1.3. n. 332. in fine^ qui dicunt peregrinum etiam ad breve tempus commorantem in aliquo loco fieri illius ordinarii subditum. Eamdem sententiam tenenl de Alex. i et Ciera^, sed aliis rationibus ducti , quae meo iudicio non suadent.

Secunda sententia vero, quam tenenl lanuar. 3 et Donatus dicit comprehendi peregrinos, si monasteria sint exempta, quia in his episcopi ex Trid.^ procedunt ut papae delegati, unde ipsi etiam peregrini subiiciuntur. Secus si monasteria sintepiscopo subiecta, quia ex eodem Trid. in illis episcopus procedii iurisdictione ordinaria, cui non subsunt peregrini per breve tempus commoranles, ut tenet probabilior sententia , iuxta dicta l. . de legibus n. 156.

Tertia sententia vero quam tenenl Pelliz. Diana et aiii apud Mazz. qui non reprobat, dicit peregrinos brevi ulicubi commorantes non incurrere

(1) C. 7. S- 10. q. 10. (2) D. 6. n. 31.

(o) De casib. rescrvat. res. 54. n. 24.

(4) In praxi t. 4. de access. ad monial. tr. 6. q. 22.

b. 8. (K) Sess. 2S. c. S. (6) P. 536.

excommunicationem latam ab episco"po loci, sive monasterium sit ei subieclum sive exemplum, propler rationem supra allatam, quia peregrini non tenentur legibus loci. Nec obstare dicunt quod exTrid. episcopi circaclausuram monasteriorum exemptorum procedant ut papae delegati; nam hoc habent tantum in ordine ad restitutionem et conservationem clausurae , ad quam non pertinet simplex locutio. Sed huicresponso merito contradicunt lanuar. ' et Fag. quia accessus ad colloquendum, iuxta sensum doctorum, spectat ad clausuram, idque colligitur ex c. Periculoso 1 . de statu regul. (renovato a Trid. ubi dicitur: Nullique ingressus vel accessus (nota) pateat ad easdem^ ut sic a publicis et mundanis conspectibus separatae omnino servire Deo valeant liberius^ et lasciviendi opportunitate sublata^ eidem corda et corpora in omni sanctimonia diligentius custodire. Ergo non solum ingressus, sed etiam accessus prohibitio pertinet ad clausuram, dum etiam accessus praebet monialibus lasciviendi opportunitatem, eisque obstat ne corda Deo diligentius custodiant. Et ideo episcopi in monasteriis exemptis procedunt ut papae delegati, quia ut tales sunt destinati a Trideot. circa clausuram monialium, prout declaravit s. o. apud Fagnan. His tamen non obstantibus, vide mox dicenda in fine numeri sequentis v. Sed quidquid.

Dubit. ii. An episcopi colloquentes cum monialibus in aliena dioecesi incurrant excommunicationem latam ab ordinario loci. Non videtur dubitandum, quia ex c. Periculoso^ de statu regul. in 6. etiam episoopi prohibentur a colloquendo cum monialibus oxtra suam dioecesim, vel intra cum exemptis , dum ibi dicitur nuUique ingressus vel accessus pateat ad easdem. Nuilibi enim habetur quod episcopi aut etiam cardinales, sint exempti a communibus legibus, ut docek

(7) De casib. reserv. res. 34. n. 19.

(8) L. ii. in c. Quanto, de privil. u. IS. ei 16. /9^ Scss. 2o. c. S

(lU) c. II 31.

870

LIB. VII. DE GBNSCnviS

UoD. 1 cum rot. rQm. et aliis; et hoc dicit cam Ugolin. procedere etiam in odiosis. Quoad excommunicationem vero Mazz. 2 et Diana ac Graff. ap. de Alexand. * negant episcopos eam incurrere, quia lex non ligat aequalem, ex c. Cum inferior^ de maior. et ohed. Sed aflarmat de Alex. * cum aliis , quia episcopi in alieno territorio censentur privatae personae, ©x Panorm. Hostiensi et aliis; unde ipsi subiiciuntur ac alii eisdem poenis ; et sic de Alexand. refert decisum a s. c. apud Navarr. die 20 maii 1619.

  1. Sed quidquid dixerint doctores praefati , hodie coucludendum , tam exteros quam episcopos peccare quidem accedendo ad colloquendum cum monialibus existentibus in aliena dioecesi, sed non incurrere excommunicationem; nam in buUa Gravissimo Bened. xiv.,edita die 31 . octobr. 1749., dicitur, quod tam episcopi, quam exteri sunt quidem subiecti constitutionibus ordinarii loci quoad auctoritatem directivam, non vero qaoad coactivam; quapropter, licet peccent, non tamen poenas incurrunt, quia episcopi et externi non subiiciuntur auctoritati ordinariae episcoporum : Cum vero (verba bullae) ixdem ordinariae episcoporum iurisdictioni minime suhsint , tdeoque sint immunes a poenis. Ralio quippe est, quia etsi episcopi sint delegati apostolici circa clausuram monialium , eorum tamen iurisdictio est ordinaria, tamquam perpetuo annexa episcopali officio , iuxta dicta l. 6. num. 594.

filSSE&TATIO

Super censuris circa immaculatam B. V. Mariae Coneeptionem.

  1. Ante omnia operae pretium est recensere diversas buUas a summis pontificibus super hac materia emanatas.

Et 1 . Sixtus IV. in sua extrav. Cum praecelsa^ quae habetur in 6. decretal. extrav. cum de reliq. et vener. ss. sic ait: Cum praecelsa meritorum insignia, quibusregina coelorum Virgo De% Geni(1) Da leg. a. 1. q. 1. 6. u. Ht.

trix... utpote via misericordiae^ mater gratiae et pietatis amica, humani generis consolatrix^ pro salute fidelium qui delictorum on^e gravantur^ sedula oratrix et pervigil^ ad regem quem genuit, intercedit^ dehitum reputamus mniversos Christi fideles^ ut omnipotenti Deo de ipsius immaculatae Virginis mira Conceptione gratias et laudes regerant, et institutas propterea in Dei ecclesia missas et alia divina offlcia^ dicant et illis intersint etc. Inde s. pontifex eis qui missam et ofBcium huiusmodi in die festivitatis Conceptionis Mariae, et per octavam dicunt, et illis intersunt, eamdem indulgentiam impertitur, quam lucrantur in festo Corporis Christi. Idem pontifex in sequenti extrav. Grave nimis , eodem tit.^edildL anno 1483.,-excommunioationem ipso facto imposuit asserentibus io concionibus, vel ahas quomodolibet, esse haereticos vel graviter peccare qui tenent B. V. Mariam praeservatam fuisse a peccato originali, vel qui celebrant offioium Conceptionis , vel audiunt de hac conciones. Et pariter ibi excommunicantur qui pro veris teoent vel legunt libros idem, ut supra, asserentes. E converso etiam ibi excommunicantur qui dicunt esse haereticos vel peccare graviter tenentes oppositam sententiam.

  1. S. Pius V. in sua bulla 114. edita ann. 1570. incipiente, Super speculam^ statuit: Quatenus nemo cuiusque ordi^ nts, gradus etc. in popularihus concio^ nibus, vel ubi<^mque promiscua virorMWi, et mulierum multitudo convenire solet, de huius controversiae alterutra parte disputare^ rationihus vel dd. auctoritate asserendo propriam sententiam, et contrariam refellendo aut imrpugnando, vel de hac quaestione... vulgari sermone scribere vel dictare^ praesumat. Qui contra fecerit suspensionis poenam a divinis ipso iure incurrat, st fuerit in sacris constitutus, et quocum' que gradu^ dignitate et administratio^ ne sit ipso facto privatus^ et ad eadem vel similia munera obtinenda vel ob" (2) T. 3. p. S34. fSj C 7 $. 10. q. 6. (4; L. e.

eunda perpetuo inhabilitatis censurae ipso etiam facto sit obnoxius; super quibus nisi a romano pontifice dispensari aut absolvi non possit. Caeterum addilum fuit : Liceat doctis in publicis aca~ 4emiae dispensafionibus^ ubi intersunt qui rem capere possunt , nec scandali subest occasio de illa quaestione disserere; dum tamen neutra veluti erronea praedicetur. Insuper s. Pius v. in festo Conceptionis B. V. maudavit recitari officium de Nativitate, mutato verbo Nativitatis in aliud Conceptionis.

  1. Paulus V. in sua bulla 97. eraaData anno 1616. (ut refert illustriss. episcopus Torn.i) interdicit sub poena suspensionis et aliis conteutis iu bulla s. Pii V. mandavit, ne audeant cuiusque conditioniSj etc. personae, in publicis lectionibus^ concionibus, conclusionibus aliisque actis publicis asserere b. Virginem in peccato originali conceptam fuisse. Ulterius idem s. pontifex mafldavit sub eisdem censuris et poenis, quod negativam opinionem^ indelicet quod non fuerit concepta cum peccato originali^ in praedictis publicis actibus asserentes^ aliam opinionem non impugnent^ nec de ea aliquo modo agant seu tractent.

  2. Greg. xv. in sua bulla 29. edita anno 1622., quam refert Bon.2, prohibitionem extendit et mandavit omnibus sub eisdem poenis , ut supra , ut neque etiam in sermonibus et scripturis audeant asserere quod beatissima Virgo fuerit concepta cum peccato originali : nec de hac opinione affirmativa aliquo modo agere seu tractare. Per hoc tamen sanctitassua non intenditreprobare hanc opinionem^ nec ei prorsus praeiudicium inferre etc. Tantum autem ab hoc pontifice indulium fuit fratribus ordinis praedicatorum, utin privatiscolloquiis seu conferentiis inter se dumtaxat, et non alios, possint de opinione affirraativa disserere sine ulla censura.

  3. Deraum accessit constitutio Alexaod. VII. Sollicitudo omnium ecclesiarum, edita anno 1661. (quara refertiliustriss. Torni 3), ubi s. ponlifex sic in(1) In a«luct. ad Eslium 1. 2. dii*. S $ 2.

ONE Bli?B. rr. B1»SERT. ETC. 871

j ciplt loqui : Vetus est Christi /ideliurr* erga eius beatiss. matrem Virginem Ma* riam pietas senttentium eius animam in primo instanti creationis atque infusionis in corpus fuisse speciali Dei gratia et privilegio , intuitu meritorum lesu Christi eius Filii humani generis redemptoris , a macula peccati originalis praeservatam immunem , atque in hoo sensu Conceptionis festivitatem solemni ritu colentium et celebrantium. Crevitque eorum atque huiusmodi cultus post editas a fel. rec. Sixto iv. praedecessore nostro in eius commendatione apostolicas constitutiones^ quass.concilium Trident. innovat. Deiode addit: Aucta rursus et propagata fuit pietas haec et cultus erga Deiparam ... ita ut accedentibus quoque plerisque celebrioribus academiis ad luinc sententiam, iam fere oj mnes catholici eam complectantur. De! inde prosequitur ac decreta Sixti iv.

Pauli V. et Greg. xv. edita in favorera ! sententiae asserentis aniraam B. M. V. I in sui creatione et in corpus infusione I Spiritus sancti gratia donatam et a peocato originali praeservatarafuisse, neonon et in favorem festi et cultus Con* cep. eiusdera Virg. Deiparae secundura piara istara sententiara exhibiti , innovat, et sub poenis etcensuris in eisdera constitutionibus cont(*ntis observari raaudat. Insuper oranes qui praefatas constitutiones ita pergent interpretari , ut favorera dictae sententiae, et festi et cultus secundura illara exhibiti, frustrentur, velqui hancearadera sententiara seu cultura in disputationera revocare , aut contra ea quoquo modo directe vel indirecte, quovis praetextu , scripto seu voce loqui, concionari, tractari, contra ea quidquara d&terminando aut asserendo, vel contra ea argumenta afferendo et insoluta relinquendo. aut alia quovis excogitabili raodo disserendo ausi fuerint, praetei poenas in constitut. Sixti iv. contentas, concionandi et publice docendi facultate, nec non voce activa et passiva inquibusviselectionibus ipso facto pon<

(2) T. 3. ilisp. 5. de siisp. qnacst. G. p. 4. c. 2.

(3) In ailnol. ut suera loe. e.

872 LIB.

tifex privat. Idena M-lex. vii. libros, in quibus praefata sententia , festuraque seu cultus secundum illam in dubium revocatur, aut contra eam quomodocumque, ut supra , aliquid scribitur aut legitur et disputationes contra eam continentur , post Pauli v. decreta edita, aut in posterum quomodolibet edenda prohibet sub poenis el censuris in indice librorum prohibitorum contenlis, atque ipso facto absque alia declaralione pro expresse prohibitis haberi mandavit.

  1. Hinc cum Bon. i inferuntur sequentia: et 1. Incurrit poenas inflictas qui diceret defendi posse sententiam affirmativam , scilicet quod Conceptio B. V. fuerit maculata; vel qui rationes ad eam probandam adduceret, nisi eas produxerit ad illisrespondendum, quia hoc non esset agere de senteutia affirmativa, sed de pia sententia opposita, ut eius veritas magis ehiceret, ut fusius mox explicabiraus.

  2. Infertur 2. Poenas etiam incurrit qui asserit festum Conceptionis celebrari , quia B. Virgo sanctificata fuit in utero matris; nam hoc pacto (rectc ait Bonac. ) satis aperte assereret per consequentiam necessariam Deiparam fuisse in peccato conceptam et inde sanctificatam; sanctificatio enim necessario privationem sanctitatis supponit. Tanto magis quod Greg. xv. mandavit in missa et officio non alio, quam Conceptionis vocabulo fideles uti debere. Insuper Alexander vii. in praecitata bulla expresse prohibuit frustrari aut interpretari vel in dubium revocari ex quoquo modo direcle vel indirecte quovis praetextu favores per dictas bullas praestitos piae sententiae, et festo secundum eam exhibito. Quinam autem esset favor praestitus sententiae piae , si Concept. nomine posset accipi sanctificatio B. V. in alio instanli, quam in primo suae Conceptionis? Et quamvis alias impropriissime acciperetur Conceptio pro sanctificatione , nam ila etiam s. lo. Baplista et lereVII. DB CENSURIS

tatio vetita cerle fuit ab Alex. vii. in sua const., utdixi,sub poenis ibi contentis.

  1. Infertur 3. Pariter incurrit qu? transcribit sententiam affirmativam ut indicet ipsum sectari eam ; esset hoc enim sallem de illa agere. Infertur 4. Transgrediens ipso facto incurrit suspensionem adivinis, et etiam (ut probabilius tenet Bon. contra alios) incurrit inhabilitatem ad officia. Recte vero dicit non incurrere privatiouera dignitatum etc. nisi post senteutiam iudicis. Infertur 5. Poenae supradictae non solum iucurruntura constitutis in sacris, ut praescribit s. Pius v., sed etiam ab omnibus sive ecclesiasticis sive saecularibus, ut extendit Paulus v. et Gregor. XV. Inferlur 6. M> his poenis soius pontifex absolvere potest , et episcopus quando delictum est occultum.

  2. Quoad tuentes autem sententiam Conceptionis immaculatae, vetatur quidem eis sub eisdem poenis sententiam oppositam censurare et piam sententiam asserere tamquam dogma fidei. Non autem prohibetur eam rationibus et auctoritatibus probare; nam licet s. Pius v. in sua bulla prohibuerit in popularibus concionibus disputare de alterutra parte huius controversiae, rationibus vel dd. aucloritatibus propriam sententiam asserendo et contra' riam refellendo; et insuper Paulus v. io alia bulla relata n. 3. mandaverit iis qui piam sententiam tuentur ut aliam opinionem in publicis actibus non impugnent, nec de ea aliquo modo agant seu tractent, quibus verbis videntur hi pontifices prohibuisse adhuc confutare fundamenta sententiae oppositae; attamen diceudum, vel quod praedictae bullae quoad hoc uon sint usu receptae, vel quod laudati pontifices intellexerint loqui tantum de iis , qui pro pia sententia contendunt, ac si de dogmatibus esset, iuxta verba quae s Pius subdit in dicta bulla; vel quod ve* taverint tantumdirecie contrariam .sententiam impugnare, nonautem indire*

mias po.ssent dici sancle concepti, at- cle argumenla solvendo; vel landeu»

4ameu haec eliam impropria interure- * (i) t. 5. dU]). 3. «i« su*i.ci.s. q. 6. p. 4.

C*5. /I. DE: KXCOMMLTNICAT

Dmnino dicfndum, Chsdom bullas supor hoc puncto moderatas fuisso ab ultima bulla Alexandri tii. ubi aperte permittitur argumenta solvere contrariae sententiae.

  1. Quamvis igitur non liceat piam sententiam ut dogma 6dei defendere , licitum tamen nobis procul dubio est eam veram et communem assererecum Salm. 1 Abelly 2. Imo eam vocare raoraliter certam et proxime definibilem de fide, ut tenent Viva ' cum Velasq. et Sifilino, ut etiam sentiunt Raynaudus^ Auct. CoronaeVirgineae^ Platell.^ Franc. Peyrin. ' Edmundus Simonet 8 cardin.Everardus^Lossadaio. Idem tenet Duvalliusi^ qui sic concludit: Satius puto dicere opinionem nostram esse in apice certitudinis theologicae ; nihilque eipro fidei assensu^ praeter expressam ecclesiae definitionem^ deesse.

  2. Tot igitur auctoritatibus munitus idem ego ut minimus assero et breviter hic probabo. Protestor quidem nullatenus me recedere velle a pontificiis decretis , quibus obediens subscribo, sed tantum in meae reginae obsequium hic rationes promovere sententiae piae ad mentem alicuius dilucidandam qui contrarium senliret. Etenim reapse mihi videtur pia sententia , licet usque adhuc non sit de fide declarata, esse hodie luce meridiana clarior.

254 . Omitto eam probare revelationibus quas alii afferunt. Scriptum enim invenitur beatam Virginem sic revelasse s. Birgittae <2. Omne peccatum Adae segregatum fuit a me. Et Et veritas est^ quod ego concepta fuerim sine peccato originali. Et Sed scito quod Conceptio mea non omnibus nota fuerit; sic placuit Deo quod amici sui pie dubitarent de Conceptione mea et quilibet ostenderet zelum suum^ donec veritas claresceret in tempore opportuno. Aliam afiiert Caramuel revelatioTracl. 20. c. 9. n. 12. (2) Med. theolog. tract. dc Incar. eap. 7. scci. S. (5) In q. protl. ad Trutin. et ciirku llieolog. schol. pai t. 8. p. 8. disp.

  1. q. 2. n. 7. (4) In ••la pi. tati!. (8) Prop. 102. 1«) Pari. 2. n. 5S.\ 7) Theolog.

(8) Iiulii. ihcol. t. 1. p obS. (9i Eiani. ihco).

[ONK nrB, IV. Di3<;snr. rtc. 873

t(m faclam <i d. Th. Aquinate veu Dominico a lesu Maria generali carmelitarum excalceatorura, nemperevelatum eidera fuisse, quod futurum esset concilium, quo immaculata Deiparae Conceptio definiretur. Hanc autem revelationem asserunt Suar. et Vasquez quii^contra eos qui praedictas revela tiones tamquam somnia foeminarum super hoc puncto contemnunt, sic subdit : Revelationes figmenta muliercularumappellare^revera temeritate non vaeal. Et paulo ante dixerat: Bonaventura cautius de revelationibus sui temporis locutus estj non audens reprehendere celebrantes huiusmodi festum propter faotas revelationes . Petrus Canisius ita quoque scripsit: Neque tamen asperneWMr, si quae extent revelationes quae bonorum fidem merentur et Conceptionis doctrinam confirmant^ cum scriptum esse sciamus: Spiritum nolile extinguere 16.

  1. Caeterum piae sententiae certitudinem illius fautores non iara intendunt ex his revelationibus vindicare ; firmiora adsuntargumenta ad eam probandam ut exhinc breviter exponam. Probalur i . ex scriptura et praesertim ex illo 1': Tota pulcra es, amica mea , et macula non est in te. Hic autem textus litteraliter intelligitur de B. Virgine, et ex eo s. Idelph. ac d. Thoraa probant immunitatera Deiparae ab omni culpa actuali. Si ergo ex hoc textu probaturB. Mariam nullam incurrisse actualera culpara , ex eodera etiam probatur nullam incurrisse culpara originalera, alias non esset tota pulcra, Hinc dixit idiota^^: Tota pulcra es , Virgo gloriosissima , non in parte ^ sed m toto, et macula peccati sive mortalis sive venialis sive originalis non esi in te. Itera quid significat illud : Ace gratiaplena^ Dominus tecum, quod dixit Angelus Mariae? Qaid illud : Bene" dtcta tu inter mulieres^ quod protulit

(10) Bisc. theol. super defiD. inimac. Concep.

(11) 1. 2. quaest. ult. dc pcccatis.

(12) L. 6. c. 12. t. 2. (13) C. 49. (14) C. 4d (lo) Disp. 179. in 3. p. n. 78. (16) Tlioss. 3. (17) Caiit. 4. (18) 3. p, q,^ 27. art 4. (19) Coutciii^l. B. V. c. 3.

87 i

LIB. VII. DE CENSURIS

Elisabeth? Quid il\ud: Fecit mihi magna qui potens est, quod ipsa B. Virgo pronuDtiavit?Nisi quod ipsa sola benedicta inter mulieres propter culpam 0* riginalem maledictas, inter magna quae Deus ei contulit, hoc maximum privilegium (utique negatum angelis et Adamo) obtinuerit: et divina gratia pleoa , id est numquam peccati labe inquinata , semper Deo amica et unita , sua gratia fuerit decorata. Hoc enim expressit s. August. i super enuntiatis verbis: Ave gratia plena^ ubi sio s. doctor dicit : Quibus ostendit ex integro (nota hoc ex integro) iram primae sententiae exclusam et plenam benediclionis gratiam restitutam. Opponunt adversarii illud Apostol. Omnes in Adam peccaveruni. Sed respondetur argumentum probare nimis, quia probaret esse de flde quod B. Virgo maculata fuisset , quod nemo dicit nec dicere potest. Itaque scriptura haec accipienda est cum exceptione B. Mariae; in scriptura enim etiam universaliter asseritur: Non est homo qui non peccet^» In multis offendimus omnes'^. Et tamen de fide est, ut declaravit Trident. 5 B. Virginem nuUam oulpam actualemcommisisse.

  1. Prob. 2. ex bullis pontifioum ; Sixtus enim iv. in sua bulla: Cum praecelsa , ut supra , loquens de Concept. Mariae, dicit: De ipsius immaculatae Virginis mira Conceptione. Cur mira , nisi immaculata fuisset?Idem pontifex approbavit ofliciura B. V. Leonardi de Nogarolis, ubi non semel nominatur immaculata Conceptio, etasseritur, Virginem per merita Christi praevisa ab omni macula praeservatam. Deinde Paulus V. expresse mandavit ut fideles in missa et officio huiu£ festi celebrandi non alio quam Conceptionis nomine uti debuissent; ex quo videtur certum pontificem praecepisse hoc ad omnem aequivocationem tollendam, ne sub nomine Conceptionis, sanctificatio Virginis in utero post primum instans, ut adversarii intelligebant , intelligi posl> Serm. 11. in Natal. domiDie. (2) Ad Roin. 8. p) Paralip. I. 2. (4) lac.5. (K) Se» 6. c«u.23.

set. Sed maxime urget bulla Alex. vii., ut supra enuntiata , qua fuit declara"» tum ab ecolesia celebrari festum B. V. non quidem sanctificatae post primum iostans , sed a labe originali in primo instanti suae Conceptionis secundum piam sententiam praeservatae. Et indo pontifex prohibet omnem contrariam interpretationem directe vel indirecte quovis praetextu etiam definibilitatis.

  1. Probatur 3. ex conciliis. Praetermitto cono. basileense, in quo decretum fuit piam sententiam esse tenendam. Quamvis quoad hoc concilium aliqui non frustra notant, quod etsi Eug. IV. illud exauctoravit, tamen (ut ait Raynaudus) concilii decreta, quae necipsumEugenium nec auotoritatem pontificiam tangebant, rata esse voluerit. In 7. autem synodo generali act. 5. sic habetur: Si quis non confitetur sanctam semperque V. Mariam proprie ae vere Dei genitricem sublimiorem esse omni visibili et invisibili creatura^ anathema sit. Quomodo B. Virgo posset dici sublimioromnibus creaturis adhuc angelicis , si aliquando foedata fuisset a culpa originali, qua non solum inferior aliquando omnibus angelis, sed omnino gratiae expers et Dei inimica extitisset ?

  2. Accedit conc. Trid. quod revera noluitpiam sententiam de fideexpresse declarare, dum 6 tantum dixit: Declarat tamen haec ipsas. synodus non esse suae intentionis comprehendere in hoc decr. ubi de peccato originali agitur^ beatam et immaculatam Virginem Mariam Dei genitricem^ sed observandas esse constit. fel. record. Sixti Papae iv. sub poenis in eis constitution. contentis, quas innovat. Sed hic obiter notandumillud quod testaturHieronyrausOrmaohaea', nempe ipsummet legisse Romae totam sessionem Tridentini, ubi de hac quaestione tractatum fuit et fere nullum, qui non esset de familia s. Dominici . contra immaculatae Conceptionis sententiam sufi^ragium praestitisse. Addit Lancic. ^ concil. demum conclusisse (6) Sess. S. can. S. (7) Prolog. S. in CaaU (8j Tooi. l.opuictil. li. t p. 49.

TAP. H. DE EXC0MMU-MCA.T10XE

ut aeclararelur B. Virgo concepta fuisse sine peccato originali ; sed ob instantissimas preces aliquoruna theologorum sancti Dominici, ut supersederent a decreto usque ad aliud tempus, concilium supersedit.

  1. Quamvis tamen Tridentiq. hoc decr. tunc omiserit emanare, verum in alio canone quem emisit certara dostram sententiam reddidit. In canone enim 23. sess. 6. sic dixit: Si quis hominem .... dixerit .... posse in tota vita peccata omnia , etiam venialia , vitare , nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de B. Virgine tenet ecclesia, anathema sit. Ex quo canone certe deducitur Deipara a culpa originali immunis fuisse; nam , ut bene arguit p. Coninch. * et Spinellus 2 , si cerlura est iuxta concilium et de fide divinam Matrem nullam oulpam actualem commisisse , certum consequenter est certitudine theologica, quod ipsa maculam originalem non contraxit. Ratio patet, quia sicut impossibile esl ut qui peccatum originale una cum suo fomite contraxit expers sit omnis peccati actualis; ita qui nullum peccatum actuale commisit, necessario impossibile estquod maculam originalem codtraxerit, ut docet s. Aug. contra lulianum 3 qui ideo Christum Dominum nullum peccatura actuale perpelrasse dixit, quia nullum peccatum contraxit originale,

  2. Probalur 4. ex ss. pp. Falsum quippe est dicere omnes patres esse pro oppositasententia: Bellarm. enim^ probabiliter interpretatur patres qui contrarium sentire videntur, et plures refert piae sententiae faventes, inter quos bene numerari potest s. Ambros. qui scripsit in Ps. 11 8. ad ultimum verf um : Suscipe me non ex Sara, sed ex Maria^ ut incorrupta sit Virgo^ sed Vir^ go per graliam ab omni integra labe peccati. S. Ansel. Omnes mortui sunt in peccatis sive originalibus, sive voluntate additis , nemine prorsus excepto ,

(1) TL.-oIog. (2) Aiir. lil». de B. Vii g. (3) L. 5. c. 9. (4) Controv. ik> ainiss. graliae 1. 4. c. lo. «l iG. iji) lu c. 12. ad or (Gj Scrn. de Assuin.

DUB. IV. DISSERT. RTC. 875

dempta Matre Dei. S. Petrus Dam. Caro Virginis ex Adam assumpta^ ma* culas Adae non admisit.

  1. His et aliis accedit sensus communis fidelium ; immaculatam enim Concept. testatur Aegidius a Praesentatione? omnes tueri religiosos ordines et ex eodem ordine s. Dominici , licet sint 92. soriptores pro contraria , tamen 137. pro pia sententia adsunt, ut quidam recentior enumerat. Alex. vii. in sua bulla , ut supra, declarat hanc sententiam celebriores academias et oatholicos fere omnes complecti. Quo argumento PetaviusS maxime enititur ad illam probandam, et bene convincitjUt ait doctissimusepiscopus Torni^. Ex quo enim , nisi ex communi fidelium sensu , haurilur certitudo quod Deipara, saltera ante Nativitatem, fuerit sanctificata? Ex quo certi sumus , quod eadem B. V. et anima et corpore fuerit in coelo assumpta? Si ergo de his nemo dubitat, quomodo dubitari potest de Conceptione immaculata , quara fideles omnes tenent et defendunt?

  2. Opponunt adversarii auctoritatera s. Bernardi ets.Th. Sed ex eisdem sanctis doctoribus raagis nostra sententia valide firraatur, licet enim s. Bernardus in sua Epist. in canonicos lagdun. invexisset, quod festum oonceplionis Deiparae celebrassent, monens quod apostolicae sedis auctoritatera expectare debuissent (et ibi addidit bene colendum diem Nativitatis et Assumptionisb. Virginis, quia sic ab ecclesia iam fuit acceptura), attamen ex hoc eodem arguitur, ut bene notat Bellarrain.^o, quod si sanctusBernardus nuQO videret festum Conceptionis immacU'* latae ex auctoritate romaaae ecclesiae celebrari , ipse quoque libenlissime celebraret.

  3. Quod autem ad doctrinam s. Thomae, revera adhuc incertum esl de qua sententia fuerit s. doclor; quam« vis enim in Summa aliud sensisse vi(7) Dc praescrv. virginis q. 6. art. 4.

(8) T. S. p. 2. I. 14. c. 2. n. 10. (O^Adiiol.ad EiUum I. c. L.3. 4;CiiU.SS. c.t(k

876

LIB. VII. CENSUUL!»

doatur, tamen in pluribus locis, praesprtim in Epist. ad Gal. * clare Conceptionem Virginis immaculatara fuisse censet, ubi scribit: ^kilierem autem ex omnibus non inveni quae a peccato omnino immunis esset^ ad minus originali vel veniali. Excipitur purissima et omni laude dignissima Virgo Maria. Clarins in 1 . Sententiarum 2 sic scripsit: Dicendum quod puritas intenditur per recessum a contrario^ et ideo potest aliquid creatum inveniri quo nihil purius esse possit in rebus creatis^ si nulla contagione peccati inquinafum sit^ et talis fuit puritas Mariae Virginis^ quae a peccato originali et actuali immunis fuit. Quibus verbis ( ait episcopus Torni 3) nimis aperte patet divum Thomam hoc loco sensisse b. Virginem ab originali culpa fuisse expertem, cum ea verba minime aliam contrariam interpretationem patiantur. In Summa autem etsi d. Th. * dicat quod in festo Conceptionis celebretur festum sanctificationis potius quam Cooceptionis Deiparae,quia tunc temporis dubiumerat de quo festum celebrabatur, an sanctificationis in utero vel an Conceptionis in primo istanti : hodie iam est declaralum ex bulla Alex. vii., ut diximus, celebrari festum uon sanctificationis, sed Conceptionis b. Virginis a peccato originali praeservatae. Idem autem s. doctor 5 qui tractat an b. Virgo fuerit in utero sanctificata, ex ratione quia ecclesia iam ex tunc Nativitatem celebrabat b. Mariae, infert tenendum ipsam ante Nativitatera sanctificatam fuisse ; et cur? Quia, dicit, Non celebratur festum in ecclesia, nisi pro aliquo sanclo. Ergo b. Virgo fuit in utero sanctificata. Hinc patet quod si s. Thomas nuuc temporis scriberet, quo ab ecclesi-a declaratum est seoundum piam sententiam celebrari festum b. Mariae praeservatae a peccato originali in primo instanti suae Conceptionis, sive infusionis animae in corpus, certe aliter sentiret ac scriberet,

(1) C. 3. Iccl. 6. (2) Disl. 44. arl. 5. ad 1,5) L. c. (4) 3. p. q. 27. «rt. 2. ad 3.

{^) Art. 1. praedictac qu. (6) In comm. a. S. (7) Ii) 5. di(U q. 1. (8) T. i. p. i. qa. 2. dt

ut ait Suar. 6 his verbis : Si praesen^ tem ecclesiae faciem d. Thom. vidisset^ aliter de immaculata Virginis Conceptio* ne docturus esset. Idem dicit Petaviui de d. Thoma. Idem Gabriel 7 qui scribit : Non esse culpandos s. Bernardum^ nec s. Th., s. Bonav., et caeteros dd. oppositum olim opinantes^ quia eorum tempore nulla determinatio apostolicae sedis facta fuit^ nec festivitas illa generaliter tunc fuit per orbem oelebrata. Idem dicunt plures etiam dominicani, et signanter loannes de Fenario doctor parisiensiset magister generalis ordin. praed., ut refert Catharinus. Idem dicit loannes a s. Thoma 8 citans alios thomistas.

Accedit s. August., qui disputans de quadam alia doctrina contra Cresconium 5, eum monet ecclesiam oonsulere. Sed nunc non est opus supra nostra sententia ecclesiam consulere, cum iam ecclesia mandaverit festum Conceptionis imraaculatae iuxta piam sententiam celebrari. Et ex hoc maximo argumento, in ecclesiae auctoritate fundato, fautores piae sententiae reote asserunt nostram sententiam esseproxime de fide definibilem; de ecclesiae enim auctoritate loquens s. Thom.iOsic docet : Maximam habet auctoritatem ecclesiae consuetudo, quae semper est in omnibus aemulanda... Unde magis standum est auctoritati ecclesiae^ quam Au^ gustini eto. Scribit etiam Valent. *i loquens de auctoritate pontificis: Circa^ quae ad pietatem religionemque spe~ ctant est infallibilis eius auctoritas, Addit Euseb. Nuremb.i^ quod decreta morum, approbatiosanctitatis etc. necnon institutiones festorum, quae considerantur ab infallibili capite ordinatae, ab omni errore excipiuntur. Deinde ideraEuseb.^3 refert votum a cardinale Bellarmino prolatum circa b. Virginis Conceptionem iussu Pauli v. coram s. c. inquis. generalis rom. qxio Bellarm. ita sensit : Si forte non placet tunc ulla formalis definitio^ saltem rfeapproh. doctrina s. Th. (9) L. i. c. 23. (10) 2. 2. q. iO. ar. 12. (11) T. 3. d. 1. q. 1. \k 7. 41. (12) In theoria comp. 2. p. $. 1. (15) In opere Patbco. de perpeluo obiect. festi, c. 31

CAP. II. DE EXnOMMUNICATIONK OirB. IV DJSSERT. ETC.

877

beret fien praeceptum omnibus ecclesiis^ ut recitent officium de Conceptione^ quomodo recitat ecclesia, sic enim sine rfe(initione haheret intentum.

261 . Hinc non satis pie nec probabiliter quidam recentior scripsit possibile fore quod ecclesia aliquando definiat Conceptionem b. Virginis fuisse maculatam. Dum, ut bene advertit Vasq., minime censendum quod ecclesia unquam tamquam fidei dogma definiat b. Virginem in peccato originali conceptam esse, eo quod auctoritate sua festum Conceptionis in tota ecclesia iam praeceperit celebrari. Et idem sine dubitatione asseruit Thyrsius Gonzalez in suo opusculo quo tuetur proximam definibilitatem immaculatae Conceptionis. Ideo opportune notanda sunt verba Blosii ^ qui sic ait : Mirum sane est adhuc nostro aevo inveniri qui puritatem Conceptionis beatissimae Virginis vocent in dubium, et suam opinionem obstinate tueantur, citantes sententiam ss. pp.^ qui si nunc viverent^ aliud procul dubio sentirent. Certe romana ecclesia, hoc ipso quod festum Conceptionis celebrandum assumpsit^ satis affirmavit eamdem Conceptionem fuisse omnis contagionis expertem; profana siquidem festa non celebrat ecclesia. Et summ. pont. Bened. xiv. in suo doctissimo opere de Canoniz. sanctor. 2 dicit nostram senteatiam hodie esse moraliter certam, et solummodo deesse definitionem ecclesiae, ut fideles teneantur credere fide divina Conceptionem Virginis immaculatam.

  1. Nec valet dicere quod alias Maria, si maculam originalem non contraxisset, non posset dici a Christo redempta; nam communiter respondetur quod ipsa, cum fuerita culpa praeservata, vere et modo nobiliori redempta fuerit; docet enim d. August. 3 quod miltendus in carcerem, etiam dicatur a carcere liberatus ab illo qui eum liberal ne in carcerem perducatur. Haec autem nobilior Virginis redemptio maxime Virginem decuit, ut nunquam

(1) C. K. f. 623. (2) L. 1. c. 42.

(3) Jn Pg. 85. veiho Coufilcboi. (4) Dc Chrisli

dici posset mater Dei Deo inimica extitisse , et regina angelorum subdita diabolo aliquando fuisse. Imo dicit Arnoldus Carnot. ^ : Non solum de decen^ tia^ sed etiam de iustitia fuit ut illud vas electionis communibus non laxaretur iniuriis.

Ex omnibus his deducitur piam sententiam praeservationisb. Virginishodie tenendam ut certam, et oppositam non esse amplius probabilem. Quod sic evidenter probatur : Certum est 1 . de fide esse quod ecclesia non possit errare in materia morum. Certum est 2. cultum sanctorum ( prout est celebratio festi praeservationis Deiparae ) pertinere ad materiam morum; ad mores enim utique pertinet praestare b. Virgini Mariae cnltum debitum et indebitum denegare. Si ergo ecclesia praecipit celebrari festum praeservationis Dei Matris, et in hoc non potest errare, vera et certa debet esse praeservationis sententia. Ex quo bene infert quidam doctus auctor recentior in libro nuperrime Neapoli edito anno decurso 1753. cui titulus: Deipara eiusque cultores vindicati etc^ quod contraria sententia post decretura Alexandri VII., prout antiquata, non est amplius nec practice nec speculative probabilis.

Imo h*cet nostra sententia ab ecclesia nondum sit definita, bene tamen potest de fide teneri ; nam bene possumus credere de fide sententias illas, quas probabile est de fide esse, nimirum canonizationem sanctorum, praesentem pontificem esse, verum pontificem, esto hae senlentiae non sint ab ecclesia declaratae de fide, ut late probat Viva 5 cum Suar. Lugo et communiori. Dicit euim d. Th. ^ qaod credere possumus de fide non solum ea quae habemus per fidem infusara, sed etiam quaepercipimusper conclusiones Iheologicas : Dicitur fides (ait sanctus doctor) acquiri per scientiam theologiae. In nostro auleHi casu conclusio theologica bene eruitur ex mox supra praeNativ. S- Nihil. (K) Cursu llicolog. p. 4. de lide. (6) lu 5. scul. d. 3. aii. 2.

<578

dictis: si enim de fide esl uon posse errare in materia morum, et cultus praeservationis Deiparae cerle ad mores pertinet, bene de fide tenere possumus praeservationem esse de fide.

  1. Hic ultirao operae preliura ducimus breviler perpendendam qiiaestionem illam, an liceat emittere votum profundeudi vitam obdefensionera praeservationis B. V. Mariae a iabe originali. Negat Lamindus Pritanius i et eum secuti sunt AntoniusLampridius^ ac Ferdinandus Valdesius Ratio quia nemo potest exponere vitara ad tuendam opinionem humanam, cui falsitas subesse potest; opinio autem defendens praeservationem Deiparae a culpa originali, quamvis pia, humana tamen estj cum ecclesia hanc sententiam nondum statuerit niti revelatione divioa aut traditione. Affirraant vero valde probabiliterplures Deoterici, et signanter auctor supra enuntiatus in citato libro Deipara elc, Distioguere enim oportet sententias pure huniauas ab iis quae pertinent ad morum disoiplinam, et suo modo ad fidem, prout est haec quae spectat ad cultum sanctorum, et praesertim reginae sanctorura , quae prae omnibus sanctis veneranda est. Quod autem sententia praeservationls speotet ad cultum beatae Virginis patet (ut vidimus supra) ex bulla Alex. VII. qui declaravit festumConceptionis Dei Matris iuxta piam sententiam celebrari debere. Praeterea, dato quod huiusmodi senlentia esset per se humana, tamen cum referatur ia Deum, qui vult ut fideles sanctos suos, et praecipue matrem honore prosequantur, non est pure humana, sed religiosa, cum ad Deum referatur, iuxta dootrinam d. Th. * qui docet posse esse martyrii causam, non solum defensionem corum qune ouot de fide, sed etiam opera omnium virtulum , quae sunt proteslationes fidei; en eius verba: Omnium virtutum opera secundum quod refcruntur in Deum sunt quaedam protestationes fidei, per quam nobis.innotescit Quod Deus huiusmodi ope(1) De moderat. ingen. (2) D« superst. vit.

IA9. VII. DE UlIXSUAIS

ecclesiam ra a nobis requirit, et nos pro eis re-* munerat^ et secundum hoc possunt esse martyrii causa. Hinc deinde subdit : Quia tamen bonum humanum potest effici divinum, si referatur in Deum^ id^ co potesL esse quodcumque bonum ha^ manum martyrii causa^ secundum quod in Deum refertur . Cuni autem nulhim sit dubium esse actura religionis cultum exhibere Virgini, celebrando iuxta piam sententiam festum suae Gonoeptionis immaoulatae in primo instanti., prout exigit ecolesia, certum etiam est iuxta Angelici doctrinam huiusmodi cultum bene posse esse causam martyrii. Ergo, si licitum et raeritorium est cuique vilam prodere ne ab exhibitione huius oultus desistat, tanto magis ei licitum et meritoriura erit raortem subire pro tueudo huius cultus obieoto, nempe pro b. Virginis a labe originali praeservatione, ad qiiara ipse oultus referlur. Hinc summus pontifex Bened. xiv. in suo praefato opere de Canonizalione sanctorum 5 , postquam ostendit ecclesiam essepropensara versus sententiara praeservationis b. Virginis immaculatae, dixitque neminem negare eara esse magis piara et religiosam, n. 13. sic ait: Inter martyres ab ecclesia recensentur^ qui occisi fuerunt a tyranno, vel quia senienliam magis religiosam exercebant^ vel ne omitterent exercitium alicuius aclus virtutis, a quo tamen poterant sine peccato cessare. Et sic iam satisfactum est obiectioni Lamindi, nimirura quod non liceat vitam profundere pro tuenda praeservatione Deiparae, eo quod talis sententia doq sit de fide.

Aax. IV. Quoraodo iHtclligenda escouimuDicalio percussoris clericorum.

  1. f^erba canonis.

  2. Quid irUelligatur \ . per verba^ si quis. An impubereSy ei a qtio ipsi possint absolvL,

  3. Quomodo compreheniantur etiam mo»» 'dunte.i,eonsu.lentes ttc.

  4. Quomodo ratihabentes. 26S. QuomOdo non impedientes.

  5. qui tenentur impedire tantum eafcaritate.

  6. Quid intelligatur 2. per clepicum.

  7. Quid per monachum. An eremitae.

(3) In sua epist. (4) 2. 2. a. i24 a 5.

(5) L. 1. C. U.

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONE DDB. IV. ART. IT.

879

^72 Qiild o. per verba^ manus iniecerit.

^3. An requiratur ut pereussio sit cum pec~ cato mortali et externe gravi.

  1. Incurrit I. clericum conspuens vel aliter gravi iniuria officiens. "i. Fiolenter detinens elc. 5. Persequens eum nt decidat. 4. Apprehendens equum etc. 5. Haec agens etiam clerico consentienle. 6. Clericus seipsum percutiens, sed ulii id negunt. 7. ludex laicus percutiens clericum^ vel ecclesiasticus percutiens per laicum.

  2. Non incurrit fur clam furans. 2. Percutiens iocose V£l casu. An pueri clerici se percutientes. Et an defendentes se vel suos aut sua. 3. Si absil mortale. 4. Percutiens elericum per ignorantiam aut inadvertentiam aul per iram subitaneam. Dub. i . Quid si quis percutit ignorans alterum esse clericum^ animo tamen comparatus quod percuteret, etiamsi sciret. Dub. 2. An excuset ignorantia c^^assa. Dub. 3. Quid , si quis percutit Petrum clericum eredens Paulum clericum. Excu^atur etiam praelatus aut praeceptor percutiens. An pater. C. Perculiens clericum exercentem ofjicium cauponis etc., vel turpiter agentem aut sollicitantem uxorem aut consanguineam in primo gradu. Quando excusetur puella percutiens clericum sollicitantem.

  3. Quando episcopus possit absolvere ab hae exeomm unicatione.

  4. Qiice percussio dicaiur levU, quae gravit et quae enormis.

  5. Quotmodis pereussio levispossii fieri gravis.

  6. Quinam possint absolvere a percussione levi et quinam a gravi.

  7. Dub. h An in dubio percussio iudicanda sit levis aut gravis. Dub. 2. An incurrat excommunicationem qui venenumdatclerico.

  8. « Resp. Ea sic habet: Si quis suadente diabolo in clericum vel monachum violentas manus iniecerit, anathematis vinculo subiaceat, et nullus episcoporum praesumat illum absolvere [Nisi mortis urgente periculo, donec apostolico conspectui praesenteturj et eius mandata recipiat. Ita ex c. Si quis 47. q, 4.).

  9. » Dicitur \ . Si quis, iotellige cuiuscumque sexus aut status, etiam impubes, dummodo rationis compos, et doli capax (Ut habetur ex c. 1 . Mulieres et cap. Pueris de sent. excomm. Quamvis impuberes possint absolute absolvi ab episcopis, etsi post pubertatem absolutionem petant, Salm. ^ ex dicto c. Pueris. Etiamsi percussio fuerit enormis, ut dicunt Pal. 2 et Bon. 3

(1) De cens. c. 2. p. n. 67.

(2) D. 5. p. 23. S. 4. n. 6.

(3) T. 5. dc cetM. in piirt. d. 2. q. 5. p. 6. n. 18.

(4) C. 27. n. M. (8) D. 22. seet. 1. n. 8S. |p) Dc cens. c. 4. ». 2. ».

ciim Suar. Mol. Fill. Sayr. el Reg. et c. ult. desent. excom.).

  1. «Extenditur autem ad efficaci» ter mandantes, consulentes et consen* tientes. »

Recte dicit Bus. efficaciter, quia ut hi incurrant excommunicationem requiritur ut percussio de facto eveniat, atque ipsi per mandatura, consiliuoi aut consensum graviter in illam influant, ita communiter Nav. * Suar. * Salm. 6 et Bonac. ' cum Sayr. Avila Mol. Sylv. Fill. etc. ex c. Quantae et c. Mulieres, de sent. exc. An autem incurratur censura in dubio an mandatum vel consilium influxerit, vel si mandatum aut consilium fuerit revocatum ante executionem. Vide de his dicta n. 39. et 40. Notandum autem hic quod si quisdiceret coram suis : Cupio vindictam talis clerici^ bene incurret excommunicationem, si ex hoc dicto aliiclericum indepercutiant,ita Croix* Renzi9 cum Diana et Avila ac Salm. cum Con. Sylv. etc. argum. c. ult. de homic. n. 6. Intellige, si praevidet ex eo ah*os percussuros.

  1. 0 Extenditur etiam ad ratihabeutes percussionem suo nomine fa« ctam. »

Certum est quod ratihabitio sufficit ad incurrendam censuram, ut habetur ex c. Cum quis de sent. exc. Sed ad hoc requiritur 1 . ut percussio sit facta noraine tuo vel in tui gratiara. 2. Ut ratihabitionem externe significes. 3. Ut quando evenerit percussio fueris habilis ad raandatum vel consilium percussionis, saltem habitualiter; nara si fueris amens, non incurris, secus, si ebrius aut dormiens, ita coramuniter Bou.i<Pal.« Conc.i3 Croix><et Salm.*5 cum Suar. Sayr. etc.

  1. « Item non impedientes, saltem si ex oflicio aut iustitia teueantur, ut reges, iudioes, et caeteri superiores. Item patres, tutores, heri, paedagogi, parochi etc. quibus aliorum cura de*

(7) D. 2. q. 3. p. 6. S- 2. n. 1. (8) L. 7. n. 503. (9) T.l. p. 266. quacsl. 4. (10) Cit. n. 22.

(11) D. 2. q. 3. p. 6. %. 7,. n. 8.

(12) D. 3. p. 25. S- 2. u. 14. (13) T. lO.p. 467» B. 6. (14) L. 7. n. 506. (IS) ibi<< u. Uii.

880 LIB. VII.

inandala est. Ita Laym. < Bonac. 2 ex Molin. et comraun.

  1. » Dixi saltem etc. quia, si ex caritate tautum teneantur, etiam excommunicari docent Suar. Cai. Fill. Mol. Sayr. etc. Verum id probabilius negat Bon. 3 ex Nav. Con. Reg. Henriq. Mol. etc. (Et ita verius tenent Nav. * Bon.5 Laym. 6 et PaL ' cum Holzm. et Henr. ac Salm. § cura s. Anton. Palao Gon. Bon. AvlL Ratio quia hi tantum percussioni censentur favere (ut loquitur c. Quantaey de sent. excomm. ) qui ex iustitia tenentur impedire, non autem qui solum ex caritate, etsi ex odio non impediant, cum ad incurrendam censuram etiam actus exterior requiratur iuxta dicta n. 34.).

  2. » Dicitur 2. clericum^ quo nomine intelligltur omnis prima saltem tonsura initiatus ( etiamsi coniugatus, dummodo cum unica virgine), et deferat habitum serviatque alicui ecclesiae, item etiam excommunicatus, suspensus, interdictus, degradatus verbaliler tantum (Ita communiter etiam Salm. 9. Non incurritvero qui perculit clericum bigamum ex reali bigamia-, secus autemsi ex similitudinaria, nempe qui in sacris constitutus matrimonium coutraxerit et consummaverit, ueque incurrit percussor clerici, qui habitum deponens saecularibus negotiis se ingesserit, nec post tertiam monitionem sui praelati resipuerit. Salm. *o communiter. Vide hoc et alia l. 6. n. 827.).

271 . »Dicitur 3. monachum^ intellige quemvis religiosum , eliam laicum , conversum, novitium, utriusque sexus. Item tertiarios s. Dominici, s. FrauciBci, si gestent habitum et vivant in communitate. Item eremitas subiectos alicui regulae vel superiOri. »

Unde gaudent privilegio canonis 0mnes viventes in communi sub aliquo

(1) L. 1. t. S. p. a. c. n. 6. (2) D. 2. qu. 5. p. 4. n. 8. (5) L. c. (4) C. 27. n. 78. (S) D. 2. qu. 3. p. 6. S. 2, n. S. (6) Tr. ti. p. 2. ». n. 6. (7) D. 3. p. 23. S- 2. n. 13. 1«) Dc cciis. e. 4. p. 2. n. 23. (9) IbiJ. n. 21. (H)) L. c. (II) C. 27. 11. 70. (12) D, 21. secU I. «. 22. (15) D. 2. qu. 5. p. C. sccl. 5. u. 16. IH) 1h «. Kvlii!», Jc loio conip. u.

DB i.l!,NSCRI9

praelato, ex CApressa vel tacita papa aucloritate, quamvis in eorum communitate non fiat professio, ita Nav.i« Suar.i2 et Bon. « cura Con. Mol. Fill. Reg.AvilaGraflf. etc. Idem dicit Fagn.>< de mulieribus conviventibus in conservatoriis , quamvis religio non sit adhuc approbata, quia , cum reh'giose vivant, censentur personae ecclesiasticae. Et idem ait Renzius ^^de seminaristis et pueris collegiorum, ut sunt Neapoli pueri s. Mariae Lauretanae, s Oouphrii etc.

Eodem privilegio gaudent eremitae, qui ex voto aut pacto addicuntur alicui loco sacro cum subiectione ad episcopum. ut docent Suar.i^ Fagnan." Cont. Tourn.^8 Ronc.i» et Bon.20. Idem dicit Pal.2i de eremitis qui sub aiiqua regula et obedientia vivunt, edito obedientiae aut paupertatis voto. Communiter vero docent praefati aa. minime gaudere eremitas vagos qui habitum singularem gestant, licet inserviant alicui ecclesiae, etiam ex commissione episcopi, ut Fagn.22ex decisione rotae romanae.

  1. «Dicitur 4. manus iniecerit, per quod intelligitur quaevis contumeliosa actio exterior mortaiis circa clerici personam vel res ei adhaerentes, sive fiat manu, sive baculo, gladio etc. Bonac. 23.»

  2. Ad incurrendam igitur hanc excommunicationem requiritur ut percussio sit mortaliter peccaminosa, et etiam externe gravis, ut docentBon.24 acCai. Mol. Pignat. etc. apud Croix25. Quare non incurrit qui tantum signum facit percussionis et non percutit, ut Saim.26 Conc.27 Cont. Tourn.23 et alii passira. Sed hic recte notantPal.29 Suarez30 Croix3i cum Sperelli etBonac.32 cum Con. Fill. et Reg., quod seraper ac percussio existimetur graviler in(IS) P. S34. q. II. (16) D. 22. secl. 1. n. 22. fl7) L. c. (18) Tr. dc ccns. part. 2. cap. 1. arl.

  3. secl. 1. quaer. 3. (19) P. 102. q.2. (20) L. a. (£1) D. 3. p. 22. S. 1. n. 14. (22) L. c. n. S9. (23) D. 2. q. 4. p. 1. (24) D. 2. q. 5. p. C. scct

  4. S. 1. (2S) L. 7. n. 501. (26) De ccns. c. 4. p.

  5. n. 27. (27) P. 467. n. 7. ;2it) Loc. cil. qiiacr. 4. (29) D. S. p.23.S. 2. D.2. (.10; D. 72. scci. % B. 26. C^l) L. c (32^ D. 3. u. 2

CAP. H. DE EXCQMMUNICA

iuriosa. ralionereverentiae clericodebitae, sufficiet ad censuram quaevis percussio levis, etianosi levissinaus tactus physicusintercedat. Advertendum cum comrauni dd. (ut notat Croix quod hic canon, prout in favorem clericorum emanatus, non stricte sed latissime intelligendus sit.

Ex his resolves: 274. « 1 . Hanc excommunicationem incurritl. Qui talem conspuit, conspergit aqua, pulvere, conspurcat luto, evellit crinem, lacerat vestem, eripit ah'quid per vim et ioiuriam de eius corpore, verbi gratia pileum, pailium etc, ita ut actio sit graviter iniuriosa, Bon. 2 Laym. 3. 2. Qui concludit aut violenter detinetcarcere vel loco utide sine dedecore non potest exire 3. Qui persequitur, ut in flumen, fossam incidat, equo decidat etc. 5 (An autem incurrat is qui clericum insequens praeter intentionem et praevisionem est causa ut ille cadat. Negat Bonac. 6 cum Sylv. et Renzi ' et merito probabiie putat Croix ^ quia tunc casus mere per accidens se habet. Sed non minus probabiliter affirmat idem Croix cum Sperelli; hinc dicit cum eod. SperoIIi Fagn. etc, et huic consentit ipse Bon.9 non excusari ab excommunicationeexplodentem sclopum in clericum, qui ob metum exanimis caderet, licet globus eum non tangeret, quia tunc explodens est causa per se talis laesioois). 4. Qui manus violentas iniicit in equum cui is insidet, occidendo, vulnerando, caedendo, sistendo per frenum, quae actio, licet sit levis respectu corporis, non tamen respectu honoris*o(ldquedocent commun. Suar. Pal. Bonac. et alii cit. n. 273. ac Salm.ii cum Layman Avila «tc). 5. Qui aliquid supradictorum facit, etiam clerico consentiente, dummodo sit iniuriosum ordini clericali. Laym. 12 (ita commun. Suarez Bonac. Con. et alii cum Salm.^3^ ex c. Nemo,

(1) Ib. (2) L. c. (3) C. 8. n. (4) Ibid. <S) Ibid. (6) D. 2. q. S. p. 6. sect. 1. $. l. n. ». <7) T. 1. p. S77. q. 6. (8) L. 7. n. 308. (9) L. c. (iO) Tb, {ii) Dc cens. c. 4. p. 2. n. 20. et 27. \i2) L. « (15) Il.id. n. 19. (14) L. 7. n. 503. (l-o) De csus. c. 4 j.. 2. "0. (16) L. e.

rrOXE DOT5. It'. AHT. IT. 881

caus. 11. q. 5. ei ex c. Contingit^ xent exc. Clericus aulem consentiens ex eod. c. Contingit etiam subest excommunicationi , sed haec est tantum ferendae sententiae, ut bene advertunt Bonac. et Croix i^, dum in dicto textu dicitur : Si quis clericus sponte se subiecerit^ excommunicetur . Hoc tamen intelligendum si talis percussio, nonobstante consensu clerici, non desineret esse iniuriosa: nam secus esset si consensus auferret iniuriam , puta si clericus petat caedi ab alio ut luat sua peccata; Salm.<5 cum Con.). 6. Clericus si seipsum ex malitia vel passiona (secus si ex devotione) percutiat inluriose; Laym.^6 ex Nav. ( Ita cum Bus, tenent Suar.<' et Bonac.^s cum Navar. Con. Sayr. Avila etc. Sed merito oppositumputant probabilePaI.<9Diana20 et Croix2i cum Tolet. Barbos. Turiau. Pasqual. et Delbene, quia revera canon videtur tantum loqui de altero clericum laedente). 7. Qui percutit clericum etiam meritum, si fiat vel per quera non debet, ut si morte dignus puniatur a iudice saeculari, vel modo illicito, ut si a praelato puniatur per laicura. Bon.22 ex Nav.Sayr. Suar.Fill. Conc. etc. Vide Laym.23.

  1. » 2. Non incurrit 1. fur qui clam abscindit crumenam vel vestem tollit clericQ, quia non est actio violenta, sed fraudulenta (Secus , si violenter auferat, ut Laym.2^ cum Caiet. Con. Suar. Mol. et Salm.25 cum Palao Avila etc. commun., quia tunc actio, etsi Bon corpus clerici, laedit taraen honorera ). 2. Si percussio sit iocosa (Quamvis sit gravis, et etiam cura aiiqua ira irrogetur, modo non pertingat ad peccalum mortale, ut recte dicunt Pal.26 Bon.27 et Salm.2» cum Avila et Tamb., ex c. 1. de sent.excom. ubi dicitur: Nec clerici (excomraunicantur), si sunt plenae aetatis^ et non ex odiii

(17) D. 22. sect. 1. n. 39.

(18) D. 2. q. 3. p. 6. sect. 2. n. 7. (19; D. 5. p. 22. §. 2. n, 4.

(20) P. 9. ir. 4. r. 7. (21) L. 7. n. 310. (22) L. c. (23) C. S. (24) De cens. c. S n. 8.

(20) Ibid. n. 26. (26) D. 3. p. 25. §. 3. n. 2.

(21) D. 2. q. 3. n. 6. sect. 4. n. 3. (28) Ib.n. 2Sf

De Ligorio. Mor. II.

56

882

Lin. Vn. DE CENSURIS

(inlellig^tnr gravi), vel invidia, vel indignatione^ sed levitate iocosa se ad invicem percutere contingat), vel casualis, V. gr. si ianitor, vel apparitor turbam arcens percutiat clericum, item si pueri habentes primam tonsuram se pugnis percutiant. Bonac. * ex Mol. Fill. Con. etc. (Imo etiam in minoribus constituti, et quamvis sanguis e naribus effundatur, ut Salm. 2 Pal. 3 cum Layman Con. et Mol. ac Don. * cum Fill. et Avila, quia regulariter peroussio puerorum non reputatur graviter iniuriosa , idque admittit Sotus apud Salm. 5, etiamsi percussio fuerit gravis: hoc lamen intelligendum, si haec non fuerit intenta). Item si percussio fit ad defendendumse, vel vitam suam vel uxoris, parentum, filiorum, vel res suas, cum moderamine tamen inculpatae tutelae, Layman 6. 3. Et denique quandocumque percussio ob levitatem vel imperfectionem actus non esset mortalis, illata laico, ut docent Caiet. Avila et Sa, quod tamen Suar. universaliter nou admittit. Vide Bon. 7. 4. Si fiat in tenebris, vel clericum non agnoscas quod habitum non gestet, quia ignorantia excusat. »

Sic etiam excusat ira subitanea, quae efficiat ut non plene advertatur quod fit, ut communiter Suar. 8 Bon. 9 Layman^o Pal." cum Con. et Salm.i2. Sed hic dubit. 4 . an incurrat excommunicationem qui percutit aliquem ignorans esse clericum, sed animo comparatus, ut si sciret etiam perouteret. Affirmant Cov. Ugol. etc. ap. Croixi^. Sed communius et probabilius negant Sanch.*^ Suar.is Bon.^6 cumVasq. MoL etFilL, item PaL etNav. apudCroixi', quia in ignorantia concomitante adest tantum voluntas interpretativa, quae non est vera volunt-as. Secus vero dicendum si percutiens iam dubitaret an ille esset clericus, ut bene docet

(1) L. c. (2) De cens. c. 4. p. 2. n. 28. (5) L. c. n. 2. (4) L. c. sect. 1. J. I. n. 14. (S) Loc. cU. (6) Infra . (7) L. c. (8) D. 22. »ecl. 1, n. 80. (9) D. 2. q. 3. p. 6. sect. 4. n. 3. (10) L. 1. ir. S. p. 2. c. 8. n. 8. (11) D. 5. p. h. §. 3. n. 3. (12) Dicl. n. 28. (15) L. 7. n. 314. 114) Dcc. l, 2. c. 10. n. 16. (IS) D. 4. sect. 8. n.8.

Bon.8 cum Avila. Et idem tenent Sun rez <9 Sanchez2o Croix 21 ac Bon.22 cum Filliuc. Avila et aliis, si quis clericum percutiat ignorans esse clericum, sed intendens eum percutere, sive laicus ille sit sive clericus. Dubit. 2. an ab incurrenda excommunicatione percussionis clerici excuset ignorantia crassa^ Affirmant Sylv. Abb. Felin. etc. apud Sanch.23, quia (ut aiunt) illud, suadente diabolo,, importat dolum qui non re-» peritur in ignorantia crassa; sed merito id reprobant Croix^-i et Sanch.25 cum Cov. Tabien. et aliis, quia t6 suadente diabolo^ tantum importat percussionem cum peccato gravi. Dubit. 3. an inourrat qui percutit Petrum clerioum reputans Paulum olericum. De hoc vide dicta l. 3. n. 628. v: Quaer. \ . ubi sententiam affirmativam teuuimus.

« 5. Si praelatus, praeceptor, pater subditum in minoribus constitutum oorrectionis causa (licet ira accedat) percutiat moderate,habita ratioue culpae (Ita etiam Salm.26 cum Bon. Avil. etc. et idem dicunt Salm.27 de consanguineo qui percutit clericum, cuius curam habet, ex c. Cum voluntate 54. §. Si qui de sent. excom^. Imo praelatus et praeceptor ecclesiasticus potest etiam in maioribus constitutum castigare (Intellige semper moderate: nam s. c. declaravit excommunicatum quemdam parochum, qui clericum suum discipulum correctionis causa in capite pluries percusserat, et deinde pugnis et baculo verberavit, ut refert p. Zach.28 qui ob eamdem rationem non excusat ab excommu u i ca tione prael atu m si rel i giosum cum excessu verberet, pede trudat, aut similia faciat). An idem possit pater, controvertitur in utramque par* tem probabiliter. Vide Laym. 2». »

Quaer. aa pater possit verberibus clericum punire. Certum est posse, si clericus est in minoribus ex d. c. Cum

(16) De cens. in comnu. d. 1. q. 2. p. 1. n. 14.

(17) L. 0. (18) Ib. n. 18. (19) N 10. (20) N. 14. (21) D. n. 314. (22) N. 21. (23) De matr.l. 9. J. 32. n. 41. (24) L. 7. n. 31* (2S) L. c. (26) Dc cens. c. 4. p. 2. n. 29. (27) Ib. (28) Adn. ad Cro-:x 1. 7. n. 316. ^29j Loco mox cilando.

CAP. II. DE EXCOMMUNICA

voluntate 54. §. Si qui vero, de senten. excom. ubi id coDceditur omnibus illis qui aliquos de familia sua^ vel propinquos inferiorum graduum, ut cohibeantur a suis insolentiis, duxerint corrigendos. Dubium est an possit si clericus est in sacris constitutus.

Prima sententia negat, et hanc lenent Laym.* Pal.2 cum Host. Panorm. Ang. Molin. etc, quia nullibi habetur quod pater possit manus iniicere adversus clericos in sacris. Haec est probabilis: at sententia affirmans videtur probabilior et hanc tenent Suar. 3 Booac. ^ Conc. ^ Cont. Tourn. 6 et Salm.'' cum Valent. Bann. Con. et Avila. Et probatur ex c. 1 . de sent. excom. ubi excusatur magister, si scholarem clericum (quamvis sit plenae aetatis^ ut ibi praemiltitur , unde includitur etiam clericus constitutus in sacris) intuitu disciplinae vel correctionis percusserit. Si ergo non solum causa disciplinae, sed etiam correctionis potest magisler clericum percutere, tanto magis poterit pater, cui principaliter et de iure Daturali incumbit oompescere insolentias filiorum.

« 6. Si percutiatur realiter degradatus, vel bigamus, vel exercens publice officium cauponis vel macellarii, vel scurram, et ter monitus non cesset, vel inventus turpiter agens cum uxore, matre , sorore vel filia , vel denique mulierem ipso facto sollicitans ad turpitudinem, quia perdit privilegium. Vide Laym. » FilL 9.»

Ita ex c. Si vero 3. de sent. excomm.^ ubi excusatur a censura qui in clericum cum uxore, matre, sorore vel filia propria turpiter inventum manus iniecerit violentas, secus si mulier illa Don sit ita proxima in consanguinitate. Hinc Filliuc. Laym. et Bon.<2 cum Mol. Con, etc. communiter non excusant percussorem clerici inventi cum

(1) L. 1. ir. S. p. 2. c. S. n. 9. (2) D. 5. p. 23. S. S. n. 8. (3) D. 22. sect. 1. n. 49. (4) D. 2. q. 3. p. 0. sect. 4. n. 4. (5) T. 10. p. 408. n. 8. (G) T-. de cens. pait. 2. cap. 1. art. 4. sect. 1. V. 3. Excusatur. (7) De cens. c. 4. p. 2. B. 50. (8) L. 1. tr. S. p. 2. c. 8. (») L. IS. c. 1. (10) Tr. IS. c. 1. q. 6. n. 12. (11) L. 1. tr. S.

tONEDUB.IV.ART.lv. 883

avia aut nepte. Putant vero Nav.^3 e| Bon.^ cum Mol. Con. et Avila excusari maritum, si ex industria se abscondit expectans clericum id ignorantem, ut deprehensum iu adulterio occidat; secus si conventione facta cum uxore se abscondat, cum iura numquam intendant fraudes patrocinari. Sed etiam in primo casu rectius Layman 15 cum Nav. contradicit Bon., quia tunc minime verificatur quod vir inveniat clericum, dum eum expectat: hic enim ideo excusatur, quia (ut ait Glossa) nequit compescere subitaneam iram, ad quam potius tunc se excitaret. Dicunt autem Suar.i^ Bonac.' Cont. Tourn.is et Salm.<9 cum Pal. Layman Con. etc. bene excusari virum, si occidat clericum inventum cum uxore in loco suspecto, vel cum ea colloquentem post monitionem quod se abstineat a tali collocutione.Notant item Cont.Tourn .20 Conc.2i et Croix22cum Nav. Sylv. Ang. etc, tunc tantum excusari virum percutientem talem cIericum,quando percussio fit in ipso facto vel continuo post adulterium, tuncenim solum acer ille doloris sensus meretur indulgentiam. Excusatur etiam mulier percutiens clericum qui eam sollicitat, si non possit illum verbis avertere. Unde si clericus tantum verbis tentat, verbis tantum hunc debet repellere, nisi ille sit adeo importunus ut non valeat foemina per sola verba ab eo liberari, ita Suar.23 et Salm.24 cura Sylv. Avila Sayr. etc. Hoc tamen intelligendum, si ex tali sollicitatione constituatur mulierin aliquo morali periculo laben* di, saltem in peccatum cogitationis.

  1. « Resp. 2. Etsi haec excommunicatio sit reservata papae, potest tamen episcopus ab ea absolvere his casibus : 1 . Quando percussio, etsi sit mortalis, est tamen prudentum iudicio levis, comparata cum enormi (Ita ex o.

p.2. c. 5.n. 8. (12) D. 2. q. 5. p. 6. sect. 4. u.7. (13) C. 27. n. 84. (14) L. c. n. 6. (IS) Loc. cit (16) D. 22. sect. 1. n. 37. (17) L. c. n. 8. (18) Loc. cit. V. 2. Excusatur. (19) Dc cens. c. 4, p. 2. n. 31. (20) L. c. (21) P. 4G9. (22) L. 7. n. 307. (23) D. 22. sect. 1. u. 25. (24) Dict. n. 31.

881 LIB. VII.

Pervenit, de sent. excom.)^ v. g. si fiat palma,pugnoautlapicle non relinquente vestigium, et secundum Anton. et Diana S nisi notabilem iniuriam et magnum scandalum pariat, qualem negat esse, si quis sacerdotem pugno percutiat in faciem, licet guttae sanguinis effluant ( Ita etiam Viva 2 cum Diana et Glossa). Enormis vero erit Si membrum praescindatur, copiosus sanguis fundatur, rel etiam ratione dignitatis personae, ut si percutiatur episcopus vel abbas etiam alapa. 2. Si percussor sit impubes, pauper, aeger, senex, mulier, caecus, claudus, servus, filiusfamilias, vel non sui iuris, uti et regulares ac moniales invicem verberantes, item si sint horaines delicati, et quotquot habet legitimum impedimentum ut non possint ire ad papamaut eiuslegatum, vel si dubium sit de excommunicatione, Fill. 3. Denique si sit occulta. Vide supra hic et Dianam In quibus omnibus casibus pro foro conscientiae potest etiam facultas absolvendi impetrari gratis quidem ex poenitentiaria romana a maiore poenitentiario, ut supra lib. . in Append.))

Tll. Oportet igitur distinguere: alia est percussio enormis^ alia mediocris sive gravis, alia levis, quae non iam dicitur levis, quia importat tantum peccatum veniale, ad incurrendam enim excommuuicationem semper requiritur culpa gravis, sed dicitur levis respectu ad gravem et enoimem. Huiusmodi distinctio communiter add. assignatur et colligitur a constitutione in Extrav. perlect. quae in extensum refertur a Nav.s, ibique ab aliis attribuitur Innocent. iv. et ab aliis Pio 11., sedNav.eam attribuitloannixxii. Caeterum communiter aa. illam admittunt, ut Cabass. ^ et Pal. Bonac. Ronc. et infra citandi. In praefata autem Extrav. sic legitur : Respondemus percussionem levem esse pugni^ palmae, vianuSj pedis. digiti aut baculi aut la(i) P. 9. t. 4. res. 19. (2) Q. 5. arl. 5. n. 8. (3) L. IS. c. 6. n. 3S. (4) P. 9. t. 4. r. Go. (Sj Man. c. 27. n. 91. (6) T. I. 1. S. c. 2. n. 6. (7j D. 2. p. 6. »€ct. 8. B. 8. (8] P. 104. a. 1. j. S.

DE CENSU-Rl?»

pidis^ quae nullam macuJam neque su^ gillationem carnium relinquit , neque abscindit membrum., sine extraetiom dentium, sine avulsione multorum capillorum, sine ejfusione multi sanguinis. Nolumus tamen dicere quod huiusmodi levis percussio.^ ut pugni aut unguis , fiat atrox ob multi sanguinis effasionem. Ad iudicandum tamen quae laesio sit levis, mediocris aut enormis^ volamus diligenter perpendi non solum fa^ ctum^ sed etiam qualitatem eius et modum percutiendi cum omnibus suis cir~ cumstantiis loci, personae et aliis. Personae., si est magister, iudex., praelatus, pater^ patronuSy aut dignitas., percussus iniuste a subdito, aut ab alio ss viliori, quia ex hoc interdum censentur graves iniuriae., quae ex se sunt leves aut mediocres. Et quia conditio negotii non patitur integram determinationem huius rei^ relinquimus tuo arbitrio ut declares quae sit levis et quae enormis iniuria, admonentes ut potius declares in dubio esse percussionem gravem^ et ab ea non posse absolvere, quam, declarando levem esse^ ne occasionem prae^ beas laedendi statum ecclesiasticum.

Hinc dicunt dd. esse percussionem mediocrem, illam qua extrahitur dens, vel capillorum copia evellitur, aut fit sugillatio carnis, qua sanguinis copia eflFunditur absque gravi laesione vel iniuria, ita Bon. 7 et Ronc. Percussionem vero enormem dicunt idem Bon. et Ronc. ac Pal. ^ Cont. Tourn.io et Concina esse, si magna intervenit vulneratio, vel magna sanguinis effusio aliunde quam e naribus , vel magna iniuria.

  1. Communiter autem advertunt praefatiaa. et alii,quod saepe percussio levis possit evadere gravis vel e* normis ratione circumstantiarum, nimirum: 1 . Ratione personae laesae prout si percutiatur episco|)us , abbas , praelatus mona«iterii, autiudex, herus, aliusve in dignitateconstitutus,dicunt Pal. Bon. Conc. et Ronc.12. 2. Rationa

(9) D. 3. p. 25. §. 4. n. 2.

(10) De cens. part. 2. c. 1. a. 4. scct. 1. t. Itarjue»

(11) P. 4G8. n. 9. ' (12) Locc.

CAP. II. DE EXCOMMrNlCATIONB DUB. IV. ART. IT.

855

personae laedentis, ut si officialis laicus i iamsi percussio fuerit enorrais,utyivai*

auctoritative percutiat clericum, vel plebeiusecclesiastieum nobilem, Suar.< Roac. 2 et Bon. ' cura Nav. Mol. Fill. et Reg. 3. Ratione personae coram qua fit percussiOj nempe si fit coram praelato, ant alia persona in dignitate €onstituta, Bonac. Ronc. et Pal. cum Mol. 4. Ratione scandali^ nempe si monachus cum gravi scandalo clericum saecularem percutiat, Viva ^ Roncag.5 et Bon.6 qui addit idem esse si quis percutiat clericum in claustro coram regularibus. 5. Rationi /od, nempe si percussio fit in ecclesia vel platea, Cabass. ^ Pal. Conc. Cont. Tourn. 8 et Ronc. 6. Ratione temporis^ ut si quis percutiat clericum sacris vestibus indutum, vel dum vacat publicis officiis in choro, vel in actu processionis aut publicae supphcationis, Cabassut. Pal. Cont. Tourn. et Ronc. 7.Ratione iniuriae^ ut si quis clericum denudet, vel atramento aut stercore eius vultum foedet, ut Cabass.

  1. His positis, sciendum quod a percussione levi , etiam publica, possint absolvereepiscopi, ut docent communiter dd. cum Bon.^o et patet ex c. Pervenit^ de sent. excom. Et sic pariter eorum vicarii generales, quia hoc habent episcopi de iure ordinario, ut Sanch." et Bonac.i2 cum Mol. Regin. Lazar. etc, vide dicta n. 224. Utrum autem possint ab ea absolvere habentes iurisdictionem quasi episcopalem, vide dicta n. 79. A percussione vero enormi aut mediocri, si est publica, potest absolvere tantum papa aut legatus a latere qui gaudet auctoritate pontificia ex c. Ad eminentiam de sent. excom. Ttem possunt etiam legati missi ad aliquam provinciamexc. penult. De offic, legati. Si vero percussio fuerit occulta possunt ab ea absolvere etlam episcopi ex c. Liceat 6. in sess. 24. Trid. Et a publica etiam mulieres, ex c. MuliereSy de sent. excom. Et hoc et(1) D. 22. sect. 1. n. 91. (2) I*. o. (5) D. n. 8. (4) De ccnsur. q. 8, ar. S. n. 8. (S) L. c. (6) Ib. (7) T. I. I. 8. c. 2. n. 6. (8) H)id. (9) L. c. (10, D. 2. f|. S. |.. 7. sect. 8 u. o. (11) Dc niati. I. S. 4. 7. c. iU.

cum Suar. Mol. et Fill. Et sic pariter possunt absolvere impuberes, etiamsi hi post pubertatem absolutionem petant, Viva^-* cum iisdem aa. ex c. Pueris fin. eod. tit. Item eos qui collegialiter vivunt, si percussio fuerit gravis, non vero si enormis, vide dicta num. 88. Item omnes impeditos adire Romam , iuxta dicta citato num. 88. Quos autem, et quando praelati regulares possint ahsolvere subditos et alios ab hac excommunicatione , vide dicta n.\ 07.Bene autem advertitCroix^* quod pro absolutione censurae ob percussionem clerici etiam publicam potest recurri ad s. poenitentiariam.

  1. Dubit. 1. An in dubio percussio iudicanda sit levis aut gravis. Bordon . apud Vi vami6 dicit censendam esse levem. Sed omnino dicendum est oppositum cum Bon.<7 Viva et Ronc.i* ac Conc.^^qui testatur esse commune, et patet ex cit. extrav. Perlectis, num.
  2. verbis illis: Admonentes ut potius declares in dubio esse percussionem gravem et ah ea non posse absolvere. Ibique datur ratio, ne occasionem praeheas laedendi statum ecclesiasticum.

Dub. 2. An incurrat hanc censuram qui clerico venenum praebet. Adsunt quatuor sententiae.

Prima sententia, quam tenent Avila etRodriq. apudDianam^o, absolute negat, nisi venenum per vim praebeatur ad potandum: nam alias (ut aiunt) noa fit violeatia persoaae, sed aaturae; sed merito Diaaa^ihaac opiaionem reiicit, cum sit contra communem, etRenzi22 refert anno 1640. eam fuisse expunclam ex summa Rodriq. ob maodatum s. ioquisitioais ia suo expurgatorio.

Secunda sententia, quam teaeat Filliuc^ et Suarez ac alii apud Croix24, dicit aon iacurrere censuram , nisi morte secuta ; sed neque haec opinio videtur satis probabilis.

(12) L. c. p. 6. 8. 8. n. 4. (13) Q. 8. a. 8. n. 10. (14jL.c. (18) L. 7. n. 528. (16) Q. 8. a. 5. n. 8. (17) D. 2. q. 3. p. 6. scct. 8. n. 8. (18) L. c. (19) P. 468. n. 9. (20) P. 9. tr, 4. r. .^56. (21) Loc. cit. (22) T. 1. p. :i78. fniacsl i>

(23) Tr. II. n. 12G. (24) L. 7. n. 302.

88b «^iB. VII.

Terlia sententia, quam tenet Croix ' 3ura Beia et Sperelli , dicit huoc ab initio iDCurrere , quia venenum de se est aptum statim laedere.

Qiuirta sententia demnm comraunior, quae videtur mihi probabilior , dicit non incurrere nisi postquam venenum incoeperit laedere. Ratio, quia ad incurrendam censuram canonis non requiritur raors, sed requiritur quidem effectus secutus, nempe violentia illata; antequam autem venenuni laedat non adest effectiva violentia, sed tantum actio apta ad violentiam inferendam , ita Bon. 2 Viva ^ et Diana * quibus adhaeret etiam Renzius 5.

Abticdlus V. Quac sint excoramunicationes papae reservatae per buUam Coenae.

  1. De excommunicatione in retinentes^ legentes elc. libros haereticorum.

  2. quam incurrendam requiritur i. ut auctor sit huereticus. An legi possint libri infidelium vel hebraeorum.

    1. Ul liber hueresim contineat vel de religione agat. Quid^ si error abradatur^ vel si auctor non sit damnatus ut haereticus. Quid^ si quis legat ad confutandum haereticum.
    1. Ut legatur materia notabilis.
    1. Ut scienter legatur etc.

  6. Non incurrilur I, Si legas librum referentem verba Iiaerelicorum 2. Si legas scholia haereticorum.

  7. An prohibeankir libri philosophici vel qui incidenter haeresim continent.

  8. Quinam libri prohibentur in indice.

  9. Quot classes librorum prohibitorum index constiluat.

  10. Ad quem spectet libros prohibere.

29\ . An liceat ex curiosilate^ etsi cum licentia, legere libros haereticos. Et an legere libros prohibitos ei qui certus est lectionem non esse sibi obfuturam.

  1. An incurrat qui legit prooemiurh^ indicem etc. An qui audit legere. El quid si inducat ad legendum.

  2. An qui legit scripturam b^^evem vel manuscriptum.

  3. An qui legil duas lineas vel minus quam paginam.

  4. An qui retinet parvo tempore.

  5. An excuset ignorantia crassa. Quid^ si quis scit ex viro probo librum esse prohibitum.

  6. An incurrat excommunicalionem qui impedil ne liber comburatur^ aut laudat stylum elc.

298 An incurrat qui deponil librum prohibitum apud ulium. J99. An qui eum comburiL A quo tmpetranda

licentia legendi.

DE CENSURI3

300- Ad incurrendam excommunicationem ci haeresim requiritur i. Ut sit formalis.

  1. Qu. L An incurrat errans ex ignorantut crassa vel affectata.

  2. Qu. 2. An qui dubital circa res ftdei.

  3. Requir. 2. Ut error exlernetur.

  4. Requir. 3. Ul manifestatio sit moraliter mala. Requir. 4. Animus profitendi errorem,

  5. nde alia advertenda.

  6. Incurrunt etiam, credenles, fautores, rece» ptatores et defensores.

  7. Qu. I. An qui favent haeretico ob amicitiam etc.

  8. Qu. 2. An qui haereticum recipit ne cat piatur, effectu non secuto.

  9. Item incurrunt excommunicationem bullae. I. Surripientes bona naufragantium.

    1. Domini imponentes tributa.

  11. 3, Quinam alii incurrant excommunicationem bullae.

281 . « Resp. Praecipua est in haereticos, quae extenditur non tantum ad fautores, receptatores et defensores haereticorum, ut sic, sed etiam in scienter retinentes^ legentes., imprimentes et defendentes libros haereticorum de religione tractantes vel haeresim continen-' tes, ex quavis causa publica vel occulta, quovis ingenio vel colore. Ad quam excommunicationem incurrendam requiruntur 4. conditiones: 1. Ut auctor libri sit haereticus. 2. Ut liber haeresim expresse contineat vel de religione agat. 3. Ut legatur materia notabilis et sufficiens ad mortale. 4. Ut scienter legatur , imprimatur vel retineatur. Layman 6. »

  1. Ut igitur haec excommuuicatio incurratur, requiritur 1. ut auctor sit haereticus: quapropter eam non incurrunt legentes libros infidelium , etsi haeresim contineant, dum dicitur in buUa libros haereticorum^ ita Suar.' et Salm.8 cum Sanch. Pal. etc. Liber au*» tem Thalmud et similes hebraeorum prohibentur per bullas Pii iv. et Clcmentis viii. apudCroix^. Dicitautem Holzm.io etiam numerari inter libros in bulla vetitos librum qui ex professo tractet de haeresi, quamvis lateat auctor f quia tunc auctor certe censetur haereticus.

  2. Requir. 2. ut liber de rehgione traciet vel haeresim contineat. SuHicit

[i) L. c. (2) D. 2. q. S. p. 6. sect. 1. S- 1. c 6. (3) Q. S. a. 4. n. 2. (4) L. e. 16) L. c " (0) L. 2. t. 1. c. 13. n. 1.

(7) D. 20. 8. 2. n. li. et 15.

(S'' De cens. c. 4. p. H. n. 71. (9) L. 7. n. 335. (,I0J T. 1. p. 1T9. n. 7«. V Qui hjiiiut.

CAP. II. DE EXCOMMUNICATIONE DUB. iV. ART V

887

Igitur ut liber unum tantum errorem contineat contra fidem , vel si ex professo ( non autem obiter) agat de religione, nempe de s. scriptura vel de theologia scholastica , dogmatica aut morali, vel mysteriis fidei , de cultu Dei aut sanctorum, de ritibus ecclesiae, de canonibus, de rebus spiritualibus et «imilibus, ita Salm. ' Suar. 2 Sanch. 3 Laym. '^, item Dicast. Illsung. Tamb. €tc. apud Croix 5. Si vero error ille oontra fidem sit abrasus a libro, Croix^ <;um Pignatello dicit probabiliter excusari a censura qui reliqua libri legit, quia tunc liber non continet amplius haeresim nec ullum periculum inducit. Contradicunt tamen'Suar. Bonac. et alii, ac Sanchez 8, quia particularis illa expunctio non lollit coramunem libri prohibitionem. Sed mihi non displicet distinctio quam tradit Sporer «empe si liber tractet ex professo de religione, non obslante abrasione erroris, remanet prohibitus, quia in bulla omnino vetatur legere aut relinere libros haereticorum (ractantes de religione, Secus si h'ber tractet de ah'a materia , puta de philosophia aut de historia, exceptis tamen libris centuriatorum magdeburgensium et similibus, in quibus revera tractatur de rehgione , alque in iis intentum est evellere stalum monasticum et denigrare ecclesiasticum. Dicit autem Croix cum Suar. Tol. Pal. Pignat. etahiscommuoissime (contra Decian. Masc. et Caram.) legentem huiusmodi libros haereticorum non efi^ugere excommunicationem hullae, etiamsi legat ad confutandum errorem et sine periculo perversionis , quia prohibitio facta est in odium haereticorum, cum in bulla vetetur lectio ex quavis causa velcolore. Limitant tamen Laym. et Dicast. apud «umd. Croixio^ si quis vir doctus legeret eos sperans certo fore ut aliquem haereticum convertat: hincpro(I) De cens. c. 4. p. 8. n. 72. (2) N. IG. i{5) Dcc. I. 2. c. 10. n. 21. (4) L. 2. tr. 1. c. 7. 11. 3. (o) L. 7. n. 551. (G) N. 550. (7) Ib. -^) L. 2. c. 10. n. 5. (9)T. I.de Gde p 122. n.40. 00) N. 545. (II) P. 17". n. 77. v. Sod nunr|ui(l. <12) T. 2. j). 451). n. 9l>. (I3VN

babiliter dicunt Holzman*» et Elbel cum Sayr. , quod ex epikeia bene excusantur legentes librum haereticum, si necessario indigeant tali lectione ad convincendum haereticum exsuo proprio vel alterius haeretici libro , puta inveniendo contradictionem etc, modo periculum sit in mora nec pateat recursus ad Romam vel alio. Qui vero legeret libros vel scripta ob haeresim vel ob haeresis suspicionem prohibita , licet probabiliter cum Pignatel. et Duardo apud Croix^^ non incurreret excommunicationem bullae , nisi auctor sit damnatus ut haereticus vel natus ex secta haeretica, tamen incurreret excommunicationem indicis, quae vero non est reservata.

  1. Requir. 3. ut lectio fiat in materia notabili; nam licet Tolet. et Ugolin. apud Bonac.i'^ negent dari in hoc parvitatem materiae, quia (ut aiunt) in una sola litiea potest quis errorem invenire : communiter tamen dd. admittunt materiae parvilatem, quamvis discrepent in assignando qualis sit. Alii enim , ut Sanch. ^5 cum Sa Manuel. et Vivald. dicunt esse unam paginam et plus, si volumen sit ex maioribus ; at hanc opinionem merito non admittunt Salm.^6, et idem sentit Bonac.*'si pagina sit grandior; alii, ut Graff. et Regin. apud eumd. Bon. , dicunt esse tres vel quatuor Iineas;alii, ut Suar.^8 et Pal.^^cum Azor. Conin. et Sayr. apud Bon., dicunt esse decem lineas; alii tandem, ut Holzm.20 Spor.21 Elbei « et Croix23 cum Marchant., rectius distinguunt in hoc atlendendum esse finem prohibitionis: si aperiendo librum haereticum incidas in doctrinam quae directe est contra fidem , poteris excommunicationem incurrere, etiamsi legas paucas lineas, quia in ipsis potest esse periculum perversionis; secus si liber esset principaliter de materia indifiierenti ; tunc enim legendo etiam

(14)D. 7. q.2. p. 4. n.l4. (1S)L.9. c. 10. n. 31. (IG) Dc cons. c. 4. p. 6. u. 74. (17) L. c. (18) D. 20. s. 2. n. 20. (19) Tr. 4. de liao d. 2. p. 10. S. 2. n. 6. (20) T. 1. p. 177. n. 77. t. Dixi quDito. (21) T. 1. p. 125. n. 454.

(«2) T. 1. p. 507 n in (25) L. 7. u 551.

f?S8 LIM. VII.

paginam encusaris a mortali si nuilum ibi legas errorem.

  1. Requir. 4. ut huiusmodi libri scienter legantur, imprimantur aut retineantur. Et eidem excommunicationi subiacent eos ementes , vendentes aut asportantes, ut dicunt Salm.* exdecr. pontificum. Nec non defendentes non solum verbo, sed etiam facto, nempe si impediant quominus tales libri episcopo tradantur, ut dicunt Pal. Tamburin. et alii communiter cum Croix^.

  2. « 4. Non excommunicaris 1. Si legas libros catholicorum referentes verba haereticorum,etiamsianimohaeresim discendi legas. Laym. 3 exNav. Sanch. etc. ( Est commune cum Azor. Suar. Bon. et Pignat. apud Croix^). 2. Si in catholici scriptoris libro vel alio, hac bulla non contento, legas adiecta scholia vel notas auctoris haeretici : quod tamen Suar. 5 limitat, nisi scholia essent tam copiosa ut ex iis potius quam ex textu liber constare videretur. Laym. 6 ex Nav. Sanch. etc. »

Quaeritur an legens scholia haeretici in libro catholico incurrat excommunicationem. Affirmant Suar. et Krimer apudCroix', si adnotationes essent libro maiores, quia talis liber potius est haeretici commentan tis quam catholici. Imo Croix censet incurrere, etsi scholia mole sua non adaequarentlibrum, quia tales libri magis habentur propter adnotatioues , quam propter textum catholicum. Negant vero Tambur. 8 cum Sanch. ac Bon. apud VivamSqui ipsis adhaeret, dicentes Summam d. Thom. non appellari librum Caietani, quamvis huius adnotationes textum d. Th. superenl. Addit tamen Viva legentem huiusmodi librum saltem non excusari ab excommunicatione non reservata indicis lata in legentes librosdamnatos ob haeresim vel falsi dogmatis suspicionem, ut habetur ibi in regula\0. His tamen non obstantibusmagisadhaereo primao sentenliae, si scholia sint

(I) Decens. c. 4. p. 4. n. 47. (2)L.7. n. 558. (3) L. c. (4) L. 7. n. 335. (5) T. 5. d. 2 1 . s. i. (6) L. c. (7) L. 7. n. 334. (8) Dec. 1. 2. e. i. 3. 7. n. 9. (9) Q. 5. a. \ .n.S. (10) L. c. (H) L. c. n. 5. (12) Dec. L 2.c. ^O. n. 25.

DB CENSURIS

adeo uberiora ut liber potius constel ex ipsis , quam ex doctrina catholica , utdicuntPignatell.et alii apud Croix<o,

  1. « 2. Non prohibentur haereticorum libri philosophici et alii haeresim non continentes. Lay.ii. inao probabiliter nec ii qui incidenter tantura continent haeresim , non agentes ex professo de fide (Verius dicendum de errore, ut docent Sanch.<2Pal.i3Bon.H etSaIm.15), Sa et Graflf. apud Laym.ic contra Suar. et Sanch. , qui id confirmat pro Germania, ubi bulla cum tanto rigore non est recepta. Vide Bec.^'''. Legens tamen tales incurrit excommunicationem non reservatam indicis librorum prohibitorum , ubi is receptus est, quod non videtur esse factum ia Germania , saltem cum illo rigore , ut habet Laym. ^s. »

  2. Hic notandum quod Clem. viii, in indice librorum prohibitorum , firmato auctoritate Pii iv., vetaverit legere omnes libros haereticorum donec expurgentur, et haeresiarcharum, etiamsi haeresim non contineant nec tractent de religione, sub excommunicatione non reservata , vide Salm.is et Croix^o. item libros cuiusvis auctoris non haeretici prohibitos ob suspicionem haeresis, ut in rey, 10. indicis: Viva 21. Item s. Pius v. in constit. Cum sicut , prohibuit legere aut retinere libros cuiusvis auctoris suspecti de haeresi indigentes expurgatione, donec expurgentur, sub excommunicatione reservata papae. Ut autem agnoscatur quinam libri expurgatione indigeant, dantur regulae in Expurgatorio romano' apud Salm.22. Insuper Sixtus V. prohibuit sub excommunicatione reservata quemcumque librum de aslrologia seii divinatione futurorum; vide Salm.23. Itera in indice prohibentur omnes libri ex professo tractantes de obscoenis , reg. 2. 7. et 9. Notat autera Croix^^ curo Lay., legentes libros obscoenospeccarf

(13) D. 2. p. lO.n. 7. (14) D. 2. q. 5. p. 4. n. 19' (15) De cens. c. 4. p. 5. n. 72. (16) L. c. (17) 2. 2. c. 4 5. qu. 8. ( 18) L. c n. 8. (19) Ibid. n. 75. (20) L. 7. n. 360.

(21) Qu. 5. arl. L n. 8. (22) L. c. (23) Cil. n. 73. (24) 560

CAP. II. DE EXGOMMCNICATIONE DUB. IV. ART. V.

quidem gravfter, si materia sit gravis, sed non incurrereexcommimicationem. Idem dicnnt de legentibus libros magicos; sed melius ait Viva < eos incurrere excommunicationem non reservatam, quia tales libri in reg. 9. prohibentur ob haeresis suspicionem.

  1. Sciendum quod index tres classes h'brorum prohibitorum constituit. 1 . Classis continet omnes libros haereticorum haeresim habentes vel de religione tractantes. 2. Classis continet libros catholicorum contra fidem vel bonos mores, qui (ut ait Lupus^) non prius censentur prohibiti quam specialiter in indicem referantur: intellige praeter libros in indice prohibitos per se, ut mox infra. 3. Classis continet libros editos sine nomine auctoris, qui non omnes (ut bene advertit Lupus3)damnati sunt, sed tantum illi qui pravam doctrinam tradunt; sic enim videmus practicari a viris probis et doctis , et ita coUigitur ex bulla Alex. VII. Speculatores , ubi de hac prohibitione pontifex loquens, dicit: Contingit, ut plerique libri ignoti scriptoris , qui tertiae classi assignantur , peiores multo sint , quam in prima et secunda recensiti. In indice autem prohibentur in reg. 2. omnes libri haeresiarcharum , etsi haeresim non continent et de rehgione non tractant. Deinde omnes libri haereticorum, donec ab episcopis examinenlur et approbentur. Item biblia vulgaria et libri controversias disserentes interhaereticos vulgari sermone conscripti.Item libri obscoeni ex professo et libri magici. Hinc ibi excommunicatur qui libros haereticorum vel cuiusvis auctoris scripta ob falsi dogmatis suspicionem damnata legerit vel habuerit.

  2. Prohibere Hbros per totum orbem spectat ad pontificem et pro ipso ad s. congregationem. Episcopi autem et inquisitores possunt libros prohibere in territorio proprio. Magisler s. Palatii etiam potest; sed, ut putat Bordo^(1) Qu. 3. a. 1. M. 8. (2) P. 4. 1. 2S. d. 1. a. 1. (5) Loc. cil. (4) In mnn. cons. sect. 48. n. S. (S) L. 7. n. 546. (6) N. ."7.^. (7) L. c. (8) L. «. 1« P. 124. o. 43. im A,- y. a. 542.

nius tantum pro urbe el eius distriftu : numquam enim visae sunt illiuA prohibitiones publicari.

291 . Putat Croix 5 quod, cum datur licentia legendi libros haereticos ad errores confutandos, graviter peecaret qui legeret ex curiositate (licet excusaretur ab excommunicatione ) , quia tunc cessat finis licentiae; sed haec ratio non suadet, tum quia finis praecepti non cadit sub praecepto, ut diximus de ieiun. l. 3. n. 1022., tum quia superior ob duas causas dispeosat: primo quia considerat dispensato non imminere periculum perversionis ; secundo quia sperat lectionem esse illi vel aliis proficuam, unde si cessat secunda causa , non cessat prima. An autem possit legere librum prohibitum sine licentia qui certus est moraliter lectionem sibi non obfuturam. Quidquid dicant alii, omnino est negandum cum Croix ^ et Pal. Tol. Suar. Sanch. Tambur. etc, iuxta dicta l. 1. n. 199. in fine.

  1. « 3. Excoramunicanlur 1. Qui in sufficiente quantitate solum prooemium vel epistolam ad lectorem , vel indicem libri vel partem libri , in qua nulla est haeresis, legit, ut habet Layman ' et Bonac. [Vide dicta n. 284.).

  2. Probabiliter etiam is qui allerum iussu suo legentem audit, quia legit per alium. LaymanS Azor. etc. contra Sanch, (Probabilius dicunt Spor. 9 et Croix 10 cum Azor. Sylv. Pignatell. et Sayr. excusari ab excommunicatione qui audit, modo non induxerit alium ad legendum. Imo Sanch.ii Pal.i2 cum Con. Ugol. ac Bon. *3 cum Sousa Navarr. et Reg. , item Fill. Tambur. etc. apud Croix i^ dicunt excusari, quamvis induxeril; idque merito putant probabile Croixis etViva i^.Atque Spor.i^et Sousa ac Stephan. apud Croix excusant etiam a peccato, si audiens ex auditione nullum periculum incurrat perv<>rfiionis. ).

  3. » 4. Probabiliter non excommunicatur qui haereticam concionem

(11) DcG. lib. 2. c. 10. n. 48.

(12) D. 3. p. 10. S- 2. n. 4.

(!.") D. 1. r|. 2. 1». 4. n. 11. (14) L. c.

(lii. ll>. (16J Q. 5. wl. 1. II. 9. (17) L. c.

890

I.IB. VII. DE CEXSURIS

aut epistolam seorsim edilam legit , quia non est liber. Lay. ^ ex Sanch. »

Sic etiam sentiunt Sanch. 2 Holzm.3 cumBon. Castrop. et Lngo apudCroix^. Sed oppositura tenent Suar. et Farinac. apud Salm. 5. Sed vide quae dicentur hic in fiue huius numeri. An autem incurrant censuram legentes manuscripta haereticorum. Affirmant Holzm. ^ et Croix ' cum Suarez Sanch. Dicasl. Stoz. Pignat. Stephan. et alii communiter, ut asserit. Sed negant VivaSSporer^ac Azor. Barb. Tamb. apud Croix, qui putat probabile , quia revera manuscripta non sunt libri, qui facilius , cum sunt impressi, habentur et libentius leguntur. Idem sentit Sylvius ( apud Croix) dicens: Libri manuscripti communicari possunt ad legendum, nam tantum prohibentur ne communicentur ad imprimendum. Refertque Sylvius sic etiam declaratum fuisse a s. c. Sed his non obstantibus, magis adhaereo primae sententiae, tum quia est communior, tum quia manuscripta etiam veniunt nomine libri , prout quidem libri dicebantur, antequam typum inventum fuisset, et etiam nuncparochorum registra baptismorum, matrimoniorum etc. in rituali et communiter appellantur libri. De contraria autem declar. s. c. ait Croix non satis constare. Caeterum advertunt Salmant.^o quod in expurgatorio rom., edito ex decr. Trid., prohibetur sub excommucicatione (non tamen reservata) legere omnes scripturas ab haereticis compositas , etiam breves et quamvis haeresim non contineant, donec examinentur et approbentur.

  1. « 5. NoD sufBcit una allerave linea. Imo, secundum Sanch. Rodr. et Sa, nec integra pagina , etiam magni voluminis, quod tamen Bon. et Layraan <i non concedunt; licet hic fateatur confessario id posse ad hoc servife , ut non continuo damnet peccati

(I) L. c. n. 5. (2) Dec. 1. 2. c. <0. n. 50. \o) P. 77. n. 77. v. Dic. (4) L. 7. n. 337. (5) De censur. c. 4. p. 5. n. 72. (6) L. c. (7)L. 7. n. 339. (.8) Ad prop. 43 Alex. vii, n. ^O(9) P. 123. n. 39. {iO) Ibid. n. 73. (H) L. c. <I2) N. 7. (13) D. 6. q. 2.

raortah's et excommunicationis eur» qui bono fine vel etiam ex cunosital<! unam paginam legit ( Vide dicta supra n. 284. V. Requir. 3.).

  1. » 6. Non incurritur, si retineaa<» tur libri parvo tempore, v. g. uno alterove die, quia sicut materiae, ita et lemporis parvitas excusat. Laym.^^ex Graff. Sayr. Sanch. etc. »

Hoc satis probabile est, ui dicuni etiam Bon.i3 Holzm." et Pal.is. Idque admittunt idem Pal. et Viva (contra Suarez), etiamsi quis retineat librum illo modico tempore animo seraper retinendi , quia taraetsi peccet , non incurrit taraen excommunicationem; nam qui retinet per raodicum terapus, non dicitur notabiliter retinere. Imo Sanchez ^7 Layra.^8 cum Sayro ac Graff. et PignatelL acStoz. apud Croix excusant eum qui retinet librum longiori tempore, expectans tempus opportunum ad tradendum superiori vel alii licentiara habenti.

  1. « 7. Excusat ignorantia , etiam crassa, si vel nescias esse haereticum vel tractare de religione. Laym.20. Vide Sanch.2i. »

Communiter docent dd. non incurrere censurara eura qui legit aut retiuet librura cura ignorantia crassa facti vel iuris, quia in bulla daranantursdcnter legentes etc. , ita praeter Busemb. Laym. et Sanch. dicurit Bon.22 Holz.23 et alii passira; et hoc est iuxta dicta n 47. An autera excuset ignorantia affeclata. Vide n. 48. et l. 6. n. 1124. Nullo raodo taraen excusatur qui legitaut retinet, sciens ex fama publica vel saltem a viro fide digno librum esseprohil)itum, ut docent Lugo Sanch. Bon. et alii comrauniter cum Croix 24.

  1. « 8. Non excusatur is qui librum vel in aliena dorao vel alieno nomine vel animo non legendi habet ; item nec is qui affirraat non esse pra(14) P. 178. n.77. v. Dic. 40. (lo) Tr. 4. d. 2. p. 10. n. 10. (16) Q. 5. art. i. n. 9. (17) Dec. l. 2. c. 10. n. 03. (18) L. 2. tr. 4. c. \o. n.7. (19) L. 7. n. 331. (20) N. 3.

(21) L. 2.mor.c. 10. n.o. et 1. 9.de malr. d.32.(22) D. I. q. 2. p. 4. n. 8.

(23) P. 177. n. 76. Dic. 2. (24) L. 7. n. 543.

CAP. II. DE EXCOMMDNlf.AT

rum, non esse exureDdum. Item qui irapedit ne comburatur , qui dispufationis causa defendit. ItaBon.,qui tamen excusat eum qui laudat stylum vel ingenium auctoris vel bonam doctrinam quae in eo est, sed non qaatenus in eo est; v. g. si dicat: bic liber esset bonus, si non haberet baeresim ; quia talis non defendit. Vide Lay. * Bon. 2 »

  1. Ex communi sententia docent Suar. 3 Sauch. ^ Pal. 5 Ronc. « et Salmant. ' Croix 8 et Bon. 9 cum Ugolino Graff. et Sousa, non eum eflfugere excommunicationem qui deponeret librum baereticum apud alium, non abdicando a se dominium; quia is qui retinet dominium adhuc dicitur librum retinere , cum possit repetere quando vult. Idem dicendum cum Croix *o ex Pign. et communi (contra Duardum) de omnibus aliis libris prohibitis, de quibus adest prop. 45. damnata ab Alex. VII. ubi: Libri prohibiti^ donec expurgentur^ possunt retineri , usquedum adhibita diligentia corrigantur. Etidem dicendura de eo qui retinet librum alterius in deposito, commodato aut pignore, ut Salm.^^ et Croixi2 cum Pi^uat. et Duardo. Dicit tamen Croix 13 cum Verjuys bene satisfacere qui tratiit librum in looum sequestratum, qui solet assignari in singulis monasteriis. Caeterum, si quis deponeret librum apud habentem licentiam cum pacto expresso non repetendi , ita ut aiter non teneatur reddere nisi post expurgationem vel post licentiam obtentam, bunc non damnarem, quia in hoc videtur adaequale cessare periculum legendi ; et tanto minus damnarem , si donaret librum habenti licentiam sub conditione ut reddat si deinde ipse licentiam obtineat.

  2. Qui autem habet librum haereticum tenetur tradere inquisitoribus, €X praecepto lulii iii. et Pii iv. Hinc di(1) L. c. (2) D. 2. q. 8. p. 4. (3) D. 20. sect. 2. n. 21. (4) L. c. n. 82.

(8) Tom. 1. de fide d. 2. p. 10. §. 2. n. 7. ^6) De cens. p. 90. q. 2. r, 4.

(7) De ceus. c. 4. p. 8. n. 74. (8) L. 7. o. 547.

(9) D. 1. qu. 2. p. 4. B. 8.

lONJi DUB. IV. ART. V. 8^1

cuntSuar. Barb.Dicast. etc. ap, Croixi* incurrere censuram qui illum combu* rit in loco ubi viget inquisitio. Sed excusant Salm.i5 et CroixiScum Sanchez Fill. et Pignat., quia cum liber comburilur, nequit dici quod retineatur. Attamen lulius iii. in sua buUa, Cum meditatio, expresse prohibuit in virtute sanctae obedientiae omnibus qui habent libros vetitos cuiuslibet speciei, ne eos lacerent aut comburant, praecipienseosdem deferri ad inquisitorem aut episcopum.

Faoultatera legendi libros prohibitos tam io bulla, quara in indice solus papa, vel s. c. indicis aut concilii concedere potest. Tantura in casu magnae necessitatis ait Viva posse eam concedere etiam episcopum.Hic autem quaeritur an ipsi episcopi possint legere libros prohibitos. Videbatur affirmandum; omnes enim episcopi, ubi forraale tribunal s..,officii non adest, sunt inquisitores nati, qui valent via ordinaria procedere contra delinquentes iu materia fidei. Sed omnino negandum cum Sylvio Barbosa 19 etBonacina 20" ex bullis lulii iii. Cum meditatio^ et Pauli IV. Quia in futurorum, ac Pii iv, Cum pro munere^ relatis ab auctoribus praefatis, in quibus tara episcopis quam inquisitoribus interdicitur librorura vetitorum leclio^ praeterquam (excipitur) senioribus et commissariis haerelioae pravitatis. Intelliguntur, td commissarns, illi tantum inquisitores, quibus commissa est aliqua particularis causa, quique legere possunt tantum libros ad illam materiam concernentes, et tantum pro terapore quo coraraissio viget, ut scribit et explicatBon.2J.

  1. Principaliter autem excommunicationem papalem inourrunt haeretici eorumque fautores, receptatores etc, ut habetur ex prima clausula bullae Coenae.Prius igitur ageraus de haereticis, postea de fautoribus. Ut haere(10) L. c. (11) L. c.

(12) D. n. 347. (13) N. 582. (14) L. 7. n. 338.

(13) Dict. n. 74. (16) N. 533. (17) Q. 8. art,

  1. n. 10. (<8) T. 5. qii, 2. a, 3, couei. 2. (19) De pot. ep. p. 3. all. 90. u. 8.

^20) T. 3. disp. l.'s. 2. 4. u. 10. (21) L. ti.

802 LiB. yn. ds

ticus hanc excommunicationem incurrat, requiritor i . Ut haeresis sit formalis, scilicet, cum errore intellectus, et pertinacia iuxta dicta apud Bus. l. 2. n. 19. Ille autem pertinax dicitur, qui adhaeret suae opinioni, non obstante quod iam noverit eam adversari doctrinae ecclesiae romanae. Ita s. Th. i cum communi et Salm. 2.

  1. Sed hic quaer. 1. An incurrat hanc excommunicationem qui errat ex iguorantia culpabili. Si ignorantia sit tantum supina, communiter excusant dd., ut Tol. Sanch. Bou. Azor. Sayr. et plures cum Salm. 3. Ratio quia hanc censuram non incurrit,nisi qui est haerelicus formah's; sed ad haeresim formalem constat requiri veram scientiam erroris, alias deficit pertinacia, ut supra, requisita. Dubium est an incarrat errans cum ignorantia affectata. Affirmant Canus Val. Nav. apud Salmant.^. Sed probabilius negant Pal. * cum Azor. Arrag. et Farin. ac Salm. 6 cum Coninch. Suarez Sayr.Bann. etc. Ratio quia ecclesiae non contradicil qui nescit se ecclesiae contradicere ob quamcumque ignorantiam hoc faciat, et ideo non potest dici pertiuax contra ecclesiae doctrinam.

  2. Quaer. 2. An incurrat excommunicationem tanquam haereticus formalis qui circa res fidei dubitat. Quidquid alii dicant, quorum plures nimis obscure loquuntur, dicendum cum sentenlia communi, quod si quis positive dubitat de aliquo dogmate fidei ab ecclesia iam definito, iudicans illud esse incertum propter rationes oppositas, procul dubio hic est haereticus, et excommunicationem incurrit, ut habelur ex c. \ . de haeret. ubi dicitur: Dubius in fide infidelis est. Secus vero si quis negative se haberet super aliquo articulo, suspendendo iudicium, et ad alia se divertens ne mentem fatiget, vel ut ad aliam cogitalionem se applicet.

(1) 1. p. q.32.a. 4. (2) De coiis. c.4. p. 4. n.49. ^3) Ibid. n. 50. (4) De ccns. c. 4. p, 4. n. 81. i^) Tr. 4. p. 5. S. 2. *n. S. (6) Ibid. n. S2. (7) T. 3. a. 20. de fide n. 16, (8) T. 3. iii 2. 2. H.il.ar.l. (i))Tr. 7.exain. 3, q.ll. (10) Tiacl. «lo viil Uicol c. 5. q. 6. (11) L. c. u. Sl. ct

CENSURI9

Attamen advertendum quod si llle deliberate et pertinaciter assensum ideo suspenderet, quia iudicat motiva contraria fidei inoertam reddere veritateni illam, tunc pariter ut haereticus habendus est; ipse enlm revera positive dubitat de verilate fidei, dum format deliberatum et pertinax iudicium noa esse certa omnia dogmata quae ab ecclesia ut cerla proponuntur; ita card. de Lug. 7 Sylv.8 Wig. 9 Antoineio Salmant.iiCuniIiat.i2Nat. Alexandr.is Bonac.i'* Conc.^5 p. Perraris *6 et alii.

  1. Requir. 2. Ut error internus externe significetur per verba aut signa ex se, vel ex circumstantiis haeresim manifestantia;ita communiter Laym." et Salmantic. Hinc docet Layman non incurrere hano- excommunicationem: 1 . Qui est haereticus pure mentalis. 2. Qui abstinet a missa, a ieiunio, ab adorando sacramento, etiam quia haereticus est: possunt enim haec attribui oblivioni vel pravae oonscientiae, nisi ex circumstantiis clarius manifestetur error. 3. Quidiceret: Nonest Deus^ tacito verbo Christus; vel qui hoo scriberet charactere non intenigibili. Ratio quia ad incurreudam excommunioationem voces aut signa debeot ex se haeresim exprimere. 4. Qui assereret se antea secutum fuisse haeresim, vel tunc propositum habere sequendi in futurum: quia sic non iudicatur hae* reticus praesens, itaLaym.i^ cum Azor. et Sanch.

  2. Requir. 3. Ut actio haeresis manifestativa sit moraliter mala ; quare non incurrit excommunicationem qui se manifestat ad petendum consilium. 4.Requiritur utilie suam haeresim manifestet animo eam profitendi, ut docet Laym. 20. Alioquin in his omnibu:» casibus, quia haeresis tantum ralioner excommunicationis est reservata, potest ipsa a quolibet confessario absolvi^

(12) Tr. 4. de 1. praec. c. 2. $. 3. u. 4.

(1.*^) De «acr. ord. i. 4. art. 9 reg. 23.

(14) De censnr. d. 2. q. 5. p. 1 ii. 3.

(15) Comp. I. 3. dis». 1. c. 9. u. 3.

(IG) Bibl. verb. Uacieiicu^ n. 4. (17) L. 2- Im

  1. c. 14. n. 1. (lU) De cent. s. 4. p. 4 ii. 4Uw (19) N. 4, (20) L. c.

CAP. II. DE EXCOMMCMCAl

dcut et excoramunicatio illi annexa ex alio iure, nempe ex c. Christus etc. de sent. exc^ ubi excommunicatio contra haereticos universe lata est, sed non reservata; ita communissime dd. Vide Salm. 1.

  1. Advertendum vero 1. quod, ut excommunicatio incurratur, sufficit ut manifestatio erroris etiam occulte fiat, quin aliis innotescat; prout certum est et commune cum Salm. 2 ac Az. Avila et Corn. 3 et aliis passim. Quod si manifestatio fuerit notoria, haereticus tamen non est vitandus, nisi sit etiam oominatim declaratus, et insuper publice denuntiatus; Salm.^, iuxta dicta n. 136. Advertendum 2. quod illi qui in haeresim incidunt, invincibiliter excommunicationem ignorando, eam non incurrunt, iuxta dicta n. 47.

  2. Deinceps hanc excommunicationem incu rrunt etiam haereticorum credentes^ id est qui eorum erroribus se assentiri externe manifestaut, v. g. si quis dicat: Credo quod credit Calvinus, vel quod Calvinus fuerit sanctus vir. Incurrunt etiam fautores^ id est qui haereticis favent aut omissione, omittendo scilicet, eum possint et tenentur ex officio, haereticum capere, custodire, punire; aut commissione, illum iaudando vel adiuvando ut fugiat. Receptatores^ qui hospitio recipiunt vel occultant (etsi semel) haereticum ut effugiat poenas suae haeresis. Defensores^ qui errores illius defendunt, etsi interne aliud sentiant, vel qui impediunt ne ille a iudice capiatur aut puniatur; ita Suar. 5 Sanch. ^ et Salm. ' cum aliis communiter.

  3. Quaer. hicl. An hi fautores etc, ut supra, incurrant excommunicalionem et a)ias poenas, si non ex motivo favendi haeresi, sed rationeconsanguioitatis, amicitiae aut similis haereticis favent.

Prima sententia affirmat, et hanc te(1) Dict. n. 48. (2) Tr. cit. c. 1. p. 11. n. 141. (5) Ib. (4) IhiJ. c. 4. p. 4. n. 48. (6) De censur.

21.sect. 2. n. 6. (G) L. 2. c. 10. n. 2. (7) Do ccns. c. 4. p. S. n. 63. (3) De cei.s. il.3. p. 2. «. S. (9) In cxpos. biillae Coenae c. 1. u. 2. (10) De cens. q. tS. art. 2. n. 7. (lij IM. a. G7.

ONE DUB. lY. ART. V. 893

nent Pal. 8 Tolet. 9 Vivaio» item Sayr. Suar. etc. Salm.

Secunda senPentia valde probabiliter negat, quam tenent Sanch.<2 Bon.<3 et Salm.*^ cum Soio Azor. Arrag. Fagn. etc. ac probabilem putat Laym. Ratio quia, cum ecclesia excommunicat fautores haeretici, tunc tantum eos damnare censetur qui haeretico favent, quatenus haereticus est. Hinc probabiliter excusantur ab excommunicatione parentes, filii, et etiam fratres haeretici eum receptantes, ut docent Laym. et Salm. is.

  1. Quaer. 2. An incurrat qui haereticum recipit ne capiatur vel puniatur, si nihilominus in eSbctu ille iam incidat in manus iudicis.

Prima sententia quam tenent Sanc.^s Bon.<7 Suar.<^ et FiH. Leand. et ahi apudSaIm.<9,qui probabilem putant, negat. Ratioquia fautores seu receptatores excommunicantur in ordine ad fovendam haeresim; ergo si accidit haeresim non foveri , excommunicationi non subsuut.

Secunda sententia vero quae mihi magis arridet et quam tenentPaL20Sayr.2i ac Duard. et Grafi'. apud Salm.22 affirmat. Ratio quia ipso facto tunc quod aliquis haereticum recipit, sequitur effectus favoris, et ille censuram incurrit, cum de facto iara haeresira foveat irapediendo ne reus capiatur, saltera illo raedio teraporis, quo eura servat absconditura, unde non officit quod postea cesset per capturara eQ*ectus receptionis.

  1. Excomraunicationeraautem bullae incurrunt insuper 1. Surripientes bona christianorum naufragantium, sive in navibus existentia, sive in mari ab eis eiecta, sive in iittore inventa. Requiritur tamen 1. ut acceptiosit iniusta, et ex certa scientia quod illa sint bona naufragantium;ita Viva23. Requi(12) L, 2. c. 10. n. ». (13) b. 2. q. p. 5. n. 2. (14) Ibid. n, G8. (IS) L. c. (16) Dcc. l. 2. c
  2. n. 9. (17) D. 2. q. S, p. 3. n. 5.

(18) D. 21. sect.2. n,8. (19) Il.id. u. G9. (20) D. 3. p. 2. Q. 5. (21) L, 3. c. 5. n. 4.

(22) De cens. c. 4. p. n, 70.

(23) Qu. S. ait. 2, n. 3.

591 LIB. VII. ]

ritur 2. ut bona non habeantnr ut derelicta; hioc excusatur accipiens papvrum. farinam. saccharum et similia proiecta, quia talia communiter pereunt in mari statim ac proiiciuutur. Ita pariter qui accipitbona quae diu in littore iacuerunt, quia meiito praesumuntur illa tunc haberi a dominis pro derelictis. Ita Viva i et Salm. 2.

    1. Incurrunt doraini qui in terris suis sine privilegio imponunt pedagia, id est tributa pro transitu personarum sive rerum, vel pro refectione et custodia viarum aut gabellas, id est impositiones pro delalione et venditione mercium. Tale autem privilegium habent omnesprincipes supremi, prout pontifices; reges autem, respublicae et nniversitates , ad subveniendum civium necessitatibus, bene etiam possunt collectas sibi imponere, ita Viva' et Salm. ^ cum Vasquez Dic. etc. Vide alia apud Viva et Salm. 5.

311.3. Incurrunt piratae interficientes aut depraedantes christianos in mari ecclesiastico. i. Falsificatores litterarum apostolicarum. 5. Transmittentes arma, sive armorum materiam ad hostes infideles, sive haereticos declaratos. 6. Iniuste impedientes deferri victualia ad roman. curiam. 7. Vexantes eos qui accedunt vel recedunt a romana sede ob negotia ad illam spectantia. 8. Vexantes peregrinos qui devotionls causa Romam petunt. 9. Vexantes seu eiicientes episcopos, legatos vel nuntios a suis dioecesibus, nec non id mandantes, ratum habentes, faventes, etc. 4 0. Percutientes aut expoliantes eos (sive eorum procuratores), qui curiam romanam pro suis negotiis petunt. II. Appellantes sub privato praetextu ad curias laicales in causis ecclesiasticis, ad impediendas litteras apostolicas. 12. Qui auctoritate laica, vel praetextu exemplionis causas spirituales, vel ipsis annexas ad se avocant a iudicibus ecdesiasticis etc, ita apud Vivam. 6. 13. Qui ex quovis colore trahunt vel trahi (Siciunt personas ecclesiasticas ad tri[l) L. c. (2) Ibid. p. 6. D. GO. 01 31. (3) Qu. 0. arl. 2. n. 4. (4} Ibid. a. 82. ei 83

CENSURIS

buoal laicale etc. Vide Viva 44. Impedientes iudices ecclesiasticos sua iu« risdictione uti. 15. Usurpantes iurisdictionem et fructus beneficiorum. 16. Imponentes onera ecclesiasticis. Qui tamen (advertendum) tenentur coutribuere, quando imponuntur collectaa pro refectione, v. gr. viarum, fontium etc.quorum utilitas directe pertinet etiam ad ipsos, Viva 8 cum Abb. et Mol. 17. Se interponentes sine iurisdictione in causis criminalibus contra ecclesiasticos. 18. Usurpantes iurisdictionem in terris ecclesiae romanae. Denique ex bulla Ciem. 8. incnrrunt excommunicationem adhuc reservatam omnes sine facultate absolveutes ab excommunicationibus bullae Goenae extra mortis articulum, ut Viya

CaP, m. Db 8USPKS3I0SB ET DKeaADlTIO^TS

DcBiCM I. Qaid sit sospcasio, qaoluplex, et uade digaoscatar qaalis et qaaata sit.

  1. Quid sit suspensiOj et quis suspendi aut suspendere possU.

  2. An peccet graviUr exercens actum a qao est suspensus.

ol4. Dub. . An incurrat irregularitatem ^ si suspensio sit facta ad fempus. Dub. 2. An episcopus suspensus a pontificalibus incurrai irregularitatem pontificalia exercendo, Et quid si missam solemnit^r celd)ret. sacerdos suspensus non toleratus invdlide absolvaL Quid si tolerat^s^ vel si sit suspen^ sus tantum ab ordine,

  1. Quot modis possit ferri suspensio.

o\6. Qualitus suspensionis ex quo colUgatur. Dub. . An suspensus a beneficio possil. cum sit pauper, retinere fructus. Dub. 2, An sutpensus a beneficio censeatur suspensus etiam ja beneficiis quae possidet in aliena dioecesi. I ol7. An suspensa communitats, sint singuli sw spensi; et an isti incurrant irregularitatem. An suspensio debeat ferri in scriptis.

  1. « Resp. 1 . Suspensio est censura, qua clericus functiones aliquas ecclesiasticas exercere prohibetur. Vide Bon.io Laym.ii.

Unde resolves:

» 1 . Solus clericus potest suspendi. a 2. Suspendere possunt qui possunt ferre censuras. j 3 1 3. » 3. Ex genere suo, et nisi parvij tas materiae excuset , est peccatum I grave exercere actum per suspensio{ (b) Locc ee. (6) Qu. o. ar. 2. n. 15.

On W. fo. ^8) £8. (9) D. arL 2. ' (iO) D. 3. p. 1. {ii) L. 1. tr. 3. p. 3. e. 1.

CAF. DE SUSPEXSIONE ET

nem prohibitum. unde et irregularitatem inducit. Si tamen suspensus toleratus se non ingerat in tales functiones, sed ab aliis propter utilitatem requiratur, probabiliter non peccat, cum alii licite requirant. Imo, etsi nominatim sit denuntiatus et non toleratus, alii tamen non tenenlur sub mortali eum vitare, nisi censeantur cooperari actui a quo suspensus est , unde audire eius missam non erit peccatum (saltem mortale) si non inservias. Ita probabiliter Avila Henr. Suarez Sayr. apud Bon., etiam Laym. 2 (Et ita communius et verius tenent Pal.3 Holzm.' et Salmant. 5 cum Con. Avila etc. qui recte addunt esse omnino licitum audire missam a sacerdote suspenso (conIra Cont. Tourn. ^ cum Bonac). Limitat tamen Holzm. ' nisi scandalum interveniret).»

Est certum apud omnes quod clericus suspensus peccat graviter , si exercet actum vetitum per suspensionem, vide Salm. Excusatur tamen

  1. Si exercet ordinem non sacrum, vel sacrum, sed non solemniter; Salm. 9 et Cont. Tourn.io cum s. Anton. Hab. Sayr. etc. (contra Suar. et Nav.). Vide dicta 1. 6. n. 38. v. Obiic. 2. Excusatur

  2. saltem a gravi culpa, si exercet ob ignorantiam aut metum gravem , aut inparva materia, puta si fueritsuspen6US a iurisdictione vel ab ordine, et exerceret actum levem iurisdictionis, aut benediceret mensam ; secus si benediceret aquam, nuptias, fructus etc. iuxta solemuilates ecclesiae, Bonac.ii Holzm.i2 Cont. Tourn. « et Salm. ^*.

  3. Sed hic dubit. i. An incurrat irregularitatem clericus exercens actum a quo erat suspensus, si suspensio fuerat lata pro tempore determinato. Adsunt tres sententiae.

Prima sententia negat , et hanc tenent Gabriel Avila et Villal. apud Salmant. , qui probabilem putant cum

(1) D. S. p. 4. n. 4. (2) L. c. c. 1. n. 7. ,3) D. 4. p. 6. n. 5. (4) P. .TOS. n. 2S2. (5) Dc cens. c. tS. p. 2. n. 14. (G) Tr. de ceiis. farl. 2. cap. 2. ait. 1. Quaor. 4. (7) L. c. (8) Ibid. n. 12. (9) Ibid. p. 5. n. 24. et seq. (10) Loc. cit. quacr. 3. (11) D. 3. p. 4. n. C

DEGRADATIONE DUB. I. B95

Diana, quia (ut dicunt) suspensio Li'> pro tempore determinato habet rationem purae poenae, quae non inducil irregularitatem.

Secunda sententia communior affirmat, ethanc tenent Suar.^SBon.i^PaLi* Cont. Tourn.i9 Escob.20 et Viva2i. Probatur haec ex c. 1 . de sent. et re iudic. in 6. ubi quidam, cum fuerit suspensus ad tempus et sic ministraverit, fuit expresse declaratus irregularis. Limitant vero Viva et Cont. Tourn.22 et Salmant.23j nisi suspensio sit oretenus lata, quia cum censura non possit licite ferri sine scriptura, ut dlcemus n. 317., non praesumitur episcopus voluisse delinquere censuram oretenus ferendo.

Tertia sententia, quam probabilem putatRonc.24 cum aliis, et quae mihi videtur absolute probal^ilior, distinguit et dicit quod si suspensio fuerit lata per modum statuti aut praecepti ob crimen futurum vel etiam praeteritum, sed habens tractum successivum, tunc transgrediens verius incurrit irregularitatem, ut patet ex textu praefato. Secus si suspensio sit lata ab homine per sententiam, ob meram punitionem criminis omnino praeteriti, quia talis suspensio habet rationem merae poenae, non censurae, iuxta dicta n. 52. Censura euim, cum sit poena medicinalis, nequit ferri obdelictum omnino praeteritum, ut diximus n. 54. Ergo quando quis transgreditur huiusmodi suspensionem, nullam incurrit irregularitatem, quae non a violantibus poenas, sed censuras incurritur. Nequa huic sententiae obstat textus praedictus; nam ibi non fit sermo de suspensione lata ab homine per sententiam particularem, sed lata a iure per statutum generale quod respicit crimina futura: unde talis suspensio erat vera censura.

(12) P. 594. n. 248. (13) Loc. cit. v. Ex liig (14) C. S. n. 13. (13) De ceiis. c. 3. p. 2. n. 13. (16) D. 2G. sect. 2. n. 3. (17) D. 3. part. 4. n. G.. (18) Dub. 4. p. 6. u. S. (19) De ceusur. pail. 2, cap. 2. art. 1. v. Quaer. 3. (20) L. S. n. 9G. (21) Qu. 6. a. 4. n. S. (22) Locc. cc. (23) Ibid. p. 1. n.8. (24) P. lOG. q. S. r.2

S96 V»Dubit. 2. An episcopus suspensus ponlificalibus incurrat irregularitatem, si pontificalia exercet, puta confirmando, consecrando calices, etc. Negant Sylv. < ac Innocent. Abb. Archid. Socin. etc. apud Fag.2, quia (utdicunt) episcopatus non est ordo, sed potius extensio sive complementum ordinis sacerdotalis, ut tenent Salmant. 3 cum Soto Gonet. et alii ex d. Thom. *. Unde iuferuntepiscopum exercendo has funcliones non contrahere irregularitatem, cum haec incurratur a censurato tantum quando exercet ordinem sacrum. Affirmant vero probabilius Navar.^Bonac. ^ cum Maior. et Alter. ac Fagnan. ' cum Palud. Ang. etc. Ratio quia, etiamsi sententia quod episcopatus sit tantum extensio ordinis sacerdotalis, et non distinctus, esset vera {quod negant plurimi apud Salm. 8), tamen uon potest negariquod tale exercitium potestatis episcopalis sit actus ordinis sacri, si non distincti, saltem extensi: quapropter episcopus tunc dicitur vere exercere actum sacri ordinis. Tanto magis quod idem d. Th. ^ ait, quod licet episcopatus non sit ordo respectu ad corpus Christi reale, tamen est verus ordo respectu ad potestatem in corpus mysticum; unde prima sententia non videtur satis prbbabilis.

Si autem episcopus suspensus a pontificalibus missam celebrat solemniter in apparatu pontiticali , certum est quod peccat, ut recte dicunt Filliuc.io Sayr.i* et Renzi 12. An autem incurrat etiam irregularitatem. Affirmant Ang.is Nav. Bon. et Fagn. i^. Ratio quia talis celebratio est actus proprius ordinis episcopalis, cum non possit exerceri nisi ab episcopo consecrato. Negant vero probabilius Laym. <5 cum Sylvio Cov. et Avila ac Diaua cum loann. Praepos. qui testatur hane esse com(1) V. Suipensio, S- (2) L. 1. in c. Vel doo est eompos, de temp. oidia. n. 17. ad 20.

(5) De ordin. c. 1. p. i. diib, 2. n. 26.

(4) Suppl. q. 40. art. 8. (S) C. 27. n. 165.

(6) D. 3. p. 4. n. 6. v. Terlio. (7) L. c. i. SG. (8) L. c. n. 23. (9) L. c. (10) Tr. 17. c. 2. n. 28. 111) L. 4, c. A ' . 13. (12) P. 643. q. 4.

T>E Ci!???3FRIS

muniorem dd. sententiam. Ratio qmn episcopus sacrificando non exercet ctum substantialem ordinis episcopalis, sed actum ordinis sacerdotah's a quo non est suspensus, et quod celebratio fiat cum pontificalibus, per accidens se habet; irregularitas autem non incurritur, nisi in exercitio actus ordinis prohibiti. Et hanc sententiam expresse tenet etiam d. Anton. cum Hostiensi sic dicens: Suspensus a pon^ tificalibus, si celebrat in pontificalibus^ non erit irregularis^ quia pontificalia non sunt de substantia celebrationis, neo debemus iudicare aliquem irregularem, nisi inveniatur expressum. Tanto magis quod ait idem Fagnan. cum Archid. etc, suspensus propter crimen tum solura incurrat irregularitatem, cum canon id exprimit: quia alias suspensio intelligitar lata quoad se tantum, nempe quod tamquam indignus prohibeatur a ministrando.

» 4. Suspensus non toleratus invalide absolvit, quia non habet iurisdictionem (Ita Salm.is. Secus si toleratus, quia hic valide iurisdictionem exerceret,etsi illicite, si none.^^setrequisitus, Salmant.2o. Suspensus autem ab ordine non est suspensus a iurisdictioue. Ita s. Th.2i Salm.22 coramuniter).

  1. » Resp. % Suspensio 1 . alia fertur ad certum tempus, quo elapso expirat; alia fertur absolute seu indefinite, manetque donec per absolutionem tollatur. 2. Alia est ab officio, sive id sit ordinis sive iurisdiclionis, alia a beneficio, alia ab utroque. 3. Suspensio ab officio, vel est a toto vel a parte tantum, scilicet a functione ordinis vel iurisdictionis. Item suspensio beneficii, vel est a beneficio absolute, vel a quibusdam tantum functionibus eius ratione competentibus. Lay* man Bon. 23.

  2. » Resp. 3. Quantitas et qualita*

(13) V. Suspcnsio 3. n. 3. (14) Locc. cc. (IS) L. 1. tr. 5 c 3. n. 4. (16) P. 5. Ir. 10. r. 4

(17) 3. p. tit. 27. c. 3. §, 4. v, Si cst suspensus.

(18) L, c, in c. Qui-esitum, de colial). cler, n.. l^

(19) De cens. c. 5. p. 2. n. iH. (20) Ib. (21) 5, p, q.i.22. art. 3. (22) Ibid. u.lQ ^23) Locc. co.

CAP. III. DE SUSPENSIONE

suspensioois coUigi debet ex verbis ^aibus fertur, quae, utpoteio re odiosa, non amplius suot extendenda, quam proprie accepta significent.

Unde resolves: » 1. Suspenso absolute et in toto prohibetur omne exercitium ratione officii proveniens, tam ordinis quam iurisdictionis, et consequenter non pot€st celebrare nec valide excoramuni<5are, beneficia conferre etc. Suspensus vero a parte benefioii determinata, V. g. ab ordine tantum vel iurisdictiooe, privatur tantum illius officii functionibus. Unde episcopus, v. gr. a iurisdictione suspensus, etsi non possit excommunicare, absolvere, delegare etc, potest tamen exercere actus ordinis, ut conseorare templa, ordinare etc. Bon.

» 2. Suspensus a certa functione ordinis, V. g. a sacramentorum administratione, non est suspensus a sacrifioio. Similiter suspensus ab ordine potest nihilominus conferre primam tonsuram, quia non comprehenditur sub ordine, Bon. 2.

» 3. Suspensus ab officio simplioiter non iotelligitur suspensus a beneficio seu fructibus eius. Debet tamen per alium supplere qui per se nequit, ut fructus percipiat. Bon.3 ex Nav. Suar. Henr. Fill. etc. (Commune est apud 0mnes quod suspensus ab officio oon suspenditur a beneficio, ita Suar.'* Palaus 5 Cont. Tourn. 6 Antoioe' et Salmant. 8 cum Sanchez Avil. Con. etc. communiter, ex c. 10. de purg. can. et c. 4 0. de vita et hon. cleric; consentit Fago. 9. Sed recte limitant Fagnan. et Glossa in Clement. Cupientes^ de poeTtis^ primo si orimeo sit eoorme, ut patet ex c. Inter 40. de purg. can. Secuodo si reus cootemoat suspensionem, nempe per aooum io ea maoeodo, ut habetur ex c. Cum bonae^ de aetate et qualit. etc).

» 4. Suspeosus ab ordioe nou vide' (1) L. c. <2) P. 2. n. 6. % (3) N. 10. .4) D. 26. sect. 3. n. 4. (3) P.'>5. §. 1. n. 5.

De cens. part. 2. c. 2, a. IV v.^"Colliges, 2. /7) P. 663. n. 2. (8) De c^ns. c . 5 p. 2. n. 20. <9) L. 3. in c. QuaesU. 'ohab. cler. etc. n. 30.

ET DEGRADITIONE DUB. I. S^r/

tur suspeosus a beneficio, quia beoe* ficium noo fundatur in ordine. Bouac. tamen dicit indirecte suspendi a fructibus eius, quia, dum non potest facere officium, non potest percipere fructus. Vide seq. 5.

» 5. Suspensus a beneficio, etsi hoo ipso intelligatur suspeusus a recipien(Hs fructibus eius, noo tameo ab offioio sive iurisdictioois sive ordiois, etiam quod illi ratiooe ipsius benefioii competit. Uode teoetur legere horas et caetera onera beneficii praestare, licet fructibus noo fruatur: hoc enim debet sibi imputare. Non tamen privatur commodo quod provenit ex anniversariis stipendiis missarum, nec eo quod datur propter oous personale clerici, quia non sunt fructus benefioii. Secus est de distributionibus quotidianis (Ita etiamNav. Cov. etc. apud Salm.io. Sed contradicuut Pal. et iidem Salm. <2 cum Sanch. Avila Henr. etc, quiapoenae non sunt exteodendae ubi non sunt in iure expressae, prout nullibi id expressumhabetur), lioet ex his vel aliis beneficii fructibus possit ali, si aliunde sustentari nequeat.Bon.^^Sayr. Suar. Fill. etc»

Dubit. 4 . An suspensus a beneficio , si sit pauper, possit fructus sibi relinere. Respondetur affirmative, si suspensio est lata in poenam oriminisomoino praeteriti {vide dicta l. 3. num. 672.), secus si fuerit lata ob oontumaciam, quia non debet ab ecclesia subveniri ei qui voluntarie eoclesiae disciplinam vilipendit, cum libere possit a sua contumaoia recedere, ita Suarez Fill.<5Renzii6cumcommuni,et Diaoai' cum Sayr. Turrian. et Corn. Gordon. Coninch. et Avila. Dicunt tamen Cont. Tourn.18 Diana etRenzii^cum p. Nav, Avila Pelliz. etHurt., quod licet beneficiarius per se teneatur fructus restituere, si tamen fuerit occulte suspeosus et muoia debita iam impleat, poterit sibi retioeye partem quam dara (10) De cens. c. 5. p. 2. n. 21. (11) P. 5. 1. n. 7. (12) Ibid. (13) L. c. n, 12. (14) D. 27. sect. 2. n. 3. (15) Tr. 27. n. 53. (16) P. 644. q. 7. (17) P. 5. tr. 10. r.3. (18) Loo. cit. c Dico 2: (19) Locis cit.

De Ligorio. Mor. II.

57

LiB. VII. DB «Brrsuui^

deberet sobstiluto : hi enim non sunt fructus beneficii, sed stipendium laboris; vide dicta l. 3. d. n. 672.

Dabit. 2. An supensus a beneficio ceriseatur suspensus etiam a beneficiis quae possidet in aliena dioecesi. Negat absolute Sayr. i, quia (ut ait) episcopus extra suum territorium nullam habet iurisdictionem. Alii vero distinguunt, et negant si supensio sit lata ab homine, secus si a iure, quia ius ubique locum habere debet: ita Decius et alii apud Sayr. 2. Alii demura communius et probabilius, ut Renzius 3 et Contin. Tourn. < cum Pont., pro certo habent suspensionem comprehendere omnia beneficia, si sit a iure; si vero sit ab homine, dicunt intelligi tantum a beneficiis propriae dioecesis, quando est lata per statutum; secus si per sententiam, modo episcopus exprimat velle suspendere ab omnibus beneficiis, quia, licet ei non subiaceant beneficia alienae dioecesis, subiacet tamen persona suspensi qui ius habet ad fructus beneficii: unde, cum suspensio impediat ipsi ius exigendi, oonsequenter ille suspenditur ab omnibus beneficiis. Quando autem suspensio est per statutum generale, intelligitur lata solum circa beneficia in dioecesi.

Dubit. 3. An si suspensus acquirat novum beneficium temppre suspensionis, collatio sit nulla. Affirmant Bon. 5 et Holzm. 6 cum Pal. et Mastrio, quia beneficia danlur propter officium; ergo suspensus a beneficio acquisito est etiam su«pensus a beneficio acquirendo, cum non possit munia beneficii exercere. Negant vero probabilius Suar. ' Layman s Antoine 9 Renzi et Diana <i cum Corneio Gordon. Praepos. Conc. etc. Hi dicunt talem collationem esse quidem irritandam, sed non irritam, quia nulla poena debet infligi, nisi in iure sit expressa: nullibi autem haec poena habetur; imo ex c. Cum bonae

(1) Lib. 4. cap. 6. D. 21. (2) L. c.

(5) T. 1. p. 64S. (4) L. c. V. Dico 1.

(6) D. 3. p. 2. n. 10. (6) P. 593. n. 140. v. Dixi.

(7) D.2G. scct. 3. n. 8. (8) Tr. S. p. 3. c. 1. n. 4. (9) P 634. y. 2. (10) P. 64S. q. 9.

^11) Q. S. ti. 10. r. 7. Ibid. (13) Ib. b, 8.

  1. da aetatfi ei quaiit.y contrarium eol* ligitur, dum ibi, cum aliqui quadriennium mansissent in suspensione, mandavit pontifex expoliandos a benoficiis tam ante quam in suspensione acquisitis, ergo collatio fuerat valida.

« 6. Suspeusus a beneficio potesi nihilominus eligere, praesentare, conferre beneficium, quia, etsi haec iurgt competant illi ratione beneficii , ilU tamen actus non sunt beneficii praecise ut sic, sed potius officii et iurisdictionis 12.

» 7. Susponsus a beneficio, vel ordi* ne absolute et sine addito, intelligitur suspensus ab omni beneficio vel ordine, nisi aliunde aliud constet i^.

» 8. Suspensus absolute, intelligitur ab officio et beneficro, Laym. ^*.

  1. » 9. Suspenso capitulo vel conventu, uon censentur suspensi singuli, nisi sint in culpa, ait Sa '5 et Lay.^^. »

Quando suspensio fertur in solam communitatem, non afficit singulas personas, quoad munia particularia, sed tantum quoad officia vel beneficia totius communitatis; ita communiter Bonac. " Holzm. et Salm. iScum d. Th. Avil. Henr. Diana etc. Quod si aliqui exerceant functiones communitati tunc vetitas, dicunt Pal.20 Suar.zt Ronc. 22 et Salm. 23 cum Conc. et Corneio eos non incurrere irregularitatem, quia prohibitio illa non est proprie censura, sed potius inhabilitas particularium personarum ad talia officia. Si vero suspensio fertur in communitatem et in singulas ipsius per~ sonas, tunc non afficit innocentes, sed tantum delinquentes; nemo enim potest excommunicari aut suspeadi pra culpa aliena, ut communiter docent Suar. 24 Sanchez 25 Salm. 26 cum Nav. Sot. et Pal. »c Escob.27 cum Con. Avil. Henr. et Hurt. Et patet ex cap. 2. de Constit, et clarius ex cap. Quaesivit

(14) C. 1. n. 2. (18) V. Suspensio.

(16) L. c. c. 2. n. S. (17) D. 1. q. 1. n, 111.

(18) N. 248. (19) De cens. c. 8. p, 4. n. 43. et 40.

(20) D. 4. p. 3. n. 3. (21) D. 28. sect. 4. n. 4.

(22) P. 106. q. 7. r. 2. (23) Ibid. n. 47.

(24) L. c. n. 2. (2o) De malr. 1. 9. d. 52. ii. 9.

(26) Ibid. n. 4». (27) L. 81. n. S6.

. III. DE SUSPENSIONE ET

de his qme fiunt a maior. part. capit. ubi dicitur: Oum peccata suosauctores tenere debeant , ne poena sit ulterius protrahenda^ quam delictum fuerit in excedente refertum.

« 40. Si praelatus solo verbo dicat sacerdoti, suspendo te, v. g. a celebratiooe, videtur esse simplex tantum prohibitio, non censura, quia haec licite non fertur uisi scripto ( Ut n. seq. ad 2.). Praelatus autem non debet praesumi velle peccare, nisi aliud constet de eius intentione, aut nisi religio habeat privilegium absque scripto ferendi censuras. Vide Bon. i (Ita etiam Salm. 2 cum Nav. et Henr. ).

DnBiou II. Quae sint suspensioDCs in particulari, et quis ab eis possit abtolvere.

  1. Quae sint suspensiones iuris communiores clericorum.

  2. Quae religiosorum.

  3. Quae episcoporum'

  4. Jn quis possit suspendi oh culpam levem.

  5. Quis possit absolvere a suspensione.

  6. « Resp. 1. Suspensiones iuris

communiores sunt sequentes.

» 4 . Clerici ipso iure suspensi sunt, recipientes ordines sacros ab alieno vel a proprio in aliena dioecesi, vel sine aetate legitima, aut dimissoriis aut titulo, vel extra lempora, aut non servatis interstitiis , per saltum , vel in censura, vel denique post matriraonium ratum, qui omnes suspensi sunt ab executione ordinum, nisi feceriot absque dolo: et si ordine utantur, fiunt irregulares. 2. Excommunicans, suspendens, aut interdicens sine scriptura et causae expressione, est suspensus per mensem ab ingressu ecclesiae , nisi sitpraelatus regularis. 3. Clerici scienter eligentes episcopum vel parochum indignum suspeoduntur a benefisiis biennio. 4. Ordinans et ordinatus simoniace est suspensus ab ordinibus. 5. Parochi iungentes sponsos allerius parochiae sine licentia. 6. Gravantes alienis debitis ecclesias sibi commissas. 7. Occupantes bona vel census ecclesiae, beneficii vel alterius pii loci. 8. Sodomiam exer(I) Dc cctisuiis in coaimuni d. 1. q. 1. p. 7. (2j I'..id. p. I. u. 13. (3)D. r\ft.3^ {f) T.17.c.r,.

DEGRADATIONE DUB. II. 899

centes, simoniaci, provocantes ad duel lum , vel acceptantes , raptores. vel praeljentes auxilium. 9. Disputantes in alterutram partem in coetu virorum acraulierum de immaculataConceptione b. Virginis. 10. Visitantes, si accipiant pecuoiam vel munera : qui, si sint episcopi, suspensi sunt ab ingressu ecclesiae; si inferiores episcopo, ab officio et beneficio, usque dum restituant duplum. 11. ludex ecclesiasticus (non episcopus), qui facit iniuriam contra iustitiam et conscientiam parti litiganti. Vide Bonac.3 (Adde 12. Negantes absolutionem renuenti complicem manifestare: hi subiacent suspensioni ferendae sententiae ex bulla Ubi primum Bened. xiv. Vide in fine operis. Adde 13. Latioi celebrantes ritu graeco, et graeci ritu latino. Bulla, Etsi pastoralis).

  1. » 2. Religiosi, 1. Apostatae recipientes ordines in apostasia. 2. Admittentes ad professionem anteannum probationis peractum. 3. Non utenles habitu et vestitu modo sibi praescripto. 4. lotroducentes mulieres in monasteria.

  2. » 3. Episcopus, 1 . Ordinans non subditum suspensus est a pontificalibus per annum : ordinans vero invitum suspensus est per annum a celebratione pontificalium. 2. Admittens resignationes contra formam praescriplam. 3. Intrans monasteria monialium sine necessitate. Vide Fiil.

321 . » Resp. 2. Praeter has suspensiones aliae sunt ab homine, quae, si sint graves, requirunt culpam mortalem, V. g. ut quis suspendatur ab omnibus actibus sui officii vel fructibus unius anni. Potest tamen aliquis ob peccatum veniale privari uno actu, V. g. eligendi. »

Sed hic dubitatur an ob peccatura veniale possit ferri suspensio. Affirmant Navar. 5, item Armil. Med. et Henriq. ap. Escob. 6. Sed verius et communissime negant Suar. ^ Sanch.*

(8) C. 27. n. ISl. et liJO. (6) L. Kl, n. Sa.

(7) D. 28. sccl. 4. n. 6.

(8) Dc inali. I. 2. d. 52. n. 0900 L!R. VIl.

Pal. * Salmant. ^ Elb. 3 cum Fill. et Escob. ^ cum Laym. Soto Vasq. Con. et Hurtad. si suspensio sit maior, nempe ab omni usu officii et beneficii, vel ab aliquo eorum per notabile tempus; tunc enim requiritur mortale, quia poena debet cum culpa proportionari: unde esset nulla suspensio si ob peccatum veniale iraponeretur. Secus vero si suspensio esset partialis, nempe tanlum ab officio vel a beneficio, et ad breve tempus, ut Suar. 5 Pal. g SalmJ et Bon. 8 qui idem dicit si suspensio esset totalis, sed ad valde breve tempus, puta ad diem vel bebdomadam. Idem dicunt Sanch. 9 Pal.^o et Salm.n cum Suar. Cai. Vasq. Tapia etc, si suspensio sit ferendae sententiae ; nam contra, si sit latae sententiae, vel sit indicta a iure, taliter ut incurratur sine alia monitione, uon incurritur nisi ob mortale peccatum.

  1. « Resp. 3. Habens episcopalem auctoritatem potest absolvere a suspensione non reservata : et communiter religiosi ex privilegiis possunt absolvere ab omni suspensione in foro conscientiae : episcopus potest absolvere ab omni suspensione iuris, si sedi apostolicae specialiter reservata non sit. Laym.*2 ex Navar. Suar. etc. Imo etiam ab hac, si proveniat ex delicto occulto et non deducto adforum contentiosum, Bon. ^3. »

Si suspensio sit imposita ad tempus vel conditionate, v. g. donec^ velnm restituas^ tunc, termino transacto, de se tollitur suspensio sine absolutione, ut Salmant.i* cum Con. PaL AviL Henr. Si vero sit imposita absolute, quisque confessarius potest eam absolvere, nisi sit reservata, vel nisi requirat satisfactionem partis. Cum autem fertur suspensio in communitatem, istantum ab illa absolvere potest, qui in communitatem iurisdictionem habet io foro contentioso, Salm.^s.

(1) D. 4. p. 5. n. 4.

(2) De cetisur. c. i>. p. 4. n. 44.

(o) P. 444. M. IKi. (4) N, u9. (S) N. 2.

(G) N. 2. (7) Dc CCD8. c. S. p. 4. n. 44.

(8) D. I. qu. l. p. 5. n. 8.

tOj Dee. 1. 6. c. 4. u. II.

DE CENSDRIS

DuBiOM III. Quid <il depositlo et dpgrndatfo,

et a quo et ob quam causam feni possit.

  1. a Subiici solent suspensioni depositio et degradatio ( etsi censuraa non sint, ut dictum estm hoc lib. n. 3. ob similitudinem quam habent cum suspensione, cum utraque sit ab ecclesiastico ordine aut beneficio. Differunt autem a suspensione, quod illae auferant ipsum ius radicale, et titulum boneficii, idque in perpetuum, suspensid non item. Porro depositio generice accepta, alia est verbalis, quae absolute depositio dicitur: alia realis quae dici solet degradatio.

  2. » Resp. 1. Degradatio est privatio executionis officiorum, et beneficiorum simpliciter, in toto, et absque spe restitutionis facta cum certa solemnitate et privatione privilegii clericalis, tam canonis quara fori, ita ut saeculari curiae subdatur.

» Dixi, executionis^ quia ordo ipse non potest tolli. Interim degradatus tenetur ad votum castitatis si fuit in sacris (Et invalide raatrimonium contraheret atque valide consecraret hostiam, Salm.i6cum aliis), et ad horas, nisi has forte poena ad quam damnatur, v.g. triremes, vel aliud impediat.

  1. « Resp. 2. Depositio verbalis est similis privatio; sed sine solemnitate dicta, et relicto utroque privilegio canonis et fori.

  2. »Resp. 3. Clerici possunt degradari a suo episcopo, sed non ab inferioribus illo : deponi tamen possunt ab eodem per vicarium.

  3. » Resp. 4. Depositio fieri potest in oasibus a iure expressis, et deliclis: non tamen nisi gravioribus, arbitrio iudicis. Ubi notat Laym. crimen debere esse enorme, id est unum ex maximis. Degradatio similiter fieri potest in casibus tantum gravissimis, quales sunt V. g. crimen haeresis manifestum, falsificatio Htterarum apostolioaruray sodomia frequentata , gravis calu(10) Tr. 5. d. 1. p. IS. II. 5.

(11) De leg. c. 2. p. 3. $. 1. n. 46. (12) C. 4. n.

(13) D. 3. p. ult. ex Trid. s. 24. c. G.

(14) De ceos. c. p. o. n. (15) Ilid. u. \i% (IG) De ceui. c. S. p. 6. n. GO.

CAP IV. DE INT

3inia proprio episcopo irrogata. Vide Laym. i et Fill. 2 ( Cum degradato solus papa dispensare potest , sed cum deposito etiam episcopus, si crimen sit minus adulterio: Salm.3),

Cap. IV. Db iniekdicio "DcoBiw I. Quid sit et quotuplex.

  1. Quia est interdictum.

  2. Quotuplex est.

  3. An interdicta civitate interdicantur suburbia. Et an ecclesiae regularium.

551 . Qui eximantur ab interdicto generali personali. Et an, interdicto clero^ interdicantur religiosi vel clerici non habentes bencficium aut officium.

  1. Quid si interdicantur cives aut civitas.

  2. « Resp. 1 . Est censura ecclesiastica prohibens divinorum officiorum, sacramentorum aliquorum, et ecclesiasticae sepulturae usum, quatenus talis 8st. Quod addo, quia excommunicatio eodem privat, quatenus est communicatio cum fidelibus; suspensio vero proprie non illum usum, sed exercitium potestatis ecclesiasticae impedit. Vide Laym. ^ Bonac. *.

  3. » Resp. % Interdiclum dividitur i. in locale, quod immediate locum afficit; et in personale, quod immediate afficit personas; et in mixtum, quod immediate afficit looum et eius incolas. Diflfert autem locale a personali, quod in illo parlicipatio sacrorum officiorum tum indigenis, tum alienigenis non absolute. sed in loco tantum interdicto; in hoc vero certis personis aut communitati prohibentur absolute et in omni looo. 2. Interdictum tam locale, quam personale subdividitur in generale et particulare. Generale est, quo locus generalis, v. gr. civitas, provincia,vel quo communitas, v. g.coUegium etc. interdicitur. Particulare, quo locus aul persona particularis, aut particulares interdicuntur.

Unde resolves:

  1. » l.lnterdicta civitate, interdicuDtur etiam suburbia, etinterdictaparociiia, etiamsacellum vel coemeterium eontiguum, quia accessorium sequitur

(l) Hic l. 8. (2) T. 18. c. 8.

(5) De cen$. c. 8. p. 6. n. G8. M) L. I. l. S. p. 4. c. 1. {6) D. 5. parl. 1.

nAIGTO DUB. 1. 90!

naturam principalis (Tta ex c. Si civi~> tas de sent. exo. in 6. ubi etiam habe^ tur quod, interdicta civitate per interdictum locale generale, sunt pariter interdictae ecclesiae exemptae regularium, nam alias interdictura esset elusorium; vide Salm. Et hoc interdictum etiam clerici et regulares tenentur servare, imo idem episcopus, qui illud tulit, excepto pontifice , Salm. ''^; sed vide dicta L 4. n. 61 . u. Infertur 3).

  1. » 2. Tnterdicto populo, non interdicuntur ii qui nou sunt pars populi, ut studiosi, clerici, peregrini, etc. (Ita Salm. 8 oum Bonac. Con. Avila Lezana Corn. etc. communiter. Et sic e converso, interdicto clero, non veniunt laici, ex c. Si sententia^ de sent. exc, in 6. Hic autera notandura quod ab interdicto personali generali eximuntur 1 . Episcopi (qui eximuntur etiam a suspensione geDerali). 2. Infantes et amentes doli incapaces: privantur tamen ecclesiastica sepultura. 3. Innocentes, statim ac alibi domiciliura collocant. 4. Exteri,etsi per raultum terapus inter illos cives habitent. VideSalmant.9). Nec, interdicto clero, interdicuntur religiosi, qui in favorabilibus tantum noraine clerici coraprehenduntur (Ita tenendum cum Salm.^o. Nisi religiosi beneficium vel officium in illo populo haberent. Salra.ii. Notandura etiam quod, interdicto clero, non veniunt clerici qui non gaudent privilegio fori, nec alii clerici qui ibi non habent beneficium aut officium; nam hi uon constituuntunura corpus cum clero. Salm. <2).

  2. » 3. Si dicatur, cives (v. gr.) colonienses sint interdicti^ ii nusquam possunt interesse divinis (nisi taraen desiuant esse istic cives, nec causara dederint interdicto); contra vero si crvitas interdicto subiiciatur, licet civibus aut incolis qui causam interdicto noa dederunt, alio ire et istic divinis in-^ teresse. »

(0) De ccns. c. 0. p. 1. n. 9. (7) Ib. n. 8. (8) ILid. n. IG. (9) L. c. m.

(10) De ccn». c.6. p. 1. n. 17. (ii) lU. (12) Ibid. n. 10.

902

LIB. VII. DE CENSURIS

DoBiuM n. Qoi sint effeclus interdicti.

  1. Effeclus interdicli sunl Prohibitio divinorum officiorum.

    1. Prohibrtio sacramentorum^ excepto 6aptismo etc.
    1. Prohibitio sepuUurae.

336, A. Peccatum mortale^ quod committitur a violanlibus inlerdictum. Item irregularitas quae incurritur a clericis^ et excommunicatio a reliyiosis.

  1. « Resp. Sunt sequentes: 1 . Prohibitio divinorum officiorum ( Nomine divinorum officiorum veniunt omnia quae a solis clericis fieri possunt; non autem officiorum b. v. Mariae , defunctorum etc. si dicantur privatim, et in loco non deputato ad illa; communiter Pal. Suar. Bon. et Salm. i). Unde etiara interdicti ob alienam culpam non possunt interesse sacro. Glerici tamen etreligiosi, quando ipsi interdicti non sunt, possunt ac debent, ut ante, missasdivinaque officia celebrare; sed ianuis clausis, non pulsatis campanis (nisi ad concionem, salutationem angelicam, vel obitum alicuius), submissa voce, et exclusis interdictis. (Ita ex c. Alma Mater^ de sent. exc. in 6. Nomine clericorum et monachorum (quia laicis nihil conceditur) veniunt omnes utriusque sexus, qui gaudent privilegio fori et canonis.Nomine ecclesiarum veniunt etiam eremitoria, et hospitalia auctoritale episcopi erecta; non vero oratoria privata saecularia; ita Salm.2. Dicitur autem, exclusis interdictis^ modo (intelligitur) sint denuntiati ex cono. Const. Et intelligitur tam de dantibus causam interdicto , quam interdictis personaliter. Quare, si interdicti post monitionem exire nolint, et canon missae incoeptus non sit, cessandum a celebratione, aliter celebrans incurreret irregularitatem. Hoc tamen procedit si celebretur in loco interdicto, quia ibi non censetur data facultas celebrandi, nisi exclusis etc. Secus vero si celebratio fiat in loco non interdicto, ut dicunt Holzm. 3 et Mazz. ^ cum Suarez. Unde ait Holz. cum alio auctore, quod tunc debet expelli interdictus; si vero

(1) De ccns. c. 6, p. S. a. BO. (2) Comm. de cens. c. 6. p. 5. n. iJG. 13 De coiis u. 28i. {) 1. 4. j,. 388.

nequeat expeHi, non tenetur celebrana cessare, quiaid nuHibi praecipitur,sicut praecipitur de excommunicatis vi-. tandis). Permittitur tamen, utin festig natalis Domini, paschae, pentecostes, assumptionis B. V. et per octavam corporis Christi divina officia cantentur solemniter, admissis etiam interdictis, dummodo qui causam interdicto dederunt, altari nec appropinquent, oec veniant ad offertorium velcommunionem. (Hinc,hisdiebus interdicti tenenturaudire missam. Qui vero privilegium habent audiendi, possunt etiam abstinere ab audiendo sacro, se conformandoiuri communi. Ita Salmant. ^ cum Corn. Diana Cano Con. Avil. etc. Regulares autem possunt admittere ad divina officia famulos, procuratores, advocatos, operarios, beatas, tertiarios, si hi non sint specialiter interdicti, nec causam interdicto dederint).>

  1. » 2. Prohibitio administrationis sacramentorum , excepto baptismo , confirmatione et poenitentia (Ut habetur ex c. Alma Mater , de sent. exc. in
  2. , et baptismus conferri potest etiam solemniter, ut Salmant. 6 cum comm.; atque a ministro interdicto generaliter, non autem specialiter. Salm. Et idem dicitur de sacram. poenit. ibid. n. 38.) quae omnibus permittuntur : iis exceptis, qui interdicto causam dederunt, etiam auxilio, consilio vel favore (Et exceptis personaliter et specialiter interdictis, nisi prius praestent satisfactionem debitam si possint, aut si noa possint, cautionem saltem iuratoriam. Salm. 8. Eucharistia tamen potest dari morituris et deferri cum lumine et campana (An autem clerici, quibus coqceditur missam audire, ut supra, possint communicare. Adest duplex sententia; vide Salmant. 9. Tenent autem Salm.^o sacramenta ordinis et extremae iinctionis uon posse recipi ab interdictis, nec tempore interdicti. Sed quoad extremam unctionem contra'^ dicit Croix'1 cum Suarez et Dicast.

(S) Ibid. n. 64. (6) De ccus. c. G. p. 4. n. 34. (7) Ib. n. 5o. (8) Ib. n. 37. cx d. c. alma Matei; (9) L. c. n. 41. (iO) ll>. u. 44. (^ii) L. 7. d. 108

CAP. IV. DE INTERDICTO DUB. llf

903

Beligiosos autetn commune est tempore iDterdicti posse recipere comraunioiiem et extremam unctlonem. Salm. * cum Laym. Pal. Navarr. etc.) Necimprobabile est, interdictis licere contrahere matrimonium, ut Sanch. Con. €t Laym. docent; contra Suar. quia hoc sacramentum secundum substantiam non ab ecclesia, sed ab ipsis contrahentibus ministratur (Et meritohanc sententiam probabiliorem putant Salmant. 2 cum Con. Layman Pal. Avila €tc. £X c. Capellanus^ de feriis^ ubi dicitur matrimonium quocumque tempore posse contrahi. Nota deinde hic cum Salm. 3 quod si interdictum sit latum ex sententia iniusta, quae videbatur iusta secundum probata, in foro externo debet servari, sed non in interno; quare cessante scandalo , possunt audiri sacra, recipi saoraraenta. Religiosi tamen, quando interdictum servatur ab ecclesia cathedrali vel matrice, tenentur illud servare, etiamsi illud sit nullum €X quocumque capite , ex Clem. 1 . de sent. exc. Vide Salm. *.

  1. » 3. Prohibitio sepulturae ecolesiasticae, etiam respectu infantium et araentium. Excipe lamen clericos qui in interdicto locali, si nominatim interdicti non sunt, nec interdictum violarunt, possunt cum silentio sepeliri. Laym. 5 (Clerici igitur in interdicto generali locali vel personali possnat sepcliri in ecclesia, etiam cum missa, sine tamen pompa: in ecclesia vero specialiler inlerdicta possunt sepeliri, sed sine missa. Salmant. 6 cum Cov. Pal. etc. Laici tamen sepeliendi sunt in loco non sacro, etiam infantes; €t si forte ibi sepulti sint , exhumari debeut: cessante autem interdicto, 0mnes in loco sacro reponendi. Salm- ' cum coramuni.).

    1. » Clerici violantes interdiclum peccant mortaliter (Ita etiam Saltnant. Sed excusat parva materia , oempe si clcrici exerceant functiones, quac a laicis fieri possunt, Bon. Pal.

(I) \'U. «. 48. (2) Ibid n. 47.

(5, L. c. p. o. n. oO. (4) Dn «cns. c. G. p. 5. u. »f» M 51. (K) C. 21 9. 3. (6) Ib. p. 6. ii. 73. 'T) n Gl». C«) ll*id. j». 7. B. UO.

etc. cum Salm.'. Itera si brevi permit* lant ostium apertum. At clerici exercentes ordinem sacrum, si sint speciallter interdicti, vel in loco specialiter interdicto vel in loco generaliter interdicto, ianuis apertis etc. ut supra, peccant graviter et incurrunt irregularitatera, vide Salm.io. Admittentes autem laicos interdictos ad officia divina, interdicuntur ipso facto ab ingressu ecclesiae, id est non ad orandum private in ipsa, sed ad exercendos ibi ordines sacros, ut dicunt Pal. Con. Lay. etc. cum Salm.i^) sicut eliam religiosi utriusque sexus, qui insuper excommunicantur de facto; laici vero peccant quidem graviter, si contra interdictum personale recipiant sacramenta;si vero tantum violent locale, v. gr. audiendo divina officia, probabilius est, tantum esse veniale, dummodo ipsi personaliter interdicti non sint, Layman ^2 ex Sylv. Soto, et Avila etc.

DuBiuu ni. Quis censuram interdictl ferre et quis toUere possit.

  1. Qui possint interdictum ferre. Et an ad illud incurrendum requiratur culpa gravit.

  2. Qui possint tollere interdicta generalia a iure non reservata.

  3. Qui personalia particularia,

  4. De cessalione a divinis.

  5. <{ Resp. 1. Interdicere possunl

iidera qui excommunicare et suspendere ( Hodie episcopi sine consensu capituli (nam oliru aliter erat) possuntinterdicere quoscumque generaliter, aut

specialiter, ex consuetudine introducta. Salm.<3 cum Panorm. Suarez Pal.

Sayr.etc.Praelati autem regularespossunt interdicere suossubditos, non autemsuaseccIesias.SaIm.<<cura eisdem).

Et quidera, ut deterrainata persona interdicatur, videtur requiri culpa raortalis (Eiusdem persouae, ut Salmant.^*.

Interdictura enim personale particulare

nequit imponi pro culpa aliena. Interdictum autem ad breve tempus, in ordine ad unum tantum, vel allerum effectum, potest incurri ctiam ob peccatum veniale. Salm.^c cum Pal. Coqc.

(9) Ibid. n. 81. (10) Ibid. n. 87. (il) Ib, n. 9!, (12) C. 5. (15) Dc ccDi c. 0. p. 2. o. 19. (14) Ibid. n. 20. (15) l\»i^ o. 21 (lU) Ibid. n. 22.

904 I-IB. VII. DE

ctc). ut autem feratur interdictum locale vel geuerale in communitatem requiritur peccatum valde grave cum contumacia commissum a capite, vel praecipuis membris, licet reliqui culpa vacent.

  1. » Resp. 2. Interdicta localia et personalia generalia, quae iure communi sunt imposita nec reservata, possunt tolli ab episcopo, vel alio habente iurisdictionem incommunitatem interdictam, non tamen a religiosis privilegiatis, quia locus et communitas foro poenitentiae non subiiciuntur(Interdicta generalia lata ab homine nou possunt tolli, uisi ab eo qui tulit, vel a papa. Vide Salm. i).

  2. » Resp. 3. Ab interdioto iuris personali particulari, si reservatum non est, quivis approbatus potest absolvere. Denique per privilegium abBolvendi ab omnibus censuris non intelligitur potestas tollendi interdictum localo aut personale communitatis. »

De cessatione a divinis.

  1. Cessatio a divinis est: ProhibiHo clericis facta^ ut abstineant ab ofjims divinis et ecclesiastica sepuUura. Putant autem Suar. et Fill. contra alios apud Salm. 2 posse episoopum uQum eflfectum prohibere et non altefum. Haec cessatio distinguitur ab inlerdicto, et non est censura; imponiturque in signum moeroris, vel ad reparationem gravissimae iniuriae Deo trrogatae; aflicitque omnes qui sunt in loco illo ubi imponitur, vide Salm. 3. Dubitatur autem an,hac cessatione iniliota, clerici gaudeant privilegio eis concesso tempore interdicti. Negant communius Salm.^ cum Pal. Bon. Fill. Sanch. etc. contra aliquos; quia cessatio est novum gravamen ultra interdictum. Potest tamen cessatio suspendi per aliquot dies solemnes. VideSalm.s. Sacramenta vero concessa tempore interdicti, ut supra, conceduntur etiam tempore cessationis. Pal. Bon. Suarez etc. cum Salm. 6. Cessatio imponitur

(1) Dc ccns. c. 6. p. 8. n. 100. (2) Ibid. p. 9. n. 103. (5) l\m. n. 102. (4) L. c. n. 104. lli. n. 10». (fi) Ib. u. 107. ^7) L. c. u. lCCl

iHREGULARITATfi

ab iisdem qui possunt ferre censuras praecedentibus monitionibus. Vide a* lia apud Salm.7. Demum hic obiter no* tandum id quod habetur in decr. s. c. caeremoniarum, scilicet: Non licerecuicumque., etc. [personis regalibus tan-* tum exceptis) ad ecclesias strata sibt deferri facere^ secus immediate cessan-^ dum a divinis. Quod nisi servetur^ rectores caeterosque ecclesiarum mini^ stros ipso facto excommunicationem in^ currere., eamque ecclesiam habendam esse pro interdicta, Hoc decr. perscri-» pium est in bullario Clem. xi. part. 3, decretor. congreg. card. Ac deinde notatur ibi: Et facta relatione^ sanctitas sua (id est praefatus Clemens) decre" tum approbavit, necnon promulgari at^ que executioni tradi^ et in omnibus Urbis sacrariis affigi mdndavit. Die 3. octob. 1701 . Ita ap. Ferrar. K Qui praeterea refert ex pluribus decr. s. c. rituum esse vetitum praebere evangelium inter missarum solemnia laicis ad osculandum, sicut etiam praestare ipsis usum throni eosque admittere ad assistendum in presbyteriis.

CaP. V. Db IBRBGOI.ASITATB

« Etsi irregularitas non sit censura, propter similitudinem tamen, quam cum ea habet, communiter eidem annectitur: quapropter et hic subiungo^

Ddbium I. Qnid et quotuplex sit irregularitas.

  1. Definitio irregularitatis. An irregularitaS' sit censura. Dupliciter dividilur irregula' ritas.

341 . « Resp. 1 . Est impediraentum canonioum, susceptionem ordinum sacrorum, et susceptorum usum impediens. Unde sequitur non esse censuram,sed quasi inhabilitatem: etsi enim interdum imponatur per modum poenae,proprie tamen poena non est.Layman 9 Bon.io ».

Quaer. an irregularitas sit censura..

Prima sententia af&rmat, et hanc tenent Sotus^i et Bann. Led. Gutt. Corn.Cord. etc. apud Salm.*2.Ratio quia (ut aiunt) definitio censurae, quod sit poen.^

(8) Bibl. V. Ecclesia, n. 28. el 29. (9) L. I. Ir.. i>. p.S. c. 2. (10) D. 7. q. 1. p. 1. (11) In 4. »k

^ a. 3. art. 1. (12) De ccus. c. 1. p. 2. u. It.

CAP. V. DE IRREGULARITATE DTJB. I.

9013

ecclesiastioa, aeque convenit etiam irregularitati.

Sbcunda sententia vero «ommunior et probabilior, quam tenent Suarez i Bonac. 2 Pal. 3 et Salm. ^ cum Con. Val. Avila Henr. Cand. Machad. etc. docet irregularitatem non esse censuram, sed potius impedimentum seu inhabilitatem, idque non obscure probatur ex c. Quaerenti, de verb. sign. ^uhi Innoc. iii. interrogatus quid in bullis pontif. intelh*geretur nomine censurae., respondit: Quod per eam non solum interdictt, sed suspensionis et excommunicationis sententia valeatintelligi. Cum igitur pontifex hic dogmatice et indefiQite locutus fuerit enuntiando poenas quae venirmt nomine censurae, praeter eas, non est irregularitas, neque alia admittenda.

» Resp. 2. Dividitur 1. in eam, quae est ex delicto., et quae est ex defectu. 2. In totalem, seu proprie dictam, quae omni ordine suscipiendo, et suscepti exercitio privat, v. g. homicidium, bigamia, et in partialem^ quae aliquo tantum ordinis ministerio privat, vel solo ascensu ad ordinera superiorem, v. g. oculis vel palma sacerdos careus inhabilis est ad missam, non tamen ad confessiones audiendas; et diaconus sinistro oculo carens inhabilis est ad sacerdotium, in suo tamen ordine miniBtrare potest.»

BuBicM II. QuiDam effectus irregularitatis. 542. Effectus irregularitatis sunl: \ . Inhabililare ad ordines suscipiendos. 2. Impedire exercilium ordinum. 5. Invalidare collationem, beneficii. An id valeat de beneficio simplici. 843. coUatio tunc sit ipso iure irrita.

  1. » Resp. Sunt sequentes: 1 .Inhabilitare ad ordines suscipiendos, etiam primam tonsuram (Ut communiter docent Suar. 5 Pal. 6 Bon. 7 et Salmant. 8 cum Avila etDiana). 2. Impedire exercitium ordinum susceptorum (Ex c. fin. de temp. ord. et c. W.de accusat.). ijnde sacerdos irregularis, etsi valide, illicile tamen absolvit. Bonac. 9 3. Quod

(1) De cons. d. 1. scct. 5. (2) D. l.q. I. p. 1. n.4. (5) D. 1. p. l.n. 3. (4) Ihid. n. 12.

(S) D, 40. 6. 1. n. II. (G) D. 6. p. 5. n. 2. (7) P. 1. n. 4. (8) Do cciis. c. 7. p. 2. n. 22. (p) L. c. n. 4. ei 4. (1"^ e. c. i. u. 2. et 3.

collatio beneficii, ad cuius funclionci inhabilis est, facta irregulari invalida sit, secundum sententiam communiorem et tutiorem; etsi non improbabiliter quidam dicant, eam non ipso facto irritandam esse, sed merito irri-^ tandam. Layman Sylv. etc. Bonac.i*. Secundum quam sententiam probabilem resolves:

» 1 . Is, qui beneficium impetravit in irregularitatejpotest,obtentahuiusdispensatione, illud in foro conscientiae licite retinere, sine nova collatione, etiamsi in dispensatioois impetration© nou sit facta mentio beneficii. Item, si postea beneficio privetur, non tenetur fructus restituere.

» 2. Graviter peccat qui in irregularitate exercet actum ordinis, aut suscipit, licet ordines ei collati sint validi (Ita etiam Pal.^^et Salm.<3cum Corn. Et sic etiam peccat graviter irregularis suscipiens primam tonsuram, sicut episcopus qui eam illi confert, ut Suar.l^ Bon.15 Pal.ie et Salm.17 cum Av. Corn. etGiball. Insuperhic notandum, quod irregularitas nullo modo privet iis actionibus, quae non requirunt exercitium ordinis, et quas etiam laici exercere possunt, recipere sacramenta, et officia canere, sicut et conferre beneficia, quia haec spectant ad exercitium iurisdictionis, non ordinis; item matrimonio assistere vel licentiara assistendi alteri praebere, dispensare in votis, absolvere a censuris, dare facultatem audiendi confessiones. ItaPal.^* Bonac.*^ Layraan 20 Renzi^t cura Fill. et Suar. ac Salra.22cura Con. et Corn.).

Quaer. an irregularis ipso facto beneficiis privetur. Quoad beneficia obtenta ante irregularitatem, certum est apud omnes irregularem illis non privari; nec privandum a iudice, si irregularitas ei superveneril exdefectu in« firraitatis, ut habetur in cap. Exparte^ de cleric. aegrot. Si vero sit dedelicto^ privari debet per iudicis sententiam;

{ID P. 4. (12) O. 6. p. S. n. 1. (13) L. c. u. 21.. (I'0 D. 40. s. I. n. 11. (IS) D. 7. q.l.p. 1. n. 4.

(10) N. 2. (17) Ibid. n.22. (18) N. 14.

(11) ) V. 4. n. 17. (20) Tr. S. c. 1. n. 1.

(21) P. C04. q. 3. (22) Dc ceus. c. 7. p. 2. n. 19»'

906 LIB. VII. DK IB

et interim, licet ipse non privetur ipso facto, ut clare infertur ex cap. Ex Utteris^ de exces. praelat. , teuetur tameo petere dispensationem: at si eam oon petit, vel non possit obtinere, tenetur statim, nisi magna laboret necessitate, beneficia renuntiare, vel saltem in favorem tertii resignare; quia, cum non possit licite suum implere munus, nequit licite illa retinere; ita communiter Suar. < Pal. 2 Bonac. 3 Cont. Tournely * ac Salm. * et cum Avila Val. Sa Sayr. Gibald. Pell.etc. Si autemhuiusmodi beneficiarius iam per alium impleverit munia sui beneficii, non est fructibus privandus, ut Suar. ^ Bon. ' Pal. 8 Tourn. 9 Holzm.io Groix et Salmant.*2 cum Gorn. Pelliz. et aliis passim.

An autem irregularis sit privandus pensionibus quas possidet. Regulariter probabilius negant Suar.iSBon.i'* PalJS et Salm. Atque sic declarasse s. c. refert Barb. i''. Dictum est regulariter, nam (ut docent aa. praefati) bene poterit iudex, si crimen fuerit valde grave, eum etiam pensionibus privare.

  1. Quoad beneficia vero obtenta | tempore irregularilatis iam contractae, dubitatur an coUatio sit ipso iure nulla. Si irregularitas sit partialis, nempe si irregularis ob aliquem defectum corporalem non possit fieri sacerdos, tunc communiter dicunt collationem huic factam esse validam et b'citam, ita Pal.i8Cab.i9Ronc.20 etPal.21 cum Val. Bon. Garcia Sayr. Idemque supponunt etiam ut certumSalmant.22 Holzm.23 Suar.24 gj beneficium sit simplex, nec habeat sibi iniunctum officium, sive exercitium ordinis sacri, sed tantum recitationem horarum, aut aliquid aliud quod etiam laici possint

(1) D. 40. s. 2. n. IS. et 19. et d.M. s. 2. n. 2, (2) D. 6. p. S. n. 9. 11. ot IS. (3) D. 7. q, 1. p. «i, n. 8. 9. ct 10. (4) Tr. de irreg. part. 1. cap. 3. (K) L. c. n. 2S. ct 28. (6) D. d. 40. s 2. n. 20. (7) N. 10. (8) N. 13. (9) P. 16. jlO) P. 411. n. 221. (11) L. 7. n. 439. (12) Ibid. n. 29. (13) D. 44. i. 4. n. 34

N. 11. (i6) N. 12. '16) lUd. n. 27. (17) In Trid. ».<$s. 14. c. 8. (18) D. 6. p. 6. n. 6. (19) T. I. 1 6. c. 19. n. 2. (20; P. 115. q. 6. r.

  1. V. Cairioruiu. (21) D. 9. p. <5. n. 5exercere, tunc enim aiunt valide suscipi tale beneficium ab irregulari. Ao autem privetur ipso facto beneficiis re quirentibus exercitium ordinis sacri. Adest duplex sententia.

Prima sententia commvLnior affirmat et hanc tenent Suar.25 ( vocans communem)Bonac.26Less.27 Cont. Tourn.2i Cabass.29, item Covarr. Avila Henriq. Garcias Sayr. Villal. et Corn. apud Salm.30 qui etiam dicunt esse communem. Probatur ex c. 2. de cleric. non ord. ministr., c. 2. de cler. pugn. etc, c. Dudum de elect., et c. Cum bonae^ de aetate et qualit. etc, et praesertim exTrid.s^abi dicitur; Utnulio tempore ad sacros ordines (irregularis) promo^ veri possit^ nec illi aliqua ecclesiastica beneficia... conferre liceat. Praeterea 32; Nec aliis imposterum fiat provisio^ nisi iis qui iam aetatem et caeteras habiU^ tates integre habere dignoscantur^ ali~ ter irrita sit provisio. Ratio quia beneficium datur propter officium; unde qui inhabilis est ad oflScium, cum non possit ordinem exercere, est etiam inhabilis ad beneficium.

Secunda sententia vero dicit talem coUationem non esse irritam, sedtantum a iudice irritandam, ita Innoc.33 Sylv.34 Laym.35 Vivase Elb. 37 Ronc.38 Pal. 39 Diana^o et Salm.-^i cum Felin. Ancharan. Giball. etc. et probabilo censent Suar.^^^Less.^^ et Coninch.Bon. Hurt. etc. apud Dian.^^. Ratio quia non sunt imponendae poenae, nisi in iure sint expressae, nullibi autem habetur expressum, quod irregularitas reddat hominem incapacem beneficii; unde irregularis, quamvis graviter peccet (ut advertit Suar.) acceptando et retinendo beneficium sine dispensationei sicut etiam peccat qui illud ei confert,

(22) De cens. c.7. p. 2. n. 33. (23) P.411.n. 320. (24) D.40. sect. 2. n. 31. (2S)D. 40. s. 2. n. 36. (26) D. 7.q. 1. p. 4. n. 6. (27) L. 2. c.34.n.l29. (28)Loc.cit. (29) L. S. c. 19. n. 2. (30) Ib.n. 30. (31) Scss. 14. de ref. cap. 7. (32) Sess.22. c. 4.

(35) Id c. Cuni nostris, de concess. pracb.

(54) V. Excomm. n. 4. (3S) Tr. S. p. S. 1. n. 3.

(36) Q. 8. art. i. n. S. (37) P. 4S7. n. iS8.

(38) P. 113. q. S. r. i. v. Coutra.

(39) D. 6. p. S. n. 7. (40) P. 4. tr. 2. r. 37. (.4l)Dicl. n. 54. (42j N. 3S. (45) L.c. (4i) L. c.

CAP. Y. DE IRREGC

lamen si suppieat per alium munia beneficii, non tenetur fructus restituere. Canones vero qui opponuntur , teste ipso Suar. (qui oppositam sententiam probabiliorem putat), nihil aliud probant, nisi quod talis collatio sit illicita, non tamen invalida. Nec obstat textus Tridentini, ubi dicitur irrita provisio beneficii, quae fit in personam inhabilem, nam respondetur irregularem non dici inhabilem, ut incapacem beneficii, sed utillo indignum, nempe inhabilem ad licitam beneficii perceptionem.

Prima sententia videtur probabilior, iicet enim iura non expresse declarent hanc collationera invalidam , tamen communior sententia dd., sic illa interpretatur; nam sensus dd., ut fatetur ipse Laym., est optimus legum interpres. Sed hoc non obstante

Secunda sententia videtur satis probabilis. Hic tamen adverteudum, quod adhuc stante probabilitate huius sententiae, nequeat irregularis se immittere in possessionem beneficii, quia (ut diximus l. 3. n. T61 . v. Qu. 2.) nemo cum opinione probabili potest inchoare possessionem rei alienae.

DuBiDU III. Quomodo iDCiirratur, et tollatur irregularitas. 344. An in dubio irregularilas incurratur,

  1. Non incurritur^ nisi in iure sit expressa.

  2. Dub. -1. In dubio de irregularitute contracta quomodo quis se gerere debeat. Et quid si dubium sit iuris.

  3. Dub. 2. Quid in dubio facti, praeter homicidium. Dub. 5. Quid in dubio homicidii commissi. Dub. 4. Quid in dubio de animatione foetuSj si abortus fuerit palratus.

  4. An ad incurrendam irregularitatem ex delicto requiratur culpa mortalis et actus extemus ac consummatus.

  5. Qu. \ . Quid si crimen fuerit externum ,

sed prorsus occultum. 530. Qu. 2. An ad incurrendam irregularitatem requiratur scienlia legis.

  1. Qu. 3. j4n etiam scientia poenae.

  2. Quot modis tollatur irregularitas.

  3. Irregularitas tollitur per dispensationem. Quis possit in ea dispensare. Plura notanda.

  4. Quomodo tollalur irregularitas ex defectu natalium per professionem religiosam.

  5. Praelati rcgulares in quibus irregularitatibus possint dispensare.

  6. « Resp. 4. cum abhomine non

{l) Q. 1. p. (2) L. c. (3) D. 40. s. S. n. S. (4) D. 40. sect. 4. n. 15. (5) Tr. de irreg. part.

  1. cap. 2. V. Hinc. (G) V. 8 tr. 7. r. 28.

(7) De ccus. c. 7. j). 1. d. 8. (8) D. 6. p. 2. n. 1.

LARITATE DUB. III. 907

feratur, nulla incurritur, nisi in iure expressa habeatur ( c. Is qui^ de sent-. excomm, in 6.). Unde in dubio sivo facti sive iuris, tenere potes quod noa sis irregularis, quia melior est condi-^ tio possidentis. Bon. i ex Suarez Fill. etc. Excipe tamen, si dubites de homicidio, saltem iniusto , a te commisso, ut patet ex c. Significasti et c. Ad audientiam 2., rfe hom. Vide Bon. 2,»

  1. Plura hic notabiliaexaminanda. Certum est, quod nulla incurritur irregularitas, nisi in iure sit expressa ex d. c. Is qui, de sent. excomm. in 6. ubi dicitur : Cum idnon sit in iure ex' pressum etc. In quo sapienter ait Suarez 3 pontificem ibi nihil novi statuisse, sed principium illud declarasse, quod in dubio iudicandum sit poenam non esse latara, vel non extendendam ultra casus expressos. Huius autera iuris noraine veuiunt tantura decreta pontificis, sive concilii a papa approbati, non autera aliorura, nec venit consuetudo, ita Suar. * Cont. Tourn. 5 Diana 6 et Salm. ' cum Pelliz. Gib. et Machado.Hinc inferturad iucurrendam irregularitatem, non valere argumentum a simili, nec a maiori ad minus, ut comrauniter docent Pal.^ Layra.^ et Salra.io cum Corn. et Giball. Advertit vero Laym.iiquod si dubiura vertatur circa aliquam irregularitatem, an sit expressa in iure, adraittenda est, seraper ac coramunis seusus dd. et consuetudo eara firmaverint, quia haec sunt optiraae legura interpretes.

  2. Sed dubit. 4. Utrum iu dubio an quis irregularitatem contraxerit, debeat ut irregularera se gerere. Intellige de dubio prudenti, nara dubium ex scrupulis, sive levibus ratiouibus orlum nihili faciendum est. Intellige etiam de dubio negativo seu suspensivo, nam si dubiura sit positivura, ante diligentiara ad veritatera inquirendam quisque debet se gerere ut irregularera, prout docent Sanch.12 Suar.^^ Pal.i^ et Salra.i* cura Con. ex c. Illud, de cler.

(9) T. l. tr. S. p. S. c. 1. n. 6. (10) De ccns. c. 7. p. 1. n. 5. (H) L. c. (12) Dec. 1. i. c. 10. n. 37. (13) D, 40. scct. 6. n. 12. (14) D. 3. p. 5. u. 3. (1d) Ibid. p. 3. u. 42.

'QQ^ Vll. OH IK

txcom. Nfsl gravis necessitas urgeat, 1 nempe si occasio occurrat recipiendi ordines, aut beneficium, ut Salmant. ^ cum iisdem. Post vero sufficientem diligentiam is bene potest se habere ut non irregularem , probabili opinioni acquiescens, utSuar.^Pal.^Salm.^ cum Hurt. Corn. Giball. Difficultas igitur est, cum quis dubitat dubio negativo. Resp. Si dubium est iuris, nempe si dubitatur an irregularitas sit a iure assignata, an non, pro aliquo actu, tunc nemo tenetur se gerere, ut irregularem in foro conscientiae, nec in externo ut lalis damnandus est, tum quia in dubio nemo suo iure spoliandus est, tum quia, cum dubitatur de lege, lex non obligat, saltem quia tunc non est sufficienter promulgata, ita communiler dd. Sanch. ^ Pal. 6 Suar.7 Bon. 8 Ronc. » Conc.^o Dianaii Salm.i2 cum Con. Avila Corn. et Valent. Moyais cum Lugo Nav. et Cont. Tourn.*'' cum Covarr. et Habert. Quid si dubium sit facti?

  1. Dubit. 2. Utrum iucurratur irregularitas in dubio facti, nempe si dubitatur an quis crimen patraverit (praeter homicidium, nam de hoc loquemur in dubio sequenti).

Prima senteniia affirmat, et hanc tenent Concina et Cont. Tourn.is cum Sayr. et Habert. ex c. Ad audientiam, de homic. ubi dicitur : Cum in dubiis semitam debeamus eligere tutiorem, vos convenit iniungere presbytero memarato^ ut in sacris ordinibus non ministret. Ergo in omni materia pars securior sequenda est.

Secunda sententia tamen communis et verior negat, eamque tenent Cabas.i''' Suar.18 Bon.i9 Diana^o Ronc.2i Pal.22 et Salm.23 cum Con. AvilaMachad. Corn. Gib. et Henr. Ratio 4. quia odia sunt restringenda, et nemo in dubio est damnandus, ex Reg. Favorabiliores 125. ff. de reg. iur. et ex c. Cum sunt, eod. lit. in 6. ubi: Cum sunt iura partium

(I) Ibid. (2) N. 6. (3) N. 4. (4) Dict. -u. 42. (S) Doc. I. 1. c. 10. n. 42. (6) D. 5. p. 3. n. 7. (7) L. c. n. 4. (8) De iircg. q. 1. p. S. n. 2. ;9) P. lio. (]. 1. r. 2. (10) T. 10. p. 4«G. n. 9. II) P. 4. U. 2. r. o2. (12) 1!.. u. U.

RKGULARITATU

obscura, reo favendum est potins quam actori. Et idem in c. un. Ut eccl. benef. etc. Non est autem recedendum abhac regula tam rationi consona, sine textu expresso, qui tantum habeturin dubio homicidii, non vero aliorum criminum. Ratio 2. quia (ut diximus supra n. 346.) irregularitas non incurritur nisi in iure exprimatur, in iure autem solus homicida dicitur censendus esse irregularis in dubio homicidii, non alius delinquens. Ratio 3. et potissima est, quia cum hinc dubitetur, an id quod currit in materia horaicidii currat etiam in ahis materiis, dubium etiam est iuris, at in dubio iuris etiam adversarii (ut vidiraus) concedunt non incurri irregularitatem Nec obstant textus allati, uam respondetur 4. cum Nav. et Suar., quoH ibi ratio adducta (nempe quod in dubiis pars tutior eligenda sit) non assignatur ut praeceptum necessario et universe observandum, sed ut rationabile motivum decentiae, ob quod maxime convenit dignitati sacrificii, ut sacerdos in dubia homicidii a celebrando abstineat, n& si forte deinde certo fuisse homicida noscatur, cum scandalo populi inveuiatur celebrasse, idque aperte declaratur in c. Petitio tua^ eod. tit. de ho^ micid. ubi : Cum sit consultius in huius^ modi dubiis (scil. homicidii) abstinere, quam temere celebrare. Nota illud sit consultius, ergo non est praeceptum. Quis autem negat aliquando decere^ quod ex rationabili motivo per legen> positivam prohibeatur aliqua actio per se non illicita? Sed cum ratio ilia indecentiae soU homicidio competat,alio* casus non comprehendit. Respondetur 2. quod licet ratio ahos etiam casus^ coraprehenderet, in irregularitatibus^ ex delicto, sicut in omnibus aliis poenis, non est arguendum de uno casu' ad alium similem, etiamsi eadem, imo maior ratio currat, nisi uterque casus

(15) Tr. S. q. 6. n. 6. (14) De irreg. part. 1. c. 4. concl. 2. V. Gravis hic. (1S)T. la p. 48G. n. 8. (IG^ Loc. cit. V. Circa. (17) T. L c 20. n. 14. (18^ D. 40. s. 6. n. 8. et 13. (I9)N. 5. (20) P. 4. ir. 2. r. 2o. (21) L. c. (22) D. G. p. ^ u. tt. (2o) Dji ceuh. cv "k p. u. 40.

ekH. V. LK IRREGULARITATE DUB. III.

909

f It in !ure expitjoous, idque fortius procedit in irregularitatibus circa quas (ut vidimus n. praeced.) sancitum esl nullas incurri, nisi illas quae in iure expressae sunt.

Dubitatur 3. Utrum censendus irregularis qui dubitat an patraverit homicidium. Adsunt diversae sententiae. Alii dicunt hunc e&se irregularem tantum in foro externo, non autem conscientiae, ita Innoc. Salas et Henriq. apud Sanch. i. Alii ex opposito dicunt esse irregularem in foro conscientiae, non autem externo, ita Flostiens. Armil. Tabien. etc. apud eumdem Sanchez 2. Sed verius tenendum cum communi hunc in utroque foro iudicandum esse irregularem, ita Pal. 3 Bon, Ronc. * Sanch. 6 cum Navar. Palud. et Led. ac Salm. 7 cum Corneio Avila et Sayro, et probatur ex c. Significasti^ c. Ad audientiam, et cap. penult. de homic. ubi ratio quae ibi adducitur, nempe quod in dubio tutior pars eligenda est, utrumque forum comprehendit. Sed hic notandum i. quod hoc procedit casu quo aliquis certus est de homicidio (ut supponitur in praefatis textibus), et solum dubitat an ipse sua actione fueritcausa illius, secussi dubitat de ipso homicidio, an fuerit secutum vel non, ut valde rationabiliter dicunt PiChlerS Elb. 9 Dianaio Tamb." et Spor.12. Unde dicit Diana<3 cum Nav. Menoch. et Qnaranta, quod si medicus aperuerit venam praegnanti utabortus sequeretur, sed postea non constet de abortu secuto, non est censendus irregularis, neque in foro interno neque externo, quia ( ut habetur in L 4 . §. Item illud ff. ad Syllan.) non proceditur contra aliquem ad poenas, nisi constet de corpore delicti. Secus vero dicendum si media adhibita ad abortum fuerint ad€0 eflicacia, ut ex eis communiter sequatur effectus, quia tunc praesumptio

(1) D. 1. 1. c. 10. n. 08. (2) N. od. <3) N. 8. (4) N. 3. (8) P. il4. v. LimUa. (6) N. 42. (7) De cen*. c. 7. p. 3. n. 4S. (8) L. S. lil. 12. n. 8. (9) T. 2. p. 467. n. 190. (10) P. 7. ir. S. r. 24. (11) Dc iri-eg. e. 5. $. un. (12) Tr. S. p. 131. (13) P. 7. tr. 3. r. 2G. CH) Loc. ciL {IH) De ccu». c. 7. p. 5. n.4S.

fit ex communiter contingentihus, u^ Nav. et Mascard. apud Dian.^ ex L ult. G. De fide instrum. Notandum 2. quod in praedictistextibus sancitum sit, dubitantem de homicidio iudicandum esse irregularem quoad duos dumtaxat effectus, scihcet abstinendi a celebraiione et quaerendi dispensationem., ut iura loquuntur. Ex quo infertur \ . hanc sanctionem valere tantum pro clericis, non autem pro laicis, cura homicidium magis dedeceat statum clericorum quam laicorum, ita Salmant.^s et Ronc.<6, Infertur 2. valere tantum ad praedictos duos effectus, non autera quoad alios; nempe privationem beneficiorum etc, ut Sanch.^' Suar.^^ Ronc. et Saim.i9 et Pal.2o cum Panorm. Mol. Con. Sayr. Hurt. et Salas. Infertur 3. dubitantem de mutilatione non esse habendum ut irregularem, sicut habendus dubitans de homicidio, quia id tautum de homicidio statutura est, ut Sanch.2i Bon. 22 Ronc. 23 Salmant.24 et Suar.25 contra Nav. et Henr.

Dubit. 4. Anhabendus ut irregularis qui abortum commisit, dubitans an fuerit vel non foetus animatus. De hoc vide dicta l. 3. n. 396., ubi id negavimus ex sententia veriori cum plurimis aa., quibus adde Delbene26 et doctum auctorem libelli Istruz. per li nuovi confes. 27 qui testatur in praxi prolem foemineam non censeri animatam, nisi octogesimo die, masculinam veroquadragesimo, ut tradunt s. Thom. cum Alberto M. et alii. Idque confirmatur ex dictis n. praeced. 28.

  1. « Resp. 2. Ut incurratur irregularitas ex delicto requiritur actus externus consummatus et mortalis, ut habet communiscontra Caiet. Ratio est quia est gravis poena, et difficulter relaxatur.»

Ideo ad hanc irregularitatem incurrendam requiritur 1 . Peccatum mor(16) C. 2. qu. 1. (17) L. 1. c. 10. n. 45.

(18) D. 40. S.6. B. 6. (19) Locc. cc.

(20) D. 6. p. 3. n. 8. (21) N. 49. (22) P. S. b. 4t

(23) P. 114. V. Duo. (54) Dict. n. 41j.

(2S) D. 40. s. S. n. 14. (26) Cap. 2. .1. 4. s. 2^

n. 22. (27) P. 2. cap. 18. n. 464. el 463.

(28) Coufer nolaiu ad 1. 3. u. 394,

919 LIB. VII. DE I!

tale, ex quo infei tur quod si quis excusatur a mortali ex aliqua circumRtantia, excuselur etiam ab irregulari3ate, ut docent Sanch. ^ Suar. 2 Cont. Tourn. 3 Conc. * Esc. & et Salm. ^ cum Con. Diana et aliis passim ex c. 5. De poenis in 6., ubi dicitur poena gravissima non esse infligenda pro levi cul]>a. Infertur praeterea quod praeceptum obligans sub poena irregularitatis intelligitur etiam obligare sub mortali, Suar. Pal. Con. et Salm. Requiritur 2- Actus exterior. Quando autem in aliqua bulla aut canone conceditur dispensare in irregularitate mentali, intelligitur revera quaudo irregularitas est occulta. Pal. Con. Cov, Avila etc. commun. cum Salm. 8, Requir. 3. Actus exterior consummatus, ut Cont. Tourn. » et Salmant.w cum Soto Pell. Giball. Vide dicta de censur. c. 4 . n. 36.

  1. Sed quaer. 1. An incurratur irregularitasob crimen externumet consummatum, sed prorsus occultum, ita ut a solo delinquente notitia haberi possit. Adsunt tres sententiae.

Prima sententia universe negat, et hanc tenent Rodriquez Mendo Castro Bruno etc. apud Dian.i^ quia (ut aiunt) non datur irregularitas, nisi in iure sit expressa: in iure autem nullibi fit mentio de irregularitate ob crimen omnino occultum.

Secunda sententia, quam tenent Ledesm. Cordub. Henr. etc. apud Salm.i2 excipit tantum homicidium, quia tantum in crimiDe homicidii irregularitas inducta est non solum propter scandalum aliorum, sed etiam propter intrinsecam indecentiam, ne sacerdos oflTeTens vice Christi, agni mausueti, post homlcidium ministret in altari, item quia, respectuad homicidium, in Trid dicitur: Qui per industriam occiderit proximum suum...^ abaltari avelli debet etc. Ergo quicumque occidit ex in(1) De malr. 1. 9. d. 32. n. 9. (2) D. 40 s. 3. B. 17. (3) De irreg. part. 1. cap. 2. r. 2. (4) T. 10. p. 486. n. 8. (8) Lib. 51. n. 6. (6) De cens. c. 7. p. 1. n. 12. (7) Ib. (8) Ibid. n. 15. (9) L. c. (10) Ibid. (11) P. 12. Miscell. in fine libri n. 6. p. 97. y. r Lundum dcbium. (12) Ibid. n. 16.

dustria,etsi occulie.iam fitirregulari^

Tertia sententia verior, quam tenent Pal." Dian.<5 etSalm.^6 cum Cov. A* vila Con. et Pelliz., universe afiirmat, non solum quoad homicidium, propter rationes mox allatas, sed etiam quoad alia crimina. Ratio quia ecclesia, crimina reservando, etiam occultissima reservat, modo suae iurisdiclioni subiaceant, nempe si sint externata, licet nulli alii patefacta, prout imposuit excommunicationem haeresi omnino oocultae(ut dictum est n. 365.). Quod autem de facto irregularitatem imposuerit delictis quomodocumque occultis ^ patet ex c. 6. Liceat Trid. sess. 24. ubi concilium facultatem praebens episcopis absolvendi ab irregularitatibus et ceusuris occultis, nominat sub unico vocabulo occultis haeresim, homicidium et alia crimina; ergo sicut propterhaeresim omnino occultam iam incurritur excommunicatio, et propter homicidium omnino occultum irregularitas, ita etiam propter alia crimioa occulta irregularitas incurritur. An autem irregularitas proveniens ex homicidio prorsus occullo possit dispensari ab episcopo. Videinfra n, 392. ubi id negabiraus.

  1. Quaer. 2. An ad incurrendam irregularitatem ex delicto requiratur scientia legis ecclesiae prohibentis.

Prima sententia universe negat, dicens sufficere solam cognitionem peccati commissi; ita Suar.*' Holzm.i^ ek Azor. ac Felin. apud Sanch. i^. Ratio, tum quia lex humana intendit punire non solum transgressionem sui praecepti, sed etiam legis divinae, tum quia qui vult antecedens, vult etiam consequens: unde qui vult peccatum^ vult etiam poenam peccati.

Secunda sententia vero communissima et probabilior affirmat, et hanc tenent s. Anton.2o Bon.2i Pal.22 Nav.2»

(13) Se«f. 14. c. 7. (14) D. 6. p. 2. n. 1. (15i) L. c. et p. 7. Ir. 11. r. 48. (16) De cens. 7. p. 1. n. 16. (17) D. 40. s. 5. n. 10. (i8)T. 1. p. 409. n.Sli. (19) L. 9. d. 52. n. 10. (20) 3. p. lit. 24. C.53. (21) De cens. d. 1. fiuaosl. 2. p. 1. n. 13. (22) De peccat. tr. 2. d. 1. p. 17. a. 6. (23) C.23 a. 47. el c. 27. h. 19.

CAP. V. DE IRREGULARITATE DUB. III.

911

ciim Cai. Sylv. et Ang. Sanch. < cum Innoc. Abb. Host. Manuel. Vivald. etc. Salm. 2 cum Corneio et Leand. ac Boss. 3 cum Panorm. Henr. Tab. Vill. et Reg. Et probatur 1 . ex cap. Proposuisti^ dist. 82., ubi Innoc. I.declaravit quosdam clericos inconlinentes non esse deponendos iuxta constitut. Siricii papae, eo quod eam ignorabant: et tamen eorum incontinentia erat quidem contra legem naturalem. Probatur2.a ratione, quia cum lexecclesiastica imponit poenam super crimine a lege divina vetito novum ius condit; qui autem peccat contra legem divinam, ignoraus invincibiiiter ecclesiasticam , peccat utique contra illam, non vero contra banc ; ergo incurrere debet quidem poenam divinae legis , non autem humanae, iuxta dicta l. 6. n. 1072.

Idem dicendum putant Pal. * Viva 5 et Salm. 6 cum Corneio Leand. et Machad., de eo qui committit homicidium, ignorando legem ecclesiae illud vetantem, vel in rixa ad legem non advertendo: hunc enim dicunt excusari ab irregularitate , cum eam non incurrat neque ob delictum, neque ob defectum: non ob delictum, quia non peccat contra legem ecclesiae quam ignorat, vel ad quam non advertit, iuxta sentenliam mox supra probatam ; neque ob defectum, quia irregularitatem ex defectu solum incurrunt ii qui ad occisionem concurrunt ut ministri necessarii ad causae cognitionem, vel executionem poeoae, ut probabiliter alibi dicunt Palaus ' Diana^ et Salm.9 cum Vasq. Hurt. Pelliz. et Turrian. Attamen docentincurrere Suar.^o Bos.n et Diana 12 cum Merolla et Mercero ; nam ideo imposita est irregularitas homicidio, quia est actio lenitati contraria, quae valde dedecet altaris mi(l)L.c.D.9. et 17. (2)De ceus. c. 7. p. 3, n. -59. (5) De usu matr. c. S. n, 188. (4) De cens. d. 6. p. 6. n. 3. (8) Q. 8. a. 2. n. 7. (6) L. c. n. M. (7) P. 14. S- 3. n. 7. (8) P. 3. tract. 8. r. 80. (9) Tr. eit. c 9. p. 1. n. 8. (10) T. 5. d. Sl.scct. 6. V. Solet autem. (11) L. c. n. 174. (12) P. 4. tr. 2. r. 88. (15) Sess. 44. c.7. (14) D. 40. scct. K. n. 9. (18) L. 1. Ir. 4. c. 20 n. 6. (16) L. 7. a. 482. (17) Dc irrcg. parl 1. cap. 4 ejuel. 1.

nistrum; unde talis homicida non pro« prie ratione delicli aut defectus irregularitatem incurrit, sed ratione indecentiae propter quam ab altari est repelleodus, iuxla id quod dicitur in Trid.^3 ubi : Cum etiam qui per industriam occiderit proximum suum et per insidias^ ab altari avelli deheat. Haec secanda sententia videtur valde probabilis et tenenda; sed primam non audeo reprobare, cum huiusmodi irregularitasin casu praefato non habeatur omnino expressa in iure.

351 . Quaer. 3. An ad incurrendam irregularitatem ex delicto requiratur etiam scientia poenae, id est irregularitatis.

Prima sententia negat, et hanc tenent Suar.i^Laym.^s CroixisCont. Tourn." Anacl.18 EIbeli9 Holzm.20cum Carden. et Pichler, item Sotus Pontius Mol. Vasq. Azor Salas Reg. Fill. etc. apud Boss.2t. Ratio quia irregularitas non est poena medicinalis ad cavenda crimina in futurum; sed est inhabilitas, vel poena mere punitiva propter maculam culpae ob quam ecclesia reddit delinquentem inhabilem ad altaris ministerium; unde sufficit quod talispoena sit imposita a lege actui vetito, quem reus iam scienter et culpabiliter committit, licetignoranspoenam.Praeterea, qui vult causam, id est peccalum, debet subiacere etiam effectui, scilicet poenae , quamvis ignoratae, Haec sententia est quidem valde probabilis.

Secunda sententia vero affirmans satis etiam probabilis videtur et hanc tenent Navar.22 Sylv.23 Sanch.24 Pal.25 Ronc.26 Tamb. 27 Diana^s Boss. 29 cum Con. Sayr. Duard. Felin. etc, item Corn. Rodr. Portell. et Leand. apud Salm.30j vocant aeque probabilem ac primam; et etiam probabilera cen(18) De cens. d. 3. q. 1. n. 8. (19) De irreg. n. 161. (20) P. 409. n. 511. (21) De iisu malr. c. 8. n. 168. (22) Man. c. 23. n.47. (23) V. Tgnorantia q. 8. d. 1. (24) De malr. 1. 9. d. 32. n. 21. (28) Tr. 2. de pecc. d. 1. p. 17. n. 7. et tr, 29 de cens. d. 6. p. 6. n. 3. (26) P, 114. q. 2.

(27) De cens, I, 10. tr. 4. c. 4, $. 8. n. 3.

(28) P. 4. tr. 2. r. 88. (29) L. c. n. 174. (30) Dc ceus. c. 7. o. 3. n. 83.

512

LIB. VII. DE IRREGULAKITATE

sent Suar. i et Renzi 2, Ratio quia irregularitas ex delicto censetur vera poena imposita in vlndictam criminis. Licet autem non requiratur scientia poenae, ut ipsa incurratur quando poena est ordinaria, et talis ut ex natura ipsiuscriminis aliquo modo praevideri possit, cum ipsum lumen naturale dictet malum iuxta suain naturam esse puniendum, requiritur tamen scientia poenae, quando illa est extraordinaria et exorbitans, ita ut secundum rei naturam ne in confuso quidem possit praevideri ; et huiusmodi utique 6st poena irregularitatis.Nec obstat dicere quod volens peccatum debet sustinere poenam. Nam respondetur cum Navar. 3 quod esto ad poenam incurrendam non requiratur consensus in poenam, tamen requiritur consensus in causam poenae; et ut quis consentiat in causam poenae, docet d, Th. non sufficere consensum in actum peccatninosum, qui iam est causa poenae , «ed peccantem debere scire talem a€tum esse causam poenae.

  1. Quatuor autem modis toUitur irregularitas. \ . Per cessationem causae, si irregularitas sit ex defectu (v. g.) aetatis, ignorantiae, paupertatis,etc. Suar.5 Layman^ Cont. Tourn. ' Ronc.s et Salm. 9 cum Sayr. etc. Notandum autem quod cum quis est irregularis ob infamiam, si infamia sit popularis, toUitur per emendationem, ex cap. 3. et c. 18. dist. 56. Si est infamia facti, tollitur per mutationem loci. Cont. Tourn.io et Ronc.^^. Si veroinfamia est iuris^ sciL per sententiam iudicis, tunc ad eam tollendam omnino requiritur dispeoBatio. 2. Per baptismum, si irregularitas sit ex delicto; qui enim homicidium patravit ante baptismum , post illum non manet irregularis. Salmant.^2 cum Con. Sayr. etc. 3. Per dispensationem, de qua n. seq. 4. Per

(1) L. c. (2) P. S66. q. 7. (3) C. 27. n. 174. <4) 2. 2. q. 63. art. 8. (S) D. 41. sect. 1. n. 6. (6) Tract. 6. p. 8. c. 4. n. 10. (7) De Irreg. part. 5. cap. ult. (8) P. 114. q. 5. r. 1. (9) De cen». t. 7. p. 4. n. SS. (10) De irreg. part. 2. cap. 6, (11) P. 114. q. 3. (12) Ibid. n. 87. (13) Q. S.

  1. n. 5. (14) Scss. 24. cap. 6. (IS^ C. &

professionem religiosam, de qua infra n. 354. et 355.

  1. « Resp. 3. Irregularitas non tollitur per absolutionem , sed per dispensationem, hac vel simili forma: Di* spenso tecum in irregularitatem^ quam^ vel quas, ob hanc vel illam causam incurristi. Et si quidem dispensans intendat tollere omnes, idque possit, omnes toUit : sin minus, eam tantum toUit, quam potest et vult. Etsi vero haec dispensatioad pontificem spectet, ex iure tamen novo Trid. ubi est receptum, potest episcopus dispensare in irregularitatibus provenientibus ex delicto occulto, et non deducto ad forum contentiosum; nisi tamen sit homicidium directe et in se volitum. Bon. 13 ex Trid. « Suar. Sanch. FilL etc. Laym.i*.

Hic notandum 4. quod si dispensaretur a papa super aliqua irregularitate sine iusta causa, dispensatio erit valida (quamvis non licita) : si vero dispensaretur ab inferiore, erit et amplius nulla, Sa.lm.<6. Notandum 2. Si quis piures irregularitates contraxerit eiusdem speciei, puta si pluries ministrarit cum censura, sufficit tunc ad obtinendam dispensationem , si dicat, pluries in illas incidisse; ita Suar.i7 PaLis et Salm.19 cum Con., imo Sanchez20 et Navar. Henr. ac Avila apud Salm.2i doceut sufficere, si dicat tantum se irregularem esse ob talem culpam. Notandum 3. quod praelatus, si admittat quemdam ad ordinem vel beneficium, quem scit irregularem, censetur cum eo dispensare : Bon.22 ac Salm.23 cum Henr. et Avila.

  1. « Praeterea irregularitas exdefectu natalium tolli etiam potest per professionemin religione approbala,sed quoad ordines tantum nonquoad praelaturas, c. 1. de filiis presbyt. Bon.24 Laym.25 Suar. Sanch. Less. (Ita etiam comm.Sanch.26 Suar.27Holz.28et Cont.

(16) De cen8.c.7.p.4.n.60. (17)D.44.sect.3.M.28. (18) D. 6. p. 7. n. 3, (19) Ib. n. 61. (20) Dc nialr. l. 8. d. 24. n. 7. (21) Loc. cit. (22) Dist. 7. qu. S. p. 1. (23) Ib. (24) P. 2. (2S) C. 9, n. 0, (26) De matr. lib. 7. d. 86. n. 4. (27) D. 41. soct. 2. ^aa^P. 411. n. 3<23. V. F«r (NroicsMeueu».

CPA. V. DE IRREGUL

Tourn. < ex concessione Greg. xiv. . Clem. VIII. et Pauli v.) contra Villal. qui apud Dian. 2 dicit tolli quoad 0mnia solita gubernari per fratresillius ordiuis, ut prioratus, praeposituras, rectoratus, et caetera munia, circa quae praelatos saltem posse cum iis dispensare, in capitulo tamen generali, vel provinciali, uotat Diana 3 ex Barb.(Etita etiam Pal.-^ etHolz.s cum Sayr. Notant autem Bon. 6 et Cont. Tourn. ' cum Sayro, quod dispensatio ad dignitates non intelligitur ad episcopatum. Quod autem dicit Sotus, scilicet per professionem religiosam tolli omnes irregularitates, id communius negant aa. apud Salm. 8.

Unde resolves:

» 1. Solus papa, et qui ab eo accepit privilegium, potest dispensare in irregularitatibus ex defectu.

» 2. Confessarius in nuilis irregularitatibus potest dispensare, nisi habeat speciale privilegium a papa. »

  1. Praelati autem regulares, ut dicunt Salm. 9 cum Bauny Cand. et aliis ac Spor.^o cum Herin. ex privilegio s. Pii V. (in bulla 23. ) relato in «xtensum a Salm.i^ et ex alio Greg. XIII. 12 possunt dispensare cum suis ftubditis in omni irregularitateocculta, in qua possunt episcopi cum suis. Et etiamsi irregularitas proveniat ex bigamia, et homicidio adhuc voluntario, modo non sit notorium, ut aitPal.i^ ex privilegio Martini v. relalo apud Rodriq. et Spor.^-^ cum Portel. Qui tamen ait cum eodem Rodriq. id intelligi tantum de dispensatione ad ordines, non ad praelaturas. Quomodo regulares possint dispensare in irregularitate ex homicidio voluntario. Vide dicenda dub. seq. in fin. n. 396. Hoc respectu ad subditos, quod vero ad saeculares, docent Spor.^s cum Suar. Sanch. Bass. Sayr. etc. ac Salmant.^6 cum Pell. Lez. Rodr. Henr. etc. posse

(1) Du irifg. jiail. 2. cap. 1. T. Quod dixi. (2) P. 4. Ir. 2. res,. Go. (3) L. c. (4) D. G. p, 7. n. 2. (8) L. c. (G) D. 7. q. 2. p. o. n. 14. (7) Loc. eit. <8) De cens. c. 7. p. 4. n. i>8. {9) Eod. U. c. a |). 6. n. 72. (10) Suppl. p. 149. n. 1G7. (U) Uj. | 9. 2. p. 6. n. 72. (12) A.na»o dicl. c. 8. c. 6 d. 7 1. I

4RITATE DUB. I. .

confessarios regulares dispensare ir omnibus irregularitatibus in quibui possunt dispensare episcopi cum subditis suis, ex privilegio Sixti iv. ia bulla 9. minimis concesso, et confir* mato a lulio ii. in sua const. quae incipit, Dum ad sacrum ordinem (ut testatur Peyrin.i^apud Salm.is, \y\ confessariis illorum concessa est facultas ab omnibus excommunicationibus^ su^ spensionibufj et interdictis , et super quacumque irregularitat^ ordinaria . tam a iure quam ab homine reservatis^ toties quoties opus fuerit absolvendi et dispensandi , ac vota quaecumque permutandi , sicut potest dioe^ cesanus. Huiusmodi privilegium Bauny testatur iam esse in usu, sed Lezana de hoc dubitat; atSalm.^9 dicunt quod usus talis privilegii, cum sit occultus spectando ad forum poenitentiae, nemo testari potest, an sit vel non sit in usu : praeterquam quod addunt privilegia maxime gratiosa non amitti per non usum, ut aiunt probasse^o. Et etiamsi minimi illo nequirent uti ob non usum. dicunt tamen alios regulares ia privilegiis communicantes non interdici ab illis utendis. An vero ex bulla Cruciatae possit confessarius electus dispensare in irregularitatibus ex delicto. Vide Salmant.2<.

DuBitJM IV. Quae sinl irregularitates ex delicto.

ooG. Irregularilas ex delicto incurritur . ob

baptismum iteratum. 337. 2. Ob violalionem censurae. oo8. Plura notanda ( An autem qui ordinatur

ligatus censura incurrat irregularitatem). 559. 3. Ob excrcitium actus ordiuis sacri , quem

aliquis clericus non habet. 3G0. 4. Ob malam susceptionem ordinum. 361 • Quotupliciter incurratur irregularilas oh

furtivam susceptionem. 3C2. 5. Ob crimiua infamia et notoria. 363. Requiritur notorietas fucti vel iuris. Quae

ainl crimina et exercitia^ quibus annexa est

infamia.

  1. Quomodo tollutur huec irregulariias.
    1. Ob homicidium vel mutilationem.

(13) D. 6. p. 7. n. 2. (14) L. c. (13) Suppl. p ISO. u. 170. (IG) Tract. 18. de privil. c. 4. p, 2. §. 12. n. 170. ct de ccns. c. 7. p. 4. n. 65. (17) Ad const. 1. lulii 2. §. 22. (18) Tr. 18. de l»rivil. c. 4. p. 2. S- 12. n- 171. (19) De piivil.c. 4. p. 2. 12. u. 171. (20) In eod. Ir. c. 2. p. 2. y. 2. R (21) De cens. c. 7. p. 4. n. 6G.

De LiGoiao. M.or. II

58

9U

LIB. L»li iRKRUI;l.ARITATE

  1. De irregularitateob komicidium yo\aaiar'\um.

  2. ffanc irregularitatem incurrunt U Qui occidunt vel mutilant.

S68. Dub. \ . Quid , si homicidam po^niteat ante mortem,

  1. Duh. 2. Quid^ si unus feriat^ sed alii occidant.

    1. Incurrunt mandantes vel consulentes homicidium vel mutilationem.

  3. Dub. . Quid in dubio, an homlcidium causatum fuerit ex mandato sive consilio.

  4. Dub. 2. Quid, si homicida iam erat determinatus ad occidendum.

  5. Dub. 3. Quidy si consulens consilium revocet.

    1. Incurrunt omnes cooperantes ad homicidium vel mutilationem , nempe . Excilantes. 2. Praeliantes in bello iniusto. 3. Ministrantes auxilium. 4. Accusantes etc. 5. Associantes.

  7. Dub. . An incurrant ratihabentes.

  8. Dub. 2. An non impedientes.

  9. De irregularitatt ob homicidium vel mutilationem casualem.

  10. De mutilatione membrorum.

  11. Dub. . Quid veniat nomine membri.

  12. Dub. 2. An fiat irregularis qui abscindit testiculos.

38 1 . Et an ab irregularitate propter mutilatlonem possint dispensare episcopi.

  1. Plura apud Busemb. etpraesertim an dans potum injirmo^ vel eum admovens incurrat irregularitatem.

  2. Si quis dat operam rei licite non fit irregularis nisi apponat negligentiam mortaliter culpabilem.

  3. Hinc excusantur \ . Magister et pater verberansy si etc. 2. Equitans in equo feroci.

  4. Alens feram ligatam. 4. Reficientes tectum. 3. Clericus in sacris aut monachus medens sine incisione vel adustione.

  5. Quid de clerico beneficiato medente cum incisione.

  6. Si quis dat operam rei illicitae non fit irregularis, si res non est periculosa.

  7. Quid^ si periculosa.

  8. Quidf si quis occidat ad defensionem sui vel innocentis. Et quid^ si adulter occidat marilum aggressorem. Remissive ad l. 3. n, 398. V. In ordine.

  9. An fiat irregularis occidens ob defensionem libertatis, honoris^ bonorum etc.

  10. Quomodo tollatur irregularitas propter homicidium.

  11. episcopi possint dispensare in irregularitate ex homicidio voluntario.

  12. Et quid, si homicidium fueril omnino occultum.

  13. Quid^ si homicidium fuerit easuale.

  14. An reputelur casuale homicidium patratum in rixa.

  15. Et quidj si fUerit eommissum per defensionem^ sed excedendo moderamen.

  16. Quomodo praelati regulares possint dispen(1) P. 3. 8. 518. (2) D. 7. q. 5. p. 5.

(3) L. 1. t. S. e. 2.

(4) De cea». e. 8. p. S. n. 60.

(^) t>. 7. o. 5. B. 1. el 7. (6) D. 6. p. 16. n. I.

(1) U. D. 60 tf^ ^bid. n. 89. '9> L.

sare in trregularitate oh homicidium vel m?* tilationem cum subditis suis. Et quomnda cum laicis.

  1. « Resp. Prima est, ob iteratum baptismum serio et scienter; estque irregularis tam baptizans quam baptiza* tus, etsi io rebaptizante irregularitas tantum sit causa partialis, ne clericus ad altiorem ordinem possit ascendere, neque incurratur, si rebaptizatio sit occulta. Covar. Tolet. M. Leo i. Vid& Bon. 2 Laym. 3. »

Per rebaptizationem occultam nori solemnem probabilius non incurritur irregularitas, ut tenent Sa!m. * (licet contrarium teneant Bon. 5 Pal. 6 apud Salm. 7) cum Sylv. Laym. et Con. ex cap. Ex litterarum 2. de apostat. ubi» cum de rebaptizato sermo fiat, dicitur: Ad superiores ordines promoveri [si pU'» blicum est quod proponitur) non valehity nisi ad religionem transire volmrit; si vero occultum est , promoveri poterit. Hinc nota 1 . quod irregularitas adversus eum qui scienter rebaptizatur, babetur ex o. 64. Confirmandum., dist. 50., adversus autem rebaptizantem habeiup tantum ex communi sententia dd. ut testatur Salm. «. Et colligitur ex c. Ex litterarum^ ubi declaratur irregularis acolythus assistens rebaptizationi. Rebaptizans vel rebaptizatus ex metu sine intentione vel sub conditione (etsi temere et culpabiliter fiat) probabiliter non fiunt irregulares, ut Pal.9 Suar. i<> Cont. Tourn.i^ et Salm.<2 cumNavarr. Corn. et Avila. Ignorantia culpabilis tamen hos non excusat, ex c. Quibus , de consecr. dist. 4. Secus, si inculpabilis; Palausi3 Salm.i^ cum Soto Sayr. etc. Nota 2. quod est etiam irregularis qui baptizatur ab haere^co declarato sine ulla necessitate, ut habetur excan. Ventum est, caus. . q. I . Insuper qui difibrt baptizari usque ad mortis periculum, ex c. Si quiSy dist. 57. Vide Salmant. i*.

  1. « Secunda^ ex violatione censurae, v. g. si ea innodaftus, actum a(10) D. 31. »ecl. 6. dub. 8. fll) De Irreg. parU
  2. eap. 2. v. Quacres 3. (12) IbiJ. n. 61. (15) N. 6. (14^ De eeoc c 8. p. ft. n. 62.

CAP. V. DE IRREGULARITATE DUB. IV»

915

liquem «rdiois solemniter exerceat, nisi invincibilis ignorantia excuset. Layman »

  1. Notandum hic 1 . quod qui celebrat innodatus excommunicatione minori noa incurrit irregularitatem , ex c. Si celebrat , de cler. exc. min. Immo nec irretitus excommunicatione maiori, si exerceat actum ordinum minorum , adhuc solemniter, et ex officio : ita Bonac.2 Laym. ^ Navar. ^ Anacl.s et Avila Fill. Corn. cum Salm. 6. Nec si exerceat actum ordinum maiorum, sed non solemniter, id est diaconatus sine stola , subdiaconatus sine manipulo ; cum tales actus sic exerceri possint etiam a cantoribus: Salm. ' et Anacl. Nec qui canit solcmniter officium, nisi sit hebdomadarius capituli, solemniter dicendo orationem cum Dominus vobiscum., quia tale ministerium ex consuetudine a sacerdotibus aut diaconis exercetur. Nec qui concionem habet , quia hoc munus de licentia episcopi potest exerceri etiam a non constituto in sacris, cum sit actus iurisdictionis , non ordinis; Suar. 9 et Salmant.io cum Avila Sylv. Sayr. Henr. etc. Nec qui exercet actum non ordinis, sed iurisdictionis, scil. si episcopus excommunicet, si parochus assistat matrimonio, Anacl.iietDiana Avila Sylv.Sayr. Henriq. etc. cum Salm.

Notand. 2. ad incurrendam hanc irregularitatem requiri ut censuratus scienter actum ordinis exerceat, quia illa tantum ob contemptum censurarum imposita est. Episcopus vel alius sacerdos censuratus cogens alium ad celebrandum coram se fit irregularis, ex c. Illud^ de cler. exc. min. Ab hac autem irregularitate tantum pontifex potest absolvere vel episcopus , si sit occulta; et praelati regulares cum suis religiosis , etiamsi sit publica , ut tenent Bord. Sayr. Corn. Cand. etc. apud Salm. ^3. Immo etiam cum saecularibus, ut Peyr. Fragros. et Ant. a Sp. s.i^ ex privilegiis Mart.v. etluL ii.

(i) C. 3. (2) Q. 5. p. 8. n. 1. (3) C. 3. n. 4. yO C. 27. n. 242. el 244. (5) P. S12. n. 15. ^i) L. c. p. 6. D. 66. (7) Ib. n. 68. (8) L. c. fO) D. 12. «cct. O- o. 4. (10) Ibld. D. 69.

Notandum 3. cum Cabassut.is quod si quis celebret in ecclesia polluta non til irregularis; fit vero qui celebrat scienter in loco interdicto, quia iam violat censuras per exercitium ordinis, ex c. Is qui 18. de sent. exc. in 6. Notand. 4. cum Anacl.^6 et Navar.i', quod qui ordinatur ab episcopo excommunica-( lo , suspenso, interdicto , haeretico , schismatico aut simoniaco , fit irregularis: argum. ex c. Quod quidam, et c. Statuimus ^ caus. 1. q. 1., item ex o. Ordinationes q.9. etc. \ . etl.de schism. ubi dicuntur huiusmodi ordinationes indigere dispensatione. An autem incurrat irregularitatem qui ordinatur aliqua irretitus censura. Vide l. 6. n. 799. dub. 3. vers. Utrum.

  1. » Tertia^ obpeccatum, quo clericus serio et scienter actum ordinis sacri, quem non habet, solemniter exercet. Bon.i» Laym.i^. »

Ex hoc capite igitur (ut dicit Busembaum) fitirregularisclericusministrans scienter et solemniter in ordine saoro quem non habet, ut ex c. 1. et 2. de cler. non ord. min. Nempe, si non diaconus canat evangelium cum stola etc, vel si non sacerdos absolvat sacramentaliter, solemniter baptizet etc. An autemlaicusexercensactumordinisquem nou habet , incurrat irregularitatem. Probabilius negatur iuxta dicta de baptismo lib. 6. n. 116. Dub. 3. Qui est ligatus duplici censura et exercet actum ordinis sacri , etsi non incurrat duplicem irregularitatem, incurrit tamen unam duplici aequivalentem: unde in petitione dispensationis id exprimere debet, Cont. Tourn.2o. Sacerdos autem simplex excipiendo confessiones non incurrit irregularitatem, quia hic revera exercet actum ordinis quem iam habet , licet careat iurisdictione , ut recte ait idem Cont.Tourn.2t. Unde peccat , sed non incurrit irregularitatem.

  1. « Quartay ob delictum, quo quis

(11) N. 14. (12) Dict. D. 69. (13) Dc ceii». c. 8. p. 6. n. 72. (14)Ib. (13) L.S. c. 20. n. 13, (16) P. S12. n. 16. (17) Ib. (18) Loc. cit. p. Q (1-9) Loc. cit. c. 3. (20) De irreg. parl. 3. cap. 4. coQci. 2. V. Quacres 2. (21) Loc. cit.

. 13. (S) De ceus. c. 1. p. 12. ii. ifi) L. c. (7) D. 44. secl. 2. n. 2. ^TM,*-ii c. 8. p. 1. B, 4 inferunt ex dicto cap. ii>(gnificasti., ub{ pontifex dixit primum vulnerantem non esse irregularera, si constet vulDus ab eo inflictum non fuisse lethale, secus ergo, si lethale fuerit. Negant vero Laym.iiBon.<2cum Avila et Con., item Molina et Henr. apud Esc.<3. Ego autem censeo cum Escob.<< revera ia praedicto c. Significasti nihil definitum fuisse de hoc casu: ibi enim fuit quidem decisum in casu ibi allato, nempe cum quidam primum ab uno percussus fuisset, deiude ab aliis, et sic decesserit, respondit pontifex quod si constiterit, primum non percussisse lethaliter, eum non esse irregularem. Secus si dubium fuisset an ex illius percussione, vel aliorum vulneratus periisset. Nostrum autem casum, nempe quod primus vullius lethale inflixerit, sed percussus ab aliis extinctus fuerit, puto a pontifice fuisse praeteritum, saltem non constat fuisse decisum. Hoc tamen intelligendum si constet primum vulnus non causasse mortem, nec aocelerasse, sed eam intulisse secundum vulnus, nempe si caput fuisset oonfractum aut cor transverberatum; nam alias in dubio primus noa ^effugit irregularitatem . 370. 2. Incurrunt irregularilatem omnes homicidium mandantes, vel con'sulentes, ut habetur ex c. Si quis mduam d. 50., c. Significasti \S. de ho" mic. et c. Sicut 6. §. Qui vero^ eod. tit, Hoc tamen non currit, si mandans vel consulens non influxerit in homicidium, nimirum (ut dicunt Sanch.^^ et Viva 16) si constet homicidium ex alia causa accidisse, vel si ipsemet hoc asserat sitque fide dignus, nam alias, ut bene advertit Sanchez , non est credendus. 371 . Sed dubit. \ . an mandans vel consulens censeudus sit irregularis in dubio an mandatum vel consilium fuerit vel non efficax causa homicidii. Prima sententia communior, quam (9) In c. Signiiicasti 18. dc homic. (10) D. 7. q. 4. p. 8. n. 32. (11) L. 5. 8. S. tr. 5. p. 3. c. 10. (12) L.». (13) L. S3. n. 311. (14) N. 512. (IB) Dce. l. i. c. 10 s. 44. /10; Q^. 9. a. '1. u.O. GAP. V. DE IRREGITL teiiet SanchJ cura Salas Palaus 2 cum ^'av. et Salm. 5 cura Con. Sayr. Avila €t Corn. affirraat, tura quia possidet mandatum sive consilium, usquedum probetur oppositura; uiide sicut in foro externo hi damnarentur iam ut irre^ulares, ita censendum iu interno, qui externo conformari debet, semper ac externus non utitur falsa praesumptione, tum quia ratio textus in c. Ad atpdientiam^ nerape quod in dubio homicidii tutior parseligenda est, ut si forte postmodum certe innotescat homicida, evitetur indecentia et scandalum, comprehendit tam homicidam quam mandautem aut consulentem. Secunda sententia vero, quam tenent ut probabilem Diana < Spor. 5 et Tambur. 6 negat, quia (ut aiunt) irregularitasnon incurritur nisi expressa sit in iure; iura autem loquuntur de iis qui certe sunt causa homicidii mandando vel consulendo, vel qui dubie homicidium committunt, non autem de iis qui tantum dubie ad illud concurrunt. Unde sicut non incurreret irregularitatera mandans, sive consulens horaicidium, nisi hoc in textibus supra allatis esset expressum, ita alii canones qui damnant percutientes , etiam in dubio an ex eorum percussione mors secuta fuerit, non extenduntur ad raandantes et consulentes in dubio concursus. Ad primara autem ratiouera reisponderi possel id quod dicitur circa obligationera restitutionis, vide dicta l. 3. n. 562. ex d. Th. et aliis. Secundae vero rationi respondetur quod in poenis, et praesertim in irregularitatibus (iuxta dicta n. 346.), non fiat ob ideotitatera rationis extensio de casu ad casura. Unde non videtur haec secunda sententia dicenda improbabilis. 372. Dubit. 2. an incurrat irregularitatem qui movethomicidam iam determinatum ad occisionem, ut citius eam exequalur. Negat Hurt. cum aliis apud Vivam , quia hic non influeret (1) L. 1. c. 10. n. 42. (2) D, 6, p. 3. n. 8. (3) Dc cens. c. 7. p. 5. n. 45. (4)P. 11. tr. 6. r.42. (8) T. 2. p. 130. n. 129. (6) L. 10. de cens. tr. 4. «. S. n. 11. (7) Q. 9. ». 2. n. 7. (8) D. 7. q. 4. l>. 8. n. 28. (V\ P. Itt. j». 2. n 6. (101 Dc cen$. RI7ATE DDB. IV. 919 simplioiter in horaicidium. Sed com* muniter et recte affirmant Bon.s Pal.' et Salraant.^o cum Avila et Corn., quia revera iste iam directe est causa illiu^s homicidii eo tunc patrati. 373. Dubit. 3. an consiliator homicidii excusetur ab irregularitate , si ante executionem consilium revocet. Negant Nav.i* et Bon.12 cum Azor. et aliis, quia consilium adfiuc revocatum semper influit. Affirmant vero Suar.J^ cum communi, ut assorit, Sylvester Fill.^5^ item p. Nav. Avila Sayr. Salas et Ugol. apud Bon.^6, quia, ut consulens excusetur, sufficit ut siout consulendo moraliter influxum posuit, ita, consilium revocando, influxum moraliter auferat (modo intelligitur revooatio perveniat ad homicidam), tunc enim homicidium potius imputatur malitiap exeoutoris, quam consiiio suadentis. Sed iuxta dicta l. 3. n. 559. dicimus quod si consilium fuerit dumtaxat falsum, vel datura auctoritativo modo, revocans illud non fit irregularis; secus si consulens insinuavit motivum vel modum occidendi, tunc euira probabilius incurrit irregularitatem, quia motivum aut modus semper influere pei:gunt. Hoc tamen non obstante secundam sententiara non puto improbabilem. Vide dicta n. 559. 374. 3. Incurrunt irregularitatem omnes qui voluntarie cooperantur ad homicidium, vel ut ilhid celerius, audacius aut seourius fiat, ut communiter docent Pal.i' Bon. Tamb.<9 cum' Sayr. Praep. et Ugol. et Salm. 20 cum Corneio et Avila, ex c. Sicut, §. Qui vero^ et §. Clericos de homic. Hinc fiunt irregulares 1 . Omnes qui ad homicidium se excitant, quamvis unus solus occidat. 2. Omnes qui praeliantur in bello iniusto, si aliquis in eo occidatur, etiamsi hoc non intendant, tuno enim saltem iuourrunt irregularitatem homicidii casualis. 3. Omnes qui mic. 8. p. 1. n. 13. (11) C. 27. n. 3S5. (12) D. G. p. 8. u. 20. (13) D. 44. s. 5, n. 13. (14) V. Homicidium, n. 13. (IS) Tr. 20. n. 34. (16) L. c (17) D. 6. p. IS. §. 2. n. 6. (18) D. 7. q. 4. p. 8. n. 28. (19) De ccns. c. 1» l. 7. n. 26. (20J Dc ceus. c. 8. p. 1. u. 13. 920 LIB. VII. DE 1 nistranl arma aut peeunias ad homicidium aat bellua iniustum patrandum. 4. Omnesqui iniusteaccusant aut testificantur aut iudicant ut homo occidatur. 5. Omnes qui associantur occisorem, animum augendo, ita communiter Viva i Tamb 2 et Salm. 3 cum Bon. Avila Giball. et Corn. Quapropter dicit Tambur. ^ cum Sayr. Praepos. et Ugol., quod si inrixa te ostendas amico rixauti, iam eris irregularis si ille occidat, quia tua praesentia iam animum auges. Additque cum Praepos. non posse approbare opinionem Avilae Henriq. et aliorum dicentium excusari ab irregularitate patrem associantem tilium rixantem, ne filius periclitetur, si filius alterum occidat. Subdit Viva^ cum Avila fieri etiam irregularem qui suadet amico ut inimicum occidat, vel se exponat probabili periculo mortis, si postea ipse amicus occidatur; vide n. 387. ibi infra. 375. Dubit. i . an incurrat irregularitatem qui ratihabet homicidium suo Domine patratum, Affirmant Nav. 6 atque Mol. Sylv. etc. apud Salm. 7, quia (ut aiunt) ratihabentes aequiparantur mandantibus, ideo in c. Cum quis^ de sent. excom. in 6. ratihabentes percussionem clerici suo nomine factam, iam incurrunt excommunicationem. Sed verius et communiter negant Suarez 8 Bon.9 Salm. lo cum Corn. Diana Giball. Vill. et Leand. ac Escob. 4. p. 5. n. 4. (4)P. 7. n. ^2. (?>

; Decens. c.8. p. 5. n. 33. (6) 0. 6. p. 13. §..4. n. 8. (7) Ibid. n. 32. (8) Locc cc. (9) P. 5. n. 4. (10) Loc. cil. v. An

licitae et ex ea mors alterlus sequaiur, communis est sententia quod si opera illa non est illicita , quia periculosa , sed ex alia causa , peccat quidem, sed non inourrit irregularitatem, modo sufficientem diligentiam adhibuerit ad mortem vitandam; puta si quis caederet arborem in solo alieno , et mere fortuito hominem occideret, vel si induceret alium ad furandum sine perlculo, et oasu ille oocidatur ac similia. Ratio quia tale homicidium tunc non esset illi voluntarium, neque direote, oum non sitintentum, neque indirecte in sua causa , cum talis actio non sit per se periculosa; iura enim irregukritatem statuentia ex homicidio intendunt punire vere delinquentes homicidii culpa ; illa autem actio , licet sit mala, non tamen est mala inalitia homicidii; nam, ut bene docet d. Thom.^i, ignorantia invincibilis circumstantiae peccati excusat quidem a speciali eius malitia, etiamsi opus ipsum peccatum sit;ita communissimeSu.<2Sot.i3Nav.H Palausts Conc.ieCont. Tourn.i^Escob.i» cum Cov. Val. etHenr. acSalra.i9cum Corn. Avila etSayr. contraPalud. Gabriel. et alios paucos apud Suar.20 qui citant pro se d. Thomam in 2. 2. q. 64. art. 8. sed non bene; nam licet s. dootor ibi dicat dantem operam rei illicitae non evadere homicidii reatum , tamen id aperte intelligit de re illicita ob periculum homicidii , ut patet in resp. ad \ .et 2. ih. Nec obstat quod in c. Clerico iacente., et c, Eos vero , dist. 50., declarantur irregulares oasu occidentes vel mutilantes; et tantum in iure excipiuntur qui dant operam rei licitae , ut habetur in c. loannes, c. Dilectus^ et c. ult. de homie. Ergo qui dat operam rei illioitae ex qua mors sequitur , iam fit irregularis. Nam respondetur quod canones hi semper intendunt loqui de homicidio directe vel indirecte volito , ut colligitur ex Clepraedicla. (M) 1. 2. q. 76.art. 3. (i2)D.45. s. 6. n. 9. Oo) De iusl. I. 5. q. i. art. 3. {I4)C. 27. n.22l. (I5)D.6. p. 15. g.4.n. U. (16) P. 49l.n.8. (l7)Deirreg. part. S.cap. art. 2. concl.2. v. Prob.5. (18) L. 53. ».500. (l9)Decens. c. 8. p. 5. n. 54. (20) L. c.n. 1.

menl. unie. homic. , ubi ideo excusatur exercens opus l;.citum , quia homicidium non est ei voluntarium, unde semper ac homicidium est alicui omnino involuntarium , non imponitur ei irregularitas, quamvis operam rei illicitae ipse navet.

  1. Dubium maius est an incurrat irregularitatem qui dat operam rei illicitae quomodocuraque periculosae, si ex ea mors sequatur. Adest duplex probabilis sententia.

Prima sententia affirmat , quam tenent Suar. < Nav. 2 Tolet.3 Conc. ^ item Sayr. Avila Mol. et Ugolin. apud BoQ. 5 et Sotus Cord. Castro Fernand. etc. apud Dianam 6. Et probant ex c. Tua no5, l^. de homic^ ubi quidam monachus incidens apostema cuiusdam mulieris, licet fuisset perilus, et mulier ex sua incuria postea decessisset, tamen fuit declaratus delinquens, dixitque pontifex: Post satisfactionem condiynam cum eo misericorditer agi pos~ sit , ut divina valeat celebrare. Quae verba, ut aiunt Fagnanus' et Suar.s, secundum communem intelligentiam significant necessariam fuisse dispensationem. Ex hocigitur textus generalis fit regula, quod ex actione iniuste periculosa , quoties sequitur homicidium, etsi casuale, inducatur irregularitas.

Secunda sententia vero probabilior ,

quam tenent Pal.9 Gont. Tourn.io Layraan^^ (qui tutam vocat) Spor.12 Tamburin.^3 Elb.^-* cum Sayr. et Gutt. Bonac. 15 cum Salon. Salm.^6 cum Henr.

etc. ac Oiana " cum Con. Hurt. Praep.

Sa et Tann., dicit quod si opus sit ita

periculosum ut ex eo frequenter mors

sequatur (ul esset admovere ignem

bombardae ubi est frequentia hominum , aut pugnare iu bello , aut inducere alterum, ut temere se exponat periculo mortis, prout probabilius sentit

Bon.<8 cum Suar. etc. ac Viva cum Avila^*, conlra aliquos) lunc incurntur

(J) D. Ao. sect. 6. n. 9. (2) C 27. n. 237. (3) L.i. c. 77. n. 7. et 8. (4)^. 49l.n. 8. (5) D. 7. qu. 4. p. 7. n. 9. (6) P. 4. tr. 2. r. 20. (7) In d. c. (8) L. c. (9) D. 6- p. i 5. g.^.n.S(tO) L. c. V. Dixi.(U)L.3.lr.3.p.3.c. -10.^.4.fliHlfATh DCTB. K. ^."i

irregularitas, quamvis omnis adhibea*

tur diligentia ne mors sequatur, quia

(ut bene ait Cont. Tour. ) , cura opus

sit de se proxime periculosum , nulla

dih'gentia potest non periculosum fieri.

Secus si opus raro sit mortis inductivum, et debita diligentia apponatur ne

mors eveniat'^ quia tunc (ut diximus)

homioidium non est voluntarium, oeque in se neque in oausa; cum enim

opus non sit proxime periculosum, posita dibgentia, satis excusatur a malitia homicidii.

Ad textum autem oppositura in d. c.

Tua nos^ respondent Sotus^o et Less.^t

ibi monachum minime fuisse declaratum irregularem ; sed haec responsio

mihi non satisfacit: nam verba textus

supra allata verius significant iam irregularitatem incurrisse, ac facilius cuin

eo dispensandum , et sic explicat auctor argumenti, dicensibi: Sed cum eo

misericorditer dispensari potest ; et ita

etiam communiter alii, ut testatur Suarez. Melius respondetur cum PaL Bon,

et Salm. , casura illura esse particularem in iure (prout etiara est casus de

raandante verberationem, si mandatarius casu postea occidat, ex c. ult. dc

homic. in 6.). Praeterquam quod diciraus cura Salm., quod talis monachus

iam aliunde esset irregularis , quia exercuerat chirurgiam cum incisione ,

ut idem Innoc. 111. declaraverat in c,

Sententiam, ne cler. vel won., tura propter indeoentiam , tum quia talis ars

est de se maxime periculosa mortis ;

unde potius constitutio illa fuit declaraloria, quara novum ius constituens.

Neque obstat alius textus in c. Conti^

neb. 3. de homic, ubi damnatus fuit ut

irregularis quidam diaconus qui ferendo latentem falcem, et cum altero ludendo fuit causa ut hic eum amplexans

a falce feriretur et mortem subiret.

Nam respondetur cum Glossa ib. v.

Romani^ et Suar.22ac Bon.23, quod hoc

(I2)T. 2.p. ^3.=». n. ^59. (13) De homic.clS. g. 2.nJ2. (^4)1.2. p.467. n. 189. (15) Loc. cit(16)De cens. c. 8. p. 3. n, 38. (H) L. c. (t8)N.n. (t9) Vide n. r>74. (20)De iust. 1. 5. q. ^ . art. 9. (2^ ) L. 2. c. 9. n. i 03. (22) D. 43. sect. 3. n. 3. (23) N. 22.

925 LIB. VII. DE

ha statutiim fuit, quia diaconusille negligenter se habuit in falcerr^ sic ferendo ; unde dicunt Suar. et Bonac, quod si talis minime advertisset periculum, in conscientia non teneretur se gerere (it Irregularem. Exhac autem secunda sententia inferunt Pal. * Laym. 2 EIb.3 et Salm. cum aliis , non esse irregularem clericum , si ipso torneamenta Vel ferarum venationem exercente , mors alicuius contingeret; quia tales actiones non sunt per se inductivae homicidii , alias nec etiam laicis essent licitae; excipe nisi in his vel similibus gravem negligentiam ille commiserit pertingentem ad mortale , iuxta dicta n. 383. in fin.

  1. « 9. Qui alterum mutilat vel ocoidit , ad necessariara sui defensionem cum moderamine inculpatae tutelae , non incurrithanc irregularitatem, quia hic nulla est culpa : ergo nec poena , M. Leo 5. »

Qui alium occidit ob defensionem

sui cum moderamine inculpatae tutelae, certum est quod excusatur ab irregularitate, ut patet ex c. Significasti

  1. §. fin. de hom. et ex Clem. Si furiosus^ eod. tit. ubi dicitur: Et idem (id

est non incurrere irregularitatem) de

illo censemus, qui, si mortem aliter vitare non valeat, suum occidit vel mutilat invasorem.^Neo obstat Trid. <> ubi

dicit etiam ei qui occidisset casuvelvim

vi repellendo, ut quis se a morte defenderet ... iure quodammodo dispensatio

debeatur; nam explicant comm. hunc

Jextum dd. intelligi , quando ille moderamen non servasset ; ita Roncag. '

Salm. 8 cum Avila Pal. et Barb. ex

communi, ac Cont. Touro. ^ cum Nav.

Sayr. Comit. etc. ex decl. s. c. 1 . oot.

  1. Procul autem dubio irregularitatem incurrit qui cum culpa gravi

inoderamen excedit, ut patet ex Clem.

cii. ex c. De his 6. dist. 50., vide Roncag.^o.Hoc tamen casu homicidium reputatur casuale , et ideo episcopus ( si

crimen est occullum) bene potest in

(I) N. 7. (2) N. o. (3)N.2I2. (4) De cens. c. 8. p. 5. n. 58. (5) P. 3. f. 449. (6) S. 14. c. 7. (8)De irreg. c. 3. q. 4. (8)De cens. c 8. p. 4. n. 58. (9) De irreg. t.

tali irregnlaritate dispensare , nt mox infra n. 395. Excusatur etiam ab irre* gularitate qui occidit iniustum invaso* remalterius innocentis, utSuar.nRoncagliai2 cum Barb., item Less. Conin. P. Navar. Bon. Fill. et Cov. apud Cabass.i3 qui eis adhaeret, contra alios » quia irregularitas ex homicidio privato non incurritur nisi cum peccato' mortali , ut eruitur ex c. Ex litteris primo loco de homic. Valde autem probabiliter censent Ronc.i^ cum Suar. et Salm.iscumaliis, quod si quis alterum provocet verbis aut f^icto , praevidens se facillime aggrediendum , fit irregularis si postmodum ob sui defensionem aggressorem occidit, quia tunc dat operam rei illicitae proxime periculosae; secus vero si*non praevidet. Quid autem dicendum si quis accedendo ad uxorem alterius maritum aggressorem necet. Videdicta l. 3. n. 398. v. Inor^ dine , ubi diximus adulterum non excusari ab irregularitate, si praeviderit proximum periculum invasionis quia tunc adulterium est proxime periculosum homicidii: secus si caute accesserit, ita ut putaverit periculum esse remotum. Quid si vir, cognito adulterio, occiderit uxorera, an aduiter fiat irregularis. Eodera modo distinximus, vide l. c. in fine.

  1. Quaer. an occidens alterum ob defensionem libertatis, honoris, pudicitiae, vel bonorum temporalium cum moderamine inculpatae tutelae, fiat irregularis.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Laym.i^ Cont. Tourn.i' et Spor.**

cum Nav. Sylv. Arm. Henr. Avil. etc^

et probantex c. Suscepimus de homic.y

ubi fuit declaratus irregularis quidam

religiosus, qui pro conservandis bonisduosIatronesoccidit.Probant etiam ra«

tione, quia licet in tali homicidio non

adsit peccatum, adest tamen defectus^

lenitatis ob quem semper incurritur ir*

regularitas, praeterquam in casibus iu2.cap. 8 art. 2. in init. (iO) L. c. p. -JIG. {\) De46. sect.S.n. 2el3. (12) Ibid. (lo)L.D. c. ^9. n.24. (^4)L. c (15) Ib. n. 50. (16) L.5. Ir. 3. p.o. c. 9. n. 5. (17) Loc.cit^

(18) De o. praec. c. 2. n. 477.

CAP. DE IRREGITL

re expressis; in inre antem tantum excusatur ab irregularilate qui ob conservationem vitae invasorem occidit, ut habelur in Clement. Si furiosus de homiG. ut supra.

Secunda sententiavevo communior et probabilior negat et hanc tenent Suarez 1 {qui vocat communem), Lessius 2 Pal. 3 Fill. * Bonac. 5 Con. 6 Holzman^ Elbeis Ronc.9 cum Barb. et Salmant.io cum Sayr. Villal. et Diana et Coro. Et probatur ex c. Quia te, dist. 50. ubi, cum quidam episcopus captus a saracenis aliquos occidorit, ut suam libertatem defenderet, Urban. 11. ita ei respondit: Sed quoniam non tua sponte id fecisse cognosceris^ canonice nullo modo iudicaris. Item ex c. Interfecisti^ ubi excusatur ab irregularitate qui et se^ et sua defendens, alium occidit, illa autem coniunctio et vim habet disiuoctionis, id est, si se vel sua defenderet, alias qui se et non sua defenderet, irregularis fieret; item frustra pontifex addidisset ilhid sua^ si tantum ob sui defensionem vitaretur irregularitas. Praeterea, id fortius probatur ex c. Dilecto 6. de sent. exc. ubi, cum quidam dominus temporahs violenter invasisset booa cuiusdam decani, hic supposuit interdicto lotam terram iUius. Hinc cum dubium factum fuerit ao bene egisset, respondit pontifex: Cum omnes leges 0mniaque iura vim vi repellere^ cunctis^ que se defensare permittant, licuit utique ipsi decano (si praedictus ballivus eum bonis suis muhdanis iniuriose expoliare praesumpserit) contra illius vio^ lentiam se defendere. Et quoniam ad' versus eius nimiam potentiam sufficiens temporalis defensio sibi forte non aderat^ potuit se etiam spiritualiter^ gladio utendo ecclesiastico ^ defensare. Luculenter igitur hic pontifex declarat, licite potuisse decanum illum vi temporali sive armis tueri bona sua contra violentiam ballivi, dicendo unicuique permissum esse vim vi repellere. Probatur 2. ratione, quia talis irregulari(1) D. 46. sect. 2. art. 4. (2) L. 2. «. 9. n. 75. (S) D. 6. p. IS. §. 8. n. 7. (4) Tr. 20. c. 1. q. 6. 14G. (5) D. 7 q 4. p 6. n. la (6) D. 18.

ARITATB DTTB. IV o 927

tas non incurritur neque ex dehcto, neque ex defectu lenitatis: non ex delicto, cum non adsit culpa, ut ipsi adversarii conceduot; neque ex lenitatia defectu, nam, ut dicetur infra n. 464. in fin.^ irregularitas ex defc^jtu lenitatis non inourritur nisi ob occisionen? aut mutilationem, quae fit vel a ministris publicis vel a mihtibus iu bella iusto oflensivo, vel a olericis medentibus oum adustione aut incisione, iuxta diota n. 385. E converso communis est sententia dd. ex c. /5 qui^ de sent. exc. in 6. ut vidimus n. 345., quod nulla incurritur irregularitas, nisi in iure sit expressa; ergo, cum in iure irregularitas ex defectu leoitatis incurratur tantum in praedictis tribus oasibus, non est facienda extensio ad casum de quo loquimur; tanto magis quia in praefatis casibus homioidium sponteoommittitur, licet sine culpa, sed in nostro oasu homicidium non provenit ex spontanea voluntate, sed ex necessitate defendendi sua iura; ideo talis occisio (ut reote ait Suar.) magis habet rationem defensionis quam occisionis. Respondetur autem ad textum oppositum in d. c. Suscepimus^ monaohum excessisse in defeosiooe, cum ipse uoa oum socio ligaverit fures, quando potuisset eos dimittere vacuos sine perioulo rerum et personarum. Praeterea, notat ibi Glossa, quod monachus iuterfeoit fures, nulla stante necessitate; potuisset enim fugere priusquam illi solverentor a vinculis, nam res vel iam reservatae eraot, vel secum deferre poterat; ergo defensio illa non fuit moderata.

  1. Ultimo hic videndum quomodo tollatur huiusmodi irregularitas propter homicidium contracta. ToIIitur i . per baptismum, ut colligitur ex c. Si quisy dist. 50. Vide Salmant.^i et alios passim. 2. Per dispensationem pontificis, qui potest equidem in omni irregularitate dispeosare, etiam ex homicidio voluntario, et contrariam opi-»

p. 9. n. 88. (7) T. I. p. 294. n. 883. (8) P. 459. n. 19S. (9) C. 3. q. 4. (10) De ccis. c. D. 4. n. 36. (11) De ceus. c 8. p. 1. n. l A.

928 iiB. Tii. rjE I

nionem id negantem periniquam et temerariam vocat Barbosa i. Nec obstat textus in c. Minor, ead. dist. 50. ubi videtur asseri, nec etiam papam dispensare posse in irregularitate contracta ob homicidium; etenim communiter dicunt dd. (Vide Salm.2) illud non posse, inlelligi pro non decere, ut patet ex eodem textu.

  1. Episcopi autem, si homicidium fuit voluntarium, nullo modo possunt dispensare in irregularitate, etiamsi ilhid fuerit occultum, ut habetur in c, Liceat, 6. sess. 24. Tridentini, ubi episcopi possunt dispensare in omni irregularilate, excepta ea quae oritur ex homicidio voluntario. Excipitur solus casus quo vergeret periculum animae, aut ah'a gravissima oausa urgeret, et non pateret aditus ad papam, utdocent communiter Sylv. 3 et Salmant. ^ cum Machado Avil.Corn. Diana etHenr. etc.

  2. Dicunt autem Cov. Abb. Caslro Texeda Bann. Donat. Miranda etc. apud Cont. Sporer 5 et probabile putat Diana ^cum Ang. Vivald. etc. et Viva^ cum ahis, quod si homicidium sit adeo occultum, ut nullo modo possit probari in iudicio, bene possint episcopi dispensare super irregularitate propter illud contraota. Sed haec opinio mihi nulla vaHda ratione probatur, unde merito eam reiiciunt Salm. 8 Renzi 9 et Ronc.io. Ratio quia episcopi nullam habent facultatem super irregularitatibus, nisi eam quae ipsis conceditur a Trid. in c. Liceat 6. sess.Vt.^ cum infeyior nihil possit in lege superioris, ex can. Inferior^ dist. 21 • et Clem. Ne romani^ de elect. A concilio autem conceditur ibi quidem episcopis potestas dispensandi super omnibus irregularilatibus 6X delicto ocoulto provenientibus, sed expresse excipitur illa quae oritur ex homicidio voluntario. Nee valet dicere, concilium loqui de homici dio illo, quod, licet sit occulturh, ta(1) Allcg. 39. n. 63. (2) L. c. (5) V. dispensatio B. 11. (4) Ib. n. 10. (S)In suppl. p. 149. n. 1G6.

(6) P. 12. in fine libri n. 6. p. 97. art. 2.

(7) De cens. q. 8. art. 2. n. 7. (8) Dict. n. 16. (9) De cens. t. 2. q. 10. (10) C. 7i. q. 1. (li) Sew. 14. c. 7. <^A2) D. 0 p. IS. C. 7. n. 7.

men in iudicio probari possit. Nam pri* mo respondetur quod id gratis supponitur. Secundo respondetur, idem concilium alibi^i expresse oppositumdeclarasse dicendo; Qui sua voluntate ho^ micidium perpetraverit, etiamsi crimen id nec ordine iudiciario probatum, neo alia ratione publicum^ sed occultum fue^ rit, nullo tempore ad sacros ordines promoveri possit.

  1. Si vero homioidium fuerit casuale, valde probabile est posse episcopos dispensare in irregularitate ex eo contracta, quando crimen fuerit occultum, cum concilium in d. c. Liceat neget episoopis facultatem dispensandi, tautum si homicidium fuerit voluntarium, ad distinctionem casuahs; ita communiter Pal. 12 Bon.i3 Cont. Tourn .14 Ronc.15 Diana<6 et Salraant.<7 cum Less. Sayr. Corn. etc! Hinc infertur quod bene possit episoopus dispensare 1 . cum eo qui mandavit famulo, ut tantum percutiat, sed ille casu oociderit, ut Cont, Tourn.<8 et Bon.is cum Suar. Mol. Fill. etc. : 2. cum eo qui leviter percutere intendens, ex negligentia casu interficiat, Bon.20: 3. cum eoqui percutiendo praegnantem, casu eflicit ut eveniat abortus,Cont. Tourn.2i: 4. cum clerico qui exercendo chirurgiam, ex imperitia vel uegligentia aliquem perimit, Diana 22 Less. et Avila. Praeterea communissi-r me docent Nav.23 Laym.24 cum Sylvio Sayr. et Henriq. Barb.25 cum Miranda Campan. Homob. etc. ac Diana26cum Less. Avila et aliis, quod possunt disponsare episcopi in irregularitate ex homicidio casuali, etiara notorio, ad suscipiendos ordines rainores, et beneficia sirapUcia, quia id iam poterant episcopi de iure antiquo, ut docent Abbas Hostiens. lo. Andr. et alii apud Layman 27 et Barbosa^s. Tridentinum autem tantum reservavit irregularitatem ex homicidio voluntario non vero

(13) Q. 4. p. uU. D. 5. (14) Part. 5. cap. 1. arl. 5. concl. S. (IS) C. 3. q. 5. (16) P. 9. tr. 7. r. 21. (17) De cens. c. 8. p. 3. u. 43. (18) L. c. (19) N. 8. (20) N. 7. (21 j L. c. (22) P. 9. t. 7. r. 22. (25) C. 27. n. 240. (24) L. 3. tr.3. p.3. c. 12. n. 3. [^lo) All. 39. n. G!i C2G^ P. 9. tr 7. r. 22. (27) L. c. (28) N. o9.

CAP. V. DE IRREGULARITATE DUB. lY.

929

«asuali publico. An vero possit episcopus dispensare in homicidio casuali ad recipieudum canonicatum. Vide dicenda in simili casu n. 429.

  1. Sed dubitatur an reputetur casualehoraicidium in repentina rixapatratum.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Diana i et Salm. 2 cum Machad. Philib. Henr. Rodr. etc. Ratio quia homicidium voluntarium proprie est illud quod per industriam et per insidias committitur, ut habetur in Trid.3 ubi: Cum etiam qui per industriam ocoiderit proximum suum et per insidias^ fib altari evelli debeat.

Secunda sententia vero probabilior Tiegat, ethanc tenent Suarez < Navar. ^ Holzman 6 Con. ' Sporer 8 Tambur. 9 et Diana ( se revocans) <o cum Hurt. etc. Ratio, quiaTrid.ii post verba supra reiata, Cumetiamper industriam^etc. statim subdit: Qui sua voluntate homicidium perpetraverit...nullo tempore promoveri possit. Si vero homicidium non ex proposito^ sed casu vel vim vi repellendo, fuisse commissum narretur. . .iure quodammodp dispensatio debeatur. Qui autem in rixa occidit, iam sua voluntate et ex proposito occidit, licet inopinata ira percitus sit, cum iam perpetret homicidium quod intendit. Nec obstant priora illa verba per industriam etper insidias; nam Glossa in c. i . de homic. illud per industriam explicat, id est non easu; atque idem concilium declarat intelligi, quando aliquis sua voluntate et ex proposito occidit, ad differentiam occisionis casu factae, de qua loquitur in secunda parte.

  1. Valde tamen probabile est quod «i quis incurrat irregularitatem ob homicidium occultum pro defensione propria, possit ab episcopo dispensari, quando excesserit moderamen inculpatae tutelae, quia, cum tale homici(1) Loc. cit. (2) De cens. c. 8. p. 1. n. 6. (5) C. 7. sess. 14. (4) D. 44. sect. 1. n. 5. Iti) C. 27. n. 240. (6) P. 444. n. 35S. (7) P. 488. n. 2. (8) T. 2. p. 148. n. 2S1. el 2S2. (9) C. IS. S- 6. n. S. (10) P. 10. tr. 11. r. 19. (11) L. c. (12) Cap. 27. n. 259. (15) D.46.»ect. l.n. 15. (14) L. S.sect. S. U. 5. p. 3. c. 13. n.2. ^IS) D. 6. p. IS. S. 8. n. V

dium non fiat ex voluntate absoluta occidendi, non potest dici absolutevoluntarium, ut loquitur Tridentinum; ita communissime Nav. <2 ( qui asserit ita sensisse s.poenitentiar.) Suar.isLay.i^ Pal. <5Gont. Tourn.<6Dianai7 Croixis cum communi, Bon.19 cum Sayr. Val, Mol. Cor. Henr. et Avila.

  1. Praelati autem regulares possunt dispensare cum suis subditis ab irregularitate proveniente ex homici" dio occulto casuali, ut docent Salm.20 ex privilegio s. Pii v. (relato in extensum ab iisdemSalm.2i).Imoetiamsi crimen fuerit publicum, ut dicunt Diana Vill. Sayr. etc. apudSalm.22, et etiamsi fuerit voluntarium^ defendunt Salm.23cum Peyrin. Portel.Bann. etc. ex concessione Martini v. Pauli iii. et Sixti IV. ubi concessum fuit praelatis regularibus dispensare in prima die lunae quadragesimae ia irregularitatibus, quavis occasione et causa contractae sint. Sed hac concessione hon obstante, censeo non posse praelatos regulares dispensare quando homicidium est publicum, aut voluntarium , quia in generali concessione non computantur ea quae verisimiliter superior non esset concessurus, ut tradunt communiterSuar.24 Bonac. 25 et Salm. 26 cum Ugol. Cand. et aliis passim, et patet ex cap. In generali.^ reg. 81 . de reg. iur. in
  2. Praeterquam quod Bened. xiii. (ut vidimus n. 101.) expresse declaravit quod solus generalis ordinis possit di^ spensare (in irregularitate proveniente ex homicidio voluntario), dummodo non fuerit appensatum^ et intra claustra extiterit consummatum. Unde, etiamsi concessio illa omnibus praelatis regularibus facta esset vera , videtur a Benedicto omnino revocata vel hmitata pro solo generali. Quoad saeculares vero, possunt confessarii regulares eos dispensare in omni irregularitate,

(16) Part. 3. cap. 1. art. 3. concl. 3. v. Hinc.

(17) P. 10. tr. 11. r. 19.

(18) L. 7. n. 476. (19) Q. 4. p. ult. n. 9. (20) De ccns. c. 8. p. 3. n. 43. (21) Tract. 6. dt poenit. c. 15. p. 3. n. 55. (22) De cens. cil. n, 43.i f^.";) L. c. p. 1. B. 17. et c. 7. p. 4. n. S9.

r24) D. 21. secl. 5. n. 5. (2S) Q. 3. p. 1. n. IJL (26) Ibid. c. 2. p. t. B. 41.

De Ligorio. M07\ 11.

59

930 "Bin qua possunt eplscopi cum subditis suis, ex privilegio Sixti iv. et lulii ii,, nt notavimus n. 335. Hinc bene possunt dispensare cum laicis in irregularitale contracta ob mutilationem vel ob homicidium casuale occultum, prout possunt episcopi cum suis, ut vidimus n. 381. et n. 393.

DcBiuit V. Qy»Q irreguUritates cx defsctu.

  1. Prima ex defectu aBimae. Hinc sunt irregulares: . Amcntei, daemooiaci, epileptici.

o^%. Ditlinclius agitur de amentibus.

o09. De epilepticis et daemoaiacii.

  1. Quis possii dispensare in hac irregularitate. Et an episcopi possinl dispensare in aliqua irregularitate ex defectu. An saltem in dubio. An praelati regalares.

iOi. 2. Sunt irregulares illiterati.

.^02. o. Neophyti.

  1. Secunda ex defectu corporis; vel qala defeclus impedil exercitium ordinis vel quia affert deformitatem.

i04. Et primo^ ob impedimentum «xercitii est irregularis, I. Caecui.

{03. 2. Surdns.

    1. Miitus.
    1. Claudus.
    1. Qui caret manu aut digitis omnihus aut pollice aut indice.

♦09. 6. Laborans febri^ paralysi etc,^ item abstemim etc.

  1. Secundo, ob deformitatem est irregularis^ J . ille cui d^eesi membrum nempe nasus aut oculus. Quid, si desint auriculae.
  2. Leprosus.

i'2. o. Monstraosus, nempe gibbosus, pigmaeus^ aethiops.

  1. Not. . Quid, si defeclus superveniai ordinibus. Not. 2. Quid, si antecesserit.

  2. Quis possit in hac irregulariiate dispensare. An papa cum eaeeo. An praelati regulares.

  3. Quidy si defectus corporis advenerit ex propria culpa. Et an in eo possit dispensare episcopus.

  4. Quid de eunucho.

  5. Quidj *i quis causam dederit abscissioni virilium.

44B. Quid, si quis ampudel sSti testicalos ob vocem servandam^

  1. El quid^ si quis tantum attetUel se occidere etc.

  2. Tertia ex defeclu BaJalium.

  3. Illegitimi legitimanlur.: . per matrimAnium subsequens.

  4. Jn sufftciat quod matrimonium fteri poluisset tempore naUviltitis.

  5. Not. . Quid^ si matrimonium fiat posiquam filius est ordinatus. Not. 2. Quid^ si matrimonium non consummetur.

42 i. Ao/. o. Quid, si mairimonium sil nuUumy sed ignorelur soltem tx itna parie.

  1. Nol. 4. Quidy si ftlii tmscanlur ex matrimonio clandeslino ob omissas denunlialiones.

42G. 2. Legitinyantur filU per profe«iioa«m niigiosam.

inREGUlARITATB

    1. Per dispeaiatioMm pontificiam.

  2. Episcopus potest dispensare cum Mcgittmo ad ordines minores el ad beneficliiiit simplex.

  3. Dub. \ . An ad recipiendum canonicaium.

  4. Dub. 2. An cum illegitimo occulto.

  5. Dub. 5. An saltem ad ministrandum in sacris ordinibus iam susceplis.

  6. Dub. 4. An filii expositi sint irregulares.

  7. Principes saeculares possunt legitimare

tantum ad saecularia. Quid in dubio^ an quis sit legitimus.

  1. Quarta ex defectu aelatis.

  2. Quinta ex defeetu sacramenti, id est ob bigamiam.

  3. Triplex est bigamia^ vera, interpretativa tt similitttdinaria. . Quaenam sit vera.

  4. Quae 2. interpretativa. Haec contingU quatuor modis. Primus modus^ cum quis dwcit viduam.

  5. Secundus modus^ cum quis ducit mulierem corrupt<im ab alio.

  6. Dub. \ . Quid, si credat virginem.

  7. Dub. 2. Quid, si invalide contrahat.

  8. Tertius modus, cum quis cognoscit uxorem adulteram.

  9. Dub. \ . Quid, si aduUeriumfueritoccultum,

  10. Dub. 2. Qaidf si cognoscit ignorans adalterium.

  11. Quartus modus^ cum qui$ contrahit duo matrimo7iia, unum validum, aliud nullum..

  12. Dub. \ . Quid, si utrumque fkierit nuttum,

  13. Dub. 2. Quid, »i cum bona fide.

  14. Dub. 5. Quid, si ficte ineatur secundum matrimonium.

    1. Quidnam sit bigamia similitudinaria.

  16. An hanc irregularitatem incurrant etiam clerici in sacris.

  17. Quomodo tollatur irregularitas ex bigamia. An papa pcssit in ea dispensare.

  18. An episcopi.

  19. An sultem quoad ordines minores et ad beneficia simplicia. An in bigamia similitadinaria.

  20. An praelati regulares possinl dispensaro cum suis subdilis in omni bigamia.

  21. Sexta ex defeclu famae.

  22. Seplima ex defectu libertatis. Hine sunt ir* regulares. . Servi.

    1. Coniugaii. 3. Curiale.t. 4. Milites et administratores publici atque exercentes saeva aut turpia.

  24. Octara ex defectu leattatis.

  25. An sit irregularis qui occidit in defensio-^ nem honoris {Fide etiam dicta n. 389.).

  26. Piunt irregulares ex hoc defectu . Qui occidunt in bello: sed quando.

  27. An qui hortanlur in bello ad occidendum,

    1. Qui in iudicio concurrunt ad mortem vel mulilationem. Modo ipsi , coopereutir.
    1. Aciive.
    1. Efficacitor. An peccent clerici assistent» supplicio.
    1. Proiime. An peccet confessarius vel alius consultiis a iudice, respondens aliquem in particulari esse plectendum.

  32. Qui possunl excusari. An omnes qiii non concurrunt ui ministri ad eausae profjotionem vel execiUionem.

    1. Per actionem ex uaiuia tua ad id orJiuaiaer

CAP. V. DE inREGULARITATE DUB. V.

93!

*ft7. Qfomodo vetUum sit eUricis» et monachis se inlromiilere in causam sanguinis.

4G8. Fiunt avtem irregulares. 4. ludices. 2. Testes voluntarii. 3. Accusatores^ etc. Quid^ si accuset clericus. El qiiid si causa sil proprin vel aliena.

  1. in hsc irregularitate possit dispensare episcopus, si faerit occvWi. An praelali reQtilares.

  2. Adnotantur ultimo facultates quas habet s. poenitentiaria super casibus, censuris, irregularitatibus^ inhabilitatibus, volis tlc,

  3. « Resp. Prima oritur ex defectu animae^ ex quo irregulares sunt : ^.Amentes, phraenetici, arreptitii et epileptici; qui tamen, si ordinati suut, et intra annum eo morbo non laborarunt, praesumuntur liberati et permittuntur ad ordinum exercitiura. Si vero laborent raro, et quidem sine clamore et spuma, permittuntur celebrare cum ooadiutore, qui, deficientibus jpsis, suppleat sacrificium. M. Leoi ex c. Illud 1. qu. . Glossa ibid.

  4. Loquetido de amenUbus, distinguendum, si tali defectu laborans,iam

ordioatus est, tunc, omnino cessante

defectu per diuturnum tempus ex iudicio episcopi (vel praelati, si est regularis), poterit in ordine suscepto ministrare; ita Nav. 2 Suar. 3 cum Sylv.

Gratian. ets. Ant. Bon.-^ PaL^ CroixS

Cont. Touro. ' et Salm. 8 cum Avila

Pelliz. etc. Si vero non est ordinatus,

Dumquam poterit ordines suscipere,

si amentia ortum habuerit ex causa

permanente et habituali, fundata ( ut

Bit Suar.) in laesione organorum vel

humorum, quia ita laborantes facile

relabuQtur in eumdem morbum, ut

habetur in c. Maritum 2. dist. 33. ubi

dicitur : Non ordinandum ... qui in furiam aliquando versus insaaUvit. Unde

sufBcit semel tnsanisse, quia talis raro praesumitur perfecte sanus. Secus

tamen si amenlia provenerit ex acoidente, putaex vi febris, vuLneris, irae,

aut alterius passionis transeuntis, et

postea vere cesset; ita Suar. ^ Nav.'0

Bonc.^J Croixt^et Bon.i^cumMoL Fill.

Ugol. Avila etc. comsKiniter.

(I) P. 572. ^2) C. 27. n. 203. (5) D. 51. sect. 4.n. 4. et5. (4) D. 7. q. I. p. I. n. I. (5) D. 6. p. 10. n. 4. (j6) L. 7. n. 49i. (7) ?mI 2. cap. 2. n. 4. (8) De oen». c. 9. p. 7. n. 79. 19) L.c. n. 5.(10) C.27.n. 203. {H)C.uU. q, 7.

  1. Idern quod di^^lum est de ara»nlibiis. dicitur de epilepticis (sive lunaticis) et daemoniacis; nam si morbus antecedat ordinationem, sunt hi perpetuo irregulares; ita Suar.H Bonac» Croix 16 Ronc.17 et alii passim. Et patet ex tota distinct. 33. et praesertim ex c. Communiter^ ubi dicitur: Com~ muniter dejinimus^ ut nullus de iis qui aut in terram arrepti a daemonibus eliduntur^ aut quolibet modo vexationis incursibus efferuntur^ vel audeat ministrare vel se ingerat; exceptis qui cor^ poris incommoditatibus dediti^ sine huiusmodi passionibus^ in terra proban^ tur elisi: id est (ut explicat ibi Glossa) qui raro cadunt .Dxcunt autem Cabass.^' et Cont. Tourn. quod si quis ante pubertatem hoc raorbo affectus fuerit, et postea perfecte liberetur, non censetur irregularis, quia (ut ait Hypocrates) epilepsia saepe in puhertate perfecte curatur. Secus si morbus accidat post pubertatem, et praesertirn post 25. annum. Asserittamen Croix^o^ praxim in suis partibus habere , quod qui per biennium liberi fuerint ab hac infirmitate, accedente declaratione episcopi, ordinantur; imo sine declaratiofie, si quis per septem annos liberatus probetur. Si vero tali morbo laborans iam ordinatus sit, licet non omnino sit liber, si tamen raro (id est semel in mense) cadat, nec spumet, poterit privatim celebrare , adiuncto sacerdote ieiuno, qui missam perficiat advenieote morbo ; ita communiter Suar.**Croix22 cum Nav. etLayra., ac Bonac.23 cora s. Antonin. Sayr. Ugol. etc. Et patet ex c. Communiter^ ubi : Qui (id est epileptici), et ipsi ( id est obsessi) tamdiu erunt ab o/jtcii sui ordine et loco suspensi , quousque unius armi spatio per discretionem episcopi inveniantur ab incursu daemonis libernti. lUud autem anni spatio , dicit Suar.24 non esse in usu, sed relinqui prudeutis arbitrio. Notat autem Maz{i2) L. c. (13) P. 2. u. 23. (14) D. 51 . sect. I n. 6.(15) D.7.qu.2.p.2. n,22. (J6)L. 7.n.495 (J7) C.ult. qu. 7. (18) T. l. . 5; c. 19. n. 8. (19) L. c. D. 5. (20) D. n. 495. (21) D. n. 6. (22)L.c. (23)N.22. (24) N. 5.

y32 LIB. VII. DK II

Tot. ^ cura Sayr. Ugol. et aliis, quod si quis daemoniacum se siraulaverit, hic etiara sit irregularis ad ordines suscipiendos , ex conc. Constant. vi. can. 6. Dicit taraen cum eod. Sayr. et Fill., quod episcopus potest promovere daeraoniacura ad ordines minores, quia in cap. Cler. 4. dist. 33., fit sermo tantum de ordine sacro ; sed probabilius hoc negant alii communissime; vide infra n. 452.

  1. In hac autem irregularitate propter defectum animae, durante effectu, nec etiam papa dispensare potest, quia illo laborantes sunt de iure divino inhabiles tam ad suscipiendum, quam ad exercendum ordinem. Cessante vero defectu, si cesset ante ordinationem, non possunt in eo dispensace episcopi, quia nulla episcopis conceditur dispensatio in irregularitatibus ex defecta provenientibus, nisi in duobus casibus, ut notat Cabass. 2 scilicet \ . ut possint dispensare natalia illegitimorum ad solos ordines minores,'et ad siraplex beneficium ex c. 1. De fil. presb. in 6. Et 2. idem posse cum bigamo ex consuetudine docent s. Th. Sylv. A2or. rota rora. et alii apud Cabass. 3 contra Cont. Tourn. ^ curaPont. etc. Sed vide n. 452. Caeterum Fag. in c. Veniens^ de fil. presb. n, 7. 8. et Cont. Tourn. cura Gib. et aliis, dicunt posse episcopos dispensare in omnibus irregularitatibus dubiis,argum. ex c. Nuper 29., ubi dicitur permissum quidquid non est reservatum, cura autem reservatio sit odiosa, non censetur facta, ubi impedimentum sive irregularitas non est certa. Ad toUendam igitur irregularitatem certo contractara ex defectu animae, requiritur dispensatio pontificis, ut docent Bon. 5 Pal. 6 Salm. ' et Suarez 8 contra Maiol. et Tab. apud Bon. Praelati tamen regulares bene possunt dispensare cum suis subditis tali defectu laboranlibus,ut ad ordines sacros promoveantur, etiamsiquispassus fuetit permanentem amentiam, si e\ lu(1) T. 4. p. 466. (2) L. 5. c. 19. n. 3. <3) L. c. (4) Ue irreg. part. 3. cap. uU. <5; P. a. n. 23.,. . (6) D. 6. p. 10. n. 5... (7) Do censuris c. 9. p.7. n. 80. ' '

dicio medicorum vere cessaverit illiua periculum, quia regularibus ex privilegio concessum est dispensare cum suis in omnibus irregularitatibus, e\ceptis aliquibus, ut diximus n. 355., inter quas non est haec, Salm. 9 iuxta ab iisdem dicta alibi lo.

  1. « 2. lilitterati, qui non habent doctrinam necessariara pro ordinibus (Ao auten? omnino illitterati sint irregulares, tam ad ordines suscipiendos, quam ad exercendos. Vide dicta l. 6. n. 791. V. Qu. 2. Quid vero de regularibus? Vide ibid. v. Qu. 3.).

  2. »3. Neophyti, seu recenter conversi, usquedum iudicio episcopi sufficienter instructi sint (Putat autem Tolet. apud Vivam *i post decennium neophytum non esse araplius irregularera, irao antea, si episcopus iudicet illum bene moribus profecisse).

  3. » Secunda ex defectu corporis: 1 . Si propter eum ineptus est ad exercitium ordinis, ut si sit caecus, surdus, claudus, ita ut sine baculo nequeat ire adaltare, item si careat manu, pollice, indice, oculo (non tamen si ungula pollicis, vel indicis, vel oculo dextero tantura, si vero sinistro, seu canonico, aut eius vi visiva careat, indiget dispensatione, quod tamen negant Valent. Henr. Sayr., si quidem dextero possit absque deformitate legere canonem ). 2. Si ordinera nequit exercere sine horrore, offensione, aut scandalo aliorum, ut si careat auribus, naso, si notabiliter sit gibbosus, leprosus, paralyticus, si membra habeat superflua cum magna deformitate; in dubio vero an deformitas sit sufficiens, episcopi est iudicare, saltem in clericis, nam in regularibus id spectare ad eorura praelatum, contra Barb. etc. docent Suar. et alii 5. cum Diana Ucet concedant episcopum posse reiicere arbitrium praelati: hunc autem, si gaudeat auctoritate quasi episcopali, pobse in illa irregularitate dispensare, nisi deformitas sit tanta,ut scandalum generet (8) D. 51. s. 1. n. 5. (9) Dict. n. 80. (10) C. 7. p. 4. n. 5^. (11) De cen.snris q. 9 a. 4. n. 14 (12) P. 4. l. 2. r. 63. ilZ) Ibid.

CAP. y. DB

rx KoJr. et aliis 4. Vids Bon. Laym. M. Leo K

Unde resolves:

» 1 . Non videtur irregularis 1 . Qui habet sex digitos, vel aliquos coniunctos, si non sit magna deformitas, et ordinem exercere possit. 2. Qui habet in oculo maculam visum non auferentem, nec nolabiliter deformantem. 3. Qui caret ungula pollicis, si possit hostiam elevare et frangere. 4. Qui per vim aut infirmitatem factus est eunuchus.

» 2. Irregularis est hermaphroditus, quia est monstruosus, gigas, pigmaeus, aethiops, non tamen inter suos, sed alienos, ubi disparitas ludibrio est.»

  1. Opus est singula latius discutere. Ex duplici capite incurritur irregularitas ex vitio corporis, vel quia impedit congruum exercitium ordinis, vel quia afifert notabilem indecentiam aut horrorem, ita communiter dd . cum d. Th. 2. Hinc primo ob impedimentum exercitii irregularis est, 1 . Caecus^ qui omnino visu caret, ex c. uU. dist. 55. 5ed notandum . quod si quis iam sit sacerdos, et constet non posse errare, poterit a pontitice obtinere dispensationem; vide dicta l. 6. n. 390. Not. 2. 5i alicui deest visus oculi dexteri, non est irregularis, ut communiter omnes, secus si sinistri, ut communissime docent Bus. cum aliis supra et Suarez 3 Laym. ^ Ronc. ^ Croix ^ Cont. Tourn.7 et Salm. 8 cum Nav. Fill. etc. Excipitur, nisi oculus dexter esset aptus ad canonem legendum sine magna deformitate, cui facillime occurri potest per accommodationem missalis, illud in medium afferendo, ut dicunt Layman^ Tamb.io Diana et Croix *2 cum Nav. Mol. Sa Avila Dicast. etc. Idque vocat Suar.^3practice probabile,etiam utquis possit ad sacerdotium promoveri. Not.
  2. Si quis non sit omnino caecus, sed

(1) P. 3. f. 570. (2) Suppl. q. 39. ii. 6. 5) D. Sl.s. 2. n. IS. (4)L.l.tr. 6. p. S.c. 7.n.2. Jii) Q. G. r. 2. (6) L. 7. n. 500. (7) De irreg. part. 2. cap. 3. concl.3. (8) De cens. c.9. p.6.n.G8. (9) L, c. (10) De irr. c. 8. §, i. ii. 2. jli) P. 3. tr. 6. 1, U2. (12) L. 7. n. SOO.

(1,^) L. c. (i^' (ic; T. 4. jr.

T. 1. p. 419. n. 5G1. (1») Loc. cit

4oG. (17) S. 1- a. 3. (18) Qu. 2

IRREGULARITATE DUB. V. 933

ita caecutiens, ut Lon possit legere i/i missali, hic etiam est irregularis ad oi> dines suscipiendos. Utrum autem a« eos exercendos. Vide l. 6. n. 390. Not. 4. non est irregularis qui est debilis visu, ita ut indigeat perspicillis, vel qui ex obliquo intuetur(vulgo vocatur guercio), ita communiterHolzm.i^Cont. Tourn.^5 Mazz.i^ et Tamb.i' cum Sayr. Fill. Menochio et aliis.

    1. Surdus, qui ex utraque aure penitus non audit, ut comraunissime Bon.13 Cont. Tourn.i^ Ronc.2o Croix 21 EIb.22 Mazz.23 etTamb.2^cum Suar. et Turr. et Pal.25 cum Laym. et Sayr. ex can. 77. Apostolorum^ ubi id definitum habetur, quia talis sacerdos, cum non possit audire vocem ministri, nequit sine indecentia celebrare. Hanc indecentiam negant Henr. Praepos. et Gob. apud Croix2G quia (ut aiunt) satis est ut sacerdos percipiat ex aliis signis ministrumrespondisse, sed communissime (ut diximus) dd. his contradicunt. Conced un t vero Bon .27 Tamb .28 Conc:29 Pal.30 cum Nav. et Laym. ac Salm. 3i cum Con. et Pelliz. quod si surditas superveniat sacerdotio suscepto, non interdicatur sacerdoti celebratio, facilius enim toleratur defectus superveniens in promoto quam in promovendo, prout de caecutiente dictum est l.

  2. n. 390. Communiter autem docent dd. contra Comitol. ac Croix32 surdastrum, sive difficulter audientem minime esse irregulacem, ita Cont. Tournely33 Holzm.34 Tamb.35 et Croix^Scum Suar. Bon. Sayr. Regin. Filliuc. Diana Graff. etc.

    1. Mutus, qui non possit loqui aut verba integra proferre, ita ut nullam possit vocem pronuntiare, quin aliquid omittat, utContin. TourneIy37 Holzm.38 Viva39, vel nisi cum magna difiicultate, utadduntSalm.^^o. Etidem dicit Holzm.** de eo qui loquelam pep. 2. n. 7. (19) Ib?d. (20) Qu. 6. r. 2. (21) L.

  4. n. S02. (22) T. 2. p. 477, n, 218. (25) P. 4SG. (24) C. 8. S. 1. n. ». (2o) D. 6. p. 11, n. 3. (2G) L. c. (27) L. c. (98) N. 6. (29) P, 49G, a. H. (30) D. n. 5. (31) C. 9. de cens. d,G7. (52)N.S02.

(55) L. c. (34) P, 4IG. n. 365. (5o) L. c.

(56) lliid. (^57) Loc. cit. (58) \ 419. n. 5G5i •JA)^ O 9. arl, i. u. U. (40) CiU u. G7. (41) L. e.

934 ^,4 vii. otL

nilus praecipUera habet. Blaesi vero sive balbutientes, aut carentes dentibus non sunt irregulares, etiamsi r,um aliqua difficultate verba proferant, ut ait Croix^, nisi afiferant eausam risus aut contemptus, Nav. 2 et Tamb.3 cum CoB. Sayr. Fill. Praep. etc.

    1. ClauduSj qui sine baculonequit ire ad altare, ut habetur in cap. Nulhis episcopus 57. de consecr. dist. i . Hoc tamen intelligitur, ut explicat Glossa ibid. v. Cum baculo, id est : Si sine baculo non possit sustentari in oZtari, et idem dicunt Bon. ^ et Palaus^. Caeterum, claudus qui non indiget baculo, minime est irregularis, ut dicitur in c. Si quis 19. dist. 55. Sicut nec etiam qui habet crura distorta, ut Cont. Tourn. ? Salm. 7 et Croix 8 cum Palao Laym. et Henr., quia talis defectus veste talari facile tegi potest, secus si in hoc magna adesset deformitas. Si quis vero est instructus pede ligneo, quia habet pedem mutilum vel aridunrj^ hic est irregularis, ita Laym.^ Nav.io Qont. Tourn." Tamb.^2Bon.i3 cumMoL Siyr. DgoL FilL Reg. etc. eo quod celebrare cum pede ligneo magnam habet indecenliam. Dicit tamen Tambur.i* oum Sylv. RoseL MaioL et GibaL, quod si talis defectus sit modicus, et aliquo modo indecentia reparari valeat, permitti posset celebratio. Et in dubio slandum iudicio episcopi.

  2. 5 Qui caret manu aut digitis omnibus aut pollice, ut habetur in c. ult. De corpore vitiato. Idem dicunt cum Bus.,ut supra, Renzi^s Tambur.^6 FilL<7 Bon. cum Suar. Molin. Sayr. Avila Reg. et aliis, de eo qui caret indice, vel parte pollicis aut indicis, vel qui habet eos ita debiles ut nequeat hostiam elevare aut frangere. Secus si quis careat ungue pollicis vel indicis, ut dicitur in dicto c. ult. Si quis autem iam fuerit ordiuatus, et habet

(1) L. 6. p. 2. n. 2222. (2) C. 27. n. 222. (3) §. 1. B. 10. (4) Qu. 2. p. 2. n. 15. (S) D. 6. p. 11. n.3. (6) Dc irreg. part. 2. cap. 3. concl. 3. (7) Dc cens. c. 9. p. 6. n. 68. (8) N. 504. (9) C. 7. B. 4. (10) C. 27. n. 199. (11) Loc. clt. (12) S. 1. n. 18. (13) N. 13. (14) L. e.

T. 2. ^ 571. qu. 3. (16) S* >• »• 12lAhl!.GULAHll aTI£

pollicem impeditura. fn casu necessftatis probabiliter posset eucharistiara ministrare posterioribus digitis, ut diximus l. '6. n. 244. Si quis caret tribus posterioribus digitis etiam est irregularis, AnacL^^et Continuator Tournely 20cum Sayr. et UgoL Si vero caret uno tantum digito minori, non est irregularis, ut Holzm.2i et Cont. Tourn.22 cum Cai. Nav. et Cont., iet idem sentit Cont. Tourn. cum alio auctore, si caret duobus. Nec pariter est irregularis qui habet sex digitos, Holzm.23 Cont Tourn.2« Fill.25 et Bonac.26 cum UgoL Henr. Sayr. Reg. etc, modo sextus digitus usum aliorumnonimpediat. Sextus autem ille digitus bene potest abscindi sine periculo irregularitatis , si possit fieri sine periculo vitae, Bon.27 cum eisdem. Notat autemC0nt.T0urn.2s ^uod si quis ri.ireat indice, poterit obtinere dispensrationem.

    1. Laborans febri continua, noa autem quartana aut levi, aut qui patitur gravem dolorem capitis, Bonac.29. Hoc tamenintelligendumdeeoqui non posset celebrare ob talem morbum sine proximo periculo deficiendi vel notabijiter errandi, ut innuit idem Bon.so^ nain optimam in hoc tradit regulam Laym.3i cum Soto Tol. Avila et aliis, quemcumque morbum non inducere irregularitatem, nisi vel exercitiura ordinis impediat, vel notabile scandalum sive indecentiam aEferat. Item irregularis est qui laborat paralysi, ut cum Bus. PaL32 etConcina^s, qui bene ait id intelligi tantum de eo qui manus ita tremulas habet, ut sit periculum effundendi calicem. Item qui tantum patitur tussim,ut sit periculum in suscipienda eucharistia, Bon.34 cum Ugol. Maiol. etc. communiter. Item abstemius, qui vinum nequit sumere oisi cum periculo emovendi, Cont. Tourn.^i Conc.36^ hic enim esset irregularis de

(17) C. 6. n. 132. (18) P. 2. n. IJ?. (19) P. 8ir>. n. 18. (20) P. 39. (21) P.420. u. 504. (22) P. ."9. (23) L. c. (24) Loc. cil. (2o) N. 17i>. (20) II. (27) L. c, (28) Loc. cil. (29)D.7. q. 2. p. I. ii.l7. (30) N. 18. (31) C. 7. n. 0. (32) N. 5. (53) P. 496. n. 4. (35) P. 1 n 21. (35) Locc. ciU

CAP. V. DE IRREGULARIIATE DUB V.

935

lure divino, nec enira papa dispensare potest ut sacrura celebretur in una sola specie, ut diximus /. 6. n. 196.

  1. Secundo incurritur irregularitas ex defectu corporis, quando oorporis vitium roagnam affert deformitatem sive horrorem, ut habetur ex c. Presbyterum^ de cler. aegr. et alias de corp. vit. Hinc ratione deformationis sunt irregulares, 1. li quibus deest aiiquod merabrum, nerape qui carent naso, ut in o. penult. de corp. vit. vel habent nimis deformem, nempe valde distortum aut valdedemissum autpromissum, ut Tamb. * Bon. 2 et Viva 3. Item si alicui est erutus oculus, sive dexter sive sinister, ut in c. ult. dist.
  2. Probabiliter vero dicunt Sylv. ap. Croix < Cont. Tourn. ^ cum Pontas Roncag. 6 cum Tamb. et aliis, hunc non esse irregularem, si deformitas illa reparari possit per oculum vitreum. Sic pariter etiam est irregularis qui caret auriculis, nisi talis defectus capillis aut ahter tegatur, ut dicunt cum Bus. Salm.' Tamb. » Renzi * Diana <o Pal. cum Laym. et Bonac. ac Cont. Tourn. cum Con. Avila et Pontas.

411 . 2. Leprosi, ut habetur in c. Tua nos, decler. aegrot. ubi interdicilur leproso celebrare pro scandalo et abominatione populi; unde si abesset scandalum , ut in loco privato , bene hic posset ceiebrare; ita PaL<2 Salm.^3 et Bon. H oum Mol. UgoL et Maiol. Sic pariter sunt irregulares qui habent labia corrosa, vel abscissa ad instar leporis, Tamb. Cont. Tourn. Viva 1«. Idem dicuntCont. Tourn.^et Holzm.^8 de eo qui laborat morbo gaHico, qui foris appareat : aut qui habet faciem ex alio morbo valde maculatam , ut Laym.19.

    1. Monstruosi, nempe qui gib(1) C. 8. S. 1. n. 19. (2) P. 1. n. 2.

(5) Q. 9. art. 4. n. IS. (4) L. 7. u. 500. (3) Ib.

(6) Q. 6. r. 2. (7) De cen». c. 9. y. G. u. G8. 18) S- 1. n. 8. (9) T. 2. p. 670. qu. 2.

jlO) P.4. If. 2, r. 7». (li) D. 6. p. II. n. 3. \i2) Do Euch. p. 15. n. iJ. (15) Eod. til. c. 7. p. 4. n. 86. (14) Dc iriog. i. 7. q. 2. p. 1. n. 20. II») S- 2. n. 11. (10) Qu. 9. ait. 4. n. 1». U7) Part. 2. cap. 3. v. Qu»d ad niorbot.

bam habent valde enormem, nimirum (ut docent Anacl. 20 Renzi 21 et Bon.2i cura AviL MoL UgoL Reg. et aliis ) si gibbositas vel sit coniunctacum nimia deformitate vel debilitate, prout si nequeat reoto capite stare. Item pigmaei, sive nani, nempe ita breves statura ut ad risum moveaut, praesertim si habeantcaput valdeingens, utTamb.23 Cont. Tourn.2^ et Renzi25 cum Sayr. MaioL Henr. et aliis, vel (ut aitLay.26) illi qui ita statura parvi sunt, ut brachia extendere non possint, quatenus necesse est ad altaris ministerium. Item aethiopes, qui apud nos risum afferrent, ut Cont. Tourn.27 et Ugol.i». Quaravis hoc negent Maiol. et Gavant. apud Tarab.23. Color autem subfuscus sive rubens non nocet altari, ut idem UgoL FiiL30 et Tamb.3i oum Maiol. Itemhermaphroditi, etiamsi in eis praevaleat sexus virilis, ut Suar.32 Lay.33 Nav.34 Bon.35. Dicunt tamen ToL36 et Escob.37oumCorn. conlraCono.38 quod hic defectus tunc pariat irregularitatem quando est notus, non veroquando est occultus.

  1. Super his notandura 1. quod si aliquis ex praefatis defectibus corporis superveniat ordinibus iam susceptis, sacerdos non impeditur ab actibus illius ordinis, quos potest exercere sine incongruitate et indecentia, ita ut sacerdos caecus aut claudus bene possit excipere confessiones, oanere evangelium, etc. ex cap. 7. de cler. aegrot. ubi : Ipsum autem fungi caeteris sacerdotalibus officiis minime prohibemus. Notand. 2. quod si vero talis defectus ante ordines adveniat, absolute inducit irregularitatem, non solum ad illum ordinem, cuius exercitium impedit, sed ad omnes alios, ul communiter docent Nav.39 Bon Esc^ '

(18) P. 419. n, 3G3. (19) C. 7. n. 1. (20) ?.SI5 n. 52. (21) P. 671. q. 4. (22) P. 1. n. 9. (23) S. L a. 2. (24) L. c. (2S) P. 672. q. 8. (26) In indice v. Irregularia. (27) Loe. cit. (28) De irr. e. 30. n. 4. (29) $. 1. n. 24. (30) C. 6. n. 17(. (51) N. 22. (32) D. Sl. $. 2 n. 2. (33) C. 7. n. 1. (34) C. 27. n. 205. (35) P. I. n. IS. (36) L. 1. c. 63. u. G. (57) L. 33. n. 209. (58) P. 497. n. 3. (59) C. I 27. u. 2U0. (4Uj P. 1. u. S8. (41) L. 33. n. 216

93.6 iifB. VII. DE

Pal. * Salm. 2 cum C!orn. Pell. ac Cabassut.s cura Ang. Ugol. et Avil. contra Palud. et alios. Ratio quia, cum omnes ordines sacerdotium respiciant, exclusus a sacerdotio, censetur etiam ab omuibus ordinibus repulsus.

41 4. In bac autem irregularitate proveniente ex defectu solus papa potest dispensare, v. g. nt caecus ordinetur: feruntque Fill. Henr. et Maiol. apud Tamb. ^ quemdam papam dispensasse cum caeco ut adbibito adiutore perito celebraret (Caeterum s. c, utrefert p. Zacb. Adn. ad Croix^, censuit bene posse dispensari cum caeco, etiam ex utroque oculo, qui iam sit sacerdos, ul celebret cum assistentia alterius sacerdotis. Secus vero si laicus pro quo dicit non esse consulendum pontificem pro dispensatione ad primam tonsuram, nec etiam ad recipiendum beneficium simplex). Censet pariter Tamb. posse papam dispensare ad sacerdotium cum eo qui caret raanibus, ut possit saltem excipere confessiones , conciones babere, etc. Sed verius hoc negat Avil. 6, quia potestas supra corpus mysticura fundatur in potestate supra corpus reale Christi : unde qui ineptus est ad priraam, incapax est secundae.Praelati autem regulares bene etiam possunt dispensare in Imiusmodi irregularitate, non autem episcopi (ut dixiraus n. 400.) qui lantum in dubio an defectus corporis notabiliter impediat exercilium ordinis, vel an magnara afi^erat indecentiam, possunt declarare, sive iudicare, ut comrauniter docent Suar. 7 cum Nav. et Sylv. Laym. 8 Dian. 9 cum Miranda et aliis, ex c. 2. de corp. vit. An autera praelati regulares possint de hoc iudicare respectu ad suos subditos. Negant Barbos.io et Dian.i* cum Rodr. Henr. et Camp. Sed valde probabiliter affirmant Bus. ut supra n. 402. Suar. 12 Layra.<3 Salra.^4 cum Avila et Pell. et probaV)ile putat Diana^s cum Peyr. Miranda

(1) P. 10. n. 4. (2) De cens. c. 9. p. 6. n. 72. (3) L. S. c. 19. n. IS. (4) 0. 8. J. 3. n. 2. ^;L. 7. n. SOO. («; t.en%. f.. 7. d. 5.

  1. D. Sl. s. 2. n. IG. (8. C. 1. u 7 W P. 4. li. 2. r. 73. (10; aII. VL d. uU.

IRREGDLARITATB

et Avila. Ratio quia praefati regularesi respectu ad suos habentiurisdictionem episcopalem, ad quam tale iudicium raagis pertinet, quara ad characterera, Recte vero ait Suar. posse episcopunf ordinantem adraittere vel reiicere ta-» lera ordinandura.

  1. Quae autera dicta sunt, spectant ad eos qui laborant aliquo corporis defectu sine propria culpa, si vero defectus advenit ex eorura culpa, puta si quis raerabrura, vel eius partem sibi araputaret ex prava intentione, ipsi fiunt irregulares, etiamsi defectus non impediat exercitium ordinis, nec defDrmitatem afl*erat, quia irregularitas haec imposita est in poenara saevitiei in seraetipsura, unde in c. Qui partem 6. dist. 55., ut diximus n. 365. infin.^ declaratur irregularis , qui partem cuiusUbet digiti sibi ipsi volens abscindit. Ad hanc taraen irregularitatera incurrendam requiritur culpa gravis, ut bene ait Tamb.,i6alias tanta poena non haberet debitam cum culpa proportionera. Alii praeterea requirunt, ut tale crimen sit notorium, ut Suar. <7 Bon. et alii apud Tamb.'9. Sed verius hoo negant Pal.^o Salm. 21 cum Garc. et Tamb.22 cum Sayr et Mol., quia talis irregularitas non innititur notorietati culpae, sed criraini saevitiei , quara quis in seipsum exercel. Recte tameo aitTamb.23quod episcopus ex c. Liceat 6. Tridentini sess. 24. poterit cum illo dispensare, si crimen sit occultum, adhuc si defectus merabri sit patens; nara concilium universe concedit episcopis facultatem dispensandi in oranibus irregularitatibus ex delicto occulto provenientibus.

  2. Quid dicendum de eunucho? Resp. Oui est eunuchus propter abscissionem virilium aut testiculorum , factama medicis causa raorbi, vel ante usura rationis, vel propter iniuriam alterius, hic non est irregularis, ut coramuniter cura Busemb. dicuntSal(11) P.2. Ir. 6. r. 61. (12) L. c. (13) N. 6. (14) De cens. c. 9. \ 6. n. G8. (iu) L. c. r. 73 (Iti» C. 8. j. 2. u. 3. ( 17) D. Si. secl. 1. n. 8. j .18 Q.2.}i. 2 (19) . 8. (20) D. 6. |). 12. u.J4 :2iVi.. c. n. 7». L. c. l25) N 9.

KAP. T. DE mREGULARITATE DUB. V.

maut.i et Tamb. 2, idemque patet ex cap. Si quis a medicis 7. et cap. 8. ac 9. dist. 55. Ridiculus autem (ait Nav.3 est error illorum qui putaat opus esse ut testiculos desiccatos secum gestet is qui vult ordinari aut celebrare.E converso qui ex ira aut zelo indiscreto servandae castitatis abscindit sibi virilia aul testiculos, certe fit irregularis, ut habetur in c. Si quis 3. dist. 55. ubi dicitur: Si quis abscindit semetipsum^ id est si amputavit sibi virilia, non fiat clericus. Et in c. Hiqui 5. ead. dist. ubi : Hi qui se carnali vitio repugnare nescientes abscindunt^ ad clerum pervenire non possunt. Item in c. Si quis 7. ib. dicitur, nullum debere promovere de his qui hanc rem affectant., audentque semetipsos abscindere. Et idem communiler docent. dd. de eo qui propter eadem motiva permittitab alio amputari, ut dicunt Tamb.'* et Salm.5, utque infertur ex c. Si quis 9. dist. 55.

  1. Quid vero si quis causam dederit tali abscissioni, sed absque suo consensu, prout cum aliquis , accedendo ad coniugatam, dat causam, ut a marito yiriliasibi abscindantur. Sua}ez 6 et Boo. ' censent huuc esse irreJularem. Sed valde probabiliter ne^ant Tolet. « Tamb. 9 Conc.ioGibal.n aurt.i2 et Pal.i3 cum Garcia etc. Ratio quia (ut saepe dictum est) irreguiaritas, ut incurratur, debet esse expressa in iure; nullibi autem habetur quod ille qui abscissioni causam dedit, et sine suo consensu abscissus est, fiat irregularis : verba enim illa textus in c. 5. ut supra, rem hanc affectant^ idem significant (ut cuique patet) ac appetere sive exquirere; qui autem adulterium vult, etiamsi abscissionem praeviderit, eam non appetit nec exquirit.

  2. Praeterea, dicit Pal.<< el pro(4)IU- Cfc.is. e.9. n. 70. (2) §. 2. n. 11.

(3) Cap. 27. n. 200. (4) N. 13. (5) lbid.n.69. (6) U. 51. s. 2. n. 8. (7) Q. 2. p. 2. n. 33. (8) L. 1. c. 82. (9) §. 2. n. 25. (10) D. 18. d. 13. n. 108. G. 3. q. 1. (12) Diff. 14. n. 52. (13) P. 12. n. 3. (14) D. p. 12. n. 14. (15) §. 2. n. 16. (16) De cens. c. 9.

babile putant Tamb.^s etPelliz. aput! Salm.^6 (qai huic sententiae videntuf adhaerere) contra Suar. Mol. et Sayr. apud Dian.<7, quod siquis amputetsibi testiculos, vel amputari sibi faciat ob vocem conservandam, non fit irregularis; cum id non faciat ex indignatione aut zelo indiscreto castitatis, ut requiritur ad hanc irregularitatem incurrendam in d. c. Qui partem 6. ei c. Si quis 9. dist. 55. Tanto magis quod textus praefati tantum loquantur de amputante sibi virilia, non autem testiculos.

  1. Item recte aitTamb.^s quod si quis attentet se occidere aut mutilare, non est irregularis; illud enim affectant in dicto can. ili qui 5. intelligitur de consensu, effectu secuto attentationis, ut patet ex contextu. Dicit tamen idem Tamb. 19 cum Corneio, quod si quis attentaret publice se occidere, contraheret irregularitatem ob iciamiam.

  2. « Tertia, ex defectu natalium^ ex quo irregulares sunt omnes illegitimi, eo quod ratione originis reputentur viles (Ita ex c. 1. et fin. de fil. presbyt. Et hoc etiamsi sint occulti; ut communiter docent Bon.2opal. 21 Salm.22cum Avila Sayr. Pelliz. etCorneio).

421 . » Tales autem communi iure legitimantur 1. Per subsequens matriVionium inter eorum parentes, modo hi tempore conceptionis potuerint valide contrahere (Unde si adulter mortuo coniuge ducat mulierem, ex qua filium habuit, iste manebit illegitimus, ex c. Tanta^ qui filii sint legit.) »

  1. Valde autem probabiliter dicuntSanch.23Pont.24 Anacl.25 Bon.26 et Salmant. 27 cum Sayr. Pell. Diana et Corn. contra Suar.28 Contin. Tourn.25 sufiicere ad legitimandam prolem et eam reddendam immunem a defectu

(17; P. 10. tr. 13. r. H. (18) I). 5. 2. n. 13. et

(19) N. 20. (20) D. 7. qii. 2. p 3.

(21) D. S. p. 9 n. 2. (22) Ibid. p. 4. n. 43.

(23) Dematrim. 1,8. d. 7. n. 19. «24) Eod. tit

c. 3. n. 2. (25) P. 516. n. 33. (26) P. 3. n. 5.

(27) Ibid. n. 47. (28) D. 50. s. 1. n. 3.

(-29) T. 2. p. 26. part. 3. cap 1. concl. 2. not. %

938 LIB. VII. DE m

oatalium, quod matnmonium fieri poterat terapore nativitatis, ut colligitur ex d. c. Tanta , qui filii sint legit. ubi dicitur quod prolessit illegitima, vir, vivente uxore sua , aliam cognoverit et ex ea prolem susceperit. Susceptio enim prolis verius non fit per conceptionem , sed per nativitatem : saltem ibi pontifex certe loquitur de filio iam nato , dum ait illum ab haereditate repellendum : ergo , cum oppositum saltem sit dubium dubietate iuris, uon censetur in eo casu imposita irregularitas, quae (ut saepe repetitum est) non incurritur nisi in iure sit expressa. Et novissime Bened. xiv. hanc sententiam amplissima disserlatione in forma epistolae in bullar. suo responsivae ad archiep. s. Dominici in insula hispaniola illustravit, et sic de hoc casu §. 3. suum sensum aperuit : In qua controversia satis ardua^ cum inveniantur textus textibus contrarii, cum doctores doctoribus adversentur , si a nobis iudicium interponendum foret^ non aliter
id a nobis fieret , quam secundum sen- j tentiam in tribunalibus , et curia ilUus j regionis receptam^ in qua esset pronuntiandum. In §. 4. procedit ad aliud dubium, quod ita resolvit : Sed cum certum est nyitrimonium inter ilUus parentes rite contractum^ incertum vero tem~ pus quo fiUus conceptus et in lucem edi~ tus fuit , fiUum hunc legitimum censeremus^ cum iudex in dubio debeat in bonum et commoda proUs propensus esse. His positis, sic ego pro prima sententia argumentor. Igitur si in dubio iudex in bonum prolis iudicare debet, ubi talis casus nulla tribunalium sententia decisus reperitur, cum simus in dubio ob textuum et doctorum discrepantiam, potius proles iudicanda est legitima quam illegitima, si quidem etiam in hoc casu certum est eam in matrimonii constantia editam fuisse, et incertum an debeat attendi tempus tfouceptionis, an vero ortus.

  1. Praeterea hic notandum 1 . cum Salm. 1 quod si filius naturalis ante parentum matrimonium esset ordiniCl) De ccui. c. 9. i». 4 .j.4U. D. SO. s. 1

bus sacris initiatus, illo secuto, licile potest in eis ministrare et ad alios ascendere sine dispensatione : quia , licet peccaverit ordines suscipiendo, tamen nullam noxam ob hoc crimen coqtraxit irregularitatis : antiqua autem irregularitas iam ablata est per subsequensmatrimonium.Notandum 2. quod talislegitimatio fit per subsequens matrimonium etiam non consummatum , puta si in articulo mortis cootrahitur, quia ex dicto c. Tanta , virtus legitimandi tribuitur cuicumque valido matrimonio.

  1. Notandum 3. quod filii nati ex matrimonio irrito ob aliquod irapedimentum occultum, tamen putato valido, saltem ex uno sponsorum, censentur legitimi ; ita communiter Suarez 2 Bon. 3 Conc. ^ et 'CodL Tourn. 5 cum Pontas, et patet ex c. Cum inter 2. qui fiUisint legit. ubi: Cum parentes eorum pubUce et sine contradictione ecclesiae inter se contraxisse noscantur ...sancimus ut fiUi eorum habeantur legitimi. Et idem confirmatur in c. Ex tenore eod. tit. Secus vero , si ambo parentes tempore matrimonii fuerint in mala fide, ut habetur in cap. Cum inhibitio 3. §. Si quis, de cland. desp. ibi: Pari modo proles iUegilima censeatur^ si ambo parentes impedimentum scientes legiti" mum , praeter omne inlerdictum etiam in conspectu ecclesiae contrahere praesumpserint. Et sic pariter docet Suar.® illegitimos esse filios natos ante matrimonium invaiide contractum, licetambo parentes putaverint validum, quia pro his nuUus habetur textus eos ut legitimos approbans.

  2. Notandum 4. quod filii nati ex matrimonio clandestino, id est sine denuntiationibus ac sine licentia episcopi inito , etsi coram parocho et testibus reputantur illegitirai, etiarasi parentes in bona fide propter ignorantiam contraxerint ex eod. §. Si quis, ut supra in dicto c. 3. ubi dicitur: Si quis vero huiusmodi clandestina vel interdi' cia (scil. absque proclamationibus, ut

(3) Q. 2. p. 3. u. iJ. (4) P. 497. u. G. (S; l,oc. cil. n. 5. iGi) L. c u. H.

CAP. V. DE IRRESUL

prlus m textQ explicatur) coniugiainire praesumpsent in gradu prohibito, etiam ignoranter, soboles de tali coniunciione suscepta prorsus illegitima censeatur. Id tamen limitat Suar.i pro f6ro conscientiae , si parentes adhibuerint debitam diligentiam ; sed merito Bossius 2 hanc liraitationem non admittit, quia legitimatio filiorum ex matrimonio nullo est beneficium induUum a lege, sed lex denegat illud filiis parentum qui contra interdictum ecclesiae cootraxerunt , ut dicitur in praefato textu, et confirmatur in cap. Cum inter^ mox supra relato verbis illis , publice et sine contradictione ecclesiae

  1. « 2. Legitimantur filii per professionem reliyiosam , quamvis ad dignitates etiam in religione, v. g. abbatiam, prioratum,etc.promoveri non possint sine dispensatione. Vide supra d. 3. (Ita ex bulla Greg. xiii. ac Salmant. 3. Quamvis aliunde praelati regulares ex aliis privilegiis bene possunt dispensare in irregularitate cum su\s subditis illegilimis, ut probant Salm.'*. Vide etiam dicta n. 355. ).

  2. » 3. Per dispensationem pontificiam. »

Papa non solum potest illegitimis dispensationem concedere, sed etiam ipsam legitimationem quae irregularitatem aufert quoad oranes effectus. Ita comra. Sanch. ^ Pal. ^ et Salm. ' cum Azor. Suar. et Corn.

  1. Episcopus vero potest cum illegitimo dispensare tantum ad ordines minores et ad beneficium simpiex , ex c. 1 . et 2. de fil. presbyt. in 6. Ac eliam ad canonicatus in collegialis vel ad portiones non integras in cathedralibus vel ad alia beneficia , quibus non est annexus ordo sacer. Non vero ad beneficium curatum, ut habetur in c. Is qui de fil. presbyt. in 6. hoc certum est apud omnes.

(!) n. 50. i. I. n. I, (2) De contr. matr. c. 8. n. 52. (3) De cens. c. 9. p. 4. n. 5o. <4) Ibul. n. 56. 57. et 58. (5) De matr. I. 8. d. 4.n. 28. (6)P.9. n.6. (7) Ibid. n. 50.

(8) Verb. dispensare irreg. caus. 28.

(9) L. c. n. 5. (tO) sess. 24. c. 12. iH) D. C.n. 9. n.8 (12) L. 2. c.54.n.C6.

.UilTATK Dt>B. Y. «39

  1. Sed dubit. \ . An episcopus pos» sit dispensare ad recipiendum canoni» catam in cathedralibus Affirmant Pontas 8 et Cont. Tour. 9 Gibert. Oltrado etc. quia (ut aiunt) omnis canonicatus per se est beneficium simplex, et licet Trid.it> pro canonicatibus in cathedralibus requirat ordinem sacrum, tamen non requirit hic et nunc, cum clericus possit canonicatum recipere in minoribus, et deinde obtinere dispensationem irregularitatis infra annum quem concedit concilium ad sacrum ordinem suscipiendum. Probabilius vero negant Palaus<iLess.i2 Barb.i3 Conc.i^ et Salmant. cum Corn. Henriq. Avila et Philib. Ratio quia, esto canonicatus sit per se beneficium simplex, attameuex praescripto concilii est annexus ordini sacro: unde per se statim sacrum ordiuem requirit ; quod autem infra annum possit provisus illum suscipere , est beneficium a Tridentino indultum, sed hoc naturara rei minirae irarautat.

  2. Dubit. 2. An episcopus possit dispensare in hac irregularitate cum illegitimo occulto. AffirmantDianai^et Avila Barbosa Pellez Reg. Peyrin. etc. apud Salmant.i' qui probabile vocant; qnia (ut aiunt) Tridentinura concessit episcopis dispensare in irregularitatibus ex delicto occulto (praeter horaicidiura) provenientibus , non distinguendo an delictura fuerit proprium aut alienura. Sed verius negantLay.<8 Suar.i9Bon.20 Cont. Tourn.2i Diana (se revocans)22PaI.23cum Hurt. et Salm.24 cum Con. Corn. et Philib. Ratio quia haec irregularitas proprie non est ex delicto, sed ex defectu ; et verius illud ex delicto intelligitur de delicto proprio, non alieno.

  3. Dubit. 3. An episcopus possil d ispensare cu ra illegi ti rao occul to quoad ministrandum in ordinibus maioribus susceptis.

(13) k\. 45. n.24. (l4)T.40.p. 497. n. 7. [i 5) De cens. c. 9. p. 4. n. 5t . et 52. (16) P. 1. Ir. 15. r. 21. (t7) Dict. n. 52. (18) L.2. Ir. 5.p. 5. n. 2. (t9) D. 50. s. 5. n. 5. (20) Q. 2. p. 3. (21) L. c. n. 2.

(22) P. 4. tr. 2. r. 64. (23) P. 9. n. tO. (24) Ibid. n. 53.

910 LIB. YII. DE IR

Prima sententia , quam lenent Layinau < Pal. 2 et Diana 3 affirmat absolute, si initiatus bona fide ordinem suBceperit, quia is iam acquisivit ius ad ministrandum: imo, etiamsimala fide, adhuc probabile putant posse episcopum cum 60 dispensare , et argum. in c. Nisi cumpridem^ de renuntiat., ubi dicitur posse dispensari cum eo qui culpabiliter suscepit ordinem cum irregularitate occulta.

Secunda sententia verior universe negat, eamque tenent Suarez ^ Fill. 5 et Salm. 6 cum Corneio. Et probatur ex c. \ . de fil. presbyt. w 6., ubi absolute dicitur quodepiscopi nequeuntdispensare in irregularitate ex defectu natalium, nisi tautum ad ordines minores, unde cum illegitimus sit incapax ad ordinem maiorem exercendum, non potest ad eum ius ullum acquirere. Illud autem quod dicitur in textu citato , j nempe quod etiam cum eo qui culpa- j biliter processerit poterit dispensari , ! certum est, sed ibi non dicitur ab episcopo ; ergo intelligendum ab habente potestatem, scil. pontifice.

  1. Dubit. 4. An filii expositi, quorum parenles ignorantur, censendi sint jllegitimi et irregulares.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Cont. Tourn. ? Fill. « et Bonac. 9 cum Avila Ugol. Reg. Reb. Garc. etc, quia pro his vehementes adsunt coniecturae esse illegitimos, cum legitimi Don soleant exponi.

Secunda sententia vero probabilior negat et hanc tenentPalaus^opont.ii et Salmant. 12 cum Con. Giball. Diana et Pelliz., ac probabilem censetSuarez Ratio quia ad hanc irregularitatem incurrendam requiritur ut quis sit certus de sua iilegitimitate; sed expositi sunt dubie illegitimi, cum multoties parentes etiam couiugati propter inopiam filios exponant. Huic sententiae luagnum pondus tribuit declar. Gregorii XIV. expedita anno 1591.,quam aa. pmefati referunt, ubi pontifex declara(!) L. 1. ir. 5. p. 5. n. 2. (2) P. 9. n. 10. (3) P. 4. tr. 2. r. 64. (4) D. 5. s. 5. n. 4. (^) Tr. 49. c. 5. n. 155 (6) De cens. C. 9. p. 4. A. 54. (7) De irres. uarl. 2.

vit iu gratiam confraternitatis pro expositis , eos non reputari illegitimo* nisi tales probentur. Giballinus apud Cont. Tourn.*< , licet sit pro hac sententia, dicit taraen hanc declarationem parum probare, quia fuit facta in gratiam confraternitatis ; sed mihi videtur nimis probare : nam illa potius fuit edita in gratiam expositorum quam confraternitatis. Saltemdicendumquod huiusmodi irregularitas in exposito non sit sufficienter expressa in iure.

  1. « Principes vero saeculares noQ possunt legitimare, nisi tantum in ordine ad officia saecularia et haereditates. Porro cum dubium est an quis sit legitimus, non censeri irregularem contra Vasq. et alios 5. vult Diana^s ex Avila, eo quod quilibet praesumatur legitimus donec coutrarium probetur : neque teneri hac in re credere ipsimet matri , etiam in fine vitae , nisi rationibus convincat vel pater etiam asseratifi ex communi {Vide dicta i.3. n.654.).

  2. « Quarta est defectu aetalis, de quo vide in sacramento ordinis. {Vide dicta l. 6. n. 783. et n. 799.).

  3. » Quinta ex defectu sacramenti, sive significationis matrimonii, ratione bigamiae, eo quod bigamus non perfecte repraesentet unionem Christi cum ecclesia, quippe qui carnem suam divisit in plures uxores. Non sufficiunt autem ad hanc bigamiam sponsalia cum pluribus, etiam secuta copula, nec fornicatio, vel adulterium, vel matrimonium ratum cum pluribus: sed matrimonium verum vel praesumptum cum duabus, et consummatum (Ut habetur ex cap. Dehitum 5. de bigam. 7.). Dixi vel praesumptum; quia, licet quandoque secundum matrimonium sit nullum, iuris tamen fictione et interpretationepraesumitur bigamia, licetimproprie dicta.

Unde sequitur irregulares fieri sequenlibus casibus:

» 4 . Qui vivente vel mortua prima uxore cognita, secundam cognoscit, et(8) Tr. 19. n. 141. (9) Q. 2. p. 3 n. 10. (10) P. 9. n. 2. (H) De malr. 1.2. c.6. n. 4. (12) Ibid. n. 44. (13) D. 50. secl. 4. n. 5. (14) L. c. (15) P. 4. l. 2. r.59. (IQ) Ibid.

eAI" V. DE IRRBGC

si matrimonium sit invalidum.

» 2. Qui viduam non virginem ducit €l cognoscit.

»3. Qui ducit uxorem prius ab alio corruptam, etiam per fornicationem, et cognoscit, non tamen si ipse eam ante corrupit, quia tunc non est divisio carnis in plures.

» 4. Qui propriam uxorem cognoscit, postquam ab alio per adulterium cognita fuerit, quia ipsa iam divisit caruem in plures. Nec refert, etsi per vim vitiata fuerit, vel vir corruptam aut viduam esse ignoraverit, quia haec irregularitas non oritur ex culpa, sed ex defectu significationis sacramenti.

» 5. Qui post solemne votum castitatisde facto matrimonium contrahit et consummat, etiam cum virgine: quia interpretatione iuris censetur duo matrimonia contraxisse, unura spirituale cum Christo, alterum carnale cum muliere. Nec refert quod invalide contrahat; quia, quantum est in ipso, effectus a parte rei ponitur. »

  1. Quinta igilur irregularitas oritur ex defectu sacramenti, nempe ex bigamia, ut patet ex toto titulode bigamis. Idque illatum est ex illo apostoli Oportet episcopum unius uxoris esse vi•^um. Dicitur ex defectu sacramenti^ juia is qui duasduxit uxores non pot^st apte significare unionem Christi cum xjcclesia unica eius sponsa. Bigamia autem Iriplex est, vera^ interpretativa, et similitudinaria. Et 1. vera est, quando quiscum duabussuccessiveverumcontraxit matrimonium, ut ex c. Praecipimus\0. dist. 54. et c.Debitum^ de bigam. Debet tamen utrumque matrimonium esse consummatum (et consummatum iuxta dicta de matr. n. \ 075. neque probat Sanch. 2 cum aliis ex c. Debitum^ de bigam. ubi expresse petitur ad bigamiam coniugium commixtione corporum consummatum), quia alias coniux non dicitur cum pluribus carnem

(I) l.acl.Tim.3. (2) L. 7. d. 93. n.6. (3) De malr. lib. 7. d. 83. n. 4. (4) D. 7. qu. 2. p. 5. n. 2. (S) D.6. p. 8. n. 2. (6) De cens. c. 9. p. 5. n. 25. (7) Suppl. q. 66. art. i . (8) L. c. {9) L.7. d.5i. n. 7. (10) P. 8. n. 4.

(H| De cens. c. 9. p. 3.

LARITAIE BUB. V. y41

suam dividere, nisi per copulam consummatam, cum de duabus una fiat caro; ita communiter Sanchez 3 Bonac. * Pal. 5 Salm. ^ et alii passim.

    1. Bigamia interpretativa contrahitur ab eo qui iuris hiterpretatione, sive fictione quadara, censetur duas habuisse uxores, quaravis revera non habuerit. Haec bigamia quadrupliciter contingit, ut docet d. Thora. Primus modus,quando quis ducit viduam iara cognitam, etiarasi ducat invalide, ut patet ex c. A nobis^ ult. de bigam. Dicitur cognitam, nara secus esset si priraus vir eara non cognoverit, ex c. Debitum^ eod. tit.

  2. Secundus raodus, quando quis ducit raulierera corruptara ab alio, ita comrauniter cura d. Thora. 8 Sanchez * Pal.io Sahn.ii et aliis. Et patet c. uU. dist. 51 . ubi declarantur irregulares mariti corruptarum, et ex c. Curandum.^ dist. 34. ubi Hilarius papa dixit: Nead sacros ordines quisquam^ qui uxorem non virginem daxit^ aspiret. Secus si quis duceret mulierera a se prius corruptara, ut communiter d. Th.^2 et Salraant.<3 cum Sanch. Palao Tolet. etc.

  3. Sed hic dubitatur i . An fiat irregularisqui ducit corrnptam, credens bona fide virginem. Negant Sa Ledesma et alii apud Sanch.J^, quia haec irregularitas contrahitur ex proprio facto: ergo ad eam requiritur actio advertenter et voluntarie exercita. Affirmant taraen corarauniter et verius d. Thoraas<5 Sanch.i^ Suarez^' Layraani* Cont. Tourn.19 Concina^o Barb.2i Pal.22 cum Nav. Abb. Avila et Garcia ac Salmant.23 cum Soto Sayr. Henr. et Corn. Ratio quia irregularitas haec non est ex delicto, sed ex defectu significationis; unde bona fides non irapedit ut caro viri dividatur cura corrupta, licet virgo credatur.

  4. Dubit. 2. An sit irregularis qui

(12) L. c. art. 3. ad. 2.

(15) Ibid. n.52. (1 4) De matr. L 7. d. 84. n. 15 (t5) Suppl. quaest. 66. art. 3. ad. 3.

(16) N. 8. (17) D. 43. sect. 5. n. >I5. (18) C. 6. n. 3. (19) Parl. 2. cap. 7. (20) T. 10. p. 498. n. II. (21) All. 49. n. 9. (22) P. S. n. 6. (23) Ibid. d. 30.

Z.IB. VH. DE mnESULARITATE

cum corrupta invalide contrahit ob aliquod impedimentum dirim^as.

Pntna sententia, quam sequimur, affirmat et haoc teoent Suar.* cum Rich. et comrauni, ut asserit, item Contin. Touro. 2 ot Covar. ac Corn. apud Salmant. Et probant ex cap. A nobis ult, de bigam.^ ubi dicitur irregularis quidam diaconus qui viduam duxit, etiamsi nullum fuerit coniugium cum corrupta initum.

Secimda sententia vero oegat et hanc tenent Sanch. * Pal. * Nav. 6 et Salm. ' cum Valent. Coro. Henr. Diana et Pelliz.; ibi testatur Farin. ita a s. c. decisum. Ratio (ut aiunt) quia in praefato textu mentio fit de duobus coniugiis contractis, uno spirituali, nempe sacraeordinationis, qua diaconus desponsatur cum ecclesia: altero caroali, Jicet invalido, et ideo diaconus ille declaratur irregularis, non quia cum vidua contraxit, sed propter bigamiam similitudinariam, ut explicabitur num. 448. Sed respondeturquod in textu cilato non appelletur ille irregularis,quia duo matrimoniacontraxit: revera enim non fuit maritus viduae, cum invalidum fuerit coniugium, sed quia cum eo (ait ponlifex) tamquam cum maritovi" duae dispensare non Ucet^ non propter sacramenti defectum^ sed propter affe' ctum intentionis cum opere secuio. Ergo non oonsideravit papa (in quantura ad rationemirregularitatisjconiugiumspirituale in sacra ordioatione ab eo contractum, nam haec irregularitas inducitur,etiamsi quisconstitutus in sacds virginem ducat^ prout ostendemus d. n, 4i8. Sed eum declaravit irregularem, tamquam maritum viduae^, propter affectum intentionis; erSfO noa obslaut quod (oatrimonium sit ouHum.

  1. Tertius naodus incurrendi irregularitatem ob bigamiara interpretativam est quaudo quis cognoscit uxorem, postquam illa adulterium commiserit, c. Si cuius \. et c. Si laici 12. dist. 'ii.y et ita commuoiter Saiich. 8 Suar.9

(l) D. 49. «ecl. 5. u. 3. (2) L. e, ,Sj C. 9. n. 51. (4) De matr. l. 7. d. 84. n. 11. .li) P. 8. n. 4, (6) C. 27- n. 193. (7) L. c. n. 51. lil) L. 7. iL 84. a. (9) D. 49. n. 3. ju. tO.

Pal.io Salm.li et Barb.<2 et alii omnes. Ratio quia vir cognoscens uxorem al» alio cognitam ceosetur ac si corruptam diaxisset.

  1. Sed dubit. 1 . An talis vir fiat irregularis, si adulterium fuerit occuitum. Negaot Heriocx etalii ap. Elbel <5 quia (ut aiuot) io dict. can. Si cuius dicitur: Si evidenter fuerit comprobatum {miQfrem)adulterium commisisse. Affirfuaot vero Cont. Tourn.*'' Elbel cum comm., ut asserit, et Bon.i^ cum Suar»^z Ugol. et Fill. Idque tenent, etiamsr mulier fuerit vi oppressa. Ratio quia haec irregularitas non oritur exculpa^ sed ex def^etu signfficationis: et licet ista adultera non sit vera aduUera,tameo vere caroem suam cum aliodivisit, si semioatioDeTO habuit, ut requirilur. VerumElbeU^ primara sententiam probabilem vocat, quia verba supra relata, si evidenter fuerit compro^ batum adulteriumi satis videntur excludere adulterium occultum; sed hoo non obstante, prima sententia mihi magis arridet.

  2. Dubit. 5f. An fiat irregularis qui ignorans adulteriura uxoris illara cognoscit. NegantGlossa in c. ^.de bigam, V. In bigamis^ ac Reb. Lop. Sa Ledes. etc. apud Sanch.is. Quia (ut aiunt) cognosceos uxorera, quara igoorat ab alio cogoitara, noo cognoscit raodo ratiouali, uode non dicitur cognoscere adulterara. Sed commuoiter et verius affirmaut Pal.<9 Bon.^^OBusemb. sup. et Sanch.2J cum Nav. Soto Tol. Bellarm. Palud. Covar. et innumeris aliis. Ratio quia(ut diximus) haec irregularitas ratione bigamiae oon est ex delicto, sed ex sacrameoti defect^, qui culpam ooo requirit.

  3. Quartus modus incurrendi irregularitatem ob bigamiara ioterpretativam est, quaodo quis duo cootrahit et coDsummat matriraooia, uoum validum, alterura invalidum. Prohacirregularitate non habetur textus expresr(JO) P. 8. D.6. (11) De ceni. c. 9. p. 3. a. (32) All. 49. n. B. (13) De irreg. p. 483. n. 2(5«u (14) Li)c. cit. (tS) L. e. (1«) Q. 2. p. S. «. H. {17) L. c (18) D. 84. n. IS. (19) P. 7. n. C P. 5. a. S. '2<l) L. c

CAP. V. DE IRREGt

sii«. scfl commnnfterdd. eam deducunt c. Nuper, de bigamis^ ubi sermo fit de clericoquiantesacrum ordinem matrimonium contraxit, deinde iam ordinatus aliud inivit, ibique dicitur tamquam bigamus reputandus, non pro» pter sacramenti defectum, cura secundum raatrimonium irritum fuerit, sed ob intentionis affectum ad duo matrifflonia cum copula secuta; ita d. Th. i Tolet. 2 Salm. ^ cum Corn. et Led. ac Sancli. * cum Soto s. Antonino Palud. Dellarm. Valent.

4i5. Sed dubitaturl.An fiat irregularis qui duo matrimonia contraxit, ambo inyalida. NegantDiana^ itemAvila Con. et Henriq. apud Salm. ^ qui probabile vocant. Ratio quia (ut aiunt) hic casus non est expressus in iure. Sed probabilius affirraant s, Th. 7 Suarez 8 Bon.9 Pal.o Cont. Tourn.ii Concina <2 Salm. 5 cum Suar. Corn. et Sayr. ac Sanch. cum s. Ant. Palud. Soto Tol. BeUarm. Sa Valent. Led. Lop. et aliis communissime.Et probatur exc. Anobis^ de bigam. citato n. 440. ubi (ut vidimus) ille diaconusqui viduam duxit, tumquam maritus utduae, fuit declaratus irregularis, non prOpter sacramenti defectum^ sed propter affectum intentionis. Ergo solus affectus irregularitatem ioducit.

  1. Dubit. 2. An si quis contraxit duo matrimonia nulla in bona fide, incurrat irregularitatem. Negat Sanch.^s cum Archid. Astens. et Bellamera, quia is potius censetur irregularis ex delicto quam ex defectu, cum io c. Nuper, de bigam. ille qui antea uxorem duxerat, et postea constitutus in sacris aliud coniugium contraxerat, dictus fuit irregularis, non propter defectum sacramenti, sed ob affectum intentionis, ergo ob crimen affectus punitus fuit; quando igitur non adest crimen, non incurritur irregularitas. Sed commu(1) Suppl. qu. 66. art. 2. (2) L. 1. c. 26. n. 4. (S) De ten». c. 9. p. 3. n. 26, (4) D. 84. n. 3. (V) P. 4 Ir. 2. r. 58. (6) Ibid. n. 28.

(7) Sufpl. qu. 66. art. 2. (8) D. 49. t. 2. d. 11. (9) P. S. n. 2. (10) P. 8. n. 10.

(11) L. e.y. Qnaercs 5. (12) P. 498. n. II. (13) Dict. u. 28 (14] L. 7. d. 84. u. 3.

.ARITATE DOB. V.

nius et probabilius afHrmanl Sylv. Angel.*^, item lo. Andr. Anchar. Abb. Henr. etc. apndSanch.^s. Ratio quia \n praefato textu non consideratur crimen affectus,sed affectusad secuudum matrimonium. Idque expresse confirmatur ex c. A nobiSy de bigam. ut vidimus n. 440.

  1. Dubit. 3. An incurrat irregularitatem qui ficte contrahit secundum raatrimonium tautum ad copulam extorquendara.NegantPal.>9Diana2o,item Avilaet Hurt. apud Salm.21, quia tunc deficit affectus maritalis, qui requiritur in dicto c. Nuper^ verbis 16 Propter affectum intentionis. Sed probabilius affirmant Suar.22 Tourn.23 et Salmant.2< cum Corn. Ratio quia ad irregularitatem non requiritur affectus ille ad duo matrimonia vere contrahenda, sed sufficit affectus ad duo raatrimonia exterius ineunda.

Idem videtur procedererespectu viri qui contraxit cum violata, credens illam virginem, de quo dictum est n. 439. Et idem respectu viri ignoranter reddentis debitum adulterae, quae sit occulta, vel quae violenter fuerit Oppressa, iuxta dicta n. 442. et 443.

    1. Deraum bigaraia similitudi'^ naria est illa quae contrahitur ex attentatione matriraonii (quaravis invalidi) cura corrupta vel virgine, post votura solemne emissura in religione approbata, vel post susceptionera sacri ordinis. Huiusniodi enim nubentes similes sunt contrahentibus duplex raatrimonium, quatenus post connubium spirituale cum Christo initum,abeo recedentes attentant raatriraonium contrahere, ita communiter dd. Suarez^* Anacl.26 Sanch.27 Salm.28 ©t alii passim ex c. Ouotquot 23. et c. Monacho
    1. q. . Duraraodo tale raatrimonium sit consummatum, ut adhuc communiter dd. docent, utque habetur ex

(l^) D. di«t. 84. n. 6. (i(r) Verb. Bigamia qta.'*» (17) Eod. verb. n. 9. (18) L. c. (19) P. 8. n. 7. (20) P. 4. tr. 2. r. 38.

(21) De cens. c. 9. p. 3. n. 27. (22) D. 49. ». 2. n. 10. (23) P. 61. «i. 5. (24) L. c. (2S) D. 49. 1. 3. n. 2. ct 0. (26) P. 317. n. 42. C273 L. 7, d. 8d D. S. ^8) D« i;«u*. «. 9.p. 3.

91 i

LIB. VII. DE IRREGULARITATE

ilicto c. Monacho, ubi : Si postea uxori (uerit sociatus.

  1. Minime autem sunt audiendi Hurt. et Tann. apud Salm. item Abb. Hostiens. et Archid. apud Suar. 2 (qui improbabiliter id probabile putat) dicenles hanc irregularitatem incurri tantum a monachis professis. Nam communissime docent aa. eam incurri etiam a clericis constitutis in sacris, ita idem Suar. ^ Salm. * Anacl. ^ Nav.6 Tol.7 et Sanch. «cum Sa Valent. GrafT. Led. Gabr.Philiarch. etaliis pluribus. Idque clare probatur ex c. 1. Qui clerici vel mon. cfc, ubi dicitur posse episcopus post peractam poenitenliam dispensare cum diacono qui uxorem duxerit ad ordinem ministrandum ; ergo diaconus ille iam habetur ut irregularis. Item in c. 2. eod. tit. dicitur quod episcopus non permittat subdiacono qui raatrimonium contraxit mioistrare. Quamvis igitur (ait Sanchez) talis clericus non esset irregularis ex defectu obbigamiam similitudinariam, saltem tamen incurrit irregularitatem ob delictum. Recte autem reiicit Sanchez^ opinionem illorum qui dicunt fieri irregularem qui matrimonium contrahit post simplex votum castitatis, cum hoc iu nullo iure sit expressum. Sic pariter ex eadem ratioue nec est irregularis laicus qui ducit monialem professam, quia iura loquuntur tantum de contrahente post proprium votum, Sanchez <o et Salm.^i cum Sayr. Corn. et Henr.

  2. Quaeres hic quomodo tollatur haec irregularitas. Dico \ . quod haec irregularitas non toUitur per baplismum, ut docent communiter s. Th.'2 Suar.13 Sanch.i* et Salm.is cum Corn. Pelliz. etc. et videtur expressum in c. Si quis viduam 15. dist. 34. Dico 2. quod papa bene possit in illa dispensare, et licet in canonibus de bigamis

(I) L. c. (2) D. 49. s. 8. n. 4. (3) N. 8. (4) Dict. n. ZQ. (S) D. n. 42. (6) C. 27. n. 19S. <7) Lib. 1. c. 26. n. 7. (8) D. 83. n. S. (9) N. II. cl 17. (10) N. 12. (11) De cens. c. 9. j), 5. n. 56. (12) D. q. 66. q. 4. (13) D. 49. s. U. ». 10. (14) L. 7. d. 83. n, 9. (13) Ibid. n. 37. tl6) L. 7. d. 86. n. 6. ^7^ P. 499. n. 14.

dicatur: Cum bigamis non itcet dispefi' sare^ tamen hoc intelhgendum sina gravl causa,ut docent Sanch.^sconc^' Salm.^8 cum Sayr. etCorn.,item Cont. Tournely^ cum communi, qui ita fert dispensasse Lucium iii. ex Glossa in c. Lector 18. dist. 34. Nec obstat dicerehanc irregularitatem institutam fuisse a d. Paulo, iuxta dicta n. 436. Nam respondetur quod constitutiones apostolorum , praecise ut tales, non transcendant ius humanum, in quo utique papa omnem potestatem habet.

451 . Episcopus autem, si bigamia fuerit vera aut interpretativa, minime potest in ea dispensare, neque ad ordines sacros suscipiendos, neque ad ministrandum in susceptis, neque ad beneficia ipsis annexa recipienda , ut communiter docent d.Th.20 etSalm.2t cum aliis passim, et patet ex c. Super eo, de bigam. Nec obstat texlus in cit. c. Lector., ubi dicitur Martinus papa declarasse, quod episcopuspossit dispensare cura bigamo ut fiat subdiaconus. Namrespondent Suar.22et Cont. Tournely 23 errasse Gratianum asserendo praedictum cauonem esse Martini papae, cum plures aa. probent fuisse Martini Bracharensis collectoris multorum canonum ex diversis conciliis particularibus. Sed dato quod fuisset Marlini papae, tamen, cum in toto titulo de bigamis prohibeantur episcopi a dispensando in bigamia, videtur certum praedicto canoni fuisse derogatum. Praeterquam quod dicuntSalm.^^quod tempore Martini papae subdiaconatus non adhuc erat ordo sacer.

  1. Sed rogatur an possit episcopus dispensare cum bigamo quoad ordines minores et beneficia simplicia suscipienda. Affirmant d. Thora.25 Navar.26 Sanchez27 Conc. 2», item Palud. Azor* AviL Comit. et alii apud Pal. 29 et pro' babile putat Suarez^o. Ratio quia pet

(18) L. c. n. 58. (19) Part. 2. c. 7. v. Quaeritur 1 (20) Suppl. q. 66. art. 3. (21) Ibid. n. 59. (22) D. 46. scct. 6. n. S. (25) L. c. v. Quaeritur (24) Dict. n. 59. (23) lu 4. d. 27. q. 5. art. 5. (26) Cap. 27. n. 197. (27) L. 7. d. 86. s. 11. (28) P. 399. n. 14. (29) D. 6. p. 3. a. 17. (50) D. 49.j;oct. 6 o. 3.

«!AP. V. DE IRREGUL

Misceptionem minorum crdinum initiati non mancipantur irrevocabiliter cultui divino, et ideo episcopis concedi aiunt huiusmodi dispensationem. Sed verius negant Suarez < Cont. Toura.2 Laym. 3 Barb. ^ Bon.s et Palaus ^cnm Oarcia ex declar. s. c. Et probatur ex Trident. 7, ubi vetatur assumere bigamos ad ministeria ordinum minorum, et ex c. un. De bigam. in 6., ubi bigami expoliantur omni privilegio cleri€ali: sed clarius probatur ex declarat. Sixti V. apud Fagn. qua declaravit pontifex suspensum quemdam episcopum, eo quod contulit bigamo benefi€ium simplex, et ordinatum incidisse dixit in poenas male promoti. Adversarii contra minime probantunde episcopi talem facultatem habeant. Tn bigamia autem similitudinaria benepossunt episcopi dispensare, etiam ad ordines sacros susciplendos et miuistrandos, ut docent Tolet. ^ Salm.^o Suar." Sanch.i2 Cont. Tourn.>3 et Pal.i^ cum Oarcia et aliis pluribus, idque probaUir ex c. 4. Z)e cleric. cong. etc^. Qui cler. vel vov. Et hoc currit ( ut notant Salm.<5 cum Corn. et Henr.) etiamsi crimen fuerit publicum, cum haec irregularitas proveniat ex defectu non 3x delicto. Recte vero excipit Contin. Tourn. cum communi, si talis clericus duxerit viduam vel corruptam, aut si ante ordinatiouem fuerit cum aliqua muliere coniugatus.

  1. Praelati autem regulares ex privilegio Sixti iv. possunt dispeosare €um suis subditis in omni bigamia, praeter privilegium Pauli iii. (relatum a Salm.i6) io quo conceditur ipsis facultas dispensandi cum suissubditis in omni irregularitate, bigamia non excepla, ita Pal.17 et Salm.^» cum Pelliz. Henr. Machad. Leand. etc.

  2. « Sexta orilur ex infamia, sive iuris (quae vel ex delicto proprio, vel parentum, vel vili conditione personae nascitur), sive facti, modo crimen publicum sit, ex occulto enim non oritur,

(1) L. e. (2) L. c. V. Dico 2. (5) C. 6. A[|. 48. II. 25. (S) D. 7. p. S. r.. IS. )i) N. 18. (7) Sess. 25. c. 17. (8) L.b. 1. in c. 1u|)cr eo elo higam, (9) Lib. 1. c. 2G. coucl. 6.

ARITATE DUB. V. 94"

si homicidium et censurae violationem excipias, ut docent Nav. Con. Laym. contra Sylv. et Suar. qui ex occulto etiam oriri putant, modo infamiam ipso iure connexam habeat. Porro infhmia ob crimen notorium vel per sententiam iudicis contracta non toUitur, nisi perdispensationemprincipis, cuius auctoritate contracta fuit. Tnfamia facti, etiam orta ex enorml crimine, et digna depositione, toUitur per publicam et constantem vitae emeudationem [Vide dicta n. 362. v. Haec. Irregularitas enim ob infamiam ex defectu et ex delicto in idem coincidunt).

  1. » Septima oritur ex defectu 11bertatis. Unde irregulares sunt \ . 0ranes servi proprie dicti (et secundum Laym.^9 etiam originarii), donec consequantur plenam libertatem. »

Servus, qui sciente et non contradicente domino ordinatur, etiam ad primam tonsuram, eo ipso liber manet, cap. Si servus et cap. Nulli, dist. 54. Poterit tamen dominus eum manumittere cum conditione ut serviat in iis quae statui clericali non repugnant, ex cap. Nullus, de servis non ordin. Si vero servus ordinetur, ignorante domino, remanet servus, nisi constituatur in sacris, et nisi insuper domino reddatur duplum ab episcopo, vel ab aliis cooperantibus, vel ab ipso servo, qui quando impotens est satisfaciendi remanet servus, si est diaconus, si vero sit sacerdos debet domino inservire in omnibus quae statum non dedecent, et missas pro domino offerre, nisi dominus per annum sciens illpm esse ordinatum dissimulet, eumque non revocet. Ita Salm.20 ex cano< nibus ibi allatis.

  1. « 2. Sunt irregulares coniugati, nisi uxores consentiant et castitatem voveant ( De hoc vide dicta de sacram, ord. l. 6. n. 812. ). 3. Curiales, id esl curiae saeculari obligati, facto iuramento vel stipendio, ut iudices, advo^

(10) De cens. c. 9. p. 3. n. Ai. (11) N. 18. (12) N. 20. (13) L. c. T. Dico 3. (14) N. 19. (15) Dict. n. 41. (16) Eod. Ir. c. 7. p. 4. n. S9. (17) P. 8. II. 21. (18) Dc cens. c. 9. p. 5. n. 42 I (19) L. 2. l. 1. c. 8. (20^ L. c. «. S. " 00. el Gl

Dk LiGORio. Mor. II.

60

946

LIB. VII. D£ 1RR£GULARITA1%

cati etc, qiiamdiu talia officia habeot (Ut habetur io c. i. 2. 3. dist. 51. et c. un. de oblig. ad ratioc. Excipiuntur tamen ex tacita concessiooe pontificis vel ex consuetudine consiliarii regis conslituti pro casibus civilibus, ut docent Laym. Pal. Suar. Corn. cum Salm. 1 ). Excipe tamen, nisi habeant specialem dispensationem papae pro illis officiis, uti quidam clerici io aulis principum, in causis civilibus, non tamen criminalibus occupati, vel nisi consuetudo sciente papa id permittat. 4. Milites, saltem quamdiu iuramento tenentur, item thesaurarii et depositarii publici, et qui remp. administrant {Vide dicta lib. 3. n. 838.). Item apparitores et similes, qui saeva aut turpia exercuerunt, vel in causa saoguinis ministrarunt. M. Leo 2.

  1. » Octava ex defectu lenitatis, scilicet ex licita mutilatione, vel homicidio in bello iusto vel iudicio. Quod ideo statuit ecclesia, quia sacerdos gerit personam Christi, qui utpote lenisBimus neminemunquamlaesit. Adhanc »utem requiritur ut occisio aut mutilatio de facto sequatur. Unde non sufficit volunlas, nec vulneratio gravis. Bon. 3 Tan.

Unde resolves: ; 458. » 1 . Non fit irregularis qui mulilat vel occidit in defensionem inculpatam honoris, vitae, castitatis etc, vel etiam proximi, quia in iure non statuitur irregularitas, nisi ob homicidiumin bello iusto vel iudicio. Tann.s (Vide dicta n. 389.).

  1. »2. Irregularis fit in belio, qui mutilat vel occidit propria manu, non autem clericus exhortans ad fortiter pugnandum in belloiusto (secus tamen si ad occidendum hunc vel illum in particulari), idem est de duce exercitus, tubicine etc. Bon. 6 (Clericus si est in sacris, vel beneficiatus, et miUtat in bello, fit irregularis, si aliquando sclopum adhibueril in aliquo conflictu, et(1) Do ccns. c. 9. p. S. n. 64. (2) P. 3. f. 369. (S) D. 7. qu. 4. (4) D. 6. qu. 10. d. 11. (S) Loc. cil. (6) P. 4. (7) NoUf. 101. n. 19. infra. («) Dc ccns. c. 9. j). 2. ii. 20. /g^ jv. ^10) Loc. cil ^ll)Noli \ i^.

iamsi iuramentum praestaret nuUunt laesisse; vide card. Lamb. ^).»

In beUo igitur iusto defensivo uti^^ que nou tit irregularis qui occidit, ita Salm. 8 Holzm. 9 et aUi communiter, id patet ex c. 2. de immunit. eccl. et Clem. un. de homic. In beUo autem iu» sto ofFensivo qui occidit est irregularis, non vero si aUi occidant, Holzm.** et Bened. xiv. ^< ex c. Petitio iuo, c. Dilectus, c. Significasti^ et c. De homic. In beUo vero iniusto si unus moriatur, omnes sunt irregulares, ut certum est apud omnes cum d. Th.12, Hic notandum clericum (modo fuerit in sacris, aut beneficiatus, et etiam in conflictu bombas emiserit) esse irregularem , sr militat, etiamsi iuret se ne unum quidem laesisse, ut legere est ap. Lamb.^3.

  1. Qui hortalur ad occidendum ia genere, etiamsi beUum sit offensivum, modo iustum , non est irregularis , ita communiter cum Busemb. Bon.i* Cont. Tourn.15 Conc.i^ et Salm.^7 ac aUi passim, ex dicto c. Petitio tua^ ubi declaratur irregularis tantum is qui occidit. Quid si quis io beUo iusto hortetur ad occidendumin particulari?Bus.ut supra et Bon. hunc non eximunt ab irregularitate. Sed probabiUter contradicunt Salmant.18 , quia tam in praefato textu quam in aUis sermo fit tantum de occidente sive de mutilante, non de exhortante.

  2. « 3. In iudicio iusto irregulares fiunt qui ad mortem vel mutilationem cooperanlur active et efficaciter et proxime , per aclionem ex oatura sua ad id ordioatam (Ita ex Clem. un. Si fu~ riosus, de hom. et c. clericis^ cap. <Sententiam, ne cler. vel mon., item cap. Ex litteris, de excess. praelat. etc). Dicitur

  3. Cooperantur, ut iudex ferens sententiam, notarius eam scribens, ministri exequentes, testes etc. ( Transcribens vero sententiam non incurrit, ufr communiter Bonac^^ cum Suarez Fill. Ugol. Reg. etc ImoNatalis ab Alexand.

(12^ 2. 2. quae$l. 64. a. 8. (15) Nolif. 101. n. 19.

(14^ D.7. qu. 4. p. 4. u. 7. (IS) De irreg. pail. 2, ! ca;,. 8. irl. 4. v. Qua^res 2. (16) P. SOl. a. llk 1 ;^t7 C. 9. h. 19. .18) Dicl. u. 19.

1 (.19: a. 7. q. 4- P- >• VCAP. V. DE IRREGULARITATE DUB. V.

947

fX Cabassut. apud Cont. Tourn.^ idem tenent etiam de scribente).

  1. »Dicitur 2. Active, idest ex parte occidentium, quia non fit irregularis qui se tantum habet passive et ex parte eiusqui occiditur, ut confessarius hortans ad fatendum veritatem vel ad acquiescendum sententiae iustae, quam non potest diflferre, nisi appellatione iniusta. Corn. etDiana^ (ItaetiamHolzman 3 Cont. Tourn. ^).

  2. » Dicitur 3. Efficaciter, iquia adiuvans, v. gr. ferens ligna, ut comhuratur ante iam sufifocatus non fit irregularis, nec assistens supplicio, si sua praesentia in illud non influat. Ita Suar. 5 Pal. ^ Bon. ' et Salmant. » cum Avila Diana et Giball, communissime contra Sayrum. Nec obstat texlus in cap. Sententiam^ ne cler. vel mon. ubi vetatur clericis interesse huiusmodi suppliciis, quia hic canon vel est abrogatus vel tantum venialiter obligat, ut docent Bon.^Salm.io, ac Cont. Tournely^* testatur esse communem sententiam cum Avila et Cabass. id non excedere venip.lem culpam; imo ibi Nav. et Avila censent minime iu hoc peccare clericos in minoribus).

  3. » Dicitur 4. Proxime^ quia qui remote tantum cooperantur non fiunt irregulares, ut qui gladios faciunt aut vendunt, item legislator leges capilales condens (Ex c. /)e/aton, caus, 5. qu. 6., aut suadens regi legem ferre, Salm.^2). Concionator in genere dicens, puniendos esse malefactores ( Ut Salm.i^ cum communi). Confessarius interrogatus de reo, an mortem merealur, si respondeat, iudicem sine acceptione personarum fungi debere suo munere, quia hi omnes sunt tautum causa remota (Hoc etiam est commune apud omnes: vide Salm. i^). Essent aulem proxima, ideoque irregulares, si quid facerent aut dicerent in particulari, ex quo mors alicuius sequeretur aut etiam ac(1) L. c. ar>. 3. v. Dico 3. (2) P. 4. t. 2. r. 99. |S) N. 587. (4) L. c. v. Dico 7.

l») D 47. secl. 4. n. 10. (6) P. 23. $. 4. n. 2. (7) P. 1. n. 18. (8) De cens. c. 9. p. i. u. 2. ;9) P. 1. B. 16. (10) L. r.

  1. L. c. Dico 5. V Qual«. (12) Ibid. o. 7

celeraretur, v. g. si quis efficaciter ur geret reum ut scalam ascenderet vel ad hoc illum iuvaret, vel si iudici ia particulari responderet, hunc esse plectendum(Sentiuntitaque cum Busemb. Bonac. ac Avila Sayr. Henr. etc. apud Salm. <6 fieri irregularem confessarium sive alium qui consultus a iudice in particulari de reo aliquo, respondet ei esse occideudum. Sed probabilius id negant Holzm. cum Mol. et Laym. Pal. et Salm. 19 cum Vasq. Pelliz.Hurtad. Turrian. etc. Ratioquia irregularitas haec ex defectu lenitatis inflicta est tantum concurrentibus ad occisionem aut mutilationem ut ministris necessariis, non vero aliis et praesertim iusle concurrentibus. Addunt probabiliter Cont. Tourn,20 Busemb. et alii infra n. 466. nec fieri irregularem confessarium, si moneat carnificem ut suo munere iam fungatur).

  1. «Possunt tamen subinde etiam proxime cooperantes excusari ab irregularitate, v. g. 1. Si fiat ex indeliberatione aut cum semiplena tantum advertenlia, v. gr. si dicat confessarius, properemus aut instiget iumentum quo reus vehitur.2. Si cooperatio sit valde exigua, ut si iubeat reum adhuc unum gradum ascendere, quia minimura reputatur pro nihilo, Avila et Henr. apud Bon. 21. Item Suarez Regin. Laym. etc. ( contra Vasq. Turr. Hurt. Bann. etc.) qui censent ex homicidio neminem fieri irregularem, nisi concurrat ut publicus minister iustitiae sive ad causae probationem sive executionem, vel ut privatus iniuste et cum peccato. Quam sententiam probabilem censet Diana22 (Et revera valde probabilis est iuxta annotationem mox supra appositam). Hinc negant fieri irregularem
  2. confessarium vel alium quemcumque qui furem hortatur ut scalam ascendat, caput supponat ad ictum excipiendum. 2. Eam qui carnifici dicit

(13) L. c. (14) Dict. n. 7. (IS) P. 1. n. 6. (16) De cens. c. 9. p. 1. n. 8. (17) N. 387. (18) S- 3. n. 7. et 8. (19) Loc. cit.

(20) L. c. Y. Dico 7. (21) Q. 4. part. 1. n. 9. (22) P. 3. t. 4. r. 79. et in aaJil. r. 1». et p. 8 lom. 7. 1. 61.

948

LIB. VII. DE ronnaULARITAT-r"

ut allquid aptet quo cilius extinguatur reus. 3. Qui dum reus ad supplicium ducitur. suggerit viam breviorem. 4. Qui vendit vel commodat scalam, funes et caetera instrumenta, etiam qui furcam fecit. 5. Qui interrogatus a iudice an teneatur reumcondemnare, respondit teneri. 6. Eum qui carnifici putanti suspensum iam esse mortuum, significavil adhuc vivere , ex quo calcans iterum pede occidit (Ita etiam Salmant.i cum Pal. Pelliz. Hurt. Turrian. Diana Machad. etc. ).

  1. » Dicitur 5. Per actionem ex natura sua^ etc. id est quae per se sit causa talis efFectus: quia effectus per accidens non iraputatur danti operam rei licitae. Hinc non fit irregularis dieens carnifici: Nemo te impedit facere tuum officium^ ego meum feci (Ita probabiliter etiam dicunt Gont. Tourn. 2 et Salm.3 cum Avila et Henr.). Neciudices ecclesiastici degradatum tradentes brachio .saeculari, nec clerici accusantes aliquem in causa crimiuali; modo expresse protestentur se non intendere ut puniatur poena sanguinis, sed tantum ut sibi vel suis satisfiat, vel impediantur mala sibi aut aliis imminentia. Vide Bon. * Tann. 5 etc.

  2. Ex c. Sententiam sanguinis^ ne cler.velmon. vetitum est clericis in sacris constitutis vel beneficiariis, et omnibus regularibus se intromittere in causam sanguinis ( intelligitur , unde mors aut mutilatio sequalur) iudicando vel testificando, exequendo, etc. Et ideo peccant mortaliter, .si quomodolibet ad illam adiuvant.

  3. Fiuut autem irregulares omnes qui ad sententiam sanguinis concurrunt, et 1 . ludices^ eorumque assessores, non vero domini temporales, etiam ecclesiastici, committenles aliis huiusmodi causas.ex c. ult, Necler.vel mon. 6., nisi ipsi iubeant ut iudex aliquem in particulari suspendere, vel

(1) De ccnf. e. 9. p. 1. n. 9. ad 11. {2) L. c. Y. Dico 7. (3) Ibid. n . 10. (4) Qu. 4. (S) L. e. (6) S. 1. «. 6.

(7) De ccus. c. 9. p. 1. n. S.

(8) D 47. scct. 5. n. 4. (0) P. 5. n. 8. (10) j;. 3. D. 3. (II) Ibid. n. lli. IS,UJ,

sententiam statuu exequi faciat, Pal. * et Salm. 7 cum Henr. Corn. 2. Testes voluntarii qui libere se ofiferunt ad testificandum contra reum, etiamsi protestenturnonintendere sententiarasanguinis; nam si coacti sint ad testimonium faciendum sane excusantur, ut recte docent Suarez» Bonac.9 Pal. et Salm.iicura Gon. et communi. Et idem dicendum de advocatis et procuratoribus accusatoris coactis ad eum tuendum, Salm.i2 cum iisdem. 3. Accusatores vel denuntiatores (sive formales sive materiales, nempe si tantum exhibeant querelas, ut ait Tambur.13), qui coram iudice saeculari accusant reum de crimine digno sententia sanguinis, criminalera petentes vindictam. Et tunc tara clericus qua*m laicus accusans fiunt irregulares, ut coramuniter Bon. Pell. Pal.J^.Gumhac autem difi^erentia quod clericus praeter irregularitalem quam incurrit, peccet mortaliter, si est in sacris vel beneficiatus, et accuset sine iusta causa; vel si adsit causa, et accuset sine protestatione, utSalmant.^s .

Minime taraen irregularitatem incurrit accusator (sive laicus sive clericus) qui accusat reum tantum ut proprium damnumpraecaveat, vel sibi resarciatur, facta protestatione se non velle poenam sanguinis. ut habetur ex c. Prae* latis^ de homic. in 6. Et hoc currit etiamsi talis protestatio ficte ponatur, ut Suar.16 Bon.i7 Pal.is et Salm.ia cum Avila Con. Fill. Pelliz. Corn. Henr. etc. Nec non etiamsi fiat protestatio post accusationem, dummodo ante sententiam, Bon.20Sa.yr. Pell. et Salm.2J. Advertendum vero quod protestatio solum sufl^ragatur in causa propria, non autem in causa aliorum, nisi hi sint cognati usque ad quartum gradum, ut Pal.22 Conc.23 et Salm.24 cum Bonacina Corn. Pell.Henr. etc.,vel nisi causa sit propriae ecclesiae, ut Suar.^^et Bon.^s cum Mol. Sayr. Avila Fill. Ugol. Rodr.

(15) S. 11. n. 5. p. 298. (14) C. 9. n. 18.

L. c. n. 2. (IG) D. 47. s. 2. n. 5. (17) P. 2. n. 11. (18) S- 3. u. 2. (19) Ibid. n. lo. (20) N. 8. (21) l,U. (22) S. 2. II. G. (23) P. .'iOO. n. ll>. (241 IbiU. n. 15. (2a) N. 20. (2U) N. ».

CAP. V. Dli. IRREfOOLARlTATE DITB. V,

949

Henr. etc; idem ait Conc. si causa sit domesticorum. Ilem si damna sint in fnturum aliis inferenda, ita ut non possint alia via reparari, bene potes et qaandoque debes clericum reum accusare post protestationem, imo etiam protestatione omissa, ut aiunt Salm. < quia talis accusatio est mera defensio innocentis469. Quaeritur an episcopi possint dispensare in hac irregularitate, si fuerit occulta. Affirmant Diana Sa Barb. etc. apud Salm.2, quia Trident. concedit eis dispensare in omnibus irregularitatibus, excepto homicidio voluntario. Sed verius Bonac. 3 Pal. ^ et Salmant. ^cum Bon. Ban. Hurt. Pal. etc. omnino dicunt esse negandum, quia concilium clare ibi loquitur tantum de irregularitatibus provenientibus ex delicto.Praelati autem regularesbenepossunt cum suis subditis dispensare inhac irregularilate, sive occulta sive publica, quia regulares concessionem universe habent dispensandi in omnibus irregularitatibus, excepto homicidio voluntario, iuxta limitationem datam n. 396. Ita Diana ^ et Salmant. 7 cum Lez. Bord. Diara Cand. Villal. etc.

FICUITATES S. POENITENTUaiAB

  1. Hic ultimo operae pretium cst adnotare in quibus casibus aut censuris, irregularitatibus, inhabilitatibus, autaliispoenisrecurri possit ads. poenitentiari^m pro absolutione, dispensatione aut relaxatione. In buUa quae incipit Pastor bonus^ edita a n. ss. p. Bened.xiv. die 13. apr. 1744., habetur posse s. poen. 1 . absolvere aquibuscumque casibus et censuris, etiam bullae Coenae, regulares pro utroque foro; saecularesvero tamecclesiasticosquamUicos etiam in utroque foro a ceusurispublicis latis a iure, et etiam ab homine, si expirata sit iurisdictio iudicis, vel si lator censuras illas reservavit sedi apostolicae, modo iudici et parti satisfecerint. Quod si pars iniuste refutet satisfactionem oblatam, potest Doeni(1) Do cens. e. D. p. 1. d. 1"

(2) P. 2. ibii. n. 23. iT*) P. V, ». 13.

tentiarius convenientem satisfactionem arbitrari. 2. Posse absolvere haereticos occultos, modo nullos actus extrinsecos fecerint, exquibus potuerintalii dignoscere eos ut haereticos; item publicos haereticos, casu quo non est opus complices denuntiare. Posse etiam absolvere principes, administratores rerum publicarum, et episcopos ac alios praelatos a casibus publicis bullae Coenae. 3. Posse dispensare in occultis irregularifatibus et inhabilitatibus etiam ex homicidio voluntario, non tamen ut post homicidium possint promoveri ad episcopatum. Item etiam ab inhabilitatibus et irregularitatibus propter haeresim, modo fuerint penitus occultae. 4. Posse dispensare cum homicidis et aliis, ut valeant profiteri in religione approbata, et fieri deinde etiam sacerdotes. 5. Cum male promotis, ut omissos ordines possint clam suscipere, non servatis insterslitiis et temporibus, non aulem sacros una die. 6. Posse dispensare cum occultis simoniace ordinatis. 7. Posse convalidare titulos beneficiatorura cura occulta inhabilitate obtenlorura. 8. Posse partem pretii simoniaci condonare ob delinquentis paupertatem. 9. Posse cum gallis, belgis, polonis, et ulterioribusrerailterefructus male perceptos; componere vero cum italis, hispanis etc. etcumpauperibusetiam reraittere. 10. Posse remittore partem de malo ablalis vel retentis, si dominus sit incertus, casus occultuSi, et deiinquens pauper, reliquum erogando in paupores, vel pia opera in locis, si fieri p^t est, ubi illa ablata sunt. 11. Posse ah* solvere qui munera acceperint a regularibus, modo non excedant deceni scutos, vel etiam si excedant, facta piius restitutione, vel praestita obligatione satisfaciendi. 12. Cum puellis quae virgines non sunt posse dispensare, ut fruantur legato virginibus relicto, in casibus taiuen occultis, et in foro conscientiae, vel oum virginibus, ut intrentmonastwium mulierum po&»

(4) S. S. n. 7. i CGj P. 2. ii. 4. r. G9.

(S) L. c.

{!) iLid. u. 2!^

950 I^IB. VII. D£ J

DiteDtium. 13.Posse relaxare iurameola, quae dod suDt iD favorem alterius. 4 4. Posse vota simplicia etiam caslitatis dispeDsaodo commutare, aut implemeDtum differre. 45. Dispeosare commutaodo io alias preces vel alia pia opera super recitatiooem diviDi officii. 46. Dispeosare iD occultis cum regularibus quibusvis irregularitatibus, iohabilitatibus et poeois, dod autem iu publico defectu Datalium quoad geoeralatum, iu publicis vero DODDisi auditis superioribus. 47. Posse absolvere apostatas a ceusuris cum reiDcideotia, si DOD redeaDt iDtra praefioitum lempus , dilata dispeosatioDe super irregularitate , si quam coDtraxeriot , usque ad actualem reditum. Posse etiam coocedere ut ipsi traoseaDt ad alium ordioem. 48. Posse coDcedere traDsitum ad religioDem laxiorem, modo ibi vigeat regularis observautia, uod tameu ad ordiDem s. BeDedicti aDliquioris observautiae , ueque ad coDsimiles coDgregatioDes cuiuscuDique ordiuis. Idem quoad mouiales ultra moDtes. 49. Posse absolvere et dispensare super defectibus et ceusuris, etiam ob clausurae violalioDem.

  1. Item coDcedere coDfessarium moDialibus {Vide dicta de hoc l. 5. n. 576.).

21 . Vacaute sede apostolica, habere facultatem io foro couscieutiae etiam io casibus, a quibusviveute poutifice dod poterat, tameo cum reiDcideotia, si ad. Dovum poDtificem peteDtes dod se praeseoteDt, haocque facultatem post cardiualis pocDiteDtiarii iDgressum io coDclavem traDsire ad sigoaturam. Alia quae pertiueDt ad matrimooii materiam vide l. 6. n. 4444. Alia mious scitu uecessaria observare potes iu citata buUa Pastor bonus.

Demum hic Dota quod, cum litterae s. poeDiteDtiariae committuutur magistro theologiae vel decretorum doctori, possuDt eas exequi coufessarii societatis lesu desigoati a geoerali vel proviDciali de eius liceotia, ut coDcessit Greg. xiii. 3. april. 4582. Et ideoi possuDt lectores iubilati ordiois miDOrum ex coDcessiooe loDoceDtii xi. 27. Dov. 4679. Ac ideo idem possuDt omoos regulares iu privilegiis eoruni commuDicaDles, ita refert Elbel ^

(1) T. 3. conf. 20. p. S06. ». «13.

LAUS

IZSU NOS^fRO REDEMPTORI ET MARIAE IMMAGDLATAE

951

ELENCHUS OUAESTlONUM

^uas Auetor^ post primam Neapolitanam Operis editionem , rebus ad seduliorem trulinam revocatii^ reJorma\fit. Jn qualibet autem harum Quaestionum prius annotatur lociis libri primae edilionis , postmodum locus secundae , ubi facta est correctio.

QuAESTio I. Au legatarius possit sibi «ompensare legatum relictum in testamento non solemni. In priori libro (co/. i3. vers. 3. Probabile etiam) relata est opinio Les. Mol. Gran Salm. etc. qui id probabile dixerunt. Sed in hoc praesenti libro id reprobatum est. Vide /. i. n. 35. vers. Attamen,

» 2. An debitor donans aliquid suo creditori imraeraor debiti, excusetur a restitutione? In prirao libro {col. i3. v. Hinc 1.) relata est opinio Rebelli, Card. et Dianae, qui probabilem putarunt opiaionem afHrmativam. Sed videlimitationem in hoc iib. 1. n. 34. etl. 3. n. 700. v. qu. i. {Li'mitatiOj quam s. Auctor hic indicat y ei edit.rom. 1757. haec est: dummodo debitor meraor tunc debiti non donasset ).

» 3. An fur mittens domino rem furatam per virum fidelem teneatur ad iterum Testituendum, si ille nou reddat. In prirao libro {col. \. V. 6. Similiter) Pal. Sot. Ledes. et Gabriel adducuntur qui id negaTerunt. Sed in hoc absolute amrmandum probatur. Vide /. i. n. 39.

» 4- An sit obligatio ex superfluis statui elargiendi eleemosynam pauperibus laborantibus paupertate communi. In primo libro (coZ. 80, lit. 4.) relata est opinio^ot. Nav. 5. Antonini. Vasq. etc. qui id negarunt. Sed in hoc melior visa est sententia opposita. Vide l. a. n. 32. v. Quaeritur.

» 5. An sit obligatio corrigendi peccantem ex ignorantia in legem humanam. In jprimo libro (co/. 83. lit. A. v. quaer. hic) visa est probabilior opinio negativa. Sed in hoc afHrmativa probabilior visa est. Vide l. a. n. 36.

» 6. An qui inducit, sive directe sive indirecte proximum ad peccandum, semper peccet peccato scandali. In primo libro ( co/. 85. lit. A. ) dictum est cum Pal. Sanch. Bonac. Azor. etc. probabile esse quod is non peccet contra caritatem, nisi expresse intendat ruinam spiritualem alterius. Scd in hoc visa est vera sententia af'firmativa. Vide /. 2. n. 45.

» 7. An semper in confessione sitexpli' <anda circurastantia inductioiu«Adj9ec<:wdura. In prirao libro (co/. 86. t*. Nota) re» probata est sententia negativa. Sed in hoc vide dicta l. 1. n. 46.

M 8. An sit peccatum raortale petere ab aliquo quidquara quod ille non praestabit sine raortali, si iara sit paratus ad peccandura. In primo libro (co/. 86. v. Quaer. 2.) relata est opinio Sot. Suar. et Azor. qui id negarunt. Sed in hocdictumest sequen* dura esse oppositum. Vide /. 2. n. 47.

» 9. An peccent graviter mulieres ad sui ornatura partem pectoris ostendentes. In prirao libro (co/. 89. lit. C. et col. 25o. in fine) actura est de hoc puncto sequendo doctrinara Layraanni Caiet. Navarr. Salmant. etc. Sed vide quoraodo liraitetur in hoc. Vide /. 2. n. 55. v. quaer.

» 10. An liceat faraulo coraitari herum ad lupanar, vel eum ducere curru vel sella. In prirao libro (co/. 94. Ut. B.) relata est opinio Buserabai Wav. Manuel. etc. dicentiura licere sola ratione faraulatus. Sed in hoc requiritur saltera causa gravia darani subeundi. Vide /. 2. n. 64.

»11. An liceat faraulo ratione faraulatus deferre muuera raeretrici doraini. In primo libro (co/. 94 in fine qu. 2.) relata est opinio Busembai et Sanch. id perraittentium, si sit de esculentis et poculentis. Sed in hoc negatur. Vide /. 2. n. 65.

»12. An liceat famulo ob metura raortis subiicere humeros , vel deferre scalam domino ascendenti ad fornicandura, aut vi aperire ianuara. In primo libro (co/. 95. qu. 40 id omnino negatum est. Sedin hoc vide dicta l. 2. n. 66. v. Q. 4M i3. An liceat vendere vinura ei qui vendet mixtura aqua. In prirao libro (co/. 69. lit. C \», Pariler ) adducta est opinio aurraatiTa Palai Sanch. et Tamb. si aeque commode aliis vendi non possit. Sed in hoc id non adraittitur , nisi ob metum mortis, vel infaraiae. Vide /. 2. n. 6g. v. Qu. 7.

» i4> An liceat vendere ornatus pueliae abusurae. In primo libro (co/. 96. lit. D. V. Eodem.) relata est opinio La Croix citantis Nav. Azor. Sanch. Bonac. etc. qui dicunt licere , fi illa acquc hos cmcret al*

952 -OPAES sliis. Sed in hoc id non aamiiiiiur, nisi venditor notabile patiatur incomraodum. "Vide /. Q. n. 71. v. Eodem.

» i5. Aii liceat aurigis et nautis, ob solum lucruni mercedis, vehere meretricem ad araasium. In prirao libro (co/. 98. v. 8. Licet) dictum est licere cum Salm. Sanch. Azor. Navar. etc. Sed in hoc id non admittitur nisi ob metum gravis damni. Vid-e /. 2. n. 75. V. An autem.

» 16. An sit peccatum mortale sine gravi causa petere mutuum ab usurario parato, vel sacramentum a sacerdote peccatore parato ad ministrandum. In primo libro (col. g^. n. 4- «^- Utrum autem, et n. p». Sed quaestio. ) relata est opinio Lugonis Soti Sanch. Caiet. Led. Man. etc. qui id negarunt. Sed in hoc dictura est id esse mortale tam contra caritatem, quam contra iustitiam , nisi gravis causa necessitatis vel utilitatis interveniat. Vide /. 2 n. 4777. t'. 4- Licitum , loquendo de usurario] et n. 79. de sacerdote peccatore.

»17. An volenti frangere ieiuniura liceat sine gravis incommodi causa cibos praebere. In primo libro (coZ. 97. n. 7. t^. f^olenti) adducta est opinio Less. Gaiet. Nav. et Vasq. id affirmantium. Sed in hoc reprobatum est. Vide /. 2. n. 80.

)) 18. An in materia .simoniae, et usurae, possit deduci in pactum obligatio antidoralis. In primo libro {col. 118. lit.A.v. Kluaer. in Jin. ) dictum est cum Salmant. "Val. Caiet. Pal. Less. etc. id licere si paCtum sit remunerandi in genere, nuUa addita nova obligatione. Sed id omnino reprobatur. Vide /. 3. n. 53. etn. 764.

M 19. An iuramentum execratorium sit verum iuramentum. In primo libro ( co/. 146. lit. A. Notandum) dictum est cum Sahn. Bus, Sanch. Pal. etc. id communiter negari. Sed in hoc affirmatur, si in iuraraento expresse nominetur Deus. Vide

    1. «. 143.

» 20. An in iuramento assertorio sit mortale iurare cum defectu iustitiae. In primo libro ( col. i^S. lit. A ) dictum est probabilius esse tantura veniale. Sed in hoc additur esse mortale, si iuratur ad firmandam detractionem. Vide /. 3. n, 146.

»21. An peregrinus possit dispensari in votis, iuramentis, et legibus ab episcopo loci, ubi reperitur. In primo libro ( col. 758. lit. E. V, Nota hic) id oranino negalura est. Sed vide hic l. i. n. i58.

» 22. An maritus possit occidere eum qui vult cum sua uxore adulterari, In priino libro ( col. 2^9. Dicendum 2. } id absolute negatum est. Sed in hoc id non »eprob;itur, si vir ante iactum occidat, ne

(1) Coiil. i modo lufra ex receQtioi ilnis loirari*riO.M55

adulterium eveniat. Vide /. 3. n. 891. Quando.

» 28. An peccent graviter spectatorc» qui ad comoediara turpera concurrunt pecunia, velplausu. In primohbro (co/. 20 1. t'. Quaer. 2. ) dictum est probabile ess^ non peccare spectatores secundos, nemp© sine quibus etiam coraoedia repraesentaretur. Sed in hoc visum est oppositum. Vide /. 3. n. 427. u. Num autem.

» 24. An beneficiaiius expendens fructus bcneficii superfluos ad suam susteu-^ tationem in usus profanos teneatur ad restitutionem. In primo libro {col. 270 v. Ulrum autem) probabiUor cum s. Thom, Sot. Lugo , Pal. Less. etc. visa est opinio negativa. Sed in hoc probabiliorem diximus oppositam, per se loquendo. Vide /, 3. n. 492. (i).

» 25. An fur teneatur resftituere cum damno graviore, nempe si res non posset mitti ad dominura , nisi expensis maioribus quam sit valor rei. In prirao libro ( co/. 295, lit. B.) adducta estopinio Salm. Sot. Less. Pal. Gon. et Bus. id negantiura. Sed in hoc oppositum tenetur, nisi expensae sint longe maiores, Vide /. 3. n. 5^8. 697. el 753.

» 26, An accipiens rera a fure, qui rem furatam cum suis permiscuit, teneatur ad restitutionem. In primo libro ( col. 299. lit. B ) adducta est opinio negativa Tamb, cum Sanch. et aliis. Scd in hoc oranino reprobatur. Vide /. 3, n. 612.

» 27. An beneficiarius omittens officium uno die possit excusari a restitutione , si suppleat in alio. In primo libro (co/. 3 10, in fine Qu. 5.) rclata est opinio affirmativa SaUu. Molfes. Palud. Bonac. etc Sed ia hoc tenetur negativa. Vide /• 3. n. 667.

» 28. An beneficiarius oraittens partem officii rainorera quara integrae horae, teneatur ad restitutionem. In prirao libr» (co/. 3 II. Qu. 5.) relata est opinio negativa Nav. Tol. et Viva. Sed in hoc verior visa est opposita, Vide /. 3. n. 668.

» 29. An beneficiarius simplex omittens officiura teneatur restituere oranes fructu* beneficii. In primo libro (co/. 3 12. Qu. 10. j*. Quid etc. ) adducta est opinio Henrici Metini et Manuelis, qui dicunt teneri ad restitutionem tantum tertiae partis fructuum. Sed in hoc illa reprobatur. Vidc /. 3. n. 673. u. Quid.

» 3o. An licitura sit donum accipere » donante debitis gravato. In primo libra (co/, 327. Lit. B) relata est opinio affirmativa Lcss. Mol. Nav. Layra. etc, Sed ini hoc refutatur. Vide /. 3. n 722.

I tioniliii; Quaer. X, ul)i *. aiictor hanc ipsarn qu««v^ lUriitn a.KiuvlcuUk icfonutt.

REFORMATAK

953

» 3i. An sit necessarium in matu<$ ad exigendum interesse, ut moneatur rautuatarius de iusto titulo, qui iamadest. In primo libro ( col. 343. lit. E u. Sed dubitatur) delatum est opinioni negativae Less. Lug. Bon. Trull. etc. Sed in hoc verior visa esl affirmativa, Vide /. 3. n. ^69. \f. Sed dubitatur.

» 32. An mutuator possit retinere lucrum exactum) si aderat iustus titulus, sed non raonuit de eo rautuatariura, et contraxit bona fide. In prirao libro ( col. Qu. 3. ) adducta est opinio aflirmativa ( licet tanquam rainus probabilis ) Lug. Dian. Sa et Tannei"i. Sed in hoe refutata est. Vide l. 3. n. 773.

» 33. An liceat res pretiosas quamplurinii vendere. In primo libro (coZ. 355. lit. D.) relata est opinio affirraativa Sot. Tol. Dian. Tan. Val. Reg. etc. Sed in hoc probabilior visa est contraria. Vide /. 3. n. 808.

» 34. An, factomonopolio iniusto amercatoribus, liccat aliis eodem pretio merces vendere. In primo libro {col. SSy. lit. G. i'. Sed hinc ) relata est opinio affirmaliva Salm. Bon. TruU. Reg. Mcd. etc. Sed in boc omnino melior visa cst negativa. Vide

  1. n. 817. t^. Sed hic.

M 35. An liccat rem infimo pretio emere ab aliquo ncsciente eius valorern. In primo \ihro{col. ^b^j.lit. H. v. Idem.) amplexala est opinio ncgativa. Sed in hoc defenditur opposita. Vidc /. 3. n. 819. v. Item.

» 36. An liccat clcrico conducerc praedia alicna ad saginanda propria animalia; ut postca vendat. Iirprimo libro [coL. 36 1.

Quacrcs) dictumest licere, si conductio non affcrat raagnam distractioncm a ministcrio sacro. Sed in hoc id non admittitur, quia non caret cupiditatc turpis lucri. Vidc /. 3. n. 835. v. Jn vero.

» 3; . An pereuntc re censita, pereat ccnsus dc iurc naturali. In primo libro ( coL. 366. V. Qu. 3.) dicta est probabilis sententia ncgaliva cum Soto Pal. Salra. Cov. ctc. Scd in hoc oranino tcnendam diximus affinnativam. Vide /. 3. n. 847- Dub. 3.

» 38. An cogcns cum iniuria alterura ad ludondum possit retincre lucratura. In primo libro {col. 3 75. lit. D.) adducta cst opinio nrgaliva. Scd in hoc probabilior visa » st sentcntia affirmativa, modo illc qui cogit, non supcrct coactum in pcritia ludendi. Vidc /. 3. n. 880.

» 39. An sit gravis ohligatio relinquendi s.ja hona suis fratrihus ct sororibus. In priraolibro (co/. 398. Lit. A.) rclata est opinio Salm. Nav. etc, diccntium non esse, nisi ilU cxtrcmc indigcant. Scd in hoc diximus ouniiuo tencndum pcccare cravitcr

relinquentem bona extraneis , si fratre graviter indigeant. Vide /. 3. /1. 946.

» 4o- An liceat revelare crimen alteriug, ad vitandum damnumproprium, si notitia criminis vi aut dolo excipiatur. In prima libro (co/. 407. lit. A. v. Sed /«c)dicta est probabilis opinio affirmativa cum Salm. Lessio et P. Nav. Sed in hoc raelior vis» est opposita Vide /. 3. n. 969. Sed hic magna.

» 4'. Anqui alteri occultam contumeliam irrogavit teneatur ad satisfactionem. In primoHbro (co/. 4io. v.Sed Quaer. i.) relata est opinio negativa Laym. et Molinae. Sed in hoc diximus omnino sequendam affirmativam. Vide l.B.n. gS5.

n An laedant ieiunium electuaria. sumpta in modica quantitate ad delectationem. In primo libro (co/. 419 Ht. F.) adducta cst opinio negativa cum Salm. Sylv. etc. Abb. Sed in hoc dictura est contrariani omnino tenendam. Vide /. 3. n. 1019. Quaer. 2.

M 43. An potio chocolatis possit sumi toties quoties in die. In primo libro ( coL. 4^5. p». Orandum ) dicta est probabilis opinio affirmativa patris Viva, si sumatur ut potus usualis. Sed in hoc talis potio noii admittitur, nisi pro uno tantum cyatu ia die, ratione consuetudinis. Vide /. 3. /i. 1023. V Secunda in fine.

» 44- religiosus expendens cum 11centia generali praclati ad usus illicitos, peccet contra paupertatem, et teneatur ad restitutionem. Inprimo libro (co/. 45o. //i. E. '. 1. Quacstio) vocata est non improbabilis sententia negativa cum de Alex. Suar. Bann. Lugo etc. Sed in hoc affirma* tiva amplcxata est. Vide /. 4. n.Zx. et /.

  1. n. 873.

» 45. An patronus debeat praesentare digniores ad beneficium curatum. In primo libro (co/. 469 Lit. A. Qu. 2.) dicta est probabilis opinio negativa cum Palao Garcia P. Navar. Rodr. etc. Sed in hocdictun». est, omnino tenendam affirmativara. Vitle /.4/1.97.

» 46 An episcopus conferens beneficiura simplcx rainus digno peccet mortalitcr. In primo libro (co/. 291. Quaer. i.y dclatum est sententiae ncgativae cura Nav. Sa Soto Dicast. Gutt. Diana etc. Sed ini hoc probabilior dicta affirraativa. Vide /.

  1. rt. 93

» 47. An cpiscopus conferens beneficiuiii!: curatum minus digno, teneatur ad restitutionera. In primolibro (co/. 292. Magis} prohahilis visa est opinio negativa Nav..r.. Henr. Led. ctc. Scd in hoc ample.vata cst opposita. Vidc /. 4* n. 109.

» 48. An gravilcr pcccct, et leneatur atl

954 QUAEs restitutionera, qui recipit beneficium curatuni cum anirao dubio, vcl conditionato «uscipiendi sacerdotium infra annura. In primo libro {col. 471- Ht. A.) adducta est opinio ncgativa Nav. Barb. Garcia etc. Item opinio Salm. qui eam admittunt tantum, si animus est conditionatus. Sed in boc melior visa est opposita, sive animus sit dubius, sive conditionatus. Vide /. 4- ii4

» 49. An pluralitas beneficiorum sit vetita non solum de iure canonico, sed etiam naturali. In primo librO (coZ. 47^. lit. A.) dicta est probabilis opinio negativa cum Lugo Innoc. Fill. Valent. etc. Sed in hoc omnino tenendam diximus affirmativara, nisi accedat dispensatio pontificia*, et iusta «ausa. Vide l. n. 117.

» 5o. An possit sine peccato gravi permutari officium divinura in aliud notabiliter brevius. In primo libro {col. 494« Ht. A.) dicta est probabilis opinio affirmativa, «xcepto officio Palmarum cum officio Paschae, vel Pentecostes, ut tenent Sylvest. Salm. Vill. Diana etc. Sed in hoc non est adraissa ut probabilis. Vide l. 4- »• 161.

Quaer. 3.

» 5i. An matutinum possit recitari duabus horis post meridiem. In primo libro (co/. 496. lit. D.) prohabilis dicta est opinio affirmativa cum Salra. Sanch. Tarab. Molfes. Led. etc. Sed in hoc dictum est ienendamesseoppositam. Vide n. 174«

» 52.Anpeccata multiplicentur ex diversitate obiectorum totalium, nempe si quis uno ictu occidit quatuor homines. In primo libro (coZ. 564 aufe/w) dictaest

probabilis opinio negativa cura Suar. Lugo Bus. Viva etc. Sed in hoc amplexata est opposita. Vide /. 5. n. 45.

» 53. An confessarius in mortali succes^ive absolvensplures poenitentes unum peccatum committat. I n primolibro (co/. 563. V. a. Quoad actus) visa est probabilis opinio affirmativa cum Salm. Lug. Viva Spor. ctc. Sed in hoc reprobata est. Vide /. 5. «. 5o. i*. Qu. 6.

» 54- An citra infamationem possit quis tLissoIvereamicitiam alicuius, narrando eius defectus naturales, ut ipse succedat loco «xpulsi. In primo libro (co/. 5^6. lit. A.) relata est opinio affirmativa Salmant. Sot. Bonac. Arag- Prado etc. Scd in hoc amplexata cst opposita. Vide /. 5. n. 72. »». An ■citra.

» 55. An liceat se inebriare ex consilio medicorum, si inebriatio aestimaturneces* saria ad morbum expellendum. In primo libro (co/. 577. V. a. Non e5t)adducta cst opinio affimativa Busemb. Sylv. Cai. Less. Salm. ctc. Scd ^dc quomodo in hoc liinitata sit. L. 5. n. 76. Qu. i.

» 56. An liceat se incbriaread vitandanr mortera,quam alter ei minUatur. In priini libro (co/. 578 lit. C.) dicta est proba bilis opinio affirmativa Less. Laym. Bonac. Bus. etc. Sed in hoc amplexata esl negativa. Vide /. 5. n. 76. Qu. a.

» 57. An satisFaciat, qui se confitetut terapore missae. Inprimolibro (co/. 210. Quaer. 2. ) adducta est opinio affirmativa Palai hurtadi La Croix Pichler. Gobat. etc. modo aliquo raodo attendat simul ad missam. Sed vide /. 3. n. 3 14.

» 58. An liceat aliquid accipere pro sustentatione ingressuri si raonasterium sit opulentum. In primo libro ( co/. i3o. v. Sed quaeritur) relata est opinio affirraativa Salra. Nav. Tol. Pal. Sanch. Bon. Sot. etc. Sed in hoc araplexata est opposita. Vide /. 3. n. Q3, i/. Secunda.

»59. An in sacraraento baptismi aqua sit infundenda, dum actu dicitur: Te baptizo. In primo libro (co/. 585. lit. A.) affirmatum est. Sed in hoc probatum est sufficere quod forma proferafur, antequam materia desistatur applicari. Vide /. 6. n. 9. t>. Qu.

» 60. An omnes materiae, et formae sacramentorum sint a Christo determinatae iu specie. Negatum est in priori libro (co/. 804. Qu. 2.) Sed in hoc secundo oppositum probabilius visum est. L. 6. n. 12.

» 61. An peccet graviter minister conferens sacramenta in mortali, etiamsi ad illud non sit specialiter ordinatus, vel si solemniter non ministrct. Negatum est in priori libro ( co/. 594. et 5q5. ). Sed hic affirmatur /. 6. n. 32.

» 62. An peccet graviter sacerdos ministrans Eucharistiam in mortali. In priori libro (col. 665. f. An autem) probabilis dicta est sentcntia negativa. Sed hic eam refutamus. L. 6. n. 35.

» 63. An minister possit dare sacramentumindigno ob metum mortis. In priori libro ( co/. 595. Dub. 5. ) probabilis visa est sententia affirmativa. Sed hic negativara tenemus. L. 6. n. 49» 54. Anclericus habituatusin vitio turpi vel alio , volcns asceudere ad ordinem sacrum, possit absolvi ex simplicibus signis extraordinarits , tantum sufficientibus ad sacramentum pocnitentiae suscipiendum. In priori libro affirmatum est (co/. 598. Quaereshic^.). Sed hic negatur, nisi valde extraordinaria signa aceedant, quae probitatem positivam ordinandi ostendant. Vida /. 6. in dissert. n. 63.

» 65. An saccidotes ordinentur per solani manuum impositionem. In priori libro (coL 806. lit. F.) negavimus. Scd hic affirmativa:n sententiam probabiliorcm censemus. L. 6. n. ;49«

REFORMATAE

n 66. An moribiindus qui mane comraufiicavit, possit eadem diesumere Viaticuin adveniente morbo. In priori libro ( col. 668. lit. /rf. jprobabilem diximus sententiam tam affirmativam , quam negativam. Sed hic distinguimus, si morbus sit naturalis, aut violentus. L. 6. n. '285. Dub. 3.

» 67. An sacerdos negligens dicere Sacrum promissum, parvo stipendio accepto, graviterpeccet. Inpriori libro (co/. 676. lit. C. ) diximus probabilem sententiam negativam. Sed hic affirmativam tutamur. L. 6. n. 317. V. Qu. 3.

» 68. An episcopus possit moderari numerum missarum a testatore praescriptarura. lu priori libro dictum est posse , si fructus congruentes non percipiantur (co/. 680. lit. F.). Sed hic negatur.Z.. 6. n. 33 1. Dub. 1.

» 69. An liceat prlvatim celebrare in die Coenae Domini. In priori hbro adhaesinius sententiae affirmativae {col. 687. Lit. E.) Sed hic dicimus oranino tenendara negativam. L. 6. /1. 35o.

» 70. Aii altare amittat consecrationem, si frangalur sigillum, vel removeatur sepulcrum cum rehquiis. In primo hbro probabile dictum est non amittere {coL. 693. lit. C.) Sed hic L. 6. n. 369. ad 3. Dub. a. oppositum tenendum probamus.

»71. An sufficiaiit duae mappae in altari, vel una duphcata. In priori hbro affirmavimus {col. 697. lit. C.). Sed hic contrarium tenendum dicimus. L. 6. n. 376.

» 72. Au aqna lotionis corporahum possit proiicialio quam in sacrarium. In priori hbro dictum est sufficere , si proiiciatur in decentem locum {col. 699. lit. E.). Sed hic contrarium probamus. L. 6. n. 387.

» 73. An abbates possiut consecrare calices pro ecclesiis ahenis. In priori hbro relataest sentcntia affirmativa {coL. 699. B. in Jine ). Sed hic oppositam tenendam dicimus. L. 6. n. 38 c.

» 74- An pyxis dcbcat benedici. In priori libro retulimus sententiam negalivam {col. 698. lit. H.). Sed hic oppositam probamus. L. 6. n. 385.

» 76. Si post sumptionem sacerdos prudcnter dubitat an vinum fuerit acetum, an rursus consccrare debeat utramque materiam sub conditione. Hic affirniandum probamus /. 6. n. 206. i'. Quoad. Quidquid dictum sit in priori libro.

  1. A quo episcopo debeant approbari confessarii. In priori Ubro (co/. 247. iit. E.) dictum cst probabihterpossc approbari eliam ab episcopo confcssarii, aut pocnitentis. SeJ hic /. 6. n. 548. dicinius omnino approbandos ab episcopo loci.

(i) Courer vuoAo iufia ex auuoUoutbiis ri^ccDtiut

» 77. Doctor consultus a confessario an teneatur ad sigilhim. In priori hbro (co/. 776. lit. G.) diximus probabihter non tcneri. Sed hic oppositum tuemur /^. 6. n 648.

» 78. An mutus teneatur confiteri scripto- In priori hbro probabihs visa est sententia negativa (co/. 726. lit. B.). Sed liic dicimus teneri, si commode potest /. 6. n. 479- Quaerilur.

» 79. An in iubilaeo confessio debeat fieri in eadem hebdomada in qua perficiun* tur opera, ut possit poenitens absolvi a reservatis. In priorihbro adhaesimus opinioni negativae {coL. 743. lit. A. n. 2. ), Sed hic oppositam tenenius /. 6. n. 537.

M 80. An qui in iubilaco confessus estinvahde, possit deinde a quolibet absolvi. In priori libro rclata est opinio affirmativa (co/. 743- n. I.). Sed hic negativain sustinemus /. 6. n. 537. v. Qu. 2.

»81. An parochus in ahena dioecesi possit excipere confessiones ahenorum ex hcentia illorum parochi. In priori hbro affirmavimus (co/. 7^6. Lit. B.). Sed hic negamus /. 6. n. 544» 82. An simplex sacerdos possit absolvere moribundum, praesente confessario approbato. In priori libro (co/. 752. lit. D ) relata cst sententia affiruians, quani hic reiicimus /. 6. n. 562.

» 83. An iguorans reservationem casus episcopahs eam incurrat. In priori hbro diximus probabilem sententiam negativam {col, 757. lit. A. ). Sed hic eam reprobamus /. 6. /1. 58 1.

» 84. An absoluti indirectea peccatoreservato in casu necessitatis a non habente facultatem, teneantur postmodum Episcopo se praescntare. In priori libro nogavimus (co/. 936. V. An autem). Scd hic observa distinctionem allatam /. 7. n. 91.

» 85. An confessarius errans culpabiliter circa valorera sacraraenti teneatur monere poenitentem de errore, etiam cum gravisuo incommodo. In priori hbro probabilem dixinius sententiam negativam (co/. 766. Lit. /.). Sed liic affirmativam tenemus /. 6. n, 619.

» 86. An possit absoivi a simpUci confessario peregrinus habens casura reseryatum inloco confcssionis tantum, et nonin patria. In libro priori relata est opinio affirmativa ( coL. 758. in fin. v. Quaeritur an). Sed hic eam refutamus /. 6. n. 588.

» 87. An qui confessus est superiori, et oblitus fuerit reservati, remaneat ab illo directe absolutus. Kic probabiUus ncgatur /. 6. n. 697. quidquid in priori libro dictuni sit ( I ). rvloioiatiis Quaer. \X.

956 QUAEST

» 88. An incurral suspensioneiii qui ordinatur cum patrimonio donato, sed data iintapoca, vel tide de reddendo illo donanb. In priori libro dicta est probabilis opinio negativa ( col. 829 a. ) Sed hic l 6. n. 8a2. observadistinctionemtenendara,nempe si donans habuerit veram , vel ne, voluntatem donandi.

» 89. Si quis post contracta sponsalia cum una ducat aliam, an hac defuncta teneatur ducere primam. In priori libro dictum est probabiliter non teneri {col. 1^5. lit. I. ). Sed hic contrarium sustinetur /. 6. n. 876. i^. Quaevitur.

j) 90. An si quis ficte contraxit matrimonium, adillud revalidandum sufficiat, ut ipse solus apponat consensum. Hic /. 6. n. iii4- sententia affirmativa verior dicitur; quamvis in priori libro (coZ. 899. t'. Hinc infertur) non fuerit admissa.

»91. An sit nuUa dispensatio super impedimento inter propinquos, si taceturcopula inter ipsos praehabita. In priori libro opinio negativa probabilior visa est (coZ. 904. V. Quaer. 3. ). Sed hic /. 6. n. 1 134. omnino reiicitur, etiamsi copula non fuerit habita ad facilius obtinendam dispensationem.

» 92. An simplex sacei'dos possit absolvere a venialibus, et ab excoramunicatione rainori. In priori libro (co/. 7^6. lit. A. et col. 928. i^. Certum) opinio affirmativa, licet non fuerit admissa, non taraen omnino reiecta est. Sed hic l. 7. n. 71. omnino reiicitur ob decretum Innoc. xi,

» 93. An absolutus ab episcopo in necessitate a casu papali propter impedimentum temporale, excusetur ab adeundo Romam, si parti iam satisfecerit. In priori libro dictum est probabiUter excusari (co/. 933. Quaer. 3. in Jin.). Scd hic omnino tencri dicimus /. 7. n. 87.

» 94. An habens casum papalem publicum, si punitus fuerit ab aliquo episcopo, possit absolvi ab alio. Inpriori libro opiaio affirmativa probabilis visa est (co/. ^So. V. Hinc, infra dub. 1.). Sed hic contrariam veriorem dicimus /. 7. n. 77.

» 95. An episcopi possint absolvere a papalibus occultis extra confessionem. In priori libro relata est opinio affirmativa (co/. 9/J2. ad n. 8.).Scd hic /. 6. n. 693. v. Hic autem^ illam refutamus ex declarat. Gregorii 111.

» 96. An liceat rescribere ad cxcommunicalum. In priorilibro dictum cst probabiliter liccre ( col. 964 Ht. F. ). Scd hic ncgaraus /. 7. n. 193. An autem liceat exconimunicntum rcsidutare. In priori libro (coL 9^3. /)uF). 9.^ of)in1on<»m iilliimati- 1 vam diximus absolute probabilera. Sed hic I

lO.NES

d. n. 193. oppositara censeraus probabilio' rem, licet primam non damnemus.

» 97. An duellum possit acceptari, nein* curratur magna et certa iactui'a bonorum. Quidquid dictum sit cum Sahii. in priori hbro (co/. 970. lit. A. Not. 1 ) hodie haec opinio damnata cst a Bened. xiv. Vide /. 3. n. 400. prop. 4» 98. An parentes possintcogere puellam ad in^jressum in monasteriura causa educationis. In priori libro (co/. 983. inprinc.) probabilis dicta est opinio affirraativa. Sed hic /. 7. n. 212. v». Quoad, opposita absolute probabilior visa est, nisi puella sit in periculo incontinentiae.

» 99. An incurrat irregularitatem ratione bigamiae, qui contrahit duo matrimonia nuUa, vel qui 6cte secundum matriraonium init ad copulam extorquendam. Hic dicimus affirmandum /. 7 n. 44^. et 447« quidquid in priori libro dictura fuerit.

Adduntur aliae recentes retractationes opinionum, quae in praecedenle edilione recensentur.

Qu. 1. Si quis probabihter iudicet se implevisse votum , horas canonicas, sive poeniteniam, an teneatur eara satisfacere^ si adhuc probabile sit, vcl dubium non< implevisse. Negant plures auctores /. i. n. 76. Sed oppositum est tenendum, quia possidet obligatioiara contracta, donec certe non fuerit impleta.

» 2. An declarationes s. c. cardinalium vim legis habeant. Plures aa. negant,. nisi editae sint, non solum consulto pontifice sed etiam mandante, ut ipsae solemniter per totam ecclesiara promulgentur, /. . n. 106. uers. Qu. 2. Addendum tamen est, quod huiusmodi declarationes ^ quae iam in ecclesia universalitcr divulgatae, et facto sic promulgatae fuerint usu plurium,vcl relatione auctorum coramuniter ipsas referentium, hae satis omnes.fidelcs obstringunt.

» 3. An episcopus dispensare possit i» statutis canonicis , in quibus dispensatio reservata non sit. Visa fuitprius satis probabilis sententia affirmativa cum Soto Covarr. Gastrop Bonac. et s. Antoniu. Sed re melius perpcnsa, videturnegativa omnino tenenda cx Gleraent 2. de elect. ubi: Le.T superioris per injeriorem tolli non potest. Gui congruit c. Dilectus de temp. ordin. f^ide l. i. n. igi.

» 4- An dclegatus principis^ vel delegatus ad universitatem causarum, possit subdelegare. Affirmatur /. i. n. 193. Sed hoc est limitandum iuxta id, quod diciI lur lib. 6. H. 5'>'>., nompf^ lioc intelligi» 1 cum delcgaljo facia cst tamquam per ofREFORMATAE

VfT7

ficinm, aut cum dele^atur alicui iurisdictio, ut privilegiura perpetuo suo ofEcio, «ive dignitati annexum.

» 5. An cesset lex, cessante fine legis in particulari. Allata est sententia, quae id probabile vocat hancque tenent Salmant.

Viva cum Caiet. Syl vest. Panorra. Valent. Sa Carden. INav. Abbate Gomit. et aliis, i. i. n. 199. Sed hic advertendura, quod haec opinio vix unquam in praxi probabilis erit, quia vix unqnam eveniet, quod in particulari omne hallucinationis periculum cesset.

» 6. Si quis ex intentione furandi centum aureos surripiat eos centenis vicibus moraUter interruptis, an tunc centum peccata perpetret. L. 5. n. 44- dicturafuit probabile esse unura furtum, sive peccatura committi. Sed meHus re perpensa, dicendum huiusmodi furta esse centum distincta peccata raortalia, cura unumquodque furtura distinctara malitiam in se contineat.

» 7, Actus caritatis crga Deum elicien^us est saltera semel in mense , ut dicitur l. 1. n. 8. Addendum est quod eodem naodo, nempe semel saltem in mense, tenearaur pariter eHcere actura caritatis er^a proximum, alioquindifficulterhoc praeceptum caritatis erga proximum observare valebimus.

» 8. Dictum cst /. 3. n. a44- non videri im.probabile cura Less. Salm. Bon. €tc., quod ab ipso vovente possit commutari votumin aequale. Sed dicendura cum s. Th. Cai. Suar. et aliis, esse multura probabilius, quod non possitj quia Deus potius vult rera proraissara, quam aliam.

» 9. Dicunt phires dd. apud Bus. /. 5. n. 38i. , hcerc viro honorato occidere «ggressorem conantcra alapam ei impingere. Sed ibi addendum id, quod sapientcr docet Sylvius: Etiamsi honor sit bonum praestantiuSj quam divitiaey aut nullum aut rarissimum arbiiramur esse casum^ <]uo pro dejensione solius honoris liceat /iggressorem interficere. Ini. 2. q. 64 ar.

5- 7- 9' » 10. An beneficiarii expendentes redittis beneficii superfluos iu usus profanos, tencantur ad restitutionem. L. 3. n. 492. «sposita fuit sententia affirmativa tamquara valde probabilior; sed peracta meliori consideratione, sententia negativa videtur non minusprobabilis in praxi, signanter ob auctoritatem et rationcm d. Tii. iVi a. a. qu.

i85. ar. 7. nde cit. n. 49».

» 1 1. Si quis furatus sit rem, cuius do«linus est incertus, cui restituere [debet.

Lib. 3. n. 589. dictum est, restitutionem

fuciendam csse pauDcribus. aut locie piis

cuiuscumque loci. Sed huic plures ad« dendae sunt limitationes, quas loco citatcy yel paulo post inveuies.

M 12. Utrum si crimen aliquod est publicura in quodam loco, possit sine culpa, saltera grari, raanifestari in aHo, ubi illud est adhuc occultum. Dictura fuit /. i.n. 86. cum Lugo Gaiet. Navar. Salm. etc. coraraunissime, contra alios, sententiam af- . firmativara esse valde probabilem. Sed vi- ' j de /. 3. n. 974. ubi nunc sententia limi- ^ tatur tantum pro delictis illis, quae delinquentem aliis perniciosum efficiunt.

» i3. An in die ieiunii notabiliter antevertens sine iusta causa horam raeridianam, graviter peccet. L. 3. n. 1016., dictum fuit cum Lessio Tol. Bonac. Laym. Salm. Gastrop. etc. , probabiliorem esse negativara sententiara. Sed re melius ad trutinam revocata, dicimus cum AzorSanchez Nav. Sylvest., affirmativam omnino tenendam.

» 14. An episcopus possit licite transigere super bona ecclesiae vertentes. L. 4. n. 187. vers. Circa , etc. dictum est non posse. Sed hoc intelligendura tantum, quando ecclesia ob transactionem deberet aliquid de rebus possessis cedere: secus si nihil cederet de possessis.

» i5. Si votum sit certe emissura, sed tantura probabiliter irapletura, utrura voVens.teneatur omnino votura implere. Negant plures aa.,*ncmpe Lug. Ronc. Salm. cura Laym. etc. Sed censeo cum Gonc. Antoine etc, votuniimplondum esse, cura enira votum est certum, possidet obligatio implendi votura. f^ide l. i. n. 29.

» 16. An teneatur poenitens confiteri mortale peccatum certe commissum , si tantum probabiliter reputet se illud confessura fuisse. Negant Suar. Lug. Salm. et alii. Sed dico cum Concina et aliis eum teneri peccatum illud clavibus subiicere, cum dubia sit confessio, et certa sit confessionis obligatio. Sed vide quod dicitur lib. 6. de poenit. n. 477- (i^

» 17. Aa liceat confeiTc sacramentura sub conditione, absque eo quod conditio ore exprimatur. Lib. 6. n. 29. 1« ^n. affirmatum est cum Gont. Tourn. Ronc. Gastrop. et aliis comraunissirae. Sed quia non dcsunt auctores aliqui, ut Gonet lucnin Contens. Serry etc. qui tenent (licct parura probabiUter ) valorera sacraraenti non pendere ab intentione ministri, scd tantum ab ipsa collatione sacraraenti serio peracta, tutius est conditionem etiara ver* bis expriraere.

»18. An teneatur quis confitcri poccatura mortale certe commissum, siposica

(1) Idcm rcpetUur hic Quaer. 18.

958 paopos sit in dubio, an illud fuerit vel ne confessus. L. 7. /j. 477- dictum fuit non teneri, si credat se probabiliter peccatum confessario iam exposuisse. Sed nunc teneri dicimus, quia sicut certa fuit obligatio confitendi, ita certa debet esse confessio, vide tamen cit. n. 477» 19. An sacerdos ab ecclesia abscis* sus, uti si esset haereticus, scbismaticus, aut excommunicatus vitandus, possit absolvere eos, qui sunt in periculo mortis, si alius desit. L. 6. n. 56o. Quaer. i., probata fuit senteutia negativa. Sed nunc probamus contrariam cum Sylvio CoUet Sylvestro Cano etc.

» 20. An si poenitens confessus sit superiori, et inculpabiliter sit oblitus peccati reservati, poterit deinde a quolibet confessario de illo absolvi. L. 6. n. 697., probavimussententiam negativam; sednunc ex auctoritate Pontas Collet et signai ter Sylvii, qui affirmativam cum Sylvest.lNav. Adrian. Angel. Cov., et pluribus aliis pro certa habet, eam rcprobare non possumus.

)' 21. An inhabilitas ad celebrandum, quam incurrunt confessarii soUicitantes, incurratur ante sententiam. L. 6. n. 706. affirmatur. Sed nunc vide id, quod dicitur in hac editione num. citato.

» 22. An cjpiscopi possint absolvere ab cxcommunicatione eos, qui tentaverunt exriONES

traherc delinquentes ab ecclesia. Append. De privilegiis n. 28. affirraatum est. Sed nuuc oppositnm tenendum cura Fagnano, qui id prohat; vide /. c.

» a3. In praxi confessariorum dicitur cap. ult. n. 287. episcopis, eorumque delegatis concessa esse facultas impertiendi indulgentiam plenariam infirmis eam petentibus in articulo mortis: addendum ad hoc requiri, ut episcopi hanc facultatcm a summo pontificc expostulent,^ et obtineant.

» 24. In examine ordinandorum n. 98. dicitur ex rubrica illicitum esse in missa adhibere vinum quod incipit acescere. Adverte ibi quod additum est.

» 26. In eodera exam. num. 122 dicitur, dubium esse an sit probabilis opinio, quod celebrare sine cruce non sit mortale. Sed re maturius perpensa, nunc satis probabilis mihi videtur, cum inter doctores sit communis ,* nec certum habctur fundamentum in oppositum.

» 26 An calix si denuo inauretur, denuo sit consecrandus. L. 6 n. 870. dub. 2. probabiUuscensuinegandum cum Laym. Lugo etc. Sed re melius perpensa, nuuc puto cura Ferrari Suar. etc, probabilius^ iterum calicem esse consecrandum: vide adnotationem ultimo loco adiunctara ix» loco citato.

PROPOSITIONES DAMNATAE

AB ALEXAKDRO PAPA Vll.

Feria 5. die septembris i665.

In congregatione generali sanctae Roinanae et universalis inquisitionis, corara ss. d. n. Alexandro papa vii. mature discussis infrascriptis propositionibus.

  1. Homo nuUo unquam vitae suo tem^ore tenetur clicere actum fidei, spei et f^ritatis ex vi praeceptorum divinorum ad eas virtutes pertinentium.

  2. Vir equestris ad duellum provocatus, potest illud acceptare, ne tiraiditatis notara apud alios incurrat.

  3. Sententia asserens, buUam Coenaesolura prohibere absolutionera haercsis, et aliorum criminum, quando pubhca sunt, et id non derogare facultati Tridentini , in qua de occultis criminibus serrao esl, anno 1629. 18. iulii in concistorio sacr. congr.cminentiss. card. visa ettolerata est.

  4. Praclati rcgulares possunt in foro conscientiae absolvcre quoscumquc saccu)ares ab hacrcsi occulta, ct ab excomraunicalionc propter can» incursa.

  5. Quamvis evidcntcr tibi constet, Pctrura esse haereticura, non teneris denun^ tiare, si probare non possis.

  6. Confessarius,quiinsacramenlali confessione tribuit poenitenti chartam postea legcndam in qua ad venerem incitat, non censetur solHcitasse in confessione , ac proinde non c!»t denuntiandus.

  7. Modus evadendi obligationem denun~ tiandae sollicitationis est , si soUicitatus confiteatur cum soUicitante , hic potest ipsum absolvere absque onere denuntiandi.

  8. DupUcatum stipendiura potest sacer» dos pro eadera missa licite accipere, applicando petenti partem etiam specialissi* mam fructusipsimet cclcbranti correspondentem,idque post decretumUrbani viu.

  9. Post decretum Urbani potcst sacerdos, cui missae celebrandae Iraduntur, per alium satisfacere, collato illi minori stipendio, alia partc stipendii sibi retenta.

  10. Non est contra iustitiam pro pluribus sacrificiis stipcndium accipcre, et saIcrificiura unura ofTerre j ncque ctiam cst contra fidclitatem, etiamsi promittam pro» mibione etiara iuraraento firmata, danti'

DAMN

tlipendiura, quod pro nullo alio offeram.

n. Peccata in confessione oraissa, seu oblita, ob instans periculum vitae, aut ob aliam causam , non tenemur in scquenti confessione exprimere.

  1. Mendicantes possunt absolvere a casibus episcopis reservatis, non obtenta ad id episcoporum facultale.

  2. Satisfacit praecepto annuae confessionis, qui confitetur regulari episcopo praesentato, sed ab eo iniuste reprobato.

  3. Qui facit confessionem voluntarie nullam, satisfacit praecepto ecclesiae.

  4. Poenitens propria auctoritate substituere sibi alium potest, qui loco ipsius J)oenitentiam adimpleat.

  5. Qui beneficiura curatum habent, pos«unt sibi eligerein confessarium simplicem tacerdotera non approbatum ab ordinario.

  6. Est licitura religioso, vel clerico calumniatorem gravia crimina de se, vel de lua religione spargere, rainantera occidere, quando alius modus defendendi non suppetit, uti suppetere non videtur, si caluraniator sit paratus ipsi religioso, vel eius religioni publice et coram gravissimi^ viris praedicta impingere, nisi occidatur.

  7. Licet interficere falsum accusatorem, falsos testes, ac etiara iudices, a quo iniqua certo irarainet sententia, si alia via Don potest innocens daranum evitare.

  8. Non peccat raaritus occidens propria auctoritate uxorera in adulterio deprebensara.

ao. Restitutio a Pio v. iraposita beneficiatis non recitantibus, non debetur in Gonscientia ante sententiam declaratoriam iudicis, co quod sit poena.

  1. Habens capellaniam collativara, aut quodvis aliud beneficiura ecclesiasticura, ei studio litterarum vacet, satisfacit suae obligationi, si ofiicium per alium recitet.

  2. Non est contra iustitiam beneficia ecclesiastica non conferre gratis, quia collator conferens illa bcneficia ecclesiastica, pecunia interveniente, non exigit illam pro collatione beneficii, sed veluti pro eraolumento teraporali, quod tibi conferre non teuebatur.

I a3. Frangens ieiunium ecclesiae, ad quod |enetur, non peccatmortaliter, nisi excontcmptu, vel inobedientia boc faciat, puta, quia non vult se subiicere praecepto.

  1. MolUties, sodoraia et bestialitas sunt peccata eiusdem speciei infiraae, ideoque • suIRcit dicere in confessione se procurasse pollutioncra.

  2. Qui babuit copulamcum soluta, satisfacit confessionispraccepto, dicens: comraisi cum soluta grave pcccatum contra castilatcra, non cxplicando eopulam.

ATAE 9S9

  1. Quando litigantes ValiCnl pro se o» piniones aeque probabiles , potest iudi x pecuniara accipere pro ferenda sententiiii in favorem unius prae alio.

  2. Si liber sit alicuius iunioris et mo> derni, debet opinio censeri probabilis, dun» non constet , reiectam esse a sede apostolica tamquam improbabilem.

  3. Populus non peccat, etiamsi absque uUa causa non recipiat iegem a principe promulgatam.

Deinde feria 5 die 18 iwar£/i 1666.

Propos. 29. In die ieiunii, qui saepiu» modicum quid comedit , etsi notabilem quantitatera in fine comederit, non frangit ieiunium.

  1. Omnes ofiiciales , qui in republica corporaliter laborant, sunt excusati ab obligatione ieiunii, nec debent se certificare, an labor sit compatibilis cum ieiuniou

  2. Excusantur absolute a praeceptoie» iunii oranes illi qui iter agunt equitando,. utcumque iter agant, etiarasi iter neces*' sariura non sit, et etiarasi iter unius diei conficiant.

  3. Non est evidens, quod consuetudo non coraedendi ova et lacticinia in quadragesima obliget.

  4. Restitutio fructuum ob oraissionem horarura ^uppleri potest per quascumque eleemosynas , quas antea beneficiarius de fructibus sui beneficii fecerit.

  5. In die palmarum recitans ofHcium paschale satisfacit praecepto.

  6. TJnico officio potest quis satisfacere duplici praecepto pro die praesenti et crastino.

  7. Regulares possunt in foro couscientiae uti privilegiis suis, quae sunt expresse revocata per concilium Tridentinura.

  8. Indulgentiae cOncessae regularibus^ et revocatae a Paulov. hodie sunt revalidatae.

  9. Mandatura Tridentini factura sacerdoti sacrificauti ex necessitate cura peccato mortali, confiteudi quamprimum, est consilium, non praeceptura.

  10. Illa particula, quamprimum^ intelligitur , cum sacerdos suo terapore confitebitur.

  11. Est probabilis opiuio , quae dicit ^ esse tantum veniale osculum habitum ob> delectationem carnalem et sensibilem, quae ex osculo oritur, secluso periculo consensus ulterioris et pollutionis.

  12. Non estobligandus concubinarius ad ciiciendam concubinam, si haec nimis utilis esset ad oblectamentum concubinarii, vulgo regalo^ dum, deficiente illa, ni* mis aegre agerct vitam, et aliae epulaf

960 PROPO! iaedio magno conculjinarium afficerentj et ^lia famula nimis diflicile inveniretur.

4^. Licitum cst mutuanti aliquid ultra sortem exigere, si se obliget ad non re.petendam sortem usque ad certum tempus.

  1. Annuum legatumproanima relictum non durat plus quam per decem annos.

44« Quoad forum conscientiae, reo corTecto, ciusque contumacia cessante, cessant oensurae.

  1. Libri prohibiti, donec expurgentur, {)ossunt retineri, usque dum adhibita diiigentia corrigantur.

Idem sanctissimus, re mature consideTata, statuit et decrevit, praedictas propositiones, et unamquamque ipsarum, ut minimumtamquam scandalosas esse damnandas et prohibendas, sicut eas damnat, ac prohibet: ita ut quicumque illas aut coniunctim, aut divisim docuerit, defenderit, ediderit, aut de eis etiam disputative, publice, aut privatim tractaverit, nisi forsan impugnando, ipso facto incidat in'excommunicationem, a qua non possit (praeterquam in articulo mortis), ab aho, quacumque etiam dignitate fulgente, uisi a pro tempoi-e existente romano pontifice, absolvi.

Insuper districte in virtute sanctae o-bedientiac, et sub interminatione divini iudicii prohibet omnibus Ghristi fidehbus cuiuscumque conditionis, dignitatis, acstatus, etiam speciali et specialissima nota dignis, ne praedictas opiniones, aut aUquam ipsarum ad praxim deducant.

PROPOSlTiOINES

OAMWATAE A SS. D. INNOCENtlO PAPA XI. (l)

Feria 5 die a martii 1679.

  1. Non est Hcitum iu sacramentis conferendis sequi opinionem probabilem de valore sacramenti, relicta tutiore, nisi id yetet lex, conventio, aut periculum grayis damni incurrendi. Hinc sententia probabih tantum utendum non est in collatione baptismi , ordinis sacerdotaUs , aut episcopalis.

a. Probabihter existimo, iudicem posse iudicare iuxta opinionem etiam minus probabilem.

  1. Generatim , dum probabihtate sive intrinseca, sive extrinseca, quantumvis te<nui, modo a probabihtatis finibus non cxeatur, confisi ahquidaginius, semper prudenter agimus.

4'^^ infidehtate excusabitur infideUsnon credens, ductus opinione minus probabiU.

  1. An peccct mortahter, qui actum diicctionis L)ei scnicl tantum in yita eUccrct, condcmnare non audemus.

(1) Siimnuis Pontifcx slalint et decrevit tei^Hcn4cs pi'0|)Usilioucs et uuauKjuuuirj^uc ipsarum, sicut

  1. Probabile e«t, ne singuUs quidem ri« gorose quinquenniis per se obUgare praeceptum caritatis erga Deum.

  2. Tunc soUim obligat, quando tenemur iustifican , et non habemus aham viam, qua iustificari possimus.

  3. Gomedere et bibere usque ad satietatem ob solam voluptatem, non est peccatum, modo non obsit valetudini, quia hcite potest appetitus naturalis suis actibus frui.

  4. Opus coniugii ob solam voluptatem exercitum , omni penitus caret culpa, ac defectu veniah.

  5. Non tenemur proximum diUgere actu interno et formaU.

  6. Praecepto proximum diUgendi satis* facere possumus per solos actus externos.

  7. Vix in saecularibus invenies, etiam in regibus, superfluum statui. Et ita vix aUquis tenetur ad eleemosynam, quando tenetur tantum ex-superfluo statui.

  8. Si cum debita moderatione facias, potes absque peccato mortaU de vita aUcuius tristari, et de iUius morte naturaU. gaudere, illam inefficaci affectu petere et desiderarej non quidem ex displicentia personae, sed ob aliquod temporale emolumentum.

i4- Licitura est absoluto desiderio cupere mortem patris, non quidem utmalum patris, sed ut bonum cupientis, quia nirairum ei obventura est pinguis haereditas.

  1. Licitum est filio gaudere de parricidio parentis a se in ebrietate perpetrato, propter ingentes divitias inde ex haereditate consecutas.

  2. Fides non censetur cadere subpraeceptum speciale, et secundum se.

  3. Satis est actum fidei semel in vita elicere.

  4. Si a polestate publica quis interrogetur, fidem ingenue confiteri, ut Deo, et fidei gloriosura consulo: tacere ut peccarainosum per se non damno.

  5. Voluntas non potest efficere, ut assensus fidei in ae ipso sit inagis firraus , quam mereatur pondus rationum ad assensum impellentium.

  6. Hinc potestquisprudenterrepudiare assensura, quem habebat supernaturalem.'

ai. Assensus fidei supernaturalis et utilis ad salutem, statcum notitia solum probabili revelationis ; irao cum formidine , quaquis forraidet, nenonsit locutusDeus.

  1. Non nisi fides unius Dei neccssaria videtur necessitatc medii, non autem cxplicita remuneratori?

laeeni, ui niinimuni lamquam scandalosas et In praxi perniuiosas csse damnaiRlas ct inohibcadas, sicuU cas danmat ct probibeL

a3. Fides late dicta tcstimonio creaturarum, similive motivo ad iustificationem «ufHcit.

a4- Vocare Deum in testem mendacii levis, non est tanta irreverentia, propter quam velit aut possit damnare hominem.

  1. Cum cansa licitum est iurare sine animoiurandi, siveres sitlevis, sive gravis.

  2. Si quis vel solus, vel coram aliis, ^ive interrogatus, sive propria sponte, sive recreationis causa , sive quocumque alio fine iuret, se non fecisse aliquid quod revera fecit, intelligendo intra se aliquid aliud, quod non fecit, vel aliam viara ab ea, in qua fecit, vel quodvis aliud additum verum, revera non raentitur, nec est periurus.

  3. Causa iusta utendi his amphibolo^is est quoties id necessarium aut ulile est ad salutem corporis, honorem, res familiares tuendas, vel ad quemlibet alium virtutis actura, ita ut veritatis occultatio oenscatur nunc expediens et studiosa.

  4. Qui, mediante commendatione, vel munere ad magistratum, vel officium publicum promotus est, poterit cum restri<:tione mentali praestare iuramentum, quod de mandato regis a similibus solet exigi, non habito respectu ad intentiomem exigentis, quia non tenetur fateri crimen occultum.

  5. Urgens metus gravis est cau^a iusta sacramentorum adrainistrationem simulandi.

  6. Fas est viro honorato occidere invasorem, qui nititur calumniara inferre, si aliter haec ignominia vitari nequit: idem quoque dicendura, si quis irapingat alapam, vel fuste percutiat; ct postimpactara alapam, vel ictum fustis fugiat.

  7. Regulariter occidere possura furera -pro conservatione unius aurei,

  8. Non solura licitura est defendere defensione occisiva, quae actu possidemus, sed etiam ad quae ius inchoatum habecius, et quae nos possessuros spcramus,

  9. Licitum est tam hcredi, quam legatario contra iniuste impedientera, ne vel hereditas adeatur, vcl legata solvantur, se taliter defcndcrc; sicut et ius habenti in cathedram, vel praebendam contra earum possessionem iniuste impedientem.

  10. Licet procurarc abortura ante animationemfoctus, ne puclla deprehensa gravida occidatur aut infametur.

  11. Videtur probabile, omncra foctura, quamdiu in utero est, carere anima rationali, et tunc primum incipcre eamdcm haberc, cum paritur, ac conseqnenter di«eiidum cnt, in nullo aboitu homicidiura commitli.

fATAJi 96 T

  1. PerraiMum esl fUrari, non soluii in extreraa necessitate, sed etiam in gravi.

  2. Farauli et faraulae domesticae pos-. sunt occulte heris suis surripere ad com« pensandam opcram suam, c^uam maioreiu iudicant salario quod recipiunt.

  3. Non tenetur quis sub poena peccati mortalis restituere, quod abiatum est pei pauca furta, quantumcumque sit magna summa totalis.

  4. Qui alium movet , aut inducit ad inferendum grave damnum tertio, non tenetur ad restitutionem istius damni illati.

  5. Contractus mohatra licitus est, etiara respectu eiusdera personae, et cum contractu retrovenditionis praevie inito cura intentione lucri.

  6. Cura nuraerata pecunia pretiosior sit numeranda, et nullus sit, qui non maioris faciat pecuniam praesentem, quara futurara, potest creditor aliquid ultra sortera a mutuatario exigere, et eo titulo ab usura excusari.

4a. Usura non est, dum ultra sortem aliquid exigitur, tamquam ex benevolentia et gratitudine debilura, sed solura, si exigatur tamquam ex iustitia debitura.

  1. Quidni non nisi veniale sit, detrahentis auctoritatem magnam sibi noxiam falso crimine elidere.

44- Probabile est, non peccare mortalitcr, qui iraponit falsura criraen alicui, ut suam iustitiam et honorem defendat. Et si hoc non sit probabile, vix ulla erit opinio probabilis in theologia.

  1. Dare tcmporale pro spirituali non est simonia, quando temporale non datur tamquam pretium, sed durataxat tamquam motivura conferendi, vel efficiendi spirituale, vcl etiam quando temporale sit solum gratuita compensatio pro spirituali, aut e contra.

  2. Et id quoque locura habet, etiamsi temporale sit principale motivum dandi spirituale, irao etiarasi sit finis ipsius rei spiritualis, sic ut illud pluris aestiraetur, quara rcs spiritualis.

  3. Cum dixit concilium Tridentinum, eos alienis pexatis communicantes raortaliter peccare, qui non quos digniores, et ecclesiae magis utiles ipsi iudicaverint, ad ecclcsias promovent: conciliura vel prirao videtur per hoc digniores non aliud significare velle , nisi dignitatem eligcndorura, sumpto comparativo pro positivo ; vel sccundo locutione minus propria ponit di^niores ut excludat indignos, non vcro dignos, vel tandera loquitur tcrtio, quando fit concursus.

  4. Tara clarura videtur, fornicationem bcGundum «c nuUara involverc malitiam.

Dk LinoRi^. Mor. 7.^.

61

9€^ PROPOS et solnm esse malam, quia interdicta, ut contrarium omnino rationi dissonum yideatur.

  1. Mollities iure naturae prohibita non est. Unde si Deus eam non interdixisset, saepe esset bona, et aliquando obligatoria sub mortali.

  2. Copula cum coniugata, consenlienle marito, non est adulterium, adeoque sufficit in conffessione dicere, se esse fornicatum.

  3. Famulus , qui submissis humeris scieuteradiuvat herum suum ascendereper fenestras ad stuprandam virginem, et multoties eidem subservit, deferendo scalam, aperiendo ianuam, aut quid simile cooperando, non peccat mortaliter, si id faciat metu notabilis detrimenti, puta ne a Domino male tractetur, ne torvis oculis aspiciatur, ne domo expellatur.

  4. Praeceptum servaiidi festa non obligat sub raortali, seposito scandalo, si absit contemptus.

  5. Satisfacit praecepto ecclesiae de audiendo sacro, qui duas eius partes, imo quatuor simul a diversis celebrantibus audit.

  6. Qui non potest recitare matutinum et laudes , potest autem reliquas horas , ad nihilum tenetur, quia maior pars trahit ad se minorem.

  7. Praecepto communionis annuae salisfit per sacrilegam corporis Domini man ducationem.

  8. Frequens confessio et comraunio , etiam in his qui gentiliter vivunt, est nota praedestinationis.

  9. Probabile est, sufficere attritionem naturalem, raodo honestam.

  10. Non teneraur confessario interroganti fateri peccati alicuiusconsuetudinem.

  11. Licet sacramentaliter absolvere dimidiate tantum confessos, ratione magni concursus poenitentium, qualis, verbi gratia potest contingere in die magnae alicuius feslivitatis, aut indulgentiae.

  12. Poenitenti habenti cOnsuetudinem peccandi contra legem Dei, naturae, aut ecclesiac, ctsi emendationis spes nulla ap(1) SitTnmus Pontifex decretum concludit hi$ verbis: quicumque autem cuiusvis conditioais, Btalui et dignitatis illas vel illarum aliquam coniunctim vcl divisim dcfenderit vel elidcret vel de eis disputative et publice Lut privatim traclaverit vel praedicaveril, nisifortan impugnando, ipso facto incidat in excomniunicationcm latite sententiae, a qua non possit (pracl<M-quam in articulo mortis) ab alio, quacumquc ctiam diguitate fulgente, nisi pro tempore exislcute romano pontifice, absolvi.

Insupcr dislriclc in virtute sanctac obedicntiac ct siib iiitcrminalione divini iudicii prohibet omnibus t:hi isti Udclibu* «ui><«cumQue condilioBii diguilati'

TIOWES

pareat, nec esl neganda, ncc dlffcrcnda ab* solutio, dummodo ore proferat, se dolerc et proponere emendationem.

  1. Potest ahquando absolvi, qui in proxima occasione peccandi versatur, quani potest, et non vult omittere, quinimo directe, et ex proposito quaerit, aut ei se ingerit.

  2. Proxima occasio peccandi non est fugienda, quando causa aliqua utihs, aut honesta non fugiendi occurrit.

  3. Licitum est quaerere directe occasionem proximam peccandi pro bono spirituali, vel temporaH nostro vel proximi»

  4. Absolutionis capax est homo, quantumvis laboret ignorantia mysteriorum fidei, et etiamsi per negligentiam etiam culpabilem nesciat mysterium sanctissimaa Trinitatis et lucarnationis Domini nostri lesu Christi.

  5. Sufficit illa raysteria semel credidisse (i).

PROPOSITIONES

AB ALBXiiNOno VIU.

Decretum Cum feria 5 die augusti 1690. in congregatione generali s. rom. et univ. iiiquisitionis fuissent in examen adductae duae sequentes propositiones, videlicet:

  1. Bonitas obiectiva consistit in convenientia obiecti cum natura rationali: formalis vero in conformitate actus cum regula morura. Ad hoc sufficit, ut actus moralis tendat in finem ultiraura interpretative. Hunc horao non tenetur araare, neque in principio, neque in decursu vitae suae raortalis.

  2. Peccatum philosophicura, seu raorale est actus humanus disconveniens naturae rationali et [rectae rationi. Theologicum vero et mortale est transgressio libera divinae legis. Philosophicum quantumvis grave in illo qui Deum vd ignorat, vel de Deo actu non cogitat, est grave peccatum, sed non est ofiensa Dei, neque peccatum raortale dissolvens amicitiara Dei, neque aeterna poena digaum.

et status, etiam speciaU et specialissima uota dignU ne pracdictas opiuiones aut aliquam ipsarum ad praxim deducaut.

Tandem, ut ab iniurifsis contontionibus doctores seu scholastici aut alii qaicuraqne in postcrum sa abstineaut, ut paci et caritati consuiatur, idem sanctissimus in virtute sanctae obedientiae eis praeci* pit, ut tam in librii imprimendis ac manuscriptis, quam in tbesibus, dispulationibus ac praedicationibus caveant ab omni censura et uota, necnon a quibuscumque conviciis contra eas propositioncs, quaa adlruc 'nter catholicos' hinc iudc controvertuntur, donec a saucta Sede reeognitae sint, ct super iisdcro proposiliouibus iudicium profcralur.

DAMNATAE

953

Ss. Ponllfex pnmam propositionem declaravit haerelicam ; secundam teraerariam, scandalosam, etc.

Decretum alleriitn

Feria 5 die 7 Decembris 1690., idera ss. Alexander Papa viii. daronavit sequenles 3i propositiones:

i.In statu naturae lapsae ad peccatura mortiile, et deraeritura sufficit ilia libertas, qua voluntariura et liberum fuit in causa sua, peccato originali, et voluntate Adami peccantis.

  1. Tametsi detur ignorantia invincibilis iuris naturae, haec in statu naturae lapsae operantem ex ipsa non excusal a peccato formali.

  2. Non Hcet sequi opinionem, vel inter probabiles probabiHssimara.

4- Dcdit semetipsum pro nobis oblationem Deo, non pro soUs electis, sed pro omnibus et soHs HdeHbus.

  1. Pagani, iudaei, haeretici, aHique huius gcneris nullum oranino a lesu Ghri8to accipiunt influxura: adeoque hinc recte inferes, in ilHs esse voluntatera nudara et inerraem, sine omni gratia sufficienti.

  2. Gratia sufficiens statui nostronontara utiHs, quam perniciosa est, sic ut proinde uierito possimus petere: A gratia sufficienti libera nos, Domine.

  3. Omnis huraana actio deHberata est Dei dilectio, vel mundi: si Dei, carit:«s Patris est, si raundi, concupiscentia carnis, hoc esl, raala est.

  4. Necesse est, infidelera in omni opcre peccare.

9 Revera pcccat, qui odio habet peccatum merc ob eius turpitudinem ct disconvenicntiam cum natura, sine uUo ad Deura offensum respectu.

  1. Intentio, qua quis dctestalur raalura et prosequitur bonura, mere ut coclestera obtincat gloriam, non cst recta, nec Deo placens.

  2. Orane, quod non cst cx fide christiana supernaturali, quae per dileclioncra opcratur, peccatura cst.

  3. Quandoin raagnis peccatoribus deficit omnis amor , dcficit etiam fides ; et ctiarasi videantur credcre, non cst fidcs divina, sed humana.

  4. Quisquis etiam aeternae mcrccdisiotuitu Dco famulatur, caritate si carucrvt, vitio non caret, quoties intuitu licet boalitudinis opcratur.

i4- Timor gchennae non cst supfrnaturalis.

i5. Attritio, quae gchennae, ct poenarum mctu concipitur. «inc dilcclione bcnevolentiae Dei propter se, non est bonui motus, ac supernaturalis.

  1. Ordinera praeraittendi satisfactionera absolutioni induxit non poHtia, aut institutio ecclesiae, sed ipsa Ghristi lex el praescriptio, natura rei idipsura quodaramodo dictante.

  2. Per illam praxira raox absolvendi ordo poenitentiae est inversus.

  3. Gonsuetuio raoderna quoad adrainistrationem sacraraenti poenitentiae, etianisi eam pturiraorura horainura sustentet auctoritas, et raulti teraporis dluturnitas confirraet, nihilorainus ab ecclesia non habetur pro usu, sed pro abusu.

  4. Homo debet agere tota vita poenitentiam pro peccato originali.

  5. Gonfcssiones apud religiosos factae, pleraeque, vel sacrilegae sunt, vel in validae.

  6. Parochianus potestsuspicari de mendicantibus, qui cleemosynis communibus vivunt, de iraponenda nimis levi et incongrua poenitentia seu satisfactione ob quaestum seu lucrum subsidii temporalis.

  7. Sacrilcgi sunt iudicandi, qui ius ad comraunionera percipiendara praetendunt, antequara condignam de delictis suis poenitentiara egerint.

  8. Sirailiter arcendi sunt a sacra communione, quibus nondura inest amor Dei purissiraus, et oranis raixtionis expers

  9. Oblatio in templo, quae fiebat a B. V. Maria in die Purificationis suae per duos pullos columbarura, unura in holocaustura, et alterura pro peccatis, sufficientcr testatur, quod indiguerit purificatione, et quod Filius, qui offerebatur, etiam maculaMatris maculatus csset, secundum verba legis.

  10. DciPatris simulacrura nefas est christiano intemplo collocare.

  11. Laus quae defertur Mariae, ut Mariae, vana est.

  12. Valuit aliquando baptisraus sub hac forraacollatus: Innomine Patris», etc. praetermissis illis, cgo te baptizo.

  13. Valet baplismus collatus a ministro, qui omnem rilum externum, formaraque baptizandi observat, intus vero in corde suo apud se resolvit: Non intendo quod facit ccclcsia.

  14. Futilis, et totics convulsa est assertio de pontificis romani s apra concilium oecuraenicura auctoritate, atque in fidei quaestionibus decernendis infallibilitate.

  15. TJbi quis invenerit doctrinara in Augustino clare fundatara, illara absolutepotcst tcnere , et docere , non respicicndo ad ullam pontificis bullara.

  16. BuIIa Urbani octavi, In Eminenti, cst subrcptitia.

DECRETA

ftOMANORUM PONTIFICUM

MOROT MATERIAM RESPICIENTIA

EiNCYCLlCAE ET DECRETA BEiNED. XIV.

EPISTOLA ENCYCLICA L

SDPER IBIUNIO.

f^enerahiles Fralres salulem el aposLolicam benediclionem.

Non ambigimus , venerabiles fratres , quin universis catholicae religionis cultoribus notum sit, a tota per christianum orbera ecclesia inter praecipua orthodoxae disciplinae capita perpetuo annumeratum retineri quadragesimale ieiunium, quod olim in lege et prophetis primitus adurabratum, ipsius Domini nostri lesu Christi exemplo veluti consecratum, ab apostolis traditura, a sacris canonibus ubique praescriptum, et ab universali ecclesia, ab ipso 8ui priraordio retentum,etobservatum est. Hoc nimirum, ut veteres tradidere patres, nobis quotidie peccantibus communis poenitentiae constituto remedio, per consortium crucis Christi nosetiam aliquid in eo, quod ipse propter nos praestitit, agiraus; Bimulque ad recolenda sacratiora redemptionis nostrae raysteria, quae per dorainicaePassionis, acResurrectionis raemoriara, [[uadragesimali potissiraum tempore soleQinius cclebrantur, purificatis ieiunio corporibus, et animis dignius pararaur. Hoc feluti nostrae militiae tessera ab inimicis orucis Christi secernimur, flagella divinae altionis avertimus, et coelesti praesidio in iies adversus principcs tenebrarum munimur. Hoc despectui habito, non contemnendum divinae gloriae detrimentum, oon levc catholicae religioni dedecus, nec dubiura animabus Christi tidelium pcriculum oboriturj nec aliunde populis calamitates, rebusque publicis et privatis cladcm «itiumque iraportatum esse constat. Ab Uac vero insita, inhaerentique in oranium tatholicorura hominum animis de sacraQssima quadragcsiraa, aliisque diebus ieiubio consecratis persuasione, ct reverentia, Juam aliena , quam discors , quam absona »it hodierna ieiunantium consuetudo, quanlum ab ipsa ieiuniorura institutione, etserfata sem|)er, ubique, et ab omnibus disci«lina quam longissime distet, vos,vonerafclcg fratrr«, qui j?opulorum curac vestr"»?

commissorum mores et usus probe nostis, pro singulari sapientia vestra prae ceterij clarius intelligitis, Nos sane, quibus in hac sublimi apostolicae procurationis specula constitutis undique gentium nuntii afferuntur, lacrymis satis deplorare non possumus, augustissimam quadragesimalis ieiunii observantiam ob nimiam, nullis legitimis urgentibus causis, ubique indiscriminatim dispensandi facitttatera plane sublatara esse, ita ut orthodoxae quidem rcligionis cultores merilo querantur, haeresum vero sectatores illudant et exultent. Perniciosae huic corruptelae plurimorum insuper Licentiam adiunctam esse graviler dolemusf quae usque adeo invaluitj ut nulla apostolici instituli sa^ cratissimique praecepti habita ratione , ieiuniorum tempore palam et impune ab iisdem agitentur convivia^ et epulae />»terdictae promiscue inferantur.

Eapropter quemadmodum, quibus curis, sollicitudinibus , et angoribus urgearaur , cum fraternitatibus vestris communicamus, ita facere non possumus, quin pro iniuncto nobis supremo sacrosancti apostolatus officio, et ardentissimum fraternitatum vestrarum zelum ad opportunura hisce malis adhibendum remedium excitemus, ct ad congruentes huiusmodi abusibus pcnitus extirpandis leges praescribendas meditemur. Interea, venerabiles fratres, gaudium, et corona nostra, nobiscum considerantes, nihil Deo acceptius, niliil pastorali ministerio nostro dignius, nihil gregibus curae nostiae commissis utilius, quam ut verbo, et exemplo praeeuntes, Christi tideles ad tam salutarem christianae poenitentiae et pietatis exercitationem alacrius suscipiendam , et constantissime retinendam, et ea, qua instituta fuit disciplina, peragendam vehcmentius inflamracmus, omni opera atque industria studearaus, utfidclcspopuli in conspectu Dei pcr austeriorem ieiuniorum obscrvantiam tales p(M*maneant, quales in ipso paschali festo dignum est invcniri.

Debitum igitur palernae uniuscuius» aue ve^trum seduUtalis et caritalis of«

1

wOMANORUM PONTIF. DEWVETA

9G5

J^cium iure postiilat, ut omnibus notum Jaciatis et annuntielis , nemini quidem sine legitima causa^et de utriusque medici consiliof multitudini vero^ uelutipopulo, aut civitati^ aut genti indiscriminaiim integrae , nonnisi gravissima et urgente necessitate^ et in casibus per sacra canonum statuta praescriptis , cum debita apostolicae huius sanctae sedis reuerentia a quadragesimali ieiunio toties dispensationem, quoties opus fuerit^et concedendam, nec audacler Jidenterque usurpandam^ nec superbe et arroganter ab ecclesia, sicut alicubi in more posi' tum esse accepimuSy esse postulandam. Gravissimam vero urgentemque necessitatem, etsi non est cur vobis explictrnusj nolumus tamen vos ignorare, cum huiusmodi necessilate servandam esse potissimum unicam comestionem, sicut alias hic liomae^ ac nos ipsi hoc anno, urgentibus causis dispensantes , expresse praescripsimusy et licitas atque interdictas epuias promiscue minime apponendas esse. Porro quemadraodura de eiusmodi indulgentia tam caute impertienda , si secus fieret,nospersuasum habemus, districtam supremo divino iudici redditum iri rationem ; ita conscientiam uniuscuiusque vestrum onerandam esse ducimus. Insimul fraternitates veslras rogamus , et in Domino exhortantcs obsecraraus, ut populos, qui communcro omnium Christi fidehum poenitentiam ac disciplinam servarc nequeant, commonere satagatis, ne per alia pietatis opera, ut sua cuique devotio suggeret, peccata sua expiare, et Deo satisfacere ncghgant; quinimmo sanandis vulneribus, quibus humana infirroitas aauciatur, diligentero adhibere studcant curationero, ut culpas de niundano pulverc contractas, dura casta ieiunia decoquere non possunt , pia opera, orationuro suffragia, et eleeroosynae muneraredimant. Interim solatiumetlevamen non leve rooerori nostro a pastorali vigilantia et caritate vestra praestolantes , ac certo nobis pollicentes, apostohcara benedictionero curo uberi coelestiuro charismatum copia coniunctaro in eosdem populos vestros redundaturaro, vobis, venerabiles fratrcs, peramanter impertirour. Volurous autero, ut praesentium transumptis sive cxcraphs etiara irapressis , roanu alicuius notarii publici subscriptis, et sigillo personae in dignitate ccclesiastica constitutae munitis, eadem prorsus ubique fides adhibeatur,quae praesentibusadhiberetur, ct adhiberi posset, si forcnt exhibitae, vel ostensae. Datum Romae apud sunctam Mariam MaioremsubannuloPiscatons die irigcsima mcnsis maii anno millcsirao scptingentesiroo quadragesimo prlmo , pon* tificatus nostri anno primo.

D. Cardinalis Passioneus.

EPISTOLA ENCYCLICA II.

SUPER EODEM lElUNIO

In supreroa universalis ecclesiae procuratione, roeritis licet iroparibus, per ineffabilero divinae bonitatis abundantiam , ut orthodoxae fidei assertores, sic etiaro ecclesiasticae disciplinae custodes ac vindices constituti, quadragcsimale praesertim ieiunium, quod inter praecipua orthodoxae disciplinae capita scmper et ubique ab ipso ecclesiae exordio jnuraeratura esse nemo ex catholicis inficiatur, ab hodierna ieiunantiura corruptela vindicare, et in pristinam quantum, benediccnte Doraino , fieri posset, observantiara revocare cupientes, per ahas nostras in simih forma brevis Htteras ad fraternitates vestras die 3o. proxime elapsi mensis roaii cjurrentis anni datas exiroium fraternitaturo vestrarum zeluroexcitanduro curavirous, ut adlaborarc studeretis, ne hac in parte et optatum apostolicae nostrae sollicitudinis angoribus lcvamen, et salutare abolendae sacratissirai ieiunii corruptelae remedium deesset. Quoniaro autein paternae pontificiae charitatis quae novit irobecillitates infirroorum sustinere , atque etiaro cum infirroantibti» infirmari, non iromeroores, quemadmoduni a ieiunio ahquando lcgitima causa, autgravissima urgentique necessitatc exigente dispensandura esse cx apostohca benignitate censuiraus ; ita inter caetera praescripsimus unicara coraestionem servandara, et Ucitas atque interdictas cpulasminirae esseapponendas.

Hinc Jactum esse accipimus, quod non dejuerint, qui per humanas, et hominibus a christiana poeniientia abhorrentibus dumtaxat dignas, illationes sibi aliisque persuadeant, unicam potissimum comestionem servai i, aique epulas licitas et interdictas minime apponi debere^ cum multitudine quidem indiscriminatim ob urgentem gravissimamque necessitatem^ non vero singulis ob Legitimam causam^ et de utriusque medici consilio dispensalur. Quam sane persuasionem a sententia nostra alicnam^ ut ex omnium animis penilus eveUamus , nos quibuscumque, quacumque occasione , stVe multituaini indiscriminatim ob urgentem gravissirhamque necessitatem , sive singulis ob legitimam causam , et de utriusque medici consilio^ dummodo nulla certa et periculosa ajfectae valetudinis ratio intercedaty et aliter jieri necessario exigat^ in quadi aiiesimae, aliisque anni teni^u966 XOMANOR ribus et diehus^ quihus cavnium^ ovorum^ et lacliciniovum esus est prohioilus, dispensari contigerit,ah omnibus omnino, nemine excepto, unicam comestionem servandam, etlicitas atque interdictas epulas minime esse apponendas^ tenore praesentium declaramus, et edicimus; quemadmodum per singulas nostras in pari forma brev^is litteras singulis utviusque sexus Christijidelibus ob corporis infirmitatesj quibus obnoxii reperiuntur^ in sacratissimaquadragesima aliisque ieiunio consccratis diebus vescendi prohibitis licenliam dantes unicuique expresse prae^ scribimus atque praec^pimus. Eapropter fraternitates vestras rogamus, atquein Domino obsecramus, utpopulos vestraecurae commissos ad tara opportunum sanandis vulneribus, quibus per humanam infirmitatem quisque sauciatur, sanctissimi ieiunii remedium alacriter adhibendum cohorluntes, sedulo ac paterne moneatis, rem agi non quidem exiguam, sed longe gravissiraam, de observando sustinendoquc ieiunio purificandis animis corporibusque salutari. In spem igitur illos erigite coelestium praemiorum, quibus assequendis non sunt condignae passiones bfuius temporis, imo leve ac moraentaneum non tribulationis, sed modicae abstinentiae nostrae incommodura, magnum gloriae pondus operatur in coelis. Ab omnibus se abstinent, qui in agone contendunt, utcorruptibilem coronam accipiant j pudeat tam imbelles ac delicatos christianae militiae milites refugientesa consortio crucis Ghristi, qui coronam legitime certantibus propositam sperare praecipit incorruptam ; ad cuius auspicium, et pignus fraternitatibus vestris apostolicara benedictionem iisdem etiam populis vestris nostro nomine impertiendam peranianter elargiraur. Volumus autera ut pracscntium transumptis sive exeniplis etiam impressis, manu alicuius notarii publici subscriptis, ct sigillo personae in dignitatc ecclesiastica constitutae munitis, eadera prorsus ubique fides adhibeatur, quae praesentibus adhiberetur et adhiberi possct, si forent exhibitae, vel ostensae. DatumRoraae apudsanctara Mariam Maiorem sub annulo piscatoris die vigesimasecunda racnsis augusti anno railIcsimo septingentesimo quadragesimo primo, pontificatus nostri anno secundo.

EPISTOLA ENCYGLICA IH.

SUPBR EODEM IBIUMO

Libcntissime quidem amplcctimur, quae nobis oIFeruntur, occasiones ad vestros animos excitandos, ut ecclesiasticae discipiinac rcparandae scdulam curam confc*

M POiNTlF.

ratis. Etenimsummipontm'catus dignitati, ad quam nos, licct immerentes, evecti fuiraus, coniunctam esse intelligimus sollicitudinem aliarura ecclesiarura , nobisque comraendatam, qui plane tenuitatcra viriura nostrarum non ignoramus.

Cura itaque praesentiura litterarura argu raentum totum sit de ieiunio, quod temporequadragesimae veteri ecclesiae instituto ac lege fidelibus indicitur , snpervacancum ducimus longam orationera conficere de quadragesimae institutione, et patrum, et conciliorura omnes super hac re in medium proferre auctoritates. Difficile id quidera nobisparura videretur, sedpotiusalienura, et nullo raodo conscntaneum vobis, quos doctrinae laude, canonum, et sacrae historiae cognitione pracstantes arbitramur, Porro ad scribendas has litteras adducti fuimus gravissirais illis verbis Trid. Syn., quae sess, 25. de ref. praecipit episcopis orane studiura irapendere, ut fideles ipsorura curae traditi magna religione perficiant ca quae a sacris canonibus praescribuntur; Ut illis omnibus, et iis praecipue sint obsequentes, quae ad mortijicanclam carnem conducuntj ut ciborum delectusy et ieiunia.

Ubi primum bononienscniccclcsiara ad* ministrandam suscepimus ( ad quam beneficio Clcmentis xii. fel. record. ab sede anconitaiia translati fuiraus ) , mandatuni evulgavimus (quod libro prirao institutionura nostrarura pro viris ecclesiasticis decimoquintoloco continctur). In illoplures diflicultates indicavimus, ob quas minime solvendos a ieiunii legibus putabarausillos, qui ob legitiraara causara, etlegitiraa prius auctoritate interposita, quadragesiraae abstinentiara non observarent, minime, inquam, solvendos a ieiunio , ita ut liceret ipsis quohbet die mensam bis instituere, non unica vice, vcspertina superadditarefectione, quae pcrmitti ieiunantibus consuevit. Tandem in hac pontificia sedc coUocati, rem totam in examen iterura revocavimus, et praestantissimis quoque viris demandavimus ipsara diligenter accurateque perpendere, ac suas deinde opiniones nobis cxponerc. His pcractis, huiusraodi controversiae finera tribuere constitniraus, illudque decrevimus, ne ulla in posterum, sive pcculiaris, sive generalis pro aliqua civitate, vel oppido concedatur facultas adhibcndi carnes ad mensara tempore ieiunii, vel quadragesimae, nisi conditio serbandi ieiunii, sive unius comestionis intcrponatur; et WXxxi lijuoque monitum addatur, nequaquara licere mensam earadcm carnc ac piscibus instruere. Equidem dcclinatts hac ratione nimium implicatis quaestioui*

busy exislimavimus unicam singulis diebus comestionem indicere illis etiam, qui carnibus uti, cura ieiunium indicitur, rite obtinuerunt ; et pravam illam consuetudinem, quae apud multos iam nimis invaluerat, penitus evellere, afferendi nempe carnes in mensam cum piscibus, postquam ipsi quadragesimalis abstinentiae praecepto soluti fuerunt, ob eam potissimum causam, quod grave detrimentum saluti ab esu piscium accipiant.

Haec apertissirae constant ex nostris apostolicis litteris, quasin forma brevisdedimus ad omnes episcopos orbis catholici anno i^^^-jquarum primae incipiunt; Non ttmbigimus; alterae vero, In supremaMoa profecto nulli unquam elargiti sumus vesci carnibus, cum tempus quadragesimae, sive aliud ieiunium praecipitur, nisi indicta, scriptaque conditione , quam superius commemoravimus. Maximara pariter laetitiam percepimus, cum redditae nobis fuerunt plures epistolae, ac mandata vestra, litteris nostris apostolicis omnino consentanea, quibus pro virili parte contendistis adducere populos vobis subiectos, ut propositam in illis disciplinam pie servarent.

Interim promulgatis iisdem apostolicis litteris, quas paulo ante norainavimus, plures cavillationes excogitatae sunt a nonnullis, uti nos antea facili coniectura su«ipicati fuimus. Plures etiam quaestiones propositae nobis fuerunt, exigui quidera ponderis ac momenti, quemadraodura nos opinamur; cum illae vel ipsiuslegis verbis, vel sensu penitus corruant, ac dissolvantur. Altaraen sacro tribunali nostrae poenitentiariae rerura huiusraodi conscio, ac peritissimo, easdem quaestioncs expendendas commisimus , quibus omnibus plene cumulatcque, quoties opus fuit, satisfecit.

Archiepiscopus Compostellae in Hispaniarura regnis primus inquisitor,nuperrime vita functus, longam ad nos dedit epistoJara , qua plures recensebat difficultates, •quac littcris nostris apostolicis adversabantur,quominus executioni mandarentur, co quod nonnulli theologi in diversas opiniones ac sententias abirent in solvendis quibusdam quaestionibus, quihus litterae nostrae apostolicae causam ct occasionem ;praebebant; ac proinde de ilHs iudicium nostrura exquirebat. Equidem archicpiscopi littcrae nos gravissimis ac diificiJliniistemporibus occupatos deprehcnderunt. Atlamcn, dum quaestiones in ipsiscxposi;tas percurrimus, visura nobis est non qui«lcm expeti, ut iis quaestionibus responsum Cu rct, ipsisque solutis nullum impedimeniuni sivc obstaculum nostris littcris apoiftolicis supcrcssct, scd potius ut obicctis

reTa 967 cavillationibus ad optatum finem ipsae rai« nime adducerentur. Accedit etiam, quod epistola archiepiscopi multis argumentationibus, et obscuris vocibus redundaret ; quamobrera, licet plures hortarentur, ne ullura arohiepiscopo responsura redderemus, illi taraen satisfecimus, res praecipuas ex eius litteris delibantes, et quaestiones omnes ad certum nuraerum redigentes. Primum nostris occupationibus tribuendura testati sumus, quod tarde ipsi responsum dareraus: eius studiura coraraendaviraus,etetiam raagnopere probavimus, quod anceps ac dubius ad hanc sanctam sedem confugcrit, ut consilium exposceret. Deinde prolatis quaestionibus satisfacere non praeterraisiraus, illura tamen monentes de instituto suraraorura pontificura, qui leges condere solent, disciplinam decernere, neque ullam habcre rationem illorum, qui dubitandi causas obiiciunt, ut quae constituta sunt, perturbent ac evertant.

Vixrcdditis litteris, archiepiscopus paulo post vitae cursura absolvit, itaque noti iraraerito suspicamur , responsa nostra , quae litteris continebantur, haud cognita fuisse, et perspecta illis, qui quaestiones excitaverant. Post haec alii pariter ex hispanis cpiscopis nonnullas ex iisdem quaestionibus nobisproposuerunt; quare iisdemresponsis.usi sumus, quae tradita prius archiepiscopo Compostcllae a nobis fuerant. Non defuerunt etiam praestantes inter italos theologi, qui litteras nostras apostolicas datas anno 1741« egrcgiis commenta» riis illustrarunt : idera contigit responso, quod feciraus archicpiscopo Compostellae die 8. iulii anno 1744« ^l^od sane integrum suis libris jiracfigendum curaverunt, At quoniam libri eiusmodi ad vos fortasse nondum pcrvencrunt, vcl curis aliis distenti illospercurrere niinime potuistis, his litteris encyclicis adiungimus illas pariter, quas ( ut dictum saepius est) ad archiepiscopum Compostcllae iara pridcm scripsimus, ut quae disciplina vcstris in dioecesibus tenenda sit, plane cognoscatis, ac ne vos deterrcant difficultates, si quae a captiosis hominibus concitentur.

en. fratri archiepiscopo Compostellae

BENEDICTUS PAPA XIV.

Vencrabiiis Fratcr, saliitcm etapostolicam benedictionem.

Sifraternitas tua secum reputabit^ quot gravissimis et maximis curis propemodum obruamur^ quantumque^ hoc prae^ sertim dijfficillimo tempore^ prorsus nos teneat imposita tenuitati nostrae sollici' tudo omnium ecclesiarum^ non sane mi^

968 ROMANOnU rahitury tamdiu sibi procrastinatum fuis' se responsum ad eas litteras^ quibus apO' stolica aucloritate dissolvendas rogavit obortas in Hispania disputationes aliquas e duabus nostris epistolis ad omnes epi' scopos superioris anni 1^4 '-^o. maiV, et j22. augusiij quibus intra legitimos Jines coercuimus invalescentem ecclesiasticiieiunii relaxalionem. Potius ei in mentem venietcogitare de singulari nostro in reiigiosissimam hispanam ecclesiam amore, unde nos^ immensa licet rerum mole Ja~ ligatos^ ad expediendum sibi in omni sua perplexitate salutis iter opem nostram praesto habet. Quamquam igitur dum praenuntiatas constitutiones edidimus^ non aliud propositum nobis Juerity ac reJraenare paucorum nimis ingenio fidentium theoLogorum licentiam,qui opinionum noviiaie gaudent\ nec otium , nec animus nobis Jiterit definire quicquid subtili indagatione deduci possit ex proposita a nobis ieiunandi regula: tamen eximia paterna caritate complectimur adeo observantissimos romanae sedis hispanos , tantique Jacimus obsecrationes tuasy ut occurrere anxietati vestrae libenter adiecerimus animum^ et nos ipsi quaestiones abs te propositas dirimendas constituerimus. Sic autem se habent:

I. Vtrumy quae in antedictis nostris litteris in Jorma brevis de unica comestione, et de epulis non permiscendis praescribuntur^ sub gravi etiam praecepto prohibeantur.

Respondemus : Concedentes Jacultatem vescendi carnibus tempore vetito^ sub gravi tenerieasdem Jacultates non aliter dare, quam geminis hisce adiectis conditionibusy videlicet unicae in diem comestionis, et non permiscendaruni epularum. Eos vero quihuiusmodijacultatibus utuntur, sub gravi ad binas ipsas conditiones implendas obligari.

  1. An hi quibus concessum est vesci carnibusj possint in vespertina rejectiuncula ea quantitate carnis vesci quae ieiunantibus permittitur .

Respondemus : Nonlicere^ sed opushabercy eo cibo eaque uti portione^ quibus utuntur homines ieiunantes rectae meticulosae conscientiae.

  1. An qui ieiunii tempore vesci carnihus permiltuntur, et unica comessatione uti debent, horam ieiunantibus praescriptam servare opus habeant.

Edicimus, observandam iis esse.

4- Quaenam sint epulae ticitae, quae velantur cum interdictis coniungi.

Rcspondcmus: Epulas licitas pro iis, quibus permissum est carnes comedere^

I PONTIF.

fsse carnes ipsas: epaius interdictas ess» piscesy adeoque utrumque simul adhibers non posse. Piscibus tamen edendis non interdicuntur ii^quibus dalur tantumjacultas adhibendi ova et lacticinia.

  1. An praeceptumde utroque epularunt genere non miscendo^ dies quoque dominicos quadragesimales complectatur. Af» firmatur complecti.

  2. Utrum haec lex ad eos quoque pertineaty qui ex bulla Cruciatae edere possunt ova et lacticinia.

Reschbimus: iVt/ii/ in praenuntiatisnostris apostolicis litteris siatulum esse^ quod respiciat gratiosum Cruciatae diploma. Quare qui eo gaudent^ illius tenorem slricte et considerate perpendant ex eiusque sententia se gerant. Caveant autem, ne inani quapiam excusatione sese solutos esse arbitrentur praescriptis ibi legibus. . ^

  1. Utrum memorata duo praecepta wrgeant extra quadragesimam.

Respondetur: Urgere extra quadragesimam utrumque praeceptum : ilLud scilicet unicae comestionis cum reLiquis legibus in secundo et lerlio ad haec postulata responso expressis : et aLterum non permiscendi epulas Licitas cum interdictis, ut inquarto postuLato dejinitum est.

Habes, venerabilis Jrater^ penitus explicatum quidquid apud vos ex nostris saepius nuncupatis apostoLicis litteris dubilaiionem attuLisse scribis. Qua quidem in re laudavimus consilium tuum interrogandae supremae romanae sedis, ut Libero, et non vacilLanti gressu ad ouessana doctrina imbuendas incedere paslores queant: in istoque luo suscepto con^ siiio agnovimus hispanam religionem y nihiL sibi tutum, nisi e divi Petri cathedra acceptum reputantem ; qua spLendidissima gLoria tantum nomen^ et incorruptae fidei fructum Hispania sibi peperit. Cavendum autem vobis est (idque^ pLurimum ad te pertinet, qui iliustris archiepiscopi, et inquisitoris geris praecipuum munus^ ne in expendendis apostolicae sedis constitutionibus prae nimior cxhauriendi argumenti soUicitudine nuLlus fiat disserendi, ambigendique modus. SeduLa deinde opera conjerenda^ ut istius-^ modi dubia, quae JaciLe^ pro ingeniorum varietate, disputando emergunt, penitus^ inter vos dirimantur^ ne diuturna unquam disceptatione fluctuent animi; prae-^ sertim cum constitutiones ipsae apostoLi^ cae scopum,quo tenduntj aperte demonstrenty et iLluc prompte dirigipossit quicquid dubitando inlerturbare videatur.. Id si animadvertissent, qui de praeseht^

DECRETA

359

negotio plura dubitarunt, nodum sibi exsolvissent. Patebat enim^ nihil aliud nobis in animo fuisse^ quam cohibere viifida nonnulLorum theologorum ingenia^ qui nimium sacri ieittnii fines praetergressiy et non parum obliti iLLud ad retinendum in ofjicio corpus difinitus institutum^ hottihuic spiritus infensissimo blandiebantur. Statim siquidem comperissent, quid in propositis quaestionibus constituendum esset^ nec tibi molestiam exhibuissent, nec nobis^ quos gravissimae undique circumstant curae^ non parum temporis occupassent, quod tamen pro singularinostro in vestram gentem studio atque amore libenter impendimus ad rectum vobis iter monstrandum ; in posterum simul praecaventes^ quomodo in huiusmodi quaeslionibus/irmaregressus vestros in promptu sit. ileliquum est^ venerabiLis frater, ut tibiy quod facimus ex animo, praecipuae benevoLeniiae nostrae pignus apostoLicam benedictionem peramanter impertiamur. Datum etc. 8. iuLii 1^44

Cum haec ita se habeant, satis muneri nostro fecisse videmur, ne illi, quibus licet carnes edere, cum iciunium tempore quadragesimae, vel extra quadragesiraam fideUbus praescribitur, unius comestionis limites excedant, ac ne piscibus simul, et carnibus parari sibi raensam patiantur, neve cavillationes perscrutentur, ut legi tenebras offundant. Pauca tamen adhuc supersunt, quae remediumanobis deposcunt, Siquidem advertimus, iam multis abhinc annis non solura plures in qualibet Italiae urbe vestra auctoritate dissolvi a quadragesimali abstinentia, sed etiam magno studio vos contendere, ut universam civitatem, totamque dioecesim eadem abstinentia liberemus. Hinc factum est, ut in quibusdam civitatibus ac dioecesibus iam per niultos annos fideles universi absque uUo discrimine carnibus per quadragesimam utantur. Id quidcra raaximara nobis affert solhcitudinem, eo quod deprehenderimus certis tcstimoniis, in quibusdam regionibus septentrionis toto quadragesimae cursu lactis ct ovorura usura libere permitti, quia per plures annos eamdem facultatem petierint, et a sede apostolica consecuti fuerint : quamobrera illi populi sibi in animura induxerunt, non esse rursus ad pontificem confugiendura pro huiusmodi facultate irapetranda, sed priores conccssioncs singulis annis acceptas su(H' cerc, ut lactis ct ovorum consuetudo per quadragesimam comprobetur. Praetcrea maximi facienda csse duciraus ea verba Trid. conc. sess. a5. c. i8. dereforra: Sic» uti pubLice expedit^ legis vinculum quandoque relaxare, ut plenius^ ei^enientibua. casibus et necessitatibus, pro communi utiLitate saiisfiat^ sic frequentius Legem solifere, exempLoque potius, quam certo personarum rerumque deLectu, pelentibut induLgere^ nil aLiud est, quam unicuique ad Leges transgrediendas aditum aperire.

In Utteris nostris apostolicis, quas anno 1741. ad omnes cathoUcos episcopos dediraus, huic corruptelae viam praecludere cogitavimus ea ratione, illisque verbis, quae rursum hic subiicimus: Debitum igitur paternae uniuscuiusque vestrum seduLitatis et caritaiis ojfficium iure postuLaty ut omnibus notum faciatis et annuntietisy nemini quidem sine legitima causa^ et de utriusque medici consiLiOj multi^ tudini vero, veluti populo^ aut civitatiy aut genti indiscriminatim integrae, nonnisi gravissima et urgente necessilate, et in casibus per sacra canonum statuta praescriptis^ cum debita apostoLicae huius sanctae sedis reverentia a quadragesimaLi ieiunio dispensationem , tolies quoties opus fuerit concedendam , nec audacter Jidanterque usurpandam ^ nec superbe et arroganter ab eccLesia, sicut aLibi in more positum esse accipimus , esse postuLandam.

Porro nos hanc normam secuti suraus^ cum multitudinera, vciuti populum , aut civitatcra integrara quadragesiraaU abstinentia imraunem declaravimus. In primi» loci episcopus id postulare a nobis debuit, ac de gravissima , urgentique necessitate suura testimonium interponere.Deinde carnes minime permissac fuerunt, si lactis et ovorum usus satis esse vidcrctur. Tum vero facultas cdendi carnes tribui solum con« suevit, cum interposito episcopi testimonio id oranino necessariura iudicaretui* , nec suiBciens necessitati reraediura afferri constaret, si ova solura et lacticinia con» cederentur. Quoties autera abstinentia quadragesiraae nostra auctoritate soluta fuit, certos taraen dies praescripsiraus, quibus integra abstineniia servaretur, nerapediera cinerum, dies quatuor teraporura, vigiUas praeccpto obeundas, dies maioris hebdoraadae a dorainica Palraarura. Quandoque recensuimus ctiam totam hebdomadam cinerum: aUquando etiam indixiraus abstinentiam feriis scxtis ac sabbatis, etiamsi facultas a nobis tradita lactis et ovorum usum solura coraplecteretur. Postrcraocam conditionera scraper addidimus, ne ieiunii lex unius per diem comestionis ullo raodo vtolaretur, ac ne siraul ia mcnsa carnes et pisces apponerentur.

Dum rationem huius consilli nostri serio pcr(>endimus , haud plane acquicsci«oiiANoa

«iu8,obeam sollicitudiniMH uo duUUUo» nem, ne causa ab episcopo locl prolata , quam nos legitimara credidimus ad solvendam quadragesimae abstinentiam, eius naturae fortasse non sit, quae veram et urgentem necessitatem contineat. Quippe illud nobis semper ante oculos propositum habuimus, ut nihil a ratione alienum, nihil inconsulto ac teraere faciamus. Haerent pariter animo defixa sancti Bornardi verba adpontificem Eugenium libro 3. deconsideratione c.^- Facitis hoc, quia poteslis: sedutrum clebeatis, quaestio est, et quando: attaraen fidem praestitimus iis, quibus praestanda fuerat, episcopis nerape locorura. Non enim alio pacto exerceri potest sollicitudo peculiariumecclesiarura a-c dioecesium, nisi fides habeatur episcopis, a quibus illae administrantur. Sed in posterum, ut gravissimum hoc negotium tntius, quamfieripossit, geratur,molestum vobis non sit, animum iis advertere, quae lubiicimus.

Non ignoratis ab Innocentio iii. praedecessore nostro cap. Consilium, de observatione ieiuniorum, inter causas legiti* raas solvendi abstinentiam a carnibus ietunii tempore, recenscri veram et existentem reipsa aegritudinem: Praeterea, de iliis, qui in quadragesima, vel in aliis ieiuniis solemnibus injirmantur , et petunt sibi esum carnium indulgeri^ respondemus, quod, cum non subiaceat Legi necessitas, desiderium infirmorum, cum urgens necessitas exigity supportare potes et debes, ut maius periculum in eis evitetur. Idem statuerant multo ante Innocentium iii. patres octavi concilii Toletani can. 9. quod anno 653 celebratum fuit: Quisque absque inevitabili necessitale, atque fragiLitatis euidentis languore, seu etiam aetatis impossibiLitate, diehus quadragesimae esum carnium praesumpserit attentare, non solum eril reus resurreclionis dominicae , verum etiam alienus ab eiusdem diei sancta communione... ILli vero,quos aut aetas incuri^at, aut languor extenuat, aut necessitas <irctat,non ante prohibita violare praesumant^ quam a sacerdole permissum accipiant.

Nemo est, quinon intelHgat, huiusmodi causas satis esse, ut aliqui a ieiunii legibus et abstinentia imraunes existiraentur, non autem, ut populus vel integra civitas idem privilegium obtineat. Quis enira sibi persuadere possit, cives universos alicuius urbis vel dioecesis codcm tempore gravissi1110 morbo teneri , vel in eodem discrimine vcrsari omncs, ut pcriculosara aegritudincm contrahant? Nisi fortc cos mor-M PONTIF.

bo* intelKgamus, qui ab aerls intemperie vel infectione promanant, de quibus paulo post verba faciemus. Quis credat uraquam populum universum alicuius dioecesis, vel coramuni languore penitus extenuatum , vel extrema senectute confectum ?

Neque vero causa sufficiens habenda est, ut aliqua civitas vel populus abstinentia quadragesimali liberetur , ipsique carnea perraittantur, si forte pisces vel ova caro pretio vendantur. Sicut enim urbes Habent egenos cives, ita etiam opulentos, o quibus ctiam alii vitae sustentationem labore ac sudore sibi comparant, alii vero patrimonio ac divitiis satis superque abundant. Itaque, si pro emendispiscibus gravo pretiura solvendum sit, id quidera egenis civibus, non vero divitibus sufFragatur. Id asserunt etiam nonnulli theologi haud severioris disciplinae, quorum sententiam recensuimus capite nono libri tertii nostra rum institutionum , quas Bononiac typis impressiraus.

lllud etiam inane comraentum prorsus existimari debet, solvendas esse abstinentia quadragesimae civitates vel dioeceses, ubi exercitus versantur, eo quod milites in iis locis perraanentes abstinentiae leges m'inime observent. Id potius animos civiuru inflammare debcret ad ieiunium rite religioseque suscipiendum, ut nempe militei tanta virtute temperantiae perraoti ipso» rum exemplumsequantur. Illudsolum pro legitima causa in medium proferri potest, copias militura tantam alFerre civitati penuriara hcrbarura atque olei, licet quadragesimae ieiunio non obtemperent , ut harura rerum pretia sumraopere augeantur. Tunc autem eadem statuenda sunt, quac paulo ante diximus , cura pisces et ova cariori pretio comparantur. Igitur peculiares morbi, quamvis frequentes, in posterum pro causa solvendae abstinentiae non adducantur, nisi forte civibus universis iidera morbi communes habeantur ob aliquam aeris corruptionem; neque in posterum herbarum, olei, pisciura et ovorura pretia tanti ponderis esse censeantur, ut omnis civitas vel dioecesis ab instituto quadragesimac ieiunio, ac tempcrantia liberari contendat. Quod si veras ac legitiraas a nobis causas ad hanc facultatem obtinendam expcditis, duas potissiraura percenscbiraus, quarumprima ex iure canonico, altera vcro ab ipsa rerura magistra cxperientia deprompta est,

Innocentius iii. quem superius nominaviraus, eodem c. Consilium,de observa» tionn ieiuniorum , archicpiscopo braca ■ rensi postulanti, qua poena plcctcndos iudicaret illos qui temporc quadi'a£csimac -4

DEGI

carnrbu» non abstinuerant ob summani rerum caritatem et angustiam, ita ut plures fame enecarentur, respondit his verbis : Cum autem quaesieris^ quae sit illis poenitenlia iniungenda, qui diebus quadragesimalibus^ tempore quo lantae famis inedia ingruebat^ ut magna pars populi propter inopiam annonae periret^ carnes eomedere sunt coacli; respondemiis, quod in tali articulo illos non credamus puniendos. Preces tamen Domino pro illis, ct cum illis ejfundes^ ne ipsis aliquatenus imputetury quia bonarum mentium est ibi timere culpam^ ubi culpa minime reperitur, Si quis hoc tempore episcopus adductus exemplo bracarensis antistitis idem consilium peteret a sede apostohca, tamquam incptus, ac simplex haberetur, sed illo ccclesiae felicissimo saeculo maximi pendebatur, uti aequum est, quadragesimae pracceptum. Hinc magna severitate inquirebantur illi, qui minime paruissent, licet talis «ausa intercederet,ut liberi ab eodem praeccpto viderentur: nec ulla ratio habebatur virorum principum, licet ipsorum incolumitas cum reipublicae felicitate coniuncta putaretur; uti nos fuse ostendiraus in decima qiiintanostraruminstitutionum libri primi: Sed iis omissisy et aliis bene mullis, qtiae in hanc rem ^ongeri a nobis possent , iUud primum delibabimus ex responso Iiinoceniii in. tunc quadrasesimae abslinentia soli^iposse integram civitatem vel dioecesim, cnm reipsa non suppetunt ea^ sine quibus praeceptum quadrageitimae observari nequit. Itaque sirevera in aliquo loco neque oleum neque pisces comparari possint , tunc incolis eiusdem loci permittijas est ut lacte et ovis utantur: si haec anlem revera dejiciant^ tunc carnis^ salubris tamen^ edendae Jacultas concedetur, interposilasemper ieiuniiservandi condilione.

Insula sancti Dominiciin America meridionali in tcmporalibus paret carissimo in Christo fiho nostro Ludovico Galliarum regi christianissimo, nec ei ulluspraeest episcopus. Praefectus patrum societatis lesu anno ly^^- a nobis quaesivit, an cx concessione sibi facta a sede apostoJica dispensandi super esu carnium, ovo^rum ct lacticiniorum tempore ieiuniorum et quadragesimae , dici posset, sibi ctiam datam fuissc facultatem dispensandi nedum particulares personas, sed etiam multitudinem hominum, ct omnes sui districtus incolas, quando coram Deo id oxpedire iudicasset: habitoque responso, facultatem ei fuisse concessam dispensatioficm indulgcndi particularibus hominibus, «lon autcm multitudinihominum. ct omniETA 97!

bus incoKs sui districtus, pro concessionc exoravit. Pro causa exposuit vcneficam piscium qualitatem, exiguum piscatorum numerum, qui longe ab insula piscantes, pisces deferebant aut foetentes, aut corruptosobnimios calores; paupertatem earum gentium, quae oleum eraere non poterant pro cibis quadragesiraalibus necessarium; deficientiam denique olerum et leguminum, quae in ea regione facile corrumpuntur, aut a vermibus consumuntur. Re subinde mature discussa coram nobis in congregatione generali sanctae romanae et universalis inquisitionis die 1 2. aprihs anno i^^^-jhabita ratione regionis nimis remotae, a qua quolibet anno irapossibilis erat ad sedem apostolicam recursus, indulgentes necessitati fidehum degentiumin insulis ditionis gallicae in America, facultatem concessimus praefectis raissionumiilarum partium, ut in casu verae et ineluctabilis nccessitatis, et tantum de anno in annum, pracfataque vera necessitate durante, et non aliter, nec alio modo, uti possent, et valerent cum fideUbus popuhs ipsorum rcgiraini coraraissis dispensaire su« per csu ovorura ct lacticiniorura, et etiani carnium tempore quadragesiraali, indicta siraul cum huiusraodi dispensatione observantia ieiunii per unicam comestionem, onerataque praedictorum praefectorum conscientia, si adamussira iuxta praescriptum concessa facultate usi non fuissent.

Scd iam ad experientiam deveniamus. Quindecim abhinc annis pcr totam fere Europam raorbus invahiit , qui pectoris inflararaationera inferebat, ita taraen, ut cx una civitate in aliara, et ex una provincia in aliara hacc funesta lues proraanaret. Id contigit annis i^So. 173.H. 1740. Licet autera morbus eiusmodi, qui universoshominura ordines atque aetates corripiebat, lentara soium in pectore inflammationem excitaret, tamen senibus matura iara aetate debilitatis cxtremam afferebat perniciem: nam cx ipso febres acutissimae ac mortales scquebantur. Idcm morbus in pericuhun tralicbat iuniores ctiam, qui pauhihun infirrao pectore laborarent. Postremo multorum pcctora adco labefactavit, utgravissima deinde mala provenerint. Alios quoque morbos huius generis, pectoris infiammationcm magno cuni periculo afTerentes, aegros in discrimen vitae adduxisse medici scriptorcs luculent(| testantur.

Itaque, si medicinae projessores acciti^ monitique gra^fiter, ut nihil a veritate alienum respondeanty unanimi consensu Jaleantur {uti nobis ipsis accidit, cuni adhuc Bononiae versaremur)morbumes»

ie lalis naturae, qualem superius commemoravimuSy ita ul nulla aetas libera et incolumis esse queat , et ajffirment illis ipsisy qui inter cives salvi et integri numerantur, eamdem perniciem imminere; id praeterea conjerre plurimum ad eiusmodi luem depellendam^ aut e^fitan' dam^ si tum at^grotantes^ tum sani a pi' scibus et oleo , et quandoque pariter a lacte et ouis abstineant; si^ inquam^ res ita se habeat, tum procul dubio causa siifficiens iudicanda est^ quae experientiae innititur^ et quae semper probata, et in posterum probanda videtur, ut nempe populuSj seu civitas integra a carnibus abstinendi praecepto non teneatur.

Neque uUa difficultas removere vos debet a consulendis raedicis, qui praestantiores habeantur. Cavendum pariter, ut quidquid revera senserinty scripto testari non praetermittant; quae condiiio si desit in posterum^ nuLla umquam facultas civitati aut dioecesi carnibus, aui lacticiniis vescendi tempore quadragesimae tribuetur: quippe id necessarium omnino yidetur. Accedit etiam, quod medici, facilitate quadam incredibili peculiares quidem cives a quadragesimae praecepto liberos et immunes decernere soleant (de qua re gravissime monendi a vobis suut, ne suas animas indulgendo nimis aggravent); cum vero pro unirersis civibus idem statuendum proponitur, tum se difficiles, anxios ac sollicitos praestare nos ipsi experti sumus. Postremo si velint percurrere ea, quae in Italia et extra ipsam praeclarissimi auctores medici typis evulgarunt, facile deprehendent abstinentiam ciborumque parcimoniam ab illis magnopere commendari, discrimen inter morbos constitui, et certis rationibus ostendi , in curandis quibusdam raorbis ncquaquara requiri ut iusculura et carnes loco piscium,

(1) Hic refert quaedam subiicere sanctae apostolicae sedis responsa receDtiora circa ieiuDium. £a cxcerpta sunt e perutili opusculo, cui tltulus: Del digiuno e della quarcsima, leUere due di Giuseppe JiigkeUi Bacerdote romano etc. Roiuae iterum typis edito ann. 185A.

  1. Ad quaesitum : Utrum io diebus ieiunii possit inverti tcmpus comestionis, sumendo serotinam refecliunculam inrra horam 10. et 11. matutinam, prandium vero difTerendo ad 4. vel S. boram vespertinam.

Sacra poeuitentiaria die lO.ian. 1854. respondcndnm ccnsuit, $i supradictae incersionis rationabilis eliqua extet catisa, pocnitentet qui hoc more utun~ turnon esse inquielandos.

  1. Ad auacsitum: Se i padri di famiglia allorche vii nella famiglta medtxima qualche persona dispensala ad usar eibi di grasso^possono estender la dispensa indistintamente a tutti gli individuidella slessa famiglia.

i POlsnr.

olei et herbarum substituantur ; in alii vero iuvare plurimum, si sublatis carnibus, cum indicitur ieiunium, oleo vcl lacte aegrotanles utantur: deraum adrertcnt, quanr diligenter, accurateque scribant de pecto» ris incomraodis, cum in omnibus generatira excitantur , ne corripiantur eodem morbo, qui adhuc mcolumes a communi lue supersunt.

Haec vobis indicanda putavimus. Reliquum est ut vos horteraur, ne tara facile suscipiatis negotium petendae facultatis utendi carnibus et lacticiniis tempore quadragesimae pro universa civitate vel dioecesi. Quippe abrurapenda tandem estcon» suetudo, ob quam iara per tot annos ii» quibusdam locis hae facultates tribui consueverunt. IUud etiam experientia a vobis compertura erit, delicatis quoque, a« mollibus abstinentiam quadragesimae nul< lam inferre perniciem, neque plures 6h hanc causam inter aegrotos vel mortuoi recenseri. Hanc rationem etinstitutum nos ipsi secuti sumus Roraae ac Bononiae (cuius sedem adhuc retineraus), cura nuper quadragesimae tempus ageretur. Si vos id quoque praestabitis, neque facile a nobi» pro universa civitate, vel dioecesi facultatem solvendi quadragesimae abstinentiam postulabitis, vel (si necessarium id arbitreraini) non aliter, quam servatis praemissis conditionibus, dispensationis instan^ tia ad nos deferetur, non solum ii fructus provenient, quos iam indicavimus, sed etiam repulsae pudorem evitabitis, nosque pariter ea molestia vindicabitis, quam ferimus, dura votis vestris minime obsecundamus. Postremo vos omnes peramanter amplectiraur, et apostolicara benedictionem vobis, populisque ve?tris irapertimur. Datum ex arce Castri Gandulphi die lO. iunii 174^« pontiGcatus nostri anno quinto (i).

Sacra poenitentiaria die.... respondeudum censuit infirmilatem et aliud quodcumque rationabile impedimentnm de utriusqite medici consilio, non verogulam, ayaritiam sive generatim expensarum com~ pendium eximere posse a praecepto abstinentia& in diebus esurialibus.

  1. Ad quaesituro : Se nella quaresima^ essendo it capo di famiglia dispensato a mangiar cornc, ed il medesimo non polendo o non i^olendo far due pranzi, uno di grasso e Valtro di magro^ i figli di famiglia e le persone addelte al suo servizio possano mangiar eame.

Sacra pocnileutiaria die 16 ian. 1854. respondcndum censuit, posse personis qttae sttnt in potestate patrisfamilias, ctti facta est legitima facttltas edendi carnes^ permitli uti cibit patrifamilias iuduilis : adiecta conditione de non permiteendis liciliS atque interdictis epulis et de unica coin»stion& in die iis qui ieiunare tenentur.

  1. Ad qunesitum: 5« coloro, t quali sonodispen-^

DECRBTA

973

EPISTOLA ENCYCLICA IV.

80PEH MISSARCM STIPENDIO

Quanta cura adhibenda sit, ut sacrocanctum missae sacrificiuni non solum omni religionis cultu ac veneratione celebretur, verum etiam ut a tanti sacrificii dignitate cuiusvis generis raercedum conditiones,pacta,et importunae atque illiberales elecmosynaruni exactiones potius, quam postulationes, aliaque huiusmodi, quae a simoniaca labe, vel certe a turpi quaestu non longe absunt, e medio toUantur, nerao est ex catholicae fidei cultoribus, qui ignoret. Ferum eousque tandem progressa esty sicut non sine ingenti cordis nostri moerore undique accepimus, nonnullorum sive ecclesiasticorum, sive laicorum virorum avaritia^ quae est idotorum ser^^iiusj ut eleemosynas quidem seu stipendia propter missarum ceLcbrationem iuxta locorwn consuetudines , vel dioecesanarum synodorum sanctiones in subsidium alimentorum uniuscuiusque sacerdotis dumtaxat pro regionum opporsati dalla osservanza del digiuno per causa di esercitare arti falicose, possano nella quaresima, allorchh i concesso Vindulto di cibarsi di carne e di iatticinii (pro unica eomestione) far uso delle carni f, dei latticinii tutte le t>oUe che nel corso della yiornata hanno bisogno di mangiare, ticcome nei giorni di domenica della stessa quaresima nei quali non obpliga il digiuno.

Sacra poenitcDtiaria die 16. iaD. 1834. de naandato lelicis recordationis Pii papae vii. respondet, fideleSy qui ratione artis vel laboris ieiunare non tenentur, licite posse in quadragesimay cum indultum concessum est^ omnibus diebus indttlto comprehensis i^esci carnibus aut lacticiniis per idem indultum pei~missis quoties per diem edunt.

  1. Ad quaesitum : Utrum ii , qui ratione aetatis vel laboris ieiunare non teoculur, subiiciautur legi de non permiscendis epulis carnis et piscium, cum pcr indultum carnes permittuntur.

Sacra poeniteDtiaria die 13. febr. 1834. respondit: consulat probatos auctores.

  1. Ad quaesitum.- Un confessore domanda allaS. V, se ai dispensati ad esum carnium nei giorni di venerd\ e sabbato fra l' anno, nei quali non b V obligo del digiuno, sia permessa la promiscuild dei cibi, non ostante la risposta data da Benedetlo Xiv, alVarcii>escot>o di Saragozza per organo della segreteria dei memoriali li S. gennaio 17S5.

Sacra poeniteDtiariai^ie 15. Tebr. 1834. proposito dubio diligenter perpenso, factaque rclatione sanctissimo domiuo Gregorio xvi., de ipsius sanctitalis suac mandato respondet, permitti.

  1. Ad quaesitum > Utrum in diebus leiunii tempore auventus a Pio vt. pra^scripti, permissis tamcn (acticiniis, ooi proptcr infirmitatem licitus est usus carnium , interdicta sit promiscuitas carnit et piscium.

Sacra pocnitcntiaria did 8. ian. 1834. respondit: fjf]Srmaliye, nempe non liccre etusmodi promiscuitatunitatihus praescripta^ eotligant; missas vero celebrari curent alibi, ubi eleemosynae seu stipendia vet consuetudine , vel sjrnodali lege pro singulis missis attributa sunt minoris pretii, quam illic, ubi accipiuntury darentur. Id quam absonum sit aique alienum ab ipsa sive expressa^sive tacita pie ojferentium voluntate, omnes plane intelligunt, nec aliter existimandum est ; in illa enim potius missas esse celebrandas quisque vulty ad quam religionis et pietatis stimulis ductus eieemosjrnas conJert,aut in qua quispiam fortasse tumulatus est , quam in atia ecciesia sibi prorsus ignota. Quod sane veluti mercaturis Jaciendis a turpis lucri cupiditate inductum non solum ab ai^aritiae suspicione et vitio , verum etiam a furti crimine.,unde restitutioni subiacet, haud immune^ in causa est, ut bonorum quamplurimi, ad quorum notiiiam mercalura huiusmodi venit^ grauiter ojfensi, ab eleemosynis ad ceiebrandas missas ampLius ojjerendis sese abstineant. Execrabilem huiusmodi abusum

  1. Ad quaesilum: Utrum lege velitae permixtionis cum carnibus comprehendantur pisces sale siccati , vulgo salumi, id est alici, mosciame, cai>iale, aringa, tarantella aliaque his similia, an potius miscert possi^t ad instar condimciiti alterius ferculi.

Sacra poenitentiaria die 16. ian. 1834. respoudit: Pisces sale siccatos... vetari miscere cum carnibus^ quoties camis et piscium mixtio vetita sit,

  1. Ad quaesitum: Utrum tempore iciunii cui licitus est usus carnium liceat miscere testacea marina, quae improprie fructus maris dicuntur, sed vulgo pisces censentur, id est ostriche, telline, pateU le , canolicchi , cappe , granchi etc,

Sacra poenitentiaria die 16. ian. 1854. respondit: Testacea marina, quae improprie fructus maris diciintur, sed vulgo pisccs censentur, velarimiscere ciim carnibus, quoties carnis et piscium mixtio vetita sit,

  1. Ad quaesitum : Se quelli che sono dispensali dalla qualita dei cibi, possono nei giorni di digiuno cibarsi di sola minestra di brodo per provvedere alla loro salute, e nel resto far uso di cibi esnriali per conservar quanto si pub Vosservanza della legge dei cibi.

Sacra poenitentiaria die 8. febr. 1828. attente consideratis expositis, respondet affirmative,

  1. Ad quaesitum: Utrum, quum sive per bullam Cruciatae sive aliam ob causam conceditur indultum pro usu laridi liquefacli ( vulgo strutlo) solo titulo condimentt, il qui ad ietnnium tenentur, eo coudimento licite uti possint in serolina etiam rc« fectione.

Sacra poenitentiaria dte 16. ian. 1834. respondet: Quod ii qui ad ieiunium tenentur, licite uti possunt in serotina etiam refectione condimentis in indnlto permissis: quia illa, vi indulli, olei locum tenent, dummodo in indulto non sit posita rettrictio, quod ea condimenta adhiberi possint tn unicn comeslione.

974

nOMANORUM

alicubi sensini irrepentera detitttuntes romani pontitices praedwcessores nostri, de consilio tum congregationis s. r. e. cardinalium universalis inquisitionis coutra haereticampravitatem, tum congrfigationis cardinal. conc. Trid. interpretum, rfecretum voluerunt, nimivum a quolibet sacerdote^ stipendio seu eleemosyna maioris preiiipro celebratione missae a quO' cumque accepta non posse atteri sacerdoti missam kuiusmodi celebraluro stipendium seu eleemosynam minoris pre\i erogariy etsi eidem sacerdoti missam Ct.lebranti et consentienti, se maioris pretii slipendium seu eleemosynam accepisse indicasset. Eapropter vos, venerabiles fratres, in apostolici ministerii et sollicitudinis nostrae partem adscitos rogamus , et maximo^ere in Doraino hortamur, ut custodientcs vigilias super gregibus vestris, enitamini ne ca pestis amplius pervagetur, sed utpenitus extinguatur. Ab avaritia enim, taraquam a radice, mala omnia germinant, quara quidara appetentes erraverunt a fide , et inseruerunt se doloribus multis. Avaritia quidem nulla potior contagio, quac conceptam apud omnes sacerdotalisdignitatis perfectionisque opinionem magis inficiat evellatque. Avaritia opibus Deura posthabere, ac servire mamraonae docens, efficit ut avari haereditatenS nort habeant in regno Chrisli et Dei. Quod si haec in laicis horainibus minime toleranda, atque adeo legibus coercenda, quid in ecclesiasticis viris, qui terrenis rebus nuntium miserunt, qui in sortem Doraini vocati,qui Deomancipati sunl? Quid, quod non pcr mundana lucra, sed per altarisministeriuratara sordide, etcum ianctissimarum legum contemptu, et cura sacerdotahs characteris dedecore in avaritiam praecipiti animo rapiantur? Contendite igitur, venerabiles fratrcs, quibus Christi ovium cura demandata est, non solum ut verbo et exemplo praeeuntes, Christi sitis bonus odor in omni loco, unde populi vestigia vestra sequantur ; verum etiam ut ecclesiasticos primum, deinde laicos viros ab infcctis vitiorum pascuis avertenles, per viam mandatorura Dci ad cocleste ovile currcre doceatis. Quoniam autem ita comparatum est, ut praesentis poenae metu salutaribus monitis facilius obtemperetur; per edictum in vestris dioecesibus proponendum qffigendumque^ unwersis notum facite^ qiiemcumque, qui eleemosynas seu stipendia maioris prelii pro missis celebrandis^ quemadmodum Locorum consuetudinesy vel synodalia statuta exigunt^ colligens missas , retenta $ibi parte earumdem eleemosynarum seu

stipondiorum aceeptorum, sive ilidem^ sU ve alibi^ ubi pro missis celebrandis mino" ra stipendia seu eleemosynae tribuuntur, celebrarifecerity laicum quidem seu saecutarem^praeter alias arbitrio .>esiro irrogandas poenas , excommunicatinni.. poenam, ciericum vero sii'e quemcumque sacerdotem poenam suspensionis ipso facto incurrere; a quibus nuUus per alium , quam per nos ipsos , seu romanuni poniificem pro tempore existentem^ nisiin mortis articulo constitulus^ absolt^i possit.F orcaiiteia inDoraino coutidimus, ut unusquisque meraor conditionis suae, posthac bene consultum velit aniraae suae, nec tam salutares leges ceiisurasque ecclesiasticas parvipcndat. Interea fraternitatibus vestris apostohcara benedictionem in populos etiam curae vestrae commissos redundaturam peramanter impertimur. Volui»us autem, ut praescntium htterarum traixsumptis sive cxcmplis, cliam impressis, manu alicuius notarii pubiici subscriptis, et sigillo personae in ecclesiastica dignitate constltutae munitis eadem prorsus fidcs in iudicio, et extra adhibeatur, quae adhibereturipsispraesentibus, si forent exhibitae vel ostensae. Datum Romae apud sanctam Mariam Maiorem sub annulo Piscatoris, die trigesima mensis iunii , anno millesirao septingentesimo quadragesimo primo, pontificatusnostri anno primo.

EPISTOLA ENCYGLICA V.

SUPER MISSA PAROCHIALI ET CONVEKTUAH ITEM DE DIVIHAE PSALMOUlAE CANTO

Cum semper oblatas nobis occasiones apostolica scripta dirigendi ad fraternitates vestris libenter amplcctiraur, ut sincere nootrac erga vos dilectionis argumenta frequenter eluceant; tum vero maiori animialacritate idipsum praestamus, quum ad excitandum fraternitatum vestrarum zelum pro conservatione rectae disciplinae in clero rcgimini vestro commisso, praesentibus rerum aut temporum conditionibus commovemur. INec enim imposituiu irabecillitati uostrae omnium ccclesiarum sollicitudinis onus aliter sustinere nos posse confidimus, quam si divini cultus augmentum, atque exactam eeclesiasticarum sanctionum in singulis dioecesibus custodiam rcligiosae vigilantium pastorum curae, identidem inculcando, commendemus.

JEIuius porro epistolac ad voi scribendae occasionem nobis atque argumentum in primis praebet onus illud, quod omnibus animarum curam gerentibus incumbit , applicandi missam parochialem pra populo ipsorum curac coinmisso: tum el*

DECRETA

975

iam applicatio missae conventualis , quae pro benefacloribus in genere facienda est •b iit qui missas canunt in ecclesiis patriarcbalibus, metropolilanis, cathedralibus et coilegiatis ; lum dcnique debitum psallendi, quo tenentur canonici praedictarum ecclesiarum choro assistentes. Guius quidem argumenti minime nova, sed a scriptoribus frcquenter habita travtatio est; cumque ca res in huius almae Urbis noslrae congregationibus et polissimum in congregalione venerabilium fralrum nostrorum s. r. e. cardinalium conciiii Tridentini inlerpretum, cuius secretarii munere olim in minoribus constituti multos annos perfuncti sumus, multoties discussa ac definita fuerit; quamvis earumdem congregationum decreta plerumque circa eam uniformia , et sibi consona prodierint, eorumque decretorura nonnulla etiam pontificiam praedecessorum nostrorum approbationem et confirmationem meruerint; minime tamen mirandura esset, eorum notitiam ad singulos quosque vestrum non adhuc pervenisse. Quapropler non modo opportunum, verum etiam necessariumduximus, encyclicam hanc epistolam ad vos scribere, per quam sublata demum divcrsarum, in quas scriptores abierunt, opinionum varietatc, conslans huius apostolicae sedissententia praedictis de rebus cuilibet innotescat, et fraternitatibus vestris quaedam veluti riorma ac regula suppetat, iuxta quam synodales , aliasquc vcstras circa pracmissa conslitutiones, ordinationes, seu edicta, quorum publicationem vobis iniungimus, dirigere valcatis. Eorum yero executionem, dum, iuxla ea quae in praesentibustenenda atque servanda praescribimus, omni, qua decet, sollicitudine ,ac vigilantia urgere studebitis, minime dubitandum vobis erit, ne statutorum vestrorum implemento obicem aut raoram afferre valeant recursus ad huius nostrae cupiae tribunalia forsitan habendi; utpote quos omnino reiicicndos esse praccipimus ac iubemus: quamobrem has ipsas litteras nostras insingulorum tribunalium rc* gestis asservari volumus, atquc ad earum praescriptum tam ipsorum tribunalium resolutiones, quam de vestris decretis, quae ipsis praesentibus inhaerentes edituri e«tis, iudicia exigi et conferri mandaraus.

Et quidem quod nuper enuntiavimus, sacrosanctum missac sacrificium a pastoTibus animarum applicari debere pro populo ipsorum curae commisso, id veluti ex divino praecepto descendens, a sacra Tridentina synodo diserte exprimitur sess, 23. cap. i. de reformat. per hacc notabiilia verba: Cum praecepto divino mandatum $it omnihuSf quihm aniinarum curn commissa esl , oves suas agnoscere , pro his sacrificium offerre. Et quamvis minime defuerint, qui per inanes et frivolas interprelalioncs huiusmodi obligationcm a sancta synodo memoratam de medio tollerc, vel saltem extenuare contenderint, quum tamen relata concilii vcrba satis clara et pcrspicua sint , quumque praedicta congregatio eiusdem coneilii inlerpretationi privative praeposita constanter edixerit ; eos , quibus animaruin cura demandata est , non modo sacrificium missae celebrare , sed illius etiam fructum medium pro populo sibi commisso applicare debere, nec illud pro aliis applicarey aut pro huiusmodi applicatione eleemosynam percipere posse ; quodque magis interest , quum hacc inteUigentia a praedecessorihus nostris ro» manis ponlificibus approbata fuerit , et confirmata : nihil iam amplius uHi vestrum desiderandum superest, ut eam amplecti , eidemque obsequi, necnon iUius promplam executionem in vestris respective dioecesibus omni studio procurare debeatis.

Neque nos tamcn qui, ut superius innuimus, in minoribus adhuc degentes munus seerctarii praedictae congrcgationi* concilii Tridentini interpretis plures annos obivimus, aliosque non paucos partim in anconitanae cathedralis, partim in metropolilanae bononiensis, patriac nostrae dilcctissimac, quam adhuc rctincmus, gubernatione assidue transegimus; non, inquam, nos latent multiplicis generis cffugia,per quae nonnulli praedictae obligationis implementum declinare satagunt, quibusque proinde opportunc a nobis est occurrendum.

Quum cnira sacrum Tridcnlinum concilinm, nc animarum cura negligatur, non uno in loco cpiscopis mandct, ut quotiescumque opus fuerit idoneos vicarios cum ccrtorum frucluum assignalione ad camdcm curam excrcendam eligant ac deputcnt, uti viderc est scss. 6. c. 2.scss. 7. c. 5. el 7. scss. 24 . c. 6. sess. 25. c. 16; non raro autem eveniat, ut aliqua ccclesia parochiali vacanle, vicarius pariter ad implenda huiusmodi ecclesiae onera, usquc ad novi rectoris electionem, ab cpiscopo deputari debeat, eodcm concilio Tridentino id iubente sess. 24. c. 2S. de reformat., nonnulli cx huiusmodi vicariis nituntur se ipsos a praedicta obligatione subtrahore, vel ex eoquod, habituali cura penesalium seu alios residentc, ipsi actualem dumtaxat exerccant; vcl quod ipsi sint ad nutum removibilcs: vel ad brcve tcmpus hu976 ROMANOR lusmodl curae sint addicti; ut nihil hic loauarour de parochis regularibus, qui a praeaicta applicatione missae pro populo nonnumquam alienos se ostendunt. llaque mens nostra et sententia est^ sicuti etiam fluvies a praelaudatis congregationibus iudicatum fuit ac dejinitum^ quod omnes et singulij qui actu animarum curam e-xercent^et non solum parochi aut vicarii saecularesj verum etiam parochi aut vicarii regulares^ uno verbo omnes et singulij de quibus supra dictum est^ atque aliiquicumque etiam specijicaet individua mentione digni^ aeque teneantur missam yarochialem applicare pro populo^ ut vraeJertWy ipsorum curae commisso.

NonnuUi vero ad evitandura huiusmodi ©bligationis implementum allegare solent, congruos sibi parochiae suae reditus non suppetere; alii denique ad inveteratam con«uetudinem confugiunt, sustinentcs id neque sibi, neque decessoribus suis, per longum terapus, quodimraemorabilc affirraant, umquarain usufuisse. Nos autem adpraecedentes praedictae congregationis concilii resolutiones nostram approbationem et confirmationem extendimus; et qualenus opus sit, auctoritate apostolica iierum lenore praesentium decernimus et declaramus^ quod, licet parochi, seu alii, ut supra, animarum curam habentesy congruis praefinitis reditibus desiituantur^ et quamvis antiqua seu etiam immemorabili consuetudine in ipsorum dioecesibus seu parochiis obtinuerit, ut missa pro populo non applicaretur, eadem nihilominus omnino in posterum ab ipsis ■debeat applicari.

Dura tamen dixiraus, omnes animarum curam habentes missae sacrificium pro populo sibi commisso applicare debere, non ideo statuere voluimus, eosdem aut quoti■die, aut quotiescumque celebraverint, ad praedictara applicationem pro populo teneri.Et quidem sacrosanctaTridentina synodus sess. 23. c. i^- praecipit episcopis curare, ut sacerdotes saltem diebus dominicis et fcstis solemnibus missarura sacra facianl, si autem curam habuerint animarumj tam frequenler ut suo muneri satisjaciant missas celebrent: in plurihus autera synodalibus cpiscoporum constitutionibus novimus provide constitutos ac designatos esse dies, quibus animarum pastores missas celebrare debent. At vero nos id unum in praesenti suscepimus decerncndum, quando nimirum iidem pro populo celcbrare et applicare tencantur; et quamvis compertum habeamus id, quod <ilias a con jregatione concilH respon»um fuil^ parochj.m nempe pinguihus reditlM PONTIP.

bus dotatum quotidie pro populo celebrare et applicare debere^ eum vero, qui uberioribus huiusmodireditibus non gaudeatj Jestivis tantum diehus id ipsum praestare teneri: quum tamen pariter nobisperspectaesinttum controversiae super hoc ipso exortae, nimirum ad quam summam pertingere debeant ecclesiae parochia* lis provcntus, ut pingues et uberes appellari possint: quoniam pingues minime habendi sunt reditus, etiam copiosi, quibus tamen multiplicia et gravia sint onera adnexa; tumetiammultorum querelae adversus huiusmodi decretura , taraquam plus aequo rigidura , excitatae nobis innotescant: Idcirco opportunum censemus Jraternitatibus vestris declarare^nobis abunde satisjaclum Jore^ vobisque proinde satis esse posse^ dum iV, qui animarum curam exercent^ sacrificium missae pro populo celebrent atque applicent in dominicis aliisque per annum diebus Jestis de praecepto ; quuiii praedicti dominici, aliique festi dies ii sint, in quibus iuxta praeceptum concilii Tridentini sess. 5. c.

  1. et sess. a4- 4* <iuilibet animarum curae praepositus populura sibi comraissum salutaribus vcrbis pascere debet, docendo ea quae scire oranibus necessarium est ad salutem; iidemque sint dies, de quibus eadem sancta synodus statuit ut moneat episcopus populum diligenter^ teneri unumquemque parochiae suae inieresse , ubi commode id fieri potest, ad audiendum verbum Dei, et quibus parochi subditos suos in doctrina christiana erudire debent, iuxta id quod a praedicto concilio in cit. c. 4- episcopis praecipitur, ul nempe saltem dominicis et aliis festiuis diebus pueros in singulis parochiis fidei rudimenta et obedientiam erga Deum etparentes diligenter ab iisj ad quos spectabit, doceri curent.

Et quia in nonnullis dioccesibus numerus dierum festorum de praecepto, de apostolica nostra auctoritate et consensu, eatenus est imrainutus, ut nerape in aliquibus festis Christi fideles et missara audire et ab operibus servilibus abstinere debeant; in aliis vero populo perraissum sit opera servilia exercere, firma remanente obligatione audicndi missae sacrificiura, nos, ut obortae iam dubitationes circa onus applicationis missae parochialis in huiusinodi diebus fcstis penitus eliminentur, statuimus et declaramus^ quod etiam iisdem /estis diebus,quibus populus missae interesse debety et servilibus operibus va* care potest, omnes animarum curam pf' renUiL_misiani yro popvlo celebrare el ajh Iplicare ieneantur.

MC.R

Quifl T3ro propria neHnuraquara exf erientia satis agnoviuius, aliquos esse parochos adeo pauperes, ut ferme ex eleemosynis, quas a fid^libus pro missarum celebratione accipiunt , vivere coganiur; eos vero qui, ecclesia parochiali vacante, ad animarum curam exercendam, sub vicarii, seu oeconorai nomine, deputantur, aliquibus in locis adeo illiberaliter tractari, ut exigui reditus ipsis constituti, et pauca incerta emolumenta eisdem obvenientia aegre ad eorum vitae neces«aria sufficiant, quod iis quoque non raro evenire solet, qui in aliquibus ecclesiis, faabituali cura apud alios manente, actuali tantum exercitio sunt addicti, proindeque cum istis severe nirais agi videretur, si diebus festis, quibus potisslraura huiusmodi occasio se ofTert, eisdem vetitum esset eleemosynara pro applicatione raissae recipere: Idcirco nos tam istorum, quam illorum inopiam summupere miserantes ^ eisdemqucy quantum nobis integrum est^ consulere volentes ^ quamvis^ ut supra di' ctum estj omnes el singuli praedicti teneantur diebus festis missam pro populo celebrare et applicare ; attamen , quod pertinet ad pruedictos parochos egentesy unicuique vestrum fncultatem concedimus^ cum iV«, quos revera tales esse noA>eritisy opportune dispensandi ad hoc^ ut etiam diebus feslis huiusmodi, eleemosjrnam ab aliquo pio ojjferente recipere, et pro ipso sacri/icium applicare^ quatenus id ab eo requiratury libere et licite possint et valeant ; dummodo ad necessariam populi commoditatem, in ipsa eccle' sia parochiali missam celebrent; ea tamen adiecia conditione^ ut tot missas infra hebdomadam pro populo applicent , quot in diebus festis, infra eamde.m hebdomadam occurrentibus^ iuxta peculia' rem intentionem allerius pii benefactoris obtulerint.

Quod autera spectat ad vicarios, sive oeconoraos ecclesiarura vacantiura, quum a sacro Tridentino concilio cit. sess. 24. c. 18. cuilibet episcopo tribuatur facultas eos deputandi et constituendi, cum con^rua^ eius arbilrio, fructuum portionis assignatione; vestrura erit, ven. fratres, cum iis agere, qui vacantis ecclesiae fructus exigunt, ut egenti vicario, qui exigua huiusmodi certorum frucluum assignatione, paucisque incertis proventibus gaudeat^ congruum aliquod augmentum praebeatur pro onere cehbrandi et applicnndi missam pro populo diebus f stis. Quapropter pro iis locis^in quibus •ecclesiarum vacantium frucius ad com modum camerae nostrae apostolicae e

GT.V 977

xiguntury opportuna ihesaurario nostrn generali mandata dirigemus^ quae is denuntiare non praetermittet peculiaribua dictorum locorum cotlectoribus^ cumqui* bus episcopi ecclesiasticae nostrae ditionisy caeterorumque locorum^ in quibus , ut praefertur^ ecclesiarum i>acantium fru* ctus ad cameram praedictam pertinenty officii sui partesin eum finem, de quo su' pra diximus^ interponere debebunt.

Ac deraura, quoad illos, qui taraquara vicarii, sive perpetui, sive ad terapus constituti,aniraarumcuraraadrainistrant,quae apud alios habitu residet, ratione alicuius ecclesiaeparochialis, ipsorum ecclesiis, seu monasteriis, collegiis, aut locis piis olim unitaej quamvis a recol. mem. praedecessore nostro s. Pio papa v. praefinita fuerit certa pars fructuura huiusraodi vicariis assignanda,prout in ipsius constitutione quae incipit, /4d exequendum, data kalendis novembris anni 1567. distincte statuitur ; nihilominus ubipraescriptafructuum portioj vel nullo modo, vel non integre vicariis praedictis assignata reperiaturj vel etiam ubi ea, quae ad normam praedictae constitutionis eisdem fuerit attributa, minime sufficiens a vobis repute^ tur, propter temporum circumstantias , et signanter pro implendo onere cele • brandi et applicandi missam pro populo diebus Jestis de praecepto ; utendum vobis erit potestate, quam fecit episcopis synodus Trid. scss. 7. c. 7. dum illorum arbitrio permisit, iuxta temporum, atque iniunctorum onerum rationem^congruam praedictis vicariis fructuum portionem assignare; quam ob causara nos etiara frateruitatibus vestris, quatenus opus sit, necessarias omnes et opportunas facultates impertiraur; quibuscuraque appellationibus, privilegiis , aut exemptionibus, ut in eodcra concilio sancitur, advcrsus ea, quae salubriter a vobis constituta fuerint, minime sufiragantibus.

Haec igitur circa missam parochialem statuenda, et fraternitatibus vestris denuntianda iudicavimus. Indeque gradum facientes ad ea quae pertinent ad missara conventualem , neminem vestrum latere putaraus sacrorum canonum sanctiones , quibus praecipitur, ut singulis diebus in ecclesiis patriarchahbus , metropolitanis, cathedraUbus et collegiatis tum horae canonicae debitis modo ct forma recitentur, tum etiam missa conventualis celebretur; quae adeo clarae sunt, ut nuUa super iii oriri possit dubitatio, caque de re perspicuae pariter, et per orania uniformes existunt resolutiones ab hac congregationa vcncr. fratrum nostrorum coricilii Tridei*»

Dr Ligorio. Mor. II.

62

978 . ROMXNOR

liirt lulerprctum repelitis yicibu» ctnana* Ue, quas omncs apostolica auctoritate nostra confirmamus et approbamus, earum executionem vobis enixe inculcantes , ut scilicetmissa con\fentualis^ quae singulis diebus canitur a clero praedictarum ecclesiarunty pro earumdem benejactoribus in genere quotidie applicetur; eodem prorsus modo, quo missam parochialera ab iis qui curam animarum gerunt, pro populo sibi commisso, singulis saltera diebus festis de praecepto applicare debere superius declaravimus. Iiaque dateoperam^ ut fal' sam quorundam opinionem eliminetis , quam in aliquibus ecclesiis eiusmodi sive dolomaloysiire per errorem invectam esse novimus: quod nempe dum missa conuentualis pro certo aliquo ecclesiae benefu' ctore, vel grati animi ergo^ veL ex vioneris impositi celebratur et applicatur^ satis implelum censeatur debitum applicationis missae conx^entualis. Etenim huiusmodi debitum non quidem respicit singulares aliquos benefactores^ sed benefactores in genere cuiuslibet ecclesiaCy cuius servitio addicti sunt quicumque in eadem sive dignilates^ sive canonicatus, sive mansionariatuSy sive benejicia choralia obtinenty et missam consfentualem suis respective vicibus celebrant.

Nequc minus improbandam noveritis aliorum senlentiamyqui satis putant supradictam obligationem impletam esse , dum in eorum ecclesiis pro benefactoribus in genere aliquae interdum preces /iunt, vel anniversaria statis diebus sacrificia pro illis peraguntur. Nemo enira id sibi arrogare debet, ut impositae obligationi alia ratione satisfacere possit, quam ea, quae a lege ecclesiastica multoties praescripta fuit; nimirum missam conventualem singulis diebus pro benefactoribus celebrando, eamdemque pro illis in genere applicando.

Profecto non solum prioribus eccleslae saeculis, verum etiam temporibus haud longe a nostra aetate remotis (quod vos ex historia ecclesiae didicisse non dubitaraus) servabatur olira in singulis ecclesiis series accurata omnium et singuiorura, quorura liberalitate unaquaeque aucta fuerat, eorumque nomina sacris diptychis (sic enim vucabantur) ideo consignata crant, uteorumdem recordatio numquam interiret, utque pro iis tum preces fanderentur, lum etiam missae sacrificium oITerrctur, quara ob causam etiam praedictus catalogus in plerisque ecclesiis ob oculos presbyteri ceIcbrantis »pponi consuevit, licet iidem pii beucractures in suis donationibuA nihil pcr.itus pro ke pacti esscnt, sed tauturamoUM PONTir.

do pro peccatorum snorum romissionc boiia sua Deo offerre declarasscnt. Ecclr* siarura siquidem praesules prcces pro ii« imperandas esseduxerunt, quamvis illi pro. pria bona offerentes ne verbum quidera eu de re fecissent. Sacrorum huiusmodi diptychorum usus sensim defecit, ob idqua^ in oblivione iacent alicubi corapluriurabenefactorura noraina. At noa idcirco fas est deserere usum et disciplinam orandi pro iis, et sactificium missae pro illis offerendi. Atque inde praeceptumapplicandi raissara conventualera pro benefactoribus in genere, originem atque rationera desurait

Queraadmodura vero, loquendo de raissa parochiali, superius dictura est, varia* excusationes afferri solere ad declinandam illius applicationera pro popuio diebus festis de praecepto, ita pariter usu venit quoad applicatiouemquotidianam missae conventualis pro benefactoribus in genere. Ut autem superiores illae, sic etiara hae posteriores, provide e medio sulnlatae fuerunt per opportunas congregationis concilii Tridentini resolutiones, quas proinde in hisetiara auctoritatenostra approbaraus et confirraamus.

NonnuUi siquidem obtentu contrariae consuetudinis y etiara immemorabilis , iii propria ecclesia vigentis, se ab huiusraodi onere eximi posse sibi persuaserunt. f^erum iam pluries responsum fuit huiusmodi consueludinemy licet immemorabilem^ quae potius abusus et corruptela dicenda esty nemini suffragari. Aiii a missa pro benefactoribus in genere appiicanda se excusatos voluissent, ex eo quod alio quopiam missarura onere obstricti inveniaritur, vel ratione proprii canonicatus,. aut aiterius beneficiiecclesiastici, quod insiraul cura canonicali praebenda obtinent; vel quia, praeterraunus canonici, seu beneficiati, aut raansionarii in ecclesia cathedraiiseu collegiata, quura etiam in eadera, vel in alia ecciesia parochialem curam exerceant, dum missam conventualera canunt diebus festis de praecepto, debent pro populo sibi coramisso eara applicare : ac proinde nequeunt earadera pro ecclesiae benefactoribus specialiter offerre. Sed his quoque obviam itum est, mandaiido singulis praedictisy ut missam conventualent quam canunt^ pro ecclesiae beaefactoribus in genere appLicent^ pro aliis vero^ pro quibus ipsi peculiariter missam appLicare tenentur^ alterum substituanty qui ipsorum Loco missam huiusmodi ceLebret applicetque.

Aliorura pariter exceplio fuit,quodmis-» sa convcntualis non somncr a canonicis,^ aut dignitatibus cclcbrctur, sed aliquandu'

DECRKTA

579

etiakn a beneficlatis, autmansionanis, quos minus aequum videtur promissae celebratione omni eleemosyna carere, quae unde desumi valeat , ignoratur. Cui tamen rei pariter consultum est, demandando, ut ea desumatur ex massa distributionum.

Alii denique obtenderunt exiguitatem huiusmodi distributionum, quae, ob detractam eleemosynam quotidianam pro missa conventuali, ad nihilum fere redactae, vix foret, ut ab aliquo curarentur cum magno detrimento servitii ecclesiae praestandi.Tridentinaquidem synodus sess. zt^. c. i5. opportunas rationes oskendit , quibus canonicalium praebendarum inopiae valeat provideri. Si vero designatam a concilio viam, ut fere evenire solet, nequaquam iniri posse contingat, reliquum erit ad congregationem concilii recursum habere: cuius erit perspecto ex vestris relationibus rerum statu, auctoritate apostolica a praedecessoribus nostris eidem impertita, et a nobis etiam praesentium tenore confirmata, quotidianam applicationem missae conventualis pro benefactoribus in genere, ut alias, ad festos tantummodo dies reducere.

j Non modo ecclesiis patriarchalibus, metropolitanis, cathedralibus et coUegiatis iniunctum reperitur, ut quotidie missa conVentualis in eisdem canatur, sed etiam in rubricis generalibus, quarum exactissimam fraternitatibus vestris custodiam commendamus, praescribitur, ut certis diebus non una, sed binae, atque etiam aliquando tres missae conventuales uno die celebrentur. Itaque quum nuper a nobis dictum fuerit, primam missam conventualem quotidie pro benefactoribus in genere celebrandam et applicandam esse; nunc expendendum superest, an earumdem ecclesiarum capitula lurisdictioni vestrae respective subiecta adigere debeatis, ut alias quoque missas, si plures, ut praefertur, celebrari contigerit , pro benefactoribus in genere similiter applicent.

Hiiiusmodi quaestio ab aliqnibus ex vobis ecclesiastico zelo flagrantibus supradictae congregationi venerabiliura fratrum nostrorum conciliiTridentini interprctum proposita est. lauique ante illius propositionem compertum fuerat, alias ab eadcm congregatione responsum fuisse, concedendam esse exemptionem ab onere applicandi secundam et tertiam missam conventualem pro bencfactoribusin genere, attenta canonicatuum ct bencficiorunfi tenuitate; ex quo inferri poterat, huiusmodi applicutionis debitum manerc, ubi de eccicsiis pauperibus non agcrelur. Vcrum tjuum kanc definiendac quaestionis regulam apud

praedictam congregationem non admodum veteri observantia firmatam probe noverimus, cumque huiusce dubii solutionemeadem congregatio nuper iudicio nostro remittendam esse censuerit; Nos ita iudica' mus^ idque vobis tenendum indicimus^ laudandos nempe et confirmandos esse quoKjuot sponte sua secundam, aut tertiam conventualem missam pro l/enefactoribus in genere applicant ; qui vero idem agunt ex vi consuetudinis in ipsorum ecclesia vigentis , iis imperandum ut in ea consueludine perset^erent. Ubi vero id usu receptum non inuenitur., liberam omnino secundae^ terliaeque missae conventualis applicationem celebrantibus relinquendam esse ^ dummodo in commemoralione pro defunclis ecclesiae benejactorum in genere non obliviscantur.

Huic demum epistolae nostrae finem iraponentes, fraternitates vestras enixe hortamur, ut maximara curara et vigilantiam in id conferatis, ut in ecclesiarura vestrarura choris, praeter dcvotam celebrationem debitamque applicationem missae conventualis, horae canonicae non praepropere, sed exacte, pausa uempe interposita et maxima, qua decet, reverentia ac religione canaiitur. Equidem scimus in aliquibus metropoli.tanis et cathedralibus ecclesiis, inter canonicos eam opinionera invaluisse, ut se munussuumsatis implere contendant, dum choro praesentes assistunt, licet ipsi sibi silentium imperent, neque psallentibus beneficiatis, aut mansionariis in cantu se adiungant. In huiusce vero o* pinionis confirmationem adduci ab iisdem solent inveteratae consuetudines , statuta peculiaria, aut etiam praetensa ecclesia> rum suarum privilegia. At quum synodui Tridentina sess. a^- loquens de dignitatibus et canonicis, qui choro interesse debent, unum ex eorum ofHciis esse dicat: In choro ad psallendum instituto^ hjrmnis et canticis Dei nomen reverenter^distincte^devoteque laudare ; quumque pauca omnino sint capitula, in quibus co raodo a canonicis choro assistitur, ideoque receptae in universa ecclcsia disciplinae paucos illos adversari dignoscatur; quum insupcr opinio illa nuraquara in congregatione concilii Tridentini intcrpretationi praeposita examinata sit, quin statira explosa fucrit etiraprobata; quaravis praesuraptis consuetudinibus, aliisquc fundaraentii et rationibus innixa perhiberetur, canoni* cis ctiam ccclesiarum patriarchalium huius nostrac urbis super hoc instantibus : quum denique idem ludicium prolaium n pcriatur a pluribus conciliis provincialibus

980 fiOMA.NORU

»b hac etiam apostolica sede approbatis et confirmatis: niliil iam reliquum essevidetur, quominus pauciores universorum legi »e accommodent. Equidem minime nohis compertum est^ quo peculiari titulo suffulti persuasum habeant unius^ wel allerius ecclesiae canonici^ se muneri suo satisjacere per simplicem in choro assistentiam , absque dicinac psalmodiae cantu. f^erum nisi illis praesto sit apostolicum non praesumptum vel abrogatum^ sed legitimum ac vigens privilegium jiVe indullHm, iure ac merito verendum est^ne is£i, dum ita se gerunt, praebendarum ac distributionum fructus minime suos faciant, et consequenter ne ad eorum restitutionem teneantur. Quapropter vestrum erit, venerabiles fratres, haec orania illis aperire, ut neque nobis, neque vobis apud divinum iudicem fraudi sit, si in huiusmOdi re, quae tanti est momenti, utpote quae ad ipsius Dei cultum proxirae spectat, abususetcorruptelas,quas arguendo et increpando evellere debebamus, dissimulatione ac silentio nostro fovisse et confirmasse inveniamur. Interea fraternitatibus vestris, quas intimo cordis affectu coraplectimur, apostolicam benedictionem amantissime impertimur.

Datum Roraae apud s. Mariara Maio> reiudie 19. augusti i744- pontiticatus nostri anno quinto.

EPISTOLA ENCYGLICA VI.

SUPEH USUBA.

Vix pervenit ad aures nostras, ob novara controversiara (nempe, an quidara contractus validus iudicari debeat) nonnullas per Italiam disseminari senteutias, quae sanae doctrinac haud consentaneae viderenturj cum statim nostri apostolici muneris partera esse duximus opportunura afferre reraediura, ne raalura eiusmodi, temporis diuturnitate ac silentio, vires magis acquireret, aditumque ipsi intercludere, ne latius serperet, et incolumes adhuc Italiae civitates labefactaret.

Quaproptcr eam rationem, consiliumque suscepimus. quo scdes apostolica semper uti consuevit, quippe rem totam explicavimug nonnuUis ex venerabilibus fratribtisnostris »»nctae romanae ccelesiae cnrdinalibus, qui sacrae iheologiae scicntia, €t canonicae disciplinae studio sc peritia, plnrimum commcndantur:accivimusetiam plures regulares in ulraque facultate praestantes, quorum aliquosex raonaehis, alios €x ordine mendicantium, alios demum ex clcricis regularibus selegimus. Praesulem quoque iuris ulriusque laurea praeditum, €t in foro diu versatura adhibuimus. Diem

M POiNTIF.

quartam indiximus iulii, qui nuper praeteriit, ut coram nobis illi omnes convenirent, quibus naturam totius negotii declaravimus; quod illis antea cognitum perspe« ctumque deprehendimus.

Post haec praecepiraus, ut omni par« tiura studio, omnique cupiditate soluti , rem totam accurate perpenderent , suasque opiniones scripto exararent; non tamen expetivimus ab ipsis, ut iudicium ferrent de contractu, qui controversiae causam initio praebuerat, cum plura documenta nOn suppeterent, quae necessario ad id requirebantur; sed ut certara de usuris doctrinam constituerent , cui non mediocre detrimentum inferre videbantur ea, quae nuper in vulgus spargi coeperunt. lussa fecerunt universi ; nara suas sententias palam declararunt in duabus congregationibus, quarura prima coram nobis habita est die 18. iulii, altera vero die prima augusti, qui menses nuper elapsi sunt, ac demum easdem sententias congregationis secretario scriptas tradiderunt.

Porro haec unanimi consensti probaverunt:

  1. Peccati genus illud ^ quod usura vocatur , quodque in contractu mutui propriam suam sedem et locum habet, in eo est repositum quod quis ex ipsO' met mutuOy quod suapte natura tantumdem dumtaxat redai postulat^ quantum receptum esty plus sibi reddi velit quam est receptum; ideoque ultra sortem , lucrum aliquod , ipsius ratione mutuij sibi deberi contendat. Omne propterea huiusmodi lucrum, quod sortem superety illicitum et usurarium est.

  2. Neque vero ad istam labem purgandam ullum arcessiri subsidium poterit , vel ex eo quod id lucrum non excedens, et nimium^ sed moderatumj non magnum^ sed exiguum sit ; vel ex eo quod is a quo id lucrum solius causa mutui deposcitur ^ non pauper^ sed dives existat ; nec datam sibi mutuo summam relicturus otiosam^ sed ad Jbr» tunas suas amplijicandas^ uel novis coe» mendis praediis^ vel quaestuosis agi^ tandis negotiis^ utilissime sit impensurus, Contra mvtui siquidem legem], quae necessario in dati atque redditi aequali" tate versaiur , agere ille^rcon^incitur , quisquis eadem aequalitate semel posita , plus aUquid a quolibet, vi muiui ipsius jt cui per aequale iam saiis est factum , exigere adhuc non verelur: proindeque si acceperit , resiituendo erii obnoxius tx eius ohligatione iusliiiae quam commutaiivam appellant , et cuius est in

DECRETA

984

humanis contractibns u^}>fi.Jlitatem, cuiusque propriam , et sancte servare^ et non servatam exacte reparare.

  1. Per haec autem nequaquam nega<ur, posse quandoque una cum mutui contractu quosdam alios^ ut aiunt, tituloSy eosdemque ipsimet universim naturae mutui minime innatos et intrinsecos forte concurrere; ex quibus iusta omnino legitimaque causa consurgat quiddam amplius supra sortem ex mutuo debitam rile exigendi. Neque item negatur , posse multoties pecuniam ab unoquoque suamyper alios diversae prorsus naturae a mului natura contractuSf recte coilocari et impendiy siue ad proventus sibi annuos conquirendos^ sii>e etiam ad licitam mercaturam et negotiationem exercendam, honestaque indidem lucra percipienda.

  2. Quemadmodum vero in tot eiusmodi diversis contractuum generibus, si sua cuiusque non servatur aequalitas, quidquid plus iusto recipitur, si minus ad usuram {eo quod omne mutuum tam apertumy quam palliatum absit) at certe ad aliam veram iniustitiam restituendi onus pariter ajjferentem, spectare compertum est: ita si rite omnia peragantur., et ad iustitiae libram exigantur, dubitandum non esty quin muUiplex in iisdem contractibus licitus modus et ratio suppetat humana commercia, et fructuosam ipsam negotiationem ad publicum commodum conservandi ac frequentandi. Absit enim a christianorum animisy ut per usuras, aut similes alienas iniurias Jlorere posse lucrosa commercia existiment : cum contra ex ipso oraculo divino discamus j quod iustitia Hevet gentem, miseros autem faciat populos peccalum.

  3. Sed ilLud diligenter animadvertendum estyfalso sibi quemquam et nonnisi temere persuasurum^ reperiri semper ac praesto ubique esse, vel una cum muluo titulos alios legitimos^vel secluso etiam mutuo^ contractus alios iustoSy quorum vel titulorum, vel contractuum praesidiOy quotiescumque pecunia^ frumentum , aliudve id generis alteri cuicumque creditur ^ toties semper liceat auctarium moderatum ultra sortem integram satvamque recipcre. Ita si quis senserity non modo divinis documentis^ tt catholicae ecclesiae de usura iudicio^ sed ipsi etiam humano communi sensuij ac naturali rationi procuL dubio adversabitur. Neminem etiam id saltem latere potest, quod muLtis in casibus teneatur homo simDlici ac nudo mutuo aLteri

succurrere, ipso praesertim Christo Domino edocente: « ypLenti mutuo a te, ne avertaris n et quod similiter multis in circumstantiis , praeter unum mutuujriy aLteri nulLi vero iustoque contractui locus esse possit. Quisquis igitur suae conscientiae consultum veLit, inquirat prius diLigenter oportet , verene cum mutuo iustus alius tituLus, verene iustus aLter a mutuo contracius occurrat, quorum bene/icioy quod quaerit Lucrum, omnis Labis expers et immune reddaiur.

His verbis complectuutur, et explicant sententias suas cardinales ac theologi et viri canonum peritissimi, quorum consilium in hoc gravibsimo negotio postulavimus. Nos quoque privatum studium nostrum conferre in eamdem causam non praetermisimus antequam congregationes haberentur, et quo tcmpore habebantur, et ipsis etiam peracti<ij nam praestantium virorum suffragia, quae modo commemoravimus, diligentissime percurrimus. Cum haec ita sint, approbamus et confirmamus quaecumque in sententiis superius expositis continentur ; cum scriptores plane omnes theologiae et canonum professores, plura sacrarum litterarum testimonia, pontificum decessorum nostrorum decreta, conciliorura et patrura auctoritas, ad easdem sententias coraprobandas pene conspirare videantur. Insuper apertissime cognovimus auctores, quibus contrariae sententiae referri debent, et eos pariter qui illas fovent ac tuentur, aut illis ansam seu occasionera praebere videntur. Ncque ignoramus quanta sapientia et gravitate defensionem veritatis susceperint thcologi finitimi illis regionibus, ubi controversiae eiusmodi principiura habuerunt. Quare has littcras encyclicas dedimus universis Italiae archiepiscopis, episcopis et ordinariis, ut haec tibi, venerabilis frater, et caeteris omnibus innotescerent; et quoties synodos celebrare, ad populum verba facere, eumque sacris doctrinis instruere contigerit, nihil omnino alienum proferatur ab iis sententiis , quas superius recensuimus. Admoneraus etiara vehementer omnera sollicitudinem impendere, ne quis in vestris dioecesibus audeat litteris aut sermonibus contrarium docere : si quis autem parere detrectaveyerit, illum obnoxium et subiectum dcclaramus poenis per sacros canones in eo» propositis, qui mandata apostolica contempserint ac violaverint.

De contractu autem qui novas has controversias excitavit* nihil in praesenttarum statuimus , nihil etiam dccernimus modo dc aliis contractibus , pro quibu»

982 ROM\NOR tbeologi et canonum interpretes in diversas abeunt seqtentias. Attamen pietatis vestrae studium ac religionem inflammandam existimamus, ut baec quae subiicimus executioni demandetis.

' Primum gravissimis verbis populis vestris ostenaite^ usurae labem ac vitium a di>inis litteris vehementer improbari; illud quidem varias formas atque species induerej ut fideles Christi sanguine restitutos in libertatem et gratiam rursus in extremam ruinam praecipites impellat; quocirca si pecuniam suam collocare velint, diligenter caveant^ ne cupiditate omnium malorum fonte rapiantur, sed potius ab itlis qui doctrinae ac virtutis gloria supra caeteros efferuntur, consilium exposcant.

Secundo loco^ qui viribus suis ac s'apientiae ita conjidunt^ ut responsum ferre de iis quaestionibus non dubitent (quae tamen haud exiguam sacrae theologiae el canonum scientiam requirunt)^ ab extremis^ quae semper vitiosa sunty longe se abstineant; etenim aliqui tanta sei>eritate de iis rebus iudicant, ut quamlibet utilitatem ex pecunia desumptam accusent tamquam illicitamj et cum usura coniunctam, contra vero nonnulli indulgentes adeo remissique sunt , ut quodcumque emolumentum ab usurae turpitudine liberum existiment. Suis prii'atis opinionibus ne nimis adhaereant, sed priusquam responsum reddantj plures scriptores examinentj qui magis inter caeteros praedicantur; ae» inde eas partes suscipiant^ quas tum ratione, tum auctoritate plane confirmatas intelligent. Quod si disputatio insurgat, dum conlractus aliquis in examen adducitur, nullae omnino contumeliae in eos confingantur, qui contrariam sententiam sequuntur j neque illam gravibus censuris noiandam asserant, si praeser' tim ratione et praestantium virorum testimoniis minime careat: siquidem convicia atque iniui'iae vinculum christia* nae cariiatis infringunt, et grauissimam populo ojfensionem et scandalum prae se ferunt.

Tertio loco^qui ab omni usurae labe se immunes et integros praestare volunij suamque pecuniam ita alteri dare, ut fructum legitimum solummodo percipianty admonendi sunt ut contractum instituendum antea declarent^ et conditiones inserendas explicent, et quem fructum ex eadem pecunia postulent. Haec magnopere con/erunt non modo ad animi solliciiudinem et scrupulos evitandos, fed ad ipsum coniractum in foro exM POPrriF. terno comprobandum : haec etiam aditum intercludunt disputationibas, quae non semel concitandae sunty ut clare paleatf utrum pecunia, quae rite data alteri esse videtur^ revera tamen palliatam usuram contineat.

Quarto loco vos hortamur ne aditum relinquatis ineptis illorum sermonibus qui dictitant de usuris hoc temvore quaestionem instituij quae solo nomine contineatur, cum ex pecunia, quae qualibet ratione alteri conceditur , fructus ut plurimum comparetur. Etenim quam

falsu^n id sit et a veritate alienum plane deprehendimusjsi perpendamus naturam unius contractus ab alterius natura prorsus diversam et seiunctam esse^ et ca pariter discrepare magnopere inter se quae a di\fersis inter se contractibus consequuntur. Revera discrimen apertissimum intercedit fructum inter^ qui iure licito ex pecunia desumitur^ ideoque potest in utroque foro retineri; ac fructum qui ex pecunia illicite con" ciliatur, ideoque fori utriusque iudicio restituendus aecernitur. Constat igitur^ haud inanem de usuris quaestionem hoc tempore proponi ob eam causam^ quod ut plurimum ex pecunia quae alteri tri" buitur fructus aliquis excipiatur.

Haec potissimum vobis indicanda censuimus, sperantes fore ut mandetis executioni quaecumque per has litteras a nobis praescribuntur ; opportunis quoque remediis consuletis , uti confidimus , si forte ob hanc novam de usuris controversiam in dioecesi vestra turbae concitentur, vel corruptelae ad labefactandum sanae doctrinae candorem et puritatem inducanturj postremo vobis et gregi curae vestrae coHcredito apostolicam benedictionem impertimur.

Datum Romae apud s. Mariam Maiorem die prima novembris i^^S. pontificatus nostri anno sexto.

EPISTOLA ENCYCLICA VII.

SUPER MATRIMONIIS SBCRETIS

Satis vobis compertum esse non dubitamus, venerabites fratres^ eam semper fuisse piae matris ecclesiae vigilera curam, ut sacramentum matrimonii, magnum ab apostolo nuncupatum, publice et palam a fidelibus celebretur. Quod quidem ut diligentius quam antea factura fuerat in posterura ab omnibus observaretur, sancta tridentina synodus lateranensis concilii sub Innocentio cciebrati vestigiis inhaerendo , praeccpit ut in posterum, antcquam matriraoniuracontrahatur, tcr a proprio contrahentiura,

mscivKT*

983

,|)arocho tribus continuis diebus festivis tn ecclesia inter missarum solemnia publice denuntietur : deindeque, nuUo legitirao concurrente irapedimento, ad illius celebrationem in facie ecclesiae coram parocho vel alio sacerdote de ipsius parochi, seu ordinarii licentia, et duobus Tel tribus testibus praesentibus rite pro<:edatur. Voluit etiara eadem sancta synodus apud parochum diligenter librum «ustodiri, in quo coniugum et testium nomina, diesque et locus matrimonii describantur.

Providae tamen huiusmodi leges, tanta auctoritate saluberrime institutae, prava horum temporum conditione sensim pro labi visae sunt, et enerves propemodum reddi ob matriraonia usu nimis recepta, quae occulte adeo celebrantur, ut illorum notitia, quantum fieri potest, oWiteretur, ct in tenebris ignorantiae perpetuo iaceat consepulta. In more etenira positura est, illa celebrari nuUis praeviis factis denuntiationibus, corara solo parocho, vel alio «acerdote de eius licentia , adhibita praesentia tantum duorum testium apposite a contrahentibus advocatorura, quorura Jides neraini illorura est suspecta, reraque peragi saepe extra ecclesiara , quandoque etiam inter illam,ianuis tamen Occlusis, vel eo temporis momento, quo semota alterius cuiusvis praesentia. scientia initi matrimonii praeter parochi. contrahentium, testiuraque personas, alios penitus effugiat.

Quantum a sacramenti dignitate, et ab ecclesiasticarum legura praescripto occulta haec matriraonia, conscientiae vulgo nuncupata, ut piurimura abhorreant, satis superque coniicere quis poterit, qui mentis aciem ad exitiosos illorura effectus convertat.Hinc enini gravia ortura habent peccata, praesertim vero eorura, qui divini iudicii interrainatione posthabita, priore uxore, cura qua clam contraxerunt, relicta, cura alia spe futuri matriraonii decepta et in iurpem secum vivendi liceutiam abducta, palara contrahere promittunt. Quorumdara vero mentem ita pravae cupiditates excaecant, ut novum contrahere secretum matriraonium audeant post alterum secreto itidem contractum, et nondum prioris coniugis morte solutum, seseque magno «celere polygamos reddant. Alii etiam eo impudentiae devenere ut in huius magni sacramenti contemptura, post primas secreto initas, et alteras aut publice, aut privatim nuptias contrahendo, sesc audacius polygamia pariter innodare non perhorrescant. Age vcro quara gravia, quam iiullo pacto fcrenda ex his matrimoniis mala «riantur. Si enira ad quamcuraque raatrimonii suspicionem summorendam Yiruin seorsira a muliere vivere contingat, «'ublata est illico individua vitae consuetudo , et contemptum est verbum Domini: /4dhaerebit homo uxori suae, et erunt duo in carne una. Sin haec vitae consuetudo servetur, nerao est qui illam criminis non arguat, et utpote detestabilem, in scandali materiam non traducat- Neque illata per scandalum dispendia repeiidit subsecuta celebratio occulti matriraonii, quodintenebris delitescit, ct ab oranibus ignoratur.

Leviora quoque darana non sunt, quae susceptae proli irrogantur. Saepe euim contingit, illam a parentibus et a matre praesertim araotam, nec pie, nec liberaliter instilui; sed incertis fortunae casibus obiectam relinqui; nisi etiam parentes ipsi contra naturae leges, ausu nefario illius vitae insidienlur. Ubi vero tam immane facinus parentes deterreat, illosque ad sobolera alendara, instituendaraque humanitas ipsa compellat, alia imrainet liberis susceptis ex occulto raatriraonio lugenda avitarura facultatura, et bonorum iactura, pro quorum possessione assequenda quara* vis ciament iura sanguinis, illis taraen careant necesse est propter occulta parentum raatriraonia et ademptam legitimitatis^ et filiationis probationem. Huic etiara malorum origini sunt referenda ipsa quoque secreta raatriraonia contracta a filiisfami' lias contra patris iuste dissentientis volun* tatem , ex quibus quam gravia incoramoda exoriri soleant, neminera latet. Quid plura? adeo invaluit malitia, utquandoque in minoribus ordinibus constituti pensiones et beneficia, ad divinura cultum et ecclesiastica raunia instituta, etiara post initum clam matrimoniura retinuerint, sibique de mammona iniquitatis loculos miserrirae comparaverint.

Deflenda haec igiturpotius uberibus lacrymis, quam latiore calamo explicanda malorum congeries, cum ex hac apostolicae sedis specula omnes sibi vindicet nostrae vigilantiae curas , temperare non possumus, quin vos ipsos, veu. fratres, in partem nostrae sollicitudinis evocantes, vestram pietatem et zelum exciteraus ad custodiendas vigilias noctis super grege vobis credito, quem luctuosa horum temporum conditio in discrimen adducit. Primum itaque periculi non infrequens occasio vos reddat difficiliores ad remittendura publicationes, a quibus contracturi matrimoniura saepe per malitiosara suggestionem petuntdispensari. Quam cautc, solerterque oporteat ea in re episcopos versari, non obscura irobis a concilio Tridentino exhibcntur arguracQta. Si enim (ait cadem sau'

^94 A0MANCR1 cta synodus) probabilis fucritsuspicio matriinonium malitiose impediri posse , si praecesserint deuuntiationes , tunc vel una tantum denuntiatio fiat, vel saltem parocho, et duobus testibus praesentibus ma-> trimonium celebretur, et deinde ante illius consummationem denuntiationes in ecclesia fiant, ut si aliqua subsunt impedimenta, facilius detegantur. Praeterea Hcet episcopo relictum sit omnimode super denuntiationibus dispensare, haec tamen facultas, non a sola dispensantis Toluntate pendet, sed a Tridentino coercetur arctis prudentiae , discretique arbitrii legibus ; quod idem est, ac legitimam causam dispensationis requirere.

Parem quoque , imo fortasse maiorem vigilantiam necesse est a vobis adbiberi, ne post remissas denuntiationes celebretur matrimonium coram parocho, vel alio sacerdote ab ipso parocho, vel a vobis deputato, praesentibus duobus vel tribus testibus confidentibus , ne ulla celebrationis notitia vel rumor oriatur. Id enim ut ad praescriptum sacrorum canonum licite fieri possit, non satis est obvia quaevis, et vulgaiis causa, sed gravis, urgens, et ui^entissiraa requiritur. A sacro nostrae poenitentiariae tribunali eo potissimum casu fit potestas ita celebrandi mgtrimonium, <juo vir et foemina in figura matrimonii publice degentes, et de quibus nuUa viget criminis suspicio, in occulto taraen concubinatu perseverent; facile enim quisque coniiciet, quam absonum esset, eos a statu damnationis per gratiam sacramenti revocandos, ad publice cOntrahenduiu matrimonium praeviis denuntiationibus compelli. Hanc vero praxim vobis duximus proponendam , nOn quia dispensatio praemisso casuisolum congruat, cum alii similes et fortasse urgentiores esse possint,in quibus dispensari expediat, sed quia vestri pastoralis ofBcii partes versari debent in sedulo investiganda legitima et urgenti causa dispensationis , ne matrimonia occulte celebrata luctuosos habeant exitus, quQs intimo cordis moerore recensuimus.

Hunc porro in scopum vos hortamur, etirapense admonemus , utpersonarummatriraonium secreto contrahere petentium diligens fiat a vobis inquisitio : an scilicet eius quaUtatis gradus et conditionis sint, quae id probe exposcant ; an sint sui, vel alicni iuris; an filiifamilias, quorum nuptiae patri iuste dissentienti sint invisae: ab cpiscopali etcnim, quod geritis, muncre, nimium esset alienum facilcm pracberi fi* lio inobedientiae occasionem : an res sit de porsonis ecclcsiasticis, licet in minoribus onlinibus constitutis, pcnsiones. ct beae'

M POXTIF.

ficia ecclesiastica obtinentibus, ut detesta* bilis illorum retentio in statu uxorato congruis remediis postea corapescatur. Potissimum vero curet restra sollicitudo, antequam secreti matrimonii licentia concedatur, ut contrahentes clara, et indubia, et a quavis fraude immunia exhibeant documenta status liberi, ad avertendum ab iis, qui improbi sunt ingenii, polygamiac periculum.

Quod attinet ad ministrum secreti matrimonii, volumus ad id munus deputari parochum alterius ex contrahentibus,quem notitia personarum, experientia, et diuturnus rerum usus quovis sacerdote extraneo peritiorem effecissepraesumuntur. Si quae tamen vobis occurrent circumstantiae,quae alium sacerdotem loco parochi exposcere videantur, gravi impellente causa, is sacerdos a vobis eligatur, qui probitate, et doctrina, et obeundi muneris peritia commendetur. Uni tamen, aut alteri sacramenti ministro a vobis deputando districte praecipiatur, ne matrimonio intersit,. nisi prius paterna caritate coniuges in DominO monuerit , sobolem procreandam regenerari quamprimum oportere sacro baptismatis lavacro, ac Ghristo iudici districtam reddituros esse rationem nisi filios ut legitimos agnoverint, eosque pietate, bonisque moribus imbuerint, et frui patiantur bonis temporalibus, a maioribus in supremis tabulis relictis, vel provida iegum auctoritate delatis.

Gelebrato autera matrimonio, indilate a parocho.vcl alio sacerdote, coram quo initum est, exhibeatur episcopo illius scriptum documentum, cum nota loci et teraporis, testiumque, qui celebrationi interfuerunt. Vestrum erit postea diligenter incumbere, ut ad perennem gestae rei raemoriam praefatura documentum fideliter transcribatur in libro prorsus distincto ab altero, in quo matrimonia publice contracta de more annotantur. Huiusmodi liber pro matrimoniis secretis apposite corapactus, clausus et sigillis obsignatus, in vestra episcopali cancellaria caute erit custodiendus, et eo tantura casu resignari et aperiri vestra accedente licentia eum patiemini, quo alia id genus matrimonia describi oporteat, vel id sibi vindicet iustitiae administrandae necessitas, vel demum,. quo aliquod documentum ab eo exposcant verum interesse habentes, quibus probationum aliunde petendarum non suppctit copia: sedulo tamen aniraadvertentes, ut, re absoluta, denuo claudatur, et sigillis^ ut antea obsignetur. Fides seu altestationes clam celebrati matrimonii a parocho,^ vcl sacerdote, q\ii vices parochi gcssit, cx. ECRKTA

985

arandae, Tobisqiie cxhibendae , transcribantur in dicto iibro, prout iacent de verbo ad verbura a persona a vobis dcputanda, quae apud omnes integritatis, probatique nominis luculentum babeat testimonium. Fides vero et attestationes ipsae in secretiori loco sartae tectaeque a vobis serventur.

Quod si ex occulto huiusmodi matrimonio prolem nasci contingat, eadem mundetur salutari aqua baptismi in ecclesia, in qua aliis infantibus hoc sacramentum indistincte confertur. Et quia ad operiendum clam initum matrimonium facile est in libro baptizatorum nullam fieri mentionem parentum, et eorum nomina conBulto reticeri, volumus ac expresse mandamus, ut a patre baptizati, eoque defuncto, ab illius matre suscepta proles vobis denuntietur, dictaque denuntiatio fiat vel immediate per parentes ipsos, vel per litteras eoruiu charactere exaratas, vel per fide dignam personam ab ipsis parentibus designatam, ut certo et clare vobis constet, qaod proles tali loco et tempore, vel reticitis vel falso expressis nominibus parentum, baptizata est legitiraa, licet occulti matriraonii foedere procreata. Quae sane omnia cum vobis innotuerint, ne illorum excidat memoria, in libro fideliter describentur ab eo , cui facta a vobis est potestas adnotandi matrimonia occulte celebrata. Liber, in quem baptizatorum, p.c utriusque parcntis nomina referentur ^ quamvis distingui debcat ab alteromatrimoniorum, eadera tamen diligcntia , iisdemque cautclis in cancellaria episcopali clausus, ct sigillis obsigp-atus erit custodiendus, proutlihrum matrimoniorum caute custodiri supra mandavimus.

Quia vero nonnulli deesse non possunt, qui propria^: conscientiae vocibus obsurdescant, et nostris hisce mandatis parere negligant , debita poenarum districtione pro modo culpae a vobis puniantur. Quinimmo cum satis nobis experientia compertum sit, in huiusmodi ncgotiis homiiies, in terram oculos declinantes ob humanos respcctus, tardiores efiici, et a recta agendi semita rcvocari; mandamus idcirco, raatrimonia occulta a vobis evulguri ct nota ficri, si cerlo vobis constiterit ex aliquo matrimonio occulto procreatara fuisse sobolem , et baptizatara supprcssis parcntura nominibus, nulia praestitu vobis notitia, ut par erat, ab iilius purentibus intra triginta dies a nativitate uuraerandos.

Ne autcm contumaccs et inobcdientes, violatae fidei pioditique secreti pastores 9110K insiraulent , scdulo a vobis curandiim e»t, ut a parocho, vel alio sacerdolt pro secreta celebratione matrimonii a vobis deputando, coniugesclare et apertemo* neantur, ea lege et pacto illis permitti secreti matriraonii ceiebrationera, ut soholes inde procreanda non solum regeneretur sacro baptismate , sed post baj)tisma denuntieturepiscopo cum nota ioci ettemporis administrati sacramenti, ac sincera indicatione parentura, a quibus ortum habuit, quemadmodum supra praeraissum est: alioquiu matrimonium licet contractum data per episcopum secreti fide, in lucem proferetur in gratia fiiiorum, etad propulsandam ab illis gravem nulloque pacta ferendam iacturam. Volumus denique ac mandamus fidem, seu attestationes matri> monii clara initi , et sobolis ex eo procreatae, excerptas ex dictis libris, raodo, quo dictum est, apud vos caute custodiendis, tantam proraereri fidera, quantara sibi alii libri parochiales baptismatis, etmatriraonii vindicare consucverunt.

Haec a vobis, ven. fratres, in hac temporura calamitate observari enixe praecipiraus ad communera animarura salutem,, et ad praesidium ecclesiasticae disciplinae propter invaiescentera hominura malitiara nova semper detriraenta vel patientis vci reformidantis. Gaeterum nostris hisce iitteris subiata noiumus ea validiora reraedia, quae huic malo, in diera ingruenli, consona dignoscet prudentia vestra ad paotorale ofiicium cumulate obeundura. Vobis interea paternae caritatis et bcnevoientiae testcm apostolicara benedictionem irapertimur.

Datum Romae apud sanctam Mariara Maiorem die 17. novembris 174*. pontificatus nostri anno secuudo.

DECRETUM 1. Contra soUicitantes et complices peccati turpis.

Sacramentum poenitentiae, quara secundara post naufragiura deperditae gratiae tabuiam sancti patres apte nuncuparunt, nos. licet immerentes ad universi dominicigregis curam superna dispositione vocati, omne studiura et pastoralem sollicitudinem adhibere teneraur, ne, quod post araissam baptisrai innocentiam datum est divina benignitate perfugium, per dacraonura fraudcm et horainum Dci beneficiis perverse utentiura malitiam, naufragis ac miscri& peccatoribus luctuosum evadat exitium; ct quod in salutem et curationem aniraaruiu a Deo, qui dives est in misericordia, inslitutum est, execrubiii scclcstorum quoruiu* damsacerdotum improbitate in earum per nicicm atauc ip.tcritura vcrtatur.

98« ROMiNOR

Dudum qmdem a fel. rec. Gregori^ papa XV praedccessore nostroper suas litteras in forma brevium sub datum Romae apud s. Mariam Maiorem die 3o. augusti i6aa. pontificatus sui anno secundo, sapienter provisum fuit contra quoscumque sacerdotes audiendis confessionibus deputatos ad turpia et inhonesta sollicitantes: el deinceps successivis temporibus ad earum litterarum interpretationem, ac declarationem plura subinde a congregatione vener. fratrum nostrorums. r. e.cardinalium sub die II. mensis februarii anno Domini 1661, prodierunt decreta, et a rec. mem. Alexandro pp. vii. pariter praedecessore nostro in congregatione generali die 24. septenibr. i665. coram eohabita, inter alias ab evangelica veritate et sanctorum patrum doctrina alienas et dissonas propositiones, sexta videlicet et septiraa, hucrevocandae, damnatae et prohibitae fuerunt. Nos itaque raature perpendentes, quanti raomenti sit ad aeternam animarum salutem ea ubique exacte observari, et quanti ad infirmas oves curandas et decorem s. ecdesiae Dei retinendum intersit, ne aliqui sacerdotes poenitentiae sacramento ncfarie abutentes poenilentibus pro curatione vulnus, pro pane lapidera, propisce serpentera, promedicina venenum porrigant, sed anirao secum recolentes, se a Ghristo Doraino praesidcs et iudices aniraarum constitutos, ea sanctitate, quae subliraitati ac dignitati inuneris convenit, tam vencrandura sacramentura adrajnistrent: motu proprio, et ex certa scicntia, ac raaturaddiberatione nostra praefatas litterashuiusmodi, acorania et singula decreta praedicta ad illarura interpretationera, et declarationem emanata apostolica auctoritate tenore praescntiura approbamuset confirraaraus, illisque omnibus et singulis inviolabilis apostolicae firmitalisrobur adiiciraus: atque etiara, quatenus opus sit, denuo coramittimus, et raandamus omnibus locorura ordinariis oraniura regnorura , provinciarum , civitalum, dominiorura et locorura universi orbis christiani in suis rcspective dioecesibus, ut diligenter, omnique humano respectu postpositOjinquirant et procedant contra onines et singulos sacerdotes, tam saeculares, quara rcgulares quomodolibet exeraptos,ac sedi apostolicae iramediate subiectos , quururacuraque ordinura, institutorum, socictatura, et congregationura, et cuiuscuraque dignitatis ct pracerainentiac, aut quovis privilegio ct indulto munitos, {jui aliquem poenitentem y quaecumque persona illa sil^ vel in actu sacramenta' lis conjessionis, vel ante, veL immediate yost con/etsionem , vet occasinne. aut

M PONTIF.

praetextu conjessionis, vel etiam extra occasionem conjessionis in conJessionaU sive in alio loco ad confessiones audiendas destinato^ aut electo simulatione au' diendi ibidem confessionem, ad inhonesta el turpia solliciiare^ vel proyocare^ sii^e verbisj sive signis^sive nutibus, siue tactu, sive per scripturam^ aut tunc^ aut post legendam tentauerint, aut cum eis illicitos et inhonestos sermoneSy vel tractatus temerario ausu habuerint: et quos in aliquo ex huiusmodi nefariis excessibus culpabiles repererint, in eospro criminum qualitate et circumstantiis severe animad* vertant per condignas poenas iuxta raeraoratam Gregorii praedecessoris nostri constitutionem, quara hic de verbo ad verbura pro inserta haberi volumus: dantes etiara si opus sit, et rursus concedentes facultatem, ne delictum tam enorrae, et ecclesiae Dei iniuriosum remaneat ob probationura defectum irapunitura, iara alias in praefata constitutione tributara procedendi cum testibus etiara singularibus, dumraodo praesumptiones, indicia, etaliaadrainiculaconcurrant.

« Merainerintpraeterea oranes et singuli sacerdotes ad confessiones audiend-as constituli, teneri se ac obligari suos poenitentes, quos noverint fuisse ab aliis, ut supra, sollicitatos, sedulo monere iuxta occurrentiura casuum circumstantias de obligatione denuntiandi locorum ordinariis praedictis, personara, quae soUicitationera comraiserit, etiarasi sacerdos sit, qui iurisdictione ad absolutionera valide impertiendara careat, aut sollicitatio inter confessariura et poenitentera rautua fuerit, sive sollicitationi poenitensconsenserit, siveconsensura rainirae praestiterit, vel longura terapus post ipsam sollicitationem iam efiluxcrit, aut sollicitatio a confessario, non pro se ipso, sed pro alia persona peracta fuerit. Caveant insuper diligenter confessarii, ne poenitentibus, quos noverint iara ab alio soUicitatos , sacramentalera absolutionera irapertiant, nisi prius denuntiationera praedictani ad efiectura perducentes dclinquentem indicaverintcompetentiiudici, vel saltem se, cum priraum poterunt, delaturos spondeant ac promittant.

M £t quoniara iraprobi quidara homines reperiuntur, qui vel odio, vel ira, vel alia indigna causa commoti, aliorum impiis suasionibus, aut promissis, aut blanditiis, aut minis, aut alio quovis raodo incitati, treraendo Dei iudicio posthabito, et ecclesiac auctoritate contcrapta, innoxios saccrdotes apud ccclesiasticos iudiccs falso sollicitationis insimulant: ut igitur tara nefaria auaacia. et tam detestubilo facinus metu raa<

&iiludinis poenae coerceatur, quaecumque persona, quae cxecrabilihuiusraodi flagitio se inqninaverit, vel per se ipsum innocentes confessarios impie calumniando, vel sceleste procurando ut id ab aliis fiat, a quocumque sacerdote quovis privilegio, ductoritate et dignitate munito, praeterquam a uobis, nostrisque successdribus, nisi in fine vitae, et excepto mortis articulo, ipse absolulionis obtinendae, quam nobis et successoribus praedictis reservaraus, perpetuo careat. »

Demum raagnopere cupientes a sacerdotalis iudicii et sacri tribunalis sanctitate omnem turpitudinis occasionem, et sacramentorum contemptum, et ecclesiae iniuriam longe summovere et tam exitiosa huiusmodi raala prorsus eliminare, et, quan • tura in Domino possuraus, animarum periculis occurrcre, quassacrilegi quidam daemonis potius, quam Dei ministri, loco eas per sacramentum Creatori suo, ac nostro reconciliandi, <f raaiori peccatorura mole oneranles in profundura iniquitatis barathrnm nefarie subraergunt, nonnuUorum venerabilium fratrum nostrorum s. r. e. cardinalium et aliquorumin theologia magistrorum consilio desuper adhibito, accedentibus quoque iteratis plurium episcoporum supplicationibus, hac nostra inperpetuura valitura sanctione, quemadmodum a pkiribus episcopis per synodales suas constitutiones iam factum esse novimus, omnibus et singulis sacerdotibus, tam saecularibus, quara rcgularibus cuiuscumque ordinis ac dignitatis , taraetsi alioquin ad confessiones excipiendas approbatiset quovis privilegio et indulto, etiam speciaH expressione, et specialissima nota, et mentione digno suffultis, auctoritate apostoHca, et noslrae potestatis plenitudine interdicimus ct prohibemus, ne aliquis eorum extra casum extreraae hecessitatis, nimirum in i; psius mortis articulo, et dcficiente tuuc quocumque alio sacerdote, qui confessarii munus obire possit, confessionem sacramentalcm personae compHcis in peccato turpi atque inhonesto contra sextum decalogi praeccptum commisso excipere audeat, sublata propterea iHi ipsi quacumque auctoritate et iurisdictionc ad qualeracumque pcrsonam ab huiusmodi culpa abEolvendara, adeo quidem, ut absolutio, si quam inipertierit, nulla atque irrita omni110 sit tamquara impertita a sacerdotc, qui lurisdictione ac facultate ad vaHdc absolvcndnm ncccssaria privatus existit, quam ci per praesentes has nostras adimere inlcndimus: et nihilominus si quis cunfestarius secus facere ausus fuerit, maioris quoquc cxcommuoicationis Ducnam,a qu**

iTA 987 absolvendi potestatem nobis soHs, nostris* que successoribus dumtaxat reservamus, ipso facto incurrat. Declarantes etiam, et decernentes, quod nec etiam in vim cuiuscumque iubilaei, aut etiam buUae, quae appellatur Cruciatae sanctae, aut alterius cuiuslibet indulti, confessionem dicti complicis huiusmodi quisquam valeat excipe^ re, eique sacramentalcm absolutionem elargiri; cum ad hunc effectum, et in hoa casu nullus confessarius, utpote qui inhuiusmodi peccati et poenitentis genere, iurisdictione, ut praefertur, careat, et absolvendi facultate a nobis privatus existat, habendus sit pro confessario legitimo et approbato. Non obstantibus constitutionibus et ordinationibus apostolicis, praesertim, quae nuncupantur Cruciatae sanctae , vel iubilaei universalis et plenarii, nec non quibusvis ecclesiarum, et monasteriorum, et ordinum quorumlibet, quorura ipsi sacerdotes fuerint, etiam iuraraento, confirmatione apostolica, vel quavis firraitate alia roboratis statutis, et consuetudinibus, privilegiis quoque, indultis et Htteris apostoHcis sub quibuscuraqiie tenoribus et forrais, accuraquibusvis clausuHs et decretis, etiara raotu proprio, aut alias quomodolibet concessis, etiam iteratis vicibus approbatis et innovatis, quib'is omnibus, eorum tenores praesentibus pro expressis habentes hac vice dumtaxat specialiter et expresse derogamus, caeterisque conlrariis quibuscumque. »

Volumus demum, ac praecipimus, ut omnes locorum ordinarii, tam praesente^, quam futuii pro terapore existentes , iu approbatione confessariorura, tam praedictam constitutionem Gregorii pra^decessoris nostri, quam praesentem hanc nostram ab omnibus sacerdotibus approbandis attente legi, et accurate observari curent, moneantque eos in Domino, atque hortentur,ut sacrum ministerium ipsorum fidei commissura summa animi innocentia, morum puritate, iudicii integritate peragant, exibeantque semetipsos ut ministros Christi, et dispensatoresmystcriorum Dei. Meraores praeterea sint, se locum tenere, ac vices obire summi, atque aeterni sacerdotis, qui sanctus, innocens, impollutus per Spiritum sanctum semetipsum obtulit immaculatura Deo, ut emundaret conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi. Sedulo igitur studeant, diligenterque cavcant, ne quaerentibus ct pulsantibus eorum culpa coelum claudatur, ne deperditae oves ad ovile dominicum redire properantes eorum manibus ferarum dentibus dilaniandae tradantur, ne piodigi filii cgcntese4saucii,ad coe^

tk\J3lAS0:

lestem palrem revertentes, nefaria eorum improbitate gravioribus peccatorum vullieribus, dum adhuc in via sunt, confodiantur.

Utautem praesentes litterae adomnium notitiam facilius deveniant, et nemo illarum ignorantiam allegare valeat, volumus illas, seu earum exempla ad valvas ecclesiae lateranensis, et basilicae principis apostolorum, nec non cancellariae apostolicae, curiaeque generalis iu monte citatorio,acinacie campi FloraedelJrbe, ut moris est , affigi et publicari, sicque publicatas et affixas oranes et singulos , quos illae concernunt, perinde arctare et afficere, ac si unicuique eorum nominatim, et personaliter intimatae fuissent : utque ipsarum praesentium litterarura transumptis, seu exeraplis, etiam impressis, manu alicuius notarii publici subscriptis, et sigillo alicuius personae in ecclesiastica dignitate constitutae munitis eadem prorsus fides tam in iudicio , quam extra illud , ubique adhibeatur, quae ipsis praesentibus adhiberetur, si forent exhibitae, vel ostensae.

NuIIi ergo omnino hominum hceat paginara hanc nostrae voluntatis , sanctionis, praecepti, mandati, et derogatibnis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, ac oeatorum Petri et Pauli apostolorura eius

e noverit incursurura. Datura Roraae aoud sanctara Mariam Maiorem anno injarnationis dominicae millesimo septinjentesimo quadragesimo primo, kal. iunii, pontificatus nDstri anno primo.

DECRETUM II. Contra eosdem complices etc.

Apostolici muneris partes in procuranda praecipue rerum sacrarura pura illibataque pcnitus adrainistratione versari debere probe intelligentes, non modo et asBiduis hortationibus, et iusta, ubi re^ poetulat, legura severitate, ut ab ecclesiasticis quibusque ministris sancta sancte tractentur, quantum cum Domino possuraus, providere studemus; verum etiam leges ipsas, ne forte sinistris intcrpretationibus in alterutram extremara partem,aut immoderati rigoris, aut detestabilis laxitatis perperam detorqueantur, opportune cominunire ac roborare pro earumdera tuendo vigore, cum occasio poposcerit, non praetermittiraus. Sane cura nos aliasper quaradam nostram constitutionem, cuiusinitium cst, Sacramentum poenitentiae^ anno incarnationis dominicae millesimo scptingenletvimo quadragesirao primo kal. iunii ponUM POiNTlP.

tiflcatus nostri anno primo editam, omni* bu!» et singulis sacerdotibus tam saecularibus, quara regularibus interdixerimus et prohibuerimus, ne aliquis eorum^ extra casum extremae necessitatis, nimirum in ipsius mortis articulo, et deficiente tune quocumque alio sacerdote^qui conjessarii munus obire possit^ confessionem sacramentalem personae complicis in peccato turpi atque inhonesto contra sextum decalogi praeceptum commisso , excipere auderet} ita ut absolutio, si quam impertivisset, nulla atque irrita omnino esset, tamquam impertita a sacerdote, qui iurisdictione et facultate, ad valide absolvendum necessaria, ipsi per nos vigore eiusdem constitutionis adempta, privatus existeret, et alias prout in memorata constitutione, cuius tenorem praesentibus pro plene et sufficienterexpresso etinserto haberi volumus, uberius dicitur contineri. Cum nos subinde super ea dictae constitutionis parte, quae mortis articulum respicit, dubitationesquasdam exortas fuisse acceperimus, quarura resolutionem privato cuiusque iudicio relinquendam minime existiraaraus, ne lex incertis coniecturis et opinionibus iactata in sensus a raente nostra alienos forsitan distrahatur, eiusque vigor paulatim langueat atque enervetur: hinc est, quod nos omnem dubitandi rationera, quantum cum Dominopossumus,. de medio auferre cupientes , motu proprio, ac ex certa scientia et matura deliberatione nostris, dequo apostolicae potestatis plenitudine meriioratara constitutionem nostram cnm omnibus et singulis^ in ea contentis tenore praesentium, quatenus opus sit, confirmaraus, illaraque integre , penilus et oranino , atque ab illis ad quos spectat, et pro terapore quandocumque spectabit, inviolabiliter et inconcusse observari praecipimus et mandamus. Praeterea habita super his cum venerabili fratre nostro Vincentio episcopo praenestino sanctae romanae ecclesiae cardinali Petra nuncupato, poenitentiario nostro maiori, ac dilectis filiis officii poenitentiariae apostolicae ministris , qui revot iussu nostro mature perpenderunt , deliberatione, motu, scientia et potestatis plenitudine paribus, edicimus ac declararaus> eadem « Constitutione singulis, ut supra^ sacerdotibus, quemadmodura interdictum non est in raortis articulo personam in praedicto turpi peccato complicem confitentem audire, atque ab huiusmodi quoque culpa rite contritam absolvere, (icfi* cientc tunc quocumque alio sacerdote, ({ui confcssarii munus obire possit, ita intci dici rcipsa et prohibcri orucdicto luodc

DECRETA

tunc audire et absolvere, ut si alius aliquis sacerdos non defuerit, etiamsi forte iste alius simplex tantummodo sacerdos fuerit , sive alias ad confessiones audiendas non approbatus , possit nihilominus ipse sacerdos simplex confessionera excipere ac absolutionem impertiri. Porro , si casus urgentis qualitas , et concurrentes circumstantiae , quae vitari non possint, eiusmodi fuerint , ut alius sacerdos ad audiendam constitutae in dicto articulo personae confessionem vocari, aut accedere sine gravi aliqua exoritura infamia vel scandalo nequeat, tunc alium sacerdotem perinde haberi, censerique posse, ac si revera abesset, atque deficeret ; ac proinde in eo rerum statu non prohiberi socio crirainis sacerdotiabsolutionem poenitenti ab eo quoque criraine impertiri. Sciat autera complex eiusraodi sacerdos , et serio animadvertat, fore se reipsa coram Deo, qui irrideri non potest, reum gravis advcrsus praedictara nostrara constitutionera inobedientiae, latisque in ea poenis obnoxiura, si praedictae infamiae aut scandali pericula sibi ultro ipse confingat, ubi non sunt: imo intelligat, teneri «e graviler huiusmodi pericula, quantum in se erit, antevertere vel removere opportunis adhibitis raediis, unde fiat, ut alteri cuivissacerdoti locuspateat ilHus confessionis absque ullius infaraia, vel scandalo audiendae. Ita enira ipsura teneri vigore meraoratae nostrae constitutionis declaramus, et nunc quoque ita ipsi faciendum esse districte mandamus et praecipimus. Quod si idera sacerdos aut quovis modo sese nulla gravi necessitate corapulsus ingesserit, aut ubi infamiae vel scandali peiiculum timetur, si alterius sacerdotis opera requirenda sit, ipse ad id periculum avertendura congrua media adhibere de industria neglexerit, atque ita personae in dicto crimine complicis, eoque in articulo, ut praefertur, constitutae sacramentalera confessionem excipere, ab eoque crimine absolutionem largiri, nulla, sicut praemittitur, necessaria causa cogente, praesumpserit, quamvis huiusraodi absolutio valida futura sit, dummodo exparte poenitentis dispositiones a Christo Domino ad sacramenti poenitcntiae valorem requisitae non defuerint (non intendiraus enira pro forraidando raortis articulo eidem sacerdoti, quanturavis indigno, necessariara iurisdictionem auferre, ne hac ipsa occasione aliquis pcreat) : nihilorainus saterdos ipse violatae ausu ciusraodi teracrario legis poenas ncquaquam cffugiet, «c proptcrea latara in dicta constitutione 111 liorcra cxcomraunicationem, codemquii.

plane raodo, quo ibidem decernitur, nobis, et huic sanctae sedi reservatam incurret, prout illum eo ipso incurrere declaramus, volumus, atque statuimus. Non obstantibus omnibus et singulis illis, quae in praefata nostra constilutione voluimus non obstare , caeterisque contrariis quibuscuraque. » Volumus autem, ut earuradera praesentiura litterarura transuraptis, seu exeraplis etiara impressis raanu alicuius notarii publici subscriptis, et sigillo personae in ecclesiastica dignitate constitutae miinitis eadera prorsus fides in iudicio, et extra illud ubique locorura habeatur, quae haberetur ipsis praesentibus, si forent exhibitae vel ostensae. Datum Roraae apud sanctam Mariam Maiorera sub annuIoPiscatoris, die octava februarii anno millesimo septingentesimo quadragesimo quinto, pontificatus nostriannoquinto.

DECRETUM 111. Contra sollicitanles^ et sacrificio missae abutentes.

In generali congregatione sanctae romanae et universalis inquisitionis habita in palatio apostolico quirinali coram sanctissimo domino nostro domino Benedicto divina providentia papa xiv. et erainentiss. ac reverendiss. dd. s. r. e. cardinalibus adversus haereticam pravitatera inquisitoribus generalibus a sancta scde apostolica specialiter deputatis.

Sanctissimus dominus noster soHicite aniraadvertens, quara grave sit delictum illorura perditorura horainura, qui sacrosancto raissae sacrificio, ac salutaris poenitentiae sacraraento, ad animarum reparationera a Christo Doraino institutis, in illurura perniciera et damnationem abutuntur, decrevit « quod in posterum sacerdotes tara saeculares quam regulares cuiuscuraque ordinis, instituti, congregationis, et societatis etiara de necessitate exprimendae, vel in actu sacramentalis confessionis, sive illiusoccasione aut praetextu, ad turpia sollicitantes, vel sacrificio raissae abutentes ad sortilegia , praeter poenas iure et apostolicis constitutionibus, et signanter san. raera. Sixti v. et Gregorii xv. contra eosdera infiictas, perpetuara etiara inhabilitatera incurrant ad praefati sacrificii celebrationera » ; quodque eiusraodi decretura significetur singulis cuiuscuraque ordinis superioribus, ac praepositis, ad hoc, ut de illo, sicuti et de praedictis, allisque sumraorum pon* tiQcura constitulionibus iuxta pracscriptura in generali decreto suprcraae inqui* sitionis die i5. decerabris i633. scrael sal* tem in anno, id est fcria scxta post octa«

990 ROMAXOR ▼am Assumptionis beatae Mariae Virginis in publica mensa, vel in capitulo ad hoc specialitei convocato, ac insuper in quocumque generali vel provinciali capitulo, vel alio quovis nominc nuncupato capituiari congressu suos subditos ac religiosos commonendos curent, eiusdemque commonitionis coram suprema congregatione iuratum testimonium cxhibeaut.

DECRETUM IV. Contra confessarios exquirentes nomen complicis

TJbi primum de perversa quadam et absurda praxi in sacramento poenitentiae administrando apud nonnuUos confessarios in Portugalliae et Algarbiorum regnis introduci coepta, non sine animi nostri dolore, nuntium accepimus non levi aliquo incertoque rumore ad nos perlatum, sed ita gravibus, solidisque fundamentis innix.um, ut prudentem omnino fidem de periculi cum veritate tum magnitudine facerent, praetermittere non potuimus, quin continuo datis ad venerabiles fratres corumdem regnorum ac ditionum archiepiscopos et episcopos apostolicis nostris litteris, remedium nascenti malo quam promptissime adhiberemus. Earum vero litterarum die septima mensis iulii superioris anni millesimi septingentesirai quadragesimi quinti editarum, quas praesenti huic nostrae constitutioni inserendas existimamus, hic tenor erat;

« Suprema omnium ecclesiarum sollicitudo et divina lesu Christi omnium pastorum principis, cuius vices plane immerentes gerimus, caritas assidue urget nos, ut pro commissa divinitus imbecillitati nostrae universi dominici gregis cura semper advigilantes, pcriculis animarum, sicubi forte superimpenderint, per omnes christiani orbis populos ac nationes opportune, quantum cum Domino possumus, occurramus, at^ue iis praecipue regnis et locis peculiari quodam apostolicae nostrae caritatis studio, auctoritatisque providentia consulamus, in quibus cum fides, rcligio, pietas quam maxime floreant, callidus humani generis hostis nocere fidelibus dum aperto bello desperat, per insidias molitur, in angelum scilicet sese lucis transfigurans, et emcntita boni specte incautis illudens, qua ex arte non niinora saepe animarum detrinienta, quam ex aggressione manifesta esse proveutura nequissimus veterator confidit. In harum autem fraudum numero computamus , f^uod in iiorenCTssimis Portugalliae et Algui'Uiui um l egui» el uihiouiDus, quibus yos antistiles suuiuia cum saccrdotalis virluH PONTIF.

tis veslrae commen latione praesfdctis, «1 quibus pro singulari erga catholicani ec« clesiam, atque apostoHcam hanc sanctam sedem observantia meritae debentur laudes, nuf er evenisse non sine ingenti animi nostri dolore cognovimus ». Pervenit enim haud ita pridem ad aures nostras, nonnullos istarum partium confessarios falsa zeli imagine seduci se passos, sed a zelo secundum scientiam longe aberrantes, perversam quandam, et perniciosam praxim in audiendis Christi fidelium confessionibus, et in saluberrimo poenitentiae sacramento administrando invehere atque introducere coepisse, ut videlicet si forte in poenitentes incidissent socium criminis habentes, ab iis poenitentibus socii huiusmodi, seu complicis nomen passim exquirerent; atque ad iliud sibi revelandum non inducere modo suadendo conaretur; sed, quod detestabilius est, denuntiata quoque nisi revelarent absolutionis sacramentalis negatione, pror^us adigerent atque compellerent : imo etiam complicis eiusdem nedum nomen, sed habi>tationis insuper locum sibi exigerent designari. « Quam illi quidem intolerandam imprudentiam tum procurandae complicis correctionis aliorumque bonorum colligendorum specioso praetextu colorare, tum emendicatis quibusdam doctorum opinionibus defendere non dubitarentj cura revera opiniones huiusmodi vel falsas et erroneas sequendo, vel veras et sanas raale applicando, perniciem tam suis, quam poenitentium animabus consciscerent; ac sese praeterea plurium gravium damnorum , quae inde facile consecutura fore praevidere debuerant, reos coram Deo aeterno iudice constituerent. Et vero iam secuta fuisse multa eiusmodi damna infelici experientia compertum est; nec fieri potuit, quin ea de causa, et oblocutiones,, et scandala, et non ministrorum tantum, sed sacri etiam ipsius ministerii odium,. et animorum ingens conturbatio in populo fideli exorta sint Tristia nos haec nuntia cum accepimus, simul audivimus contra exitialem huiusmodi abusum protinus iusta indignatione pro munere su9 commotos fuissc dilectos filios nostros s» r. e. cardinales Nunum a Cunha in iisdem Portugalliae et Algarbiorum regni» generalem inquisitorem , et Thomara de Almeyda patriarcham lisbonensem, atque utruraque soliicite gliscenti malo corapescendo, atque etiam eradicando allabo» rasse. Nos autem, ne in tam gravi ani^ marum discrimine uUa ex parte apostO' l Iico uosiro minislerio deesse videamur , I neve mentem hac super re nostrara apud

?os obscuram etambiguam esse «inamus»; polum vobis esse volumus, memoratam guperius prax\m penitus reprobandam esse , eamdemque a nobis per praesentes nostras in forma brevis litteras reprobari atque damnari, tamquam scandalosam et perniciosam, ac tam famae proximorum, quam ipsi etiam sacramento iniuriosam, tendentemque ad sacrosancti sigilli sacramentalis violationem, atque ab eiusdem poenitentiae sacramenti tantopere proficuo, et necessario usu fideles abalienantem. « Eapropter , venerabiles fratres , quamquam de pastorali vestra vigilantia nihil est, quod dubitemus: supremi tamen officii quoque nostri esse censemus, alacritatem ipsam vestram bac mentis nostrae aperta significatione , et apostolicis insuper hortationibus nostris intensius acuere et excitare, ut pro se quisque vestrum opportunioribus quascumque prudentia suggesserit, initis rationibus et efficacioribus quibusque iuris remcdiis quoad opus fuerit, contra delinquentes ministros adhibitis, noxiam huiusmodi novitatem strenue insectemini, ac pene nascentem opprimatis, neque patiaraini traditis curae vestrae ovibus ibi offendiculum parari , ubi salus a Christo posita est, ab eoque divinae miscricordiae fonte illas averti ac dcterreri, ad quera ab eodem Rederaptore nostro ad abluendas, dealbandasque in sangutne suo animas amantissime invitantur. Interea, dum a zelo vestro ac prudentia luculentiora nobis certo pollicemur vestrae pietatis et observantiae argumenta, apostolicam benedictionem cum uborrima coelcstium charismatum copia coniunctam vobis, Tonerabiles fratres, ex animo impertimur. Volumus autem , ut praesentium transumptis, sive exemplis etiam impressis, manu alicuius notarii publici subscriptis, et sigillo personae in dignitate ecclesiastica constitutae munitis, eadcm prorsus ubique fides adhibeatur, quae praesentibus adhiberetur et adhibcri posset, si forent exhibitae vcl ostensae. Datum Romae apud sanctam Mariam Maiorem sub annulo piscatoris die 7. mensis iulii 1745. pontificalus nostri anno quinto. Caietanus Aniatus. »

Has porro nos littcras in forma brevis tunc datns iterum praesentibus nostris confirniamus ct roboramus, easque ab omnibus et singulis fideliter exacteque observari iniungimus atque praecipimus.

« Statucntes insuper ac decernentes, ut quicumque cuiusvis status, gradus, conditionis, dignitatis ct ordinis, etiam spcciali ct individua , ad cffcctum ut hisce tiostris piacsciitibus comprchendautur ,

RETA '591

mentione et expressione digni, ausus in po« sterum fuerit docere licitam esse huius< modi praxim , prout ea in reJato nostrd brevi exponitur ac reprobatur , vel scribere aut loqui praesumpserit in eiusdeiu damnatae praxis defensionem; vel ea quae in dicto brevi contra eamdera praxira decreta suut irapugnare, aul in alienos sensus temere detorquere, seu interpretari, incidat ipso facto in excommunicationem, a qua non possit, praeterquara in articulo mortis, ab alio quacuraque etiam dignitate fulgente vel auctoritate suffulto, nisi a nobis vel a pro tempore existente romano pontifice absolvi. »

£t quia non modo cavendum est, ut quae sunt a nobis in pracinsertis litteria decreta, ab omni impugnatione , contradictione pravaque interpretatione salva sint, et immunia, verura etiara, ne quis in sacramenti poenitentiae adrainistratione ab eorura oraniraoda observantia uraquam recedat; idcirco omnibus et singulis cunfessariis utriusque clcri tara saecularis quam regularis, quanturavis exempti, et quacumque speciali et expressa mentione alias fortasse nominandi, graviter et districte, divini interminatione iudicii atque in virtute sanctae obedientiae prohibcraus, « ne conformiter ad praedictam reprobatara praxim poenitentes qui peccatum, seu criraen aliquod, cuius sociuni aut socios habuerint, ipsis in tribunali poenitentiaeconfiteantur, interrogarepraesumant de nomine socii seu compiicis, loco habitationis , vel aliis huiusmodi adiunctis, sive eircurastantiis, expressionera, magisque individuara eiusdem complicis manifestationera concernentibus , eidera poenitenti , si manifestarc renuerit, sacramentalera absolutionera denegando: alioquin noverint sese, ultra peccati lethalis incursum, suspensioni ab officio audiendarum confessionum , aliisque etiam gravioribus poenis fore subiiciendos. »

Praeterea quoniam contra damnatuin huiusmodi exitialem abusura, ne cum animarum pernicie radices agat, necesse ducimus modura ac formara etiara in foro externo procedendi, et ultrices advcrsus rcos poenas imponcndi, statuere, atque ordinare, oranesque super hoc exorituras, vel etiam iam cxortas dissensiones componere, et penitus amputare , volumus, dccerniraus, ac dcclaramus, « quod docentes ut supra licitam esse praxira a nobis iam reprobatam, vcl in eiusdem praxis dcfcnsionem scribentes aut loquentes, v<A ciusdcm reprobationera in mcMiorato nostro brcvi contentam impugn;intcs, aui pcrvcrse interprctantcs , in offi^ io san

992 MOMANOR clac inquis\nonis praeaiciorum regnorum jitqu€ ditionura severe puniantur, et contra eos , et eorum quemlibet in eodem officio procedatur, non minus ac contra illos ibidem procedi solet qui asserunt, tradunt, tuentur opiniones scandalosas, |)erniciosas, et uti tales a sede apostolica reiectas et condemnatas.

« Similiter in eodem officio procedendum erit et procedi voluraus ac statuimus contra coufessarios quoque, ut supra delinquentes, ac de nomine complicis poenitentcm interrogantes , eidemque poenitenti, nisi illud sibi manifestet, absolutionem dcnegantes. Dummodo tamen huiusmodi intcrrogandi ac denegandi actus talibus circumslantiis coniunctus sit ac convestitus, quae sic agentem confessarium de adhaesione ad praedictam reprobatam praxim, tamquam ad licitam vel alio quovis modo de prava credulitate suspectum reddant.

Itaque contra praedictos oranes et singulos delinquentes tam saeculares, quam quorumvis etiam quomodolibet exemptorum, ac sedi apostolicae immediate subie«torum ordinum , institutorum, societatum, et congregationum rcgulares, cuiuscumque dignitatis ac praeeminentiae, aut quovis privilegio muniti existant, et quorura specialis et nominatim mentio facienda sit praedictorum regnorum, ac ditionum inquisitores, potestate a nobis tradita, €t quatenus opus sit, praesentium tenore de novo concessa, prout in causis fidei, iuxta sacrorum canonum forraam , nec non sancti officii inquisitionis huiusmodi constitutiones, privilegia, consuetudines et decreta diligenter inquirant et procedant, et quos in aliquo ex huiusraodi excessibus culpabiles repererint in eos pro criminum qualitate et circumstantiis, suspensionis ab officio confessiones audiendi, vel etiam ab exccutione ordinum, privationis beneficiorura , dignitatura, ac perpetuae inhabilitatis ad illa, nec non vocis activae ac passivae si regulares fuerint, jthasque poenas decernant, omnes etiam vel earum tantum aliquas in perpetuum, vel ad tempus infligendo.

« Quicnmque vcro alium quemlibct aliquo ex supradictis modis deliquisse cognoverint, eum intra terminum dierum, in edictis sancti officii eiusmodi inquisitionis pracfigi solitum, eidem sancto officio denuntiare teneanturj alioquin pbenas non denuntiantibus per cadem cdicta infligi consuctas incurrant. Verumtamcn ab huiusmodi oncre denuntiandi iustis de causis eximi volumus ct cximiraus pcrsonam ipsum poenitentcui dunitiNisAt in caum PONTlP.

83 propria, id est in casu, quod guum pec* catum confitens a confessario adigatur ad sibi manifestandum nomen complrcis in eodem peccato: tunc enim poenitentem huiusmodi ab obligatione eumdem confessarium denuntiandi liberamus. Sed qnando aliunde, quara ex propria, ut dictum est, confessione, noverit confessarium aliquo ex superius enumeratis, et sancto officio denuntiandis modis deliquisse, tunc eura et ipse denuntiare ex ista aliunde habita notitia teneatur.

» Quod si confessarii de complicis nomine perperam interrogantis, absolutionemque, ni sibi detegatur, denegantis actura contingat eiusraodi esse, ut, quamvia iraprudens et raalus, simplex tamen quidam et nudus actus fuerit, id est iis circumstantiis destitutus, quae de prava credulitate, vel de maia adhaesione ad praxim in saepe dicto nostro brevi reprobatam, tamquamad licitam, euradem confessarium suspectum reddant ; tunc istiusmodi delictum neque denuntiationis oneri, neque sancti officii praedicti cognitioni subiectum erit; sed de illo cognoscere, atque in delinquentem confessarium per suspensionem ab audiendis confessionibus, vel alias canonicas et legitimas poenas pro delicti modo animadvertere , ad locorum ordinarios in sua cuiusque dioecesi oranino spectabit. »

His igitur circa ordinera, forraara, raoduraque contra eiusmodi delinquentes procedendi, ut praefertur, constitutis, ac suis unicuique iudici ecclesiastico iuribus assignatis et distributis; hanc nos deinceps regulam ab oranibus observari ac custodiri volumus et mandamus, si quando talia delicta deprehendi contigcrit, quae ta« raen haud umquam posthac eventura in Domino confidiraus , accedente insuper praeclara inclytae Lusitanae nationis uversae erga sedem apostolicara observantia et obedientia, nec non exiraia tum istius sanctae inquisitionis officii, tum cuiusque loci ordinariorum numquam defutura vigilantia. Quapropter quaecumque aliter, quam praesentibus nostris decrevimus et constituimus, sive in edictis praefati officii inquisitionis, sivc in quibuslibet quoruravis ordinariorum mandatis, aut pastoralibus litteris vel decretis antchac statuta prodierunt, ea nos, quoniara post apostolicara hanc a nobis propositam agcndi scu iudicandi norraam, minus necessaria fore ccnsemus desincre iam ct cessare, ac, vcluti nuraquam emanassent, oranera obligandi vim araittere, motu proj prio ct ex ccrta scientia , deque apostoi licae potcstatis plcnitudine dcclaramus

DliC

tttatuiinns, atq-.ie sancirau»

Decerneiitcs easdem praelnsertas , nec iion praesentes nostras litteras, et in eis contenta quaecumque, etiam ex eo, quod quicumque cuiusvis status, gradus, ordinis, praeerainentiae et dignitatis exislant, seu alias speciali et individua mentione et expressione digni, in praeraissis interesse habentes, seu habere quoraodolibet praetendentes, illis non consenserint, nec ad ea vocati, citati et auditi, neque causae, propter quas tura praeinsertae, tum praesentes craanaverint, sufficienter adductae, vcrificatae etiuslificatae fuerint, aut ex alia qualibet etiara privilegiata causa, colore, practextu et capite de subreptionis vel obreptionis, aut nullitatis vitio, seu intcntionis no.jtrae, vei interesse habentium consensus, aliove quoUbet defectu notari, irapagnari, aut in controversiara vocari posse, sed ipsas praesentes, easdcmque praefatas in forma brevis litteras, firraas, vaUdas et efficaces existcre et fore; suosque plenarios et integros eff^ctus sortiri et obtinere , et ab oranibus et singulis pracmissis ad quos spectat, seu

Ero tcmpore spectabit, exacte et inviolailiter observari.

Sicqtie et non aliter in praeraissis censeri atque ita pcr quoscuraque iudices ordinarios et delegatos , etiara s. r. e. cardinales, et contra haereticam pravitatem gencrales inquisitores, Legatos quoque de latcre, et apostclicae sedis Nnntios, aliosve quoslibet quacumquc auctoritate, potestate, praeeminentia fungentes et functuros, sublata eis, et eorura cuilibet aliter iudicandi et interpretandi facultate, iudicari et definiri debere, ac irrituni et inane, si secus supcr his a quoquara scienter vel ignoranter contigerit attentari.

l^Jon obstantibus quibusvis aposlollcis, et in universalibus, siveprovincialibus, aut synodalibus conciHis editis generalibus , sive speciahbus constitutionibus, et ordinationibus, edictis quoque praedicti inquisitionis officil, ct quoruracuraque ordinariorum,ctiam cpiscoporum et raetropolitanorura raandatis, litteris pastoralibus, sive decretis, nec non eiusdem officii, et quaruracuraque ccclcsiarura eliara episcopa'liuraet mctropolitanarum, et quorumcumque ordinum , congregationum , rehgionum , et institutorum , etiara societatis 'lcsu, aliisve quibusvis, etiam iuraraento, confirmationc apostolica, vel quavis firmitale alia roboratis statutis, stilis, usibus, et consuetudinibus ; privilegiis quoquc, indultis, et littcris apostolicis eidera inquisitionis officio, illiusque inquisitoribus , «;uraraissariis, aliisquc officialibus, tuiu eRETA '993^ tiara eccl-esiis, eorumque praelatis, ordinibus, congregationibus, institutis, societatibus, illorumque superioribus, et personis quibuslibet, sub quibusvis verborum tenoribus et formis, et cum quibuscumque etiam efficacissirais et insolitis derogationibus, clausulis, atque decretis, etiara motu, et apostoUcae potestatis plenitudine sirailibus, seu ad quaruracumque personarum, etiam regia, aUave qualibet raundaua vel ecclesiastastica potestatefulgentiura instantiara, vel alias quoraodolibet in contrarium praeraissorum concessis, confirraalis et innovatis.

Quibus omnibus, et singuUs, etiamsipro illorum sufficiente derogatione, de illis, eorumque totis tenoribus speciaUs et individua, ac de verboad verbura, nonautem per clausulas gcnerales idera importantes, mentio, scu quacvis aUa expressio habcnda, aut aUa exquisita forma ad hoc servanda foret, tenores praedictos pro sufficienter et de verbo ad verbura expressis et insertis, formasque huiusmodi pro plene et exacte observatis habentes , ad praemissoruraeffi-'ctura, hac vice dumtaxat specialiter et expresse derogamus. Volumus autera, utearumdempraesentium transuraptis etc. Datum in arce Gandulfi Albanensis dioecesis anno incarnationis dominicae millesimo septingentesimo quadragesimo sexto, quarto nonas iunii, pontificatus nostri anno sexto.

DECRETUM V. Super oraloriis pri^^aiis.

Curaduo nobiles coniuges diocccsis raarsicensis obtinuissent a sede apostolica indultura pro celebratione missae iu privato suo domus oratorio sic conceptum: «Dilectefili,ct dilcctain Christo filia, salutem et apostoUcam benedictionem. SpirituaU consolationi vcstrae, quantum cum Domino possumus, benigne consulcrc, vosque spiritualibus favoribus, et gratiis proscqui volcntes, et vcslrum singulares personas a quibusvis cxcomraunicationis , suspensionis, et interdicti, aliisque ecclesiasticis scntentiis, censuris, ct pocnis a iure, vcl ab homine quavis occasione, vel causa latis, si quibus, quomodoUbet innodatae existunt, ad cffiictum praesentiura dumtaxat consequendum harura serie absolventes ct absolutas foro censentes, supplicationibus vestro noraine nobis super hoc huraiiitcr porrectis inclinati, vobis , qui (ut assoritis) locorum Gallichii, et Mcssanelli Marsiccn., seu alterius dioecesis iurisdictionem temporalcm in ilUs, seu eorum altero excrcentes , baro , ct baronissa rcspcctiva cxi$titi&, ut in privatis dauv^rura vcatra^

De LiCtORIO. Mor. IL

63

994

HOMAr^ORUM rOIfTIF.

habitationis in civitate, el aioccesi Marsicens. cxisten. oratoriis ad hoc decenter niuro extructis, et ornatis, seu extruendis, et ornandis, ab omnibusdomesticis usibus libeiis, per ordinarium loci prius visitandis et approbandis, ac de ipsius ordinarii licentia eius arbitrio duratura, unam missam pro unoquoque die, dummodo in eisdem domibus celebrandi liceiUia , quae adhuc durct, alteri concessa non fuerit, per quemcuraque saccrdolem ab eodem ordinario approbatum saecularem, seu de superiorum suorum licentia rcgularem, sine tamen quorumcumque iurlum parochialium praeiudicio, ac paschatis resurrectionis, pentecoslcs, et nativitatis Domini nostri Icsu Christi, aliisque solemnioribus anni fcstis diebus exceptis, in vestra, ac natorum , consanguineorum , et affinium in eadem domo vobiscum insimul habitantium, familiaeque etquaod oratoria ruri existentia, etiam in hospitum nobilium, vestrorumque pjraesentia celebrari facere, libere et licite possitis ct valeatis, ac vcstrum quilibet possit et valeat, auctoritate apostolica tenore praesentiura concedimus et indulgemus ; non obstantibus constitutionibus et ordinationibus apostolicis, caeterisque contrariis quibuscumque. Volumus autem, quod familiares servitiis vestris tempore dictae missae actu non necessarii ibidem missae huiusmodi intcressentes ab obligatione audiendi missam in ecclesia diebus festis de praecepto minime Uberi censeantur. Datura Roraae apud sanctam Mariam Maiorera sub annulo piscatoris die la februarii i^Sg » Curaque exorta esset dubitatio, an ex vi huiusraodi indulti liceret missam celebrare in privato oratorio, etiam sine praesentia alterutrius ex dictis coniugibus, in quos indulti concessio directa erat, cui quidem dubitationi locum dedit opinio nonnullorum doctorum pro affirmativa et negativa respective sententia inter se certantium, sacra cong. concilii, ad quam huius quaestionis resolutio delata fuit, die tertia dec. ly^o, censuit, Non licere] deinde vero sanctissimus Dominus noster reprobata contraria do ctorum sententia, praedictam sacrae congrcgationis resolutionem nedum approbavit, verum etiam praesenti decreto publice evulgando voluitomnibusnotum fieri, non posse vigore sirailis indulti celebrari mis sam in privatis oratoriis, quando eideni missac actu non intcrestaliquis exiis, qui bus principaliter indultum concessum cst; induitum vcro principaliter concessum intelligi iis tantura, quibus breve dirigitur, mniirum pcrsonis illis, (juae a tergo eius dem brevis propi io nominc nuncupantur,

adeo ut »ine praesentia alicuius «x dicli» personis minime liceat missae sacrificium peragi, etiamsi praesens sit aliquis sive ex filiis, sire ex consanguineis, sive ex affinibus, sive ex familiaribus, sive demum c% hospitibus nobilibus in eodem brevi raemoratis, quippe quibus nil aliud per eiusmodi brevia conceditur, quam quod unus« quisque corum (dummodo, quod attinel ad familiares, iuxta clausulam iisdera brevibus insertam, non sit ex illis actu necessariis) assistens missae, quae cclebratur in oratorio privato in praesentia alicuius ex personis a tergo brevis proprio nomine nuncupatis, satisfaciat obligationi audiendi missam dicbus festis de praecepto. Sublata igitur et proscripta quacumque minus germana interpretatione eiusmodi brevium, et indultorum in contrarium hactenus facta, sanctitas sua ita dcclaravit, ct servari omnino mandavit, districte praecipiens, ut omnes episcopi, aliique locorum ordinarii, etiam taraquam a sede apostolica delegati executioni et observantiae huius decreti diligenter incumbant pcrcanonicas poenas contra inobedientes eorum arbitrio constituendas.

DECRETUM VI. Super clausura monialium.

Salutare in catholica ecclesia institutum ab ipsa antiquitate susceptum, ac tanta cum soUicitudine et pastorali zelo custoditum, ut flos ille ecclesiastici germinis^ decus atque ornamentum gratiae spiritualis, laeta indoles, laudis et honoris opus integrum atque incorruptum, Dei imago respondcns ad sanctiraoniam Domini, illustrior portio gregis Christi, sacrae virgines, quarum, quo sublimior gloria est^ maior et cura est , intra monasteriorum scpta et claustra vigili sollicitaque custodia servarentur, tam ante, quam post Tridentinae synodi dccreta romani pontifices praedecessores nostri tot sanctissimis legibus, et initis apostolicae providentiac c»> ritatisque consiliis communire et confirmare studuerunt; ut, quae seChristo dica^ verint, et a carnali concupiscentia recedcntes, tam carne, quam mente se Deo vove* rint, consumment opus suum magno praemio destinatum.

Quoniam autem, etsi providas huiusmo* di sanctiones constitutionesque, si ea, qua dccet, regularis disciplinae obscrvantia cu« stodirentur, satis esse scimus, utvirgincsea quae coelestisearumdem sponsi Icsu Chri<* sti suut, cogitantes, sint sanctae et corpore^ et spiritu ; longa tamen expcrientia cdocti^ et assiduis venerabiliura fratrum aliarum ecclceiarum antisiitum qucrclis admoniti.

•upremas apostolicae auctoritatis providentiaeque partes requiri, ut « abusibus quamplurimis ex nimia quorumcumque, aut sibi quocumque pacto arroganlium, aut praetendentium, aut obtendentium, facultatem alias sibi quomodolibet sivc a iure, sive ab homine concessam, vel demandatorum munerum ratione debltam esse, ut siveipsi, sive alii ingredi clausuram monialium, aut ipse moniales e clausura ob quascumque etiam non legitimas causas egredi, et extra clausuram huiusmodi commorari possint, licentiam concedendi, indulgcntia scnsim invectis opportune occurratur : hinc est, quod nos pro suprema omnium Christifidelium procuratione imbecillitati nostrae in universalis orthodoxae ecclesiae rrgiraine divinitus imposita, opportunum abusibus huiusmodi reraedium, quantum cum Domino possuraus, adhibere satagentes, auctoritate apostolica, tenorepraesentium omnes et singulas constitutiones a romanis pontificibus praedecessoribus nostris tam ante, quam post concilii Tridentini decreta super clausura monialium editas renovamus, et confirmamus, nec non imposterum ab oranibus et singulis, ad quos spectat, et in futurura spectabitsub iisdem poenis in constitutionibus eorumdem praedecessorum nostrorura romanorura pontificum, et decretis concilii Tridentini praefati contentis inviolabiliter observandas esse statuimus, deccroinius, praecipiraus atque mandaraus »

Proetcrea motu proprio, et ex certa scientia, ac matura deliberatione nostris, deque apostolicae polestatis plenitudine earumdem praesentium tenore omnia et singula indulta, privilegia, praerogativas, facultates, liccntias et quocumque alio pacto nuncupatas concessiones omnibus et singulis quibusciimque ecclesiasticis pcr8onis, quacumque auctoritate , dignitate, honore,praeeminentia ac iurisdictionefungentibus, etiam venerabilibus fratribus nostris sanctae romanae ecclesiae cardinalibus, sive singulis, sive eorumdem cardinalium congregationibus, etiara de latere legatis, sive qui provinciis et legationibus statusnostri ecclesiastici protcmpore praesunt, sive quos ad carissimos in Christo filios nostros roraanorum regem in imperatorem pro tempore eligcndum vcl electum, reges et reginas illustres, aliasque 5ummas potestates prout rcrum conditio postulaverit, mitti et ablcgari contigerit, sive qui, licet aliarum insignium ecclesiarum antistites, tamcn tamquam apostolicae huiuss. scdis legati dc latere aliasnuncupati et habiti sunt, et fortasse habentur, aut haberi, ct ejme praelendunt, et in

OKGIiBT 995

posterum habendi sunl; sive ordinarii, si ve extraordinarii nostri et eiusdera apostolicae scdis ubicumquc, etiara apud ipsos imperatorem et regcs ac suramas potestates nuntii, sive internuntii resident (exceptis dumtaxat locorum ordinariis, iisque omnibus supcrioribus , quibus tamquam ordinariis et ordinaria iurisdictione utentibus, monialiura moaasteria subiccta et addtcta sunt, in casibus tamen

necessariis, et servatis aliis de iure servandis, et non aliter omnino) ac demum quibuscumque aliis quocuraque nomine, et expressione nuncupatis personis, quocumque tempore a quibusvis, etiara ab ipsis romanis pontificibus, praedecessoribus nostris quacuraque de causa, occasione, titulo, colore etpraetextu per quascumque apostolicas sive in siraili forraa brevis, sive sub plurabo expeditas litteras, sub quibuscumque verborura formis facta, data, concessa et irapertita, sive factas, datas, concessas et impertitas super huiusmodi

rei^ocamus, abolemus. annullamus atque irritamus^ nec non a datarura earumdera praesentiura die revocata, aboleta, annullata et irrita, ac nullius prorsus momenti ac vigoris csse et fore, neminique cuilibet quocumque tempore suffragari; ac qucralibet omniura antedictorum, etiara speciali raentione dignorura, quacuraque facultate huiusmodi

sive pro se, sive pro

aliis temere uti audentem, ip^o facto absque ulla alia declaratione poenas et ecclcsiasticas censuras contra violantes clausuram monialium inflictas, a quibus, praeterquam a nobis ct pro tempore existente romano pontifice, nisi in mortis articulo, absolvi possit, incurrere et incursum esse; licentiaraque huiusraodi conccssara nullo raodo suffiagari, atque nullius momenti, pcrinde ac si rainirae concessa fuisset, ipso facto fore et haberi, ac poenas et censuras ecclcsiasticas ipso etiara facto, ut praeraittitur, per contrafacientcm incurri et incursas esse statuiraus , deccrniraus ac declararaus. Decernentes easdera praesentes litteras, et in eiscontenta quaccumque etiara exeo, quod quicumque in praemissas intercsse habentes, seu habcre quoraodolibet praetendentes, cuiusvis status, gradus, ordinis, praccmincnliae et dignitatis existant, scu alia spccifica et individua raentione et expressione digni, illis non conscnserint, nec ad ea vocati, citati et auditi, causacque, propter quas praescntes eraanarint, sufficicn* ter adductac, verificatac et iustificatae noq fucrint, aut ex alia qualibct etiara quanturavis iuridica ct privilegiata causa, co* lorc , praetextu et capite , etiam in co»

m

ROMANORUM PONTIF.

pore iurli clauso, etlam enorrais, enormissimae, ct lotalis laesionis , nuUo umquam tempore de subreptionis, vel obreptionis, aut nuUitatis vitio, aut intentionis nostrae, vel interesse habentium consensus, aliove quomodolibet, etiam quantumvis magno et substantiali , ac incogitato et incxcogitabili individuamque expressionera requirente defectu notari, impugnari, infringi, retractari, in controversiam vocari, aut ad terminos iuris reduci, seu adversus illas aperitionis oris, restitutionis in integrum, aliudve quodcumque iuris, facti vel gratiae remedium intentari vel impetrari, aut impetrato, seu etiam motu, scientia et potestatis plenitudine paribus concesso vel cmanato quempiam in iudicio,vel extra illud uti, seu se iuvare ullo modo possej sed ipsas praesentes litteras semper firmas, validas et efEcaces existere et fore, suosque plenarios et integros eflfectus sortiri et obtinere, ac ab illis, ad quos spectat, et pro tempore quandocumque spectabit, inviolabiliter et inconcusse observari: sicque, et non aliter in praemissis per quoscumque iudices ordinarios et delegatos, etiam causarum palatii apostolici auditores, ac sanctae roluanae ecclesiae cardinales, etiam de latere legatos, et sedis praedictae nuntios, aliosve quoslibet quacumque praeeminentiaetpotestate fungentes et functuros, sublata eis et eorum cuilibet quavis aliter iudicandi et interpretandi facultate et auctoritate , iudicari et definiri debere , ac irritum et inane, si secus super his a quopiam quavis auctoritate scienter vel ignoranter contigerit attentari. Non obstanti

bus

praemissis, ac, quatenus opus sit, no«tra et oancellariae apostolicae regula de iure tjuaesito non tollendo^ aliisque constitutionibus apostolicis: necnon quibusvis etiam iuramento, confirmatione apostolica, vel quavis firmitate alia roboratis statutis et consuetudinibus, ac usibus et stylis, etiam immemorabilibus; privilegiis quoque, indultis et litteris apostolicis praedictis, aliisque quibuslivet personis ctiam quacumque ecclesiastica vel mundana dignitate fulgentibus, et alias quomodolibet qualificatis, ac specialem expressionem requirentibus, sub quibuscumque verborum tenoribus et formis, ac cum quibusvis ettiam derogatoriarum derogatoriis aliisque efHcacioribus, efHcacissimis et insolitis clausulis, ac irritantibus, et aliis decretis, etiam motu, scientia et potestatis plenitudine similibus, ac concistorialitcr, etaliasquoraodolibet in contrariura praemissorum concessis, editis, factis ac pluries iteratis, et i^uantiscumque vicibus approbati», confir

matis et innovatis. Quibus qmnibus et singulis, etiamsi pro iliorum sufHcienti derogatione de illis, corumque totis tenoribus specialis, specitica, expressa et individua, ac de verbo ad verbum, non autera per clausuras generales idera importantes mentio, seu quaevis alia exquisita forma ad hoc servanda foret, tenores huiusmodi, ac si de verbo ad verbum, nihil penitus omisso, et forraa in illis tradita, observata, exprimerentur et insererentur , praescntibus pro plene etsufficienterexpressiset insertis habentes, illis alias in suo robore permansuris, ad praemissorum effectum hac vice dumtaxat specialiter et expresse derogamus, ac derogatum esse volumus, caeterisque contrariis quibuscumque. Volumua autem ut earumdem praesentium litterarum transumptis etc. Datum Romae apud s. Mariam Maiorem sub annulo Piscatoris die 3. ianuarii anno millesimo septin« gentesimo quadragesimo secundo, pontificatus nostri anno jsecundo.

DECRETUM VII. Super clausura religiosorum,

Regularis disciplinae observantiara, ante etiara quam et genoraliumacparticularium alicuius nationis, aut provinciae conciliorum decretis confirmaretur, etromanorura pontificumpracdccessorum nostrorum legibus sanctionibusque praescriberetur, quoad vetitum mulieribus quibuscumque, etiara consanguineis, intra quorumcumque religiosorum virorum clausuram ingressum, tam integerrirae custoditam fuisse constat, ut, nedura foerainis quibuscuraque, sed masculis quoque, non tara ad raonasteriorura claustra seu septa, quara ad ipsa eorumdera monasteriorumoratoria, et ecclesias nulluspatueritaditus et accessus;quin imo sub gravissirais poenis fuerit interdictus; ne scilicet, utinquit s. Gregorius pp. I. praedecessor noster, in servorura Dei secessibus occasio praebeatur popularibus conventibus, etsimpliciores ex hoc animas pleruraque,quod absit, inscandaluratrahat.

Huiusraodi autem regularis disciplinae observantia, etsi pro teraporum varietate ac necessitate tot tantasque subiit vices, ut iidem praedecessores nostri aditum el accessum ad publicas monasteriorura ecclcsias dumtaxat sive raasculis , sive foe* minissacrosanctura missae sacrificiura au* dicndi, praedicationibus verbi Dei interessendi et sacraraentura sanctissiraae eucharistiae sumendi, ac peccata sua confitendi causo, sine tamen paroch»rura praeiudicio, intcrdura concesserint ; vicissira taraen praedeccssores nostri tam ante con •iUi Tiudentini deoreta, quam post eorui»

dcm decrelorum promulgalionem deriuntiationeraque , providis saluberrimisque cbnstitutionibus ordinationibusque sub poena etiara excommunicationis latae seatentiae focminis quibuscumque aditum ingressumque huiusmodi intra monasteriorum clausuram interdixerunt. « Quoniara autera, sicut dolentes accepimus, aiii quidem apofitolicas leges ac praecepta huiusmodi vel ausu temerario parvipendentes, vel ad eorum arbitrium interpretantes, foeminis quibuscumque aditum ingressumque tara manifeste ac tanta soleranitate vetitum permittunt; alii vero privilegia, indulta, praerogativas , facultates, licentias etalias quocumquc pacto excogitatas concessiones sibi sive a iure, sive ab homine factas et impertitas, seu facta et impertita, ac quorumcuraque raunerura, dignitatura, ac praeeminentiarum ratione debitas seu debita arrogantes, praetendentcs, obtendentesque, foerainas quaslibet intra monasteriorum claustra, septa, coenacula, cubicula, aliasque ofBcinas aut admitti ac recipi sinunt, mandantque, aut una secum ducunt; alii denique sub pietatis ac religionis praetextu, cum supplicationes sive cura sanctissirao eucharistiae sacraraento, sive cura sanctorura sanctarumque reliquiis, statuis et ima^inibus per claustra, septa et alia monasteriorum loca de more, ut asserunt, habcnlur, sine ullo prorsus discrimine masculos et foerainas supplicationes huiusraodi per eadera loca sequi et comitari licitum, quin imo, ut induigentias lucrari valeant, necessarium essc obtenduut. » Hinc est, quod nos, qui, dum in minoribus essemus, quamplurimos huiusmodi abusus compertos habcbamus, in hac sublimi sacrosancti apostolatus specula constituti, non tam assiduis nonnullorum aliarum ecclesiarum antistitum documentiS) quam iustis etiara superiorura, aliorumque yirorum ex religiosis ordinibus Dei honorem, et instituti sui disciplinam zelantium cxpostulationibus de antedictis similibusque abusibus in dies admonemur, ut opportunum ac salutarc iisdcm abusibus toIIcndis,quantura cum Domino possumus, remedium affcramus; auctoritate apostolica , tenore pracscntium primum quidcm omnes et singulas constitutiones sanctioncsque a romanis pontiQcibus pracdeccssoribus nostris tam antc, quam post concilii Tridentini dccreta supcr clausura monastcriorum quorumcumque religiosorum virorum editas renovamus et confirmamus^ ncc no.i in postcrura ab oranibus et singuUs , ad quos spcclat, ct iii futurum spcctabit, sub iisdem pocnis in coustilulionibus sanctioitiBTA ^7

busque eorumdem praedecessorum nostrorum romanorum pontificum , et decretig eiusdem concilii Tridentini contentis, inviolabiliter observandas esse statuiraus, de~ cerniraus, praccipiraus, atque raandaraus. Deinde motu proprio, et ex ccrta scientia ac matura deliberatione nostris, deque apostolicae potcstatia plenitudine, earumdera praesentiura tenore, omnia et singula induUa^ privilegia, pracrogativas, facultates, licentias, et quocumque alio pacto nuncupatas concessiones oranibus et singulis quibuscuraque ecclesiasticis personis quacumque auctoritate, dignitatc, honore, praeeminentia ac iurisdictionefungentibus, etiara yenerabilibus fratribus nostris s. r. e. cardinalibus , siye singulis, sive eorumdem cardinalium congregationibus, etiara de latere legatis, sive qui provinciis et legationibus status nostri ecclesiastici pro terapore praesunt, sivequos ad carissimos in Ghristo filios aostros roraanorura regura in imperatorera pro terapore cligendum, vcl ciectura, regcs et reginas illustres, aliasque sumraas potestates , prout rerum conditio postuiaverit , mitti et ablegari contigerit, sive, qui licet aliarum insigniura ecclesiarum antistites, tamen taraquara apostolicae huius s. sedis legati de latere alias nuncupati et habiti sunt, et fortasse habentur, aut habcri et esse praetendunt , et in posterura habendi sunt: sive ordinarii , sive extraordinarii nostri, et eiusdcra apostolicae scdis ubicuraque, etiara ad ipsos impcratorem et reges, ac summas potestates nuntii, sive internuntiiresident, ac demumquibuscumque aliis quocumque nomine etexpressione nuncupatis personis, quocumque terapore a quibusvis, ctiam ab ipsis romanis pontificibus pracdoccssoribus nostris, quacumque de causa, occasione, titulo, colore et praetextu, per quascumque apostolicas, sive in simili forma brevis, sive sub plurabo expeditas litteras, sub quibuscuraque verborumforraisfacta, data,conccssa ctimpertita, sive factas, datas, conccssas et impertitas, super huiusmodi acccssu ct ingressu reuocamus^ abolemus, annullamus atque irritamus^ nec non a datarum caruradem pracsentiura die revocata, abolita, annullata ct irrita, ac nullius prorsus momenti ac vigoris essc ct fore, nemiuiquc cuiiibet quocumque tempore suffragari statuimus, dccernimus ct dcciaramus. Quemadmodura etiara statuiraus, deccrnimus ct declaramus quemlibet omnium uatedictorum,ctiam spcciali raentione digao« rura, quacuraque facultate huiusmodi te-, racrc uti audcntcm, ipso facto absquc ull alia dcchirationc pocnas ct ccclcsiaslica.

998

ROMANORUM PONTIF.

censuras, a quibus, praeterquam a nobis et pro tempore existente romano pontifice, nisi in mortis articulo, absolvi possit, incurrere et incursum esse, licentiamque huiusmodi cuicumqueconcessam nullo modo suffi agari, atque nuUius momenti perinde, ac si minime concessa fuisset, ipso facto fore et haberi, ac poenas et censuras ecclesiasticas ipso etiam facto, ut praemit» titur, per contrafacientem incurri et incursas esst. Decernentes easdem praesentes litteras, et in eis contenta quaecumque, etiam ex eo, quod quicumque in praemissis interesse habentes, seu habere quomodolibet pfaetendentes, cuiusvis status, gradus, ordinis, praeeminentiae et dignitatis existant,seualia specifica etindividuamentione et expressione digni, iliis non consenserint, nec ad ea vocati, citati et auditi, causaeque, propter quas praesentes emanarint, sufficienter adductae, verificatae et iustificatae non fuerint, aut cx alia qualibet etiam quamtumvis iuridica et priviJegiata causa, colore, praetcxtu et capite, etiam in corpore iuris clauso, eliam enormis, enormissimae et totalis laesionis, nullo uraquam tempore de subreptionis, vel obreptionis, aut nuUitatis vitio, aut intentionis nostrae, vel intercsse habcntium consensus, aliove quomodolibet, etiam quantumvis magno et substantiali, ac incogitato et inexcogitabili, iudividuamque cxpressionem requirente defectu notari, irapugnari, infringi, rctractari, in controversiam vocari, aut ad terminos iuris reduci, seu adversus illas aperitionis oris, restitulionis in integrum, aliudve quodcumque iuris, facti, vel gratiae reraedium intentari velimpetrari, autimpetrato, seu etiam motu, scientia et potestatis plenitudine pavibus concesso vel emanato querapiam in iudicio, vel extra illud uti, seu se iuvare ullo modo posse; sed ipsas pracsentcs litteras semper firmas , validas, et efficaces existere et fore, suosque plenarios et integros effectus sortiri ct obtinere , ac ab illis, ad quos spectal, et pro tempore quandocumque spectabit inviolabiliter et inconcusse observari; sicque et non aliter in pracmissis per quoscumque iudices ordinarios et delegatos, etiam causarum palatii apostolici auditores, ac s. r. e, cardinales, etiam de latere legatos, et sedis praedictae nuntios, aliosve quoslibct quacumque praeeminentia et potestate fungcntes, ct functuros sublata eis, et eorum cuilibct quavis alitcr iudicandi et interpretandi facultatc et aucloritate, iudicari et definiri deberc, ac irrilum cl inane,si sccus super his a quoquam quavis auctoritate scienter vcl igno. anler conligeritallenlari NK-obstantibus praemissis, ac quatenus opus sit, nostra et canccllariae apostolicae regula de iure quaesito non tollendo, aliisque constitutionibus et ordinationibus apostolicis, nec non quibusvis, etiam iuramento, confirmatione apostolica, vel quavis firmitate alia roboratis, statutis et consuetudinibus, ac usibus et stylis, etiam immemorabilibus, privilegiis quoque, indultis et litteris apostolicis praedictis , aliisque quibuslibet personis, etiam quacuraque ecclesiastica vel mundana dignitate fulgentibus, et alias quomodolibet qualificatis, ac specialera expressionem requirentibus, sub quibuscumque verborum tenoribus et formis, ac cura quibusvis etiam derogatoriarum derogatoriis , aliisque efficacioribus, efficacissimis et insolitis clausulis, irrilantibusque et aliis decretis, etiam motu,scientia et potestatis plenitudine similibus, ac concistorialiter, et alias quomodolibet in contrarium praeraissorura conccssis , editis, factis, ac pluries iteratis, et quantiscumque vicibus app*robatis, confirmatis et innovatis. Quibus omnibus et singulis, etiamsi pro illorum sufficienti derogatione de illis, eorumque totis tenoribus specialis, specifica, expressa et individua, ac de verbo ad verbum, ncn autem per clausulas generalcs idcra iraportantes racntio , seu quaevis alia expressio habenda, aut aliqua alia exquisita forma ad hoc servanda foret, tenores huiusmodi, ac si de verbo ad verbum, nihil penitus omisso, ct forma in illis tradita observata , exprimerentur et inscrerentur, praesentibus pro pleneet suflicientcr expressis et insertis habentes, illis alias in suO robore permansuris, ad praemissorum effectum hac vice dumtaxat specialiter et exprcsse derogamus ac derogatura esse voluraus, caeterisque contrariis quibuscumque. « Caeterum per praesentes non intendimus derogatum esse iis concessionibus, quae ad favorem quaruracumque nobilium foeminarum ex eo, quod sive earumdem maiores, ac pro tempore existentes de familia, fuerint et habeantur fundatores vcl insignes benefactores illius monasterii, intra cuius claustra vel scpta foeminas etiam de familia ingredi vel concessum vcl cautum esse sibi volucrunt, et de concessione huiusmodi confirmationem ab apostolica hac sancta scde obtinucrunt ; sive focminae huiusraodi sint consanguineae et affines eorum, qui sunt doraini in temporibus locorum , in quibus monastcria sita reperiuntur, et qua curaquc legitima tituli vel consuetudini." causa et occasione ingressu huiusmodi de praesenli gaudent, factae elimperlilae fue•'iiii: dummodo concessioncs huiusmodi

per apos^olicas in simili forma breviSjTel sub plumbo desuper expeditas litteras dumtaxat, et non aliter omnino factas et impertitas fuisse prius ordinariis locorum, antistitibus, velpraesulibus per legitima et ■authentica documenta constare fecerint; et dummodo nec yagandi, nec otiandi, nec comedendi coenandique , nec per ambu» lacra, cubicula, coenacula, aliaque loca et ofRcinas discurrendi causa, sed ad ecclesias accedendi, sacrosanctum missae sacrilicium audiendi, aliaque erga Deum pietatis officia el opera exercendi studio ingrediantur; el dummodo de earum adventu et ingressu interdiu et opportune faciendo, superiores protempore existentes prius <;ertiores fiant, ad hoc, ut absque fratrum incommodo et offensione, reclo tramite ad ■ecclesiam pergatur, et alia de iure serVanda serventur. « Volumus autem, ut earumdem praesentium lilterarum transumptis, etc, Datum Romae apud sanctam Mariam Maiorem sub annulo Piscatoris die tertia ianuarii millesimo septingentesimo quadragesimo secundo, pontificatus nostri anno secundo.

DECRETUIVI Vlll. Super malrimoniis haerelicorum in HoLlandia et Belgio,

Matrimonia quae in locis foederatorum ordinum dominio in Belgio subiectis iniri solent, sive inter haereticos ex utraque parte, sive inter haereticum ex una parte virum, et catholicam foeminam ex alia, aut viceversa, non servata forma a sacro Tridentino concilio praescripta, utrum valida habenda sint, nec ne, diu multumque disceptatum est, animis hominum, ac sentcntiis in diversa distractis ; id quod satis uberera anxietatis ac periculorum scmentem per multos annos subministravit, quum praesertim episcopi, parochi, atque illarura regionura missionarii nihil certi hac super re haberent , nihil vero anconsulta sancta sede auderent statuere ac declarare. Cura aulera, proxime evolutis annis, in tam ancipiti gravique causa apostolicae sedis iudicium vchementius exposceretur, urgeretque id inprirais vigilantissimusiprensis episcopus, dum pro debito officii sui, et sua erga bcati Pclri c&thedram observantia , de ecclesiae sibi

concreditae statu ad romanura pontificem referebat, ponenduraque oranino esse lara prolixae dubitationi finem gravissimisverbis ac rationibus persuaderet : Clcraens XII. id temporis roraanus pontif^x, qui rei ^ravitatem, quanti oportebat, aestimaret, sacrae congrcgationi cminentiss. cardina» lium roncilii Trid. iutcrpretum in manDECRETA 9'.)9 datis dedit, ut de tota controversia diligenter more «uo cognosceret. In re ita» que tanti momenti volens eadem sacra congregatio quam accuratissime procedere, comraissae sibi cognitionis initium ab cxquisitis aliorum quoque Belgii episcoporura relationibus atque sententiis quas desuper explorari sategit, petendum duxit, eodemque tempore audire voluit praestantes aliquot huius almae urbis theologos, quibus iniunxit, ut rera totam ea, qua decet, raaturitate discuterent, suaraque opinionem proferrent. At dum haec maxime agerentur , supersedendum per aliquot raenses fuit ab istiusmodi causae cxpeditione , propter viduitatem quae iutercidit romanae ecclesiae , donec ad sumraum pontificatum feliciter evectus sanctissimus d. n. Benedictus xiv. inter priraas regirainis sui curas, causae huius cognitionem repeti iussit a raeraorata sacra congregatione concilii quam voluit coram se haberi, ut, auditis eminentissimorum patrum sententiis, ipse demum, quid hac in re tenendum foret, supremo suo pronuntiaret oraculo. Cura igitur congregatio praefata sub die i3. maii currentis anni 174* m coram sanctitate sua fuerit habita, idem sanctissimus d. n. spatio aliquo temporis, ad rera secura expcndendam accepto, hanc nuper declarationem et instructionem exarari praecepit, qua veluti ccrta regula ac norma, oranes Belgii antistites , parochi , earum« que regionum raissionarii et vicarii apostolici deinceps in debeant.

Prirao scilicet, quod attinet ad matrimonia ab haereticis inter se in locis foederatorum ordinum dominio subiectis celebrata, non servata forma per Tridcntinura praescripta, licet sanctitas sua non ignoret, alias in casibus quibusdara particularibus, et attentis tunc expositis circumstantiis, sacrara congregationem concilii pro eorum invaliditate respondisse; acque tamen comperlum habens , nihil adiiuc gcneratira et universe super eiusmodi matrimoniis fuisse ab apostoUca sede dcfinitum, et alioquin oportere omnino ad consulendum universis fidelibus in iis locis degentibus, et phira avertenda gravissima incumraoda, quid generalitcr de hisce raatrimoniis sentiendum sit, declahuiusmodi negotiis uti

rare, negotio raature perpenso , omnibusque rationum momcntis hinc indc scdulo libratis , dcclaravit statuitque, matrimonia in dictis foederatis Belgii provinciis inter haereticos usque raodo contracta , quacque iinpostcrum contrahciitur« ctiaiusi forma a Tridcntino pracscri«

^OOO ftOMANOR

pta non faciit in iis celebrandis servata, dummodo aliud non obstiterit canonieum impedimentum pro validis habenda esse; adeoque si contingat, utrumque coniugem ad catholicae ecclesiae sinum se recipere, eodem quo antea coniugali vinculo jpsos omnino teneri, etiamsi mutuus consensus coram parocho catholicd ab eis non renovcturj sin autem unus tantum ex coniugibus sive masculus, sive foemina convertatur, neutrum posse , quamtiiu alter superstes erit, ad alias nuptias transire.

Qiiod vero spectat ad ea coniugia, quae pariter in iisdem focderatis Belgii provinciis absque forma a Tridentino statuta contrahuntur a catholicis cum haercticis, sive catholicus vir haereticam focminam in matrimonium ducat, sive catholica foemina haeretico viro nubat, dolens inprimis quam maxime sanctitas sua eos esse inter catholicos, qui insano amore turpiter dementali ab hisce detcstabiiibus connubiis, quae s. matcr ecclesia perpetuo damnavit atque interdixit, ex animo non abhorrcnt, et prorsus sibi abstinendum non ducunt, laudansque raagnopere zelum illorum antistitum, qui severioribus propositis spirituahbuspoeniscatholicos coercere student , ne sacrilego hoc vinculo sese haereticis coniungant, episcopos omnes, vicarios apostolicos, parochos, missionarios, et ahos quoscumque Dei et ecclesiae fideles ministros in his partibus degentes serio graviterque hortatur et mOnet, ut catholicos utriusque sexus ab huiusmodi nuptiis in propriarum animarum perniciem ineundis, quantum possint, absterrcant, easdemque nuptias omni meliori modo intervertere atque efficaciter impedire salagant. At, si forte aliquod huius generis matrimonium, Tridentini forma non servata , ibidem contractum iam sit, aut imposterum (quod Deus avertat) contrahi contingat, declarat sanctitas sua , matrimonium huiusmodi, aho non concurrente canonico impedimento, validum habcndum esse, et neutrum ex coniugibus, donec alter eorum supervixerit, ullatenus posse sub obtentu dictae forniae non servatae novum matrimonium inire; id Vero dcbere sibi potissime in animum inducere coniugem cathohcum sive virum sive focminam, ut pro gravissimo scelere quod admisit poenitentiam agat, ac veniam a Dco precetur, coneturque pro viribus alterum coniugem a vera fide dccrrantem ad gremium catholicae ecclesiae pertraherc, ciusque animam kicrari, quod porro ad veniam de patrato criminc impctrandam opportunissimum forct,

JM PO?JTir.

sciens de caetero, ut mox dictura est, st istius matrimonii vinculo perpetuo hgatum iri,

Ad haec declarat sanctitas sua, ul quid'* quid hactenus sancitum dictumque est de matrimoniis sive ab haereticis inter se, sive inler catholicos et haereticos initis in locis foederatorum ordinum dominic in Belgio subiectis sancitum dictumque intelhgatur etiam de similibus raatrimoniis extia fines dominii eorumdem foederatorum ordinum contractis ab iis qui addicti sunt legionibus, seu mihtaribus copiis, quae ab iisdem foederatis ordinibus transmitti solent ad custodiendas muniendasque arces conterminas, vulgo dictas di Barriera; ita quidem, ut matrimonia ibi praeter Tridentini formam, si« ve inter haereticos utrinque, sive inter catholicos et haereticos inita valorera suum obtineant, dummodo uterquecon-. iux ad easdem copias sive legiones pertineat} et hanc declaratioaem vult sajictitas sua complecti etiam civitatera Mosae Traiectensis a repubUca foederatorum ordinum, quamvis non iure dorainii, sed tantura oppignorationis, ut aiunt, nomine possessam.

Tandem circa coniugia quae contrahuntur, vel in regionibus principum catholicorura ab iis, qui in provinciis foedcratis domicilium habent, vel in foederatis provinciis ab habentibus domicilium in regionibus cathoHcorura principum, nihil sanctitas sua de novo decernendura aut declarandura esse duxit , volens ut de iis , iuxta canonica iuris comraunis principia, probatasque in sirailibus casibus alias editas a sacra congregatione concilii resolutiones, ubi disputatio contingat, decidaturj ct ita declaravit statuitque, ac ab oranibus imposterum servari praecepit. Die 4- novembris iy4'»

DEGRETUM IX. Super dispensalionibus in malrimoniis,

Ad apostolicae servitulis nostrae ministerium pertinet sedula invigilare cura, ut dispensationes super gradibus affinitatis seu consanguinitatis , intra quos raa-^ triraonia contrahi prohibentur, vel super ahis a sacris canonibus statutis impedimentis, nisi ex debitis causis non concedantur, ct orania indc amoveantur, undenota aUqua ab improbis aspergi possit nomini ac decori romanae ecclesiae, cui^ hcet imraerito, divina bcnignitate praesidcmus.

Sane quidcm ad dispcnsationes obtinendas ab lis qai eas postulant, in supphci iibelio causac pro illis conscqucndis cx*

pnini solent, quae si eiusmodi fuerint, ut j luxta canonicas sanctiones et prudens ecclewasticae provisionis arbitrium, locus ad dispensandum esse videatur, dispensatio concedi solet, eiusque executio ordinario ut plurimum committi , cui onus incumbit diligcnter inquirendi, an causae cxpositae veritate nitantur, ut, veris illis existentibus, gratia executioni demandotur, secus vcro si causae nuilatenus veritati consentaneae sint. Si autem contingat ob causas minime veras existentes, ut dispensatio execulioni non tradatur, qui eam impetrarunt, apud negotiorum gestores, seu litterarum apostolicarum expeditores conqueruntur, a quibus nonnumquam responderi solet, executionem perperam, et iniuria denegatam fuisse, quia expressio causarum, earumque vcrificatio in dispensationibus non cst aliquid substantiale, scd formalitas quaedam, et forensis styli consuetudo : quod non minus veritati adversatur, quam executionis ordinem ac modum bene ac prudenter constitutum subvertit: cum expressio cau^ sai um earumque i>erificatio ad substantiam et validiialem dispensationis pertineat^ilLisque dejicientibiis, gratia nulla ac irrita sit , nullamque executionem mereatur.

Id autem ut plurimum evenit in dispensationibus , in quibus apponi solcl clausula : Et oratoribus vitae pericuLum imminerety quae cum saepe in dispensa tionibus in primo et secundo, vel in se« cundo gradu, et in nonnullis aliis canonicis impcdimcntis sine uUa ratione, causa ct veritate expressa rcperiatur, ordinarii locorum qui cautius et accuratius se gerunt, nisi vitac periculum immineat, dispensationem exequi recusant; alii vero, fortasse falso ruraore inducti, quod huiusmodi clausula sit mera formalitas, indulgentius quam necesse est procedentes, pcriculo vitac neque argumentis probabilibus verificato , eoque oratoribus saltem verisimiliter imminere comperto, gratiara dispensationis exequuntur.

S. ra. praedeccssor nostcr Pius pp. v. in sua constitutione per viam mutus proprii expcdita ct publicata sub die 5. dccemb. ann. i566.,cuius initium est: Sicut accepimus: « dccrcvit, omnes ct singulos procuratores tam officii sacrae poenitcntiariac seu contradictarum, quam alios quoscumque soUicitatorcs ct scriptorcs, qui veritatcm facti a narratione, quam ab ipsis partibus habucrunt, quoad substan{ialia, ct qualitatcs ncccssario cxpriraendas divcrsam faciunt, seu quoqiio modo inlervcrlunt aut iminutai.t aut »lcoraVdiit

;ETA ^oOf et per subreptionfcm et obrcptionem gra tias a romanis pontificibus extorquent, poenam falsi incurrere, et ea puniri omni' no debert. u

Huiusmodi autera constitutio, quamquara videatur pertinere duralaxat ad procuratores , sollicitatores et scriptores officii sacrae poenitentiariae, ubi per id teraporis matriraoniales dispensationes etiara in foro externo concedi solebant, nihilominus pro pastorali nostra et palerna ex alto nobis comraissa cura hortaraur, monemus ac praecipimus omnibus et singulis negotiorum gestoribus, procuratoribus ct expeditoribus « Litterarum apostolioarum, etiam datariae nostrae , ut cum supplices prcces quo ahqua matrimoniali dispensatione porrecturi sunt, id primum ante omnia agant, ut plenam atque exactam facti notitiara assequi curent, sciscitantes ab ipsis oratoribus, an hae et il lae causae adsint, ex quibus sciunt dispensationem concedi solere in hoc vel illo gradu, deinde in supplici libello facti speciera nitide ac sincere exponant,. cavcantque diligenter, ne illam aliquatenus in rebus substantialibus alterent, imrautent, invertant, corrurapant, scd stricte adhaereant iis quae ab oi^atoribus sibi exposita fucrunt, et multo magis abstineant, ne quid falsi aut ficti proprio ingenio inventum vel cxcogitatum ad gratiam dispcnsationis facilius obtinendam in precibus obtrudant; » dcmum prac oculis habentes, se opcram suam in ecclesiastici» negotiis in hac alraa urbe cxhibere, ubi cathedra vcritatis est, ipsain solam amenl et sectcntur vcritatem, non lucrum, aut gratiam, ct favorcm supplicantium, diligenterqua videant, nc mendacii aut erroris merito argui cum animae suae detriraento possint, falso et perperam asserc4itcs causas, earumque vcrificationes cx provida nostrorum praedecessorum dispositione in huiusmodi gratiis ad ccclesiasticae disciplinae vigorera et canonicarum legum , ct apostolicarum constitutionum voluntatera servandam apponi, et rcspective demandari solitas, vanas et superfluas esse, et tamquam inanes curiac formalitates parvi aut nihili esse faciendas.

Praeterea huiusmodi gravcs abusus, quibus honor et decus huius almac urbi* dchonestatur, et sedis apostolicac splcndori ac dignitati ofiicitur, penitus abolere cupicntcs, inotu proprio, cx certa scicnlia, ac de apostohcac potcslalis plcnitu-^ dine pracfatam « Constitutionem san. m. Pii V. pracdecessoris nostri cxtendiiiius, dilatanuis, ac producimus ad omnc» oraedictos negotiorum gcstorcs, procura4002

(ore» et expeditore» litteraruin apostolicarum cuiuscumque status, gradus et conditionis, el quocumque indulto, privilegio et dignitate munitos, etquatenus opus sit, eam de novo ferimus, statuimus et inuovamus, volentes ac decernentes ut in onmibus superius expressis casibus poena falsi contra delinquentes locum hubeat, sine tamen praeiudicio obligationis refuudendi expensas oratoribus, qui ob illorum culpam eiusmodi dispensationes, quaeexeculionidemandarinequeunt, obtinuerunt.n Denique omnes et singulos venerabiles fratres archiepiscopos, episcopos, et locorum ordinarios, caeterosque « Executores litterarum apostolicarum, quibus huiusmodi dispensationem executio committi solet, euixe rogamus et obsecramus, ut sedulo ac diligenter attendant priusquam dispensationis gratiam exequantur, an causae in apostoiicis litteris expressae, et quarum verificatio eorum curae et vigilantiae a sede apostolica commissa est^ veraene, an secus existant, an potius sedi apostolicae falsum expositum et veritas reticita fuerit : qua super re eorum conscientiam oneraraus. » £t quoniam in iisdem apostolicis litteris super dispensationibus in gradibus probibitis, aliisque praefatis impediraentis nonnulla observata sunt, quae negotium executoribus quandoqfue exhibere, et scrupulos eorum animis ingerere solent, apostolicae nostrae sollicitudinis erit ea dilucidius et apertius in iisdem dispensationum litteris apostolicis cxponere ac declarare, ut omni dubitatione sublata, et causis coram executore huiusmodi probalionum genere probatis, quo de illarum veritate moraliter certus reddatur, apostolicae litterae matrimonialium dispensationum sine ulla haesitatione ad debitam executionem deduci possint.

Mandamus quoque, et iniungimus dilecto filio nostro Pompeio tituli sancti Eusebii s. romanae ecclesiae presbytcro cardinali Aldovrando nuncupato prodatario nostro, eiusque successoribus datarise apostolicae prodatariis , seu datariis pro tempore existcntibus, utinpraemissis reos, et culpabiles rcpertos poena falsi, ut praefertur, puniant, cum potestate citandi, etiam per cdictum, constito summarie de non tuto acccssu, aliaque dicendi, et faciendi in praeraissis nccessaria, seu quoinodolibet opportuna. Non obstantibus conKtitutionibus et ordinationibus apostolicis, statulis, et consuetudinibus et quibusvis indultis et privilcgiis quibuscuniquc pcrsonis etiam spcciali mcntione dignis, datis, etc. Datum Romac apud s Mariam Maiorcm quiuto kul. martias anno Micarnationis

RO.MA->ORCM POiSllF.

dominicae i^^^- pontificatus nostri ann« secundo.

Hic iuvat addere ss. d. n. Clementts

n.

xiii. constitutionem de ieiunio , qnae est ut sequitur.

f^enerabilibus Jratribus, patriarchis^ primatibuSf archiepiscopisy et episcopis

CLEMEINS PAPA XIII. Fenerabiles Jralres^ salulem^ et apostolicam benedictionem

Appetente sacro quadragesimali tempo • re, quod plenum mysteriis non sine mysterio magnam illam paschae celebritatem praecedit, qua una omnium solemnitatum dignitas est consecrata, providendum, venerabiles fratres, ut sacratissimum ieiunium sancte religioseque a fidelibus observetur, quod legis et prophetarum testimoniis commendatum, a Christo Domino consecratum , ab apostolis traditum, ecclesia catholica perpetuo retinuit, ut per macerationem carniff, et animae humiliationem ad dominicae passionis , paschaliumque sacramentorum mysteria paratiores accedamus , et in eius resurrectione resurgamus, in cuius passione, dcposito veterihomine, sumus commortui. Cuius tara sanctae taraque salubris institutionis retinendae studio fel. record. praedecessor noster Bened. xiv. etsi binis ad vos litteris ir^forma brevis exiraium fraternitatura vestrarum zelura excitavit, quo pluribus labefaclata corruptelis quadragesimalis ieiunii disciplina ad pristinara observantiara vestra opera et studio revocaretur, ob earaque rem nonnullas cavillationes, quibus omnis sacrorum vis ieiuniorum infringebatur, de medio sustulit; tamen cum ab infensissimo teterrimoque humani generis hoste tam multae et assiduae sint grcgi dominico insidiae , verenduraque propterea sit, ne subinde infirmiorum aniraisnovas veterator ille rationes, pravasque suggerat consuetudines, quibus enervata ieiunii severitas, unde rcvocata dudura fuerat, illuc iterum relabatur, necessariura existimavimus vobis has litteras dare, quantoque in timorc simus, ne qua vetus remanserit corruptela, vel nova labes cum fidelium animarum pcrnicie ecclcsiasticae in hac re disciplinae inferatur, fi-aternitatibus vestris significare. De quo quidem timore nostro tantum intcUigiraus minui oporterc, quantum ex co sollicitudinis ad pastoralem vestrara vigilantiam accesserit; qua sive quidpiam de vcteri corruptela post mcmoratas supradicti pracdccessoris nostri littcras fortasse rcliquum fucrit, sive Droinfringendis ieiunii Icgibus vcl opi

ROMANOnCM PONTir.

1003

Bionnm commenta, vcT a vera ieiunii vi et Datura abhorrentcs consuetudines huniani pravitate ingenii novissime sint invectae,

orania, quantum iuvante Domino fieri |>otest, radicitus convellenda curetis. In quibus profecto abusiim illum censcmus «mnino numerandum, quem rumor quidam ad nospertulit ; cum nonnulli, quibus ob iustas et legitimas causas ab abstinentia carnium dispensatum fuerit,licere sibi putant potiones lacte permixtas sumere, contra quam praedecessori nostro visum fuerit, qui censuit, tam dispensatos a carnium abstinentia, quam quovis modo ieiunantes, unica excepta comcstione, in omnibus aequiparandos iis esse, quibuscum nulla est dispensatio, ac propterea tantummodo ad unicam comestionem j)osse carnem, vel quae ex carne trahunt originem, adhibere.

Verum neque commodius, nec maiori proficiendi spe revocare homines aggrediemini ad sacrosanctara ieiunii legem observandara, quam si illud populos doceatis: christiani hominis poenitentiara, praeter cessationem a peccatis et male anteactae vitae detestationem , eorumdemque peccatorum sacramentalem confessionem, iUud ctiam postulare, ut pcr ieiunia, eleeraosyna», orationes, et aUa spiritualis vitae opcra divinae iustitiae satisfacianius : omnera enira iniquitatem, parva, magnave sit, aut ab ipso poenitente, aut a Deo vindicante puniri oporterej nisi igilur a Deo puniri veliraus , id non aUter vitare nos posse , quam si ipsi nos puniamus. Quae quidem doctrina si constanter populorum anirais inculcetur, et a fidelibus denique alte imbibatur, minus profecto vcrrndum crit, ne qui profligatos mores abiccerint, ac per sacramentalem confessionera peccata sua cluerint, non eadem peccata vchnt, atterenda carnisconcupiscentia, perieiunium expiare. Praetcrca, quibus persuasum fuerit , se pcccatorum minus dubie poenitere, cum se impunitos esse non sinant ii profecto poenitentiae amore capti, laetabuntur quadragesimali tempore caeterisque certis dicbus, cum s. raater ecclesia edicit fidelibus ieiunandum, oblatam sibi csse occasionem, qua dignos poenitentiae fructus faciant: cumque nulio non tempore oporteat domitas habere concupiscentias ; «criptum cst enira : Post concupiscentias non eas, et a voluntatc tua avertcre: facile animum inducant, sacratissimo totius anni potissimum tempore, corporis intemperantiam mitigare ieiunio: ut^anima cognitione fiui reccpta intelligat , qua compunctione parare sc dcbcat adi^sabctissima passionis, niortis, et resurrectionis lesu Chrisli recolcndu mystcria Ilaquc pocnitentiae sti.

mulis tacti. minui suavitates exquirant ii% dapibus, minus scctentur cupediarum delicias, quae quamvis cum abstinentia a vptitis cibis non diucrepare videantur, tamei> eas qui mensae apponat suae, illum noa immerito dixeris, non tam usitatasabiecisse dehcias, quam cupiditatem suam ad inusi tatas illecebras traduxisse: minus denique , aut, quibus se subducant a ieiunio, quaerant effugia, aut argutis studeant ecclesiasticara Icgem infringere.

Vestrum igiturest, venerabiles fratre», exemplo aeque ac verbo populis praeeuntes, lantum m eorum animos poenitentiae studium et amorem iniicere, ut alacriter ieiunium aggressi, et illud ad praescriptas a catholica ecclesia leges obscrvent, et elcemosynis etiam, atque oratione sanctificent : et id, quod raaximc spectat ecclesia, denique consequantur, ut corpore mortificali et Christo consopulti, ad novam ia paschali soiemnitate novi liominis vitam revocati, magna cum fiducia reviviscenti Christo Domino possint occurrore. Gratia Doraini nostri iesu Christi cura vobis omnibus, quibus apostolicam bencdictionem benevolentiae in vos et caritatis nostrae pignus, amantissime impertimur.

Datum Romae apud sanctam Mariam Maiorem die 20. dccembris anno 1759. pontificatiis nostri anno sccundo.

Leonis xii. constitutio i3. mart. i8a5. qua seclae occullae et clandestinae damnantur: insertis etinm constitutionibus hac de re Clemenlis xii. Benedicti xiv. et Pii VII.

LEO EPISCOPUS

servus servorum Dei ad perpetuam rei memoriam.

Quo graviora malaChristi Dei et servatoris nostri gregi iraminent, eo maiorera sollicitudinem in iis arcendis adhibere debent romani pontifices, quibus in bcato Petro apostoiorura principe illius pascendi et rcgendi potcstas et cura comraissa cst. Pertinet enim ad eos, quippe qui in suprema ecciesiae spccula positi sint, longius prospicere insidias quas christiani nominis hostes moliuntur ad Christi ecciesiara ( quod tamen nunquam assequentur ) exterminandara easque tum fidelibus indicarc ct apcrire ut ab iis cavcant, tura auctoritatc sua avertcre et amoiiri. Gravissimum lioc munus sibi irapositum intclli* gentes roraani pontificcs praedecessorea nostri, vigiiias boni pastoris perpetuo vigilarunt, et adhortationibus, doctrinis, dccrctis, ipsaquc anima data pro ovil»us suis. sectas extrcmiim ecclesiac exitium mlni-' lantcs prohibcndas ct ncmtus d<>lcndas cul

ranmt. Nec et i n lalium «cclesiastir.oruui vetustate lantum erui potest pontificiae huiu« aollicitudinis moraoi"ia. Qua« nostra et patrum nostrorum aetat» gesta sunt a vomani» ponu!icibu;3 ut claadestinis hominura adversu» Christum raalignantium sectis sest ohiic«re:it, id persplcue eyiacunt. Uhienim Clemens tij. pi'aedece3Sor noster ridit in diei inva!esc«re noramque firmitatem acquirere sectam d<' Uberi murulori, sive des franc-macons, siva aliter appellatam , quam non modo 3uspectam, verum etiam omnino catholicae ecclesiae inimicara multis arguraentis certo uoverat, eam damnavit lucuienta constitutione, cui initium /n eminenti, edita quarto kalendas maias anno 1738, cuius tenor is est qui sublicitur :

CLEMENS EPISCOPUS

servus servorum Dei universis Christi fidelibus salutem et apostolicam benediclionem.

In eminenti apostolatus specula meritis licet imparibus, divina disponente clementia, constituti, iuxta creditum nobis pastoralis providentiae debitum, iugi (quantum ex alto conceditur ) tollicitudinis studio iis intendimus, per quae erroribus vitiisque aditu intercluso, orthodoiae religionis potissimum servetur integritas, atque ab universo catholico orbe difficillimis hisce temporibus perturbationum pericula propellantur.

Sane vel ipso rumore publico nuntiante nobis innotuit, longe lateque progredi atque in dias invalescere nonnullas societates, coetus, conventu», collectiones, aggregationes, seu conventicula vulgo de' liberi muratori, seu des francs-viagons , aut aiia quavi» nomenclatura pro idiomatum varietate nuncupata, iu quibus cuiuscumque religionis et sectae homines aff#ctata quadam contenti honestatis naturalis specie , arcto aeque hac impervio foedere «ecundum leges et statuta sibi condita invicem consociantur : quaeque simul clam operantur, tum districto iureiurando ad sacra bibliainterpoiito, tum gravium poenarum exageratione inriolabili silentio obtegere adstringuntur.

Verum cum ea sit sceleris natura, ut «e ipsum prodat , et clamoreni edat sui indicem, hinc societates seu couYenticula praedicta v«hement«ra adeo fidelium mentibus suspicionem ingeaserunt , ut iisdem aggregationibu? nom«n dare apud prudent«« et proboi idem omnino sit ac praTitatis et perversionis notam incurreve : nisi ehlm male agerent, tanio nequaquam odio lucem haberent. Qui quidem rumor tio

a PONTTP.

usque percra ^it. ut p!urirai« regioDibu* memoratae societates per saeculi poiestatas tamquara regnorum securitati adversantes proscriptae ac proTide elirainatae iampridem extiterint.

Nos itaque anirao volventes gravissima damna quae ut plurimum ei huiusmodi societatibus seu conventiculis nedum temporalis reipublicae tranquillitati , verum etiam spirituali animarura saluti inferuntur, atque idcirco tum civilibus tum canonicis minime cohaerere sanctionibus ; cum divino eloquio doceamur , diu noctuque ( more servi fidelis et prudentis , dominicae familiae praepositi) vigilandum esse, ne huiusmodi hominum genus veiuti fures domum perfodiant, atque instar vulpium vineam demoliri nitantur , ne videlicet simplicium corda pervertant , atque innoiios sagittent in occultis ; ad latissimam, quae iniquitatibus impune patrandis inde aperiri posset viam obstruendam, aliisque de iustis ac rafionabilibus ca usis nobis notis easdem societates, coetus, conventus , collectiones , aggregatioues , seu conventicula de' liberi muratori, seu des francs-magons, aut alio quocumque nomine appellatas, de nonnulLorum ven erabilium fratrum nostrorum s. r. e. cardinalium consilio, ac etiam motu propri o, et «X apostolicae potestatis plenitudine, damnanda et prohibenda esse statuimus et decrevimus, prout praesenti nostra perpetuo valitura constitutione damnamus et prohibemus.

Quocirca omnibus et singulis Christi fidelibus cujuscumque status, gradus, conditionis, ordinis, dignitatis et praeeminen» tiae, sive laicis, sive clericis, tam saecularibus, quam regularibus, etiam specifica et individua mentione et eipressione dignis, districte, et in virtute sanctae obedientiae praecipimus, ne quis sub quovis praetextu aut quaesito colore audeat vel praesumat praedictas societates de' liberi inuratori , seu des francs-macons , aut alias nuncupatas inire vel propagare, confovere, ac in suis aedibus vel doniibus seu alibireceptare, atque occultare, iis adscribi, aggregari, autinteresse, vel potestatem seu commoditatem facere ut alicubi convocentur, iisdem aliquid ministrare , sive alias consilium, auxilium, vel favorem palam aut in occulto directe vel indirecteper se vel per alios quoquo modo praestare , nec non alios hortari , inducere» proTocare, aut suadere ut huiusmodi societatibus aviscribantur, annumerentur, seu intersint, vel ipsas quomodolibet iuvent ac foveant, sed omnino ab iisdem societatibus, coetibus, conTeuii^^us, collcctionibu*

DEC

aggregationibus, seu conventiculis prorsus abstinere se debeant, sub poena exconamunicationis per omnes ut supra contrafacientes ipso facto absque ulla declaratione incurrenda, a qua nemo per quemquam, nisi per nos seu romanum pontificem pro tempore existentem , praeterquam in articulo mortis constitutus , absolutionis beneficium valeant obtinere.

Volumus insuper et mandamus ut tam episcopi et praelati superiores aliique locorum ordinarii, quam haereticae pravitatis ubique locorum deputati inquisitores adversus transgressores , cuiuscumque sint gradus , status, conditionis, ordinis, dignitatis, vel praeeminentiae, procedant et inquirant, eosque tamquam de haeresi vehementer suspectos condignis poenis puniant atque coerceant: iis enim et eorum cuilibet contra eosdem transgressores procedendi et inquirendi ac condignis poenis coercendi et puniendi, invocato etiam ad hoc (si opus fuerit) brachii saecularis auxilio, liberam facultatem tribuimus et impertimur.

Volumus autem, quod earumdem praesentium transumptis etiam impressis, manu alicuius notarii publici subscriptis , et sigilio personae in dignitate ecclesiastica constitutae munitis, eadem prorsus ndes adhibeatur , quae ipsis originalibus litteris adhiberetur , si forent exhibitae rel ostensae.

Nulli ergo hominum liceat hanc paginam nostrae declarationis , damnationis , mandati, prohibitionis et interdictionis infringere vel ei ausu temerario contraire: si quis autem hoc attentare praesumpserit , indignationem omnipotentis Dei {ac beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum.

Datura Romae apud sanctam Mariam Maiorem, anno incarnationis dominicae millesirao septingentesimo trigesimo octavo, quarto kalendas maii , pontificatus nostri anno octavo.

1 Haec tamen recolendae memoriae Be' nedicto xiv. itidem praedecessori nostro satis non fuerunt. Percrebuerat enira sermonibus permultorum, latam in Clementis dudum mortui litteris excommunicationis poenam iara evanuisse, quod Benedictus eas litterasdiserte nonconfirmasset. Erat profecto absurdum, contendere superiorum pontificum leges obsolescere, nisi a successoribus expresse approbentur : et praeterea manifeste patebat, a Benedicto, saepius Clementis constitutionem ratam habitam fuisse. Attamen hanc etiam cavillationem de sectariorum manibus extor^uendam iudicavit Benedictus. edita nova

RETA 1005 constitutione, cuius initium Providas, decimoquinto kalendas aprilis anno millesimo septingentesimo quinquagesimo primo, qua Clementis constitutionem totidem verbis relatam in forma (ut aiunt) specifica, quae omnium amplissima et efficacissima habetur, confirmavit. Talis vero est Benedicti constitutio :

BENEDICTUS EPISCOPUS

Servus Servorum Dei ad perpetuam rei memoriam.

Providae romanorum pontificum praedecessorumnostrorura leges atque sanctiones, non solum eas quarum vigorem vel temporum lapsu vel hominum neglectu labefactari aut extingui posse veremur, sed eas etiam quae recentera» vira, plenumque obtinent robur, iustis gravibusque id exigentibus causis, novo auctoritatis nostrae muniraine roborandas confirraandasque censeraus.

Sane felicis recordationis praedecessor noster Clemens papa xii. per suas apostolicas litteras anno incarnationis dorainicae millesimo septingentesimo trigesimo octavo, quarto calendas maias , pontificatus sui anno octavo datas, et universis Christi fidelibus inscriptas, quarum initium est /n eminenti nonnullas societates , coetus , conventus, collectiones, conventicula , seu aggregationes vulgo de' liberi muratori, seu des francs-macons , vel aliter nuncupatas in quibusdam regionibus tunc late diffusas atque in dies invalescentes, perpetuo damnavit atque prohibuit, praecipiens omnibus et singulis Christi fidelibus sub poena excoramunicationis ipso facto absque ulla declaratione incurrenda, a qua nemo per alium quam per romanura pontificem pro tempore existentem , excepto mortis articulo, absolvi posset, ne quis auderet vel praesuraeret huiusmodi societates inire, vel propagare , aut confovere, receptare, occultare, iisque adscribi , aggregari, aut interesse, aut alias, prout in iisdem litteris latius et uberius continetur, quarura tenor talis est, videlicet etc. etc

Cum autem, sicut accepimus, aliqui fuerint, qui asserere ac vulgo iactare non dubitaverint, dictam excommunicationis poenam a?praedecessore-nostro (ut praefertur) irapositara non amplius afficere, propterea quod ipsa praeinserta constitutio a nobis confirmata non fuerit, quasi vero pro apostolicarura constitutionura a praedecessore editarura subsistentia pontificis successoris expressa confirraatio requiratur.

Cumque etiara a nonnullis piis ac Deura timentibu^ viris nobis insinuatum fuerit, ad omnia calumniantium subterfugia tol'

I 006 ROMANORU lenda declarandamque animi nostri cum «iusdem praedecessoris mente ac voluntate uniformitatem magnopere expediens fore ttt eiusdem praedecessoris constitutioni novum confirmationis nostrae sufFragium adiungeremus.

Nos licet hucusque, dum pluribus Christi fidelibus de violatis eiusdem constitutionis legibus vere poenitentibus atque dolentibus, seque a damnatis huiusmodi societatibus seu conventiculis omnino recesBuros et nunquam in posterum ad illas, et illa redituros ex animo profitentibus ab solutionem ab incursa excommunicatione tumantea saepe, tum maxime elapso iubilaei anno benigne concessiraus, seu dum facultatem poenitentiariis a nobis deputatis communicavimus ut huiusmodi poenitentibus, qui ab ipsos confugerent, eamdem absolutionem nostro nomine et auctoritate impertiri valerent, dumetiam sollicito vigilantiae studio instare non praetermisimus ut a competentibus iudicibus et tribunalibus adversus eiusdem constitutionis violatores pro delicti mensura procederetur, quot et ab eis reipsa saepe praestitum fuit, non quidem probabilia dumtaxat sed plan« evidentia et indubitata argumenta dederimus, ex quibus animi nostri sensus ac firma et deliberata voluntas quoad censurae per dictum Clementem praedecessorem (ut praefertur) irapositae vigorem et subsistentiam satis aperte inferri debiierant; si qua autem contraria de nobis opinio circumferretur, nos eam securi contemnere possemus , causamque nostram iusto Dei omnipotentis iudicio relinquere, ea verba usurpantes, quae olim inter sacras actiones recitata fuisse constat : Praesla quaesumuSy Domine, ul mentium reprobarum non curemus obloquium: sed cadem prarilale calcata ^ exoramuSf ut nec terreri nos lacerationibus patiaris iniuslii , ncc capliosis adulationibus implicari , sed polius amare quod praecipis: ut habet antiquum missale, quod sancto Gelasio praedecessori nostro tribuitur, et a venerabili servo Dei losepho Maria cardinali Thomasio editum fuit, in missa quae inscribitur contra 06loquentes.

Ne tamen aliquid per nos improvide praetermissum dici valeret, quo facile possemus mendacibus calumniis fomentum adimere atque os obstruere, audito priusnonnullorum venerabilium fratrum nostrorum s. r. e. cardinaliura consilio, eamdem praedecessoris nostri constitutionem praesentibus ut aupra d© verbo ad verbum insertam in torma specifica (quae omnium amplissima et efficacissima habetur) confirM PONTIF.

mare decrevimus: prout eam ex tevtSk scientia et apostolicae auctoritatis nostrae plenitudine earumdem praesentium litterarum tenore in omnibus et per omnia (perinde ac si nostris motu proprio, auctoritate, ac nomine primum editae fuissent> confirmamus , roboramus et innovamus ♦ ac perpetuam vim et efficaciam habere volumus et decernimus.

Porro inter gravissimas praefatae pro» hibitionis et damnationis causas in praeinserta constitutione enuntiatas una est^ quod in huiusraodi societatibus et conventiculis cuiuscumque religionis ac sectae homines invicem consociantur: qua ex re sa-^ tis patet, qua magna pernicies catholicae religionis puritati inferri valeat. Alteraest arctura et irapervium secreti foedus , quo occuitantur ea quae in huiusraodi conventiculis fiunt: quibus prolnde ea sententia. raerito aptari potest, quam Caecilius Natalis apud Minucium. Felicem ( in causa. nirairura diversa) protulit : Honesta stmper publico gaudent , scelera secreta sunt^ Tertia est insiurandura quo se huiusmodi secreto inviolabiliter servando adstringunt: quasi liceat alicui cuiuslibet proraissionisaut iuraraenti obtentu se tueri. quominu& a legitima potestate interrogatus omnia fateri teneatur quaecuraque exquiruntur ad; dignosceridura an aiiquidinhuiusmodi conventibus fiat quod sit contra religionis aut reipublicae statum et leges. Quarta est, quod huiusmodi societates non minus ci» vilibus quam canonicis sanctionibus ad* versari dignoscuntur: quura scilicet iure civili omnia collegia et sodalitia praeter publicam auctoritatem consociata prohibeantur, ut videre est in pandectarum libro 47, tit. 22. de collegiis ac corporibus HUcitis et in celebri epistola C. Plinii Caecilii Secundi, quaeest 97. lib. lO. in qua ait, edicto suo secundum imperatoris mandataj vetitum fuisse hetaeriae u& essent, id est, ne societates et conventua sine principis auctorifate iniri et haberi possent. Quinta est, quod iam in pluribue regionibus memoratae societates et ag* gregationes saecularium principum legibuj» proscriptae atque eliminatae fuerunt* Ultima demura, quod apud prudentes et probos viros eaedcm societates et aggregationes male audirent, eorumque iudicioquicumque eisdera nomina darent , pravi» tatis et perversionis notam incurrerent.

Denique idera praedecessor in praeinserta constitutione episcopos et superiores praelatos aliosque locorura ordinarios en*^ citat , ut pro illius executione (si opu» fuerit) brachii saecularis auxilium invo»care on praetermiltant.

DEGRETA

Quae omnia el singuU non solum a nobis approbantur et confirmantur,eisdera^ue ecclesiasticis superioribus respective commendantur et iniunguntur,verum etiam nos ipsi pro apostolicae sollicitudinis officio praesentibus nostris litteris cathoHcorum principum omniumque saecularium potestatum opem et auxilium quoad praemissorum elfectum invocamus et enixo studio requirimus: quura ipsi supremi principes et potestates electi sint a Deo defensores fidei , ecclesiaeque protectores , ideoque eorum munus sit idoneis quibusque rationibus efficere ut apostolicis constitutionibus debitum obsequium et omnimoda observantia praestetur, quod iis in niemoriam revoearunt Tridentiuae synodi palres sess. aS. cap. ao. multoque antea egregie declaraveratimperator Carolus Magnus suorum capitulariumtitulo i. cap. i. ubi, post demandatam oranibus sibi subditis ecclesiasticarum sanctionura observantiara, haec addidit: Nam nullo pacto agnoscere possumuSyqualiter nobisjideles existere possunt^ quiDeo injideles etsuis sacerdolibus inobedienles apparuerint.

Quapropter, cunctis ditionum suarura praesidibus et ministris iniungens ut omnes et singulos ad debitam obedientiam ecclesiae legibusexhibendam omnino compellerent, gravissimas quoque poenas adversus eos indixit qui hoc praestare negligerent, subdens inter alia: Qui autem in his (^quod absit) aut negligentes eisue inobedientes fuerint inventi y sciant, se nec in nostro imperio honores retinere^ licet etiam filii nostrifuerint^ nec in palatio locum^ neque nobiscum aut cum nostris societatem aut communitatem ul' lam itnberey sed magis sub districtione et ariditaie poenas luent,

Volumus autem, ut earuradera praesentium transumptis etiara impressis, manu alicuius notarii publici subscriptis, et sigillo personae in dignitate ccclesiastica constitutae munitis, eadem fides prorsus adhibeatur, quae ipsis originalibus littcris adhibcretur, si forentexhibilae vel ostensae.

Nulli ergo hominum liceat hanc paginam nostrae confirraationis, innovationis, approbationis, commissionis, invocationis, requisitionis, decreti et voluntatis infringere, vel ei ausu temerario contraire: si quis autera hoc attentare pracsumpserit , indignationera oranipotcntis Dei ac beatorum Pctri et Pauli apostolorum cius se noverit incursurum.

Datura Romae apud sanctam Mariam Maiorcm, anno incarnationis dominicac millesimo septingcntesimo quinquagcsimo primo, iiecimo quinfo lcalendaa ii)rili&

pontiiicatui nostn anno undecimo.

Utinam qui rerum tunc potiebantur, tanti haec decreta fecissent, quanti tum ecclesiae, tum reipublicaesaluspostulabat! Utinam sibi persuasissent, in roraanis poniificibus beati Petri successoribus non modo ecclesiae nniversae pastores et raagistros, sed etiara strenuos eorura dignitatis defensores et diligentissimos pcriculorum quae imminent indices suscipere se debere! Utinam potestate illa sua usi essent ad sectas convellendas, quarum pe-^ stifera consilia iis a sede apostolica fuc*^ rant patefacta ! lara ab eo terapore reiri plane confecissent. At cura, sive sectariorura fraude res suas callide occultantiuoi^ sive imprudentibus nonnullorura suasionibus, causam hanc negligendam vel salteni levissirae tractandara iudicaverint, ex veteribus illis massonicis sectis, quae nun* quara friguerunt, aliae coraplures exortae sunt raulto illis deteriores et audaciores. Has omnes veluti sinu suo complecti visa est Carbonariorum secta, quae caeteraruni princeps in Italia aliisque nonnullis in regionibus habcbatur, et in varios veluti ramos divisa nomine tenus di versos, acerrime catholicam religionem, ct supremaiu quamque.civilem legitimam potestatem impugnandam suscepit. Qua calamitate ut Italiara aliasque regiones irao et ipsam pontificiam ditionem (in quara, impedito tantisper pontificio regiraine, illa irrepserat una cum extcris hominibus eius invasoribus) liberarct, felicis recordationis Pius vii. cui nos suffecti suraus, Carbonariorum sectara, quocuraque tandera nomine pro locorum, idioraatuin, et hominura diversitate appellaretur, gravissirais poenis damnavit, edita idibus septembribus anna millesirao octingentesimo vigesirao primo constitutione, ciiius initiura Ecclesiam a lesu Christo. Huius etiam exemplum nostris hisce litteris inscrendum esse censuimus, quod est eiusmodi:

PIUS EPISCOPUS Servus servorum Dei ad perpetuam rei memoriam.

Ecclesiam a lesu Christo servatore nostro supra firmara petram fundatam, et advcrsus quam ipsemet Christus promisit numquam portas infcri praevalituras, tot saepe ac tara formidolosi hostes aggrcssi sunt, ut, nisi divina illa et quae transire non potest promissio intercessisset, metuendum vidcretur, ne ipsa illorum aut vi aut artibus aut calliditate circumvcnta penitus interiret. Quod vero superioribu» evenit, id etiam ct praecipue quidem luctuosa hac noetra aetato fax^tum est, quae

4008 IVOMANORl liovissimum illud tempus csse videtur tanto ab apostolis praenuntiatum , quo venient illusores secundum desideria sua ambulantes in impietatibus. Nec enim quemquam latet, quanta scelestorura hominum multitudo difficillimis hisce temporibus convenerint in unum adversus Dominura et adversus Christum eius, qui id praecipue curant, ut, deceptis per philosophiam et inanem fallaciam fidehbus et ab ecclesiae doctrina avulsis, ipsara «cclesiam (irrito licet conatu) labefactent et evertant. Quod ut facilius assequerentur, eorum plerique occultos coetius clandestinasque sectas coegerunt, ex quibus futurum sperabant, ut phirimos in suae coniurationis et sceleris societatem liberius poi'traherent.

lampridera sancta haec sedes, his sectis detectis, raagna liberaque voce contra eas claniavit et consiha, quae clam ab iis esscnt inita contra rehgioncra, imo et contra civilem societatera patefecit. lajiipridera omnium excitavit dihgentiara, ut cayerent, ne his sectis id coronari liceret quod nefarie meditabantur. Verura dolendum est, his sedis apostolicae studiis non eum exitum i-espondisse quem ipsa ^xpectabat, et scelcstos homincs nunquara a suscepto consilio dcstitisse : unde eonsecuta tandcra ea mala sunt, quae nosmetipsi perspeximus: imo horaines, quorum superbia ascendit scmper, novas etiam sccretas societates inire ausi sunt.

Commemorari hoc loco debet societas nupcr orta, et longe lateque in Italia aliisque in i-egionibus propagata, quae hcet in plurcs sectas divisa sit ac pro earura varietate diversa ac distincta inter se nomina ahquando assuraat, re taracn, sententiarura et facinorum comraunione, ct focdere quodam inito una est, et Carbonariorum plerumque solct appellari. Simulant illi quidera singularcra observantiara et mirificum quoddara studium in catholi^cam religionem et lesu Christi servatoris nostri personam etdoctrinam, quera etiam societatis suae rectorem et magnura magistrum nefarie aliquando audent appellare. Verum serraones hi, qui supcr oleura moUiti videntur, nihil aliud sunt quara iacula ad tutius vulncrandos minus cautos, a callidis horainibus adhibita, qui veniunt in vestimentis oviura, intrinsecus autera sunt lupi rapaces.

Sane severissiraum illud iusiurandum, quo veteres prisciUianistas magna cx parte imitantes poUicentur , se nullo unquam lcmpore nullove casu vel patefacturos honiinibus in societatem non adscriptis quidquara quou cam societatcra rcsviciaL. v.:l

a PONTIP.

communicaturos cum iis qui in gratlibu» inferioribus versantur ahquid quod ad gradus pertineat superiores ; clandestina ilia praeterea et illegitima conventicula, quae more a pluribus haerelicis usurpato ipsi habent, et cooptatio horainura cuiuscuraque rehgionis et scctae in suara societatera ; etsi caetera deessent , satis pcrsuadent nullara raeraoratis eorum dictis fidera haberi oportere.

Verura coniecturis et argumentis opus non est, ut ita de eorura dictis iudicetur, quemadraodum superius indicatum est. Libri ab ipsis typis editi, quibus ratio describitur quae in convcntibus superiorura praesertira graduura adhiberi solet, eorura catechismi et statuta, aliaque authentica et ad fidera faciendara gravissiraa documenta, ncc non eorura testiraonia, qui, cura eam societatem deseruissent cui antea adhaeserant, eius errores et fraudes legitirais iudicibus pat£fecerunt, aperte declarant, Carbonarios id praecipue spectare, ut magiiara licentiara cuique dent, religionera (quam colat) proprio ingenio el suis opinionibus sibi fingendi, indifferentia in religioncminducta, qua vix quidquam excogitari potest perniciosius j ut lesu Christi passioncm per nefarias quasdam suas caercmonias profanent ac polluant; ut ecclesiae sacramenta ( quibus nova alia a se per summura scelus inventa substituere videntur) et ipsa religionis catholicae mysteria contemnant^ utque sedcm hanc apostolicam evertant, in quara, quoniara in ea apostolicae cathedrae seraper viguit priucipatus , singnlari quodara odio afficiuntur, et pcstifera quaeque ac perniciosa moliuntur.

Ncc minus, ut cx iisdem constat monumentis , scclcsta sunt quae Carbonariorum socictas tradit de moribus praecepta : quamvis confidcnter iactet , se a suis sectatoribus cxigere, ut caritalem ac omne virtutura gcuus excolant et exerceant, ac diligcntissime ab omni vitio abstineant. Itaque libidinosis voluptatibus impudentissime ca favct : docet liccrc eos interficere, qui datam de sccrcto, quod supcrius mcmoratum est, fidcm non scrvaverint , et licet apostolorum princcps Petrus praecipiat ut christiani omnihumanae crcaturae propter Dcum subiccli sint, sive regi quasi praecellenti, sive ducibus tamquam ab eo missis , etc; iubcatque Paulus apostolus, ut omnis anima potestatibus subliraioribus subdita sit; ea tamen societasdocet integrura essc, scditionibus excitatis, rcges caetcrosquc impcrantes, quos per summam iniurian' tyrannos passim aDDclIart^ suiAfiXt fua f atcstatc cxpoliare.

Haec aliaque nuiiis socletatis dograata ct praecepta sunt, ex quibus ea extiterunl in Italia facinora nuper a Carhonariis commissa, quae adeo gravem honestis piisque hominibus moerorem attulerunt. Nos igitur , qui speculatores domus Israel (quae est sancta lecclesia) constituti sumus, et qui pro pastorali nostro munere cavere debemus ne dominicus grex nobis divinitus creditus allum damnum patiatur , existimabamus in causa tam grari non posse ab impuris horum hominum conatibus cohibendis abstinere. Exemplo etiam commovemur felicis recordationis Clementis xii. et Benedicti xiv. praedecessorum nostrorum, quorum alter quarto kalendas maias anni millesimi septingentesimi trigesimi octavi constitutione In eminentiy alter decimo quinto kalcndas aprilis anni millesirai septingentesimi quinquagesimi primi constitutione Providasy damnarunt et prohibuerunt societates de^ liberi muraioriy seu des Jrancs-mafonsj aut alio quocumque nomine pro regionum et idiomatum varietate appellatas, quarum societatum fortasse propago vel certe iraitatio haec carbonariorum societas existimanda est. Et quamvis iam duobus edictis per nostram status secretariam propositis hanc societatem graviter nos prohibuerimus, memoratos tamen praedecessores nostros sequentes graves poenas in hanc societatem soleraniori quidem ratione decernendas putamus: praesertim cum carbonarii passim contendant, se duabus illis Glementis xii. et Benedicti xiv. constitutionibus non comprehendi, nec sententiis et poenis in iUis latis subiici.

Audita igitur selecta congregatione venerabilium fratrum nostrorum s. r. e. cardinalium, ct de eius consilio, ac etiam motu proprio, et ex certa scientia ac matura deliberatione nostra, deque apostolicae potestatis plenitudine , praedictara societatera carbonariorum ^ aut alio quocuraque noraine appellatam, eiuscoetus, conventus , collectiones , aggregationes , conventicula damnanda et prohibendaessc statuimus et decreviraus, prout praesenti nostra perpctuo valitura constitutione damnamus et prohibemus.

Quocirca oranibus et singulis Chrlsti fidelibus cuiuscumque status, gradus, conditionis, ordinis, dignitatls , ac praeemlncntiae, sive laicls sivc clericis tam saecularlbus quam rcgularibus, etiam specifica et Individua mcntione et expressione digniR, districte etin virtute sanctac obedientiae praecipimus, ne quis sub quovis praetextu aut quacsito colore audcat vel

praesumst praedictam societatem carbo. nariorum^ aut alias nuncupatam inire v?| propagare, confovere, ac in suis aedibul seu domibus vel alibi receptare atque occultare, illi et cuicumque eius gradni adscribi, aggregari, aut interesse vel potestatem seu commoditatem facere ut alicubi convocetur, eidem aliquld ministrare, seu alias consilium, auxillum, vel faTorem palam aut in occulto, directe vel indirecte, per se vel per alios quoquo raodo praestare, nec non alios hortari, inducere, provocare ac suadere, ut huiusmodi socletatl aut cuicumqueeiusdem gradui adscribantur, annumerentur, aut intersint, vel ipsam quomodolibet iuvent ac foveant, sed omnino ab eadem societate eiusque coetibus, conventibus, aggregatlonibus, seu conventlculis prorsus abstinere se debeant, sub poena excommunicationis per omnes ut supra contrafacientes ipso facto absque uUa declaratione Incurrenda, a qua nemo per quemquam, nisi per nos seu romanum pontificem pro tempore existentem, praeterquam in articulo mortjs constitutos, absolutlonls beneficlum valeat obtinere.

Praecipimus praeterea omnibus sub eadera excommunlcatlonis poena, nobls et romanls pontificibus successoribus nostris reservata, ut teneantur denuutiare episcopis, vel caeteris ad quos spectat eos omnes quos noverint huic soclctatl nomen dedisse, vcl aliquo ex iis crirainibus quae commemorata sunt se inqulnasse.

Postremo, ut omne erroris periculum cfficacius arceatur, damnamus et proscribiraus omnes carhonariorum ^ ut alunt, catechlsraos et libros, quibus a carbonariis describuntur quae in eorura conventibus geri solent, eorum etiam statnta, codices, ac libros omnes ad eorum defenslonem exaratos, sive typis editos sive manuscrlptos, et quibuscuraque fidelibus sub eadem poena maioris excomraunlcationis eodem modo reservatae prohibemus memoratos libros vcl eorum aliquem legere aut retinere, ac mandamus ut illos vel locorum ordinariis vel aliis ad quos eosdem rccipiendi ius pertinet, omnlno tradant.

Volumus autcm, etc.

Datum Romae apud s. Mariam Maiorcm, an incarn. dom. 1821 Idibus scpt., pontlficatus noftri anno 22.

Non multo post editam hanc a Pio vii. constitutionem, ad supremam beati Petri cathcdram nullls nostris merltis evecti nos fulmus; ct contlnuo omncm nostram operam converlimus ad detrgendum, quis esset clandestinarum sectarum status, quis numerus« quae potentia. Haec inquirenDe Ligobio Mor. IT.

64

les, facile intellexjraus , msolentiam; praecipue ob earum multitudinem noyis sectis auctam : ex quibus ea praesertim memoranda est, quae uniuersitaria dicitur; quod sedem et domicilium in pluribus studiorum universitatibus habeat, in quibus iuvenes a nonnullis magistris, qui eos non docere sed perrertere student, eiusdem mysteriis (quae iniquitatis mysteria verissime appellari debent) initiantur, et ad omne scelus informantur.

Inde vero existit , quod tanto etiam post tempore quo primum perduellionis faces in Europa a sectis clandestinis per consectaneos suos inflammatae et elatae sunt, et post reportatas a potentissimis Europae principibus praeclarissimas victorias, quibus illae comprimendae sperabantur, nondum tamen nefarii eorum conatus finem habueruut. In iilis enim ipsis regionibus, in quibus pristinae tempestates conquievisse videntur, qui metus est novarum turbarum et seditionum, quas illae sectae perpetuo moliuntur? Quae impiarum formido sicarum, quas in eorum corporibus clam defigunt, quos ad mortem designarunt? Quot et quam gravia non raro decernere vel inviti coguntur, qui iisdem cum potestate praesunt, ut publicam tranquillitatem tueantur?

Inde etiam existunt acerbissimae calamitates, quibus ecclesia fere ubique vexatur, et quas sine dolore, imo sine moerore commemorare non possumus. Impugnantur impudentissime sanctissima eius dogmata et praecepta : eius dignitas extenuatur: et pax illa et felicitas, qua suo quodam iure frui deberet, non perturbatur modo, sed omnino evertitur. Nec putandum est omnia haec mala, ahaque quae praetermissa a nobis sunt , clandestinis his sectis perperam et per calumniam adscribi. Libri, quos de religione et republica scribere non dubitarunt qui his sectis nomen dederunt, quibus dominationem spernunt, maiestatem blasphemant, Christum autem vel scandalum vel stultitiam dictitant, irao non raro nullum esse Deum, et hominis animam una cum corpore interire docent; codices et statuta, quibus sua consilia et instituta explicant, ^iperte declarant, cuncta quae iam meraoravimus, et quae ad legitiraos principatus labefactandos et ecclesiara funditus delendam spectant, ab iis proficisci. Atque hoc veluti ccrtura exploratumque habendum est, has sectas, licet nomine diversas, nefario tamen impurissimorura consiliorura vinculo csse inter se coniunctas.

Quae cum ita sint, nos muncris nostri •>ssc ccnsemus, iterum clandcstinas has sefeoiflAKORUM PONtl*-, crevisse illarum | ctas condemnare , atque ita quidem, ul

nulla ex iis iactare possit, se apostolica sententia nostra non comprehendi, atque hoc praetextu homines incautos et minua acutos in errorem inducere.

Itaque de consilio venerabilium fralrum nostrorum s. r. e. cardinalium, et etiam motu proprio, et certa scientia ac matura deliberatione nostra , societates occultas omnes, tam quae nunc sunt, quam quae fortasse deinceps erumpent , et quae ea sibi adversus ecclesiam et supremas civiles potestates proponunt quae superius commemoravimus, quocumque tandem nomine appellentur, nos perpetuo prohibemus sub eisdem poenis quae continentur praedecessorum nostrorum litteris in hac nostra constitutione iam allatis, quas expresse confirmamus.

Quocirca omnibus et singulis Christi fidelibus cuiuscumque status, gradus, conditionis, ordinis, dignitatisacpraeeminentiae, sive laicis, sive clericis tam saecularibus quam regularibus, etiam specifica ct individua mentione et expressione dignis, districte et in virtute sanctae obedlentiae praecipimus ne quis sub quovis praetextu aut quaesito colore audeat vel praesumat praedictas societates, quocumque nomine appellentur inire vel propagare, confovere, ac in suis aedibus seu domibus vel alibi receptare atque occultare, illis et cuicuraque earumdem gradui adscribi, aggregari, aut interesse, vel potestatem seu eommoditatem facere ut alicubi convocentur , iisdem aliquid ministrare, seu alias cousilium, anxilium, vel favorem palam aut in occulto, directe aut indirecte per se vel per alios quoquo modo praestare, nec non alios hortari , inducere, provocare , ac suadere ut huiusmodi societatibus aut cuicumque earumdem gradui adscribantur , annumerentur, autintersint, vel ipsas quomodolibet iuvent ac foveant, sed omnino ab iisdem societatibus, earum coetibus, conventibus, aggregationibus, seu conventiculis prorsus abstinere se debeant, sub poena excommunicationis per oranes ut supra contrafacientes eo ipso absque uUa declaratione incurrenda, a qua nerao per quemquara, nisi per nos seu roraanuni pontificera pro tempore existentem, praeterquam in articulo mortis constitutus, absolutionis beneficium valeat obtinei-e.

Praecipimus praeterca omnibus, sub eadera excomraunicationis poena, nobis cl roraanis pontificibus successoribus nostrii reservata ut teneantur denuntiare episcopis, velcaeterii adquos spectat, eos oranes, quos noverint his societatibus noraen dedi»se,velaIic^uoexiis criminibus. g^uae mQ

OECRETA

4014

do cominemorata sunt se inquinasse.

Praecipae vero iusiurandum illud impium plane ac scelestum, quo se obstringunt qui in has sectas cooptantur, nemini patefacturosquae ad illas sectas pertinent, et morte mulctaturos eos omnes sodales qui ea superioribus sive ecclesiasticis sive laicis patefaciunt, omnino damnamusplane irritum declaramus. Quid enim? Nonne nefas est, iusiurandum , quod m iustitia pronuntiandum est, veluti vinculum habere, quo quis se ad iniustara caedem obHget, et ad eorum contemnendam auctoritatem, qui cum vel ecclesiam vel legitimamcivilem societatem moderentur, ius habent ea cognoscendi quibus illarum salus continetur ? Nonne iniquissimum et indignissimum est, Deum ipsum veluti scelerum testem et fideiussorera appellare ? Rectissime patres concilii lateranensis iii. inquiunt can. 3.: Nonenim dicenda sunt iuramenta, sedpotius periuria^quae contra utilitatem ecclesiasticam et sanctis' simorum patrum veniunt instiluta. Et intolcranda est eorum ex his hominibus impudentia sive amentia, qui cum non modo in corde suo, sed ctiam palam et in publicis scriptis dicant non est Deus, audeant tamen iusiurandura exigere ab iis omnibus quos suas in sectas deligunt.

Haec a nobis constituta sunt ad furiosas et scelestas has omnes sectas comprimendas et damnandas. Nunc vero vestram, venerabiles fratres, cathoUci patriarchae, primates, archiepiscopi, et episcopi , operam non postulamus modo, sed ctiam flagitamus. Attendite vobis, et universo gregi, in quo vos Spiritus Sanctus posuit episcopos regere ecclesiam Dei. Invadent quidem Jupi rapaccs in vos, non parcentes gregi : •ed nolite metuere, nec facite animam vestram pretiosiorera quam vos. lUud tenel:c, a vobis maxima ex parte pendere holuinum vobis commissorum in religione et rccte factis constantiam : quamvis enim iis vivamus diebus qui mali sunt^ eoque tempore quo plures non sustinent sanam doctrinam: perdura^ tamen permultorura fideliuni in pastorei suos observantia , quos iurc suscipiunt veluti Christi ministros et dispensatores mysteriorum eius. Utimini igitur in ovium vestrarum commodum hac auctoritate, quam in earura animis immortali Dei beneficio retinetis. Cognoscant per vo» sectariorura dolos, et quaula diligentia eos eorumque consuetudinem cavere dcbeant. Horreant, vobis anctoribus et magistris, pravara eorum doclrinam, quisanciissima religionis noslrae mysteria et purissima Chrisli praeccpla irrident, omnemque legilimam poteslalom

impue:n;»nt. Ac, ut vos verbis alloquaraui praedecessoris nostri Clementis xiii. in sua epistola encyclica ad patriarchas, priraates, archiepiscopos, episcopos universos ec« elesiae catholicae, diei 1 4- septembris i^SS, Repleti simus^ obsecro, Jortitudine Spiri' tus Domini^ iudicio, et virlute^ ne, tamquam canes muti non valenles latrare, greges noslros patiamur fieri in rapinam , et oves nostras in de^forationem omnium bestiarum agri. Neque nos quidquam deterreaty quominus pro Dei gloria et salute animarum ad omnes dimicaliones nosmetipsos obiiciamus. Recogitemus eum, qui talem sustinuit a peccatoribuf adversus semetipsum contradiclionem Quod si nequissimorum timeamus audaciamj actum est de episcopalus vigore, et de ecclesiae gubernandae sublimi ac dii>inapotestate: nec christiani ultra aut durare aut esse iam possumus, si ad hoc ventum est^ ut perditorum minas aut insidias pertimescamus.

Suramo etiam studio vestrum flagitamus praesidiura, clarissirai in Christo filir nostri catholici principes, quos singulari et prorsus paterno amore diligiraus. Revocaraus propterea vobis in meraoriam verba, quibus Leo Magnus (cuius in dignitate successores, et norainis licet indigni haeredes suraus ) ad Leonera imperatorera scribens usus est: Debes incunctanter adx^ertere, regiam poiestalem tibi non solum ad mundi regimeny sed maxime ad ecclesiae praesidium esse coliatam, ut ausus nejarios comprimendo^ quae sunt bona statuta defendas , et veram pacem his quae suni turbata restituas. Quaraquara in eo discriraine res hoctempore versetur, ut, non raodo ad catholicara religionera defendendara, sed ad tuendam etiam vestram et populorum vestro imperio subiectorura incoluraitatera, sectae illae a vobis coercendae sint. Religionis eniracausa, hoc praesertim terapore, cura societatis salute ita coniuncta est, ut nullo quidera modo altera ab altera dividi possit.Nam qui sectas illas scquuntur, non rainus rcligionis quam vestrae potestatis sunt hostes, utramque aggrediuntur, utramque penitus labcfactare moliuntur. Neque certe paterentur, si possent aut religionem aut regiam ullam potestatem superesse.

Ac tanta est hominura callidissimorum astutia, ut, cum maxime vidcntur vcstrae potestatis amplificationi studere, tura eiui everjionem praecipue spcctent. Oocent illi q"ui(J(jm pcrmulla, ul suadoanl , noslram et cpiscoporum poteslalem ab iis qui rerum potiuntur irominuendam et debilitan'^

lOl^ feOMANOl dam esse, ct ad cos plura transferenda iura tum ex iis quae propria sunt apostolicae huius cathedrae et ecclesiae princi' palis, tum ex iis quae ad episcopos pertinent qui nostrae sollicitudinis partem sunt vocati. Verum haec illi noa modo ex teterrimo quo inflammantur in religionem odio, sed eo etiam consilio docent, quod sperent fore ntgentesquae vestro imperio subiiciuntur, si forte perspicient everti terminos quos de rebus sacris Ghristus et ecclesia ab eo instituta constituerunt, facile hoc exemplo adducantur ad politici etiam regiminis formam immutandam et destruendam.

Vos etiam omnes, o dilecti filii, qui catholicam religionem profitemini, peculiari oratione et hortationibus nostris respicimus. Homines, qui ponunt lucem tene^ braSy et tenebras lucem) omnino evitate. Quae enim veri nominis utilitas exoriri vobis poterit ex coniunctione cum hominibus, qui nuUam Dei, nullam sublimiorum quarumcumque potestatum rationem habendam putant, qui per insidias et clancularios conventus bellum illis afferre conantur, quique, etsi in foro ubique clament se publici ecclesiae et societatis boni amantissimos esse, tamen universis suis gestis iam declararunt omnia perturbare, omnia evertere velle. Sunt ii quidem iis hominibus similes, quibus nec hospitium dandum, nec dicendum we iubet loacnes secunda sua epistola, cap. lo., et quos primogenitos diaboli appeliare maiores nostri non dubitarunt. Cavete igitur ab eorum blanditiis et mellitis sermonibus, quibus vobis suadebunt, ut nomen illis sectis detis quibus ipsi adscripti sunt. Pro certo habete, neminem earum participem sectarum esse posse, quin gravissimi flagitii reus sit: eorumque verba ab auribus vestris repellite, qui, ut vestrae in gradus suarum sectarum inferiores cooptationi assentiamini, vehementer affirmant, nihil in gradibus illis admitti quod rationi, nihil quod religioni adversetur, imo nihil praedicari vel perflci, quod non sanctum , quod non rectum, quod non incontaminatum sit. £tenim iusiurandum illud nefarium, quod iam memoratum est, quodque in illa etiam inferiori cooptationiiurari debet, satis per se est, ut intelligatis, nefas etiam esse levioribus illis gradibus adscribi atque in iis versari. Deinde, quamvis quae graviora et scelestiora sunt, iis mandari non soleant, qui superiores gradus assecuti non sunt j erspicue tamen patet^ perniciosissimarum arum societatum vim et audaciamexomnium qui iis nomen dedcrunt consensionc et multitudine coalescere Uaque ii etiam.

rj* PO]N"rir.

qui inferiores illos gradus non sunt prae^ tergressi, scelerum illorum participes ha-< beri debent. Et in eos cadit illud Apostoli ad Rom. cap. i.: Qui talia agunt digni sunt morte: et non solum qui ea Jaciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus,

Postremo, eos, qui cum iam essent illuminati, et gustavissent donum coeleste, etparticipes facti cssent Spiritus Sancti,deinde tamen miserrime prolapsi sunt, et sectas illas sequuntur, sive in inferioribus, sive in superioribus earum gradibus versentur, peramanter ad nos vocamus. Eius enim vice fungentes, qui professus est non venisse se vocare iustos sed peccatores , et se pastori aequiparavit , qui , relicto reliquo grege, sollicite ovem quaerit quam perdidit ; eos hortamur et obsecramus, ut ad Christum revertantur. Quamvis enim maximo se poUuerint crimine, non debent tamen de Dei et lesu Christi filii eius misericordia et clementia desperare. Recipiant igitur sese tsmdem aliquando, et ilerum ad lesum Christum pro iis etiam passum confugiant, qui eorum resipiscentiam non modo non despiciet, sed imo, ad instar amantissimi patris qui filios prodigos iamdudum expectat, libentissime accipiet. Nos vero, ut quantum in nobis est, eos excitemus et faciliorem iis sternamus viam ad poenitentiam, suspendimus ad integrum anni spatium, post publicatas nostras has apostolicas litteras in regione in qiia morantur tum obligationem denuntiandi suos in sectis illis socios, tum etiam reservationem censurarum in quas sectis illis nomen dantes inciderunt, eosque, etiam non denuntiatis complicibus, absolvi ab iis censuris posse declaramus a quocumque confessario, modo sit ex eorum numero qui a locorum in quibus degunt ordinariis approbati sunt. Quam etiam facilitatem in eos, qui forte in urbe morentur, adhibendam constituimus. Quod si quis> piam ex iis, quos nunc alloquimur, ita pertinax sit (quod Deus misericordiarum pater avertat), ut committat, illud temporis spatium quod designavimus labi, quin scctas illas deserat et vere resipiscat; eo lapso, continuo et obligatio denuntiandi complices et censurarum reservatio in eura reviviscet, nec absolutionem deinceps inipetrare poterit,nisi denuntiatis antea complicibuSjVel saltemiuramento emissode iia quamprimum; nec abalio poterit iis censurissolvi quama nobis, vel a nostris succes* soribus,aut ab iisqui a sede apostolica ab iis dem absolvendi impetraverint facultatera.

Volumus autent^^etc,

Dat. Romae, ap. s. Petrum, an. incarnt dom. 1826. 3 id. mart. Dont. nostri anno J

l

I01S

INDEX RERUM )

QUAE TN TOTO OPERE CONTINENTUR

^uvterus romanus denotat librum^ arabicus denotat numerum maiymalemf

V. versiculum numeri

k

Ahlas Jbbatissa. An posslt abbatissa obligare 8ab culpa gravl 1. 4 04 . An possit praecipere in virlute obedientiae obligando in conscientia IV. 52. An possit dispensare in regulis aut votis 53. An irritare votum monialis emissum cum suo consensu 54. An vota novitiarum 55. Plura notanda de electione abbatissae 59. An abbatissa possit dispensare in ieiuniis, officio etc. 61. An possit libere bona monasterii administrare. An instiluere beneficia et ea auferre; an conferre capellanias etc. 56. An liceat colloqui cum abbatissa sine licentia VII. 238. An abbas possit consecrare calices pro ecclesiis alienis VI. 381. An absolvere a reservatis. V. Eeservatio. Quoad sacramentum ordinis V. Ordo etc. et sic deinceps.

Ablutio. An possit omitti vinum in secunda ablutione VI. 408.

Abominaiio. An aliquando liceat H. 30.

Abortus. An aliquando liceat procurare abortum. Quando censeatur proles anima informata III. 394. Quibus poenis subiiciantur procurantes abortum 395. VII. 2I3.An procuratores abortus in dubio de animatione foetus incurrant irregularitatem III. 396. Quis possit relaxare poenas pro abortu inflictas 397. Procurantes abortum foetus animati possunt absolvi ab episcopis Vn, 213. Et a regularibus 99. Propter aborlum, in dubio de animatione foetus , an quis censeri debeat irregularis 347. Foetus abortivi an sint baptizandi VI. 124.

Absens etc. V. Peregrinus. Absentia permissa episcopis etc. V. Residentia. De absente quoad lcges patriae V. Lex: quoad donationem V. Donatio: quoad absolutionem a censuris V. Censura elc. et sic deinceps.

Absolutio etc. Quis valide absolvat VI. 541 . V. lurisdictio. Confessarius pluresabsolvensin mor(') Chi avrd, avuto occasione di servirsi del presente indice quale Irovavasi nelle precedenti *(lizioni ben sapra per esperienza quanto fosse scorretto, essendovi almeno un terzo delle citalioni sbagliate. Si spera percid che il lettorc taprii buon grado della cura con cui venne inAB

tali V. 50. Qu. 6. et VI. 36. An peccet plures absolvens sub una forma 29. V. Confessarius. Absolutio sub conditione 431. Quae certitudo dispositionis poenitentis sufiBciat ad eum absolvendum 461. An liceat differre absolutionem poenitenti disposito sine eius consensu. 462. An expediat saepius diflerre absolutionem 463. An in periculo contagii confessa» rius possit absolvere, audito uno peccato 485. An tempore conflictus vel naufragii 486. An absolvenclus moribundus qui dat signa doloris sacerdoti praesentl, quin possit ullum peccatum explicare 480. An absolvendus infirmus sensibua destitutus qui ostendit desiderium absolutionis. An tunc danda absolutio absolute vel conditionate 481. Quid si nullum dederit signum poenitentiae 482. Quid, si fuerit destitutus in actu peccatl 483. An clericus vel laicus in articulo mortis possil absolvere a censuris 540, An absolutus in morte a reservatis teneatur postea se sistere superiori 567. V. Reservatio. A quo possint absoM peregrini, scholares, milites, etc. 569. An confessarius non parochus teneatur al). solvere moribundum cum periculo vitae 624. De forma absolutionis, et quae praesentia poenitentis requiratur 428. et seq. De absolutione sub conditione danda pueris, amentibus etc. aul illis qui afferunt tantum imperfectlones 432. Quoad censuras V. Censura. V. Occasio^ Recidivus^ Concubina etc.

Abstemius. An sit irregularis VII. 409. An in purificatione possit uti sola aqua. VI. 408.

Abstinentia a camibus V. leiunium. A lacticiniis V. Lacticinia.

Acceptare etc. V. £ea?, Donatio.

Accessio. Acquiritur dominium accessionu III. 497.

teramente verificato e riordinato. Si procurn di riunire le materie sotto i titoli principali^ ei in compenso delle infinile duplicazioni inulili^ che vennero totte^ si aggiunsero i numerosi qiiesiii che mancavano ( rcdi p. e. Usuri MuiuumU

1014 At!

Accusare etc. Quae sint cavenda ad servandam iustitiam accusatoris IV. 234. Requisita ad legitimam accusationem 255. An et quis teneatur alterum accusare 236. 237. An obstricti ex officio ad denuntiandum teneantur ad restitutionem si non denuntient 237. Qui prohibeantur accusare 238. Quando illicitum est accusare 239. An correctio fraterna debeat praecedere accusationem 240. Quando liceat accusare sine praevia monitione 241. Quid notandum circa denuntiationem evanpelicam 242. An liceat deferre praelato ut patri crimen occultum omissa cor-ectione 243. Quid si reus sit emendatus 244. ^uid in dubio an correctio melius fiat per praelatum. Aq liceat renuntiare iuri fraternae correctionis 245. De denunciatione iudiciali 246. An possint cogi a praelato denuntiatores evangelici ad faciendam denuntiationem iudicialem 247. Si per edictum praecipiatur omnibus aliqua delicta denuntiare, an teneamur 248. An sit obligatio denuntiandi haereticos cum periculo gravis damni 249. An haereticos nobis coniunctos 250. Quae crimina denuntianda tamquam de haeresi suspecta 251. Quae suspicio de haeresi requiratur ut obligemur denuntiare. Quas poenas incurrant non denuntiantes. An denuntiandi negligentes denuntiare 254. Accusatorin causa sanguinis an fiat irregularis. Quae protestatio praemittenda. VD. 468. Quid de clericis accusantibus 467. 468.

Acedia. Quid sit. Eius filiae V. 84.

Actiones praescribuntur per 30 annos III. 507.

Actus humani. Quae sit regula remota, et quae proxima actuum humanorum I. i. De actibus obscoenis V. Luxuria. Quid sit actus humanus et quotuplex V. i. ad iii. Quid actus elicitus et imperatus iv. Quid sit voluntarium et quotuplex \i. ad XI. Quid involuntarium et quotuplex xii. et seq. De violentia xv. et seq. De metu xx. ad XXII. An concupiscentia toUat vel augeat voluntarium xxni. ad xxv. Quae ignorantia causet involuntarium xxvi. ad xxix. De libertate actuum humanorum xxx. et seq. In quo consistat malitia vel bonitas moralis xxxiv. et seq. Principla moralitatis xxxvi. et seq. An detur actus indifferens xli. Quomodo interrumpantur actus circa peccata V. 37. et seq. Actus coniugalis V. Dehitum. Actus fidei V. Fides etc. V. Peccatum^ Lex.

Adiuratio. Quid sit et quando licita, et prae«ertim de adiuratione daemonis. Vide Append. de adiuratione lib. III. post n. -193.

Advena. V. Peregrinus.

AduUerium etc. Quid sit adulterium. III. 445. Ad quid teneantur adulteri 651. 652. An manifestare prolem non esse legitimam 653. An tunc spurius teneatur credere matri 654. Ad quid tenelur insuper aduller 655. An adulteri lcneantur reddere expensas hospitalibus pro exposita prole 050. Ad quid lenelur adulter in dubio an proles sit marili (i57. Quid si dubium Ht uiter duos adulleros C58. Quid si aduller non

AM

fuerit causa suppositionis 659. An vir teneatu' alimenta praestare uxori adulterae VI. 939. An ad adulterium requiralur litambo seminent 1036, Adultera negans crimen ffl. 162. An adulter occidens virum adulterae fiat irregularis. Si vir, cognito adulterio, uxorem occidat, an adulter sit irregularis 398. An vir cognoscens uxorem adulteram fiat irregularis. VII. 441. ad 443. Parato adulterari an possit suaderi utfornicetur 11. 57. V. Oceidere, Divortium, Impedimenlum etc. Advocatus. Quae requirantur in advocato

IV. 218. Quibus prohibeatur exercere officium advocati 249. Quid liceat advocato 220. Quos pauperes teneatur advocatus tueri 221. Anpossit tueri causam minus probabilem 222. Quando teneatur ad restitutionem 223. An possit absolvi advocatus paratus quasvis causas defendere 223.

V. 7. An ei liceat convenire de pretio incoepta lite 224. Notanda circa advocati salarium 225. Quando peccet advocatus 226.

Aedificatione acquiritur dominium III. 500.

Aequivocatio V. lummentum.

Aetas. An episcopi possint dispensare in aetate VI. 800, V. Ordinandus.

Afjtnitas V. Impedimentum.

Aggressor V. Occidere.

Agitationes taurorum ffl. 365.

Alluvio. Acquiritur dominium alluvione III. 495.

Altare. De altari privilegiato. De clausulis etc. VI. 339. De execratione altaris V. Execratio. Altare portatUe 424, 360.

Ambitio. Quid sit V. 66.

Amphibologia V. luramentum.

Animae defectus in irregularitate VII. ex n. 397.

Animus. Laedens alterum in re parva, animo graviter nocendiffl. 551. Contrahens sine animo contrahendi etc. V. Contractus. Quoad beneficia V. Beneficium.

Anniversaria. An episcopus possit moderari officia, jpreces etc. anniversariis annexas VI. 331. An dicrpossint iu die duplici maiori. An antici* pari vel postponi 421.

Antichryseos contractus ffl. 776. 916.

Antidoralis obligatio an possit deduci in pactum III. 53.

Apostasia a fide H. 4 7.

Appellatio. An liceat IV. 285.

Applicatio. An liceat accipere stipendium pro applicatione fructus specialissimi VI. 318. De obligatione beneficiatorum et parochorum applicandi missas 323. Sancita a Bened. xiv. 523. Cui debeant applicare missas qui tenenlur celebrare sine expressa obligalione applicandi 324. A quo applicandus fruclus missae. Aa religiosus valide missam applicet conlra voluntatem praelati 334. Applicalio facientia anla celebralionem. An sufficiat applicatio liabilualis. Applicans pro pluribus in confuso a quibus ac- ; cepit slipendium 553. Quid si appliciilio liul

nulli vel incapaci 536. An valeat applicatio conditionata. An pro primo offerente 557. De applicatione in die mortuorum 338. Quibus applicanda missa conventualis etc. 526. De altari privilegiato 559. Tres missae iniunctae ab episcopo in ordinatione an possint applicaripro aliis 829.

Jp-probatio ad excipiendas confessiones quid sit VI. 542. An liceat sacerdoti simplici excipere confessionem venialium 545. An sufBciat approbatio sine examine et sine iudicio intemo 545. An approbatio petita et negata 546. A quo episcopo habenda approbatio 547. Resolvitur quaestio ex bulla Innoc. xii. 548. Alia de approbatione 550. De iniusta revocatione approbationis 551. An episcopus ex iusta causa possit approbatos iterum examinare, aut approbationem revocare vel restringere 552. An omnes sacerdotes ab episcopo approbati possint confessiones audire sine Ucentia parocbi 564.

Arhor Consanguinitatis VI. ^050.

Jrgentarius. Quando peccet IV. 292.

Jrs notoria III. ^4. An possit absolvi, qui causa exercendae artis est in occasione peccati

  1. VI. 452.

Artifex. Ad quid teneantur artifices quibus res traditur, ut sartores etc.m. 750. 752. Quando peccent IV. 292. Quoadieiunium V. leiunium.

Aruspicium. Quid sit.

Aspectus turpes V. Luxuria.

Assassinium V. Occidere.

Assecuratio. Quid sit ffl. 9i l. De assecuralione in tribus contractibus 908.

Astrologia. Quae licita, quae illicita III. ^O.

Altritio V. Contritio.

Avaritia. Quid sit V. 6Si Eius filiae 69.

Audire. Audiens laudem alterius de re mala 7. 67. V. DetractiOj Missa etc.

Augurium. Quid sit ffl. 6.

Auricula carens an sit irregularis VII. 410.

Aurlga. An liceat aurigis vehere meretricem id amasium V. Cooperatio.

Aurora. Quomodo computanda VI. 34 1 • V. Celebrare,

Auspicium. <Juld slt ffl. 6.

B

Balbutiens. An sit irregularis VII. 406.

Baptismus. Quomodo distinguatur baptismus VI. 95. De baptismo flaminis 96. De baptismo sanguinis 97. Plures baptizans sub una forma 29. Baptizans in mortali 52. Quae sit materia remota baptismi 102. ad lOi. Quae sit materia proxima\Oo. Anvaleatbaptismus si quis proiiciat puenim in flumen etc. 100. An infans possit baptizari in utero matris. An requiratur trina ablulio. Alia 107. Quae sintformae validae baplisml, quae invalidae, quae dubiae 108. ad 112. Quis sit minisler validi baplismi, quis licili 1 13. Nemo sine commissione potest baplizare exlra suam dioecesim 1 14. A quo baptizandi peregrini, vel

«A 4015

casu nati 1l5. f^uando diaoonos possit baptizse re. Solemniter baptizans sine commLssione an fiat irregularis 1 1 6. Ordo servandus inter mlnistros baptismi in necessitate conferendi. An peocent facientes baptizare a praedicante 117 An quis possit baptizare seipsum. Quae dilatio in baptismo sit mortalis. Qui infantes prohibeantur domi baptizari 118. Quis sit capax baptismi 121. De rebaptizantibus 122. An baptizandi foetus abortivi 125. An monstra 124. An et quando sint baptizandi filii infidelium 126. ad 153. An et quando possit repeti baptismus sub conditione 134. De infantibus expositis 135. De baptizatis ab obstetricibus et a laicis 136. De baptizatis ab haereticis etc. Dubitans de suo baptismo 157. De efifectibus baptismi 158. De dispositione requisita in adultis baptizandis. Quid si recipiatur per vim aut metum 159. De caeremoniis baptismi 140. An sit mortale baptizare sine unctione chrismatis aut cum veteri, et sine aqua consecrata 141. De baptismo extra ecclesiam 142. An omittendae caeremoniae In baptismo privato et an patrinus 145. An collato baptlsmo privato, caeremoniae sint supplendae 144. An parentes baptizantes filios contrahant cognationem150. Notandacirca nomen imponendum, et librumhaptismi 145.Quando peccet parochus in materia baptismi 159. Quae debeat monere parochus post datum baptismum 160. Per baptismum iteratum incurritur irregularitas vn. 356. An sit irregularis qui baptizatur ab haeretico ibid. V. Sacramentum.

Bellum. Quando liceat bellum ffl, 402. Quld debeat facere princeps ut licite bellum inferat 403. An possit inferri cum sola opinione probabili 404. Ad quid teneatur princeps inferens bellum 405. An liceat princlpi in auxillum vocare haereticos et infideles aut eis auxilium ferre 406. Ad quid teneantur duces 407. An absolvendus miles paratus bellare in quovis bello 407. Quid agere debeat, praesertlm in dubio de iustitia belli 408. Quid In bello iusto liceat. De stratagematibus, repressaliis etc. 409.

  1. Ad quem pertineant bona hostibus erepta

  2. Praeliantes in bello aul hortantes an incurranf irregularitatem VH. 459. 460. An servi capti in bello possint fugere ad suos III. 350.

Benedicere. Episcopus aut sacerdos benedicens in mortali vestes etc. VI. 40. An praelati regulares possint sacras vestes benedicere. An episcopi possint aliis delegare facullatem benedicendi vestes 378. An abbates possint benedicere calices, paramenta etc. pro ecclesiis alienis 381.

Bene/tcium. Dubitans de aetate requisita ad beneficlum I. 32. An beneficiarlus tenealur erogare superflua in usus pios III. 491. An beneficiarli male expendenles redilus leneantur ad reslitutionem. An peccent qui dono acclplunt superflua a beneficiario 492. Suadens episcopo ut conferat beQeticium maus digno an peccet, el

1016

'eneatur ad reslitutionejTi. Quid, si beneflcium debebatur alicui ratione concursus 585. Quibus modis acquirantur beneficia IV. 85, Qui sint proprii collatores beneficiorum 86. Quid et quotuplex sit ius patronatus 87. Quando patronus teneatur praesentare 88. An pendente lite currat lempus praesentationis 89. Quid si multi praesententur 90. An sit obllgatio eUgendi digniores ad beneficia. De cardinalatu et episcopatu. 91. De parochia 92. An etiam ad beneficia simplicia 93. ad 96. An patroni non praesentantes digniores peccent graviter 97. An idem sit de resignantibus 98. 99. An electio digni omisso digniori sit valida ^02. ^03. An eligentes minus dignum teneantur ad restitutionem -106. \07. An teneantur id suadentes. An impedientes vi vel fraude a consecutione beneficii 408. An in beneficio per concursum omittens digniorem teneatur ad restitutionem 409. Dignus se opponens per -concursum digniori an peccet et teneatur ad restitutionem HO. An examinatores teneantur denuntiare digniores 411. Qualitates requisitae in eo cui confertur beneficium 442. An requiratur voluntas clericandi Recipiens beneficium cum animo ducendi postea uxorem 4 4 3. De recipiente beneficium curatum cum animo dubio suscipiendi sacerdotium intra annum 444. An liceat habere plura beneficia 4 4 5. Quotuplieia sint beneficia. Quae sint incompatibilia. An obtento secundo incompatibili, vacet primum 446. An pluralitas beneficiorum sit vetita de iure divino vel positivo 447. Causae cohonestantes pluralitatem beneficiorum 448. De obligatione residentiae V. Residentia. Quibus modis amittantur beneficia 433. Quid et quotuplex sit resignatio ni. 81. rv. 454. 433. De permutatione beneficiorum 436. An beneficiarii sint domini fructuum quoad necessaria et non necessaria sustentationi 4 80. 4 84 . Notanda eirca sustentationem beneficiarii 482. An beneficiatus possit mederi cum incisione et adustione VII. 385. An excommunicatus teneatur restituere fructus beneficii in. 670. 674. Irregularis accipiens beneficium Vn. 342. 343. An lis super beneficium possit componi III. 77. 78. De excommunicato quoad beneficium V. Excommunicatio. Quoad missam V. Celebrare. — V. Horae, Simonia^ Clericus etc.

Bestialitas. Quid de peccato bestialitatis III. 474. 473. De clerico exercente bestialitatem 473. An ob beslialitatem coniugis liceat facere divortium VL 962.

Bibliopola. Quando peccet IV. 292.

Bigamia V. Irregularitas post medium.

Blaesus. An sit irregularis Vn. 406,

Blasphemia etc Quid sit blaspbemia III. 121. Quolupliciter blasphematur contra Deum , et quando liat blasphemia haereticalis 422. Quando denunciantla blasphemia iiaereticalis 423. Quae dicteria sint vel non blasphemia 424. el seq. An explicandum si quis directe inten<lat Deum Inhonorare. 426. Ad quld teneatul consuetudinarius 427. An sit blasphemia maledicere creaturis et diebus. An maledicere toti mundo, diabolo 429. An maledicere morhiis, fidei 430 432 An iraprecari aliis vel sibi daemonem 431. An differant specie blasphemiae contra Deum et sanctos 132. Blasphemans 42. apostolos. V. 47. Quid requiralur ut maledictio contra hommes sit mortale 83. Blasphemi an denunciandi IV. 232.

Bona. De alienatione bonorum ecclesiasticorum. Quid veniat hoc nomine. De poenis in aUenantes. Quid si sit data facultas a donante. Quid si alienatio fuit vetita. Causae alienandi. Solemnitates requisitae. Quae bona possint alienari sine solenmitatibus. De locatione bonorum ecclesiasticorum IV. 487. An sit sacrilegium laedere bona ecclesiastica ID. 42. De bonis cleri* corum V. Clericits, Filiorum V. Filius etc.

Breviarium V. Horae.

C

Caelibatus. V. Ordindndus.

Caecus. An sit irregularis VII. 404. Quis possit dispensare in hac irregularitate 414.

Caemeterium. Quando poUuatur VI. 364.

Calix. De benedictione calicis VI. 379. et seq. De eius execratione V. Execratio.

Cambium. Quid sit et quotuplex III. 850. De cambio minuto 854. De cambio per litteras 832. De cambio reali 853. De cambio ficto seu sicco. An liceat cambium cum recambio. De cambio francofurtense 854.

Cancellaria. An regulae cancellariae romanae obUgent 1. 406. v. An vero.

Canonicus etc. Canonicus irregularis an amittat distributiones etc. IV. 430. Canonici debent canere sive psaUere in choro VI. 326. An episcopus possit dispensare cum iUegitimo ad canonicatum Vn. 429. Vide Horae^ Residentia.

Capellania etc. De dispensatione capeUani ut celebrare valeat in aUa ecclesia. Fide append. de privilegiis post lib. I. n. 60. An incurrat poenas simoniae vendens capeUaniam amovibilem ni. 1 05. An capeUanus episcopi possit dicere officium iuxta eius ritum IV. 461. v. luxta. An teneatur celebrare deficiente reditu VI. 324. Capellanus monialium an possit dicere missas sanctorum de quibus ipsae dicunt officium etc. 390. Capellanus confraternitatis 324. An capellani exercitus possint absolvere mUites in praesidiis 577. V. Celebrare,

Capitulum. An possit ferre leges I. 404. An possint canonici capitulum facere tempore officii IV. 431. De capitulo sede vacante \l. 788.

Captivus. An possint capti\1 chrisliani apud infi Jeles remigare contra chrisUanos II. 75. An dives teneaiur redimere caplivos. An possint caplivi surripere bona turcarum III. 520. V Bellum.

Caput salvum. Conlraclus sic diclus an Uceai m. 909.

cii:

Carcer V. Reus etc.

Cardinalis etc. Declaratlones cardfiialium an obligent I. ^06. An cardinates possint eligere sibi et suis confessarium VI. An peccent praesentantes minus dignos ad cardinalatum IV. 9 f .

Cames V. leiunium.

Carthusianus. An possit abstinere a camibus etiam in extrema necessitate ni. 370.

Castitas. An possit occidi invasor csistitatis III. 391 . V. Fotum etc.

Castrare se aut pueros an liceat III. 375. 574.

Casus V. Eeservatio.

Caihedralis. In cathedralibus , tollegiatis et conventualibus quotidie dicenda est missa cantata VI. 3U. Quibus applicaada 326. An possit esse votiva 419.

Caupo. V. Coo peratio.

Celebrare. De obligatione celebrandi missas votivas sub stipendio VI. 327. De obligatione beneficiarii celebrandi loco et tempore designato a fundatore 328. 329. De obligatione celebrandi missas praescriptas et an per seipsum 321 . 330. An possit aliquando celebrare pro alio vel omittere missam pro reverentia 332. An aegrotans teneatur celebrare per alium 333. Quid si reditus deficiant 324. Si minister abscedat an possit pergi sacrificium. Celebrans uno praesente 391. An possit dici missa ante auroram vel post meridiem 340. et seq.kaia nocte nativitatis omnes 3. missae dici possint ante auroram 343. Quomodo computanda aurora et meridies 341 . An liceat anticipare missam vel postponerecausafestivitatis, itineris, vel exdispensatione episcopi 344. An peccet graviter celebrans ante auroram vel post meridiem 345. 346. An peccet celebrando ante matutinum 347. 348. An liceat celebrare in quolibet anni die 349. 350. An et quando liceat pluries in die 351. An aliquando liceat interrumpere missam vel de novo incipere 352. et seq. Quomodo missa interrupta supplenda ab alio 355. An liceat sacerdotibus saecularibus celebrare in ecclesiis regularium contra probibitionem episcopi 371 . in fine. — Quo loco, altare, etc. sit celebrandum. An in cecessitate liceat celebrare extra ecclesiam. An in mari 356. Quoad oratoria privata V. Oratorium. An religiosi possint ex privilegio celebrare in quocumque altari portatili 360. An semper peccent celebrantes in ecclesia violata. Et an poenam incurrant 36 1 . De execratione ecclesiae V. Ecclesia. Vestium, Calicis, etc. V. Execratio. Vide Missa, Eucharistia.

Censura. Quid sit VU. 1 . An privet bonis internis 2. An degradatio vel depositio sit censura 3. An cessalio a divinls 4. An irregularitas 5. Quotupliciter dividantur censurae, et anlalae ab episc. in synodo slnt perpetuae et tamquam latae a iure 6. Quando censurae reputenlur latae a iure 7. Quantlo ferendae 8. Qui possint ferre censuram ex potestate ordinaria 9. 10. cx delegala 1 1 . Condiliones ut quis possil ferre

CE i017 censuram 12. Ut quis possit censura ligari 15 ad 15. 18. An reges 46. An peregrini 17. An excommunicatio in civitatem sit valida et licita. An papa possit incurrere censuram 19.Praelati regulares possunt censuras ferre in subditos ubique existentes 20. An episcopus existens extra dioecesim possit ferre censuras in subditos 21. An existens in dioecesi possit ferre contra subditum extra 22. An subditus delinquens extra dioecesim incurrat censuram latam in futuros delinquentes 23. An monasteria regularium sint loca exempta 24. Quid si agatur de damno resarciendo 25. An episcopus possit ferre censuram in subditum alienum delinquentem in sua dioecesi 26. An censura lata generaliter, liget alienigenas 27. Quomodo quis ligari possit pluribus censuris 28. Ob quale peccatum incurrantur censurae 29. 30. 3 1 . An in dubio de gravitate maieiiae incurratur censura 32. An praeceptum sub censura obliget sub gravi 33. An ad incurrendam censuram actus debeat esse externus 34. An possit imponi censura contra officium recitantes distracte 35. An actus debeat esse consummatus. An censura contra homicidam incurratur etiam a mandante etc. 36. An censura contra mandantem etc. vel ferentes suffragium pro indigno incurratur , effectu non secuto 37. 38. Dtrum in dubio an mandatum etc. influxerit 39. Quid si dans consflium pro occisione illud revocet 40. An ad incurrendam censuram requiratur culpa propria 41 . Quid excuset a censura 42. An ad incurrendam censuram requiratur scire crimen esse vetitum etiam ab ecclesia 43.44. An detur ignorantia excusans a censura quin excuset a mortali 45. An excuset a censura metus gravis 46. An excuset ignorantia 47. 48. Ad incurrendam censuram pro foro interno et externo quae contumacia requiralur 48. An incurratur censura ob peccatum praeteritum. An episcopi possint ferre censuras pro delictis futuris 49. Quando censura sit invalida 50. 51. 66. De monitione requisita in censuris 52. 53. ad 58. Quando censura sit nulla ob peccatum praeteritum 54. De sententia censurae 59. ad 61 , An incurratur censura lata sub distinctione , v. g. sit excommunicatus vel suspensus 62. An possit ferri censura sub con ditione 63. Notanda circa ordinem ferendi censuras 65. Quid agendum in dubio an incurreris censuram 67. In dubio an censura iudicanda sit iusta68.Quid si iudexpraecipiat aliquidsubcensura, v. g. solutionem pecuniae et reus habeat pro se opinionem probabilem 68.

De absolutione a censuris. Distinctiones inter censuras 69. Quis possit absolvere a censuris lalis aiure 70. 71. Quis possit absolvere alalis ab homine 72. 73. Quae censurae reservalae possint absolvi ab episcopo per cap. Liceat 74. 75. An possit dispensare in irregularilale propterhaeresim. Quando crimen dicalur occullum vel deductum ad forura 76. An possit absolvi ab epi*

1018 CB

Bcopo qui fuerit punitus in foro alterius eplscopi 77. An crimen publicum in uno loco possit absolvi ab episcopo in alio ubi est occultum 78. Qui veniant nomine episcoporum. Episcopi possunt absolvere a casibus papalibus occultis reservatis etiam post Trid. 79. An episcopi gaudeant hac facultate ubi Trid. non est receptum 80. An episcopus possit dispensare in irtregularitatibus et suspensionibus cum suo subdito in aliena dioecesi morante 81. An facultas concessa in cap. Liceat fuerit revocata per buUam Coenae 82. 83. An episcopus possit absolvere a censuris bullae Coenae impeditos adire Romam 84. Quinam dicantur impediti 85. Quid si impedimentum sit ad breve tempus, et quid si ad longum 86. An teneatur reus absolutus deinde se praesentare pontifici 87. Quid si impedimentum sit perpetuum 88. An impediti teneantur adire Romam per epistolam etc. 89. An episcopus possit absolvere haereticum impeditum etiam per alium 90. An absoluhis ab inferiore teneatur se praesentare superiori 91. An impediti adire episcopum possint a quocumque ab^ solvi 92. An possint episcopi delegare aliis facultatem eis concessam in cap. Liceat 93. De facultate mendicantium absolvendi reservata 94. Quas censuras possint regulares absolvere quoad saeculares 95. An possint eos absolvere a papalibus occultis 96. An pro foro externo 97. An a casibus ab episcopo sibi reservatis 98. An a censuris episcopis reservatis a iure vel consuetudine 99. An a casibus Clementis occultis 100. An regulares possint absolvere subditos ab omnibus casibus papalibus extra bullam Coenae 101. An etiam novitios 102. 103. An praelati regulares possint absolvere subditos a casibus bullae Coenae 104. ad 106. An subditOs a censura ob percussionem alterius religiosi aut clerici saecularis 107. A quibus censuris possint absolvi recipientes bullam Cniciatae 108. Reguiae pro absolvendis censuris 109. ad 112. De facultate concessa absolvendi in iubilaeisfH. 1 1 5. Quomodo absolvendae censurae in foro externo et quomodo in interno 116. An possit absolvi absens 117. De absoluto in iubilaeo H8. De absolutione vi aut metu extorta 119. An valeat absolutio non satisfacta parte 120. Quid si cum hac conditione sit concessa facultas 121. An secuta satisfactione de se auferatur censura 122. Absolutio sub conditione 123. Absolutio ad reincidentiam 124. An ad reincidendum requiratur nova culpa 125. An censura possit absolvi extra confessionem 126. Solemnitates requLsitae a iure ut absolutio debite impendatur 127. 120. ad 151. In quibus casibus possit reus absolvi ante salisfactionem 128. Plura notanda 131. An valeat absolutio si reus falsum exponat 132. An tlericus vel laicus in arliculo morlis possit absolvere a censuris VI. 540.

Census. Quid sil et quando licitus HT. 839. De censu reall et personali etc. 840. An perCB

eunte re, pereat census 841 . An liceat in ceDsn pactum assecurationLs 842. I)e censu redimibili et irredimibili 843. De censu vitalitio 844. Conditiones requisitae m bulla Nicolai v. 845. Conditiones requisitae in bulla s. Pii v. 846. 847, Plura dubia circa census 847. An buUa s. Pii obUget in conscientia 848. An etiam ubi non est recepta 849.

Cessatio a divinis. Quid sit VII. 340.

Cessio bonorum an excuset a reslitutione III. 699.

Charitas. Quoties teneamur elicere actus charitatis H. 8. De charitate Dei. Quid sit et quomodo obliget hoc praeceptum 22. 23. 24. De praeceptis charitatis erga proximum 24. in fin. Anliceat se privare bonis spiritualibus ob charitatem 26. Quando teneamur succurrere proximo 27. De necessitate spirituali proximi. Ordo servandus in dilectione proximi 25. 27. An in attritione requiratur caritas VI. 440. V. Odium^ Eleemosyna , Correctio Scandalum etc.

Chiragra laborans an possit celebrare et ministrare eucharistiam VI. 244.

Chirographa seu credita alterius viUus emere an Uceat m. 829.

Chiromantia quid sit III. 9.

Chirurgus praevidens poUutionem an peccet medendo III. 483. Quid de clericis vel monachis medentibus Vn. 384.

Chorea. An Uceat choreas ducere HL 429.

Chorus V. Horae.

Chrisma. Episcopus conficiens chrisma in peccato VI. 39. V. Confirmatio. Ciborium V. Pijxis.

Cingulum. Quando execretur Yl. 371 . Debet esse potius Uneum quam sericum 424. v. 12.

Circumcisio. An fuerit sacramentum. Quomodo toUebat originale VI. 4.

Circumstantia. Quando res levis fiat gravia ob circumstantiam I. 142. An explicanda media posita ad peccandum V. 42. An circumstantia inductionis ad peccatum sit explicanda in confessione II. 46. An explicandae circumstantiae quae speciem mutant VI. 467. An circumstantiae aggravantes 468. An minuentes 471 . Quoad furtum V. Furtum. Etc.

Clandestinitas. An matrimonium clandestinum valeat pro sponsalibus VI. 841. V. Impedimentum.

Claudus. An sit irregularis VII. 407.

Clausula codicillaris V. Codicillus. Quae sint clausulae derogatoriae VI. 594. De clausulis appositis in dispensalionibus 1. 204. De clausulis in revalidando matrimonio VI. 1110. 1111.

Clausura. V. Religiosus^ Monialis. De excommunicatione in violantes clausuram, vide Excommunicatio. De privilegiis episcoporum quoad clausuram monialium, vide Privilegium.

Clericus. Qui venianl noniine clericorum VII, 270. An liceat clericis damnare reos poena

CL

mortis IIL 378. Quot sint bona clericorum l 490. 49 1 . An teneatur ex superfluis pauperibus succurrere. Qui venlant nomine pauperum. An praeferendi pauperes loci. An consanguinei indigentes. An clericus habens sua possit vivere ex fructibus beneficii A9. An clericis negotiatio liceat 83^. Quid si fiat alieno nomine 832. Quid si negotietur per alium. Si adsit necessitas familiae 833. 837. An liceat clerico aut religioso emere aniraalia ad ea vendenda saginata in pascuis suis. An conducere agros ad vendendos fiructus 834. An liceat emere pecora ad ea saginanda ex pascuis alienis 835. An liceat emere agrum cum fructibus. An vendere carius ut ematur vilius. An emere lanas ad vendendum pannum etc. 836. An liceat clericis gerere negotia, seu procurationes saecularium 838. An episcopus possit impedire clericos a religione IV. 75. Notanda circa congruam sustentationem clerici ^82. Quae quantitas in vanis expensis censeatur gravis ^183. Quae teneatur clericus erogare in usus pios 1 84. Quid intelligatur nomine usus pii \ 85. Clericus expendens superflua in usus profanos. Accipiens dono a clerico ex superflms 486. An possit clericus testari de fructibus beneficii 487. Quinam clerici teneantur ferre habitum et tonsuramI88. Quaenam artes prohibeantur clericis IV. 4 89. Quaeofficia 490. Quae actiones ^91. Quando liceat clerico exercere oiBcium advocati 219. Dissertatio de clerico habituato in vitio turpi, an possit absolvi, volens ordinari in sacris VI. 63. ad 77. De obligatione deferendi habitum et tonsuram 825. et seq. Poenae inflictae clericis concubinariis iri. 442. Quae venatio vetita clericis et religiosis 666. Quando amittatprivilegiaVI.827. A I quid teneatur vi obedientiae in ordinatione promissae episcopo. An possit fieri religiosus episcopo contradicente 828. Quid agere debeant clerici, si excommunicatus nolit recedere VII. 476. Clericus in sacris an possit mederi cum incisione aut adustione 384. An beneficiatus 385. An peccent clerici assistentes supplicio 403. Se inlromittentes in causam sanguinis 467. 468. V. Ordinandus, Privilegium. Quoad ludum V. Ludus. De excommunicatione ob percussionem clerici V. Excommunicatio.

Codicillus. De requisitls ad codicillum, et quid importet clausula codicillaris III. 919.

Coena Domini. An in ea possit privatim celebrari VI. 350.

Cogitationes turpes habitae in ecclesia an sint sacrilegia III. 462. V. Delectatio.

Cognalio. Qualis actus requiratur in patrinis ut contrahant cognationem VI. 148. An contrahat suscipiens vel baptizansin baptismo privato 149. An parenles suscipientes vel haplizantes filios contrahant cognationem 130. An contrahat suscipiens in baptismo sub conditione I5i. An suscipiens unum pro alio 152. Quis contrahal si quis susci«ial nomine allerius 153. An palrini

ad contrahendam cognationem debeant esss designati 454. An patrinus non confinnatus, in sacramento confirmationis, contrahat cognationem 486. V. Impedimenlum Cohabitatio V. Coniuce.

Collatio inter fratres V. Frater. V. Beneftetum, Sacramentum etc.

Collatiuncula V. leiunium.

Collecta. Quando possit in missa addi una col« lecta VI. 411.

Comedere V. leiuntum.

Commissarius. Quid possint accipere commls^ sarii sive executores IV. 217.

Commixtio. Quomodo acquiratur dominium commixtione in. 498. V. Fur.

Commodatum. Quid sit m. 744. Casus de commodatario 747. 752.

Communicatio. Quae sit vetita cum iudaeis II. t8. V. Excommunicatus.

Communio etc. Simulans communicare VI. 61. An liceat communionem ministrare quolibet anni die 349. An possit dari communio ante poenitentiam Impletam 527. Dubitans de mortali an possit communicare 475. Dubitans de ieiunio I. 38. 39. An liceat dare commmiionem peccatori occulto n. 62. et VI. 658. V. Euckaristia Missa Celebrare.

Communitas. De excommunicatione lata in communitatem VII. 49. De suspensione 317. Quamdiu possint differri missae celebrandae traditae communitati VI. 317. v. Advertit.

Commutatio poenitentiae V. Satisfactio. — Votorum, V. Fotum , Ultimarum voluntatum, V. Testamentum.

Comoedla. An peccent comoedias turpes audientes, repraesentantes etc. lU. 427. 428. et IL56.

Compensatio. Quando liceat et quae ceriitudo requiratur m. 52 1 . An possit fieri in alia specie. De compensatione famae cum pecunia, infamiae cum infamia ibid. An peti debeat per iudicium. In quibus casibus possit fieri cum credito tantum probabUi ibid. De compensationibus famuloi-um 358. 349. 521. ad 524. V. Detractio , Filius etc.

Complex. Quid si peccatum non possit confiteri sine infamatione complicis VI. 489. Ex quibus causis liceat manifestare complicem confes^ sario qui eum noscit 490. BuUa Bened. xiv. prohibens exquirere a poenitente nomen complicis 491. Sententia auctoris quod hoc nullo casu sit licitum 492. Sancita a Bened. xiv. circa confessionem complicis de peccato turpi 553. Qdid veniat nomine peccati turpis. An peccata interna. An dubia 354. An ahsolutio complicis sit invalida quoad omnia peccala 353. An incurrat censuram qui confessionem complicis tantum audit et non absolvit. An episcopus vel delegatus possit absolvere confessarium qui complicem in peccato turpi absoiverit 536. An peccala complicis cadant sub sigillo 640. An liceit conf^^sari'.'

10.20 co moaere complicem 64^. aut interrogare 634.

Conceptio B. M. V. Bullae super hac materia Vn. 244. Censurae in contradictores piae senlentiae 245. ad 247. In eius fautores 248. Probatur pia sententia 249. ad 262. An liceat emittere votum profundendi sanguinem ob defensionem praeservationis B. V. a labe originali 265.

Concio etc. An concionans in mortali peccet VI. 40. 41. An sit obligatio audiendi conciones III. 269. 508. An concionatores excusentur a recitatione officii IV. 456. Vide Parochu$ ^ leiunium etc.

Concordatum Regni Neapolitani circa ordinationem clericorum VI. 830.

Concubina etc. Qmd sit concubinatus. An absolvendus qui sine infamia nequit eiicere concubinam III. 455. An promittens eiicere 456. An absolvenda concubina ob necessitatem non discedens 457. An toUenda occasio peccandi cum concubina etiam cum gravi damno 441. Poenae pro concubinatu praesertun pro clericis 442. De iuramento facto concubinae non cognoscendi aliam 484. An possit absoM famula peccans cum domino 459. An qui est in occasione etc. 458.

Concupiscentia etc. An tollat voluntarium in princ. lib. V. xxni. ad xxv.

Conditio. Quoad matrimonium V. Matrimo' nium. Sacramenta sub conditione V. Sacramentum. Etc.

Conductio etc. V. Locatio.

Conferentia Gasuum conscientiae quoad regulares VI. 628.

Confessarius. An praestet sequi opiniones benignas, aut rigidas I. 89. VI. 464 . 605. An minori scrupido debeat esse confessario indispositos absolvere, quam dispositos dimittere 464. in fine. Audiens confessiones in mortali 36. 6i7. Quid si urgeat necessitas 55. An commiltat plura peccata plures successive absolvens in mortali V. 50. Quando dicatur deesse copia confessarii. Quid si non adsit nisi sacerdos simplex, excommunicatus etc. VI. 264. Confessarius absolvens praetextu privilegiorum est excommunicatus 602. in fine. De officio et obiigatione confessarii 605. An teneatur absolvere adhaerentem opinioni probabiU. Quid si adhaereat falsae 604. Quos confessarius pOssit vel nequeat absolvere 600. Quomodo teneatur rudiores interrogare 607. De prudentia circa interrogationes, et de obligatione interrogandi circa peccata omissa 629. Quid si ei constet peccatum quod poenitens negat 650. 631. V. Complex. De interrogationibus in materia castitatis 632. An teneatur instruere et disponere 608. 640. An monere eos qui sunl in malo statu. Quoad principes, praelatos etc. 609. Quid si praevideat monitionem non profuturam 6 1 0. An debeat semper monere de reslitulione. Quid si limeanlur rixae, scandala elc. 644. 643. Quid in dubio an monilio sit profulura 616. Con{essmus debet esse in gralia 647. Quomodo |

C6

teneatur reparare aefectus a se commissos 618. et seq.Deobligatione audiendipoenitente8623.e» seq. An possit dare poenitenti non absoluto schedulam confessionis factae 659. Quid si advertat poenitentem esse surdum 644. An possit iurare se nescire peccatum confessum m. 455. Confessarius praevidens poUutionem 485. De copula confessaru cum poenitente 454 . Qui et quomodo possint eligere sihi confessarium. Quomodo episcopi et alu praelati. Quomodo cardinales, et an parochi VI. 565. Quem debeant eligere 545. Quoad poenitentiam V. Satisfactio. Quoad sigUlum V. Sigillum. An teneatur audire moribundum cum periculo vitae 624. Tenetur rite inteUigere peccata, antequam absolvat 626. Dobet esse praeditusscientianecessaria627. Quando excusetur minus idoneus confessarius 628 V. Absolutio. Confessarii soUicitantes V. Solli^ citatio. Quoad censuras, excommunicationes V Censiiraj Excommunicatio. Monitum ad confes< sarios 608. De iurisdictione. V. lurisdictio. Quomodo se gerere debeat cnm magis, maleficis, di. vinatoribus etc. m. 28. Quomodo gerere se debeat cum reis IV. 286. V. Approbatio. Quoad restitutionem V. Restitutio. De confessariis moniaUum V. Monialis. Etc.

Confessio efc.De praecepto confitendi proprio sacerdoti. Quis veniat hoc nomine VI. 564. VII. 70. 92. De distinctione peccatorum etc. V. Peccatum. An poenitens interrogatus a confessario de peccato confesso possit negare m. 4 57. An in confessione in missa possit addi nomen sancti VI. 4i 4 . An praemittenda confessio mortaliumin administratione omnium sacramentorum 30. et seq. Vide Eucharistia. Simulans se confiteri 60. Quae sU integritas materialis requisita in confessione 465. De numero peccatorum. Quantum extendatur numerus dicendo plus^ minus 466. V. Circumstantia. Plura notanda circa examen conscientiae et integritatem confessionis. 474. An mortalia dubia necessario sint confitenda 472,' ad 475. Quid suadendum in praxi. De scrupulosis et timoratae conscientiae 476. De peo» catis certe commissis et dubie confessis 477« An qui confessus est mortale uti dubium te* neatur repetere quando certum agnoscit. Quid si post confessionem sciat materiam sui peccati fuisse gravem 478. De integrilate formali confessionis. Quis censeatur physice impolens ad iotegritatem materialem 479. ei seq. De confessione moribundi ibid. Quando sufficiat integritas formalis ob periculum mortis 484. et seq. Quis censeatur moraliter impotens ad integritatem confessionis. Quinam alii excusentur at integritate materiali 488. An sit obligatio con niendi peccatum si non possit dici sine infamalione complicis 480. et seq. Confessio debet esse vocalis. Quando liceat aut sil obligalio confitendi scripto 493. Debel esse secrela 494. Debel essa vera 495. Quanao mendacium in confessione sil veniale 496. Quando morlale 497. Quando cooco

essio sit invalida ex parte confessarii 498. 499. De iudicio peccatorum efformando a confessario 500. V. Peccatum. Quando sit invalida ex parte poenitentis 50t. Quomodo et quando iteranda confessio 499. 502. 305. An ob magnum concursum possit confessio dimidiari 503. 595. De confessionibus rusticorura, qui nunquam explicarunt species neque numerum 504. Non est obligatio repetendi confessiones nisi constet de ipsarum nullitate 505. Quos et quando obliget praeceptum confessionis 662. An obliget extra periculum mortis 663. Qui teneantur ad praeceptum confessionLs 665. 666. An obligetur ad confessionem annualem habens sola venialia 667. Qui non satisfecit praecepto an teneatur quamprimum 668. An per confessionem quae fit anno sequenti satisfiat praecepto antecedentis 669. An in paschate sit obligatio confitendi parocho574. 670.Anteneaturante finem anni qui timet ne peccatum obliviseatur 67^ . An satisfiat praecepto per confessionem invalidam 672. Qui ab hoc praecepto excusentur 673. Poenae in transgredientes hoc praeceptum 674. Quando slmplex sacerdos teneatur se habUitare ad excipiendas confessiones 625. De confessione pro lucrando iubilaeo 536. Bona fide confessi non nimis rogandi de confessionibus praeteritis 47^ . An in casu necessitatis sit obligatio confitendi laico vel clerico 540. V. Confessarius^Absolutio, Poenitentia, etc.

Confirmatio etc. Qua ratione confirmatio est sacramentum VI. ^6i. Quae sit materia remota huius sacramenti. An sit materia necessaria oleum olivarum et balsamum ^62. An sit necessaria benedictio chrismatis, et an haec possit committi simplici sacerdoti. An sit obligatio uti chrismate novo ^63. Quae sit materia proxima. Dissertatio de materia et forma huius sacramenti 1 64. An unctio possit fieri alio digito quam poUice manus dexterae ^65. An medio instrumento ^166. De forma in ecclesia latina ^67. Quae mutationes circa formam invalident sacramentum. De forma graecorum i 68. ^ 69. De effeclibus huius sacramenti ^ 69. An soli episcopi sint ministri confirmationis ^70. An peccet graviter episcopus confirmans non suos 1 71 . i 72. Et quam poenam incurrat t72. An possit praesumere consensum aliorum episcoporum -173. An confirmans et confirmandus debeant esse ieiunl. An debeat confirmatio conferri in ecclesia. An quocumque die et hora 1 74. ] 84. Quando teneatur episcopus confirmare 175. Qui valide confirmenlur ]76. An infantes 177. An sit illicitum eos confirmare sine causa \78. Dispositio requisita ad confirmalionem M9. An licile confirmentur amentes 1 80. An adsit gravis obligalio suscipiend! confirmationem ^81. i82. An possit a graecis suscipi confirmatio i 82. An sit obligatio suscipiendi confirmationem anle primam tonsuram 1 83. An episcopus possit confirkiare alienum accedeDlem eum dimissoriis pro

prima tonsura788. not. \0. Caeremonlae servan» dae. Notanda quoad vestes episcopi. Quoad lo» cum ^84, Dubitans an sit confirmatus, an possit confirmari sub conditlone 478. An sit obllganda fascia frons confirmandi. An sit necessaria ultima benedictio episcopi 488. De patrino V. Pairinus. Vide Sacramentum.

Confusio. Quomodo acquiraturdominium confusione III. 498.

Coniunctus V. Propinquus.

Coniux. Ad quid teneatur uxor erga ^irum! vir erga uxorem. Quando peccent coniuges. Quando peccet uxor IH. 351. An uxor nobilis teneatur officia vilia praestare 352. An teneat pactum pro uxore non mutandi domicilium. An uxor teneatur sequi virum 333. 351. An mortuo viro uxor teneatur solvere debita contracta ad alendam familiam 354. Quid teneatur uxor restituerefiliis primi matrimonu355.960. Quomodo peccet vir in uxorem 336. An liceant tactus etc. inter coniuges 431. An absolvenda uxor peccans cum viro 440. Quot sintbona uxorum 489. An sit adulteriumcopulasodomiticainter coniuges 446. An uxor possit dare eleemosynas et munera 540. An possit expendere etc. aut aliquid surripere etc. 54 i . An subvenire parentibus 542. An uxor possit accipere alimenta a debitis gravato 695. De obligatione erga filios coniugum transeuntium ad secundas nuptias 960. An coniuges suscipientes, vel baptizantes filios contrahant impedimentum VI. 450. An coniux reddens debitum teneatur ea die abstinere a communione 274. De tactibus, aspectibus, et verbis turpibus inter coniuges 932. An sint mortales, secluso periculo poTIutionis 933. 934. De tactibus enormiter turpibus 935. De coniuge turpiter seipsum tangente, altero absente 936. Quomodo teneantur ad cohabitationem 939. An vir possit expellere uxorem non soluta dote, et an teneatur eam alere 939. An uxor tenealur sequi virum ad cohabitationem 977. Maritus dans uxori causam adulterandi H. 58, An uxor excusetur a missa ob in dignationem viriIII.327. An a ieiunio t034. Quomodo coniugatus constante matrimonio possit in sacris ordinari VI. 812. Uxor ordinati in sacris an teneatur profiteri religionem ibid. An post mortem viri possit nubere ibid. dub. 2. Promittens alteri matrimonium, vivente coniuge 4043. — Vide Debitum coniugale. Quoad furta V. Fur. Quoad vota V. Fotum. Etc.

Consanguineus, V. Incestus, Stuprum.

Consanguinitas Lineae consanguinitatis VI. 4029. 4030. V. Cognatio.

Conscientia. Duplex est regula actuum humanorum I. 4. De conscientia et synderesi 2. De conscientla recta et erronea 3. De eo qui sequitur conscientiam vincibiliter erroneam 4. De eo qui sequilur invincibiliter erroneam 5. 6. 7. An detur conscientia invincil)iliter erronea circa praecepla naturalia 8. et 470. el seq. De eo qui pulal desiderium malum non esse peccatum 9

<022 r,o

De conscientia perplexa 10. Dw conscientia scpupulosa -H. V. Scrupulus. De conscientia dubia. Ouodnara sit dubium positivum et negativum 20. Dubium speculativum et practicum 2 1 . Non licet operari cum conscientia practice dubia 22. Qui scit esse malum, sed dubital an sit grave aut leve 23. Quid debeat agere practice dubius 24. An liceat operari cum conscientia specula*ive dubia.25.Principii ex quibus formari potest conscientia practice certa 26. De conscientia probabili 40. ad 43. Dissertatio de usu mod^ato opinionis probabilis 55. et seq.

Consecratio V. Eucharistia. Consecratio calicis et patenae VI. 379. An remaneant consecrata si quis in eis celebret 380. An abbates possint consecrare calices etc. pro ecclesiis alienis 38^ . An pyxis debeat consecrari aut benedici 384. 385.

Consensus. V. Peccatuniy Matrimonium etc.

Consuetudinarius V. Recidivus.

Consuetudo. Quae conditiones ad eam requirantur I. ^07. De eflFectu consuetudinis ib. Quid si a lege reprobctur 1 08. An possit consuetudo legem dubiam interpretari. An possit consuetudo per contrariam legem a superiore revocari 409. An dictum unius sulBcial ad notitiam consuetudinis I. -107. v. An vero, el m. 290. V. Festum etc.

Contraclus. Quid sil contractus et quotuplex in. 707. Quotuplicitercontractus perficiatur 708. Dbi facienda sit solutio ex contractu 678. Quid si quis contrahat sine animo contrahendi 709. Quidsi sine animo se obligandi 710. An eontractus sine solemnitatibus obliget in conscientia 711. et I. 451. Quid si alter non acceptavit. Si contrahentes sint inhabilesvel iusresistat in.7t I . Si materia sit illicita vel ille^tima. An oriatur obligatio ex contractu de re turpi. Cui tunc restituendum acceptum 742. Quando actio est debita, sed non ex iustitia an sit restituendum pretium pro illa acceptum 743. De dolo vel errore irritante contractum 743. 7t4. 7t5. De melu 715. ad 718. De metu reverentiali , precibus Importunis 717. An metum passus possit rem repelere a tertio possessore , et an hic teneatur restituere. Qui nequeant contrahere 719. De coxAxdiQin genlilitio 812. Quid de contractu wio^aira 813. De contraotu societatis 90'i. De conditionibus requisitis 905. Quid veniat nomine damnorum et expensarum 905. 906. Quomodo dividendum capitale, lucrum aut damnum 907. De societate inter fratres ib. Qu. 5, Quil)us modis finiatur societas ib. Qu. 6. De societate in tribus contractibus 908. De societate animalium. De Con'ractu ad caput salvum 909. De contractu assecurationis et quando liceat 91 1 . De conIractu fideiussionis 912. De contractu T^/g^nom 913.914. Quae liceant pignorari 915. De contractu antichriseos 9 1 G. An ad realitutionem in contractibus requiratur culpa Iheologica 554. De poena conventionali in conlractibus I. 150. Locatio, Emphyleusis etc.

CO

Contritio. Plura de dolore et proposito requi» sito in sacramento poenitentiae VI. 433. An contritio consistat in dolore vel in detestationi 435. Ex quo motivo elicienda contritio 456. Quando obliget praeceptum contritionis. De pe« riculo mortis. De eius dilatione. An obliget in diebus festis etc. 437. An requirantur singulae eontritiones 438. An ad consequendam gratiam requirantur explicite actus fidei et spei 439. An sufficiat attritio sine amore praedominante 440. An quaelibet contritio deleat peccatum extra sacramentum 441 . An peccatum possit consistere cum charitate praedominante. Amor inchoatus concluditur in attritione 442. An sufficiat attritio ex metu poenarum 442. 443. An dolor deheat praecedere confessionem 445. Per quantum temporis actus doloris moraliter perseveret 446. An eliciendus ex intentione confessionis 447. Confitens peccatum oblitum statim post absolutionem an teneatur elicere novum dolorem 448. Quomodo eliciendus dolor in confessione venialium,^ et an peccet graviter confitens ea sine dolore 449. An possit de his haberi dolor partialis. An sufficiat dolor de multitudine ibid. An sufficiat propositum virtuale sive implicitum 450. Conditiones requisitae ad verum propositum. Quid si quis certo sciat se relapsurum 451 . Signa extraordinaria doloris 460.

Contumelia. Quid sit 111.966. V. 82. Afficiens aliquem diversis contumeliis V. 48. Coram pluribus 49. De restitutione ob contumeliam V. Detractio.

Conventualis missa quotidie canenda VI. 314. 526. 424. Celebrans missam conventualem, non potest illam prosequi tempore quo a choro cantatur symbolum 424. ad 3. An possit cani ante matutinum 548.

Cooperatio etc. Quando liceat materialiter cooperari peccato proximi H. 59. An liceat nubere cum sponso in mortali vel habente votum castitatis 60. An ei reddere debitum 61. An dare communionem peccatori occulto 62. VI. 658. Quid liceat famulis. Quae sit cooperatio matC' rialisy quae formalis II. 63. An comitari herum ad lupanar, concubinam ad henim etc. 64. An deferre munera meretrici 65. An eidem aperire ostium. An deferre scalam domino ascendenti ad mulierem 66. An scribere litteras amatorias vel deferre 67. An ministraro oames in die vetito 68. An liceat cauponibus dare vinum ebriosis vel carnes in die vetito. Alia 69 III. 1050. An liceatlocare domum meretrici et usurariis IL 70.Anvendere aleas, gladios, venena etc. Vendere ornatus pueliae abusurae 71. An agnura iudaeo elc.72. An captivis remigare contra chrislianos etc. 73. An adiuvare tyrannum 74. An vehere annonam ad haereticos. An aurigis et nautis vehere merelricem ad araasium 75. An liceat accipere munera ab amasio. An reddera gladium occisuro 76. An petere iuramenlum a peieraturo, mutuum ab usurario 77. An adiu^

C5

»are usurarium, dare mutuum abujuro 78. An petere sacramenta ab excommunicato vel a peccatore et an a parato 79. VII. ^39. An dare cibos velitos II. 80. Vide etiam lib.III. 57^ . Qui ob metum cooperatur damuo allerius ibid. V. Restitutio.Y. Snandalum^ Foemina.

Copula V. Luxuria^ Debitum coniugalCy Stuprum etc.

Coquus. An in die vetito posslt gustare ius camium in. 1029.

Corporale, Quando execratur VI. 371 . An debeat esse ex lino 375. An benedictum 386. An remaneat benedictum si cum eo celebretur 379. 380. Quibus liceat lavare corporalia, et an aqua lotionis mittenda in sacrarium 587. Quibus liceat tangere 382. Qnid si sit notabiliter immundum 376. 386. Celebrans sine corporali', aut cum eo non benedicto 587.

Correptio. Ob quale peccatum proximi teneamur ad correptionem II. 34. An ob leve 55. An ob peccatum ex ignorantia 56. Quid si omittatur correptio ob timorem 57. An in dubio teneamur corripere 58. An quando abest periculum relapsus, vel adest alius idoneus, vel non sit spes fructus, vel si expectetur occasio 59. Quis teneatur corripere 40. Ordo servandus in correptione A. Praelati et magistratus aliquando lenentur inquirere et corripere. Episcopi , praelati etc. quoque tenentur. Alii casus. Correplio est adbibenda non statim, scd cum speratur maior fructus 42. An praelati teneantur sub gravi corrigere leves defectus IV. 13. Quomodo teneantur parochi et episcopi III. 500. An possit superior dissimulare peccata subditi 11. 52. in fine V. Accusare.

Crapula. Quando sit mortalis V. 75.

Creditor elc. An credilor cui inter plures facla est solulio possit retinere III. 693. An liceat vilius emere credita alterius 829. An Iransacto termino prorogato a creditore, si debitor non solvat, censura incurratur VII. 64. V . Restitutio.

Crimen. Quando dicatur occultum VII. 76. VI. 593. V. Hic. 'im. Quando publicum III. 975. Vn. 76. De criminibus impedientibus matrimonium, V. Impedimentum. An liceat revelare crimen etc. Vide Detractio etc.

Crucifixus requisitus in missa debet prominere inler candelabra. Si in altare esl telalua crucifixi, an requiralur alia crux VI. 59o

Crux. An sit morlale celcbrare sme cruce VI. 593. Crux et imagines in allari an debeant esse benedictae ibid. in fine.

Culpa. V. Peccatum. Quae sit culpa iuridica, quae ievis, quae levissima III. 749. Ex qua culpa orialur obligatio reslilulionis V. Restilutio. Ob quam culpam incurralur censura V. Censura.

Curator V. Tulor.

Curiales sunt irregulares VII. 456.

Custos. An custodes gabellarum, sylvarum , ex oIBcio teneanlur ad reslilnlionem si non denunciant IV. 237.

D

Daemon.kn sitpeccatum maledlcere daemoni III. 129. Imprecari sibi vel aliis daemonem 131. Copula cum daemone 475.

Daemoniacus V. Obsessus.

Damnatus V. Reus.

Damnum. Quoad damnum !n contractibuj

V. Contractus. V. Restitutio, Detractio, etc. Dataria V. Dispensatio.

Debitor. An satisfaciat donans immemor debili m. 700. An transacto termino incurratur censura si creditor proroget VII. 64. Debitor dubitans de debito aut de solutione I. 34. 35. An committat usuram a debitore accipiens, concessa dilatione m. 830. V. Restitutio etc.

Debitum coniugale. Actus coniugalis an sit licitus, si matrimonium est nullum aut dubium

VI. 900. An copula coniugalis impediat a communione 271. 275. An in dubio de valore matrimonii liceat petere aut reddere 1. 33. VI. 903. An uxor non certa de morte primi viri, teneatur reddere secundo 903. An superveniente dubio liceat petere 904. et seq. Illicita est copula si fiat cum periculo sanitatis. An liceat pelere si alteruterconiugum laboret lepra, morbo gallico et simili 909. An petere post balnea aut sectionem venae,vel cum febri, vel post prandium9 IO. An tempore lactationis 9 H . An ob voluptatem 9 1 2. Quid si fiat mente adultera. Quid si coniux ad se excitandum delectelur de pulchritudine allerius personae 913. Quid si delectetur de copula aliena 914. Actus coniugalis est illicitus si fiat modo indebito 915. ad 919. Si fiatloco indebilo 920. Si fiat tempore indebito 921. An liceat die communionis 922. An in diebus festis 923. An tempore praegnationis 924. An tempore menslrui 925. An tempore purgationis post parlum 926. Licitus est aclus coniugalis propter prolem, ad vitandam incontinenliam, propter alios fincs honestos 927. An aliquando vir teneatur pelere 928. An aliquando uxor 929. An coniux prohibilus petere ob votum vel alBnitatem , possit petere aliquando 930. An liceat petere excommunicato el an ab excommunicato 931 . An liceat coniugi morose delectari de copula habita vel habenda 937. V. 23. 24. Quid si alter sit absens 25. Coniuges per se tencnlur reddere et quandoque eliam petere 938. Ideoque lenentur ad cohabitationem 939. De obligatione reddendi debilum. An sit mortale negare semel vel bis. Quid si aller remisse petat vel precibus cedat. Quid si immoderale petal. Quid si aller differal reddere ad breve tempus 9W. An mulliplicitas filiorum sil iusla causa negandi 941. An peccel coniux se reddens impotenlem 9i2. An cooiux lenealur reddere iilicile pelenli 943. Quid si culpa se tenel ex parte pelenlis, nempe si ilia Iiabeat volum caslilalis etc. 944. II. 01. Quid si petenssit incestuosusVI 9i5.Anconiux leneatui reddere De'/»nti tum sola culpa v(miaIi940.AnU

4 024 DE eeat reddere vel petere a viro volente seminare extra vas post copulam incoeptam947. An coniux teneatur et possit reddere, si mutuo ambo voverint castitatem. Quid si alter sit amens aut ebrius 948. Incestuosus et vovens castitatem non potest petere, sed tenetur reddere 949. An coniux teneatur reddere cum damno suo vel prolis 950. 931. An uxor laborans febri vel tempore menstrui etc. teneatur reddere. An teneatur reddere petenti modo innaturali 952. Quid si uxor experta sit in pariendo periculum mortis, vel filios parere mortuos 953. An aliquando liceat impedire prolis generationem. An inlerrumpere copulam. An uxori alio animum distrabere ne natura excitetur. An statim post copulam surgere, mingere etc. An liceat copulari senibus vel infirmis plerumque non valentibus seminare intra vas 934. An possit pollui, viro se retrahente 919. An sit adulterium copula sodomitica inter coniuges III. 446. V. Coniux, Impedimentum.

Decisiones Rotae romanae quomodo obligent I. ^06.

Declarationes S. C. quomodo obligent 1. 106. Decreta S. C. Rituum quomodo obligent VI. 401.

Decretales et Decreta Gt&tlml I. 105.

Defectus. De irregularitate ex defectu V. Irreqularitas. Quomodo supplendi defectus in ordinalione V. Ordo. An possint manifestari defectus proximi V. Detractio. Etc.

Deflorator V. Stuprum.

Deformitas filiae an excuset matrem optantem ei mortem V. 22. II. 50.

Defunctus excommunicatus quomodo possit absolvi a censura VII. 116. Quoad missas defunctorum V. Missa.

Degradatio. An sit censura VII. 323. Quid sit degradatio 324. An degradatus teneatur ad castitatem et ad hoi^as ibid. A quo possint clerici degradari 326. Quando possit fieri 327. Quis posfit dispensare cum degradato ibid.

Delectatio venerea etsensitivain. 41o.Delectatio deobiecto malocumconsensuconditionali, an iceat V. 14. In quo differant desiderium, gaudium et delectalio. Quid si quis delectatur de nupta, sed non qua nupta 15. Quando delectatio sit peccatum 16. In quo differat delectatio de re mala et delectatio de cogitatione rei malae 17. De delectatione circa modum male operandi 18. An liceat deleclari de effectu bono ex opere malo 19. 20. An delectari de malo proximi ad bonum finem 2 1 . An liceat coniugibus sponsis et viduis delectari de actu coniugii 23. 24. An liceat delectatio de re solo iure positivo prohibita 27. Quid explicandum in delectalione 28. An peccet exercens actionem ex qua intelligit deleclationem carnalem orituram 29. V. Desiderium.

Delegatio. Possunl delegari ab episcopis omnia quae eis compelunt iure ordinario VII.93. Quoad feliqua V. Volum^ lurisdiciio, Cemura elc

OE

Denuntlatio etc. De omissione denuntiationura seu proclamationum VI. 989. An peccet gravitei parochus eas omittens, si aliunde sciat hon esse impedimentum. Quid si una tantum omittatur 990. An denuntiationes faciendae in ecclesia el in missa. In qua parochia debeant fieri 991. In quibus diebus festivis. Et an possint fieri in ferialibus 992. Quando sint repetendae 993. Quis possit dispensare in denuntiationibus 1003. An episcopus et ob quam causam 1 004. Causae ob quas tenetur dispensare 1005. Causae ob quas non tenetur, sed potest 1006. An possit dispensare vicarius generalis. An aliquando parochus possit dispensare, autsaltem declarare 1007. De obligatione denuntiandi impedimenta V. Impedimentum. Vide Accusare^ Sollicitatio.

Depositio. Quid sit et quotuplex VII. 323. 323. A quo possint clerici deponi 326. Quod crimen requiratur ut quis possit deponi 327. Quis possit dispensare ibid.

Depositum etc. Quidsitdepositum III. 746. De repetitione ante tempua definitum 747. Quibus casibus depositarius possit rem denegare 753. An possit uti re deposita 748. Quid si res pereat ob suam negligentiam 749. Quid in dubio 75 i. An teneatur aliquando rem depositam prae sua servare. Alia 752.

Desiderium etc. An sufficiat confiteri malum desideratum proximo quin explicentur species n. 30. De eo qui putat desiderium malum non esse peccatum 1. 9. An desiderium malum sumat speciem ab actu exteriori V. 12. Desiderium obiecti mali cum consensu conditionali 13. Desiderans se non fuisse natum , aut brutum animal factum etc. 72. An liceat sibi aut alteri optare mortem ad vitandam vitam duram etc. An matri optare mortem filiae quia nequit nuliere etc. 22. et II. 30. An mortem filii si timeat ex eius flagitiis dehonestandam familiam V. 21 . An liceat desiderare et delectari de malo alicuius ob bonum commune, item de supplicio malefactoris etc. ibid. et II. 30. Prop. damnatae V. 21 . Vide Odium^ Delectatio.

Desperatio de consequendo Deo, aut de sa lute etc. n. 20.

Detestatio V. Contritio.

Deiractio. Quid sit III. 966. An liceat narrare defectus leves aut naturales alicuius etc. 907. Quando liceat crimina prodere 968. An id liceat ad vilandum damnum 969. Quando secrelum sit servandum 970. Quando possit manifestari. Legentes litteras alienas 971. An liceat famam suam tueri alterum infamando 972. An infamare apud amicum sine animo detrahendi. Revelare crimen ad consilium vel solalium 973. Revelare uni, vel alteri viro probo ibid. Propalare cri-men publicum in uno loco, in alio ubi est secrelum 974. Quando crimen possil dici pul)!icum 975. An infamalus de uno crimine possil infamari de alio 976. Delrahens ex loquacilale. I\eferens audiia 977 Infamare morluum, indelcrminalumi

CB

fnonasterium etc. Qaid explicanclum in confessione 978. Audiens detractionein 979. Quid si sit superior 980. Si sit particularls 98t . An ad tormenta vitanda etc. V. JRctw. De restitutione pro detractione aut contumelia 984. 983. 986. 988. An sulBciat petitioveniae987.Quibuscasibusconfessarius debeat omittere monitionem de satisfactione988.Si offensus iam se vindicavit989.Si offensor puniatur a iudice 990. Delrahens coram pluribus, aut in pluribus materiis V. 48. 49. An interrogatus de re quaealteriessetinfamiaepossit respondere se nescire III. 1 55. Quomodo restituenda faraa. Et an etiam apud auditores mediatos 991 . Quid si verum crimen propalaveris 992. Quid si bona fide infamaveris 993. tunc tenearis ad damnum, si advert^ns famam non restituas. An diffamans iniuste <ie crimine vero teneatur restituere damnum 994. De Infamante libello famoso 993. An tenearis ad damnum ortum ex infamatione 996. Quae excusent a restitutione famae 997. 998. Quando restitutio famae possit compensari, si alter nolit restituere999, Antenearis infamiam pecuniis compensare 660. 627.-1 000. An infamatus possit pecuniis sibi famam compensare ^OOI. An excuset a restitutione periculum vitae, vel propriae infamiae -1002. Quid si infamatus remittat restitutionem et an possit remitti i 003. Confessarii et concionatores debent monere de restitutione et fuga vilii tam communis t)92. An quis possit dissolvere amicitiam alicuius narrando defectus etc. V. 72. V. Contumelia, Compensatio.

Diaconatus. An sit sacramentum VI. 737. Eius materia et forma 748. Diaconus ministrans in peccato V. Sacramentum, Baptismus etc.

Digitus. Amputans dagitum, vel carens digitis an sit irregularis V. Irregularilas. Etc.

Dignus V. Beneficiuni etc.

Dilatio V. Restitutio etc

Dilectio V. Odium.

Dimissoriae requiruntur etiam pro prima tonfiura M. 783. 787. An dimissoriae expirent per mortem episcopi ih. v. not. 2. Episcopus nondum consecratus, sed iam confirmatus potest dimissorias concedere ib. not. 3. Etiam morans exlra dioecesim ib. not. 4. An vicarius generalis possit concedere dimissorias ib. not. 3. An possit Capitulum 788. An possit dare Ucenliam alieno episcopo ordinandi in dioecesi ibid. v. quamvis. An episcopus possit confirmare alienum venientem cum dimissoriis ibid. not. \0. An episcopus cui diriguntur dimissoriae possit dispensare cum ordinando in irregularitate etc. 789. dub. 2. A quibus debeant habere dimissorias regulares 788. not. 8. Dimissoriae an dirigendae cerlo ordinario ib. not. ^ I. Ut quis ordinetur ab alieno episcopo an requiratur licentia in scriplis ib. not. -12. Dante papa alicui facultalcm suscipiendi ordines a suo ordinario tantum, an possil cum diaiissoriis ordinari ab ftlio ib. Tiot. 9.

DI <025

Disctpulus V. Praeceptor.

Dispensatio etc. An a transgressione praece* pti excuset dispensatio facta ex iusta causa. Quld si sine iusta causa 1.^78. Anexistente causateneatur superior dispensare i79. An valeat dispensatio inferioris ^80. An existente iusta causa valeat dispensatio facta mala fide superioris -181. An in dubio dispensatio censeatur valida 482. An quis possit dispensare cum seipso -183. An valeat dispensatio extorta per \im aut metum -184. Quid si causa exposita fuerit falsa 183. An dispensatio' cesset, cessante causa -186. An dispensatio stricte accipienda. An detur dispensatio tacita 487. De iis qui possunt dispensare potestate ordinaria 188. Num papa -189. Num episcopi -190. An inferior dispenset in legibus superioris ubi dispensatio non est reservata 191. In dubio an casus egeat dispensatione 192. De potestate delegata 193. Quando dispensatio expiret morte concedentis ibid. Quando praelati regulares possint dispensare 194. Quot modis cesset dispensatio 193. ad 198. De dispensationibus s. poenitentiariae V. Jppend. de his c?ispensationibus I. 202. VII. 470. In quiljus materiis hae dispensationes concedi soleant I. 203. Quae clausulae soleant apponi 204. De praxi, sive executione harum dispensationum 203. el seq. An dispensatid expiret morte poenitentiarii concedentis aut pontilicis 208.

De dispensatione in impedimentis matrimoniL A quo et ob quam causam possit dispensari in impedimentis matrimonii. In quibus possit dispensare papa VI. 1 1 1 8. An possit in iis quae sunl de iure divino 1 1 1 9. 1. 1 89. An in impedimentis de iure naturae VI. 1 120. An possit episcopus in impedimentis dirimenlibus 1121. An ante malrimonium contractum. An aliquando parochus, aut saltem declarare 613. 1122. An post 1123. Quid si sit mala iide initum 1124. An episcopus possit hanc facullatem delegare 1123. An possit dispensare in omnil)us impedimentis quae impediunt de iure humano, vel quae matrimonio superveniunt 1126. An possint regtilarec: 1127. An possint in voto castitatis ad contrahen-i dum matrimonium 1 128. Causae dispensandi in impedimentis dirimenlibus 1129. 1130. An sufficiat subministratio maioris pecuniae 1 130. Quid explicandum ut dispensatio non sit subreplilia 1 1 S-l . An cessante causa cesset dispensalio 1 1 52. -1133. An exprimendum sit copulam incesluo» sam habitam fuisse cum intentione facilius o]> tinendi dispensationem 1134. Quid si non fueril ex tali intentione praeha])ila 1153. An possil manifestari gradus remotior, tacito propinquiori 1136. An petens secundam dispensalionem debeat exprimere primam H37. An habens plurd impedimenlaeiusdemspeciei debeatomnia expii. mere 1138. An possint seorsim impefcrari c!ispensaliones plurium impedimenlorum 1 139. An qui rursus cognoveril consanguineam spoiisim iudlseat nova dispensalionc 1140. An inler'«>

De LiGORio. M.or, 11.

65

< 026 w

liiente copula incestuosa inter sponsM, antequam dispensatio executioni mandetur, nova dispensatlo requlratur ^141.Et an incestum committant III. 432. Quid si contrahentes sint diversae dioecesis VI. ^^42. Quae sint clausulae in dispensationibus s. poenltentiariae ^145. Iii quibus impedimentis s. poenitentiaria possit dispensare H44. Ad dispensationis valorem non requiritur consensus eius cui prodest ^ 1 45. Quid exprimendum quando dispensatio petitur a dataria, et quid quando a s. poenitentiaria H46. Formula supplicationis pro impetranda dispensatione impedimenti, vel voti castitatis, ad celebrandum vel revalidandum matrimonium -1147. Formula exequendi dispensationem ^148. An possit aliquid accipi pro danda dispensatione III. 96. An episcopus possit dispensare in impedimentis dubiis VL 902. V. Matrimonium, Impedimentum. Quoad irregularitatem V. Irregularitas. Quoad vota V. Fotum. Etc.

Dispensatus ad cames etc. V. leiunium.

Dispositia. Quae dispositio requiratur ad eucharistiam V. Eucharistia. Ad sacramenta V. Sacramentum. Etc

Dissertatio de usu moderato opinionis probabilis, seu morale sjstema pro delectu opinionum quas licite sectari possumus I. 55. ad 89. Dissertatio de potestate pontificis ^^0. ad ^35. Dissertatio de confessariis sollicitantibus VI, 675. Disscrtatio de proliibitione librorum Vide j4ppend. 3. in fine librl I. Dissertatio de ministro et forma matrimonii VI. 897. Dissertatio de clerico habituato in vitio turpi, an possit absolvi, volens ordinari in sacris 63. ad 77. Dissertatio de materia et forma confirmationis -164. Dissertatio circa conceptionem B. M. V. VII. 244.

Distillatio. Quid sit, et an voluntaria sit mortalis m. 477.

Distractio. Dktractus in celebratione an debeat repetere VI. 25. v. 5. Quodnam peccatum lit distractio voluntaria in celebratione 4i0. duh. 5. Distractio in olficio V. Horae.

Divinatio. Quid sit et quotuplex EI. 5. 6. An sit semper mortale 7. Resolutio casuum. De virga divinatoria 8. An liceat divinare per somnia etc. 9. De astrologia. An liceat adhibere sortem divinatoriam 10. \ .

Divortium. Quando possit fieri divortium quoad vinculum Yl. 955. et seq. De indissolubililate matrimonii 956. An si infidelis nolit converti, liceat fideli transire ad alias nuptias 957. Malrimonium ratum solvitur tantum per profeslionem religiosam 958. An solvatur eliam per dispensationem papae 959. Divorlium quoad torum permillitur oh adulterium coniugis 960. An ftd divortium sulBciat suspicio de adulterio 9Qi . An liceat facere divortium ob sodomiam vcl beitialilalem commis3Lim a coniugc. An ob copulam sinesem»oaiione yo2. au vir,cogQilo adulleriouxoris, tcopalur eam dimitlerft 963. An nxor l«nealur diverlere a viro adullero 964. An ,

coniux innocens teneatur recipere adulterum o mendatum 965. Nequit fieri divortium, si uterque sit reus adulterii; si coniux consentiat in adulterium alterius; si adulterium accidat sine culpa; si iniuria remittatur 966. An facto divortio, possit innocens adulterum ad se revocare. Quid si, facla divortio, innocens etiam adulteretur 967. An vir possit adulteram dimittere propria auctoritate 968. Facto divortio vir potest ingredi reUgionem,, aut fieri sacerdos, invita adultera; adultera noa potest nisi de licentia viri 969. Permittitur divortium ob saevitiam alterius 970. An ob hane causam possit coniux recedere propria auctoritate. An possit fieri religiosus altero invito. Qualis timor sulBciat ad divortium ob saevitiam 97 1 . An sola verbera 972. Permiltitur divortium coniugi si alter trahat eum in peccatum 973. Per* mittitur, imo aliquando praecipitur divortium oI> haeresim alterius 974. Permittitur ob mutuum consensum 975. Facto divortio apud quem sint filii educandi, et cuius coniugis expensis 976. Aa teueatur uxor divortium facere a viro qui eam^ contra naturam cognoscit, vel prostituit III. 440.

Dolor V. Contritio.

Dolus V. Contraclus.

Domicilium. In quo diflferat a quasi domicilic I. ^56. An sufficiat quasi domicilium ad constituendum aliquem parochianum ilUus loci VI. -115. An studiosi contrahant domicifium 777 An barones eorumque filii gaudeant domicilio feudorum. An officiales domicilio loci ubi degunt 779. V. Coniux etc.

Dominica. V. Festum^ leiunium.

Dominium. Quotuplici modo acquiratur dominium IIL 493. De occupatione ib. De nativitate 494. De alluvione 495. De specificatione 496., De accessione497.De confusione vel commixtione 498. 499. De aedificatione 500. De plantatione 501. De perceptione fructuum 502. De traditione 503. De praescriptione seu usucapione 504. et seq. Ad acquirendum dominium in, venditione etc. V. Fendere. Etc

Dominus. Quid teneatur dominus praestare subditis III. 342. De iuramento dominorum puniendi famulos -i86.Dominus defendens sua per famulos armis 385. An absolvenda famula peccans cum domino 439. V. Famulus.

Donatio etc. Qui sint inhabiles ad donandum m. 72 1 . An debitis gravati 722. De donatione inler coniuges 723. Inter palrem et filium 724. An obliget donatio ante aeceptalionem 725. De donatione ad pias causas 720. An donatio firmata iuramento possil revocari ante acceptationem 727. Quando obliget donatio facta al)seiiti 728. An possit acceplari donatio post mortem donantis 729. De donatione mandata fieri a nuntiA 730. An mortuo donatario anle acceptalionem possit haeres acceplare 731 . An requiraiiir {r-^r^<tio ad acqulrendum domlnium roidonatae 732. An donatio ullra summam 500. solldorum tnneat 735. An sit obbligatio implendi modum sivefiDO

fiem donantis 734. Foemina acclpiens donum poSt illicitam petitionem etc. ibid. Donans foeminae aut promittens prodige, ad extorquendam copulam 712. Quid si donatio fiat ad alliciendum 736. Quid si ob falsam causam, et quid si causa sit secundaria 737. De donis amatorils 426. Quando possit revocari donatio. An si donatarius sit ingratus. De donationibus remuneratoriis vel factis ecclesiae 758. Quid si donanti nascatur proles post donationem 739. Quid si donatio fuerit inofficiosa 740. Quando donatio causa mortis censeatur revocata 741. An valeat haec donalio in absentem 742. Qui possint donare causa morlis 743.

Dotare. Quoad stupratorem V. Stuprum. Etc.

Dubium. Quid sit etc. V. Conscientia. Pro delicto dubio non est imponendum onus certum VI. 474. Reliqua suo loco invenies, v. g.: In dubio an lex praecipiat etc. V. Lex. De voto dubie emisso etc. V. Fotum. De possessore dubilante V. Possessor. Etc.

Duellum. Qiiid sit et an liceal HI. 399. Quando liceat duellum acceptare. An liceat illud indicere contra falsum accusatorem 400. Poenae duello impositae 40^ . An moriens ex vulnere in duello accepto sit privandus ecclesiastica sepullura 373. An provocans ad duellum, si occidat, teneatur ad restitutionem 638. Domini concedentes in terris suis locum pro duello excommunicantur VII. 212.

Dux V. Bellum.

E

Ebrietas etc. In quo consistat, et quando sit mortale V. 73. An liceat ex praescriplo medici aut metu mortis 76. An sit mortale alium inebriare 77. Quando elM^ietas excusetur a mortali. De malis commissis in ebrietate 78. An ebrio leneatur coniux reddere VI. 948. An obligetur legibus V. Lex. Etc.

Ecclesia. A quibus debeat reconciliari ecclesia violata VI. 363. An polluantur oratoria non benedicta, et an sacristiae crj-ptae etc. 362. Quomodo debeat esse notorium crimen per quod polluitur ecclesia vel coemeterium. Quando polluatur per homicidium 364. Quando polluatur per effusionem sanguinis aut seminis 365. Quando per sepulturam excommuKicati etc. 566. et VII. 186. Quid si sit haereticus non denuntiatus 187. Quando per destructionem ecclesiae VI. 367. Quomodo liat execratio ecclesiae 308. et seq. De lignis et lapidibus ecclesiae dirutae 371. [n ecclesia vetanlur mercatus , parlamenta , convivia etc. III. 57. An furtum in ecclesia sit sacrilegium 39. Si ecclesia est interdicta vel pol* lula an canonici excusenlur a choro IV. 150. r. Quando. Sciens ex confessione ecclesiam esse poUutam an possit in ea celebrare VL 660. An incurrat irregularitalem celebrans in ecciesia polluta vel inlerdicta Vll. 358. VI. 361 . Ecclesia suppleliurisdictionemquandoadestopinioproBP 1027 babilis 573. L 50. In qua ecclesia audlenda si missa V. Missa. Etc.

Effectus missae V. Missa. Ordinis V. Ordo. Etc

Electio simoniaca ad praelaturas regulariuw in. 112. qu. 1. Ad beneficia ib. q. 2. et 3. Ad pa patum ib. q. 4. V. Benefcium.

Eleemosyna. An teneamur dare eleemosjTiani ex bonis nccessariis II. 31 . An in necessitatibui communibus 32. An possimus dare de bonis alienii 53. An satisfaciat dives suae obligationi si del mutuo pauperiin. 520. gw.S. An dives non subve* niens pauperi in necessitate teneatur ad restitutionem ib. qu. 6. Eleemosyna pro missa Y.Sti' pendium. De obligatione clericorum dandi eleemosynam V. Clericus^ Beneflcium.

Emphyteusis etc. Quid sit III. 865. An emphy» teuta debeat pensionem in gravi iactura fru» ctuum 866.

Emere etc. V. Vendere.

Ensalmi an liceant III. 21.

Epikeia legis quid sit I. 201.

Epileptici an sint irregulares Yll. 397. et seq. Quis possit cum eis dispensare 400.

Episcopus etc. Qui veniant nomine episcoporum Vn. 79. Ad episcopatum eligendi sunt digniores IV. 91. De obligalione episcopi concionandi III. 269. IV. 127. v. Hinc. An et quando episcopus possit permutare aut renuntiare ecclesiae aut ad religionem transire 76. De episcopis eligentibus minus dignos ad parjchias 92. An episcopi digniores sint transferendi ad maiores ecclesias. An translatio vetetur iure divino 104. Quid si adsit iusta causa 105. An episcopatus sit ordo distinctus a sacerdotio VI. 738. An sit licitum deslderium episcopatus 80 5. Quae vocatio requiratur iUd. Episcopus in mortali conficiens chrisma aut oleum sanctum 39. Consecrans templa, benedicens vestes etc. 40. Exercens pontificalia a quil)us sit suspensus Vlf. 314. Quid si solemniter celebret ibid. Quando teneatur celebrare VI. 313. An possit minuere missas et moderari officia et eleemosyn;ts anniversariis annexas etc. 331. An possit dispensare ut celebretur alibi 329. An ut celebretur post meridiem 344. An possit delegare facultatem benedicendi paramenta 378. dub. 4. Episcopus solus potest habere fenestram in ecclesia 424. v. 7. An epLscopus possit eligere sibi in confessarium quemcumque sacerdotem 505. Tenetur dare extraordinarium monialibus bis vel ter 576. Etiam exemptis si praelati earum id negligant/6. Quoad privilegia V. Privilegium^ quoad oratoria, Oratorium. An possit delegare quae ipsi competunt iure orciinario VII. 93. Novus episcopus potest examinare parochos eliam regulares et confessarios VI. 792. Circa dimissorias V. Dimissoriac^ Episcopus coUoquens cum m.onialibus alienaa dioecesis VII. 243. An teneatur non deserero oves eliam cum periculo morti?. Tenetur ralionemexigere a vicario capilulari et quamprimum dioecesim visitare 111. 360. t^. Dub. 3. De obli\

4 028 EV gatione episcopi visitandi monasteria monialium etc. IV. 56. An possit retinere parochum ut sit suus vicarius, visitator, etc. ^25.Episcopus debet personaliter invigilare, bono exemplo instruere, pauperibus subvenire ^27. v. Hinc. Quoad ordinem V. Ordo, Ordinandus^ quoad impedimenta, Impedimentum y quoad censuras Censura^ Reservatio. Etc.

Episfolae pontificiae quando et quomodo obligent I. -106. m. I 27. Eremitae an veniant nomine monachorum Vn. 274.

Error in contractu V. Contractus , in matrimonio V. Impedimentum. Etc.

Eucharistia. In quo consistat essenlia eucharistiae VI. -189. \90. De ratione specifica et numerica eucharistiae \90. An tota ratio specifica eucharistiae salvetur in alterutra specie. Unde sumatur unitas numerica huius sacramenti -1 91 . An eucharistia sit necessaria ad salutem necessitate medii -192. An sit necessaria adultis ad vitam spiritualem conservandam 193. Quae sit materia proxima eucharistiae -194. De obligatione consecrandi sub utraque specie -I9S. An haec obligatio sit de iure divino. An papa possit in ea dispensare. An sit valida consecratio unius speciei sine alia -1 96. An aliquando possit una species sine alia consecrari 197. An solus panis triticeus sit materia apta 198. Quae res non sint materia apta -199. Quae sint materia dubia 200. Quinam panis est materia valida sed illicita. 201 . An latini valide consecrent in fermentato, graeci in azjmo 202. Quid si lalinus transeat per Graeciam , vel contra 205. De hostia fracta vel maculata 204. De figura hostiae. De hostia minori 20o. Quale vinum non sit materia apta. Quid agendum si post consecrationem dubites vinum fuisse acetum 206. Quale sit materia valida sed illicita 207. An ex gravi praecepto aqua miscenda sit vino 208. An aqua mixta vino convertahir in sanguinem 209. Quae quantitas aquae immiscenda. Quid si sanguis cadat super altare , linteaetc.210. Advalidam consecralionem requiritur ut materia sit moraliter et sensibiliter praesens 211. Vahde consecrantur hostiae clausae vel in tenebris etc. 212. Invalide consecratur materia post tergum aut parietem , materia remota aut valde modica 213. Requiritur ut materia sit certa et determinata 214. An consecretur hostia inscio sacerdote. An guttae vini separatae 215. Valida est consecratio: si sacerdos determinet: si putet hostias pauciores: si earum obliviscatur 216. Quid si ciborium relinquatur extra corporale: si hosliae deferantur post oblationem 217. Quae requiranlur ad licitam consecrationem2l8. Quibus casibus peccetcelebrans in consecrando 219. Quae verba sint de essentia hi consecratione panis e» vini, et quomodo proferenda 220. Quae forma sit illicita, quae invahda, quae dubia 221. ad 223. Plura circa varia<ionem verborum. Quid si sacerdos se dislrahat

EU

in consecrando 224. Infra quantum tempus sptv cies eucharLstiae consummentur 225. Quanda recipiatur gratia 226. Quid si sacerdos se disponeret inter sumptionem 227. An recipiat plus gratiae sumens utramque speciem, vel maiorem materiam 228. Quid si vinum consecratum in aliud vinum inilciatur 229. An solis sacerdotibus liceat eucharistiam ministrare 230. An ipsi soli valide consecrent 251. Quid notandum de sacerdotibus consecrantibus simul unam hostiam sive cum episcopo 232. An parochus tempore pestis teneatur ministrare eucharistiam 233. An Inferior sacerdote ministrando incurrat irregularitatem. De ministrante sine iurisdictione254. An suflSciat consensus pastoris 235. Quid si ministrandum sit viaticum 256. Quando liceat dia conis ministrare. An liceat in necessitate sumera eucharistiam per seipsum. An liceat laico in necessitate viaticum mmistrare237.84. An sacerdos possit seipsum communicare 238. An alii praeter pastores possint ministrare eucharistiam in articulo mortis et In paschate 239. Quibus casibus liceat regularibus tunc ministrare 240. Requisita in ministro ad licitam administrationem eucharistiae. Quomodo deferenda ad infirmum 241 . 242. 253. An possit deferri ad aegrum venerationis tantum causa 243. An liceat dispensare posterioribus digitis. An medio instrumento tempore pestis 244. Quando peccet dispensans ob defectum ritus ecclesiae. Debet negari indispositis animo vel corpore 245. Pastor tenetur ministrare quoties ab ovibus rationabiliter petitur ibid. et 253. Quibus non liceat porrigere eucharistiam 246. An porrigenda reis capite damnatis. An semifaluis et obsessis 247. Quomodo debeat asservari et deferri. An peccet parochus si lumen ante eam non ardeat 248. An ministranda communio in missa de requiem. An intra missam etc. 249. Quid si hostia decidat in terram 250. Quid faciendum de fragmentis. Quid de particulis inventis in dubio an sint consecratae 251 . Qua hora et die danda communio 252. De communione quotidiana 234.

— De praecepto praemittendi confessionem ad communionem 255. An iilud sit divinum vel ecclesiasticum 256. An qui post confessionem recordatur mortalis teneatur confiteri 257. Qui dubitat an peccarit mortaliter vel an sit rite confessus 258. An excuset a confessione celeliritas, devotio aut paupertas 259. An periculum mortis, necessitas ministrandi viaticum, scandalum etc. 260. Quid si populus aut sacerdos deberet carere missa aut communione paschali 20 1 . Quid si sacerdos inter celebrandum peccet vel recordetur peccati 262. Quid si laicus recordelur peccati in scamnocommunicantium263. Quid ' si quLs habeat reservatum aut excommunicatioaem etc. et non adsit confessarius habens facullatem 265. Quomodo intelligendum praeceplum confilendi quamprimum impositum iis qui in ne^ cessilale suscipiunt eucharistiam in peccalo. Aa

n;l niud teneatur sacerdos celebrans sacrilege 2G6. An celebrans confessus et oblitus peccati. An non confessus qui meminit peccati post consecrationem 267. An praeceptum confitendi quam-' primum obliget etiam laicos 268. Quando dicatur deesse copia confessarii. Quid si adsit solum sacerdos simplex vel excommunicatus etc. 264.

— Qui sint effectus eucharistiae 269. Accedens cum veniali 270. An fructum amittat ibid.

— Quae requiratur dispositio corporis. An pollutio et actus coniugalis impediant a communione 27^. ad 274. An macula, ut lepra, etc; an menstrua, an latio armorum 275. An sacerdos communicais extra missam debeat esse stola Indutus 276. De ieiunio praerequisito 277. An sit de praecepto divino. An detur parvitas materiae etc. 278. Quid requiratur ad solvendum ieiunium 278. ad 281. An liceat sequi ultimum inter horologia. Quid in dubio soluti ieiunii 282. An sit peccatum suraere cibum etc. post communionem 283. In quibus casibus possit communicare non ieiunus 284. An liceat iterum dare viaticum infirmo non ieiuno. An qui communicaverit paucis ante diebus teneatur iterum adveniente periculo mortis 285. Quando infirmus teneatur expectare seq. die ib. v. Hic. An possint omitti verba Accipe viaticum ib. dub. 4. An sacerdos possit celebrare non ieiunus ad dandum alteri vel sibi viaticum 84. 286. An liceat communicare post cibum ne eucharistia pereat aut male tractetur. An ad vitandum scandalum 287. An ad perficiendum sacrificium vet communionem 288. An ad vitandam mortem. An liceat communicare ante somnum vel digestionem 289.

— De obligatione sumendi eucharistiam. An communio sit necessaria eecessitate medii 290. An et quando quisque m j>ericulo vitae teneatur communicare 291. Quld agendum in periculo vomitus vel delirii 292. An ministrandum viaticum pueris. Qui post sumptum peccavit an teneatur denuo 293. De obligatione communicandi 294. Duplex adest de hoc praeceptum. Quando obliget divinum, quando ecctesiasticum. Poenae in transgredientes praeceptum communionis paschalis 295. Quomodo computandus annus obligationis 296. Qui omisit in paschate an teneatur quamprimum 297. An hoc praeceplum impleatur per communionem sacrilegam 294. Qui praevidens impedimentum , anticipavit 297. An sit obligatio anticipandi 298. An teneamur tollere impedimentum ad satisfaciendum communioni paschali 299. De obligatione communicandi in parochia. An eximanlur sacerdoles, peregrini, famuli monasteriorum, an alii ex consensu pastoris 500. De obligalione puerorum communicandi in paschale. Qua aetale teneanlur. An danda communio infantibus in arliculo morlLs 50 1 . An danda amentil)us 502« An semifaluis , mulis, surdis, obsessis 503. Ubi debeanl peregrini, vagi etc. recipere communionem in paichaie 240. v. 9. Quibus io ecclesii$ oossil assen'ari Ss. Sacramentum Eucharfstiae 424. Ds eius expositione V. Expositio. Gestans eucharistiam in mortali III. 463. Ministrans, tangens aut elevans de terra in peccato VI. 50. 53. 237. Porrigens indigno hostiam non consecratam 42. An possit ministrari peccatori 47. 3ft An sumat cum fructu hostiam qui nescit essa consecratam 85. An hoc sacramentum possit ministrari in oratoriis privatis VI. 359. V Sacramentum, Missa^ Celebrare etc.

Evictio. Quando debeatur III. 800.

Eunuchus. An sit irregularis VII. 416. et seq

Examen requisitum ad confessionem VI. 471. Potest suppleri a confessario ib. v. 2. An sit obligatio scribendi peccata ib. v. 3. Examen est necessarium ad ordines 783. V. Ordinandiis.Etc.

ExcommunicatiOy Excommunicatus. Quid et quotuplex sit excommunicatio. Qui sint vitandi VII. \o5. 134. Quid requiratur ut quis sit vitandus 135. ad 137. An liceat toleratis cum aliis communicare. An liceat communicare cum tolerato 138. Inducens toleratum ad communicandum in divinis 1 39. Quando percussor clerici sit vitandus 141. ad 145. Quando possit credi vitandus absolutus 146. An excommunicatio in communilatem sit valida et licita 19. Ob quam causam incurratur excommunicatio minor 147. -151. Effectus directus excommunicationis minoris 148. 149. Effectus indirectus 130. Anomnes confessarii possint absolvere ab ea. An simplex sacerdos 71. An sit mortiile recipere aut ministrare sacramenta cumexcommunicalione minori 1 52. An incurratur cum solo veni;di 1 53. An hoc veniale possit omitti in confessione 154. Quis possit ab ea absolvere. An etiam qui potest absolvere venialia 155. Quis incurrat I5G. Effectus excommunicationismaioris. Effeclus mecliati sunt

  1. Irregularilas ob exercilium ordlnis. 2. Suspicio de haeresi 157. Effectus immediati sunt: 1. Privatio sacramentorum licile , et etiam valide quoad poenitentiam 1 58. 1 59. De conferente sacramentum excommunicato. De excommunicato recipiente. An ei ministranda eucharistia in articulo morlLs. Quid in dubio an sit absolutus an non ab excommunicatione 160. An excommunicatus teneatur tollere impedimentum excommunicationis ad implenda praecepta 161. — 2. Privu' tio communium suffragiorum etc. 162. An possint offerri sacrificia etc. pro vitando 1 63. An pro tolerato 164. — o.Privatio administrationis sacramentorum. An peccent recipientes sacramenta ab excommunicato 165. An excommunicatus valide minislret sacramenta 166. 1G7. 1G8. Quid in articulo mortis -168. An licite ministret 169.

  2. Quam poenam incurrat illicile ministrans

  3. Quam incurrat recipiens 172. — 4. Priva^ tio divinorum officiorum. Quomodo peccet communicans in divinis cum vitando. An liceat recitare cum ipso oificium 173. An vitando liceat usus sacramentalium elc. 174. Quid si vellet in« teresstt missae 1 75. 4d quid teneanlur clerici si

1030 «X Holit recedere.An alri assistentespeccenttuncmorfdliter etc. ^ 76. Quae veniant nomine di\1norum pfficiorum. Quomodo debel expelli, alias missa jnterrumpi etc. i77 An excoramunicatus lenealur ad horas 478. — 5. Nullitas beneftciij digni' tatis,praesentationis etc. 479. Plura notanda. An peccent conferentes etc. Quid si ante excommunicationem fuisset praesentatus. Et an beneficiatus faciat fruclus suos \ 80. 4 83. III. 670. An toleratus sit inhabilis ad oflBcia, beneficia etc. ^TI. 481. An valeat coUatio beneficii nescienti se esse excommunicatum 482. — 6. Privatio communicationis forensis 484. — 7. Privatio usus iurisdictionis 4 85. — 8. Privatio ecclesiasttcae tepulturae. Plura notanda de poUutlone ecclesiae vel tjoemeterii, de exhumatione, comitantibus, sepelientibus etc. 486. Quid si sit haereticus non denuntiatus 4 87. — 9. Privatio commu' nicationis civilis 488. Os 489. Orare 490. P^ale 491 An liceant signa urbanitatis sine verbis, rescribere etc. 492. 193. Communio id est contrahere, cubare etc. \9A.Mensa 493. Quale peccatum sit communicare cum vitando. Communicare in divinis aut in eodem crimine 4 96. ad \ 98. In quibus casibus communicans incurrat excommunicationem maiorem 499. In quibus casibus liceat communicare 200. ad 207.

— Ob quas causas incurratur excommunicatio maior. Excommunicationes non reservatae. Contra omnes 209. Contra clericos 24 0. Contra religiosos 24 4 . Excommunicationes adiectae a Trident. 242. Anincurrant excommunicationem cogentes puellas ingredi monasteria, tantum ut educentur ibid. Dub. 4. An cogentes ad suscipiendumhabitum religiosumexmetu reverentiali ^ub. 2. An cogentes mares. An impedientes ingressum puellae Dub. 3. Excommunicationes reservatae episcopis. In percutientem clericum. In eos qui absolvuntur in articulo mortis, et postea se non praesentant superiori. In fratres minores etc. In procurantes abortum foetus animati effectu non secuto. In communicantes in eodem crimine. Excommunicationes quas episcopi sibi reservant 213. De excommunicatione imposita ex monitorio 2t4. Obllgatus revelare damnum, si non revelet 213. An sit obligatio revelare crimen emendatum 24 6. Qui, facto monitorio excusentur a revelando 247.

— Excommunicationes papae reservatae extra buUam Coenae. Contra omnes 248. Contra clericos et religiosos 249. De excommunicatione contra duellantes et cooperantes 220. Contra violantes clausuram monialium 221. An incurrant ingredientes sine licentia. An introducentes 222. An licentia debeat esse in scriptis. An debeat esse specialis 223. A quo debeat concedi 224. Quae causa requiralur ad concedendam 223. De ingressu medicorum, etc. 226. Confessariorum 227. An ingrediens cum licentia tenealur slalim egredi 228. De excommunicaliooe reservata in mouiales violanles clausuram

et in cooperantes 229. Conlra mulieres violais tes clausuram religlosorum 230. Quae foeminac excipiantur. Quae domus veniant nomine con. ventuum 234 . De prohibitione coUoquendi cum monialibus. Quid circa regulares 232. An vetetur solus accessus sine collocutione 233. An loquentes per nutus incurrant casum reservatum 234. An peccet graviter semel colloquens cum monialibus 233. An detur parvitas materiae. An detur in regularibus 236. An liceat colloqui cum moniali ob utiUtatem 237. An cum abbatissa 238. Qui eximantur ab hac prohibitione. Consanguinei in 4. et 2. gradu. Melu coacti. Pauperes et quaestuantes 239. An impuberes 240. An regulares incurrant excommunicationem latam ab episcopo 244 . An peregrini 242. An episcopi coUoquentes cum monialibus in aliena dioecesi incurrant excommunicationem latam ab ordinario loci 243. Dissertatio super censuris circa sententias pertinentes ad Conceptionem B. V. Vide Conceptio. De excommunicatione ob percussionem clericorum. Verba'canonis 264. Quid intelligatur per verba Si quis 263. Quomodo comprehendantur mandantes etc. 266. Ratihabentes 267. Non impedientes 268. An solum qui tenentur impedire ex caritate 269. Quid intelligatur per clericum 270. Per monachum 274 . Quid per verba manus iniecerit 272. Quae percussio requiratur 273. 274. Quis non incurrat 273. Quando episcopus possil absolvere ab hac excommunicatione 276. Quae percussio dicatur levis, quae gravis, quae enormis 277. Quot modis levis possit fieri gravis 278. Qui possint absolvere a levi, qui a gravi 279. In dubio an iudicanda levis aut gravis. An incurrat excommu» nicationem qui venenum dat clerico 280. An incurrat occidens unum clericum pro alio ni. 628.

— Excommunicationes reservatae papae per bullam Coenae. De excommunicatione in retinentes, legentes etc. lil)ros haereticorum VII. 284. Ad incurrendam quid requiratur 282. ad 285. Quando non incurratur 286. An legi possint libri infidelium vel hebraeorum 282. An prohibeantur libri philosopliici vel qui incidenter haeresim conlinent- 287. Quinam libri prohibeantur in indice 288. Quot classes librorum index constituat 289. Ad quem spectet libros prohibere 290. An Uceat ex curiositate, etsi cum licentia, legere libros haereticos. An legere libros prohibitos ei qui est certus lectionem non esse sibi obfuturam 291. An incurrat excommunicationem qui legit prooemium etc. An qui audit legere. Qui inducit ad legendum 292. An qui legit scripturam brevem 293. Qui legit parum 294. Qui retinet parvo tempore 293. An excuset ignorantia crassa. Quid si quis scit ex viro probo esse librum prohibilum 296. An incurrat qui impedit ne comburatur aul laudat etc. 297, An qui deponit apud alium 298. An qui comburit. A quo impetranda licenlia legendi 299. AJ Incurrendam excommunicalionem ob haere*

EX

«Im quid requlratiir 500. 503. 504. An incurrat «rrans ex ignorantia crassa aut affectata 501. An qui dubitat circa res fidei 502. Alia advertenda ?05. Incurrunt etiam credentes^ fautores, receptatores, defensores 506. An qui favet haeretico ob amicitiam etc. 507. An qui recipit ne capiatur 508. Incurrunt surripientes bona naufragantium 509. Domini imponentes tributa 5i0. Quinam alii incurrant excommunicationem buUae 311. V. Censtira, Reservatio, Sollicitatio etc.

Execratio. Quomodo fiat execratio rei conse'Cratae, nempe ecclesiae, altaris, calicis et vestium VI. 568. V. Ecclesia. De execratione altaris. Quid si lapis removeatur, aut frangatur. Si spolietur sepulcrum. An reliquiae sint necessariae. Quid si frangatur sigillum, vel removeatur sepulcrum 569. Quid si sub altari sint humata cadavera ib. in fine. Quando execretur calix. Quid si pereat inauratio. An de novo inauratus indigeat nova consecratione. An liceat celebrare in calice numquam deaurato 570. Quando execrentur vestes 371. De parlibus avulsis a re consecrata. De calice fracto. De paramentis laceris €tc. ibid.De execratione coemeterii 564. VII. 186.

Executor. Qui possint esse executores testamenti m. 956. Qui sint de iure. An possint fungi oificio per alios ibid.

Exemptio etc. An nomine locorum exemtorum veniant monasteria VII. 24.

Exomare se nimium an sit peccatum V. 67.

Expositio eucharistiae VI. 424. v. Refert. An in ea possit dici oratio de sacramento in missa ib. V. 10. et 411. V. Probabiliter. In missa soiemni 40. horarum vel pro re gravi dicitur Glo«a et Credo ibid. Ex qua causa possit fieri expositio 424. Prohibentur apponi tunc in altari statuae, reliquiae etc. ib.

Extrema unctio. Quid sit hoc sacramentum, €t an a Christo institutum VI. 706. An per quamlibet unctionem partialis gratia conferatur. An conferatur gratia, recedente obice 707. De materia remota huius sacramenti. De praecepto renovandi oleum. An possit addi allud 708. An oleum debeat esse ollvarum, et an benedictum, et a quo. An sulBciat ungere una gulta 709. De materia proxima. De unctionibus. Quae spectenl ad essentiam huius sacramenli 710. De forma 71 1. Quibus et quando ministranda extrema unctio 7l2.a;l 714. Quando possit ilerari in eadem infirmitale 713. Quae disposilio requiratur. An dandapost viaticum716. An minislranda pueris 717. 719. 720. An infanlibus 718. An adulto infirmo slalim post baplismum 721. De minislro. An quivis sacerdos possil illam dare ex consensu parochi praesumplo. Quid sancitum sit de regularibus 722. Quid si pastor absit vel nolit dare. Quid si sit excommunicatus aut suspensus 723. An liceat dare sine ministro. An possit unus unam alius aliam parlem inunpere. An solus sacerdos possit mifDislrare. Quid si minisler inler unctiones defitA 4 031

ciat 724. An sacerdos incurral Irregularitatem sl aegrotus decedat dum eum revolvit etc. 723. De administratione. Anliceat ministrare sine vestibus sacris 726. An sit peccatum omittere orationes etc. 727. An deferre oleum sine lumine. An omittere signum crucis. An liceat deferre oleum una cum viatico 728. An teneatur pastor dare petentibus, et an cum periculo vitae. An teneantur dare alii sacerdotes 729. An liceat parocho oleum retinere domi 730. De efiFectibus. An per extremam unctionem remittantur mortalia per se. An principalis effectus sit remissio peccatorum vel reliquiarum peccati 73I.De subiecto. An sint capaces amentes, ebrii, impoenitentes , excommunicati, vulnerati in rixa, phraenesi laborantes, muti, surdi, caeci 732. An peccet gravitor qui negligit suscipere 735. V. Sacramentum.

F

Factor. An ofBcium factoris vetetur clericLs in. 838.

Fuctum praesumitur rite factum I. 26. Fucultas V. Poenitentiaria, lurisdictio etc. D€ facultatibus in iubilaeo V. lubilaeum. Etg Falcidia. Quid sit m. 961. Fama V. Detractio.

Familiares episcopi quando possunt ab Ipso ordinari VI. 770.

Famulus. An peccent famuli cooperantes do minis usurariis III. 789. An peccent dando elcemosjnas de rebus domini 519. De praescription» stipendii 516. Famuli monasteriorum ubi communicare debent in paschate VI. 240. v. 1 0. 500. v, 5. Famuli famulorum episcopi an possint ab co ordinari 780. Ad quid teneantur famuli erga dominos m. 545. An non impedientes furta rerum domini teneanlur ad restitutionem 544. An conductus ad annum possit petere stipendium si discedat prius 545. An aegrotans teneatur supple* re 54^. An ei debeantur expensae curationis et fcalarium 864. An elapso triennio possit salarium exigere vel occulte sibi compensare 547. NuIIa statuta mercede an possit petere iustum stipendium vel occulte surripere 548. An absolvenda famula peccans cum domino 439. An famuli possint accipere salarium a debitis gravato 694. An liceat famulo lucrari commutando pecuniam domini 836. An possit famulus iussu domini negare eum esse domi 1 63. V. Cooperatio. Quoad vola . rolum. Etc.

Fascinatio naluralis III. 22.

Febris. An laborans febri continua sit irregu» laris VII. 409. An tertiana vel quartana excusel arecilalione olBcii IV. 133.

Feslum. An tertium praeceptum decalogl sil naturale vel caeremoniale III. 263. An praecipia* tur cullus interior. An hoc praeceptum sit aflir. roativum 264. An observanlia domiiiicae sit de iure divino 263. An episcopi possint festa indicere 20G. A quo tempore incipiat obligalio festi 267. Ad auid obli£et hoc praeceplum. Quibu:

testis permiltantur opei-a servUia in regnis Siciliae 268. 332. An sit obligatio audiendi concionem 269. 308. Quis teneatur observare festa. Quando teneantur pueri 270. An liceat in festis iniungere opera servilia infidelibus et amentibus 27 1 . Quae sint opera servilia 272. 273. An sit duplex peccalum peccare in die festo 273. Quae opera non sint servilia 274. An liceat itinerari , uti lectica 273. An ducere ex consueludine iumenta, currus, navigium 276. An molere 277. An docere, scribere, canere etc. ob lucrum 278. An transcribere 279. An pingere 280. 281. An sculpere 28 1 . An liceat typographis componere. An distillare 282. An venari, miiitare , gladiare, piscari, acu pingere 283. Quae sint opera forensia vetita in festis 284. An liceat emere, vendere, negotiari, inire contractus 28S. An liceant nundinae et mercatus 286, An liceat excommunicare, advocatum consulere etc. 287. Quis possit dispensationem dare ad laborandum 288. Quinam laborantes excusentur ex consuetudine 289. 290. Quomodo excuset pietas 291. An liceat in festis coquere hostias, ornare altaria etc. 292. An liceat laborare ad subveniendum pauperibus etc. 293. Quomodo excuset charitas 294. Quomodo necessitas 293. De famulis coactis ad laborandum 296. An eis liceat reficere suas vestes. An pauperibus liceat laborare 297. An liceat in festo coquere cibos , colligere fructus etc. 298. An conficere panem 299. An mederi, conflare ferros, coquere calcem, vitrum etc, ferrare equos 300. An liceat laborare pro magno lucro 301. An ad vitandum otium 502. An excusentur instauratores pontium, viarum )etc., sartores perficientes vestes, sutores, agrico•lae, mercatores etc. 303. An excuset utilitas ad publicam laetitiam 304. An parvitas materiae, et quae sit 50 3. V. 37. Mandans sex famulis laborare per horam III. 306. Dnde sumatur gravitas materiae in forensibus 307. An sit sacrilegium peccare die festo 46. 463. Quoad missam V. Missa. Etc.

Feudum. Quid sit III. 867. V. Domicilium.

Fideiussio. Quid sit III. 912.

Fides. Quae mysteria credenda necessitate medii II. I . Definitio fidei. An mysteria Trinitatis et Incarnationis sint credenda explicite 2. Quae scienda ex praecepto, et an memoriter 3. Quale sit obieclum fidei maleriale, et quale formale 4. Quos et quando obliget praeceptum fidei 3. Propositiones damnatae 6. Quoties eliciendi actus fidei 7. Quando haereticus teneatur credere 9. Quae opinio sequenda in materia fidei I. 43. II. 10. Quando teneamur fidem exterius confiteri. Qui teneantur iure ecclesiastico ad exlernam professionem fidei M. An liceat unquam positive fidem negare 12. An uti verbis amliiguis, an tacere 13. An fugere. Alia 14. An uli veslibus vel signis infidelium 13. An audire conciones haerelicorum elc. Quot peccala commiltal nesans plures arltculos fidei V. »0. De

FI

possessore bonae aut malae fiael V. ResLtuii» Possessor.

Filius. Quae teneanturfiliipraestare parentibua circa amoremlU. 333. Circa reverentiam334.Circa obedientiam et alimenta 333. Quae teneantur praestare parentes filiis quoad alimenta et educationem536. An teneaturpater dotare filiam nuptam contra eius consensum 357. Sanctio nea-* politana circa alimenta filiorum 558. Ad quid aliud teneantur parenles 339. An possint parentes exhaeredare filios 34 1 . 948. 949. Quot sint peculia filiorumfamilias. De peculio castrense, qiiasi castrense, profectitio. An sit profectitium lucratum a filio ex bonis paternis. An filius possit exigere stipendium pro labore in beneficium patris. Quando acquirat usumfiructum peculii adventitii 488. An possit filius a patre mercatore surripere mercedem pro opera sua 344. Aa filius possit accipere alimenta a debitis gravato 693. De filio negotiante cum patre 9 1 0. Quid possint petere filii spurii a patre et matre 931. Si pater relinquat bona alteri ut reddat filia spurio 932. De iuramento parentum puniendi filios 1 86. An pater teneatur assignare patrimonium filio volenti ordinari VI. 819. De filiis nuptias contrahentibus, insciis parentibus 849. Aa teneatur fiUus obedbe patri praecipienti matrimonium 830. An peccent avertentes filios a religione V. Religiosus. Quoad ludum V. Ludus. Elc.

Fiscus. Impediens ne fisco applicetur poena ffl. 585. IV. 257. V. Gabella.

Foemina utens veste virili, faciem fucans, detegens ubera III. 423. IL 32. 33. Quid si putet aliquos scandalizandos 33. An ei liceat se ornare 34. V. Exornare. An teneatur fugere vi» rum concupiturum 35. III. 551. Mulier permittens se tangi. An vi oppressa teneatur potius pati mortem 508. 450. 455. An virgo ad servandam castitatem possit se iniicere in certum periculum vitae 566. 567. An vi oppressa possit statim expellere semen VI. 934. III. 594. V. Dicunt. Foemina accipiens donum post illicitam petitionem 754. 756. V. Donatio. An excusetur a censura foemina percutiens clericum sollicitantem VII. 273. in fin. Quando excuselur a ieiunio V. leiunium. Quando a missa V. Missa.. Etc.

Foetus V. Ahortus.

Forma quando dicatur mutari essentialiter VI. II. V. 5. Quando accidentaliter ib. v. 4. V. Sa^ cramentum. De formabaptismi V. Baptismu^.Elc.

Fornicatio. Quid sit et an vetila de iure naturae III. 452. Quitl si quis ab initio voluerit tangere et postea fornicelur V. 45. Fornicali» sponsi an differat specieV. Sponsus. V. Co?»cubina, Stuprum. Etc.

Frater. Ad quid invicem leneantur fralres et sorores. An fralres teneantur dotare sorores III. 540. An sit gravis obligatio relinquendi bon» fralribus 946. Quomodo facienda collalio inler fralres 934. An debeanl conferij,sumplu.s or»

FTI

flludio, doctoratu etc. 953. An patrimonium datum ad suscipiendos ordines 956 An bona paterna expensa in ludis etc. 957. An expensae factae in nuptiis 938. An vestes et similia data a parenlibus 959. Qaando inter fratres censeatur facta societas et quid in easervandum 907. qu. 5.

Fructus V. Restitutio. Quoad non recitantes officium V. Horae. Etc.

Fur etc. Quid prohibeatur per septimum praeceptum in. post n. 485. Quid sit furtum 518. Non auferens occasionem furandi filiis aut famuILs n. 58. An liceat auferre alienum ioco aut ob bonum finem DI. 519. Quoad compensationes famulorum V. Compensatio. An liceat furari ob necessitatem sui vel proximi. In qua necessitate id liceat. Plures casus. An captivi apud turcas possint alienum surripere ad se liberandum 520. 523. An pauper extreme indigens possit accipere antequam petat, et an possit accipere rem magni vaibris ib. q. 2. 5. An fur consumens rem ablatam in necessitate teneatur ad res,t,itutionem, qu. 4. An surripiens in necessitate teneatur ad reslitutionem si fiat dives qu. 5. An quilibet possit surripere bona turcarum 525. Quae sit quantitas gravis in furto secundum personas et circumstantias 526. 527. 528. De furtis fructuum ef lignorum, et de restitutione 529. De furtis minutis interpolatim factis uno yel pluribus 350. V. 44. Quid si sit animusbrevi restituendi totum, vel partem complentem materiam gravem in. 551. An sit mortale furari parum reliquiae sacrae 45. 552. Furans habens aut non habens animum ditescendi 555. An furtula facta diversis coalescant. An restitutio possit fieri pauperihus 554. Si pliires simul furenfur pauca alicui 553. 556. 557. An sit mortale furari aliquid leve post completam materiam gravem 558. De furtis uxorum, maritorum, amicorum etc. 559. et seq. Quale furtum filiorum sit grave 545. De furtis famulorum in esculentis et«. 545. De restitutione facienda ab uxore et filiis 546. Cui crescat pretium rei furatae 619. An liceat accipere rem alienam ex praesUrapto consensu domini 700. An furtum in eccBesfa vel sacristia sit sacrilegium 59. Quae cirG^iCastantiae expUcandae in furto VI. 468. FuHus clam a clerico an incurrat excommunicafibnem VII. 275. V. Resiitutio.

G

Gabella. Quis possit tributa imponere. Quae requirantur ad iusti tributi impositionem III. 615. An fraudantes gabellas peccent et teneantur ad restitutionem. An teneantur solvere deferentes ad usum proprium. An pauperes 616. An populi in duhio de iuslitia tributi teneantur ad eius solulionem. An credilor regis possit fraudare gabellam alleri locatam aut venditam. An emens mercem a defraudanle gabellam teneatlir ad ipsam 6 1 7. An gabella pro venditione sit soIvSnda ei qui tempore contractus an ei qui temDore Iradilionis exlilerit 790.

Generationem an liceat aliquando impediro VI. 954.

Gentilitius contractus III. 812.

Gladium an ficeat reddere occisuro V. Coo» peratio.

Gradus. Regulae pro distinguendis gradibus consanguinitatis VI. t029.

Gratia V. Sacramentum.

Gula. Quid sit, quomodo commiltatur peccatum gulae, et an sit grave. An liceat uti delectatione ciborum V. 75. So cibo et potu implero usque ad vomitum ibid. Filiae gulae 74.

H

Hdbitus. Inducens in civitatem novos habitui V. 67. V. Ordinandus,

Haeres etc. Quando valeat renuntiatio haereditatis in. 952. An stricte interpretanda. Plm-es casus 955. An sint irrita pacta de haereditate viventiuna 954. Qui possint institui haeredes 945. 944. Quae sit divisio haeredum 945. An sit gravis obligatio relinquendi bona propinquis indigentibus 946. Quantum debeatur haeredibus ne^ cessariis 947. Qui haeredes succedantab intestato 955. De falcidia et trebellianica debita haeredibus 96 1 . Quomodo haeres debeat exequi voluntatem testatoris 941. V. Testamentum. De haeredibus usurarii V. Usurd.

Haerelicus etc. Quid sit haeresis. Quis dicatur haereticus n. 19. Quid explicandum in confessione ibid. Quando teneatur haereticus suam sectam eiicere 9. An, liceat audire conciones haereticorum etc. J6. An liceat optare mortem haeresiarchae ob bonum commune 50. An vehere annonam ad haereticos 75. An liceat pe-; tere a Deo vel offerre rairaculum ad conversio-^ nem haereticorum III. 50. An haeretici et excommunicati valide absolvant in articulo mortis VL 560. De obligalione denuntiandi haereticos V. Accusare. V. Censura^ Excommunicatio.

Hasta. Venditio sub hasta variat pretium m. 808.

Hermaphroditus. An sit irregularis VII. 403.

Hqmicidium V. Occidere. Per quale homicidium polluatur ecclesia VI. 504. De iriregularitate ob homicidium V. Irregularitas. Etc.

Honor laesus etc. V. Detractio.

Horae canonicae. De institutione divini officii IV. 141. V. Hic. Qui non potest legere omnes horas teneturad eas quaspotest 1. 177. IV. 158. De restitutione ob omissionem officii III. 665. IV. 151. Quid si fructus non percipiantur III. 664. Omiltens sine culpa an teneatur ad restitutionem 665. An teneatur omittens officium intra primos sex menses 666. An omittens uno die possit supplere alio 667. Omittens partem minorem quaiii integrae horae 668. Quibus applicanda restitutio 672. IV. 152. Quando excuset a reslitulione lilulum pecuniae expensae 135. An omnes fruclus restiluendi, iuxta officia omissa lU. 675. An leneatur ad officiura habens lenuu

\0H HO beneficium 674. An canooici non assisteuleSj vel non psallenles in choro teneanlur ad restitutionem 675. Quinam clerici teneantur ad officium, et qualem partem teneatur recitare subdiaconus in die ordinationis IV. ^40. An teneantur ad horas omnes religiosi et moniales ^41. i 42. An reHgiosi non constituti in sacris et moniales teneantur recitare saltem privatim. An teneantur religiosi eiecti, profugi, ad triremes damnati, degentes extra claustra 142. An et quando religiosi et moniales teneantur tecitare in choro. Praelati negligentes recitari horas in choro -143. An teneantur episcopi recitare in choro. An supplere qui non percipiunt, choro faiservientes. An ad peccandum sulBciat minor omissio in choro, quam privatim. An satisfaciant musici et pulsantes organum U3. Quis teneatur aut excusetur ab horis etc. An ordinatus per metum teneatur 144. Quot peccata committat beneficiatus officium omittens. An graviter peccel si velit fructus restituere 145. Quae culpa sit omittere officium vel eius partem 146. 147. An omissio sit unum vel plura peccata 148.Quot peccata committat, qui officium proiiciens in mare, redditur impotens ad recitandum 149. Dubitans de omissione an teneatur recitare 150. Quomodo excuset inftrmitas a recitatione. An excuset gravis molestia. An convalescentia. Quid in dubio an infirmitas excuset. In dubio an possis recitare partem 154. 155. Quomodo iustum impedimentum 1 56. Quomodo caecitas et carentia hreviarii 157. 158. An tenearis recitare cum socio, si nequis solus, et an illum conducere 158. Quomodo excuset dispensatio. Quis possit tlispensare, et causae dispensandi 159.

— '■ Quomodo recitandae horae. 1 . IuxtaBreui'arium romanum 160. An sit obligatio recitandi litanias, officium defunctorum. An liceat officium in brevius permutare, et se cum altero conformare. An se conformare cum clerico privilegiato. An errans teneatur repetere 161. De promintiatione vocali 162. Se non audiens. Submisse recitans in choro. An tenearis repetere quae non percipis. De surdo recitante in choro -163. De pronunliatione integra 164. Mutilans verba. De socio mutilante 165. De pronunliatione conlinuata 166. An matutinum possit separari a laudibus. An nocturni possint invicem separari 167. An repetenda hora si fiat interruptio. Causae interrumpendi 1 68. De ordine 1 69. Causae invertendi ordinem 170. An in choro sit gravis obligatio recitandi horas ordine debito et glalis horis 171. De tempore quo dicendaesunt horae. Causae anticipandi vel postponendi 172.

  1. Quando possit dici malulinum 174. VI. 347.

  2. Anmatut. defunct. possit pridie recitari. An in vespera diei antecedentis possint recitari litaniae IV. 174. De atlentione et devotione. Quae dislraclio sit culpabilis etc Dormilans etc. 1 75.

      1. Regulae adscrupulos abiiciendos circa recilalionem officii. Kemedia conlra dilA

filractiones 177. Recitans in mortali 178. Recl. tans in locis immundis. An peccet non recitani stando, genufiectendo etc. iuxta rubricam 179. An incurrat censuram recitans distracte VII. 35. An canonicus excommunicatus absens a choro amittat distribuliones. Causae excusantes cano. nicos ab assistentia chori IV. 130. Quid de canonico poenitentiario, de theologo, de examinatoribus, visitatoribus etc. 131. Quid de canonicis docentibus, de praebendatis studentibus, de canonicis studentibus etc.132. An liceat officium privatim dicere cum excommunicato vitando Vn. 173. An excommunicatus teneatur recitare 178. An peccet dicendo Dominus vobiscum, aut privatim cum alio recitando ibid. De privilegiis religiosorum et monialium circa horas canonicas !V. 63. 64. Quid si obligatio horarum probabiliter sit impleta150. 10. 700. v. Limitant.

Horologium. An liceat sequi ultimum. An terminet hora in primo ictu VI. 282.

Hostia V. Eucharistia.

Hypotheca Bl. 913. An praeferendi creditores hypothecarii 690.

I

lactantia. De peccato commisso, quol peccata contineat, et quid explicandum in confessione V. 26.

Idioma. Ignarus idiomatis an excusetur ab integritate confessionis. An teneatur uti interprete VI. 479.

Idololatria. Quid sit et quotuplex III. 12. 13. Adulterari in scripturis pluries significat idolo* latriam committere 162.

leiunium etc. Quid in dubio an coeperit, vel transierit hora ieiunii aut abstinentiae a carnibus I. 52. An teneatur ad ieiunium dubitans an expleverit annum vigesimumprimum aut sexagesimum ibid. De unica comestione III. 1004. De abstinentia a carnibus, ovis, et lacticinits • 1005. An abstinentia ab ovis et lacticiniis obliget sub gravi 1006. An etiam in dominicis quadragesimae 1 007. Quinam dispensenlur in quadragesima ad edendas carnes aut lacticinia1008. An in ieiunio extra quadragesimam sit abstinendum a lacticiniis de iure communi. An ubi viget consuetudo abstinendi. An liceat edere biscoctos ovis confectos 1 009. Quae sit parva materia in esu carnium et in ieiunio. Quid explicandum in confessione III. 1 029. An tencatur abstinere acarnibus qui nequit ieiunare 1. 177. Dispensatus in esu carnium, an possit vesci omnino convalescens 1 86. An liceat edere laridum cui p^rmittuntur lacticinia III. 1010. Quorum animalium carnes vetentur in ieiuniis 1011. Quibus pueris possint minislrari carnes 1012. An dispensati ad carnes teneantur ad unicam comeslionem, et abstinentiam a piscibus 1013. 1014. Sancita circa hoc a Bened. xiv. 1015. De hora refectionis 1016. I)e divisione prandii 1017. An liceat quolies libueril sumere parum cibi anle polum, ne poluf

IS

Boceat -1018. An elecluaria franganl ieiunium -1019. De interruptione et protractione prandil -1020. De lacte, iusculo, et similibus ^02L De potione vini, cerevisiae, et limoniadis CsorhettoJ De potione chocolatae ^1023. De coUatiuncula vespertina -1024. Quae quantitas permittatur, et quae in vigilia Nativitatis, Paschatis, Pentecostes ^025. Quae qualitas permittatur 4026. An liceant ova aut parum casei ^027. An pisces \ 028. An panis coclus cum aqua et oleo. An iusculum ex herbis. An legumina etc. 4029. An vetitum pluries quid parum edere ^030. V.

VI. An bis comedens teneatur ad ieiunium. An liceat cauponibus ministrare carnes in die ieiutiii in. ^OSO.Causae excusantes a ieiunio. . Dispensatio. 2. Impotentia. 3. Labor. 4. Pietas -1031. In ieiunio possunt dispensare papa, episcopi, parochi, praelati. Quid si dispensent sine iusta causa 4032. Qm excusentur ob impotentiam physicam. An infirmi, pauperes ^033. Qui ob impotentiam moralem. An qui laborant dolore capitis, qui nequeunt dormire, an milites, an uxores timentes indignationem , an viri non potentes reddere debitum etc. ^034. An adolescentes ^1035. An sexagenarii robusti t036. An foeminae quinquagenariae 4037. An senes habentes votum ieiunandi 4038. An religiosi sexagenarii teneantur ad ieiunia regulae -1039. An ieiunium subrogatum voto castitatis obliget sexagenarios 4040. Qui labor et quae artes excusent a ieiunio 404t. An excusentur artifices diviles 4042. An artifices qui possunt ieiunare sine gravi incommodo 4043. An in diebus quibus non laborant 4044. An excusetur qui assumit laborem in fraudem ieiunii 4045. An qui laborant sine lusta causa. An qui ob rarum lucrum4046. De itinerantibus 4031. 4047. Excusat pietas. An op^ra pietatis possint sponte suscipi 4 048. Quando excusentur servientes infirmis, quando peregrinanles, concionatores, cantores, leclores, advocati, iudices, medici, et alii proiessores, confessirii 404i). An peregrini teneantur ad ieiunium in patria praeceptum, et an ad ieiunium loci ubi sunt 4030. 1. 4 56. De ieiunio quoad eucharistiam V. Eucharistia. Etc.

Ignoranlia. Quae ignorantia causet involun' farium I. 26. ad 29. Ignorans an instruendus et Tnonendus a confessario VI. 609. et seq. Ignorantia crassa an excuset perculientem clericum

VII. 275. An excuset a censura V. Censura. Etc. — V. Lex.

megitimus. De illegitimis naturalibus et de fipuriis. Quid possint petere a patre et matre in. 951. An possint succedere parentibus ihid. An spurius leneatur credere malri adulterae 054. Principes saeculares possunt legitimare tantum ad saecularia VII. 433. In dubio de illegitimitale, an quis sit irregiilaris ibid. V. Irregularilas.

Illillerati. Quando sint irregulares VII, 401.

Imago.^n imagines in altari debeant benedk» VI. 31)3. 1» fine. V. Picluret

m 4 035

Immunitas piorum locorum V. Privilegium.

Impedimentum. Ad quid teneatur parochuf circa impedimenta VI. 54. De impedimentis ma trimonii 978. An ecclesia possit constituere impedimenta dirimentia 979. Quis possit constituere. An episcopi 980. An impedimenta dirimentia apposita obligent infideles 984 . De impedimentis impedientibus. Quae reddant matrimonium illicitum. Ecclesiae vetitum, scil. prohi bitio episcopi etc. 982. Tempus feriarum , quo prohibentur solemnitates, benedictio etc. 983. An liceat consummare tempore feriarum 984. Catechismus, Crimen, Sponsalia 98o. Fotum castitatis aut religionis 986. An possit episcopus dispensare in voto castitatis emisso post matrimonium ibid. An episcopi ad debitum petendum possint dispensare in voto castitatis emisso ante matrimonium. An mendicantes. An ad matrimonium contrahendum 987. Impedit etiam matrimonium Clandesiinitas, Omissio henedictionis 988. Omissio denuntiationum 989. De obligatione denuntiandi impedimenta 994. An teneatur denuntiare qui probare nequit 995. An unus testis de impedimento impediat matrimonium 996. 997. 998. An fama impediat matrimonium. Quid si iudex privatam habuerit noliliam famae aut ipsius impedimenti 999. An contrahens teneatur fateri impedimentum 4000. Quid agere debeatparochus cognito impedimento 1 00 1 , Quid si ipse solus noverit 4 002. Quid si ordinarius solus sit conscius impedimenli 4002. 54. in fine, De impedimentis dirimentibus. Praeter defectum consensus sunt quindecim sequentia. 4. Error personae 4 009. De errore circa personam 4010. De errore circa qualitates 4014. An irritet matrimonium error circa qualitatem si dederit causam contractui 4012. Regulae ad dignoscendum quando error qualitatis redundet in sul)slanliam 4013. ad 4016.— 2. Condilio servilis. Plura notanda 4017. ad 4023. — 3. Folum solemne scilicet castilatis per susceptionem ordinis vel professionem in religione 4024. An hoc dirimat matrimonium iure divino vel ecclesiastico. An papa possit dispensare in voto solemni 4020. — 4. Cognatio. De cognatione legali. 4027. De cognatione spirituali 4028. De cognatione carnali, et de regulis pro distinguendis gradiljus 4029. Apbor consanguinitatis 1030. — 5. Crimen. Homicidium, adulterium 1031. Raptus 4032. Regula: Utroque putrante; scil. si adsit solum homicidium 4033. 4034. Unopalranle: scil. siadsilhomicidium cum adulterio 1035. 4030. Neulro patrante: scil. si adsit adulterium sine homicidio 4037. An laciturnitas adullerae sufficiat procon* sensu 4038. An promissio licta cum adullerio inducat impedimentum 4039. An promisslo conditionata 4040. An ad incurrendum impedimen' lum promissio debeat esse mulua 1041, Orilur etiam impedimentum ex adulterio cum niatrimonio attentato vivente coniuge 4042. An in« curral uui vivenle coniuge proniillit alleri

1 036 iM <rimonium ^043. — 6. Disparitas cultus. Quid de matrimonio cum haerelicis i044. ^^05.— 7, Fis^ sive metus gravis incussus ad extorquendum matrimonium -1043. In quo vis dififerat a metu. Quid sit metus ab intrinseco et ab extrinseco ^046. Quae requirantur ad metum gravem 1047. Quae mala eonstituant metum gravem 4048. Quae requirantur ut metus irritet matrimonium 4049. Quid si iudex promittat liberationem si ducas filiam 4050. 40SI. 4032. Quid si medicus neget mederi, nisi ducas filiam 4033. An metus irritet matrimonium de iure naturae aut ecclesiaslico 4 034. An irritet metus levis 4 033. An metus reverentialis 4036. An possit resilire qui metum incussit 4 057.— 8. Ordo 4038.4 039.— 9. Ligamcn 4060. — 40. Honestas. Non oritur hoc impedimentum ex sponsalibus incertis aut conditionatis 4064. An oriatur ex matrimonio nullo 4062. An ex sponsalibus iuste dissolutis 4063. An ex matrimonio clandestino 4 064. — 44. Aetas 4063. Plura de impuberibus 40664067. Quid de matrimonio senum 4067.- 42. Jffinis 4068. De impedimento atfiimtatis ante matrimonium contractum 4069.De impedimento non petendi 4070. An uxor cognita per metum a consanguineo viri privetur iure petendi 4 074 . An ignorantia excuset ab hoc impedimento contrahendo 4072. 4073. 4074. An ad contrahendam affinitatem requiratur ut copula ex utraque parte sit consummata 4073. Quis possit dispensare in hoc 4076. Poena contrahentium cum impedimento affinitatis 4 077. — 45. Clandestinitas 4078. Quid si alicubi non possit haberi parochus 4079An peregrini valide contrahan^ sine parocho 4080. Quis veniat nomine parochi 4084. An parochus excorcmunicatus autirregularisetc. 4082. Anexcommunicatus assistenspeccetgraviter 4 083. An talis parochus possit alteri dare licentiam 4084. Quales testes sufficiant 4083. Quid si sint duo parochi, vel si sponsi habeant duo domicilia4086. Ansufficiatparochus alterutrius sponsi 4087. Sufficit licentia praesumpta de praesenti et oretenus 4088. De vagabundis 4089. De mililibus 4090. De peregrinis, carcere detentis , aegris, puellis in conservatoriis etc. 4091. An valide nubantsponsi coram parocho nolente 4 092. An licite 4095. — 44. Impotentia. Qualis impotentia dirimat matrimonium 4093. De impotentia ex maleficio, frigiditate, improportione 4096. An valeat matrimonium si foemina possit incidi 4097. An soluto matrimonio propter arcliludinem foeminae, si postea per copulam cum secundc viro fiat apta primo, teneatur ad primum redire 4098. An foemina tenealur pati incisionem 4099. 4400. Quid agendum si impotentia est certa 4404. Quid si dubia 4 102. 4403. Quid in dubio an matrimonium sit consummatum el in dubio an impotentia praecesserit vel secuta fuerit matrimonium 4404. — 43. Raplus 4106. Quae requirantur ad incurrendum impedimentum raplus 4407. Quidsi vir rapi^i' eam quacum

fr?

sponsalia conlraxerat 4108. V. Matrimontum, Disjpensatio^ Sponsalia, Debitum.

Impedire. Non impedientes percussionem cle rici an incurrant excommunicationem V. Ex^ communicatio. Impediens aliquem a consecutione boni V. Restitutio. Impediti a quo possint absolvi a censuris V. Censura. Etc.

Imperfectiones dubiae de veniali an aliquando possint esse maleria confessionis VI. 452. in fine,

Impotentia ad servanda praecepta V. Lex. De impotentia ad coitum dirimente matrimonium V. Impedimentum. Quoad ieiunium V. leiunium. Ete.

Imprecari. Quando imprecatio contra homines sit mortale V. 83. Imprecari sibi vel aliia daemonem III. 434.

Impubes. Quando teneatur ad leges ecclesia^ sticas III. 4012. 1. 433. Quando teneatur ad communionem VI. 504. Ad confessionem 663. 666. An possit absolvi in dubio de usu rationis 666« 452. De matrimonio impuberum i063. 4066. Impubes percutiens clericum VII. 2G3. Quoad sponsaMay.SponsaUa. Quoad confirmationem V. Confirmatio. Etc.

Incestus. Quid sit. An omnes sint eiusdem speciei III. 448. An incestus cum consanguinea differat specie ab incestu cum affine. 449. De incestu inter cognatos spirituales 430. An sit incestus copula cum filia spirituali 434 . An sodomia inter consanguineos addat speciem incestus 469. An soli tactus incestum constituant 435. An in incestu cum consanguineis explicandi gradus consanguinitatis VI. 469. 470. V. Dispensatio.

Indicia ad inquirendum V. ludex^ Teslis.

Inductio ad peccandum an confitenda II. 46.

Indulgentia. Quid sit VI. 351. Quid requiratur ad lucrandam indulgentiam 352. 353. Plura de indulgentiis 334. Quotuplex sit indulgentia 353. V. lubilaeum.

Infamare etc. V. Detractio.

Infans V. Impubes.

Infidelis etc. Quid et quotuplex sit infidelitas II. 4 7. An infideles teneantur ad leges ecclesiae

    1. An impedimenta obligent infideles V. Impedimentum. Etc.

Infirmus. An movens infirmum aut ei dans aliquid, an fiat irregularis si ob id moriatur VII. 382. V. MoribunduSy Extrema unctio etc.

Ingressus in monasteria V. Monialis.

Iniuria. De iniuria illata proximo et de resli* tutione V. Restitutio. Quoad contumeliam Vid* Contumelia.

Inimicus V. Odium.

Inquisitio V. ludex.

Intentio in adimplendis praeceptis V, Lex. In sacramentis V. Sacramenlum.

Inlerdictum. Quid sit et quotuplex VII. 328. 329. An inlerdicta civitate interdicantur suburbia et ecclesiae regularium 350. Qui eximantur al« inlerdicto generali personali, et an interdiclc* clero, inlerdicanlur reli;iiosi vel clerici oon hu»

, entes beneficium aut ofScium ool. Quid si In'^erdicantur cives aut civitas 532. EfFectus interdicti sunt: Prohibitio divinorum officiorum 355. f roliibitio sacramentorum excepto baptismo etc. 554. Prohibitio sepulturae 355. Peccatum mortale quod committitur a violantibus interdictum. *tem irregularitas quae incurritur a clericis, et excommunicatioareligiosis556. Quipossint ferre interdictum et an ad incurrendum requiratur culpa gravis 30. 557. An requiratur scire crimen esse vetitum etiam ab ecclesia 44. Qui possint tollere interdicta generalia a iure non reservata 338. Qui personalia particularia 539. Cessatio a divinis quomodo differat ab interdi;to 540. An regalares possint divina peragere tempore interdicti IV. 6i.

Interrumpere officium V. Horae. Missam Vide Missa ete.

Invasor V. Occidere.

Invidia et eius filiae etc. V. 72. Vide Detractio.

Ira. Quid sit, et quando sit peccatum V. 79. Oe peccatis quae oriuntur ab ira 80.

IrregMlarilas. Quid sit irregularitas. An sitcenfura. Quomodo dividatur VII. 34 1 . An episcopus possit dispensare in irregularitate propter haeresim 76. An episcopus possit dispensare in irregularitatibus et suspensionibus cum suo subdito alibi morante. 81 . An haec facultas concessa n cap. Liceat fuerit revocata per bullam Coeoae 82, 85. Effectus irregularitatis 542. 343. An n dubio irregularitas incurratur 344. Nonincurfitur nisi sit expressa in iure 345. In dubio de irregularitate quid agendum. Quid si dubium sit iuris 340. Quid in dubio facti. In dubio homicidii. In dubio de animatione foetus in abortu 547. V. Ahortus. Quid requiratur ad incurrentiam irregularitatem ex delicto 548. 549. An ad incurrendam requiratur scientia legLs 530. An etiam poenae 55^ . Quot modis toUatur irreguiaritas 532. 535. Quis possit dispensare. Notanda 535. Quomodo irregularitas ex defectu natalium tollatur per professionem religiosam 533. Praelati regulares in quibus irregularitatibus possint dispensare ibid.

— Irregularitas ex delicto incurrilur I . oh baptismum ileratumZ^Q. — 2.ob violationem cewsurae 537. Notanda. An qui ordinatur ligatus censura incurrat irregularitatem 538. — 5. ob exercitium actus ordinis sacri quem clericus non habet 539. — 4. ob malam susceptionem ordinum 560. Quotupliciter incurratur ob furtivam susceptionem 561. — 5. ob crimina infamia et notoria 362. Requiritur notorietas facti vel iuris. Quibus criminil)us etc. sit annexa infamia 563. Quomodo tollalur haec irregularitas 364. •—6. Ob homicidium vel mulilalionem 563. De Irregulariidte ob homicidium voluntarium 566. Hanc incurrunt qui occidunt vel mutilant 567. Quid si homicidam poeniteat ante mortem 568. Si \m\n ferial alii occidanl 369. Incurrunl maiiflantes etc. 370. Quid in dubio an homicidiui^ fuerit causatum ex mandato sive^consilio 571, Si homicida iam erat determinatus^^ad occidendum 572. Si consulens consilium revocet 575. Incurrunt omnes cooperantes etc. ad homicii dium et praeliantes in bello iniusto 374. An incurrant ratihabentes 373. An non impedientea 376. De irregularitate ob homicidium vel mutilationem casualem 377. Qui praescindit digitum, etc. 378. Quid veniat nomine membri 579. An fiat irregularis qui abscindit testiculos 580. An ab hac irregularitate possint dispensare episcopi 381. Privans solo vi«u. Inffigens vulnus in rixa. Operans aliquid circa infirmum ex quo moriatur 382. Qui dat operam rei licitae non fit irregularis nisi apponat negligentiam mortaliter culpabilem 385. Excusantur: Magister et pater verberans si etc. Equitans in equo. Alens feram. Reficientes tectum. Clericus in sacris aut monachus medens sine incisione aut adustione 584 Quid de clerico beneficiato medente cum incisione 583. Dans operam rei illicitae an incurrat 580. 587. An qui occidit ad defensionem. An adulter occidens maritum aggressorem 588. An c occidens ob defensionem lilaertatis, honoris etc. 389. Quomodo tollatur irregularitas propler homicidium 590. An possint episcopi in hac dispensare 591. Quid si homicidium fuerit occultum 392. Si fuerit casuale 595. An reputetur casuale patratum in rixa 594. Quid si fuerit per defensionem excedendo moderamen 593. Quomodo praelati regulares possint dispensare in irregularitate ob homicidium vel mutilationem cum subdilis suis et cum laicis 596,

— Irregularitates ex defectu suntiPrimaEa? defectw animae. Hinc sunt irregulares amentes, daemoniaci, epileptici 597. ad 599. Quis possit dispensare in hac irregularitate. An episcopi possint dispensare in aliqua irregularitale ex defectu. An praelati regulares 400. Sunt irregulares illitterati 40 1 . Neophyti 402. Secunda Ex defeclu corporis 405. Sunt irregulares: Caecus 404. Surdus 403.Mutus: an etiam habens loqueiam praeojpitem aut balbutiens 4u6. Claudus 407. Qui caret manu aut digitis etc. 408. Laborans febri etc. abstemius etc. 409. Ille cui deest membrum etc. 410. Leprosus 41 1. Monstruosus 4i2. Quid si defectus superveniat ordinibus; quid si anlecesserit 413. QuLs possit in hac irregularitate dispensare 414. Quid si defectus sit ex propria culpa. An in eo possit dispensare episcopus4i3. Quid de eunucho 416. ad 418. Quid si quis attentet se occidere 4 1 9. Terlia ex defeclu nala' lium 420. Illegitimi legilimanlur per malrimonium subsequens 421 . 422. Quid si nialrimoniura fiat postquam lilius est ordinatus. Quid si malrimonium non consummetur 423. Quid si sit nutlum 424. Quid si filii nascantur a xuatrimoni* clandestino ob omissas denuntialiones 423. Le. gilimanlur fillt per professionem religiosam 42(> Per dispensationem ponlific-iam 427. Qu£ni<ib c«

f>'scopus possil dispensare cum iflegitiino ad ordines minores, et beneficium simplex et ad canonicalum 428. 429. 430. An ad ministrandum in ordinibus maloribus susceplis 431. An filii expositi sint Irregulares 432. Principes saeculares possunt legitimare tanlum adsaecularia. Quid in dubio an quis sit legitimus 453. Quarta ex defectu aetatis 434. Quinta ex defectu sacramenti^ id est ob bigamiam 433. Triplex est bigamia. Vera, interpretativa, similitudinaria. Quae sit vera 436. Interpretativa 437. ad 447. Similitudinaria 448. An hanc irregularitatem incurrant clerici insacris449. Quomodotollalurhaec irregularitas. Quis possit in ea dispensare 4o0. ad 433. Sexta Ex defectu famae 454. Septima ex defeclu liberiatis. Sunt irregulares servi 433. Coniugati, curiales, milites, administratores pubUci, exercentes saeva aut turpia 436. Octava ex defectu lenilatis 437. An fiat irregularis occidens in defensionem honoris vel proximi 438. An qui occidunt in bello 438. 439. 460. Qui in iudicio concurrunt ad mortem vel mutilationem. Quae cooperatio requiralur 461. ad 466. Quomodo vetitum sit clericis et monachis se intromittere in causam sanguinis 467. Fiunt irregulares: iudices, testes voluntarii, accusatores ctc. Quid si accuset clericus ; et quid si causa sit propria vel aliena 468. Quis possit in hac irregularitate dispensare 469. Facultates s. poenitentiariae super casibus, censuris, irregularitatibus, inhabilitatibus, votis etc. 470. V. Censura^ etc.

Jubilaeum. Plura de iubilaeo VI. 533. Adnotantur sancita a Bened. xiv. circa iubilaeum 336. An ad lucrandum iubilaeum omnia opera debeant perfici in una hebdomada 537. Qu. h An per confessionem invalidam auferatur reservatio etc. Qu. 2. An peccet graviter qui absolutus a reservalis postea alia opera non impleat Qu. 5. An oblitus reservati possit deinde ab alio ^solvi, et an obtinere commutationem votorum. Qu. 4. An confessus animo lucrandi iubilaeum maneat absolutus a reservatis oblitis sj postea non lucretur Qu. 5. Committens reservatum in confidentiam iubilaei Qu. 6. An possit dari absolutio ante satisfactionem partis Qu. 7. Qui casus et censurae possint absolvi. An publice excommunicati. An possit dispensari in irregularitate Qu. 8. Qui veniant nomine infirmorum et itinerantium, quibus vi iubilaei possunt commutari opera iniuncta 538. Qu. 9. An sufficiat ad lucrandum iubilaeum oratio mentalis aut modica vocalis Qu. ^O. An modica eleemosjna. An pauperes, religiosi, uxores, filii etc. teneantur ad eleemosynam in iubilaeo etc. Qu. W.kn satisfaciat pro ieiuniis iniunclis implens ieiunia debita Qii. i2. Commutatio votorum in iubllaeo 536. An lempore iubilaei vel indulgentiae possit omilli impositio poenilenliae 519.

ludceus. Gommunicalio cum iudaeis 11. 18. Vendens agnum iudaeo 72.

Judex etc. Quam opinionem debeat sequi I. 47.

An teneatur concedere tempus reo pro siim» ptione sacramenti poenitentiae et eucharistia» ni. 379. VI. 293. An possit iudicare contra pos« sessorem etc. III. 711. IV. 2 10. Quae requirantur ad legitimum iudicium 192. 193. 194. Quid requiratur in iudice. Si male iudicet. Si agnoscat errorem commissum. Carens debita scientia etc 193. Ad quid teneatur 196. In quibus iudex possit instituere inquisitionem generalem198. Quando possil procedere sine accusatore 199. Quando possit inquirere in particulari 200. Notanda de iudice procedente per inquisitionem 201. Quid requiratur ut iudex possit procedere ad torquendum reum 202. Usquequo possit torquere 203. An possit iterum torquere 204. Quando iudex inferior possit poenam minuere. Quid si iudex sit supremus 205. An possit iudicare in causa ubi fuit advocatus 206. An possit damnare nocentem qui iuridice est innocens 207. An innocentem , iuridice probatus nocens 208, Quid faciendum 4udici, si utrinque sententiae sint probabiles 209. Plura de hac materia 210. An liceat iudici accipere munera a litigantibus 211. A» peccent munera dantes iudici aut eius ministris 212. De poenis iudicis ob munera iniquam ferentis sententiam213. 216. Ad quidtuncteneatur

  1. An sententia iniusla obliget in conscientia

  2. Quid liceat iudici eirca munera 216. ludex in causa sanguinis fit irregularis VII. 408. Vide ReuSj Testis.

ludicium. De iudicio temerario et quando sit mortale III. 962. De suspicione et dubitatione temeraria 963. 964. Quomodo discernatur iudicium a suspicione 965. V. ludex. Qui iu iu» dicio concurrunt etc. fiunt irregulares V. /rregularitas.

Juramentum. Quid sit III. 133. Quae sint vera iuramenta 134. ad 158. 143. Quotupliciter dividatur iuramentum 159. ad 141. An omnia iura- * menta sint eiusdem speciei 142. An liceat iurare 144. Quid de iudicio requisito 145. Quid de iustitia. Ex ira proferens ver^. lurans facere rera venialiter malam, aut contra consilia evangelica 146. Quid de veritate 147. Quae certitudo requi ratur 148. An liceat petere iuramentum a peieraturo II. 47. 77. III. 1 49. V.Cooperaf/o. An excusentur a mortali rustici peierantes. Quomodo admonendi 150. An liceat iurare cum amphybologia 151. An cum restrictione mentali. Prop. damnatae 152. Confessarius iuransse nescire peccatum confessum 153. De reo vel tesle a iudice non legitime interrogato 134. Quid si legilime interrogetur et aequivoce iuret 155. An reus capitalLs legitime inlerrogalus possit negare crimen cum iuramento 156. De poenilenle inlerrogato de peccato confesso 157. De indigente re aliena. De haerede 138. De debitore. Exempla restrictionis mentalis 159. Rogalus a iudice an sit loculus eum reo etc. 160. Credilor iurans nihil sibi solutum 161. Adultera negans crimen 162. Requlsilusad muluanduni, an possil iurai'«^

le non haKftre pecuniam 165. De mercatoribus -164. De famulo asserente herum abasse 165. De assumendis ad doctoratum 1 66. Dft asserente acceptionem pecuniae quam non recioit 467. De iurante falsum addendo submisse aliquid verum 468. Non rogatus aequivoce iurans 469. Alii casus 170. lurans sine animo iurandi 171. Quotuplex veritas affirmanda sit in iuramento promissorio 172. An peccet graviter non implens promissum in re parva 175. An obliget iuramentum metu extortum 174. An extortum errore vel dolo 175. De iuramento de re mala aut vana 176. In favorem tertii. Quid si promissio irrita sit a iure. Quid si iurasti contra consilia evangelica etc. 177. De iuramento non ludendi -178. luramentum factum contra prius 179. An iuramentum sequi debeat condilionem promissionis. Casus 180. De iuramento servandi statuta alicuius collegii 181. De iuramento medicorum Bon visitandi etc. 182. De iuramento servandi secretum, dicendi veritatem, solvendi debitum 1 83. luramentum factum concubinae non cognoscendi aliam 184. An promissio prodiga cum iuramento obliget 185. 733. VI. 851 . v. Cum autem. De iuramento redeundi ad carcerem. De iuramento parentum ac dominorum puniendi lilios ac famulos III. 186. An mutatio circumstantiarum excuset ab impletione iuramenti 1 87. An excuset cessatio causae finalis 188. Quis possit irritare iuramenta, et quis dispensare 1 89. 1 90. De commutatione et relaxatione iuramenti 191. Quid si factum sit in favorem tertii 192. An possit remilti ab ipso tertio 193 An iuramentum castitatis aut religionis sit reservatum sicut votum 259. Facultates s. poenitentiariae circa iuramenta VII. 470. n. xiii.

lurisdictio. Quid sit iurisdictio confessarii, et quis habeat ordinariam VI. 557. An vicarius generalis contradicente episcopo, et an possit eam delegare 558. Quae sit iurisdictio delegata, ib. V. Delegata, An delegatio expiret morte delegantis 559. An haereliei et excommunicati vitandi valide absolvant in arliculo mortis 560. An omnes sacerdotes 56 1 . An simplex sacerdos possit absolvere praesenle approljato 562. 563. An quivis confessarius possit absolvere moribundum a reservatis praesente superiore. An in morte ad absolvenda reservata adeundus sit episcopus 563. An teneatur moribundus petere absolulionem a superiore per litteras aut nuntium 563. dub. 3. et VII. 92. An excommunicatus toleratus possit absolvere a venialibus. An regulares possint absolvere sine approbatione episcoporum. An sacerdotes approbati possint confessiones audire sine licenlia parochi VI. 564. Quando habens potestalem delegatam possit subdelegare. De delegato ad universilatem causarum 566. An euIBciat facult^ praesumpla excipiendi confesWones 570. Quando liceat absolvere cum iurisdiclione dubia vel probabili 37 1 . An error communts det lurluUnUonem 572. An liceat miniLE 4039 strare sacramentum poenitenllae cum iurisdictione probabili. An consuetudo praebeat iurisdictionem 573. 1. 50. Quis possit absolvere scholares, milites, peregrinos etc. VI. 569. 577. An sit obligatio confitendi parocho 514. An regulares itinerantes possint cuicumque confiteri 575. De monialibus 576. 577.

lus. Quid sit ius in re, et ius ad rem III. 486» 487. lus idem currit ubi eadem est ratio VII. 4 84.

luspatronatus V. Beneficium.

lustitia. Qualiter dividatur III. 486.

L

Labor excusans a ieiunio V. leiunium^ quoad festa V. Festum.

Lacticinium V. leiunium.

Laicus. An liceat laicis tangere res sacras HI. 48. An possit testificari coutra clericos elc. Vide Teslis, an minislrare etc. eucharistiam V. Eucharistia. Etc.

Laridum V. leiunium,

Legatum. An legatarius possit sibi compensare legatum ex testamento nullo III. 928. An legata pia in testaraento nullo solvenda 922. 923. 925. 927. An legatum relictum puellae ut nubat, possit dari si fiat religiosa 930. Relictum civihus an possit dari extraneis ibid. dub. 2. Relictum orphanis an possit dari eis qui habent parentes inutUes ib. dub. 3. Relictum puellis ut nubant an possit dari nuptis sine dote ib. dub. 4. Relictum puellis nupturis an possit dari viduis ut nubant ib. dub. 5. Relictum virginibus nubendis an possit dari corruptis ib. dub. 6. Relictum puellae ut maneat virgo an debeatur si nubatift. dub. 7. VI. 853. gw. S.Reliclum puellae ut nubat, an debeat dari haeredibus si morlatur ante nuptias III. 930. dub. 8. Relictum fal)ricaa ecclesiae an possit expendi in alia ibid. dub. 9, Quomodo distribuendum legatum relictum pau« peribus ib.dub. 10. An religiosus executor pos» sit applicare suo monasterio legatum relicluni ad pias causas 937. Quomodo mandanda executioni relicta incerta 938. An possint commutari legata ad pias causas 939. 940. Legalum relictum puellae ut nubat cum uno, et illa nubat cum alio VL 833. qu. 4. De legato relicto religioso IV. 4 5. V. Infertur 3. An sit sacrilegiun;> delinere legata pia III. 42.

Legens obscoena III. 420.

Legitima. An paler possit per vola legitimam filiorum laedere III. 215. Quae sit legitima haeredibus necessariis debita 947.

Legitimatio V. Irregulariias.

Lenitas. De irregularilale ex defectu lenilalis VIL ex n. 457.

Leprosus. An possit celebrare el communica re VI. 275. An sit irregularis VIL 4H.

Lex. Quid sit lex aul praeceplum L 90. Qui» ad eam teneatur 91. An lex iniqua obliget elc 92. 99. An leges tyrannorum obligenl 94. An obligel lex noti promulgala etc. Oi». 61, ei

\ 04A LE «"q. Quid oirca legem dubiam. In dubio an sit recepta, sit promulgata, an causa sufficiat ad te excusandum a lege etc. 97. 69. et seq. Quid in dubio an lex sit iusta 93. 99. In dubio an lex praecipiat, an implevcris 99. An lex humana possit praecipere actus internos et an prohibere externos occultos. De lege . fundata in falsa praesumptione 100. Dividitur praeceptum in affirmativum et negativum ^OI. In nalurale et positivum -102. Positivum dividitur in divinum ethumanum -103. Qui possint ferre leges i04, Quid comprehendat lex canonica et civilis ^03. An declarationes S. C. et decreta Rotae habeant vim legis. An leges civiles obligent in conscientia^Oe. An declarationes pontificiae etc. et interpretationes legum indigeant promulgalione ibid.elJn.. 4027.Deconsuetudine quae diciturlex non scripta V. Consuetudo. An obliget lex non acceptata I. 436. Quid si a maiore parte non accipiatur? Quanto tempore praescribantur leges -137. An peccent non acceptanles. An lex pendeat ab acceptatione. Quid circa leges pontificias et civiles ^38. Si lex sitardua vel abrogata etc. ^39. An legislatores humani possint praecipere. Quot conditiones requirantur ut lex obliget -140. An possit praecipi res levis sub culpa gravi H4I, An res levis fiat gravis per circumstantias 442. An res gravis possit praecipi sub levi -143. Quando praesumatur lex obligare sub gravi -144. An lex poenalis obliget ad culpam -143. Quid de lege sub poena suspensionis etc. -146. Si lex assignet poenam, et praecipiat -147. An incurratur poena ante sententiam i48. -149. 430. Quoad peregrinos V. Peregrinus. De lege irritante actum carentem solemnitatibus 131. III. 741.An teneamur toUere impedimentum obstans impletioni legis I. -152. et HI. -1043. An ad leges teneantur ebrii, infideles, ignorantes etct. I. •I 53.An teneatur legislator \ 34. Quando obligentur pueri ad leges ecclesiasticas 4 55. An praecepta debeant impleri ex charitate -162. An requiratur intentio satisfaciendi -163. An satisfaciat qui intendit non satlsfacere -164. An ad satisfaciendum requiratur intentio faciendi id quod est praeceptum -165. IV. -176. An duplici praecepto uno actu vel pluribus eodem tempore possit satisfieri I. \ 66. An qui uno actu violat plura praecepta committat plura peccata 467. An ignoranlia excuset a transgressione 468. An a poena legi annexa 469. An detur ignoranlia invincibilis etiam circa praecepta iuris nalurae 470. ad 474. An excuset metus 473. An impotentia 476. An dispensatio 478. V. Dispensatio. An per legem generalem abrogetur particularis. An cesset lex cessante fine legis 4 99. De interprelatione legis 200. De epikeia legis 204. Dispositio legis esl eadem ubi eadem currit raiio VII. 84. Lex poslerior quando deroget privilegiis VI. 350. Lex perniciosa an ol)liget 615. Libellaiicus conlractus III. 868. Libellus famosus III. 993.

LU

Liber. i3issertatio de prohibitione ItT^rorurv Fide Append. m. in fine libri I. Imprimente% mandantes imprimi, vendentes hbros sine su« periorum licentia etc. excommunicantur VIL 209. ad 40. et 212. De indice librorum prohibi. torum, de excommunicatione in legentes etc. De legentibus libros haereticgrum etc. V. Excommunicatio.

Licentia iniuste negata VI. 576. Quoad religio&osV. Religiosus. Quoad reservata V. Reservatio.

Limina Aposlolorum. An canonicus missus ad iim/na excusetura residentialV. 430. v. Item.

Linea V. Consanguinitas.

Litaniae V. Horae.

Litera. Quando peccent aperientes aut legentes scripta et literas alienas V. 70. An liceat dilaceratas colligere et legere ibid. De scribentibus literas amatorias III. 426. An iiceat famulis scribere aut deferre literas etc. V. Cooperatio. Lilerae dimissoriales V. Dimissoriae.

Locatio. Quid sit. Si res locata pereat. Si usus vel fructus rei cesset.^De expensis in rem conductam. De incendio. De conductore volente emigrare ante tempus HI. 857. Quando et quis possit expellere conductorem ante tempus 838. 859. An ob sterUitatem debeatur conductori remissio pensionis 860. An liceat pauperi elocare ius mendicandi 864. An conductor obligatus ad meliorationes debeat facere suis expensis 863. An liceat locare domum meretrici etc. V. Cooperatio 70. An liceat locare decimas etc. V. Simonia.

Locus. Qualis dicatur sacer III. 460. In quo loco dicenda missa, aut audienda V. Missa. Etc.

Lucrum. Quomodo dividendum inter socios III. 907. An excuset a missa V. Missa. Etc. De lucro circa mutuum V. Mutuum.

Ludus. Quid sit ludus et quando licilus IIL 874 . An sit restituendum lucratum a filiofamilias aut religioso 872. Religiosus ludens illicite per licentiam generalem 873. An religiosus pos* sit plus lucrari, quam perdere 874. An si expo* nat plus quam possit teneatur restituere lucratum 875. Quantum possit filiusfamilias aut religiosus exponere ludo 876. 901. De ludente cum deceptione 877. An cogens ad ludendum possit relinere lucratum 880. An possit praesciens se victurum 884. An qui ulitur astutiis licitis. Quid si illicitis. Ludens sine anirao solvendi. Totos se tradentes lusibus. Ludere precibus sacris 882. De ludo vetito 883. De legibus hunc ludum prohibentibus 884. An peccent lai» ci boc lusu ludentes 885. De ludente ob lucrum 886. De victore ludo vetito 887. Quid si impediat iudicem ne ipsum condemnet. Et an tenealur fateri veritatem 888. An possit relinere lucratum ludens animo repetendi 889. An viclus ludo vetito tenealur solvere 890. Quid si uler* que renuntiaverit legi 891. An victus possil pelere relaxationem iuramenti 892. An sibi comoensare solulum 893. An possil transii^cre d

LC

ficte miniletur repetere in iudicio 894. Quoad clericos circa ludum alearum, quosnam compreliendant canones 895. Clerici frequenter ludentes aut in magna quanlitate 896. ad 898. Quando non peccent 899. An clericis vetentur omnes ludi chartarum 900. Quomodo peccent religiosi aleis etc. ludentes 901. Quomodo epificopi 902. An peccent graviter clerici et religiosi his lusibus assistentes 905. De voto non ludendi 225. De iuramento non ludendi ^78. An superior religiosus possit dare licentiam aliquid ludo exponendi FV. 52. Omittens missam causa lusus. Paratus amore lusus committere quodcumque peccatum V. 60. Quoad sponsionem V. Sponsio.

Lunatici V. Epileptici.

Luxuria. Luxuria et eius filiae V. Eius aclus in. 412. Quae sit deleclatio venerea, quae fiensitiva4t5. Quomodo sit malus omnis actusvener eus 4 1 4 . An detur parvitas materiae 415. 416. An oscula, amplexus aliquando liceant 4i5. 417. 418. De tactu et aspectu turpi proprii corporis, aut commixtionis brutorum 4 1 9. De tactu et aspectu turpi corporis alieni, ac genitalium brutorum 420. 425. An sit semper peccatum a«picere pudenda sexus diversi. Et an aspectus isli induant speciem obiecti 421. An liceat aspicere partes honestas diversi sexus 422. An aspicere p«ctus, crura etc. mulieris 425. An aspicefe picturas obscoenas 424. De verbis turpibus et lectionibus obscoenis 426. Quae sint species iuxuriae consummatae naturales 452. An peccet graviter qui negative se habet quoad motus carnales V. 7. V. Peccatum, Cooperatio. De congressu innaturali III. 464. Coiens inter crura etc. mulieris. Cum mortua 466. Quid explicandum in confessione. Confessarius intelligens mulierem 9sse cognitam extra vas etc. ibid. V. Pollutio^ Sodomia, Sacrilegium. Etc.

M

Maccratio. An Ilceat macerationibus vitam sibi minuere III. 571.

Magia. Quid sit III. ^ 4.

Magister V. Praeceplor.

Maledictio V. Blasphemia.

Maleficium. Quid sit et quotuplex III. 25. Quae eius remedia liceat adhibere 24. An liceat petere a malefico solutionem maleficii 25. Quam sxcommunicationem incurrant malefici 27. Quofnodo confessarius debeat se gerere cum magis et malelicis 28. Maleficium inducens impotentiam usus matrimonii VI. 4096. V. Daemon.

Mulum. An liceat suadere aut permillere miDus nialum 11. 57. 58.

Mandans circa resUtutioncm V. Restitulio. Wandans homicidium V. Occidere. Elc.

Munus. Manuum inieclio quid inlelligalur VII. 272. Carens manu an sit irregularis 408.

Mappa Iriplex requisila ad missam vcl una «um allcra duplicala VL 374. o75. An debeal

MA 4 044

esse benedicta 375. dub. 2. An ex lino dub. 5 Maria Firgo V. Concepiio. Maritus V. Coniux.

Martyrium. An sit sacramentum VI. 5. An ui martyrium remittat culpam requirahir in pecca» lore contritio vel charitas 98. Quando martyrium gratiam conferat 99. An sint martjrei qui moriuntur in servitio peste infectorum 1 00. An liceat se ofFerre ad martyrium vel prodere se catholicum per abstinentiam a carnibus 101.

Materiae parvitas. In quibus non detur V. 56. An detur in re venerea III. 4i5. An delur in delectatione sensitiva 417. An in simonia V. Simonia. An in laborando die festo V. Festum. Etc.

Malrimonium. An liceat uti opinione probabili quoad conlrahendum matrimonium I. 50. Matrimonium contractum sine parocho et testibus in. 7H. An in matrimonio sulficiat intentio ministri coacta, vel cum errore circa personam suscipientis VI. 19. An parochus possit assistere matrimonio pubfici peccatoris. Parochus tenetur inquirere an subsit impedimentum et quid agendum in dubio 54. An possit licite iniri maIrimonium cum excommunicato , vel publico peccatore, vel habente votum castitatis 55. 11. 60. An liceat malrimonium contrahere cum haerelicis VI. 56. 1 044. 1 1 05. II. 1 9 . Simulans celebrationem matrimonii VI. 62. An iudex possit cogere nolentes ad matrimonium 846. An aliquando quis teneatur nubere 75. 850. Quoad sponSilia V. Sponsalia.

— Quidsitmatrimonium. In quo consistat eius essentia VI. 879. De materia, forma et ministro huius sacramenti 880. Ob quem finem liceat nubere 881. 882. 885. An peccent ministrantes et contrahentes in mortali 52. 884. De matrimonio per procuratorem 885. 880. 899. Qualis consensus sufficiat ad contrahendum. Ficte contrahens. An verba sint necessaria 887. 888. An sufficiat ad contrahendum donatio anu11, vel traductio sponsae 889. An sufficiat con • sensus condilionalus 890. Quid si condilio sit necessaria, aut turpis etc. 891. De conditione si pater consenserit etc. 892. 893. 894. An impleta conditione requiratur novus consensus 895. In quo differat condilio a demonslralione, causa, modo, die 896. Dissertatio de minislro et forma matrimonii 897. An matrimonia infieleUum sint dissolubilia 897. 957. Solvunlur obiectiones 898. An possit separari ralio contractus a ratione sacramenli 899. Sacerdos aut parochus assislens in mortali 40. 899. Malrimonium coram parocho reluclanle elc. 899. An verba Ego vos coniungo requiranlur sub gravi 897. 899. An liceat conlrahere cum dubiu de impedimenlo 901. An cum opinione probabill de eius insussislenlia elc. 902. An in dubio iudicandum sil in favorcm malrimonii conlracii 907. Tres regulae ad dignoscendum

quumodo qiiLs ]>osi%il cssu cortuii aul duMtare

De LiGORio. Mor. IL

66

nullilate malrimonii. An coniux teneatur credere alleri asserenli se ficle consensisse. Quid si audiat impedimentum a fide indigoo, aul digno 908. De indissolubilitate matriraonii 956. An si coniux infidelis nolit converti.Iiceal fideli transire ad alias nuplias 9o6. 957. Inter fideles matrimonium ratuni solvitur tantum perprofessionem religiosam 958. An solvatur etiam per dispensationem papae 939. Quid censendum de matrimoniis in partibus haereticorum H05.

— De revalidatione matrimonii.Quomddo revalidandumsifuitnuUumobconsensumfictum, vel metu extortum. Quomodo si ob impedimentum occuUum \ 109. An in matrimonio nullo ob impedimentumoccultum revalidandOjiterum requiralur assistentia parochi et testium899. Hl 0. Quomodo etquando impedimentum censeatur occultum ^ m. An sit revalidandum matrimonium coram parocho et lestibus,si ipsitempore matrimonii contractierant conscii impedimenli

i l l2.An quificte contraxit teneatur illud revalidare I Ho. An qui ficte, vel metu contraxit debeat alterum cerliorare de matrimonii nullitate J II 4. An si matrimonium fuit nullum obaliquod impedimentum oporteat ututerque fiat conseius de nuUilate. An papa possit dispensare a novo consonsu praestando I H5. Quid io casu urgentis necessitatis H i 6. Quotuplici modo possil renovari sive exigi consensus a parle inscia impedimenti HI7. Quomodo peccet parochus non interrogans de consensu vel non dicens: Ego vos coniungo, elc. ^094. De clausulis s. poenitentiariaeinrevalidandomatrimonio H^O.4 H I. In malrimonio rato an possit papa dispensare 897. 959. Quid agendum confessario aut parocho,si advertat poenitentem invalide contraxisse matriraonium cum bona fide 611. Quid si matrimonium sit contrabendum 612. Quid si accedant sponsi el omnia sint parata 615. An possit conlrahi matrimonium sine parocho, el quoad impedimenta V. Impedimentum. Quomodo possit solvi vinculum matrimonii V. Divorlium. Circa denuntiationes V. Denuntiatio. Yide Sacramentum.

Matutinum.Xiyixa cantalur malutinum nequit dici missa in altari maiori VI. 424. r. 9. V. Horae.

Medicus^ etc. Quamnam opinionem sequi debeat medicus I. 44. An possit uti remedio minus tuto, quando non apparel medicamentum certum 45. Quid gi desperetur de salute infirmi 46. Medicus praevidens pollutionem III. 483. Tangens aut aspiciens pudenda diversi , sexus 420. Obligationes medlcorum IV. 291. Tenetur monere infirmos de confessione III. ^S2. VI. 664, An liceat respuere medicinas III. 52. An ad servandam vitam teneamur uti medicina extraordinaria aut nimis dura 572. An clerici et monachi possint mederi VII. 584.

if«m6rtim. Quid veniat nomine membrl VII. 579. An sit irregularis mutilans membrum, aut eo careni Y. Irregularitas.

sn

Mfndacium In confessione VI. 496. 497.

Mendicantes. V. Religiosus.

Mercator. De obligationibus mercatorum IV, 292. Mercator iurans mercem carius constare etc. III. 164. V. rendere.

Mercatus an liceat die festo V.F«5/um.Prohibetur in ncclesia III. 57.

Meretrices an possint permitti III. 434. Ab sit peccatum scandali petere forDicationem a meretrice II. 47. V. Cooperntio.

Merx. Y. Fendere.

Metus. An excuset a transgressione praeceptl S.Lex. De metu impedienlcmatrimonium V. Impedimentwn.De metu irritante contracturo V. Contractw. De metu in voto Y. Fotum. Etc.

Miles. An sit irregularis VII. 459. A quo absolvendi railites VI. 569. De confessariis milituni in praesidiis 577. V. Bellum.

ilinister, V. Sacramentum. De ministro baptismi V. Baptismus. Confirmationis Y. Confirmatio. Etc.

Minor, V. Tutor.

Miraeulum an liceat a Deo petere III. 50.

Missa. Quomodo praecipiatur in feslis auditio missae. In die nativitatis Christi an sit obligatio audiendi tres missas III. 508. An satisfaciat recitansofficium sub missa,inserviens missae309. Quae omissio sit gravis in audienda missaSIO. An liceat audire successive duas missas dimidias. An inverso ordine 3 1 1 . An salisfaciat dormiens, docens etc. A quo loco possit audiri missa 512. Quae attenlio requiratur 312.513. An salisfacial confitens tempore missae 309.314. Extasim patiens 315. Dormitans 316. Coofabulans, se vestiens, colligens eleemosynas, canens etc. 317. In qua ecclesia audiendasilmissa5l8.Quinam satisfaciaot audiendo missam in oratoriis pri- * vatis. An satisfaciant audienles in litore aut castris 319. An sit obligalio audiendi missam in parochia dominicis et festis maioribus 520. ad 323. Quae excusent ab auditione missae 324. Quomodo excusenlur navigantes , carcerati, infirmi, excommunicati 325. An excusenlur custodientes domus, greges, etc, timentes carcerari, assistentes infirmis326. An uxores,fiIii,famuli,timentes ofFensionem dominorum 527. Aa vialores 328. Quae distantia ab ecclesia excuset 329. An excusen tur foeminae ratione luctus, partus, vel non habentes vestes convenientea, An puellae praegnantes, vel quando faciendae sunt proclamationes pro ipsis 550. An puella sciens ab aliquo turpiter concupisci 331. An amissio magni lucri excuset. An aliud bonum spirituale maius. An peregrini ad breve tempus commorantes teneantur ad missam ubi esl de praecepto 552. Quot sacrilegia committat celebrans 5. missas in mortali in die Xativitatis Y. 44. Cele. brans in morlali VI. 55. Simulans missam, non audens indigne celebrare 42. An liceat celebrare posterioribus digitis 244.Vide Communio Euchariifia O «a^^^kio misc;» 5^4 'a

Ml

ifao consistat essentia sacrificii missae 505. 506. Quinam sint offerentes 507. Pro quibus possit ofiferri 508. 509. 510. Effectus sacrificii missae 511. De valore et fructu missae 312. De obligatione celebrandi sacerdotum , parochorum, episcoporum 515. De missa conventuali 5i4. 526. 348. De reductione missarum 331. De 50. missis gregorianis 555. De applicatione missae V. j4pplicatio. De stipendio V. Stipendium. Quando et quoties liceat celebrare. Quo loco et quando sit celebrandum etc. V. Celebrare. Praescripta in rubrica quoad missam 572. Quae sint requisita ad missam. De altari 575. De altari portatili 424. De mappa 574. 575. De vestibus 576. ad 578. De calice et patena 579. et seq. Quibus liceat tangere vasa sacra, corporalia et vestes 582. De pyxide 585. ad 585. De corporali 586. 587. De palla 588. De purificatorio 589. De missali 590. De ministro. Celebrans respondente muliere. An quis possit sibi respondere. Celebrans sine ministro 39 1 . 592. De crucifixo 305. De candelis 594. De antipendio, pulvillo, bursa, velo et manutergio 595. De capitis nudatione 596. ad

  1. Celebrans cum caesarie ticta 598. An rubricae missalis sint directivae vel praeceptivae

  2. An sit mortale omittere caeremonias leviores. Quantum temporis insumendum in celebratione. Monitum 400. An decreta S. C. rituum rigorose obligent 40 1 . An liceat celebrare nudis pedibus , aut cum baculo etc. 402. An pede ligneo VII. 407. De omissione partium missae VI.

  3. ad 406. 409. De mutilatione verborum 407. De purificatione calicis 408. Quomodo peccent regulares nominantes in canone nomen generalis, vice episcopi. Quinam episcopus nominandus. An peccet omiltens orationes anle vel post missam, aut orationes ad vestes. An peccet Bacerdos non recitans in missa solemni quae cantantur a choro. Quomodo peccet celebrans distraclus 405. 410. An possit addi aliquid in missa. An collecta , an nominari unus vel plures sancti in cratione o cunctis elc. 411. De iis quae voce alta vel submissa dicenda sunt 4 1 5. ad 416. An et quomodo liceat mutare missam

  4. Quibus diebus prohibeantur vel permittantur missae votivae, vel de requiem 418. ad 42 i . An obligalus dicere mtssam votivam vel de requiem satisfaciat si dicat diei propriam 422. Ob quas causas possit dici voliva in diebus vetitis 42 1 . Advertenda circa modum dicendi missas votivas et de requiem 425. Decreta notabilia circa missarum celebrationem 424. De sacerdote abulente missa ad sortilegium 703. Quando missa interrumpenda ob praesentiam excommunicati etc. V. Excommunicatio.

Mohatra coirtractus III. 813. MoUilies V. Pollutio, Monachus V Religioaus. Monasterium V. Monialis^ Clausura^ Eeligiosua.

Moneta adulterina an possil expendi III. 8^5.

Mc 10*3

Monialis. De aetafe et exploratione puellai'um suscipientium habitum religiosum IV. 5. Moniales quibus superioribus teneantur obedire 31. 32. Plura notanda circa obedientiam monialium debitam episcopo 56, An moniales in actu visitationis teneanlur revelare Iransgressiones aliarum 37. De privilegiis monialium V. Privilegium. An moniales petentes extraordinarium et non obtinentes possint cuique confiteri VI. 376. Plura notanda de confessariis monialium 577. Ubi collocandum confessionale ib. not. 4. An moniales subiaceant reservationi factae ab episcopo. An exemptae. An episcopus quoad clausuram possit casus monialium reservare 602. Aa monialis frangens occulte clausuram possit absolvi ab episcopo 594. De violatione clausurae et collocutione cum monialibus etc. V. Excom~ municatio. Quomodo danda benedictio in communione ministranda monialibus etc.424.m fine. An possint respondere celebranti 592. Moniales tenentur singulis mensibus confiteri et communicare 515. V. Abhatissa^ Clausura. Quoad oflScium V. Horae. Etc.

Monitorium IV. 248. De excommunicatione ex vi monitorii VII. 214. ad 217.

Monopolium V. Fendere.

Monstrum an baptizandum VI. 123. Monslruosus est irregularis VII. 412.

Montes pietatis. III. 763. Qui eos impugnant excommunicantur VII. 210.

Moribundus. Quae poenitentia imponenda moribundo VI. 307. De indulgentiis pro moribundis 334. An danda eucharistia pueris et amentibus moribundis 246. 501. dicb. 2. An in moribundo sulTiciat attritio et an requiratur etiam contritio 437. dub. 2. Quis censeatur in periculo mortis 361. V. Absolutio, lurisdictio, etc.

Mors. Quis censeatur in periculo mortis Vf. 36 1 . Desiderans sibi mortem etc. V. Desiderium,

Morlale V. Peccatum.

Motus inordinati etc. V. Peccatum.

Mulcla. Impediens mulctam applicari fisco vel dominis III. 583. IV. 237. Mulcta debetur post sententiam I. 148.

Mulier V. Foemina.

Munus a manu , etc. V. Simonia. An peccet puella accipiens munera etc. V. Cooperatio. De iudice accipiente munera V. ludex.

Mutatio circumstantiae in voto V. Fotum. Mutatio in sacramentis, quae invalidet V. Sacrw mentum. Etc.

Mutilare etc. An aliquando liceat se mutilara III. 373. Ad quid teneatur mutilator 620. De irregularitate ob mutilationem V. Irregularitas, De mutilatione in missa V. Missa. Etc.

Mutus. An excusetur ab integritate confessio* nis. An teneatur confiteri per signa aut scri pturam VI. 479.

Mutuum. Quomodo distinguatur a permutatione, pignore etc. Obligationes mutuantis IH 734. Quando debeat reslilui 735. An possit re^

pell muluum dalum ccclesiae, onlversHaU, vel mlnori 756. Quid si detur filiofamiUas 757. An muluans possil aliquid exigere si obligetur expectare solutionem per longum tempus 760. Utrum mutuans possit retinere id de quo dubitat an gratis sit datum 761. An Uceat dare mutuum ob spem lucri 762. An mutuans possit relinere (Tuod mutuatarius dedit ex timore ne alia mutuatio ei negetur 763. 764. An obligatio anUdoralis possit deduci in pactum 764. Dare mutuum ob amiciUam, officium, beneficium habendum, aut ild recuperanda sua764. An possit exigi aliquid ob periculum sortis 765. An Uceat pactum poenae convenUonalis 766. An dicta poena debeatur ante sentenUam 767. An et quando possit aUquid exigi ob damnum emergens^ aut lucrum eessans 768. Quot conditiones requirantur ad hoc interesse exigendum. An possit exigi si mutuans se offerat ad mutuandum 769. An Uceat pacisci decerta pecunia solvenda pro damno vel lucro incerto 770. An possis exigere lucrum cessans si aliam substituas pecuniam ad negotium non destinatam 77t. Quid si dicas: Negotiarer nisi essent mutuum petentes 772. Mutuans iniens bona fide contractum usurarium 773. Quae pacta Uceant in mutuaUone 774. An Uceat pactum legis commissoriae 775. An fructus pignoris debeant resUtui 776. An teneat pactum ut reddatur aliquid debitum sed non ex iusliUa. An ut desistatur ab iniuria 777. An pactum ut iniuria condonetur 778. An pactum ut conferalur oiBcium 779. An pactum ut praestentur debita ex graUtudine 780. An pactum remutuandi 781. An ut res in eadem specie reddatur 782. An Uceat petere mutuum ab usurario II. 47. 49. 58. An liceat dare mutuum abusuro V. Cooperatio. Rogatus ad mutuandum an possit negare Ee habere pecuniam ^63. Mutuatarius consumens rem mutuatam in extrema necessitate 624. An possit dari mutuum ob beneficium etc. Vide SimoniOf Usura. Mysteria V. Fides.

N

Natalia de irregularitate ex defectu natallum V. Irregularilas. Nativitate acquiritur domlnium III. 494. Necessitas proximi V. Charitas^ Eleemosyna. An liceat ingredi religionem relinquendo parenles in necessitate V. Religiosu^. In necessitate an liceat furari etc. V. Fur.

Necromantia. Quid sit III. 6.

Negotiatio vetita clericis elc. V. Ciericus. Etc. Y. Vendere.

Neophytus nequit ordinari VI. 784.

Nobitis vir quando dicatur esse in extrema necessilale III. 520.

Nominalio ad beneficium V. Beneflcium.

Nolarius. Quando peccel nolarius IV. 230. riura notanda circa nolarios 231.

I'ovilius V. Religiosus,

Nundinae in festls an liceanl m. 286. Nuntiu^ aceipiens mercedem a duobus tn.862

O

Obedlre etc. An subditus lenealur obedire su« )eriori in re dubie mala I. 31 . In dubio an sit icita ^OO. Quoad reUgiosos V. Religiosus. Quoad moniales V. Monialis. Etc.

Oblivio aequiparatur ignorantiae mvincibili I. 474.

Obreptio et Subreptio in dispensatione I. 1 85. Observantia vana, quid et quotuplex III. 44. An sit culpa gravis 15. Quomodo cognosci possit 46. Exempla vanae observanUae 47. An dei ;ur et sit licita virtus in us qui vocantur Salvatores 48. De facientibus mira supernaturalia 19. 20. An liceant ensalmi 24. An detur fascinatio naturalis. An vetanda oscilla, seu turpicula 22. Obsessm. An sit irregularis VII. 397. 399. Obstetrix. An exarainanda a parocho VI. 117. De baptizatis ab obstetricibus 136.

Occasio. An absolvGndus qui est in proxima occasione causa exercendae artis III. 438. VI. 456. Se exponens occasioni V. 63. Quomodo se gerere debeat confessarius cum iis qui sunt in occasione. Quotuplex sit occasio. Quae voluntaria, quae necessaria. Periculum aliud est materiale , aliud formale. Qui dicantur esse in occasione proxima, An se invisentes animo matrimonu VI. 452. An possit absolvi qul non vult amovere occasionem 453. An qui est in occasione proxima voluntaria possit semel vel iterum absolvi 454. An possit absolvi qui sunt in occasione proxima necessaria 435. SentenUa tenenda circa absolutionem his differentlam 456. An possit absolvi, qui, in occasione necessaria, remediis adhibiUs, fuerit relapsus 457. Doctrina s. Caroli Borromaei 458. Quare rigidius agendum cum occasionario, quam cum recidivo 463. 464. An absolvendi occasionarii si habeant signa extraordinaria doloris 464.

Occidere. Poenae mandantium homicidia III. 563. An easdem incurrant ipsi assassini 364. An liceat reddere gladium occisuro II. 76. An liceat directe occidere seipsum et an indirecle. Plures casus III. 360. An liceat se occidere ad vitandam mortem duriorem. An navim incendere cum periculo mortis 367. An virgo teneatur poUus paU se occidi, quam violari 367. 508. An reo Uceat non fugere, se sistere iudici, ex praecepto iudicis se occidere 569. An qui se occidit possit sepeliri in loco sacro 575. An ad luendam vilam liceat occidere invasorem. An veletur reis et bannitis se defendere, occidere mini' stros iusliUae elc. An possint satelliles reum fu< gientem elc. occidere 380. An liceat occider« proscriptos 576. 380. An iiceat marilo uxorem. patrifiliam occidere in aduUeriodeprebensas376, An Uceal occidere reos non prius senlenlia damnatos 577. An Uceat viro honoralo occidert iuvasorem sui honorls. An id liceal plebeio va

oc

cctleslastico si posslt ftiga-o 35M. Quando Tlceat ' oecidere furem, aut auferentem honorem, et quando non liceat etc 5f?2. An liceat occidere furerti rei magni momenli. Prop. damnatae 383. An id liceat clericis et religiosis 384. An liceat cuique per famulos armis sua defendere 385. An liceat occidere invasorem pudicitiae 386. An liceatpraevenire aggressorem 387. An liceat occidere falsum accusatorem 388. Quando quis habet ius alium occidendi an id possit alius pro eo praestare 389. An liceat defendere vitam proximi cum occisione iniusU invasoris. An tenearis tueri vitam innocenlis 390. An liceat occidere invasorem pudicitiae vel honoris proximi 391. An possimus et teneamur tueri bona proximi cum occisione furis 392. An liceat occidere innocentem 393. Quaudo imputetur ad peccatum homicidium casuale. An adulter occidens adulterae maritum incurrat irregularitatem. Et an incurrat, si, ipso praevidenle, adultera occidalur 398. Ad quid teneatur occisor 626. 627. 631. Occidens el)rius alium 627. Ad quid teneatur occidens Caium pulans occidere Titium et an incurrat excommunicationem aut irregularilatem 628. An valeat remissio patris occisi in praeiudicium filiorum 630. Quibus haeredibus occisor teneatur restituere 631. An restituenda bona quae occisus aliis dedisset 652. 633. Ad quid teneatur occisor creditoribus occisi. Eis quos occisus alebat ex liberalitate etc. 634. Quid si homicidium imputetur alteri 634. 635. 636. Ad quid teneatur invasus excedens moderamen inculpatae tutelae 637. Provocans occidens alium pugnara acceptantem 638. An in reslitutione detrahendum pretium laboris quem occisus sustinuisset pro lucro amisso 639. Parato occidere an possit suaderi ut manum tantum amputet II. 57. De irregularitate ob homicidium V. Irregvr laritas. An incurrant censuram mandantes etc. homicidium V. Censura.

Oculo carens an sit irregularis VII. 410.

Occupatio. Dominium acquiritur occupatione ni. 493. Quid de thesauris et aliis invenlis 602. 603.

Odium. An teneamur exhibere inimico signa dilectionis II. 28. An iniuriam remiltere. An etiam remiltenda vindicta publica 29. An abominatio sit licita. An in confessione explicanda species mali volili. Quando liceat velle malum. De eo qui aversus ab aliquo, fugit illum 30. Tristari de vita alicuius, de eius morte gaudere, aut cupere etc. ibid. in ftn. An liceat excludere inimicum a communibus oralionibus 28. Optans di\ ersa mala inimico V. 50. V. Desiderium.

Officium. Quid veniat nomine divinorum officiorum VII. 1 77. V. Horae, elc.

Omen. Quid sit III. 6.

Omissio V. Peccatum. Omlssio in muisa Vide Hissa. Ete.

OmromunHa. Quid «t III & Uperariut V. Artifex.

Opinto V. Pralabilitas. Opus. Quae sinl opera servilla Y. Fostum Oraeulum. Quid sit III. 6. Oratio. An sit de necessitate medii III. /n inihio Oratorium. Perpenduntur clausulae brevis , quibus solet concedi. Quot missae in eo possin| celebrari, qui satisfaciant audiendo etc. III. 5i0. Quomodo construendum oratoriura et altare ib. V. not. h VI. 424. v. 13. An vetetur missa in oratoriis ante parochialem ib. v. 14. In quibus oratoriis possit celebrari ex licenlia episcopi 3b7. An episcopi possint celebrare vel celebrari facere in domibus privatis 358. An dispensare ut in illis celebretur etc. Plura notanda 359. De regularibus circa oratoria ibid. et 360. Oratoria an violentur 362. Vide etiam append. de privilegiis post lib. I. n. 62. ad 64.

Ordinandus etc. Quae requirantur in ordinando. Quinam valide aut invahde ordinentur VI. 781. An valide ordinentur infanles 782. Quae requirantur ut quis licite ordinetur 783. Requiritur 1 . ut sit viator, non neophytus, non infamis, hermaphrodilus, irregularis etc. An remaneant ordinati irregulares etc, quos episcopu» protestatur se non intendere ordinare 784. Requir. 2. animus clericandi. Qui suscipit ordinem nolens ascendere ad superiorem. Clericus uxorem ducens. Suscipiens tonsuram ad effugiendum forum laicale 785. Requir. 3. Ut sit confirmatus 786. Requir. 4. Ct habeat litteras dimissorias proprii episcopi. Notanda : episcopus regulariter tenetur ordinare et examinare per seipsum 787. V. Dimissoriae. An possit ordinare alienum sub spe ralihabitionis. An ordinans possit dLspensiire cum alieno super irregularitate etc. Ordinandus debet habere testimoniales ab episcopo originis 789. Requiritur 5. examen de scienlia iuxta ordinem suscipiendum 790. Quaedebeat sciresacerdos praeserlim circa sacramentum poenitentiae. An illiterati sint irregulares. An in regularibus minop scienlia requiratur 79 1 . Potest episcopus requirere scientiam non comraunem in suis. Quid ullra notandum circa examen, An possit ordinare regulares sine examine 792. Requir. 6. Ti. tulus suslentationis. Poena in contravenientea 813. De titulo paupertulis 81 i. De titulo 6eneficii 815. 816. An sul£ciat titulus servitii, mensae etc. 774. 775. De litulo patrimonii 817. An quis possit ordinari ad titulum suae industriao 818. An paler teneatur assignare patrimoniuni filio volenti ordinari 819. An incurrat suspensionem qui ordinalur sine litulo 820. An qui cum palrimonio ficlo 821. An qui ordinalur dala iide de reddendo illud donanti 822. An qui post dia conatum illud donanti renunlial 823. An ordi natus possit patrimonium renunliare si habeat aliunde suslenlalionem 824. Requir. 7. ul ordines gradatim suscipianlur 793. Requir. 8. ul su» scipianlur lempore debilo. Ulrum liceal ordinare in festis 794. Re(M'lr. ^ Ul servenlur inler-^

\ 046 OR siitia. An episcopui? possit dispensare 795. An incurrat suspensionem etc. qui eadem die suscipit duos ordines. Quid si suscipit unum in sabbato, allum in dominica. An incurrat qui suscipit duos ordinesnon servatis insterstitiis 796. An liceat eadem die suscipere 4. ordines minores cum subdiaconatu. An regulares possint ordinari extra tempora. Quid de initiandis in trilius diebus festivis. Alia plura 797. Requir. -10. Ut servetur locus debitus et existentia episcopl in propria dioecesi. De episcopo ordinante extra dioecesim 798. Requir. U. Aetas debita, alias incurritur suspensio. Anincurratqui ordinatur ante aetatem ex ignorantia crassa. An mala fide ordinatus ante aetatem possit, ea completa, ordinem exercere. An incurrat irregularitatem suscipiens sacerdotium ante aetalem. An incurrat qui ordinatur irretitus censura 799. Quomodo computanda aetas 800. Dabitans de aetate I. 52. Requiritur i2. Exercitium ordinis suscepti. Requir. 45. Sumptio eucharistiae. Requir.-i4. Probitas vitae VI. 801. Requir. ^5. Vocatio divina. Quae sint eius signa '802. An peccet graviter qui sine vocatione ordinatur. An peccet episcopus hunc ordinans 803. Haec vocatio tanto magis requiritur ad episcopatum et parochiam suscipiendam 804. Quae sint officia ordinatorum 803. Eorum obligationes ibid. in fine. De obligatione caelibatus. Quomodohaec obligatio probetur 806. An sit de iure divino 807. An sit ex praecepto ecclesiae vel ex voto 808. An ignorans lale votum teneatur ad castitatem. An qui ei;presse noUet castitatem vovere 809. Quid si quis sit ordinatus ante usum rationis, aut pubertatem 810. Quil si ordinetur ob metum S\i. Quomo^o coniugatus constante matrimonio possit in sacris ordinari. An istius uxor teneatur religionem profiteri. An possit nubere etc. 812. De obligatione deferendi habitum et tonsuram. An peccent graviter clerici non deferentes 823. 826. IV. \ 88. Qaando ob habitum et tonsuram dimissam amittant privilegium fori et canonis. ©uando quis dicatur sumere habitum clericalem per fraudem VI. 827. Ad quid teneantur ordi-. nati vi obedientiae quam promittunt episcopo. An possint ingredi religionem episcopo contradicente 828. Quae obligatio sit de missis et precibus quae ab episcopo imponuntur ordinalis 829. Slatuta in concordato regni neapolitani circa ordinationem promovendorum 830. Diseertatio de clerico habituato in vitio lurpi cupienli statim initiari sacris 63. Episcopus ol) peccala occulta etiam extraiudicialiter cognita potcsl proliibere iniliandos quominus ordinentur 09. in fine. Episcopus ordinans potest repellere aliquem ex defectu corporis VII. 414. Ordinalio simoniaca V. Simonia. V. Ordo, Clericus. Elc.

Ordo. Quid sit sacramentum ordinis, et quot Bint ordines. An prima tonsura sit ordo VI. 734. Quid sil ordinalio el quid ordo. EiTectus ordinis. ©clinilio cuiusvis ordinis 733. An singuli seplem

on

ordines sint sacramenta 736. 737. An episcopjk. tus sit ordo distinctus a sacerdolio 738. Quae sit maleria remota et quae proxima huius sacramenti 739. An materia et forma ordinis sint a Christo in specie determinatae 740. An valide ordinetur latinus per materiam graecis assignalam 741 . An requiratur contactus instrumentorum 742. 743. An ab eodem episcopo debeat dici forma, et tradi materia. An ab eodem qui confert ordines debeat missa celebrari 744. De materia cuiusque ordinis 745. Quae sit materia, forma et munus subdiaconatus 746. 747. Quae sit materia etforma diaconatus 748. Quae sit materia et forma presbyteratus 749. ad 753. Exercens munus ordinis maioris quem non habet incurrit irregularitatem 754. De ordinatione episcoporum 755. An episcopus possit conferre primam tonsuram extra suam dioecesim 756. Quid agendum in dubio an ordo sit collatus 757. ; Quomodo supplendi defectus in ordinatione commissi 738. An supplendi tempore statuto ad ordinationes 759. Quosnam episcopus possit ordinare 760. Quis sit minister ordinis 761. An possit esse quivis sacerdos ex concessione papaeAn suljdiaconatus fuerit semper sacer 762. An al^bates possint conferre tonsuram etc. subditis non religiosis 763. An possint ordines conferre suis novitiis 764. An novitii debeant ordinari ab episcopo loci novitiatus etc. 763. Abbates ordinantes non subditos 766. Conferens ordines minores in mortali 767. A quo episcopo ordinandi regulares. Poenae in transgredientes 768. A quo saeculares. Poenae elc. 769. Plura notanda ex buUa Speculatores 77i}. Quid si quis habeat in una dioecesi originem, in alia domicilium, in alia beneficium 771 . Quid si quis casu alicubi nascatur 772. Quid si habeat diversa domieilia 773. An possit quis ordinari ab episcopo beneficii 774. An licite episcopus ordinet eum cui confert beueficium ut possit eura ordinare 776. Habens in diversis dioecesibus beneficia. An sludiosi contrahant dQpnicilium 777. Quid requiratur ut quis ordinetiif ratione domicilii 778. An barones wtumque filii gaudeant domicilio feudorum : de officialibus etc. 779. Quomodo quis possit ordinari ratione familiarilatls. Et an hoc titiilo possint ordinari famuli famulorum 780. An episcopus possit negare sacramentum ordinis peccatori publice petenti 52. Male aut furtive suscipiens ordines fit irregularis VU. 300. 36i.Irregularis nequit ordines suscipere, neque exercere 342. V. Irregularitas ^ OrdinanduSf Sacramentum. Omatus V. Foemina. Oscilla contra fascinationem III. 22. Oscula etc. V. Luxuria.

P

Pactum de haeredilale vivenlis an liceal IH 934. Qui paclus liceanl in muluo V. iltttuum. la vendilione V. Fendere. Elc

PA

Pana an debeat esse ex llno. Quid sl omlttatur. An benedicenda. An Itceat uti duabus pallis yi. 388.

Palpo isi teneatur ad restituUonem in. 5G7.

Papa. Dissertatiode potestate pontificis.De eius infallibilitate I. ^tO. ad 120. De eius auctoritate «upra concilium 12t. ad 134. An possit dispensare in iis quae .sunt de iure divino VI. 196. 1119. Reliqua suo loco invenies v. gr. An possit ^ispensare in votis V. Fotum. An ai consecrandam unam tantum speciem V. Eucharistia. Quoad irregularltates V. Irregularitas^ Excommunicationes, Excommunicatio. Etc.

Papales casus V. Reservatio^ Censura. Etc. . Paralysi laborans an sit irregularis VII. 409.

Paramenta V. Festis.

Parens V. Filiu^.

Parochus. Qui veniant nomine parochi VI. 4081. Ad parochias an eligendi d%niores IV. 92. De obligatione parochorum concionandi III. 2G9. 5G0. Circa sacramenta ministranda VI. 38. III. 538. Quid tempore pestis 358. VI. 253. Quolies teneatur ministrare communionem 233. 233. An teneatur orare et celebrare pro populo III. 539. An populum instruere etc. Quomodo teneantur corrigere subditos. An ad id teneanlur <;x charltate vel ex iustitia. An teneantur inquirere mores subditorum. An non deserere oves «liam cum periculo mortis 360. II. 3. Parochus peccans cum poenitente III. 431 . Praevidens pollutionem 483. An parochi possint religionem ingredi, episcopo contradicente IV. 74. VI. 828. Parochus inutiliter residens. Per duos menses sacramenta per se ipsumnon ministrans IV. 127.

V. Residentia. De obligalione parochorum celebrandi missam VI. 313. Quae vocatio requiratur .ad parochiam suscipiendam 804. An parochus possit ellgere sibi confessarium 363. in fine. Parochustenelurexaminareobstelrices 1 17. Quoties teneatur celebrare el applicare missam pro l^opulo 324. Quid si non habeat congruam 323. An inlirmus teneatur supplere per alium 320. v. Poslquam. Ex licentia parochi loci an possil ^iudire confessiones. An liceat advocare alium parochum ad audiendas confessioues. Quos cooporatoresparochus possit adscLscere 3V1. An invilo parocho possint subditi apud alios se con(ilcri 564. An parochi possint id prohibere salitm in paschate 574. An parochus possit eligi in confessarium monialium tl7. Quando tenea*ur exclpere confessionem subdiU 023. V. Mairimoniumy Impedimentum. Elc.

Paschalis communio V. Communio. — V. Confessio.

Pastor. Episcopus^ Parochus. f^ater V. Filius.

Patnnus.Kd quid teneanlur patrinl baplisml, «i quae requirafflur ul quis valide sll patrinus

VI. 146. Quando ieneatur inslruere susceplum an possit omitU in baplismo privalo 147.'

Quoad cognalionem V. Cognatio. knDoasinl esse

PB 10i7 patrini elusdem duo mares vel duae foemina* 133. Quid requiratur ut quis liclte sit palrinus 156. ad 158. Ad eonfirmationem requiritur etlam patrinus. Dcbet esse unus et confirmatus

  1. An peccet graviter tenens non confirmatus

  2. Debet esse diversus a patrino baptlsmi. An religiosi possinl esse patrini confirmationis 187.

Patronus V. Beneficium.

Pauper V. Necessitas^ Eleemosyna. Se fingens pauperem III. 622. An lieeat in festo laboraro pro pauperibus etc. V. Festtim. De voto paupertalis religiosorum V. Religtosus. Etc.

Pecca^or petens sacramenla V. Sacramentum. An liceat cooperari peccatori V. Cooperari.

Peccatum. Quid sit V. 1 . Conditiones requLsitae 2. De advertentia 3. An ad mortale reqiiiratur advertentia formalis, aut virtualis. Quando ignorantia fiat voluntaria 4. De consensu 5. An peccatum veniale sit contra legem divinam. De peccato philosophico 1 1 .An peccet graviter negative se habens quoad motus inordinatos 6. Quid si sint motus camales 7. Remedia quoad ipsos 8. An teneamur resistere si adsit causa non resLslendi 9. A quo tempore imputentur peccati omissionis 10. An et quomodo desideriaet delectationes sint peccata 12. et seq. Quomodo peccata differant specie quoad materiile et formale 30. Ex quotuplici radice desumatur diversitas specierumSI. An peccata specie dislinguantur ex oppositione ad virlutes vel ex diversitate obiectorum 52. An ex praeceptis diversis peccata specie distinguantur 33. An peccalum ex obiecto levius possit excedere gravitatem peccati superioris speciei 34. Quomodo peccata distinguantur numero 33. Ex quibus radicibus desumalur dislinctio numerica. De prima radice quae esll muUiplicitas actuum moraliter interruptorum 36. ad 44. An explicanda omnia media apposita ad peccandum 42. De secunda radice quae est Diversilas ohiectorum tolalium 43. ad 50. Quid sit peccatum morlale, et quid veniale 5 1 . Quotuplici modo peccatum possit esse mortale. Advertenda pro iLs qui de facili damnant de mortali 32. Quae requirantur ad peccatum morlate

  1. Ex quibus causis morlale possit fieri venialo

  2. ad 56. Plures casus 57. Quomodo veniale lil mortale 59. ad 63. An sit in mortali proponens committere omnia venialia 64. IV. 12. Inductio ad peccandum II. 46. 47. De poenitenle inlerrogato de peccato confesso III. 137. Qui polesl impedn*e peccatum proximi , an peccet non impediendo II. 42. Quid veniat nomine peccali lurpis VI. 534. Peccatorum reliquiae quomodo lollantur 70. Se iaclans de pcccalo V. 20. V. CooperatiOy Conscientia. Elc.

Peculium V. Filius.

Pensio. Quid sit et quotuplex IV. 137. A quo el quanla possil pensio designari 138. An peoMonjirius poiWil de illu lihere disponere 159. Ao ( teiiealur orogare superli'» usus piosIU. 4'JU V. Deneficium^ 5/m"*"u

1013

Perceptio. Quomodo acquiratur domlnium perceptione fructuum 111. 302.

Percussio. De excommunicatione ob percussionem clerici V. Excommunicalio.

Peregrinns. An teneatur ad leges loci ubi est l. t36. 139. An ad leges patriae. Plures casus \ 37. An peregrini possint dispensari ab episcopo loci ia legibus et votis ia8. et 111. 262. An teneantur praeceplis iuris communis si non sunt in usu ubi morantur I. IGI. A quo possint absolvi V. Eeservatio^ Absolvere. An excusenlur a leiunio etc. V. leiunium. Etc.

Perfectio V. Religiosu^.

Periculum. mortis. Quis in eo censeatur VI. 561. Qui possit absolvere in periculo mortis V. Absolutio. An in periculo mortis possit celebrari non ieiunus aut sine vestibus etc. V. Cekbra' re. Etc.

Perplexus V. Conscientia,

Personatus quid sit IV. i 16.

Pharmacopola ad quid teneatur IV. 291.

Physiognomia qiiid sit UI. 9.

Pictura. Aspicere picturas turpes III. 424. Pingentes turpia II. 36,

Pignus. De contractu pignoris V. Contra^ ctus. Fructus pignoris in mutuo debent restitui m. 776.

Pileolo an liceat uti in missa VI. 596. o97. Plantatio. Acquiritur dominium plantalione

m. 301.

Podagra laborans an possit celebrare VI. 244.

Poena in excommunlcatos ministrantes sacramenta MI. i7l. In suscipientes 172. V. Lex. Poenae sodomitarum V. Sodomia. Etc.

Poenitcns. An teneatur sequi opinionem confessarii V. Probabilitas.

Poenitentia. De materiaet forma huius sacramenti W. 423. Monitum ad confessarios 426. De materia remota 427. De forma. Quae praesentia poenitentis requiratur 428. 429. Quae sit forma proferenda, et in quibus verbis consistat eius essentia 430. Quoad dolorem, propositum, contritionem, attritionem V. Contritio. De absolutione sub conditione 431. 452. Quidsit poenitentia ut virtus, et quid ut sacramentum 434. An sacramentum poenitentiae possit esse aliquando validum et informe 444. Quoad confessionem V. Confessio, Confessarius ^ Absolutio. Quoad satisfactionem V. Satisfactio. De ministro sacram. poenitentiae co9. An in casu necessitatis sit obligatio se confitendi laico vel clerico WO. Quis valide absolvat 3^1. An hoc sacramentum possit minislrari domi, vel in oratoriis privatis 339. Quoad approbationem ad excipiendas confessiones V. Approbatio. De iurisdiclione confessarii V. lurisdictio. Quoad sigillum V. Sigillum, — V. Sacrameiitum.

Poenitentiarii cathedralium an possint absolvere a resenatis VI. 309.

Poenula s. Pauli quid eral VI. 576. j» fine.

Pollvx V. Index. '

FH

Pollutio. Quld sitra. 465. PoHutlo ta ore 4GCi PoUutio habita tangendo puerum aut mulierem, aut tactibus alienis 467. An sit vetita de iuro naturae. Alia plura 476. De distillatione 477. An liceat expellere semen corruptum 478. De pollutione sponte sua eveniente 479. An liceat ob finem honestum pollutionem optare, aut de ea gaudere 480. De pollutione praevisa 481. 482. 483. An sit mortalis pollutio ex causa leviter influente 484. De polIuUone in somno. An mutua pollutio habeat diversam malitiam 483. An pollutio impediat a communione VL 271. Do pollutione ecclesiae V. Ecclesia. Pontifex V. Papa.

Ponlificia responsa seu declarationes aut epistolae quando et quomodo obligent I. i06. HL 1027.

Pontificalia. An capitulum, sede vacante, possit dare licentiam alieno episcopo exercendi' pontificalia VI. 788. v. Quamvis.

Possessio continuata requiritur ad praescribendum m. 306.

Possessor. An iudex possit iudicare contra possessorem etc. m. 711. De possessore dubitante I. 53. 56. Negligens inquirere dominum 57. An confessarius teneatur absolvere possessorem cum iure probabili m. 669. In dubio melior est conditio possidentis. In pari causa potior haberi debet possessor I. 53. Regula cognoscendi quis sit possessor ibid. De possessore bonae aut malae fidei etc. V. Restitutio.

Praeceptor. Quae sint obligaliones praeceptorum m. 562. Quando peccent discipuli 561.

Praeceptum. Praeceptis contrariis quid agendum etc. V. Lex^ Conscientia. An praeceplum servandi festa sit naturale V. Festum. Etc.

Praelati. Ad quid teneantur erga subditos III. 542. Praelati regulares habent iurisdictionem quasi episcopalem erga suos : quid erga subditos saeculares VI. 395. V. Religiosus. An praelati teneantur corrigere etc. V. Correptio. Praelatus negligens recitari oiBcium in choro V. Horae. Etc.

Praescriplio. Acquiritur dominium praescriptione, modo adsint sequentes conditiones: BoJia fides m. 304. Tilulus 303. 309. Continunta possessio. De tempore requisito ad praescribendum 306. 308. Debita ex mobilibus et beneficia 507. De praescriptione bonorum ecclesiae 3 1 0. Quando inlerrumpatur praescriplio 311. An haeres possessoris malae fidei possit praescril)ere 312. An possit praescribi libertas a solvendo debito vel mulcta 313. Quibus detur restitutio in integrum circa bona praescripta ^W.Ut res sil apla praescribi 313. Decisio qualuor aularum Neapoli circa praescriptiones 316. An in conscientia possil relineri res praescripta ubi haec lex noi> vigel 317. An possit dari praescriptio clrca onora missarum, et conditiones in fundalione apposilas VI. 524.

Praesentatio. Beneficia acquirunlur pcr prae

PR

fenlationera IV. 85. V. Beneficium.

Praeslimonium quid sit IV. ^^6. An habens Oraestimonium teneatur ad horas 444.v. 8.

Praesumptio quid sit V. 66. Praesumptio de ^na misericordia 11. 20. v. 5.

P ecarium quid sit et quando cesset III. 74S. 752.

Preces importunae an constituant metum grawm in. 587. Pretium V. Fendere.

Princeps an teneatur eligere digniores ad of)5cia III. 342. V. Bellum.

Privilegium. De privilegiis in eommuni. Differentia inter privilegium, dispensationem, et liCentiam. In ftne libri I. Appendix de privilegiis n. I . Quando privUegium deroget iuri communi 2. Quando privilegiatus tenetur uti privilegio 3. Utrum extra sacramentum censurae etc. 4. De clausulis privilegiorum 5. De eorum interpretatione 6. 7. 8. De communicatione 9. 10. II. De privilegiis regularium revocatis 12. De rescriptis graliae et iustitiae 13. Quot modis cesset privilegium 14. ad 17. De privilegiis ecclesiasticorum. Quibus in rebus ecclesiastici sint exempti a potestate laicali 18. De privilegiis canonis et fori 19. ad 24. De immunitate piorum locorum 25. ad 28. De privileglis episcoporum. De facultate cap. Liceat 29. ad 45. De sex casibus episcopalibus 46. ad 48. De dispensatione cum lUegitimis 49. Cum bigamis 50. Circa irregularitates ob delictum occultum 51. 52. Circa inhabilitates 53. Circa malrimonia 54. ad 58. Circa interstitia 59. De dispensatione capellani ut celebrare valeat in alia ecclesia 60. De cele ■ bratione post meridiem 0 1 .. De oratoriis 62. ad 64.(etIII.3l9.). Circa electionem proprii confessarii 65. Circa clausuram monialium 66. Circa commulationem ullimarum voluntatum 68. De compositione in restitutionibus incertis 69. De reductione missarum 70. Quoad iuramenta et vota etc. 71. De privUegiis regularium in communi. De exemptione a iurisdictione episcoporum 72. ad 83. De obligalione decimarum 84. ad 87. Circa fundationes 88. 89. De iudice conservatore. De sepultura 91. 92. De porlione canonica elc. 95. 9 '*. De privUegiis regularium in particulari. De facultate absolvendi a casibus reservatis et censuris 95. ad ^03. Circa dispensationem in irregularUatibus 104. t05. De dispensalione in praeceptis ecclesiasticis elc. 106. Circa oiBcium divinum 107. Circa dispensalionem votorum et iuramentorum 108. De privUegio confiiendi cuicumque sacerdoU etc. HO. ad 1 12. Circa ordinum receptionem et coUalionem ^ I3.ad 120. Circa celebrationem missarum 121. \22. Circa communionem 123. Circa concionandum 124. ad I&8. De privUegiis regularium et monialium IV. 60. An moniales gaudeant privilegiis religiosorum ibid. V. Abbatissa. An moniaies possint absolvi ab episcopo. An regulares possinl divina peragere lcmpore interdicli 61.

An laici possint sepeliri in ccclesiLs monialiui» 62. De privilegiis regularium et monialium circa divinum olBcium 63. 64. An praelatus possil privilegia limitare 64. PrivUegia regularium circa mLssam an sint derogata VI. 342.

Probabililas. Quot sint probabUilatum species I. 40. Quae sit probabUitas facti, quae iuris 41. An liceat uti probabUitate facti cum pericula alterius 42. 52. An opinione probabUi probabilitate iuris. De opinione tenuiter probabili 53. De probabilissima 54. An aliquando sit obligatio sequendi probabUem, relicta probabUlore. Casus primus est quando superior praecipU cum probabUi IV. 47. Casus secundus quando poenitens vult sequi opinionem probabUem VI. 604. Quid si confessarius eam putet falsam ibid. Dissertatio de usu moderato opinionis probabUis etc. I. 55^ ad 89. Quoad sacramenta V. Sacramenlum. De conscientia dubia, probabUi etc. V. Conscientia.

Processus quomodo formandus IV. 201.

Proclamatio V. Denuntiatio.

Procurator. Quando peccent procuratores IV. 232. Plura nOlanda de eorum stipendio 233.

Prodigalitas quid sit V. 68.

Promissio. An simplex promissio obliget sul> gravi. Quid si reddatur nociva, vel accidat mutatio III. 720. V. Donalio. An promissio prodiga sit valida. PromUtens foeminae ob copulam, an teneatur dare 735. 730. De promissione sponsalitia V. Sponsalia. Stuprator promittens matrimonium V. Stuprum. An promissio ticta adulterae inducat impedimentum V. Impedimentum. Etc.

Propinquus. An sit obligatio relinquendi bona propinquis m. 946.

Propositum differt a voto III. 199. An malum propositum interrumpatur per tempus diuturnum V. 39. V. Conlritio.

Proscriptus V. Occidere.

Proxeneta III. 808.

Proximus. An teneamur defendere vitam elc. proximi V. Occidere. V. Charitas^ Odium, Elee^ mosijna, Cooperatio. Etc.

Puella V. Foemina.

Puer V. Impubes.

Pulvis sympaticus III. 20.

Pulvillus an requii*atur in altari VI. 593.

Pupillus V. Tulor.

Purificatorium debet esse ex lino et an bene* diclum VI. 389.

PusiUanimitas quid sit V. 67.

Pyromantia quid sit III. 0.

Pijxis an debeat benedici vel consecrari VI. 383. ad 385. Quomodo pyxis exponenda, el ao possit extrahi e tabernaculo 42 v. Uic.

Q

Quadragesima V. leiunium,

a

Baptus quid sil, et ad quld teneafur rapu*» III. 444 Raptus quomodo dirimal malrimumuii*

<050 fts V. Impedimentum. Raptores muliepum excom* municantur MI. 2\2.

Reddlvus. Quomodo debeat se gerere confessarius cum consuetudinariis et recidivis. An recidivdS possit pluries absoM sine signis extraordinariis VI. 459. Quae sint signa extraordinaria 460. Cur polius dififerenda absolutio iis qui siint in occasione extrinseca, et non recidivis ex fragilitate intrinseca 464. An praestet semper dififerre absolutionem recidivis ibid. Quomodo exquirendus numerus in consuetudinario 466. De repetitione confessionum recidivorum b03. V. Occasio.

Referentes ad quid teneantur, et quando peccent IV. 227. 228.

Regulares an teneantur ad conferentias caBuum conscientiae VI. 628. An approbati in una dioecesi possint in aliaconfessiones excipere 549. 564. V. lurisdictio. An possint impediri a parocho 574. An possint confiteri aliis quam sui ordinis confessariis 574. 575. An regulares possint absolvere a reservatis ab episcopis 599. v. Mendinantes et VII. 98. An a papalibus 96. An a casibus reservatis episcopis a iure vel a consuetudine 99. Quid possint erga suos subditos ^OI. V. Reservatio. Possunt dare \1aticum suis familiaribus VI. 722. Item eucharistiam et extremam unctionem suis poenitentibus deficiente parocho ibid. A quo episcopo regiilares debeant ordinari et examinari 768. Quas poenas alias incurrant ib. Bebent habere dimissorias suorum praelatorum 788. v. not. 8. An possint ordinari extra tempora etc. 797. An possint dispensare in voto caslitatis emisso ante matrimonium ad petendum debitum 987. An in impedimento ex incestu i 076. Quid possint circa censuras Vicie Censura , Excommunicatio , Irregularitas etc. V. Religiosus.

Religiosus. Quid sit sUtus religionis, etquisint religiosi IV. i . Qui venituit nomine monachorum vn. 27I.Suadens lestatori utrelinquat bonasuo monasterio etc. an peccet et teneatur ad restitutionem III. 588. Ad quid teneatur abducens aliquem a sua religione G62. An religiosus promotus ad cardinalatum vel episcopatum maneat obstrictus votis IV. 2. An teneatur ad obsen'antiam suae regulae 3. An promotus ad parochiam tenealur ad liabitum et regulam 4. Conditiones requisitae ad professionem religiosam 5. 6. 7. Quando professus possit reclamare de nullitate suae professionis 8. De obligalione religiosi lendendi ad perfectionem 9. Quando religiosus peccet graviler contra hanc obligalionem 1 0. Quid si inlendat ser'are sola mandata obliganlia sub gravi 11. An praelatus peccet graviter negligendo corrigere leves defectus \o. Ad quid obligelur religiosus ex voto paupertalis. An manuscripla, reliquiae , piclurae sint propriae religiosorum 14. An possint religiosi habere peculium ■15. Quae non repugnent voto pauperlalis iG. Aii peccel religiosus uccijoiens absuiueus siuti

flE

consensu superioris n. An excusel a mortali Ii> centia praesumpta 18. An peccet contra paupertatem reUgiosus amittens aut absumens bona in alium usum, quam eisunt data ^9. An possitreligiosus donare, remittere debita, renuntiare legata etc. 20. An facere donaliones remuneratorias 2i . An testari 22. An possit donare quae sibi subtraxit 23. Quae quantitas sit gra\is 24. Pauca accipiens usque ad magnam quantitatem 23. An impotens restituere teneatur sibi subtrahere ex datis ad usum 26. Rehgiosus mutuans res ad usum concessas 27. Abscondens res ne praelatus de iis disponat 28. Quid si praelatus det licentiam ad expendendum ad usus turpes aut vanos 29. 30. Si religiosus, obtenta licentia expendendl aliquam sumr]/iam, expendat in usibus illicitis in. 873. IV. 31. An superior possit dare Ucentiam aliquid ludo exponendi 32. An licentia pe, tila et iniuste negata excuset a transgressione voti paupertatis 33. An accipiens aliquid a religioso sine licentia, possit retinere 54. III. 873. An votum paupertatis possit per consuetudinem abrogari IV. 35. De voto castitatis et de clausura 37. De voto obedientiae. An teneatur sub gravi si praelatus non iubet sub obedientia 38. An teneatur ad ea quae indirecte pertinent ad regulam 39. An ad ea quae sunt supra vel conlra regulam. An assistere infectis morbo contagioso 40. De transgressione regulae 41. 42. Anteneatur religiosus ad nova statuta capitulorum 45. An teneatur obedire praelatis regulam reformantibu5 44. An praelati possint praecipere sub peccato actus inlernos 45. An religiosus non obediendo dupliciter peccet 46. Quid in dubio an res sit licita. Quid sr habeat opinionem probabilem quod non teneatur 47. 1. 31. 100. An religiosus valide voveat sine Ucentia praelati IV, 48. An teneatur obedire praelato praecipienti revelare secretum commissum 49. An teneatur ad vota in professione emissa, si superveniat circumstantia non praevlsa. An valeat licentia impetrata a praelato inferiori , si a maiori fuerat negata 50. Quibus non liceat religionem ingredi 65. In qua necessitate parentum prohibealur filus fieri religiosos 66. Quando fiUus professus tensatur egredi ad subveniendum parenlibus 67. An peccent filu ingredientes religionem , invllis aut insciis parentibus 68. Quando prohibealur parentibus religionem ingredi ob necessilatem filiorum 69. An liceat relinquere fratres aut sorores in necessitate70.An debitis gravati possint religionem ingredi. Quid si iam sinl professi 71. Voventes religionem quando teneanlur aut excusentur ingreJi, aut possint egredi. Voventes laxiorem aut slrictiorem elc. 72. Quando liceal ad aliam religionem laxiorem aut strictiorem transire 73. An parochi el clerici possint fieri religiosi conlradicente episcopo 74. 75. An peccent parentes averlendo fiiios a religione 77. De vocato ad religionem negligenle suam vocalio' ottm 78. An eligendi digniores ad praelaliu-afl i-fr

HB

piilares 400. 401. An religiosi possint ex privilegio celebrare in quoeumque altari portatili VI. 560. An regulares possint celebrare in domibus privatis praeter missam in indulto concessam 539. An extra claustra degentes sint subiecti ordinario IV. 67. Ob quas causas possint religiosi expelU 79. Quae possint acquirere eiecti, quae apostatae 80. Ad quid teneantur eiecti 81. Ad quid teneantur praelati erga apostatas vel eiectos 82. Religiosl tenentur singulis mensibus confiteri et communicare VI. 513. v. Dicunt. Religiosus laedens castitatem ffl. 455. De conslitutione Tridentini circa renunciationes novitiorum 935. An regulares facti episcopi possint disponere de bonis etc. 492. in fine. V. Eegularis. Negotiatio vetita religiosis V. Clericus. Quoad ludum Vide Ludus. De simonia pro ingressu ad religionem V. Simonia. Quoad privilegia V. Privilegium.

Eeliquiae. Gestans reliquias et peccans contra castitatem. Eas dans titulo donationis aut pretii merelrici III. 463. An sit mortale f urari reliquias Ao. 532. Reliquiae si removeantur ab altari VI. 369.

Reservatio. Quid sit reservatio casuum VI. 578. An sit valiiJa facta sine causa 379. An ignorantes reservationem ab ea excusentur 580. 581 . An possint reservari venialia. An peccata mere intema. Quid si peccatum fuerit externe leve et interne grave 582. An regulares possint reservare casus et quos. An religiosi exemti, eorum novilii et famOiares subiaceant reservationiepiscopi 583. Quid si cOmmiserint reservatum ante ingressum ihid. Quid agendum confessario quando quis confiletur reservatum 584. Quando simplex confessarius possit absolvere etc. De eo qui habet irapedimentum etc. 585. Quid si superior neget facultatem absolvendi 586. A quo possint absolvi peregrini 587. ad 589. Quid si quis discedat a patria in fraudem. Et quomodo intelligendum t6 in fraudem 589. An quis possit extra dioecesim absoM acensura ibinonreservata590. An peccans in aliena dioecesi ubi casus est reservatus incurrat reservationem et excommunicationem 39i. An peccans in monasterio exempto vel in aliena dioecesi possit absolvi in patria a simplici sacerdote 592. An episcopi possint absolvere peregrinos a casibus papalibus occultis, et cum eis dlspensare in irregularitatibus An eandem facultalem habeant vicarii capilulares , abbates et alii praelati habenles iurisdiclionem quasi episcopalem. An episcopi possint toUere reservationem extra sacramentum. Quid si episcopus inciderit in crimen reservatum 593. An facultas in cap. Liceut sit tantum pro casibus anle concilium reservatis. An episcopi possinl abBolvere areservatis ab ajyiis episcopis. An episcopi possint hanc facullalem committere elc. 594. An superior possil absolvere a reservatis et pro aliis miltere ad inferiorem 593. An absolulus ab habenle poleslalem aut oblilus reservali possit a quocumque absolvi de reservalis 506. 597. An per confe.ssionem inciilnaltililer invaiiaam lulia.

RB 1051 tur reservatio. Quid si fuerit sacriiega 398. Quv possint absolvere a reservatis. An mendicantes possint absolvere a casibus episcopis vel ab episcopis reservatis 399. Utrum in dubio an poenitens incurrerit reservatum possit a quocumquB absolvi. Si postea cognoscat peccatum ut certum an sit liber a reservatione 600. An qui peccavit in confidentiam licentiae. An licentia valeat pro peccatis etiam post illam commissis 601. Absolvens a casibus reservatis papae vel episcopis praetextu alicuius privilegii est excommunicatus 602. Absolutus in morte a reservatis an teneatur postea adire superiorem 367. Casus et censurae quae absolvuntur in iubilaeo 537. Quid si sacerdos in necessitate communicandi habeat reservatum et desit habens facultatem. Quid si habeat excommunicationem reservatam 265. Vide lubilaeum, Censura, dbsolutio. Etc.

Residentia. Quinam beneficiarii ad eam teneantur et quomodo IV. H9. Plura de residentia 120. Pastores an teneantur de iure divino 121. De residentia episcoporum. De absentia eis permissa etc. 122. 127. Residentia parochorum 123. ffl. 357. An parochi et episcopi teneantur residere et ministrare sacramenta 358. 360. VI. 233. Locus residentiae pontificis, cardinalium, episcoporum, parochorum IV. 124. Causae excusantes a residenlia 125. An excusentur a residentia parochi docentes aut studentes 132. Non residentes quando teneantur restituere fructus 126. 127. Quid si resideant inutililer 127. dub. 3. Quibus restituendi fructus. An beneficiarius pauper possit sibi applicare restitutionem 128. De residenlia canonicorum 129. An non residentes amittantdislribulionesetpraebendas ibid.

Restitutio. Quid sit restitutio et an debeatur tantum ex laesione iuslitiae commutativae III. 547. Radices restitulionis 548. Quae sit culpa theologica, quae iuridica, ex qua oriatur obligatio restitutionis 549. 550. Quid si quis leviler laedat animo graviter nocendi 551. An ex levi furto oriatur aliquando gravis obligatiorestituendi 553. An ad restitulionem in contractibus requiratur culpa theologica 554. V. Contraclus. An in ofEciis 555. An teneatur ad reslitutionem inferens iniuriam damnosam 556. An cooperans 557. An mandans 558. An consulens, praebens consilium et poslea revocans 559. Executo con silio, quis primo teneatur 560. Quid si damnum eliam sine consilio evenisset 561. In dubio an consilium fuerit causa damni 562. Quid si tantum suadeas modum 503. Suadens damnum ex ignorantia564. An possit suaderi minus damnum 565. De dante iniquum suDfragium. In dubio an influxerit ?i00. De palpo 507. De praebenle recursum 508. De emptore rei furtivae 509. 570. De emptore malae fidei 570. An tenealur ad reslilutioncm participans. Quid si ob mclum 571. Impediens alium ne reparet damnum alleriug 572. Quomodo leneanlur causae privalivae 575. Alii cusus 574. ud 578. Qui leneanlui resUluera

105^ RS

In solidura. ftitiSes riU'o obligandl resmiwndum in solidum 579. Mandans tenetur primo restituer^ 580. Qui teneantur deinde ib. Si damnificatus condonet restitutionem 581. Impediens aliquem a consecutione boni sine vi vel fraude an teneatur reslituere 582. Impediens mendaciis ne fisco applicentur bona propter gabellam non solutam an teneatur ad restitutionem 583. IV. 237. An impediens ex odio a consecutione boni III. 584. An impediens vi, fraude etc. aut precibus aut metu 587. Cui restituendum si creditor sit incertus 589. An tradita re pauperibus sit restituenda domino comparenti 590. De compositione in debitis incertis 59 1 . ad 594. De restitutione ob furta minuta 595. An bona certa sint restituenda domino vel possessori 596. An fur teneatur rem miltere domino cum magno damno 597. 598. An fur mittens restitutionem per virum fidelem teneatur rursus restituere si hic non reddat 704. Quid si acceperis a possessore bonae fidei rem non suam 599. An revendens rem emptam bona fide teneatur pretium restituere emtori 60 1 . Cui restituendi thesauri et alia derelicta 602. 603. Ad quid teneatur possessor bonae fidei 607. Quid si accepit a fure qui potens sit ad restituendum 608. Alil casus 609. Quos fructus tenetur restituere possessor bonae fidei 610. Quid sl acceperit rem commixtam cum bonis furis 611. 612. Si quis proiiciat in mare gemmam qu&m putabat valere decem aureis, si illa valebat centum 613. Ad quid teneatur possessor malae fidei 614. V. Gabella. An dominus possit sibi retinere expensas utiles factas a fure. An fur teneatur ad omnia damna saltem confuse praevisa 618. Quid si apud furem pereat res quae aeque periisset apud dominum 620. Quid si quis occidat agnum alterius qui postea pluris valuisset. Et quid si consumat tempore maioris pretii agnum quem dominus tempore vilioriserat consumpturus62l. Fingens se pauperem an teneatur ad restitutionem 622. An teneatur qui consumil rem alienam commodatam etc. in extrema necessitate 623. 624. Ad quid teneatur emens rem alienam cum dublo an sit venditoris 625. An impotens restituere in uno genere teneatur in alio 627. 660. Quid si quis incenderit domum Titii putans esse Caii. Idem de fure 629. De restitutione pro vita, membro, etc. pro expensis funeris elc. et quibus facienda. Alii casus 631. Ad quid teneatur qui alium induxit ad peccandum 66 1 . An absolvendus qui non vult restiluere secundum opinionem probabilem confessarii 669. Quando el ubi facienda restitutio 676. An sumtibus furis 677. De differente restitutionem 679. Ad quid tenetur dehitor si ex dilatione creditor patitur damnum 680. An absolvendus qui vult differre restilulionem 681. An absolvi possit debiloranlequam restiluat. An confessarius debeat monere de restitutione poenitenlem in bona fide 6S2. I^uul peccalacummiltat negiiijeus resliluere U83.

Cul faclenda restltutlo sl res extot C8i. An prth tium rei venditae possit solvi creditori venditorii 685. An pecunia fUrtiva immixta propriae sit restituenda ante alia debita 686. An prius reslituenda debita certa quam incerta 087. An prius debila ex delicto quam ex contractu 688. Quae alia debita prius solvenda 689. An creditores hy pothecarii. An creditores personales anteriorns 690. An praeferri possit creditor personalis pauperior 691. An prius exigens 692. Quae excusent a reslitutione a parte debitorls 696. ad 699. Quae excusent a parte creditoris. An debitor donans immemor debiti excusetur a restitutione 700. Quid si debitor deberet restituendo se conil* cere in necessitatem extremam aut gravem 701. 702. Quid si creditor sit in eadem necessitate 703. An differens restitutionem ex iusta causa teneatur reddere interesse quod patitur creditor 704. An haeres rei capite damnati teneatur ad damna 705. An possessor bonae fidei in dubio an factus sit ditior teneatur restituere 706. Quando depositarius teneatur ad restitutioneo 748. 749. 751. Quando is cui res est commodata, locata, pignorata 749. 751. Dubitans de debito aut de solutione I. 34. 35. De compositione in restitutionibus incertis. nde append. de privxlegiU post lib. I. n. 69. Ad quid teneatur confessariu» si deobligavit a restitutione VI. 621. In furtis incertis s. poenitentiaria potest remitlere partera VII. 470. V. Stupruniy JduUerium^ Fur etg. Quid restituendum pro ofEcio aut beneflcio Vide Horae^Beneficium. Pro tamaW.Detraclio. Elc^ Reus. Quibus modis procedi possit contra reos IV. 197. Quid respondere possit reus non legitime interrogatus 272. Quando non teneatur crimen fateri 273. An teneatur fateri cum timora magnaepoenae 274. III. 156. An peccet gravitcr reus qui ad vitanda tormenta falsum crimen sihl imponit983. IV. 275. Quando teneatur suam confessionem revocare 276. An ad se tuendum possil revelare occulta crimina testium aut accusatoris. Quid si eis imponat falsa crimina III. 982. IV. 277. An reus teneatur revelarecomplices 278. Anliceat reo vim vi repellere et positive resistere 279. Aa possit fugere e carcere 280. An reus damnalus ad mortem teneatur fugere 28 1 . An ei liceat de» cipere custodes et effringere carcerem 282. An. liceat aliis reum ad id adiuvare 283. An damnatus ut fame pereat teneatur sumere cibum oblatum 284. An et quando liceat reo appellare

  1. Quomodo confessario agendum cum re»

  2. ad 290. An haeres rei capite damnali leneatur ad damna III. 705. V. Occidere^ lura» menlum^ ludex.

Rex V. Bellum.

Riluale. Quomodo obligel VL 283. dub. 4. Rubricae V. Missa.

Rustici iurantes falsum III. 150. De testamentis rusticorum 925. lUistici omitlentes confilur speciem el numerum VI. 504.

Sacerdos. Qiil v«niat nomine proprii sacerdotis VI. S64. VII. 70. 92. An teneatur se habilem reddere ad confessiones excipiendas VI. 625. Ad quid teneatur vi obedientiae praestitae episcopo. An eo conlradicenle possit fieri religiosus 828. Gestans aut conficiens eucharisliam in mortali V. Eucharistia. An sacerdos dives possit accipere stipendium missae V. Stipendium. Etc.

Sacramentum. An in sacramentis conferendis liceat uti opinione probabili VI. 57. I. 48. ad 50. An in necessitate liceat uti opinione tenuiter probabili VI. ^03. 482. circa fin. An possint suscipi sacramenta cum opinione probabili I. 5^ . Quomodo definiatur sacramentum. Quae requirantur ad essentiam sacramenti VI. t . 2. An fuerint vera sacramenta sacrificia, figurae et sacramenta veteris legis 3. 4. Quae alia excludantur a ratione sacramenti 5. Notanda circa sacramenta. Quotupliciter distinguantur 6. Quam gratiam conferant. An physice vel moraliter. Quomodo ex opere operato, et ex opere operantis 6. 7.Quolupliciter sumatur sacramentum 8. Quae coniunctio requiratur inter materiam et formam sacramentorum 9. ^ 0. Quae mutatio invalidet sacramentum. Plures casus 1 1 . An materiae et formae eacramentorum sint a Christo in specie determinatae ^12.

— De ministro Sacramentorum. Ad valorem sacramenli requiritur in ministro potestas et intentio 13. Utrum etiam requiratur attentio 14. Quotupliciter possit esse intentio ^5. An suflBciat intentio habitualis aut interpretativa iG. An requiralur actualis M. An sufficiat virtualis ^ 8. Au intentio coacla vel cum errore circa personam suscipientis 19. Ad validitatem sacramentorum quae requiralur intentio in ministro 20. ad 24. Plures casus 25. De sacramento collato sub conditione 26. 27. 28. An in extrema necessitate possitministrari sacramentum quando materia est dubia 29. Quid requiralur in ministro ad licite ministrandum 30. De statu gratiae requisito in ministris sacramentorum ad id ordinatis 3 1 . Quid in aliis ministris adid non ordinatis 32. Minislrans in mortali in necessitate, aut in nosocomiis, et de obstetricibus, et maxime de parochis etc. ministrantibus in necessitate 33. An conferens sacramenta teneatur praemiltere confessionem si sit in mortali 34. De statu gratiae requisitoin exercentibus alias functiones sacras 37. De diacono et Bubdiacono ministrante altariin mortalio8. Quid aliud requiratur in ministro. De ministro utente materia vel forma dubia, corruplam proferente formam, omiltepte caeremonias 42. An sacramenta sint deneganda indignis. An sit sacrilegium lis ministrare 43. An neganda peccalori publico 44. Quid si peccalum sit notum tantum aliquibus 45. Quid si nolum sit in alio loco 46. Quid in dubio de crimine aut de poenilenlia 48. An ob melum morlis possit dari sacramenlum indiftno 49. Ah neganduni peccatori occulto publlca aut occulte petenti 50. An possit negari sacramenlum ob crimen auditum in confessione 51 . An et quando ministri teneantur ministrare sa. cramenta 58. An liceat simulare administrationem sacramenti 59. An liceat simulare susceptionem 60. De dispositione requisita in susci. piente sacramentum.Resolutiones casuum78. An solus homo viator sit capax sacramentorum. An soli baptizati 79. Quae intentio requiratur in adultis. Quid de dormientibus, ebriis, lapsis in amentiam 81. An sufficiat voluntas interpretativa 82. NuUa requiritur intentio in pueris et perpetuo amentibus quoad baptismum, confirmationem et ordinem 80. Ad suscipiendum licite et cum fructu quid requiratur in suscipiente sacramenta morluorum , quid vivorum 83. Att magis dispositi maiorem fructum recipiant 85. De suscipiente sacramentum cum peccato 86. An omnia sacramenta causent gratiam remoto peccato 87. An liceat petere sacramenta a ministro indigno88. VII. 165. V. Excommunicatio. An a peccatore VI. 89.

Sacramentalia Quid sint VI. 90. Episcopus aut sacerdos in mortali sacramentalia exercens 30. V. 7. An sacramentalia vim habeant ex opere operato 91. Quomodo per ea remitlantur peccata 92. Notanda 93. De usu agnorum Dei, aquae benedictae etc. 94. Sacrificia antiquae legis etc. VI. 3. 4. Sacrilegium. Quid sit et quotuplex III. 35. Quales species explicandae 34. 48. Quae sint sacrilegia personalia, quae localia 35. 36. An in ecclesia velentur mercatus etc. 37. An sit sacrilegium extrahere hominem ab ecclesia 38. An omne furtum in ecclesia aut sacristia sil sacrileglum 39. Quae sacrilegia realia 40. An liceat vasa et vestes sacras convertere in usum profanum 4 i . An sit sacrilegium laedere bona ecclesiasticorum, detinere legata pia, decimas non solvere 42. An mentaliter peccare in ecclesia, omittere sacramenla tempore debito 43. An censurae contra sacrilegos incurrantur ipso facto 44. An sit sacrilegium furari reliquias 45. An peccare die festo 46. An violare vota 47. Alia 48. Quomodo commiltatur sacrilegium per peccatum turpe 454. An sacerdos simul religiosus laedens castitatem committat duo sacrilegia 453, An copulans cum alia persona sacrata 450. An verba et aspeclus lascivi in ecclesia sint sacrilegia 461. An cogitaliones turpcs 462. Quando committatur sacrilegiuro. circa res sacras 463. An sit sacrilegium peccatum carnale in diebus festis. Gestans eucharistiam elc. et laedens castitatem 463. An habens votum castilalis committat sacrilegium, si inducat alterum ad turpia. Quid si morose delectelur de peccalo alterius, vel alium poUuat 457. An sil sacrilegium copnla occulta vel marilalis in ecclesia 458. An sint sacrilegia taclus impudici in ecclesia 459. Quis locus dicalur sacer 400. An sil sacrilegium mi4054 8A

Blstrare sacramenla indignls VI. 45. Sacrilegium quando committatur circa confessionem 497. Quot sacrilegia committat celebrans in mortali 35. V. Hinc. Quid in die natalis Domini V. 44.

Saga V. Stnges.

Salvatores vocati III. 1 8.

Sanguis. An liceat potus sanguinis V. 75. V. Eucharistia.

Sarior. De sartoribus vilius pannum ementibus in. 826. Sartor quando peccet IV. 292.

Satisfactio. Quomodo satisfactio in sacramento poenitentiae sit necessaria, et an sit venialis eius omissio in culpis venialibus VI. bOG. Quibus casibus possit imponi levis poenitenlia. De verbis Quidquid boni etc. 507. Quando licite imponatur poenitentia minor iusto. Quanta debeat esse iuxta Trid. 508. ad 510. An possit iniungi ingressus religionis, aut matrimonium 511. De poenitentia publica 512. An possit imponi opus alias debitum. An poenitentia mox ante imposita 513. An opus internum. An opus pro defunctis. An cessatio ab aliquo bono opere. An possit imponi post absolutionem. Quae iniungenda avaris, luxuriosis 514. Sub qua obligatione teneatur poenitens implere et acceptare poenitentiam 515. Quid si sit iusta. Quid si gravior iusto 516. Quid si sit imposita pro venialibus aut mortalibus confessis 517. An pro culpis gravibus possit imponi poenitentia gravis sub obligatione levi 518. An tempore iubilaei vel indulg. plenariae possit omitti impositio poenitentiae 519. Quid si poenitens sit oblitus poenitentiae 520. Implens in mortali. Quae dilatio in implenda sit mortalis 521 . An existens in mortali possit satisfacere poenitentiae impositae 522. An peccet 523. Poenitentia sub conditione Si relabatur 524. An transacto tempore praescriplo desinat obligatio implendi 525. An possit impleri per alium 526. An sit implenda ante communionem 527. De commutatione poenitentiae 528. 529. Principaliores canones poenitentiales 530. De satisfactione per indulgentias V. Indulgentlay lubilaeum. De satisfactione pro honore £d)Iato V. Detractio. Etc.

Scandalum. Quale activxim et passivum etc. n. 43. 44. Quando sit speciale peccatum 45. Inductio ad peccandum an confitenda 46. An 8it peccatum scandali petere aliquid ab alio, quod ipse non praestabit sine peccato 47. Quando scandalum passivum permitti possit 48. An teneamur omittere bona spiritualia ad vitandum scandalum 50. An omittere praecepta 51. An dimittere bona temporalia. Alii casus 52. De obscoena componenlibus pingentibus etc. 56. Qui suadet minus malum 57. An possit permitti ruina proximi 58. Praebens scandalum ad quid teneatur III. 601. V. Foemina, Cooperatio.

Scholares a quo absolvendi Vl. 509. ' Scrupulosus eic. Quid sit scrupulus^ Sicna

Sl

conscientiae scrupulosae I, 1 1 . Eius remedia e% praesertim obedientiae. Doclrtnae valde ulile» pro scrupulosis 12. Quomodo agendum confessario. De periculo scrupulosi qui non obedit 13. De regulis generalibus assignandis \ 4. Quomoda confessarius se gerere debeat cum scrupolosi» qui timent assentiri cuilibet pravae cogitalioni ^5. Quomodo cum iis qui semper dubitant d» confessionibus praeteritis 16. Quomodo cum iis qui semper peccare formidant 17. Quid de iis qui operantur cum actuali timore 1 8. Scrupulosi non peccant scrupulos vincendo quin illo» prius deponant \ 9, Scrupulosus non est permittendus confiteri peccata dubia VI. 476. Quando modica poenitentia ei imponenda 507.

Secretarius quando peccet IV. 229.

Secretum. De violante secretum V. 70. V. Detractio. Quoad confessionem V. Sigillum»

Semen V. Debitum^ Pollutio. Etc.

Sententia iniusta an obliget in conscientia IV. 215. V. ludex. Quoad. censuras V. Censura. Etc.

Servilia opera V. Festum.

Sigillum confessionis. An in hac materia liceat uti opinione probabili VI. 633. Quomodo servandum sigillum 634. Quid si nequeat explicari peccatum sine violatione sigilU 487. (Juot peccata committat violans 635. An sit obligatio ex confessione ficta, aut secreto commisso extra confessionem 636. Quid si poenitens discesserit indispositus Quid in dubio an dixerit aJiquid intra vel in ordine ad confessionem 637. Quid si confessarius sciat peccatum ex confessione complicis aut alterius, et poenitens neget 630. 631. Quando non frangatur sigillum 638. Quae cadant sub sigillo 640. 64 1 . An cadant defectus naturales poenitentis 642. ad 644. Qui teneantur ad sigillum 645. Quomodo debeat confessarius respondere si interrogetur an audierit vel absolverit aliquod peccatum 646. Quinam teneanturadsigillum 647. De consulto aconfessario 648. 649. An audiensconfessionem furtive etc. 647. An Iegens650.Delicentiadata adIoquendum65i. An confessariuspossit loquide peccatis cum poenitente statim post absolutionem etc. 652. An intra confessionem, de audilis in alia 653. An frangatur sigillum dicendo se audivisse in aliqua loco tale peccatum. An manifestans peccata alicuius loci. Quid si dicat peccatum religiosi alicuius conventus 654. An liceat uti notitia confessionis ad externam gubernationem etc. Plure» casus 655. ad 660. An possit negari sacramentum ob crimen auditum in confessione 5 1 . An possit c6nfessarius loqui cum poenilente de defectu commisso in confessione 022. Confessarius non tenetur cavere qua&cunique leves suspiciones aliorum66l. V. Complex.

Simoniu quid sit et quotuplex III. 49. An detur parvitas materiae 50. Quando sit simonia dare temporale pro spirituali 51. Dans benefi» cium alicui ut se suslenlet elc. 52. Deducpns in

pachim obligatfonem anlidoralem 53. Dans spirituale principaliter ob temporale 54. Accipiens aliquid pro administratioue sacraroentorum 55. Quid intelligatur per munus a mnnu 56. Dans mutuum ob spirituale 57. Solvens pensionem ob benelicium 58. Dans aliquid ut alter praestet quid spirituale pro se ipso accipiente 59. Dans beneficium aut resignans etc. cum onere spirituali 60. Munus ab obsequio 6f. Inserviens ob beneficium 62. Munus a lingua 63. Dans aliquid mediatori ut obtineat beneficium 64. 65. Promittens dare eleemosynam monasterio ut obtineat beneficium 66. Simonia mentalis^ conven^ tionalis^ realis 67. Quae sit iuris divini , quae humani 68. 69. 70. Quonam iure simonia sit vendere beneficia 69. 70. An liceat locare decimas, fructus beneficii, calicem etc. 70. Vendens ius patronatus, ius sepulturae 71. An possint permutari beneficia. An episcopi possint constituere pensiones 72. ad 76. An possit permutari beneficium cum pensione 73. Quomodo in beneficiis liceat transigere 77. ad 80. De renuntiatione beneficiorum 8 1 . ad 84. Simonia confidentialis et eius poenae 85. ad 90. Quomodo fiat simonia pro ingressu ad religionem 9\ . An liceat aliquid accipere pro sustentatione 92. An pro catecbizando etc. 93. An pro inslruendo, absolvendo elc. 94. 95. An pro danda dispensatione in matrimonio 90. Dans aliquid ut alter omittat rem spiritualem 97. Dans ad redimendam vexationem 98. ad 1 02. An possis dare ne alter eligat indignum veluteligat dignum 403.Anut nonconcurrat tecum ad beneficium. Alia \ 04. Quaesimoniainducat poenas. An incurrantur poenae in venditione sacramentorum, capellaniae etc. 105. Quid requiratur ad incurrendas poenas 406. An incurratobtinens beneficium per fictam promissionem pecuniae 107. An incurrantur poenae per simoniam de iure ecclesiastico. An ob ingressum in religionem 108. Poenae ob simoniacam ordinationem 109. An incurrantur ob collationem primae tonsurae 1 10. Poenae ob simoniam in beneficiis III. An incurranlur ob venditionem vicariatus, pensionis etc. 112. An sint nuUae electiones simoniacae ad praelaturas regularium. An poenae ob benelicia simoniace accepta incurrantur ab ignorantibus. An beneficiarius simoniacus privetur beneficiis obtentis et fiat inhabilis ad alia obtinenda. An electio pontificis simoniaca sit nulla 112. De restitutione ob simoniace acceptum 113. 114. Cul restituendum 115. -116. Qui possint dispensare in praedictis poenisll?. ad 120.

Simulatio an aliquan^o sit licita III. 171. Simulare sanclitatem aut improbitatem V. 67.

Societas V. Contractus.

Sodomia. De sodomia perfecta el imparfecta 112. 406. An in sodomia explicandum si quis fuerit agens an patiens 468. An sodomia Inter conlunctos aJdat speciem incestus. Quid explicandum io confossioiw» circa sod jmiam 469. Po»9mo

so 4055

sodomitarum praesertim pro clericis 470. 471, 472. An sit adulterium copula sodomitica inter coniuges 446.

Solemnilates. Quid si deficiant in contractibus V. Contractus, Testamentum sine solemnitatibus V. Testamentum. Etc.

Sollicitatio. Bulla contra sollicitantes VI. 675. Perpenduntur clausulae. In actuali confessione 676. Immediatc ante vel post 677. Occasione vel praetextu confessionis&18. 679. In confessionario aut in loco quocumque simulantes ibu

dem confessiones auJire. Quid si non adsit simulatio confessionis 680. An denuntiandus confessarius consentiens mulieri sollicitanti 681. An confessarius qui sollicitatus ad cop dam divertit ad tactus 682. An confessarius sollicitans ad actus venialiter inhonestos 683. An sollicitans ad non turpia 684. An denuntiandi episcopi sollicitantes 685. An denuntiandus confessarius soK licitans si sit emendatus 686. An qui de sollicitatione iam convict?is est et punitus. An qui consentit mulieri sollicitanti ne ab ea accusetur. An simulans confessionem ex condicto ad tractanda inhonesta 687. An denuntiandus sollicitans in confessione, simulans se confessarium. Quid si sit sacerdos carens iurtsdictione 688. An denuntiandus poeniteng sollicitans confessarium 689. An denuntiandus interpres sollicitans poenitentem 690. An confessarius sollicitans muiierem ut inducat aliam ad secum peccandum, vel ut ipsa peccet cum alio 69 1 . An confessarius sollicitans, postquam decesserit 692. An possit absolvi mulier sollicitata antequam denuntiet. Et an facta denuntiatione possit quivis confessarius absolvere ab excommunicatione ob denuntiationem neglectam. Accusans iniuste de sollicitatione incurritcasumpapalem 693.Anconfessarius teneatur monere de obligalione denuntiandi 694. An teneatur denuntiare qui nequit probare denuntiationem, et qui aliunde denunliationem sciunt 695. An sit obligatio denunliandi sollicitantes si crimen sit occultum G9G. An si sollicitatio fuerit habita a longo tempore 697. An teneatur ad denuntialionem qui scit sollici' tationem sub secreto G98. An sit obligatio denuntiandi per epistolam etc. An confessarius tenealur aliquando denuntiationem excipere vel deferre 699. An teneatur denuntiare muliersollicitationi consentiens 700. An sit obligalio denuntiandi si speretur sollicitans per correplionem emendandus 701. An denunliandus confes» sarius in dubio an vere soUicitaveril 702. 703, Expenduntur varii casus peculiares 704. De poe> nis sollicitanlium. An episcopi possint dispeo* sare 705.

Sories divlnatoriae an liceanl III. 10. H. . Sorlilegium quid sit III. C. in fine. Species. Radices diversitalis specierum V. /Vo eatum. Despecieeucharisliae V.£'i<<:Aarw//a. E(<; Spccificatione acquiritur dominium III. 490. StHs. QuoUcs trncaiP'ir elicnre actus sjjel U

1056 8v

■6. Quid intelligatur per spem. t>e praecepto spei 20. Esl mortalis sperare sive amare magis terrena quam coelestia, aut desperare de consequendo Deo, aut praesumere de misericordta Dei ibid. Definitio spei. Obiectum materiale et formale spei 21 . De eo qui vult perseverare in peccato usque ad mortem, sperans quod eum poenitebit etc. ibid.

Sponsalia. Ut promissio sponsalitia sit valida debet esse voluntaria et deliberata VI. 851 . Ficte promittens sponsalia alteri repromittenti 852. 847. Volens promittere, sed non se obligare 855. Quando obligentur pueri 854. SponsaUa per dolum 855. Promissio debet esse mutua. An acceptans sponsalia intelligatur repromittere 856. An quis possit se obligare vi gratuitae promissionis

  1. Promissio debet esse expressa signo. Quid si parentes contrabant pro filiis tacentibus 858. Quid si extranei. An sufficiat si parentes cont»*^. hant pro filiis absentibus 859. Sponsalia debent fieri inter habiles. Quid si verba vel signa sint dubia 840. Verba de praesenti apta ad matrimonium inter impuberes habent vim sponsalium. An idem valeat inter puberes in matrimonio clandestino 84 1 . An sufficiat ad sponsalia dicere: Non ducam aliam quam te 842. An dicere: Contraham si papa dispensaverit. An sufficiat subarrhatio annuli et missio munerum. Quid si parentes annulum mittant 845. De sponsalibus contractis per metum 844. An sponsalia ol)ligent sub gravi 843. An iudex possit et debeat cogere nolentes ad malrimonium 846. Qui cum duabus sponsalia contraxit si cum secunda coiverit, quam ducere debeat 848. De filiis nuptias contrahentibus in^ciis parentibus 849. An notabilis disparitas irritet sponsalia 83 1 . De resilientibus a sponsalibus 832. 835. Quomodo dissolvantur sponsalia Per matrimonium cum alia. Per mutuum consensum. Quid si sponsalia sint iurata 835. Quomodo solvantur inter impuberes 856. Per impedimentum dirimens 837.

  2. An sponsalia cum impedimento contracta sub conditione dispensalionis, eaobtenla,valeant

  3. Per crimen allerius. An per fornicationem

    1. Quid si uterque fornicetur 862. Per mutationem notabilem 865. An sponsis liceat contrahere cum defectu occulto 864. 863. Per discessum alterius 866. Per lapsum temporis fraefixi 867. 868. Per susceptionem ordinis sacri et ingressum in religionem 869. 870. 871.

  5. Per votum castitatis 869 875. 874. Rursus agitur de matrimonio cum alia 875. De haereditate superveniente. De coniugio notabililer meliori 876. De dissensu parentum 877. An ad solvenda sponsalia requiratur auclorilas iudicis. Quae probatio requiratur in foro exlerno, et in interno 878. V. Impedimenttim.

Sponsio quid sit, et an liceal III. 869. An liceat spondere circa peccatum 870.Quid si unus ! »pondeal maiorem summam quam Mev 878. Si iinuf. ram ccrfo jcial td mania;sU;l tij<>

«T

Sponsus. An liceant taclus etc. tnter sponsof in. 451. VI. 834. An sit adulterium copula cuni desponsata IIl. 447. An fornicatio sponsi vel sponsae differat specie VI. 847. V. Sponsalia , Matrimonium. Elc. Sponsus se delectans de copula futura V. 25. 24.

Spurius V. Illegitimus.

Stipendium. Celebrans missam, administratB! sacramenta, concionans etc. pro stipendio IIl33. An peccet graviter celebrans principalite'* pro stipendio VI. 517. De obligatione dicendi tempore debitomissaspro accepto stipendio 315. De origine stipendii. Missae bifacialae et trifaciatae 516. An sacerdos dives possit accipere slipendium. Omittens missam promissam ro parvo stipsodio. De dilatione celebrationis etc Missae quae traduntur celebrandae commimitaii quandiu possint differri 517. An liceat accipere stipendium pro applicatione fructus specialissimi. An accipere plura stipendia pro una missa 518. A quo et quomodo taxanduni slipendium 519. An regulares teneantur servare taxam episcopi. An episcopus possit prohiibere ne accipiatur stipendium maius aut miniis taxa. Qui accepit minus an possit minuere missas. An liceat pacisci de stipendio. Quomodo taxandum stipendium missarum quas reliquit testator 520. An liceat celebrare per alium ret onta parte stipendii 521. An relinens teneatur ad restitutionem. Quid de executore. De colligente eleemosynas. An possint commutari missae maioris, cum missis minoris stipendii. De administratore ecclesiae 322. An beneficiati etiam curati possint pro missis accipere stipendium 523 et seq. De missis votivis sub stipendio 527. el seq. An in die defunctorum possit accipi stipendium 558. An neo-presbjter possit accipere stipendium pro prima missa 829. Missae sunt celebrandae per sacerdotes ecclesiae cui traditum fuit stipendium 424. v. 4. De obligalione beneficiariorum celebrandi V. Celebrarcy Jpplicatio.

Stola. An requiratur in sacerdote qui communicat more laici VI. 276. An peccet minislrani eucharisliam sine stola 241.

Stratum non permittitur nisi personis regalibus VII. 510.

Striges. Quid de strigibus III. 26.

Stuprum. Quid sit, et an sit speciale peccatum III. 445. Ad quid tenealur stuprator si \i corruperit 640. Si virgo consenserit 64 1. Ad quid si non promisit matrimonium. Si vi, minis aul fraudibus violet 041. Ad quid si matrimoniura vere aut ficte promiserit 042. v. Quaerilur {. et 645. An tenealur ducere cum dedecore familiae, aul si timeantur rixae , scandala, malif exitus elc. 644. Quid si vir exlorqueat solos In* ctus 643. Quid si foemina iam sil corrupla <)4(i Quid si non slet per virum quominus malrimonium fiat 017 Si virgo violala renual nubertk mi l«iMiaitu- Jolare 048. An hubeu* votum cast^

talis teneatur ducere violatam 649. Vir violans consanguineam 650. Quid si ficte promisit cum pacto ImpetKindae dispensationis ibid,

Suadere minus malum ad maius vitandum H. 57. Suadens damnum V. Restitutio.

Suhdiaconatus an sit sacramentum 71. 756. 757. Materia et forma ihid. An possit conferri a simplici sacerdote vel abbate. A quo tempore fuit sacer 762. An possit suscipi simul cum minoribus 797. Ad qualem partem oflScii teneatur subdlaconus in die ordinationis IV. ^40.

Subdiius. Qui veniant nomine subditorum VII79. An vota subditorum valeant V. Votum. Subreptio et obreptio quid sit I. 485. Superbia et eius filiae V. 65.

  • Superior. Quid teneatur praestare subditis HI.
  1. V. Praelatus. Audiens detractionem V. Detractio. An possit irritare vota V. Fotum. Etc.

Superstitio. Quid et quotuplex DI. ^ . 2. De superstitione falsi cultus 5. Cultus superflui 4. An denunciandi superstitiosi IV. 2S5.

Surdus an sit irregularis VII. 405. An satisfaciat recitando officium in choro V. Horae. Etc.

Suspensio. Quid sit, et quis possit suspendi aut suspendere vn. 512. An ob peccatum venwle incurratur levis suspensio 50. An ad incurrendum requiratur scire crimen esse vetitum etiam ab ecclesia 44. An liceat communicare in divinis cum suspenso et interdicto vitando 140. An peccet gravit^y exercens actum a quo est suspensus 515, An^urrat irregularitatem si su spensio sit facta aij tempus. An episcopus suspensus a pontificalibus incurrat irregularitatem pontificalia exercendo. Quid si missam solemniter celebret An sacerdos suspensus non toleratus invalide absolvat. Quid si sit toleratus vel suspensus tantum ab ordine 514. Quot modis possit ferri suspensio 515. Qualitas suspensionis ex quo colligatur. An suspensus a beneficio possit, cum sit pauper, retinere finictus. An censeatur etiam suspensus a beneficiis quae possidet in aliena dioecesi 516. An suspensa communitate sint singuli suspensi, et an isti incurrant irregularitatem. An suspensio debeat ferri in scriptis 517. Quae sint suspensiones iuris communiores clericorum 518. Quae religiosorum 319. Quae episcoporum 320. An quis possit suspendi ob culpam levem 321 . Quis possit absolvere a suspensione 322. Suspensio imposita an inducat mortale 1. 146. Siispicio V. ludieium. Sutor. Quando peccet FV. 292. t>. 4. Symbolum apostolorunfsciendum II. 2. T

Tabacum per nares an impediat a communione VI. 280. An fumus tabaci. Folia tabaci vel aromata denlibus attrila ibid. dub. 2. et 3.

Tactu^ impudici an inducant incestum III. 453. Tactus impudici in ecclesia 459. An liceat laicis tangere vasa sacra VI. 582. Taclus Inter coniuges V. Coniux. V. Luxuria. Elc

tB 405'?

Tentatto Dei quid sit III. 29. An detur paas vitas materiae. Quae sit tentatio Interpretativa. Gasus 50. Petens a Deo miraculum 51. Se offerens ad martyrium. Respuens medicinas 52.

Testamentum. Quid sit III. 919. Quotuplex sit testamentum 920. Ex quibus capitibus testamentum sit nullum 921 . Quid si desint solemnitates et sit testamentum ad pias causas 922. Quid si sit ad pias causas, et constet haeredi voluntas testatoris 925. Quid si non constet: an teneatur credere uni testi 924. An testamentum nullum valeat quoad legata pia 925. De testamentis rusticorum 925. De testamentis tempore peslis 926. An testamentum sine solemnitatibus obliget in conscientia 927. Alii casus 928. De testamentis clericorum, novitiorum, militum 929. De commutatione ultimarum voluntatum 951 . Qui possint testari 942. Quando testamenta infirmentur 950. V. Haeres^ Legatum. De collatione facienda inter fi*atres V. Frater.

Testiculos abscindens an fiat irregolarls VII. 580. 417. 418.

Testis etc. Quomodo debeant esse et testificari testes ad probandum IV. 255. 260. Qui testes reiiciantur 256. In quibus casibus sufficiat dictum unius testis 257. Quid si unus testis deponat de una propositione haeretica, et alius de altera 258. An semper sufficiant duo testes 259. An laici repellantur a testificando contra clericos. Quid e converso 261 . An testes inepti faciant indicium 262. An religiosi probent in causa sui monasterii 263. An et quando quis testari teneatur 264. An testis teneatur fateri veritatem iudici non legitime interroganti 265. Quando iudex legitime interroget 266. An testis teneatur manifestare crimen, si accusator unicum testem afTerat 267. Quando non tenearis manifestare iudici etiam legitime interroganti 268. Ad quid teneatur falsum testatuS 269. Quando peccent testes 270. Quomodo facienda depositio testium 271. An peccet et teneatur ad restitutionem testis qui se abscondit ne citetur, aut fugit citatus, aut legitime interrogatus a iudice veritatem occultat 270. Testes voluntarii et accusatores in causa mortis fiunt irregulares Vn. 468. V. Jccusare^ Reus^ ludex. Thesaurus inventus ad quem spectet III. 602. Titulus ad praescribendum V. Praescriptio. Quoad ordinationem V. Ordinandus. Etc.

Tonsura. An praerequirat confirmationem VI. 183. An tonsura sit verus ordo VI. 754. An possit conferri extra dioecesim 756. An possit conferri quolibet die 794. An abbates possint eara conferre subditis non religiosis 763. V. Ordinandus, Clericus. Tormenta V. Reus. Tortura V. ludex. Trebellianica. Quid sit III. 691. Tributum V. Gabella.

Tutor. Ad quid teneatur in. 34 1. Quibus delurtutor, quibus curator 917. Ad quae teneanDe LTgorio Mor, Ih

67

W tutores et curalores. An pupilli el minores possint se obligare sine consensu tutorum elc.

m.

u

Usura. Quando committatur usura III. 758. An sit mala de iure naturae 759. De usura mentali. Quando ex ea oriatur ybligatio reslitutionis 76^ . An usurarius acquirat dominium lucri usurarii 785. Quid de fructibus acquisitis per usuras 784. Praebens consUium aut pecuniam usurario 785. Deponens pecuniam apud abusurum ad usuras 786. Principes, iudices etc. eooperantes ut solvantur usurae 787. An liceat creditori mutuantis exigere usuras 788. An peccent famuli cooperantes dominis usurariis 789. Quomodo haeredes usurarii teneantur ad restitutionem. An liceat petere mutuum ab usurario 790. Plures casus 79-1. Quae obligatio et poena usurariorum 792. An committant usuram ministri regum etc. qui ut anticipent solutionem aliquid exigunt An qui accipit a debitore, concessa dilatione 850. Quid in dubio an contractus sit an non usurarius !• 74. V. Mutuum. Vide responsa plura s. poenitentiariae pag. 6^9. 620. tomi I.

Usus matrimonii Y. Debitum coniu^ale.

Ususfructus. Quid sit IIL 487.

Useor V. Coniux.

V

V. Peregrinus.

ranagloria. Quid sit V. 66.

Fmatio. Quae sit vetita clericis et religiosis tn. 606. De restitutione ob res captas in venatione prohibita 604. 605. Venator qui in actu feriendi, dubitat an sit homo , vel animal L 52. Si unus vulneret feram, aut tendat laqueum, alius capiat ni. 604.

Fendere. Quid sit venditto et quando sit iusta in. 795. An reqoiratur determinatio pretii, et an data arrha Uceat a contractu resilire 794. An requiratur scriptura et traditio 795. An solutio pretii, vel fides de illo 685. 796. Ad quem spectent fiructus dum completur emptio 797. Ad quem fructus rei venditae, sed non traditae 798. Cuius sit res empta pecunia aliena 799. An valeat contractus si vendatur res aliena 800. An possit emi vilius quam res valeat etc. De concursu emtorum et penuria mercium etc. 801. 802. De merce ultronea. Emens a paupere etc. Ignorans preUum rei etc- Emens multa simul 802. 805. An taxa obliget in conscientia 805. Quotupliciter pretium varietur 804. An deceptio obliget ad restitutionem. De mendaciis vendentium 805. An liceat pluris vendere rem utilem emtori 806. Quid si adsint alii iusti tituli 807. An res extraordinariae possint vendi quanti plu. rimi. An conmiuois aestimatio variet prelium. De vendilione sub hasta aut per venditrices 808. De rebus quae vendunlur minutim 809. An posflil carius veadi ob dilatam solutionem. An ralione periculi, vel quia res pluris esset valilura )M0. An liceal carius vendere ad credilum 814.

An iiceat vendere cum pacto retrovendendi An liceat pactum reemendi ad arbitrium empto' ris 815. De monopoliis 814. Quot modis fiat monopolium 815. An unus vel pauci qui annonam emunt ut carius vendant peccent contra iustitiam 816. An mercatores inter se conspirantea ut vendant pretio summo teneantur ad restitu. tionem. An facto monopolio liceat aliis mercem eodem pretio vendere 81 7. An irritet contractum vitium occultum 818. De vitio circa substantiam. Yendens rem vitiosam. Emens gemmam pro vitro. Ob ign(»rantiam vendens infimo pretio 819. Vendens ut puram rem mixtam perfectam. De vino mixto cum aqua 820. An sit iniustitia vendere quid pro quo 821. De vitio circa quantitatem. Dtens mensura diminuta 822. De vitio circa qualitatem 825. Vendens pretio ordinario debitum cuius debitor non est solvendo; vel mercem mox minuendam. Emens pretio currenti, sciens brevi augendum. Emens pecunia brevi profaibenda etc. 824. An tradita tibi re ad veudendum pretio designato, possisretineresuperfluum. Quid si res sit a te meliQrata*etc. An idem dicendum de eo qui emit nomine alieno 825. De sartoribus etc. 826. Si res vendatur duobus, cuj acquiratur dominium 827. Si res pereat ante traditionem, cui pereat. Quid si post 828. An liceat vilius emere chirographa seu credita 829. An possint minoris emi credita, stipendia etc. De emente qui ipse est causa difficilis solutionis 850. Ementes res in magna quantitate ut vendant pretio maiori 858. De emente mercem a defraudante gabeUam 617. V. Restitutio. Cmtractus. An sit simonia vendere ius sepulturae etc. V. Simonia. Negotiatio veUta clericis V. Clerirus.

Fenenum. An Uceat haurire venenum ad experiendum antidotum III. 569. Vendere venfina V. Cooperatio.

Fmiale. Votum vitandi etc. venialia V. Fotum. Qualis dolor requiratur de venialibus V. Contritio. Etc. Vide Peccatum.

Ferha turpia V. Luxuria,

Fesperarum hora quando incipiat IV. 174.

Festis. An possint vestes sacrae converti in usum profanum III. 41 . Ministrans eucharistiam sine vestibus VI. 241. Gelebrans sine vesUbus 576. 577. 289. Quomodo vestes sacrae execrentur 571. Quomodo esse debeant, quis possit eav benedicere 578. et seq. An Uceat laicis ea tangere 582. An possit quisque sacerdos ea sumere ex altari 424. v. 5. An possint omitti in ministrando extremam unctionem V. Extrema Un~ ctio. Foemina utens veste viriU V. Foemina. Etc.

Fiaticum. An ad dandum viaticum liceat consecrare in una specie VI. \ 96. An in fermentalo 205. Quando viaticum possit dari non ieiuna 284. 285. An possU dari uoa cum ablutione 288. Ad dandum capite damnatis 285. v. Hic. Ad dandum vialicum an possit celebrari meclia no< cte 545. v.. An possit dari post extremam un* cUonem 710. Quid a&endum confessario quand)

Vl

defprfur vraffpnm fnfirmo a«i neanit tam rfto explere confessionem 260. Vide Euchnristia.

Fiearius generalis an possit dare facultalem excipiendi confessiones contradicente episcopo VI. 538. An possil ferre censuras VII. 10. Vicarius capilularis an possit absolvere occulta papalia sicut episcopus VI. 593. v. Eandem. An possit dare dimissorias 787. not. 5.

Fidua. Extorquens copulam a vidua sub ficta promissione matrimonii III. 646. Vidua se delectans de copiUa praeterita V. 23. 24. Viduam ducens est irregularis VII. 437.

Vindicta. Vituperans alium ob vindictam non sumptam V. 67. Vindictam publicam an liceat petere II. 29.

Finum praebere ebriosis an liceat V. Cooperatio. Vendere vinuni mixtum cum aquain. 820.

ytolatio ecclesiae S.Ecclesia. Sigilli Y.Sigillum.

Vir V. Coniuof.

Firgo V. Foemina.

Fita. An liceat macerationibus sibi vltam minuere in. 37 f. An ad servandam vitam teneamur uti remediis extraordinariis aut nimis duris 372.

ntandus. An excommunicatus vitandus possit absolvere moribimdum VI. 560. Quis sit vitandus etc. V. Excommunicatio.

Focatio divina ad ordines VI. 73. 802. Ad religionem IV. 78.

Foluntas prava sl permaneat in effectu an multiplicentur peccata V. 40.

Fomltus. Se potu el cibo implere usque ad vomitum. An liceat creare vomitum V. 73.

Fotum. Quid sit et quotuplex III. 494. 195. An violare vota sit sacrilegium 47. De voto dubie emisso aut dubie impleto I. 28. ad 30. Deliberatiorequisita advotum ni. 196. De voto eraisso ex metu 497. Ex errore 198. An obliget simplex propositum 199. An ad votum sufficiat promissio implicita 200. Quale propositum voluntatis requiratur. An teneatur ad votum qui noluit se obligare. Qui non habuit animum implendi. Qui dubitat an voluerit se obligare: an noverit obligationem voti: an fuerit propositum aut votum 201. Votum de re impossibUi 202. Votum vitandi venialia. Vitandi mortalia et venialia collective 203. Votum de re vana 204. Vovens veniale 203. Votum factum ex malo fine 206. Votum impeditivum maioris boni 207. Votum non petendi dispensationem 208. Votum nubendi 2U9. Votum non vovendL Emittens plura vota incompossibilia 210. Votum de re levi an obliget gravtter 211. Negligens per annum votum de re levi 212. Alii casus 213. An haeres teneatur ad vota defuncti 214. Paterlaedens per vota legitimam filiorum 215. De volis de facto alieno 216. An vota possint impleri per alium 217. Impediens impleri conditionem appositam in suo voto 218. Nolanda circa conditiones in votis 2i9. Transacto die promisso an tenearis 220. Qui vovit sine cerlo lempore. An votum indelerminatum semvo . 4059

Xifv oMicet. De dllalione In fmnlendo voto 221, Vovens rellgtonem indeterminatam. Vovens ali* quid sine certa quantitate. In dubio de mente voventis 222. Vovens non ludere 223. Notabilia circa vota 224. Quomodo tollatur obligatio voti. Resolutio casuum 225. Quid si superveniat circumstantia non praevisa 487. 226. IV. 50. Quis possit irritare vota IQ. 227. Irritans sine causa 228. Quae vota filiorum possit irritare pater, avus, tutor etc. 229. Quae maler 230. An vota subditorum valeant donec irritentur 23 f. Si quis per errorem aestimabatur pater etc. 232. Quis possit irritare vota religiosorum et monia' lium 233. An vir possit irritare vota uxoris 234. An uxor vota viri 235. Quid si ambo voveant castitatem 236. 239. An superior possit irritare vota facta ante subiectionem. In dubio an sint emissa ante vel post 237. An vota facta tempore subiectionis possint post illud irritari 238. Quid si superior ea ratificaverit 239. Quae vota servorum aut famulorum possint a domino irritari 240. Qms possitvota indirecte irritare244. 242. Quando possint commutari vota 243. An possit quis oommutare sibi votum in opus aequale 244. An valeat commutatio in minus sine iusta causa 245. Alia notanda 246. An habens facultatem possit commutare in aliquantulum minus. An possit opus personale commutari in reale, et e converso perpeluum in temporale 247. An facta commutalione possil vovens implere primum 248. An facta impussibUi re conmiutata teneatur vovens implere primum. An habens facultatem commutandi habeatetiam pro se. An qui immemor voti praestat opus promissum, a Yoto liberetur 249. 700. v. Limitant. Causa requLsita ad dispensandum 230. Dispensatio facta bona fide sine causa. In dubio an adfuerit causa 23 f. Quae causae suificiant ad dispensandum 232. An imperfecta deliberatio aut iibcrtas 253. Alia notanda 234. An possit dispensari votum fuctum in beneficium tertit. De voto perseverantiae quod emiltitur in quibusdam congregationibus 255. Qui possint dispensare. An papa in votis solemnibus. An episcopi in simpIicilDUs. De deiegatione facultatis dispensandi. Habens facuilatem an possil cum seipso dispensare 236. An praelati regulares possint dispensare in omnibus votis religiosorum. An novitiorum. An saecularium. De alits qui possunt dispensare 237. De votis reservalis plura notabUia 258. An commutato voto reservato, materia subrogata sit reservata 260. An sint reservata vota castitatis ei reiigionis conditionalia aut poenalia 261. Violans pluries parvum volum. V. 57. Qui promisit 1000. aureos, et tres non solvit 58. Habens votum castitutis et inducena alium ad turpia III. 437. An liceai votum effundendi vitam ob defensionem praeservationis B, V. a labe originali VII. 263. V. ReUgiosus^ Impedimentum elc.

I N D E X '

A