Liber VI, Tractatus VI — De Matrimonio

Saint Alphonse-Marie de Liguori — Theologia Moralis

Édition Marietti, Augustae Taurinorum (Turin), 1891 — texte établi par P. Francisco Zacharia.

TRACTATUS SEXTUS

DE MATRlMOmO

CaPCT I. De SP0N3ALIBUII

DoBiuu I. Quid sint sponsalia.

851. Promissio sponsalilia, ut sit valida^ debet esse voluntaria et deliberata.

852. j4n teneatur ad matrimonium ficte promittens sponsalia alteri repromiltenli.

853. Qtiid, si quis voluit promitterCy sed non se ohligare.

854. Quando ohligentur pueri.

855. An sint valida sponsalia contracta per dolum.

856. Promissio debet esse mutua. Qu. .4n acceptans sponsalia intelligatur repromittere.

857. Qu. 2. An quis possit se ohligare ad nuptias vi gratuitae promissionis, Et an haec ohliget sub gravi.

858. Promissio debet esse expressa signo. Quid^ si parentes contrahant pro filiis tacentibus.

859. Dub. i. Quid^ si exlranei. Duh. 2. An sufficiat^ si parentes promiltant pro filiis abseniihus.

860. Sponsalia debent fieri inter habiles. Quid, si verha vel signa sint dubia.

861. Ferba de praesenti apta ad mutrimonium inter impuberes habent vim sponsalium. An idem valeat inter puberes in matrimonio clandestine contracto.

862. An sufficiat ad sponsalia dicere: Nou ducatn aliam quam te.

863. An dicere: Contraham si papa dispensaverit. An sufflciut subarrhalio annuli et missio munerum. Quidy si parentes annulum miltanl.

864. Qu. i. An sponsalia contracla per metum gravem sint per se nulla. Qu. 2. Quid si per metum levem Qu. 3. An^ qui coniraxit ex metu levi^ possit sponsalia rescindere.

865. » Resp. Sunt proraissio voluntaria, deliberata et mutua, signo sen sibili expressa, futuri matrimonii inter personas iure habiles. »

Dicitur 1. promissio., quia propositum non sufficit, cum non inducat obligationem. Unde qui diceret: Volo te accipere, habere aut ducere in uxorem, non contraheret sponsalia, ut Bonac. < docet ex aliis, quia haec verba non promissionem, sed propositum promissionis tantuna significant, nisi tamen ex circumstantiis aliud colligatur.

Dicitur 2. voZunfana et deliberata, scilicet deliberationesufficiente ad peccatum mortale, cum sponsalia sub morlali A)bligent. Diana^ ex Sanch. Pont.

(1)Q. 1. p.l. (2)P. 3. 1.4. r. 273. (3) Q. 1. p. 4. n. 4. (4) D. 22. a. 5. (5) De L. 1. d. 16. (6) T. 4. p. 5. r. 274. C7) De matr. q. 1. a. 1. n. 1.

SPOXSALIBITS DUB. I. g/| ^

etc, etsi Bonac. 3 plus requirat. Unda regulariter non sunt valida ante septennium completum, ut docent Con. * Sanch.5, nisi malitia et prudentia suppleant aetatem. Dian.e Pont. etc. (quod tamen quidam negant sufficere, cum ius determinarit aetatem) imo nec post septennium, si de usu rationis sufficienti non constet, uti neque si vi, dolo, errore vel ignorantia circa substantiam aut notabilem conditionem substantialem fiant, secundum dicta de voto et contractibus.

832. Quaer. an teneatur matrimonium contrahere qui ficte promisit sponsalia alteri vererepromittenti. Fictio haec diversimode potest contingere: 1. Si is non habuit animum contrahendi. 2. Si non habuit animum se obligandi. 3. Si non habuit animum adimplendi. In primo casu certe non tenetur stare promissis, cum omnino defuerit promittendi voluntas. Ita Viva 7 et Salm. 8 cum Sanch. Lugo Sylv. etc. communiter. Contra vero in tertio casu certura est teneri, quia iam contraxit obligationem.V. Saim.9et Vivaio qui bene advertunt quod si quis sciret oriri obligationem ex promissione, sed ad eam non adverteret, nihilominus teneretur ad promissum, quia iam habuit virtualem voluotatem se obligandi.

833. Quaestio tantum est de secundo casu, quando is voluit promittere, sed noluit se obligare, et respondetur: si ipse ignoravit ex promissione illa oriri obligationem exequendi matrimonium, certum est non teneri, utdicunt Salm.^i cum communi (quidquid aliqui aliter sentiant), quia qui ignorat naturam promissionis, non habet veram promittendi voluntatem. Dubium igitur estan teneatur ad matrimonium qui sciens naturam promissionis ficte promiserit sponsalia, nolens revera ad matrimonium se obligare.

Prima sententia dicit quod iste non solum peccet mortaliter contra iuslitiam, sed etiam ex iuslitia teneatur ad

(8) Eod. tit. c. 1. p . 3. n. 25. de contract. c. 1. p.

1. n. 7. (9) De matr. cit. n. 25. (10) N. 3. et 7. (li) Ibid. n. 26.

contrahendum matrimonium, nec excusatur, si damnum alio modo velit resarcire. Ratio quia in ipsa promissione, quando est vera, necessario est insita obligatio ipsi compelens: cum autem quis minime vult promittere, minime quidem obligatur, sed quando vere promittit, non potest nolle obligari iuxta conditionem contractus: nequit enim 4 promissione obligationem llli propriam separare; ita probabiliter Pont. * cum Vasq. Viva 2, item Sotus Lop. Led. Arag. Gutt. etc. ap. Sanch.

Secunda sententia vero probabilior rui subscribimus el quam tenent Sanohez 3 Va\J Layman & Less. 6 Holzm. ' Spor. 8 Escob.9 Renzi Tamb. MazSotta 12 etSalm. ^3 cum Bonac. Bec. Aversa Villal. Corneio et Diana, negat ^5sse obligationem contrahendi. Ratio praecipua est quia omnis obligatio quae non habetur ex lege, oritur ex privata hominis voluntate; ergo ubi deest voiuntas se obligandi, deficit obligatio. Et hoc etiamsi promissio fuerit iuramento firmata, ut docent Sanch.i^cum g. Bonav. i. Anton. Medina Pal. et plurlbus. Escob.ts cum Richardo Gabr. ac Salm. 16 cum Bonacina et Aversa ex d. Thom. quii^docet iuramentum non obligare ubi deest animus se obligandi, iuramentum enim sequitur naturam promissionis. Nec obstat ratio contraria supra allata, quia, esto ficte proBnittens peccarit contra iustitiam, alteram partem decipiendo, non teneba(ur tamenexiustitia ponereverum con5ensum, cum nulla ei aderat obligatio contractum ineundi, et contra alter {nullum acquisierit ius in eum ex suo CX)nsensu, ideo tenetur quidem postea ratione deceptionis damna resarcire, sed non tenetur ratione promissionis verum consensum ponere et matrimollium contrahere.Secus vero dicendum

(1) De matr. 1. 12. c. 2. n. 7. (2) L. c. n. 2. v.

dico 5. (5) De mat. lib. 1. disp. 9. d. S. et disp. 30. n. 2S. (4) P. 2. n. 2. (S) C. 1. n. 10. f8) C. 18.n. 62. (7) C. 1. n. 117. (8)C.l. n. 1S4. f9) L.24. n. 92. (lOlDe matr. c. 1. scct. 1. qii.5. |1I) Eod. lit. 1. 8. c. 1, §. 4. n. S. (12) C. 2. §. 1. f53)Loc. cit.Dum. 9«. (14) Dict. disp.9. n. 9,

n»)N. 9S. {m Dcmaliim. c. 1. p. 3. n.29. fl7) lu 5. dist. 59 1. ail. 5. q. 5

DE MATRIMONIO

si interveuerit defloratio, quia tunc de-» florans omnino tenetur ad matrimo-» nium, cum non possit tunc alia via sat aequivalenter damnum resarcire, ut diximus l. 3. n. 642.

834. Sufficit autem ad validitatem sponsalium inter pueros , ut m ipsis probabiliter agnoscatur rationis usus. Hoc putant probabilius cum communi Salm.JS cum Sanch. Conc. Dic. Bon. et aliis conlra PaL Aversa etc. qui dicunt pueros ante septennium non obhgari. Non peccant autem graviter pueri vel parentes pro eis sponsalia promittentes, ut dicunt Salm. cumConc. Sanchez etc. contra Bonac. et Henr.

835. An vero sint irrita sponsalia contracta per dolum dantem causam contractui, etsi versantem tantum circa qualitatem. Afiirmat Sanch. 20 cum Molina Covar. etc, et idem sentiunt p. Conc. et alii quos citavimus /. 3. n.

836. de contract. Sed ibi diximus probabilius eo casu contractum non irritari, neque de iure naturaii, cum iam adsit consensus quoad substantiam, neque de iure civili, ut palet ex Instit. l. 4. tit. 13. deEoGcept. cuius verba attulimus dict. n. 715. Habet vero tunc deceptus actionem irritandi contractum propter iniuriam et defectum «onsensus, idque currit, etiamsi deceptio provenerit ab alio tertio, parte ignorante, ut docent Sanch. cum Cov. et aliis 21. Gaeterum satis probabile est cum Les. Lay. Spor. relatis eodem n. 745. et cum Viva22 quod deceptus non teneatur in conscientia stare contractui, si suus error vere fuerit invincibilis 23.

An autem staudo primae sententiae, nempe quod sponsalia sint per se irrita, etiam decipiens liber remaneat. Affirmant idem Sanchez^'* et Pontius^s cum Cou. VaL Reb. etc. Sed oppositum

(18) Ibid. p. 8, n. 74. (19) Ibid. n. 77.

(20) De matrimonio lib. 1. A. 64. uuna. 5. (2i Cit. d. 64 n. 4. et S.

(22) De matr. q. 2. a. 8. n. 2. (25) Probabiliter dicunt Lessius, Laymann, Sporer ct Viva, quod si rcs intcgra est, ut evenil in simplicibus sponsalibui et ciior sit invincibilis, in conscientia dcccptus noii tenctur staie contractui, nc iudicis quidcm postscu* tcnliam. Hom. Ap. tr. 18. n. 2.

(24) Loc. cit. (2o) L. 4. c. 21. u. 7.

CAP. I. I>E SfON

est proDabiiius, ot fuse probavimus l. 3. n. 715. cum Lugo Less. Layman Palao etc.

836. « Dicitur 3. mutua. Unde si Titius promittat nuptias Caiae, et haec acceptet sinerepromissione, neuter obb'gatur, quia, cum contractus sponsalium sit onerosus et reciprocus , non potest claudicare : involvit enim conditionem, si tu repromiseris. Quod si tamen Titii promissio fuisset absoluta ac gratuita et acceptata a Caia , solus Titius obligaretur, non vi sponsalium, sed simplicis promissionis. Ita Sanch.* contra Pont. apud Diana 2. »

Quaeritur hic 1 . An hoc ipso quod aliquis acceptet sponsalia , simul repromittere intelligatur.

Prima sententia affirmat, et hanc teDent Pont. 3 cum s. Anton . Palud . Sylv . etc. ac probabilem putant Salmant. ^ cum Vasq. Henr. Leand. et Gabr. a s. Vincentio. Ratio quia sicut acceptatio matrimonii de praesenti includit virtualem repromissionem seu volunlatem ad illud se obligandi, cum matrimonium valere non possit, si utraque pars non obligetur, ita etiam acceptalio sponsalium quae matrimonii naturam sequuntur. Hinc deducunt hi auctores cum Mol. et Busemb. quod casu quo uterque sponsorum non obligatur, neuter remaneat obligatus.

"^ecunda sententia vero probabilior negat et hanc tenent Bonac. * Conc. ^ Sanch. ' Laym. « Spor. 9 Escob. cum Soto ac Salm. cum Dic. Pal. etc. qui dicunt, bene posse stare promissionem unius de fuluro matrimonio, et acceptatam obligare sine repromissione alterius, neque acceptationem includere repromissionem, quia potest quisque acceptare obh'gationem alterius quin seipsum obliget. Advertunt tamen Salmantic. *2 hoc intelligi , si promittens voluit sponte se obligare independen\er ab alterius repromissione, atque boc sit certum, nam in dubio, ut di(1) L. 3. d. 8. (2) P. 5. tr. 4. ros. 244.

(o) L. 12. c. 4«. n. 10. (4) De ord. c. i. |>. 2. n. 1<3. (.''.) Q. 1. ji. 1. n. 7. (6) T. 10. p. 2Stt. n. S. (7) L. 1. il, 5. n. 13. (8) C. I. n. 2. (9) N. {iQ) N. 60. (11) Dc inatr. ca)>. 1. p. 2. uum. l^.

ALIBUS DtTB. I. 613

j cunt, censendum est noluisse sine repromissione obligari. Et in tali casu notandum quod promissio illa non essent sponsalia, ideoque non induceret impedimentum publicaehonestatis, sed esset mera promissio gratuita, unam tantum partem obligans , non vi quidem sponsalium , sed vi merae fidelitatis.

837. Quaeritur 2. An quis possit se obligare ad contrahendum matrimonium vi gratuitae promissionis, libera remanente altera parte.

Prima sententia neg^t et hanc tenet Pont. <^ cum Vasq. Conc. i'* et probabilem vocat Diana Ratio quia contractus sponsalium est instar contraotus cuiusdam permutalionis , unde in eo nemo potest se obligare nisi sub conditione, ut alter mutuo se obliget.

Secunda sententia vero communior et probabilior affirmat, eamque tenet Busemb., utsupra, etSanch.^6 Laym.i7 Bon.18 Escob.i9 Spor.w et Salm.2i cum Con. Dic. et Aversa. Ratio quia licet vi promissionis sponsalitiae non possit unus remanere obligatus, altero manente libero , tamen bene potest aliquis vi simplicis promissionis graluitaese obstringere independenter a contraclu sponsalium. An autem haec promissio obliget sub gravi. Id pendet ab alia quaestione allata l. 3. n. 720. ubi diximus cum Cai. Bann. Led. Henr. et Salm., ex aucloritate d. Th. satis esso probabilem sententiam negativam. Recte vero advertunt Spor.22 et Tamb.23 quod regulariter nunquam sponsi intendant gratis se obligare sine conditione quod alter etiam se obliget.

838. « Dicitur 4. signo expressa; quia contractus inter homines non fit nisi signo externo. Unde non sufficit ad sponsalia taciturnitasCaiae, etiamcum consensu interno in promissionem matrimonii quod Titius ei promittit. Si tamen pater vel mater pro filio aut filia, aut curator pro eo cuius curam

(12) Ihid. n. 21. (13) L. 12. c. 4. n. 2. (14) P, 230. n. G. (15; 5. p. Ir. 4. r. 244. (16) L. 1. tl, .'>. n. 12. (17; C. 1. n. 2. (18) Q. 1. p. 1. n. a

i (19) L. 24. n. 71. '20) N. 182. (21) Ibitl. n.20.

I (22) L. «. (25) Do matr. tr. 3. e 1. I. ». 4

habet, praesente et non contradicente, l contracta non obligatur. Et idem omduramodo metus absit, contrahat, va- j nino dicendum puto si filius negativa lida erunt, quia in hoc casu ius acci- se habuerit non dissentiendo neque pit taciturnitatem pro expressione con- I consentiendo: ad contrahendam enim sensus. Sanch. i Diana 2, imo etiamsi j quamcumque obligationem positivus pro absente: saltem si is resciens id requiritur consensus. Nec obstat praeexpresse vel tacite signo aliquo suffi- fatus textus, cum ibi dicatur obHgari' cienti ratificat. Sanohez Pont. Diana 3 tur; nam ad matrimouium, et sic pacontra quos Sot. et Henr. ne hoc qui- riter ad sponsalia quae matrimonii nadem requirunt, sed tantum utresciens turam sequuntur, non sufficit consennon contradicat. Quod Coninch. admit- sus internus contrahentiura, sed requitit, si per ipsos tutores vel parentes ritur consensus externe expressus aut iis proponatur, tunc enim si taceant verbis aut signis, ut habetur in can. censeri consentire. Swy^ciai,caus. 27. q. 2. Quamvisautem

Si parentes contrahant sponsalia , sponsalia coutracta per solum consenpraesente filio qui taceat et non con- sum internum non valeant, valent tatradicat, ipsa utique sunt valida, ut men in hoc casu speciali, ut Bonifac. communiter docent Laym. * Palaus ^ decernit, nempe si pater contrahat pro Ronc. 6 Sanch. ' et alii passim. Et pa- filio taoente et non contradicente; sed tet encap. un.%.fin, de despons.impub. utiqueintelligenduspontifexloqui,moin 6. ubi Bonifac. viii. sic declaravit: do filius interne et positive consentiat. Porro ex sponsalibus quae parentes pro Et sic revera mecum sentiuntBonac. filiis puberibus vel impuberibus plerum- etSalm.^^ dum dicunt, tunc solum taque contrahunt, ipsi filii^ si expresse citurnitatem filii valida reddere sponconsenserint vel tacite., ut si praesentes salia, quando filius interne consentit. fuerint^ nec contradixerint^ obligantur. 839. Dubit. i. an sit speciale, quod Idemque dicendum, non solum si pa- sufficiat praesentia et taciturnitas fiter sed etiam si mater contrahat pro liorum,si parentes pro eis contrahant. filio, ut recte etiam communiter do- Negant Hostiens.Manuel. et Anchar.ap. cent Sanch.8 Pont.9 Pal.i<^ Boss. cum Sanchez <9 qui dicunt id procedero etAbb. et Salm.^2^ idque infertur ex di- iamsiextraneuscontrahatsponsaliapro cto textu, ubi non dicitur patres^ sed alio praesenteet tacente, quia(ut aiunt) parentes; et ratio est quia in hoc non cum hic agatur de re appetibili, quishabetur respectus ad patriam potesta- que tacens consentire videtur. Idque tem sed ad afifectum parentum erga fi- confirmant ex cap. 1 . de matr. contr, lios: matres autem non minus quam contra eccles. eto. ubi iudicantur valida patres filios diligunt. Idem dicunt Bu- sponsalia inita a fratre pro sororepraeserab. ut supra et Spor.i^de tutoribus sente et tacite consentiente, dum textus et curatoribus promittentibus pro pu- ponderatibialiqua signa taciti consenpillis et minoribus. Sed probabilius id sus. Et huic sententiae consentiunt etnegant Salm.^* cum Sanch. etGuttier. j iam apud Sanch. 20 Yic. Henr. Led. et quia hoc tantum de parentibus dispo- j Sotus, loquendo tamen pro solo foro situm est. 1 externo. Sed communissime et veriua

Id tamen procedit dumtaxat pro foro id in utroque foro esse speciale pra externo, ut bene advertunt Bonac. et 1 sponsalibus contractis a parentibus afRonc.^5 ac Holzmanie cum Anacl. Nam I firmant Escob.21 Pal.22 Boss.23 et Sanin foro interno, si filius dissenserit, 1 chez^^cum s. Anton. Palud. Innoc. Abb, certe ad sponsalia illa a parentibus | Gabr. Cov. Tab. et aliis plurimis ex d«

(1) L. 1. d. 22. (2) P. 3. t. 4. r.l70. (3) P. 3. j (13) L. c. (14) De malr.c. 1. p. 4. a. 48. (1S)L. cc, t. 4. r. 171. (4) C. 1. n. 13. (S) P. 4. n. 12. 1 (16) De matr. niim. 149. (17) Q. 1. p. 1. n. 11 (6) P. - 33. q. 8. r. 1. (7) L. 1. cap. 23. n. S. 1 (18) Ibid. n. 46. (19) L. 1. J. 23. n. 6. (20) L. c (8) N. 9. (9) L. 2. c. 14. n. 2. (10) P. 4. n. 12. | (21) N. 169. (22) P. 4. n. 17. £3.>) C. 3. u. IGS (11) C. 3. n. 1S9. Ci2^ De malr. c 1. ». 4. n. 47. I -24^ 7.

CAP. I. DE SP0NSALIBU5 DcTB. I.

615

Thom. «.Ratio quialicet matrimonium «it per se appetibile, tamen obligatio ad illud est onerosa; cum autem parentes prae magno amore erga filios praesumantur ipsis bene consulere, merito censentur filii consentire ipsorum promissioni, sed haec ratio non militat pro aliis. Nec obstat regula iuris43. in 6. Quitacet,consentirevidetur. T^am bene respondent Salm.2 Bonac.et Ronc.3 boc procedere in favorabilibus, non autem in obligatoriis, ubi verius oppositum praesumitur, et maxime in sponsalibus, ubi (ut diximus) positivus requiritur consensus. Neque obstat textus supra oppositus, nam respondet Escob. * cum Glossa, ibi beue adfuisse expressum consensum, et textum exprimere alia signa tacita, ut confirmet adfuisse verum consensum per illa signa externatum. Recte tamen Sanch. 5 cum aliis primam sententiam admittit, si alicubi (prout est apud indos) esset «onsuetudo ut consensus per alios exprimatur.

Dubitatur 2. an, cum parentes contrahunt sponsalia pro filiis absentibus sufficiat ad eorum valorem, si filii certiores facti non contradicant.

Prima sententia negat dicitque requiri ut ipsi sponsalia ratificent ali•quo alio speciali signo expresso vel tacito: ita Sanch. 6 Pont. ' Ronc. 8 Esc. 9 cum Vega et Cordub. ac Boss.io cum Molina Fill. Barbosa Gutt. elc. Et probant ex eod. cap. unic. de desp.imp. in 6. ubi sic dicitur: Et est idem si filii tempore sponsaliorum absentesyet etiam ignorantes eadem sponsalia post scien4es ratificaverunt tacite velexpresse. Ergo(ut arguunt)bene ibi constituiturdifferentia inter sponsalia contracta praesentibus filiis, ubi sufiicit taciturnitas, et filiis absentibus, ubi amplius requiTitur ratificatio expressa vel tacita.

Secunda sententia vero dicit sufficere ^d contrahendum quod taceant et non contradicant, hanc teneat Bon.i< Spo(I) la 4. d. 27. quaest. 1. art. 2. (2) Dc malr. X. 1. p. 4. n. 4S. (3) Locc. cc. (4) L. c. (S) N. 14. («) L. a. d. 23. n. 17. (7) L. 2. c. 14. n. 14. el I. 10. c. 9. n. 9. (8) P. 133. q. S. r. 2. (9) N. 172 (10) C. 3. «.188. (11) Q. 1. p l.n. il. (12)N.19l!

rer«2 cum Con. et Tambur. Pal.<3 cum Palud . et Henr. ac Salm.^^cum Soto Dic etc. Huiusque sententiae est quidem etiam d. Thom.is dum ait: Roburhabent ( sponsalia ) in quantum illi inter quos contrahuntur^ ad aetatem debitam venientes non reclamant, et intelliguntur consentire quae per alios facta swni.Ratio quia ex praefato textu sufficit ut filii expresse vel tacite sponsalia ratificent; expresse ergo intelligatur consentiendo, tacite non cootradicendo , et ideo pontifex dicit, et idem est; et in tantum ibi ait ratificaverunty quia agitur de re per alios iam peracta. Utraque sententia est probabilis, sed secunda probabilior. Bene tamen advertitPaI.<6 cum Coninch. non sufficere quod filius casu resciat sponsalia a parente contracta et non contradicat, sed insuper requiri ut parens vel per se vel per epistolam aut nuntium fiUum certiorem faciat.

840. « Dicitur 5. inter habiles^ id est qui et aetatem a iure praescriptam habentet nullo impedimentoprohibentur.

Unde resolves:

» 1 . Quando verba vel signa sunt dubia, in foro conscientiae standum est intentioni contrahentium, si de illa constet, in externo autem, communi intelligentiae et sensui verborum, ita tamen ut potius inclinetur in favorem matrimonii. Vide Diana^ Bonac.i* (Sed probabilius est, ut ait Viva, inclinaadum esse in favorem libertatis).

841. » 2. Verba de praesenti inter impuberes apta ad matrimonium, cum hoc ex iure positivo sit nullum, habent vim sponsalium. Ratio est ex interpretativa inteutione contrahentium, quia actus, quando non valent eo pacto quo fiunt, valent meliori modo quo possunt, sponsalia autem virtute continentur in matrimonio. Laym.*9.

Haec doctrina est communis apud omnes, ita enim docent Sanch.20 Pont.21 Pal.22et Salm.23 ac alii universe, ex c.

(13) P. 4. n. 14. (14) De matr. c. 1. p. 4. n. 47. (IS) 4. d. 27. qa. 2. art. 2. ad 1. (16) Num. IS. (17) P. 3. t. 4. re». 20S. (18) Q. 1. p. I. (19) U 3. n. 17. (20)U l.d. 2. n.2. (21) L. 12. c. S.n,^ (22) P. 4. B. 3. (23) De matr. c. 1. p. 4. n. Sl.

Mn. §. Idem, de despons. impub. ubi id expressum habetur, modo (intelligendum) impubes interius non expresse dissentiat. An autem idem valeat inter puberes, si matrimonium clandestine, id est sine parocho et testibus contrahatur. AffirmantLaym. * Cou. Reb. ac Vega apud Barb.2, item Avila Henr. Led. etc. apud Salm.3, probabile putat Escob. *. Ratio quia, ut dicitur in dicto §. 7c?em, actus qui non valet ut fit, valet tamen ut fieri potest. Sed communissime et probabiiius negant Sanchez 5 Barb. 6 Bonac. ' Conc. » Escob. ^ cum Nav. Led. Manuel et Palac. Boss.^o cum aliis pluribus et Salmant. " cum Becan. Diana et ViU. qui aflFert declar. cardinaiium. Ratio quia, cum actus est nullus, non iam ex parte contrahentium, sed ex parte sui ipsius, eo quod est contra bonos mores, et ius illi resistit (prout huic resistit Trid. declaransmatrimonium clandestinum omnino irritum et insuper persorias omnino inhabiles ad sic contrahendum ), tunc talis actus nuUam parit obligationem, ex l. Non dubium^ c. de leg.

842. « 3. Ad sponsalia non sufficit \ . Si dicas, non ducam aliam^ quam te; quia sunt verba mere negativa et potes ducere nullam. Bon. ^3. »

Idem recle tenent Lay.i^ Pal.is Esc.ic Salm.17 Boss.<8 Holzm. i9 cum Anacl. et communi, ut asserit, ac Sanch. 20cum Henr. Ang.Man. Vega Led. etc. contra Ang. Sylv. Adrian. Villal. etc.2<. Ratio quia talia verba, hcet importent quod si ille velit uxorem ducere, non posset aliam accipere, ut bene advertunt Laym. Pal. Bonac. Salm.22et alii communiter, tafflen per se non important quod illam ducere teneatar. Dicimus perse, nam aliter dicendum cum Bon. Esc. et Salm. 23^ si ex circumstantiis colligatur talem vere voluisse sponsalia contrahere. Probabilissime autem

(t) C. 1. n. 18. (2) In Trid. sess; 24. c. i. b. 150.

(5) Ibid. n. 52. (4) N. 128. (S) L. 1. d. 20. n. 3.

(6) AU. 52. n. 143. (7) P. 8. n. 48. (8) P. 262. n. 14. (9) N. 128. (10) C. 1. n. 12. (11) N. 34. (12) Sess. 24. c. 1. (15) Q. 1. p. 7. n. to. (14) C. 2. n. 2. (13) P. 5. n. 15. (10) N. 148. (17) C. 1. B. 44. (18) C. 3. u. 213 ei 224. (19) N. 148.

VI. DE MATRIMONIO

dicunt Pont. 2^ Viva 25 ctim Perez et arii ap. Boss.26 quod si verba sint de praesenti, nempe: Nullam volo nisi te^ tunc vere contrahit sponsalia.

843. «c 2. Non sufficit ad contrahenda sponsalia dicere: Contrahamtecumy si papa dispensaverit. Barb. et alii 40. cum Diana 27 contra Sanchez Coninch. et Pont. Ac proindb licitum est utrique contraheuti, ante et post impetratam a pontifice dispensationem, altero invito resilire. Si tamen impensae magnae factae sint causa dispensatiouis, eas tenebitur refundere resiliens (Huiusmodi tamen sponsalia, impleta conditione, probabilius sunt valida, iuxta dicenda num. 859. Et interim, licet noa valeant ad inducendum inipedimentum publicae honestatis, bbligant tamen ad petendam dispensationem, si papa in tali impedimento soleat dispensare, secus si non soleat; vide dicta 3.n. 650).
844. Subarrhatio annuli, et missio munerum iocalium, nisi consuetudo patriae aliud habeat. Ratio est quia potest fieri ex aliis causis (Ita etiam Sanchez 28 Boss.29Pal. 30 Conc.31 et alii passim). Quod si tamen verba uniuspraecesserint, tunc immissio annuli et verbum recipiOy operatur sponsalia, vel etiam matrimonium, pro ratione promissionis, ut docet Filliuc, quia recipiendo sic annulum tacite |consentit : itemque si habitO inter amicos tractata de matrimonio, sponsus misit arrhas, et munera iocalia, eaque sponsa acceptavit, Laym. 32 ( ita pariter Pal. 33 escob.34 Boss.35 Holz. 36 et Sanch.37 cum Abbat. Sylv. Angl. Tab. Arm. Cov. et aliis, et hoc etiamsi (ut bi dicunt) noa adsit verbum recipiOy ut vult Busemb., sufficit enim sola acceptatio. Si autem. parentes aunulum mittaot ad sponsam, non praesumitur fiilius contraxisse sponsalia, nisi annulus ex suo consensu missus fuerit, ut recte sen(20) L. 1. d. I^. n. S. (21) Ib. n. 5. (22) Ib. n. 44. (23) Cit. n. 44. (24) L. 2. c. 10. n. 7. (23) Qu. 1. a. 4. n. 2. (20) N. 221. (27) P. S. t. 4. r. 290. (28) L. 1. d. 22. n. 2. (29) C. S. n. 120. (30) P. 4. n. 10. (31) P. 262. n. 15. (32) L. 5. t. 180. c, (33) P. 4. u. 10. (34) N. 164. (33) C. 5. n. 1281 (36) N. 146. (37) L. i. d. 22. u. 3.

CAP. I. DE SPOP

liunt Palaus* Sanchez^ et Boss. 3 cum Mol. Gutt. Menoch. etc). 4. Sponsalia metu gravi contracta, licet iuramento firmata, sunt invalida, quia iuramentumraetu extortum non firmat contractum, imo probabiliter nec obligat, adeoque relaxatione non indiget. Sanchez Barb. Diana ^ V. supra 3. i. 2. cap . 2.

844. Quaeritur . Utrum sponsalia permetum gravem iniustum contracta sint ipso iure invalida.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Sanch. 5 Pontius 6 Laym. ' Bon. § Salm. 9 cum Bec. Cov. Diana et Aversa ac Boss. cum Panorrn. Azor. Sa Rodr. etc. Et probant ex c. Ex litteris^ 41. de despons. impub. ubi, cum quaedam puella contraxisset spousalia cum iuramento, postea dolens (ut ait textus) et invita^ minis parentum impulsa^ adducta fuit in domum sponsi; ideo pontifex declaravit eam liberam esse ab illis sponsalibus. Nec obstat dicere quod talis puella non contraxerit sponsalia per metum, sed per metum domum sponsi adiverit. Nam communiter supponunt dd. cum Glossa, hanc puellam desponsatam fuisse per metum, idque recte aitSanchez certe supponi iu eod. textu, alias enim pontifex eam ab obligatione sponsalium non absolvisset. Dicitur autem per metum gravem; nam si esset levis, aliter dicendum, utmox videbimus in quaest. 2., item dicitur per metum iniustum^ quia si esset iustus valida quidem essent sponsalia, tunc enim pars quae ea contraxit esset irrationabiliter invita, si nollet contrahere, ut recte dicunt Salm.>* iuxta dicenda n. 1057. *2.

Secunda sentcntia vero quam tenent Coninch.i3Viva,^4 item Hurt. Dicast. et Trull, apudSalmant.istenet huiusmodi sponsalia ex metu gravi contracta posse quidem irritari a metum passo, sed non esse per se irrita, ideoque dicit

(1) Loc. cit. (2) N. 7. (3) N. 12S. (4) Part. 3. t. 4. resol. 278. (S) De matr. 1. 4. d. 21. nuni. 3. (6) L. 4. c. 6. n. 12. (7) L. 3. tr. 4, e. 6. n. 3, (8) P. 7. n. 6. (9) De matr. c. t. p. 5. num. 62. (10) C. 12. n. 145. (11) Ibid. n. 60. (12) Dicitur ellam ab extrinseco, quia si fuissct ab intrinseco.

ALIBtTS DtTB. 1. 617

quod si adfuit luramentum, debet ipsum servari donec relaxetur. Ratio quia omnes contractus, praeter solum matrimonium, per metum initi per se validi sint, iuxta dicta l. 3. n. 716. Respondent autem ad textum allatum in dict. c. ExLitteris^ quod ibi ageretur da puella quae omnino invita contraxerat, et ideo eius promissio fuerit irrita declarata. Utraque sententia est proba* bilis, sed prima mihi videtur probabilior; h*cet enim, loquendo de contractibus in genere, oppositum tenui (ut dixi), nempe quod contractus metu initi sint de se validi, circa sponsaha vero diversa occurrit ratio, nam in aliis contractibus, cum ipsi non sint per se nulli, nec eis resistat ius, bene potest metum passus, nisi velit contractum rescindere, manere obstrictus ad illum exequendum, at nemo potest obligari ad exequendura actum per se nullum, et cui ius resistit, qualis esset matrimonium durante tali metu contrahendum; unde sicut non potest aliquis esse obligatus ad tale matrimonium, ita nec ad eius media, sive dispositionem, prout sunt sponsalia; dispositiones enim induunt eamdem naturam actus, et ideo passim doctores asserunt sponsalia naluram matrimonii sequi. Adde, quod connexorum idem debeat esse iudicium, ut infertur ex cap. Translato^ de constitut. Quapropter sicut matrimonium ex metu est irritum, idem dicendum de sponsalibus. Exhisinfertur quod ex huiusmodi sponsalibus minime oriatur impedimentum publicae honestatis.

Quaeritur 2. an sint valida sponsalia contracta per metum levem qui dederit causam contractui.

Prima sententia negat, ethano tenent Navar.i6Less.<7 Ronc.is etBo''s.i9 cum Rebell. Comit. Sylv. etc. Ratio quia is qui per metum (etsi levem) extorquet consensum alterius, adhuc iniuriam ei

(v. g. si quis promitteret timens ne cogcretur ad solvcndum dcbitum aut nc in carceres coniiccrctar ) tunc iste tenetur ad spontalia. Hom.Ap.tr. 18. n. 5. (13) D. 28. n. 7. (14) Q.2.a.8.n.9. (15) Ib. n. 61. (16) C. 22. num. Sl. (17) C. 17. dub. 6. n. 46. 18) P. 132. fju. 4. r. 2. (19) C. 12. n. 288»

frrpgat, unde indigous est ut ex sua maiitia commodum reportet

Secunda sententia vero communior et probabilior affirmat, et banc tenent Bon. 1 Pont. 2 cum Med. Salm. 3 cum Aversa Croix * Viva 5 et Mazz. Ratio quia noncensetur alter veram iniuriam tibi intulisse, cum facile poteras tu metum illum repellere, quare, si non repulisti, censeris sponte voluisse talem iniuriam pati.

Quaer. 3. an qui contraxit sponsalia ex metu levi dante causam contractui, possit illa in conscientia rescindere.

Prima sententia negat, et banc tenent Pont.''' et Viva 8 cum Perez Med. etc. Et ratio est eadem quae mox supra adducta est pro secunda sententia in quaest. praeced. Haec sententia est satis probabilis, sed communior est et probabilior videtur

Secunda sententia affirmans , quam tenent Laym. 9 Sanch.^o Wig.ii Bon.12 Salm.i3 Mazz.i^ Croix^s cum Becan. et Lugo<6 cum Azor. Reg. Lop. Led. etc. et probabilem putat Viva^?. Ratio quia, cum metus dederit causam contractui, ita ut aliasinitus nonfuisset, incutiens metum tenetur contractum rescindere; uude, sicut ille tenetur relaxare fidem iniuste per talem metum extortam, ita raetum passus polest fidein datam revocare. Idque tanto magis procederet si bic appreiiendisset metum illum ut gravem, licet in se fuisset levis, quia eo casu talem metum non facile repellere poterat, sicut poterat quando novisset ut ievem. Quid aulem dicendum, si metus fuerit iustus vei ab intrinseco, vide dicenda ex n. 4 046. et 1049.

BoB. II. Quae et quanta sit obligatio sponsalium. 8-40. Sponsalia obligant sub gravi. An aulem

ohligenl ad atalim ineundum malrimonium. BA6. An iudex possit el debeal cogere nolentes

ad malrimonium. 847. An fornicalio spoiisae vel sponsi cum alia sit specie diversa. Ficte promillens non

tenelur ad nuptias^ nisi copulam cxtorserit

a virgine.

(1) P. Q. u. 6. (2) L. 4. e. 10. n. ». (5) De malr. c. 1. p. S. n. GO. (4) L. 6. p. 5. n. OS.

(8) Dc inalr. q. 4. ai t. 3. n. 6. (6) T.4. p. 142. m L. 4. c. 10. n. G. cl 10. (8) Q. 4. arl.5. n. 6.

(9) Lib. 3. tr.4. c. G. n. 4. (10) L. 4. d. 19. n. 6. {il) Tr. 3. n. 19. il2) P. 9. n. 8. (13) De malr.

[. DE MATRIMOMO

848. Si quis cum duabus sponsalia contraxit ct cum secunda coierit, quam ducere debeat.

849. De filiis nuptias contrahentibus imciis pa^ rentibus. An tales nuptiae sint validae. Qu.i. An et qualiter peccent filii nubentes, parentibus insciis vel inconsultis. Quid, si sponsalia fuerint iurata. Quid, si sponsus post illa virginem defloraverit. An praelati teneantur has nuptias impedire. Ex quibus autem causis excusentur filii contrahentes sine consensu parenlum.

SdO. Qu. 2. An teneatur ftlius obedire patri praecipienti matrimonium.

851. Qu. 3. An notabilis disparitas conditionis aut status inter contrahentesirritetsponsalia.

852. Resiliens perdit arrhas etc. Not. I. Quid, si mulier promittit aliquid viro ut eam ducat. et quid e converso.

853. Not. 2. De poena apposita in resilientem. Qu. I. An liceat adiicere poenam in resilientem iniuste. Qu. 2. An iuste resiliens teneatur ad poenam promissam cum iuramento. Qu. 3. Auy soluta poena^ teneatur recipiens eam restituere. Qu. 4. Quidy si relinquatur legatum pudlae ut nubat cum aliquoy et illa cum alio nuptias contrahat. Qu. 5. Quid, si legatum relinquatur ut non nubat et illa nubat.

854. An liceant tactus et oscula inter sponsos.

855. « Hespondeo 1 . Obligantad ineundum matrimoniumsub peccato mortali (Ita communiter omnes, vide Salm. et patet ex cap. Ex litteris de spomal, Ratio quia, licet promissio simplex, iuxta probabilem sententiam, non inducat gravem obligationem, secus vero est de promissione mutua quae perfectum constituit contractum ex utraque parte obligatorium): si tamenterminus non sit praefixus , sufficiet si promittens impleat, quando a promissario requiretur, vel pro more regionis. Ratio prioris patet ex natura contractus onerosi in re gravi. Ratio posterioris est, quia id est commune omni debito. Sanchez 19 Coninchius^o apud Diana^i Pontius 22 tamen vult obligari statim post contractum. »

Quaer. igitur an qui sponsalia codtraxit sine tempore praefixo ad matrimonium contrahendum, teneaturillud inire statini ac commode possit.

Prima sententia negat, et dicit lum solum teneri cum altera pars requirit, ita Busemb. ut supra, Sanch. 23 Nav.24

c. 1. p. 8. n. 60. (14) T. 4. p. 142. (IS) N. lOS. (16) De contr. d. 22. n. 138. (17) Q. 4. a. 3. n. 0. (18) Dc matr. c. 1. p. 7. n. 81. (19) L. 1. li. 28. (20) D. 22. dub.l. (2i) j>. 3. l. 4. r. 243. (22) Ib (23) Lib. I. d. 28. uuw. 2. (24) C. 17. u. 7SL

CAP. I. Dfi spo: flolzm. < cum Abb. et Piring. ac Esc. 2 cum Pal. Sylv. etc. Ratio quia sic habetur in /. Debitores praesentes^ c. de pignor. ubi dicitur ; Debitores prius denuntiationibus conveniendi sunt.

Secunda sententia tamen verior affirmat, et hanc tenent Pontius 3 Palaus ^ Conc. 5 Ronc. 6 et Salm. ' cum Con. Led. et Aversa. Ratio quia sic habetur expressum in l. In omnibus^ ff. de reg. iur. ubi sic dicitur : In omnibus obligationibus in quibus dies non ponitur^ praesenti die debetur. Et in l. Eum qui §. Quoties, ff. de verb. obl. ubi : Quod sine termino praefixo debetur, statimdebetur. Respondetur autem ad textum oppositum, quod illud tantum statuatur pro debitoribus qui dederint pignora quae iure merito non sunt distrahenda a creditoribus, nisi prius debitores moneantur. Sed notandum quod dd. primae sententiae (ut Sanchez et alii) dicunt quod si altera pars ex oblivione, timore, verecundia, vel simili causa non peteret, ut praecipue in foeminis evenit, tenetur tunc sponsus de se sine petitione matrimonium contrahere, cum commode possit. E converso dd. secundae sententiae (ut Pal. ^ et Salm. 9 cum Con. etc. ) dicunt, quod si altera pars, cum possit commode petere, tacet, tunc ipsa videtur dilationi assentire, et sic praefatae sententiae satis conciliantur. Quid autem, si iu sponsalibus appositus sit terminus praefixus ad nuptias ineundas ? Vide dicenda n. 867.

846. « 4 . Resiliens cogi potest ad matrimonium etiam a iudice per censuras, quod tamenraro expedit ob periculum infelicis exitus.»

Nulli dubium, ut diximus, quod in foro couscientiae nolens implere sponsalia sine iusta causa graviter peccaret. Dubium est an iudex possit nolentem cogere.' Alii affirmant, alii negant, nisi promissio iuramento firmata fuerit. Alii negant, etiamsi adfuerit iuramen. tum. Et has sententias omnes probabi(f) N. 177. (21 N. 178. (3) L. 12. c. 6. n. 1. <4) P. 7. n. 2. (S) P. 2GG. n. 26. (6) P. 134. q. 2. r. 2. (7) Dc raalr. c. 1. p. 7. n. 83. (8) L. c. <^9) Cit. nii n. S& (10) Dc mau. c. 1. jf. 7. n. 88.

sALIBUS DUB. II. 619

les putant Salm.^o. Attamen verius et communiter dicunt Pal.n Conc.i^Tambur.i3 Holzman^^ Pont.^5 Salm.<6 cum Con. Recan. Dic. etc. etSanch. <7 cum s. Ronav. s. Antonin. Navar. Palud. et aliis innumeris, quod si extali matrimonio timeantur rixae aut scandala, non debeat iudex ad illud ineundum cogere partem invitam, secus si scandalanon timeantur, et ita habetur expressum in c. Ex litteris 10. de sponsal. ubi dicitur : Ecclesiastica censura compellas, nisi rationabilis causa obstiterit. Et sic censuit s. c. abstinendum a coactione, suffragante aliqua probabili causa, secus vero sanxit alias, ut refert p. Zacharia apud Croix ^^. Recle autem advertunt Bus. et Tamb. raro expedire ut partes ad tale matrimonium cogantur; huicque consentit p. Concina, dicens semper minus malum esse , ut pars innocens ab huiusmodi matrimonio abstineat. Item recte advertit Tamb. quod si pars renitens fuerit excommunicata, et persistat, iudex debeat eam absolvere, quia tunc non speraturprofectus; et contra, si tale matrimonium contraheretur, prudenter malus exitus timendus esset.Notant etiam Salmant.i^ cumSanch. Pont.Pal. etc. quod si constet de sponsalibus, tam iudex ecclesiasticus, quam saecularis habent ius cogendi sponsos ad matrimonium.

a 2. Si iudex secundum allegata et probata cogat ad matrimonium, licet a parte reirevera coactio sitiniusta, valet matrimonium. Sanch. et M. Perez contra Texed. apud Diana^o.

847. » 3. Fornicatio sponsae est circumstantia in confessione exprimenda, quia mutat speciem et constituit iniustitiam, quae in sponsa gravis est, ideoque mortalis habetur, ut si quis rem alteri promissam notabiliter corrumpat, quod tamen sponsus non censetur facere fornicando, cum in viro fornicatio noD tanti aestimetur, nisi aliud accedat. Sanchez2< Con. Fag. Fill. etc.

(11) P. 8. n. 2. (12) P. 266. n. 27. (13) C. 1.

1. n. iO. ri4) N. 178. (IS) Lib. 12. e. 6. num.2. (iG) Ibid. n. 89. (17) Lib. 1. d. 29. n. 4. (18) L,
2. p. 3. ad n. 62. (19) Ihid. n. 92. (20) 1«. 9. ^
3. r. 2G. (21) L. 1. disl.2.

probabiliter coutra Layman Azor. etc. Vide Lugo

Circahanc quaestionem adest triplex sentenlia probabilis.

Prima sententia dicit quod fornicatio tam sponsae quam sponsi induat malitiam specie diversam, et ita tenent Palaus 2 Layman ^ Holzm. * Azor. apud FilL s et Salm. « cum Con. Dicast. et aliis quia ex parte utriusque iniuria irrogatur iuri quod unus acquisivitad rem sive ad corpus alterius.

Secunda sententia dicit quod peccet specie diversa tantum sponsa, non autem sponsus, qui fornicando levem iniuriam videtur afferre sponsae, ita Sanch. 8 Bon. item FilL et alii apud Salm. <o.

Tertia sententia demum adhuc satis probabilis, quamtenentPont.^ietTrulL Covar. Diana ac Vivald. apudSalm.i2 et probabilem putant Sanch.i3Laym.i< Lugo<s cum Led. et Megala SahTi. 16 ac Elbeli', dicit neutrum fornicando committere iniustitiam, quia neuter sponsorum ius acquisivit in corpus alterius, cum neuter adhuc corpus suum tradiderit. Id igitur currit tam pro sponso quam pro sponsa : si enim haec committeret iniustitiam fornicando, non possetdeindematrimoniumcumsponso contrahere, nisi manifestaret vitium occultum sui corporis, quia tunc adesset inaequalitas ; sed ad hoc non tenetur, ut ait Pontius cum aliis {vide dicenda n. 863. ad 2.), ergo adest aequalitas et per consequens non committit iniustitiam.

a 4. Qui simulato animo promisit, per se loquendo, non obligatur ad nuptias, tametsi damnum creatum debeat resarcire. Dixi per se, quia si ficta promissione puellam induxit ad copulam, tenetur illam ducere. Bonac.^s. Qui ©xcipit, si puella esset longe inferioris «onditionis, v. gr. quoad nobilitatem

(I) D. 16. u. 176. (2)P.7. n. S. (5) Cap. 1. n. 6. (4) N. 184. (S) Cap. 2. n. B3. (6) De malr. (7) C. 1. p. 1. n. 11. (8) L. 1. d. 2. n. 6. (9) Q. t. p. 10. n. &1. (10) Ib. n. 9. flt) L. 21. c. 6. n. 8 (12) Ibid. n. 7. (13) Num. 7. (14) C. 1. n. C. (IS) De poeu. d. 16. n. 17. (16) L. c. (17) N. S9. (18) L. e. p. 2. (1»J Qu. 1. p. 3. n. 7. (20) D. 106.

. DE MATRIMONIO

vel divitias, tunc enim non teneri du-« cere, v. gr. virum nobilem fih*am agri» colae, praesertim si illa fuerit consci.> disparis statusseu conditionis, eoquod tum decipi potius voluerit, quam decepta sit, unde nec teneri eo casu illam dotare; secus tamen si ipsa inaequa litatem status ignorarit aut si ipse non ficte , sed ex animo matrimonium promiserit. Ita Bonac. *9 ex Vasq. MoL^o Sanch.2i Vide Less.22 Layman23 et M. Perez 24 ( De omnibus his vide ea quae fuse notavimus de restit. l. 3. n. 642.).

848. » 5. Sponsalia posteriora contra priorem fideminita, tametsiiurata sint, aut copula etiam accesserit, sunt invalida, Sanch. et VilL Contrarium tamen tenent Con. et Pont. cum Diana^s. Matrimonium tamen post sponsalia contractum cum altera est validum, licet iniustum. Bon. 26 Laym. 27.»

Certum est quod si secunda sponsa fueritconsciapriorum sponsalium, matrimonium cum prima debet contrahi, quiatuncsecunda non fuitdecepta, sed ipsa voluitdecipijitacommuniter Bossius28 Salm.29 Viva^o Holzman3i et ahi passim.Dubium estsi illafuerit ignara.

Prima sententia dicit sponsum teneri contrahere cum secunda, si cum hac copulam habuit, ita PaL32 Viva^s PoQtius^-* cum Maior. Boss.35 cum Diana et Salm.36 cum Con. Reb. et Leand. Ratio tum quiaexc. Is quifidem^ de sponsaL olim per copulam anirao maritali factam sponsalia transibant in matrimonium, licet hoc matrimonium hodie ex iure novoTridentini37 non amplius subsistat, tamen textus ille beue fundat ius in re, quod acquiritur a secunda sponsa per corporis traditionem, quae olim matrimonium constituebat, tum quia, quando unus agit de lucro acquirendo, et alter dedamno vitando, huia potius favendum estquam primo.

Secunda sententia vero communior et

(21) L. 1. d. 10. (22) L. 2. c. 10» d. 5. (23) C. U n. 10. (24) D. 2. s. 3. (25) P. 3. t. 4. r. 210. (26) P. S. et 7. (27) C. 1. n. S. (28) C. 3. n. 90. (29) De matr. c, 2.p. 3. n. 42. (50) Q. 2. a. 7.n.3. (31) Num. 217. (52) P. 22. num. 6. {53) L. c (34) L. 12. e. 14. n. 4. (3a) L. c. (30) Il)id. n 44. (57) Soss. 24. c. i.

CAP. I. DE SPONSALIBDS DDB II.

probabilior dicit sponsum teneri contrahere cum prima, etiamsi adfuerit copula cum secunda, ita Sanch. i cum Led. Henriq. Man. et Lop., item Nav. 2 Bon. 3 Ronc. < Elbel & cum communi, ut asserit, Escob. ^Laym. ' cum Soto et Rodr. Holzm.8 cumMastr. et Anacl. ac Croix^ cum Hurt. et Aversa. Ratio quia promissio facta secundae sponsae semper est nulla utpote de re illicita, cum fuerit priori sponsae promissa, neo iniuria illata alteri ius huic adimit. Et hoc, etiamsi secunda promissio fuerit iuramento firmata, ut dicunt Holzm.^o Sanch.ii Layml-et alii, quia iuramentum non potest esse vinculum iniquitatis. Nec obstat prima ratio sententiae oppositae, nam textus ille (ut recte dicunt Nav. Sanch.^3 cum Soto et Led. ) intelh'gendus est loqui de copula affectu maritali habita, non autem de habita affectu fornicario, ut esset in nostro casu. Neque valet secunda ratio, nam hic revera non agitur de contractu lucrativo, sed potius oneroso, cum sit ultro citroque obligatorius. Dicunt tamen Spor.^^i Sanch.'^ Elbeli^ et Bon. cum Reg. ac Mol. ac Croix cum Aversa et Ronc.*' quod ex aequitate teneatur prima sponsa cedere iyri suo, si altera ex defloratione grave damnum pateretur, quia caritas obligat ad leve nocuraentum patiendum, ne proximus gravissimum subeat, unde aiunt Henriq. apud Sanch.18 et Croix cum aliis, quod iudex eo casu bene possit cogere sponsum ad ducendam sccundam. Sed non improbabiliter Holzmani^ cum Anacl. Gutt. et Pichler, sentiunt ad hoc illam non teneri, quia secunda debet suo crimini imputare, quod tale damnum patiatur.

849. « 6. Liberi, qui parentibus insciispontraxeruntsponsalia, etiam cum iis qui imparis sunt cooditionis, v. gr. Eobilis cum ignobili, licet peccarint,

(1) Lib. 1. (1. 49. n. S. (2) Cap. 22. Bum. 26. (3; P. S. n. 7. (4) P. 370. q. 6. r.2. (a; P. 570. n. 17. (6) N. 24S. (7) C. 1. n. 8. (8) N. \17. {Q) N. 73. (10) N. 116. (11) Dist.80. n. 248. (12") L. c. (13) Locccc. (14) Loc. cit. (IS) N. 6. (16) P. 371. n. 19. (17) Locc. cc. (18) L. c. (19) D. 11. 117. (20) L. c. E. 12. (21) Pail. 9. t. 7.

tamen obligantur, nec a parentibug possunt impediri quominus servent fidem datam. Layman^o ex d. Th. etc, nisi scandalum magnum ex matrimonio timeretur. Diana^i ex Molina Sanchez etc. »

Certum est matrimonia filiorumfamilias contracta sine consensu parentum esse valida, contra Lutherum Bucerum et Erasmum (apud Bellarm.22 ) qui invalida asserebant, id patet ex Trident.23 ubi sicdicitur: Quique falso afj^rmant matrimonia a fiUisfam. sine consensuparentum contracta, irrita esse^ et parentes ea rata vel irrita facere posse. Unde non satis videtur probabilis opinio Pout.^'* et Tourn.25 quod olim huiusmodi matrimonia sine consensu parenlum inita essent invalida , nam obstat communis sententia omnium scholasticorum, ut ipse Pont. fatetur, et videtur cerlum esse ex praefato textu concilii.Ex hoc inferunt Layman26 Spor.27 et Holzm.23 cum Anacl. et aliis communiter, quod sicut tale matrimonium est validum, ita et sponsalia. Nec officere ait Holzm. textum in 1. 7. ff. de sponsal. ubi ad valorera sponsalium videtur requiri consensus parentum, pari modo ac r6quiritur in matrimonio iuxta l. Si ut proponis 7. c. de nupt. Respondet enim quod lex, tametsi prohibeat huiusmodi sponsalia, non tamen illa invalidet.

Haec quoad validitatem, sed quaeritur 1 . an et quando et qualiter peccent filiifamilias nuptias contrahentes sine conseusu parentum. Quatuor adsunt sententiae.

Prima sententia, et quidem communior docet universe eos peccare lethaliter, si matrimonium ineant, parentibus sive inconsultis, sive invitis, ita Pontius29 MoI.30SyIvius3i Nav.32Petr.33 AbellyS^i Ronc.35 Goncina^s et pro hac sententia fusam edidit dissertationem

resol. 71. (22) De raalr. c. 19. (23) Sess. 24. c

1. da ref. (24) L. 2. c. 1. n.S. (23) Prael. llieol. (lc matrim. quaest. 6.a. 3.concl. 1. (26) C. 1. n.l4. (27) C. S. n. 202. (28) N. 167. (2i>) L. 2. c. 1. n. 26. (30) T. 1. Ir. 2, d. 176. (31) Suppl. q. 47. a. 6. concl. 4. (32) C. 14 .n. IS. (33) T. 4. p.^iS, (34) P. 203, C33) P. 269. a. 3. ^36) P. 281. n. 4,

Illustriss. d. Franciscus Muscettola episcopnsrossanensis, cui novissime doctas addidit adnotationes eruditissiraus eanonicus neapol. Alexius Mazzoohius, ubi citantur pro eadem sententia Albert. Magn. Estius Merbes. Megal. Fag. Nald.Turrecrem.Bellarm. Amic. Mastr. Martin.Leand. Marchant. Vidal. Platel. Isamb. Genet. Natal. Alex. luenin. Cabassut. et alii: sed notandum quod ex his plures (ut observavi), prout Bellarmin. Albert. M. EstiusTurrecrera. luenin. et Cabassut. dicunt quidera haec inalrimonia esse illicita (quod revera omnes dd. concedunt), sed non explicant an sub culpa gravi vel levi. Probatur haec sententia 1 . ex cap. Aliter^ causa 30. q. 5. ubi legitur decretum iliud Evaristo papae tributum, quo dictum fuit praesumi non coniugia^ sed adulteria, illa quae fiunt sine consensu parentum, et sine praeviis precibus, sine benedictione sacerdotis et custodia paranympharom etc. ex c. Honoratur 32. ubi dicitur non esse virginalis pudoris maritum eligere, sed iudicium parentum expct'tare. Item probatur ex Tridentino* ubi cum sermo habeatur de matrimoniis clandestinis et simul sermo de matrimooiis contractis a filiisfamilias sine consensu parentum dicitur : Sancta Dei ecclesia ex iustissimis causis illa semper detestata est atque prohibuit. Probatur 2. ex iure civili, quo irritae declarautur nuptiae sine consensu parentum contractae, ut videtur expressum in L 2. ff. de rit. nupt. l. Si ut proponis^ c. de nupt. et aliis, ac signanter in Institut. de nupt. ubi : Si filii sint^ consensum habeant parentum^ nam hoc fieri debere et civilis et naturalis ratio suadet. Et infra : Si adversus ea aliqui coierint , nec vir nec uxor nec nuptiae nec matrimonium nec dos intelligatur. Et licet hae leges a iure canonico sint correctae, ut habetur in c. Tua^ de sponsal. et c. Cum causa^ de raptor. ac iaTridentino,2 tamen ex illis deducitur ex ipso lumine

(1) Dicl. c. i. scss. 24. (2) D.c. 1. (3) L. 4. A. 25. u. 10. (4) C. 2. n, 14. (S) In Tvii:. sess. 24. c. 1. a. 2. (0) De malr. 4. art. 2. umn.

. DB MATRlMOmo

naturali deprehendi deformftatem tai lium nuptiarum. Probatur 3. ratione» tum quia ex huiusmodi nuptiis gravi» incommoda et scandala oriuntur, tum quia hoc requirit obedientia parentibus debita , tum quia iidem graviter oflFenduntur, si filii, ipsisinsciis vel in* vitis, matrimonium contrahant.

Secunda sententia dicit teueri quidem filios sub mortali parentum consilium petere, non vero 111 ud sequi ; ita Sanoh. 3 Laym. * Barb.5 Viva 6 Bonac. 7, item Vasq. Fill. Vil. etc. apud Boss.8. Probatur prima pars, quia censetur gravis contemptus in re tam gravi non consulere pii.rentes, quibus incumbit prospicere bono filiorum; poterit enim pater, qui maiori prudentia ac experieotia pollet, aliqua aperire filio per quae hic mutet voluntatem. Secunda autem pars (qoam praeter aa. mox citatos tenent etiam Tolet. Burg. etc. apud Croix 9, atque Viguer. Led. et Riminald. apud Sanch.i^' et videntur ibid. expresse etiam tenere Host. Suar. Lupus et Covar., saltem dicunt ibi non esse mortale Victor. et Henriquez), probatur, inquara, haeosecunda pars ex d. Th.<* qui ait : Non tenentur nec servi dominis , nec filii parentibus obedire de matrimonio contrahendo vet virginitate servanda. Et licet s. doctor ibi non loquatur de filio contrahente sine consensu patris, sed de patre cogente filiura ad matrimonium, ratio tamen quam ibi praemittit est generalis et pro utroque oasu concludit, dum dicit: Tenetur autem homo homini obedire in his quae exterius percorpus sunt agenda\ in quibus iawen, secundum ea quae ad naturam corporis pertinent, homo homini obedire non tenetur^ sed so~ lum Deo^ quia omnes homines natura sunt pares, puta in his quae pertinent ad corporis sustentationem et prolis ge~ nerationem. Unde non tenentur nec ser-^ vi ...et sequitur ut supra. Fundamentum intrinsecura huius seutentiae est, quia cura per matrimonium homo per(7) Eod. lit. q. 4. p. 17. n. 2S. (8) De matr. c. lU n. 81. (9) L. 6. |). 3. Dum. S70. (10) L. r (11) 2. 2. qu. 104. aiL

GXP. I. DE SPO

petuae servituti obllgetup, ratio expo8cit ut sit omnino liber in eo contrabendo. Et quamvis sit de iure uaturae ut filii obsequium parentibus praestent, tameu de iure etiam naturali et potiori estutin nuptiis omnimoda servetur libertas. Nec obstant textus supra allati consensum parentum exquirentes; ipsi enim tantum probant illum requiri de decentia et honestate , non vero de praecepto, ut aiunt Salmant. i Boss.2 et Sanch.3 cum Host. Suar. etc. ex Glossa in cap. fin. caus. 30. q. 2. v. Parentum^ ubi : Hoc tantum ad honestatem referas. Textum autem Tridentini non est certum referri ad matrimonia contracta sineconsensuparentum, quia verba illa Dei ecclesia illa semper detestata est^ potius referri possunt ad matrimonia clandestina, ut colligi vi deturex verbissubsequentibus, ubidicitur quod cum matrimonia illa prohibita homines improbi etiam contraherent, ideo declarantur irrita: ergoTridentinum declarat hic ecclesiam lantum detestatam fuisse matrimonia quae prohibuit, et nuncconcilium reddit invalida. Ob eamdem rationem, ut supra, tanto minus obstant leges civiles: quae autem (ut sentiunt Cuiacius et Gothofred.^ et Holz.5acGQnz.6)noninvalidabant tales nuptias, sed tantum eas reddebant civiliter irritas, nempe quoad solos eflfectus contractus civilis, prout declaravitLudovicusxiii. in regnoGalliarum apud Tourn. 7.

Tertia sententia dicit, quod si filiifamilias matrimonium contrahunt, sive inconsultis parentibus sive invitis, illicite quidem contrahant, at per se loquendo non peccant mortaliter, sed tantum venialiter : ita Palaus 8 Boss. 9 Elbelio Tamb.i^ Renzi « Holzm.« cum Pichler Spor.i^cum Henr. Led. et Gob. ac Salm.*i5 cum Covar. Victor. Aversa Dic. et Henriq. Ratio quia llcet filii teneantur hoc obsequium praestare parentibus, nempe eos consulendi in re

(1) De matr. c. 6. p. 2. n. 24. (2) C. 11. n. 87. (3) L. c. (4) Ad l. Fil. fr. de litu nupl. (S) N.168. (6) In (1. c. tua n. 8. (7) Prdcl. iheol. de malr. •macsl. 6. arl. 3. veisus fin. (8) P. 12. num. 11. (9) C. 11. n. 87. (10) P. 568. n. 9. Lil] Dcc. 1.

SALIBUS DUB. \V. 623

tam gravi , haec tamen obHgatio non potest esse gravis, quando filii eorum consilio stare non obstringuntur; satis autem vel per se vel per alios viros prudentes aliunde valent cognoscere quae circa id occurrere possunt; e converso parentes nequeunt esse rationabiliter graviter inviti, quod eorum consiliura non exquiratur in re quae absolute pendet ab electione liberorum. Si autem filii non tenentur (saltem sub gravi) parentum consilium sequi , ut concedunt dd. secundae sententiae , non adest ratio cur sub gravi teneantur eos consulere; tanto magis , quia parentes magis se existimant offensos si filii nuptias ineant ipsis invitis post consilium datum, quam ipsis inconsullis. Idque tanto magis valet si filius iudicet parentes non graviter laturos matrimonium illud contrahi ipsis insciis. Imo minime pecoabit filius si reputet parentes in eo libenter consensuros vel ipsos iniuste impedituros si consulantur, ut dicit Barb.i^ cum Con. Sanch. et Vasq. ac Boss.^^cum Bellarmino Nav. Sayr. Gutt. etc. Idque satis probatur ex eod. Trid.*» ubi conceditur matrimonium contrahi omissis denuntiationibus, si fuerit probabilis suspicio matrimonium malitiose impediri posse. Communiter taraen praefati aa. tara secundae quam tertiae sentenliae, ut Sanch.i9 Pal.2o Holzm.2i Croix22 et Salm.23et alii passira, dicunt non excusari a culpa mortali filios raatrimonium contrahentes , si parentes iuste contradicant vel si censeantur rationabiliter inviti , puta si tales nuptiae redundarent in dedecus familiae, vel si ex eis sint oritura gravia scandala aut dissensiones.

Quarta sententia demum quara tenent Laym.24 et Delbene ac Aversa apud Croix25 distinguit et dicit quod si parentes ab omni matrimonio filium avertere conantur cum periculo inconB. c. 2. $. 5. n. 6. (12) p. 204. q. 2. (15) N. 172. (14) N. 206. (IS) De matr. c. 6. p. 2. uum. 2^. (16) L. c. (17) C. 11. n. 82. (18) D. c. 1. scss.24.

(19) N. 11. (20) N. 9. (21) L. c. (22) N. S70 f25) De matr. c. 6. p. 2. n. 19. (24) C. 1. n. U

(20) L. 6. p 3. II. S70

tinentiae, filins non teneatur obedire, si vero impedire velint aliquod certum matrimonium, tunc videndum; si pareutes iniuste impediant, tunc filius nec tenetur obedire; secus si parentes iuste irapediant , nempe si ex tali matrimonio oriatur dedecus aut scandalura familiae, tunc enira filius graviter peccat si non obedit et matrimonium contrabit.

Casu autem quo filius non posset sine peccato tale matriraonium inire, dicunt dd. quod ad illud non obligetur, etiamsi cum iuramento sponsalia contraxisset , quia cum haec promissio esset de re illicita , iuramentum non potest esse vinculum iniquitatis; ita Rebellius i Pignat. 2 Salmant. 3 Boss. * cum Menoch. , item card. de Lauraea Gab. a s. Vincent. et Opatov. ap. Mazzoch. ex c. Quanto^ de iureiur. uhi: luramentum fuisse iUicitum et nullatenus observandum etc. Et clarius ex responso Alexandri 11. apud eurad. Mazzoch. 5 ubi : Peccator iste notatur pertuno, quia quod observare legaliter non potuit sine iudicio parentum, temere iurare praesumpsit. Et ait d. Thom. ^ id esse verum periuriura, nerape iurare illicitum : Quocumque enim modo quis iurat illicitum , ex hoc ipso falsitatem incurrit^ quia obligatus est ad hoc quod contrarium faciai. Hocque verura esse dicunt Tolet.7 Sanch.» cura Abb. Cov. et Mol., itera Suar. et GrafF. apud Mazzoch.^ex d. Bonav. et d. Th.io, etiarasi res iuraraento proraissa esset venialiter mala; et merito, quia iniquitas levis etiam est vera iniquitas, cuius iuraraentum non potest esse vinculum.

Idem dicendum putant coramuniter aa., scil. non teneri sponsum ad implenda huiusraodi sponsalia cum gravi parentum iniuria , etiamsi virginem defloravit, sed sufficere quod eam dotet, ita Valent.^i Marchant.12 Sanch.« qui id verissimura censet cura Navar.

(1) P. 2. 1. 2, qu. 14 secl. 1. nurn. 9. (2) T. 4. cons.ll.n.l. (3) EoJ. tr.c. 2. p. 6. n, &o. ciica fin. (4) C. ii. n. 95. (S) p. 99. ii. i8G. (G) 2. 2. qii. 08. ;ut. i. aJ i. (7) L. 4. c. 22. n. 2. (8) L. 1. il. 52.n. 1. (9) P. 99. n. i87. (10) 2. 2. q. 89. a.7. T. 3. a. 5. (i2) T. 2. Ir. 7. lii. i. qn. 2. 3.

I. DE MATRIMO-VIO

Lop. Cordub. Gutt. etc. Itera Regin. Trull. Tarabur. §erius Graff. et Gob. apud Mazzoch. (contra Boss.^^). Ratio, quia virtus iustitiae nequit obb'gare ad actum qui sine peccato irapleri non potest. Ex qua probabiliter videtur inferri quod si talis sponsus non possit defloratam dotare, nec etiam tenetur eam ducere, quia non potest damnum illius reparare cum gravi iniuria parentum. Praeterquamquod posito quod ipse non teneatur vi promissionis, nec etiam videatur teneri ratione deflorationis ad reparandum damnura illatum, cum nemo teneatur reparare damnum cum excedenti suo detrimeoto.

Et quoties filius peccaret in contrahendo matriraonio indigno , ex quo dedecus farailiae vel scandala et infelices exitus prudenter tiraeri possent, tunc dicunt Laym.^ Bonac.^ Dicast.i'' Delbeneii^ac Boss. ^9 cum Pontio et Rebell. quod parentes implorare possint auctoritatera praelati ad tales nuptias irapediendas et praelatus teneatur impedire; ideo ( utBossius^Q) mortaliter peccaret praelatus si filio faveret vel dispensaret in denuntiationibus ad matrimouiura praemittendis.

Conveniunt autem doctores, ut notat auctor praedictaedissertationis2i, filios excusari sallem a mortali, si absque consensuparentum nuptias contrahunt ex iustis causis et praecipue 1 . Si pater iniuste prohibeat filium a coniugio, ita BeUarm.22Lay.23MoI.24EIb.25cura Spor. et coramuni. 2. Si causa raaioris dolis indignam mulierera ei dare velit, Bellarra. 3. Si pater velit tradere filio uxorem aegrara aut durae conditionis , Guttier.26. 4. Quando filius a parentibus iniuste oppriraeretur, Guttier. 27. 5. Si pater procul distet et filius non posset commode eum certiorem facere , credatque patrem libenter consensurum, Gonet.28 6. Si pater ideoprohibeat

dub. 2. r. 2. (i3) L. i. d. 14. n. 3. (i4) C. ii. D. 90. (iS) G. 1. n. i4. (iG) Qu. 4. p. i7. n. 20. (i7) D. 4. dul). i8. (18^ Dc iinmuu. p. 1. c. 8. dul). i9. sect. 9. n. 43. (19) C. ii. n.89. (20) lli. (21) P. 3G. dub. i. n. 41. (22) D. c. 19. (23) C. l. n. 14. (24) T. 3. d. 51. u. 2. [2o) De iv. praoc. n. o38. (20) C. 79. n. 19. ,27) Ih. (28) C. 8. .j. 1.

Iustum matrimonium, quia vult filium ^ucere aliquam contra eius voluntatem, ita auctor praefatae diss. <. 7. Si pater impediat filium ab aliquo matrimonio sine iusta causa , tunc enim filius non tenetur obedire, et pater graTiter peccat impediendo, ut communiter dicunt Viva 2 Boss. 3 cum Gutt. Bebell. etc. ac Sanchez * cum p. Soto €ordub. Lop. et Vega. An autem pater iniuste impediens nuptias filii incurrat cxcommunicationem. Affirraat Lopez apud Sanch. 5 ex Trid. « ubi dicitur : Sub amthematis poena^ quam ipso fa~ cto incurrant , ne quovis mado directe vel indirecte subditos suos vel quoscum' que alios cogant^ quominus libere matrimonia contrahant. Sed verius negant Sanch. ' cum Mol. Henriq. Gutt. Man. ct communi ; nam, ut patet ex conlextu , concilium tantum ibi loquitur de dominis et raagistralibus, qui cogunt alios ad nuptias. Praeterquam qaod probabilius dicat Barb. » cum Navar. Mol. Pont. Bon. Con. Menoch. Henr. €tc. praefalara excomrauuicationem infligi a concilio non contra impedientes a matriraoniis, sed tantura contra ^ogentes ad illa.

An vero dissensus parentura sit per se iusta causa soivendi sponsalia , vide dicenda n. 877.: et an parentes possint exhaeredare filios nubentes contra ipsorum voluntatem vel nubentes <;um indignis, vide dicta l. 3. n. 948. et 949.

850. Quaer. 2. An teneatur filius obedire patri praecipieuti , ut raatrimonium contrahat viel ut aliquara ducat mulierem, a qua filius abhorret. Communis est sententia negaus, quara tenent Sanch. 9 cum Scoto Host. Sylv. Soto Tanib. Ang. Led. etc, itera Croix^Ocura Aversa et aliis passira, ex d. Th.ii qui ait : Non tenentur filii parentibus obe4ire de matrimonio contrahendo. Et d.

CAP. I. DB SPOptSALIBUS DUB. II. d25

Bon . 12 : Per praeceptum non potest pa* ter ad contrahendum cum hac vel illd obligare. Comrauniter tamen dicunlPetrocor.i3Laym.i^ cura Sylvest. Croixi^ cum Tolet. Sanch.i^cum s. Bonavent. Bellarm. Nav. Soto Henr. etc. et Bossius^' cum Lop. et Led. , teneri filium obedire, si matriraonium illud valde referat ad tollenda gravia dissidia vel ad sublevandam gravem necessitatera parentura , non iam vigore praecepti , sed ex virtute pietatis, quia filius tenetur subvenire parentibus in necessitate. Et huic consentit d. Th. qui docet: Pater non potest cogere fiUum ad matrimonium per praeceptum^ sed pot' est eum inducere ex rationabili causa ; et tunc sicut se habet filius ad causam illam^ ita se habet ad praeceptum patris; at si illa causa cogat de necessitate vel de honestate , et praeceptum similiter cogat: alias non. Sed hoc intelligendum, ait Sanch.i^cum Palac. Led. etc, ex suppositione quod filius velit statura coniugalera eligere, nisi (excipit Sanch. cura Led.) matriraoniura aliquod locuples esset necessarium ad subveniendum necessitati parentum ; sed hoc etiam cum grano salis intelligendum 20.

Dicit autem Bossius^i cura Menoch. et Salon. quod , praecisis his causis , poterit pater raoderata et levi coactione, scilic. paterna increpatione et suasionibus cogere filium ad aliquod matrimoniura. Sed melius, ait Spor,22cum Bellarm. et aliis, tantum permissum esse patri filiura ad nuptias invitare ob aliquara iustam causam, puta familiam propagandi, facultates ampliandi aut nobilitatem augendi. Ait tamen idem Bossius23 nullo modo posse patrem cogere tilium ad nuptias, si hic velit meliorem statura eligere, nempe religionis aut caelibatus; itera addit^^ cum Sanch. Gutt. etc. quod si filius iam

(1) L. c. (2) De matr. q. 4. art. 2. num. 2. <5) C. 11. n. G9. (4)L.4. d. 22. n. 6. (5) L.c. u.9. (6) Ses8. 24. c. 9. (7) Ibid. (8) In Tria.Lc n. 9. ^9) L. 4. a. 23. num. 3. (10) L. 6. p. 3. n. S70.

ill) 2. 2. q. 104. *vi. 8. (12) In 4. d. 29, n. 10. 15) T. 4, p. 414. q. S. (14) C. 1. B. 14. (iS) L. c. te) N. 4. (17) C. 11. n. 77. (18) In 4. d. 29. a1. arl. 4. (19) N. S. (20) lalelligi eliam dcbet, quolies illi uon essei horrorvaldc intolerabilis crga illam iDuIierom; caritas euim neminem potesl obli« gare ad tanlura, uteivivendum cssct pcr totam vitam suam cum uxore, quam nolnbilitcr borrcreu Hora. Ap. tr. 18. n. 10. (21) N. 70. (22) De iv. ^raec. c. 5. n. 22. (23) L. r (24) N. 71.

De LiGORio. Mor. IL

40

626 ira. VI. TRACT. VI

sponsalia contranftHt , a quibus non possit iuste recedere, non poterit pater eum cogere ad aliam ducendam.

851. Quaer. 3. An notabilis disparilas condilionis aut status inter contrahentes irritet sponsalia contracta. Sedulo haec quaestio discutienda est , cum hic casus frequenter occurrat. Certum esl quod si contrahentes tempore sponsalium non fuerint disparitatis conscii , sponsalia sunt nulla , dummodo ignorantia fuerit antecedens, valida tamen , si fuerit concomitans ; vide Vivam Dubium est, si iam conscii fuerint. Communiter doctores infra citandi dicunt teueri ad matrimonium, nisi (excipiunt) ex illo evenial dedecus aut scandalumpropinquorum, in hoc indistincte loquentes. Sed hic necessario distingui debet dedecus a scandalo. Nam si matrimonium non posset contrabi nisi cum dedecore familiae, non dubitandum quin sponsi non teneantur matrimonium contrahere. Ratio quia promissio tunc est nulla , cum sit de re graviter illicita , utpote quae impleri non potest nisi cum magno familiae detrimento. Ita comrtiuniter Laym. 2 cum Nav. et Gutt. , item Spor. 3 Ronc. * cum Menoch. et Gobat. acSanch. 5 cum Panorm. Praepos. Cord. Felin. Lopez etc. Et licet Laym. etSanch.^dicantquod sponsalia contracta cum persona disparis condilionis per se valeant, adduut tamen quod si matrimonium non possit iniri sine familiae dedecore vel magno scandalo inter consanguineos, lalis promissio non obliget , utpote versans circa rem illicitam , ad quam nemo potest se obligare. Notandum aulemhicquod non suniciat quab*scumque disparitas ad liberandum sponsum a matrimonio promisso, sed requiratur notabilis, puta si vir nobilis desponsaverit filiam artificis mechanici, ut aitNav.', vel agricolae, ul Bus.8 Vide dicta l. 3. n. 643.

(1) Dc malr, q. 1. art, 8. d. 7. (2) Dc malr. I. e. Ir. 10. p. i. c. 1. n. 14. (3)Dc matr. c. 1. n.205. (4) Dc 4. i.racc. c. 1. q. 3. (S) L. 1. d. 14. n. 3. [G) N. 2. (7) C. 2G. num. 18. (8) N. 847. v. 4. |9) De matr. I. 1. d. 14. n. 1. (10) De malf. q. i. ^ 2. n. 2. (11) L. 2. c. 18. n. 9. (12^ De tpons.

DE MATRIMOMO

Sed quid dicendum si matrimoniunt» contrahi posset sine familiae dedecore, nempe si disparitas non sit in nobilitate , sed tantum in divitiis. Eo casu duo (ut in principio diximus) doctoresasserunt: primo, quod per se teneatur promittens ad matrimonium ; secundo, quod non teneatur, imo non possit promittens matrimonium contrahere , si adsit probabilis timor magni damnl vel odii capitalis inter consanguineos. Ita communiter Sanch. s cum MoL et Cord. Bonac.^o Less." Laym." Spor.**^ Salm.i4 cum Az. Viva et aliis. Ratio primae partis, nempe quod sponsus^ teneatur ad matrimouium, est, quia promittens, licet peccaverit eiusmodi prodigara promissionBm faciens, tamea tenetur ad illam , quia promisit quod suum est, et cum iam oognitam habuerit suam meliorem conditionem ^ censetur excessum illum donasse; prodiga enim promissio (ut dicunt), quamvis illicite fiat , facta tamen et ab altero acceptata, valet et obligationem parit. Hoc est totum fundamentum istius sententiae.

Cum autem ratio haec pendeat a quaestione, nimirum au promissio prodiga acceptata obliget , haec prius hia disserenda. Adsunt in ea tres sententiae.

Prima sententia tenel obligare ad totum; hanc tenentLugo^6Sanch.iCroixt^ Spor.i9Fill.2o, item Mol. Caiet. et VaL apud Sanch.2i qui etiam huic sententiae inclinat. Ratio, quia licet promissio fuerit facta cum peccato , tamen , cum is cui facta est promissio iam ac quisierit ius ad rem promissam, illius executio , ad satisfaciendum iuri alterius, evadit licita et debita.

Secunda sententta^ quam probabi-^ lem putat Tamb.22 cum Tancredi, dicit buiusmodi promissionem ad nihil obligare, nec etiam ad partem quae licite dari potuit, quia cum promissiO'

p. 1. n. 14. (13) De matr. cap. 3. niim. 198. (14) De matr. c. 1. p. 7. d. 82. (15) Dict. n. 7 (16) De iust. d. 18. n. 61. (17) L. e. ntim.4S. (18) L. 3. p. 2. n. 79S. (19) De matr.e. 3. n. 198, (20) T. 2. d. 271. (21) In dcc. I. 3 e. 9. n. 27;. (22) Dcc 1 3. c. 3. S. 8. n. 20.

CAP. I. DE SPOr^SALIBUS DUB. ||.

627

s!t indfvfsfbiliter facta, tola materia evadit inhonesta.

Tertia sententia^ cui subscribimus, verior et communis, ut fatetur ipse Lugo, docet promissionem prodigara obligare ad partem quae non est prodiga , non vero ad excessum. Ila Salmant. i cum Soto Bann. Prado Serra , ilero Suar. Led. Palac. Salon. Manuel. et Arag. apud Sancb.2, qui aeque probabilem putat, et Croix^ etiaiA probabilem censet. Ratio cur obliget ad partem , quia utile per inutile non vitiatur, et sic respondetur secundae sententiae Tamb. Ratio autem cur non obliget promissio ad excessum est quia malitia prodigalitatis principaliter consistit in praeslatione, minus vero principaliter in promissione ; ideo euim non licet prodige promittere , quia illicitum est prodige dare. Posito igitur quod actus prodigae praestationis sit per se principaliter malus , minime unquam polerit ipse impleri sine peccato , neque executio poterit cohonestari ab obligatione promissionis factae , quia nemo se potest obligare ad rem illicitam exequendam, ut habetur ex reg. iuris 69. in 6. ubi : In malis promissis fidem non expedit servari. Et consequenter pars acceptans ex promissione ipsi facta nullum potest ius acquirere ad id quod altera pars nequit sine peccato praestare. Et sic respondetur ad rationem primae sententiae. Hinc inferlur 1. Sot.^ et Ledesm. Bann. Sa Machad. Palac. ac Manuel. apud Sanch.&, quod si quis prodige aliquid promiserit meretrici pro usu corporis, non teneatur solvere excessum, quia cum sit promissa res illicita ratione prodigalitatis, promissio nulla est. Recte infei^tur 2. Salm.* cumaliis a se citatis, quod si res promissa sit impartibilis, ad nihil teneatur promittens , quia tuftc vere tota materia evadit illicita.

luxta igitur hanc lertiam sentenliam, ut ad casum nostrum veniamus, spon6us prodige promittens matrimonium,

(I j Dc rcsl. c. 1. p. 6, n. 1G7. (2) L. c. in dec. i. n. 27. (3) L. 3. j^. 1. u. 319. (i; De iuit. I. 3.

cum res sit indivisibilis et promissio tota per so illicita evadat, non tenebitur utique ad illam. Nec obstat quod culpa prodigalitatis non excedat veniale peccatum , quia promissio rei qualitercumque malae, adhuc venialiter, puta mentiendi etc, nec etiam polest ullam parere obligationem, ut notant Salm. 7 et certum est. Pro conclusione igitur huius puncti , mihi el aliis doctis iunioribus (salvo sapientiorum iudicio) videtur dicendum I. sponsum,quianteceIIit divitiis,in casu proposito non teneri ad matrimonium, necnon venialiter peccare ratione prodigalitatis, si illud contrahat. Dicendura 2. hoc procedere, stando in terminis verae prodigalitatis : verumtamen, cum culpa prodigalitatis non sit plus quara venialis, quaevis mediocris iusta causa vitium prodigalitatis aufcrre potest. Hinc satis excusabitur sponsus foeminara disparera ducens , si noverit in ea aliquam specialem praerogativam, nirairum providentiae, devotionis , magnae honestatis vel etiam alicuius dotis naturalis, propter quara putet sponsus cura illa quietam ducturura vitara. Hinc infertur vix casura accidere posse quod sponsus eara ducere non teneatur, quia rarissime deerit aliqua ex his causis quae culpam prodigalitatis excusabit. Dicendura 3. quod casu quo sponsus vi proraissionis copulara extorserit a virgine vel a foeraina honesta, tunc omnino tenetur eam ducere: quia perditio virginitatis aut bonae famae est res pretio inaestiraabilis , quae praevalet aut saltem aequivalet excessui disparitatis sponsi , et ideo in eo casu promissio facta bene est valida, cura iara adfuerit aequalitas in contractu sine vitio prodigalitatis. Et hoc procederet (iuxta id quod ait Lugo») non solum cum foemina amiserit, sed etiara cura se exposueril periculo faraae amittendae. Hoc taraen currit si disparitas sit tantura in divitiis; nara si sit in nobilitate, tunc etiamsi intercesserit deflora*

q. 7. a. 1. ad 2. (S) L. e. de matr. d. ii. n. 1. {(i) L. c. (7) Ik (S) D« init. d. 12. n. 34.

tio , Don tenetur vir ad matrimoniura cum dedecOre farailiae, irao probabiliter nec etiam ad damnum illatum , ut diximus l. 3. n. 643.

Ad id autem quod dd. dicunt, ut supra diximus, scilicet quod talis sponsus non possit illud dispar matriraonium inire (intellige dispar tantum ratione divitiarum, non autem nobilitatis cum dedecore farailiae, ut iam dislinxiraus), si probabiliter tiraeantur darona aut odia propinquorum, rationem afiferentes, quia eo casu graviter peccaret sponsus contra caritatera , et ideo, cura raatrimoniura illud contrahere tunc esset res illicita, non potest proraissio facta ad illara obligare. Et ob earadera rationem dicitSanch.i cum Navar. Cordub. Lop. et Gutt. boc dicendum, etiarasi sponsa deflorationera passa fuerit. Et etiarasi (ut addit Sanchez 2 cura Lop.) nulla sit inter contrahentes disparitas. Fateor quidem hanc esse coraraunem sententiam et per se loquendo verara, quando filius coraraode huiusmodi scandala vitare posset; sed si non posset sine gravi suo incommodo, rationi adductae videtur obstare quod caritas non obliget cum gravi incommodo , hinc puella ad vitanda scandala virorum non tenetur perpetuo dorai manere, ne diu sua libertate privetur; quia grave incommodum hoc ipsi esset, ut dictum est l. 2. n. 53. cura Caiet. Sanch. PaL Less. Nav. Azor. Salm. Spor. et aliis. Si ergo raulier, ne sualibertate diu privetur, non tenelur longo terapore abstinere ab egrediendo, etiarasi alii scandalum sint ^assuri; quomodo filius tenebitur sub jiortali, ne parentes scandalum patiantur (sine tamen eorum dedecore ut supponimus), a matrimonio desiderato abstinere? Fortene sponsus *^on videtur grave incommodum subiturus, si omiltere cogatur matrimonium cum

(1) L. c. n. 3. (2) Ibid. (3) D. 1. 4. d. 23 n. 10. (4) De matr. dub. 173. n. 723. (S) De matr. c. 6. i». 2. n. 25. (6) D. 2, p. 12. o. 9. (7) L. 1. d. 14. u. 3. (8) N. 206. (9) Dicunl dd. quod licel matrimonium non sil ramiliae opprobrio, noc liceiet iU lud coutralierc, cuni timerentur damna aut odia tcr parcnlcs. Sed considcrando quod obligatio hacc «lalrimouium uou coutrahcndi iu boc caiu nou csset

D£ MATaiMONIO

puella, quacum credit quietara se ducturura vitam, ob veheraentem araorii passionera qua se sentit affectura erga illam? gravequidem incoramodumexistimant hoc omnes dd illi, quos in praecedenti quaestione retulimus, qui ideo excusant a culpa gravi filios maIrimonium ineuntes invitis parentibus; quia, ut dicunt Sanch. 3 Escob. ^ et Salm.5, permatrimonium quisque perpetuae obligatur servituti, raaxima s©cum afferenti onera, quae nisi ex omnino spontanea voluutate suscipiantur, difficillirae perferri poterunt. Si igitur ob hoc raotivum excusantur filii ab obsequio parentibus debito, cur non ob eamdem rationem excusabuntur a praecepto caritatis quod cum gravi incommodo non obligat? Quapropter raelius dicendura mihi et aliis doctis iunioribus videbatur cum Pal. ^ tunc filios teneri sub mortali obedire parentibus, ab huiusmodi matriraonio abstinendo, quando possunt sine gravi suo incoramodo. Tanto magis quod (ut dicunt ipse Sanch.^ et Holz.s) huiusraodi scandala, quamvis antea iactentur, inito tamen matrimonio facile evanescunt et animi conciliantur. Caeterum, cum hoc sit contra Gommunera, propterea sapientibus discutiendum relinquo

852. « 7. Resiliens culpabiliter a sponsalibus perdit suas arrhas, et lenetur ad alterius partis reddendas , ac ad restitutionem, quanti eius intererat talem contractum irapleri. »

Hinc autem notandum 1 . quod si ^ muliere promittatur aliquid viro ut eam ducat, valet quidem promissio, prout habetur ex c, De illis^ de condit. appos., quia tuncpromissio praesumitur facta causa dotis. Secus si vir promittat aliquid mulieri si secum nupserit, quia tunc promissio praesumitur facta ob causam turpem, nempe libiuisi cariN^tis actus, ncscio quomodo posset obligari sponsus cum suo damno aut incommodo ad tale ma trimouium non contralieudum , ut vitet odia iotrf parentes; nisi essct 'juod ex tali raatrimoDio oritunid csscut communcs pcrtu.~>ationes apud plures familiik. in oppido parvo, adco u) osset aliquo modo iudi cari cssc maluni cotamune loli rcgiooi. lloni. A[
tr. 18. u. 16.

CAP. I. DE SPO!^

flinfs explendae; ita commimiter Sanchez < et Salm. 2 cum aliis passim, ex /. Si stipulatus, §. Si tibi^ ff. de verhor. obligat. ubi id expresse habelur. Excipiunt tamen, si vir sit ignobilis aut senex, et mulier sil nobilis aut iuvenis, quia tunc promissio iuste fit in compensationem nobilitatis aut iuventutis, ex l. Mulieres^ c. de dignit.

853. Notandum 2. quod promissio poenae appositae in sponsalibus in resilientem est illicita et invalida, ex c. Gemma^ de sponsal, quia per huiusmodi poenam matrimonii libertas laederetur; ita intextu praefato: Cum itaque libera matrimonia esse deheant^ et ideo talis stipulatio propter poenae interpositionem sit merito improhanda. Hinc communissime dicunt doctores peccare, qui sponsalia cum hac poena contrahunt. Alii vero dicunt id esse mortale, ut Bonac. 3 et Salm. Alii autem censent esse veniale, ut Sanch.s Boss.6 cum Caiet. Arm. Gutt. et Reb. Hoc autem procedit si poena apponatur a sponsis, vel ab eorum consanguineis aut amicis, ut coramuniter tenentPal.' Sanch. 8 et Salm. ^ cum Aversa Lop. et Corneio. Non vero si apponatur ab extraneo, ut iidem aa. ex l. Quae 0mnia^ c. de spons. Ratio quia in primo casu etiam minuetur libertas matrimonii, eo quod sponsi illud possunt inire, ne propinqui vel amici talem poenam solvant: secus tamen accidit, cum poena motu proprio ab extraneis apponitur. Praeterea advertendum id procedere, si poena generaliter apponatur etiam in eum qui iuste resiliat, tunc enim certum est apud omnes promissionem poenae non obligare, sed

Quaerit. . an promissio talis poenae sit valida et licita, si adiiciatur in inluste resilientem.

Prima sententia satis probabifls negat, et hanc tenentSanch.«> Bonac. " Boss.*2 Conc. <3 et Aversa Becan. et Dic. apud Salm.»^. Et probant ex /. Titia 434, ff. de verb. oblig. ubi dici(l)L.l. d. 33. n. «. (2) Tr.cil. e. l.p. 8. n. 108. (3 Qu. 1. p. ult.n. 3. (4)De malr. c. 1. p.8. u.94. (S) L. f. d. 30.1., 2. («)C. U. n.41S. (7)P.9.n.l. N. 11, (9) Ilml. n. 03. flO) L. 1. d. 50. u. 2

M.IBTTS DT7B. 11. 620

tur: Tnhonestum entm visum est^ vint culo poenae matrimonia ohstringiy siti futura sive iam contracta. Item ex J. MuUer^ §. fin. c. de sponsal. ubi : St cautio poenam stipulationis contineni fuerit interposita ex utraque parte^ nuh las vires hahehit^ cum in contrahendii nuptiis lihera potestas esse deheat. Probant etiam ratione, quia adhuc libertas laederetur , posset enim accider« quod pars quae iuste posset resilire, nequiret suam causam in iudicio probare et sic invita nuptias iniret.

Secunda sententia vero probabilior afiSrmat ethanc tenent PontiusisLay.*** Ronc^' Holz. iscum Anacl. etHaunold. Palaus ^9 cum Suar. Vasq. et Con. ac Salm. cum Leand. etDiana. Ratio quia talis adiectio poenae non est neque contra ius naturale neque positivum. Non contra naturale, quia per se rationabile est poenam imponi culpabiliter resilienli; nec est contra libertatem ad matrimonium requisitam, irapedire sponsos ab iniuste resiliendo; licet enim iura in matriraonio approbentlibertatem rationabilem, reprobant tamen irrationabilem, et ideo non officit libertati matriraonii, quod iudex cogat sponsos ad contrahendum per censuras, carcerem aut poenam pecuniariam, cum talis raetus iuste incutiatur. Quod autem aliquando posset aliquis iuste resilire, et non posset probare, hoc per accidens se habet, et fundamentura nostrae sententiae non elidit. Neque obstant leges supra allatae, nara in tantura hae leges promissionera poenae in sponsalibus irritabant, in quantura olira ex iure civili ad sponsalia solvenda sufficiebat voluntas unius partis, sive cum causa sive sine causa resiliebat, ut patet ex

1 . c. de spons. et Glossa ibi; sed de iure canonico c. Praeterea 2. despons. omnino requiritur consensus utriusque. Caeterura in l. fin. ibid, approbatur tamquam valida et licita poena solvendi duplum, triplum vel quadru(11) P. «U. n. 1. (12) C. 11. n. 420. (13) P.207. n. 30. (14) IhiJ. n. 96. (15) L. 12. c. 19. n. (IG) C. 1. amn. 8. (17) P. 133. 5. r. X J8)N.2nfi. (19^ D. 1. d. 9 n. i

630

LIB. YI. TRACT. VI. DJS MATaiMOWlO

plum pro arrhis, qiias iniuste resiliens acceperit. Imo Leo imperator in iVbvell. 18. (ut videre potes apud Pontium) expresse approbat adiectionem poenae in sponsalibus contra inconstantes sive iniuste resiHentes, addens id esse iam consueludiue firmatum.

Quaerit. 2. an iuste resilieus a sponsalibus teneatur solvere poenam promissam , si promissionem iuramento firmaverit.

Prima sententia aflirmat, et hanc tenent Lessius * Mol. 2 Suar.3 et Con,^. Ratio quia licet sit vetita promissio poenae, non tamen est vetita eius solutio, quae aut vi obligationis naturalis aut saltem iuramenti debetur, iuxta dicta l. 3. n. 177. ubi dictum est ex cap. Debitores^ de iureiur. iuramenlum obligare, esto promissio facta irritetur a iure in odium iniqui creditoris, prout est promissio solvendi usuras.

Secunda sententia vero probabilior negat et hanc tenent Sanch.^ Pontius^ Bossius cum Barb. Bonac. Filliuc. et Vill. Pal. 8 cum Gomez Covar. et Gutt. Escob. 9 cum Bartol. Ang. et Praepos. ac Salm. cum Aversa Trull. Corneio et Dic. Ratio tum quia cum adiectio poenae conlra iuste resilientem sit iniqua et ideo illicita, non obligat iuramentum, quod non potest esse vinculum iniquitatis ; tum quia ius prohibens promissionem poenae, non tam promissionem interdicit , quam solutionem, non tam enim promissio quam sohjtio matrimonii libertatem laedit. In contractu vero usurario irrita est promissio, non autem solutio usurarura, et ideo promitlens tenetur ad iuramentum.

Quaerit. 3. an si poena in sponsalibus adiecta sol vatur, teneatur recipiens illam restituere.

Prima sententia negat, et hanc tenentSanch. i^^Less. et Escob.i2 cum Moi. Henr. Vega Lop. etc. Ratio quia iura solam promissionem irritant, non vero solutionem. Et confirmant ex si(1) L.2. c. 17. u. 5G. V. ubi. (2) Tr. 2. d. ISI, (5) Dc lelig. I. 2. c. 23. (4) D. 22. dub. S. n. 2,^. (o) Lib. 1. d. 51. u. 21. (6) L. 12. c. 19. n. 7. (7) C. 11. u. 44i (8; r. ©. «. G (9) N.

mili, nempe quod recipiens pecuniam victam in ludo vetito non tenetur restituere, licet victus non tenebatur eam solvere.

Secunda sententia tamen probabilior afiirmat et hanc tenent Salm. 13 cum Dicast. Boss.«4 cum Hurt. Gutt. et Mascard. ac Pal. i^cum Soto Med. Lop. etc. Ratio quia recipiens non habet titulum relinendi, cum iusomnino talem promissionem irritet, ut patet ex l. Mulier^ §. fin. c. de spons. ubi dicitur quod talis adiectio poenae, ex utraque parte nullas vires habebit. Unde deficiente titulo, nequit ille dominium soluti acquirere. Necobstat paritasludi; nam ibi ideo victor pecuniam recipiens non tenetur restituere, quia contra-' ctus per se est validus, et iura tantum praebent actionem victo repetendi solutum, ut diximus l. 3. num. 887., ac ideo potest victor retinere illud usquedum in iudicio repetatur. Bene tamea Pal. cum Guttier. hanc secundam sententiam limitat, nisi qui solverit poenam iam noverit se non esse obligatura, quia tunc recte censetur donasse. In dubio autem haec donatio non praesuraitur, ut recte ait Boss. ex Gutt. 16 iuxta l. Campanus, Jf. Oper. libertor,

Quaer. 4. an debeatur legatum relictum puellae sub conditione nubendi cum aliquo viro, si illa cum alio nubat. Per se loquendo , certum est noa deberi, ex l. Titio %..ff.de condit. et demonst. quia cum libere possitpuella tales nuptias acceptare vel respuere , hic non laeditur libertas ad matrimoniura requisita. Excipiendum tamen , nisi alioquin a patre gravetur legitima filiae debita, vel nisi ipsa inducatur ad nubendura cum indigno, quia tunc conditio illareiicitur tamquara turpis, et debetur ei legatum, si ipsa nubat cum alio, ex l. Cum ita, §. Videamus^ ff. eod. tit. Ita comrauniter Salm.i^ et Boss.18 cura rota rora. Mol. Gutt. Villal. Laym. Pontio Vasq. etc. Item ait

(10) Lil). 1. d. Sl. num. 2. (1*) Cap. 17. n. S6. (12) N. 292. (13) De malr. cai». 1. p. 8. n. 10l>. (14) Cap. 11. num. 449. (15) P. S). uum. 0. (16) N. 4S4. (17) Dc lualr. c. i. p. 8. n. i07. (iSjC. tf. tt. 4<>8.

r.hP. I. DE SPO^

5uss. ' cum Cov. Sanch. Gutt. Mol. Vill. etc. (contra Pontium et alios 2) si puella, ut obediat patri, alium ducat, quia, adhuc admissa sententia, -quam tenet et obiicit Pontius, quod filia non peccet si nubat personae dignae «ine consensu patris, tamen (ut vidiiDus n. 849.) commune est inter dd. esse contra honestatem non expectare in nuptiis patris consensum ; et ideo cum puella non possit honeste nubere, patre non consentiente, non debet le^ato privari. Sed huic responderi potest quod ex hac eadem iusta causa, nempe ne illa legatum amittat, satis ab huiusmodi dehonestate excusaretur, ti cum persona designata digna ipsa nuberet.

Quaerit. 5. an legatum relictum muiieri ut non nubat, debeatur ei si nubat. Vide dicta l. 3. n. 930. v. Dub. 7. «bi diximus deberi, si mulier esset virgo, secus si vidua.

« Resp. 2. ubi Tridentinum non est receptum, sponsalia iure antiquo transeunt in matrimonium per quaevis signa externa, marilali afifectu exhibita, V. g. per copulam. Dico, ubi Trid. etc^ quia ubi hoo receptum est, haec signa non tenent, si sint clandestina ideoCjue graviter in iis peccari potest.

f Unde sequitur.

834. » Sponsis non licent tactus impudici, cum proxime disponant ad copulam et pollutionem, etsi liceant amplexus et oscula in signum amoris. Sanch. Vide Dian. »

Quaer. an inter sponsos sint peccata cnortalia oscula et tactus pudici, si fiant ad captandam voluptalem? (diciturpw'dici^ nam certum est impudicos esse lethalia). Duplex adest sententia : . Prima sententia^ quam tenent San«hez 5 ac Salm. ^ cum Aversa Diana et Azor. dicit esse tantum venialia, licet inteudatur delectatio carnalis, et adsit <commotio spirituum genitalium, dummodo non sit magna, et absit periculum pollutionis vel consensus in co(i) N. 469. (2) Ibid. (3) L. 9. d. 47. (4) P. 2. «. 17. r. 6. et t. I. migc. r. 31. (>t p. 4. r. 131. <S) De matr. 1. 9. d. 46. n. 37. (6) Dc malr. e. 15. 4>. 6. n. dU (7) Ib. (8) T. 14. n. SQ. (9) T. 4.

lALIBUS DDB. II. 63|

puiam. Ratio quia sicut matrimonium cohonestat copuIam,sicsponsaIia, quae sunt quaedam inchoatio matrimonii, cohonestant tales actus qui sunt copulae inchoatio. Eo magis quia per illos plus fovetur amor ad malrimonium contrahendum.AdduntqueSalm.^^prae-p dictos actus excusari etiam a veniali, si adsit causa iusta, v. g. ostendendi amorem, captandi benevolentiam, effugiendi inurbanitalem vel servaudi morem patriae.

Secunda sententia longe probabilior et omnino sequenda , quam tenent Less.8 Mazzot.^Roncag. <0Conc.<iBon.i2 cum Henr. etRebell. Croix^3 cum Mendo et aliis ac Viva ^ cum Suar. Perez et flurt. docet, tales actus prohibitos esse sponsis eodem modo quo vetantur omnino solutis. Ratio quia sponsus ratione sponsalium nullum acquirit ius ad corpus sponsae, et si forte aliquale ius acquirit per sponsalia, quia tamen non adhuc est perfecle dominus rei, non potest re illa uti ne imperfecte quidem : sicuti ille cui promissa est venditio vineae, nequit illa uti ne imperfecte quidem, donec vinea de facto ei vendatur et tradatur. Praeterea, cum sponsis non liceat copula , nec licent tales actus qui tantum ad copulam sunt ordinati. Concedunt tamen Croix et Viva<5 cum aliis aa. ab ipsis adductis, quod oscula et amplexus iuxta morem patriae aliquandosponsis permitti possint, sed non aliter quam solutis per« mittuntur. Et hoc est probabile, modo tales actus non sint pressi et per aliquod tempus protracti, ut bene advertit Roncag.<6 qui etiam eos admittitad benevolentiae demonstrationem : sed ego non admitterem, nisi ubi talis vigeret usus, ut etiam ait Mazzot.i^. Id autem quod dicunt Busemb. lib. 3. n. 431 . et Less.i8 cum Nav. Tol. Caiet. etc, nempe quod sponsis liceant tactus pudici, si intendant delectationem tantum sensitivam, secus vero si ven«p. 169. (10) P. 299. qu. 6. r. 1. (11) T. 10. p, 389. n. 9. • (12) Dc malr. q. 4. p. 9. prop. 1. u. 6. (15) L. 6. p. 5. n. 181. (14) De matr. qu. 1. ait 7. II. 6. et 7. (IS) Locifcit (16) L. e. (17) L..* (18) Ib. n. ct 89.

ream, recte aiunt Ronc. * et Croix 2 non esse practice probabile, quia ordioarie semper aderit certam periculum consentiendi in delectationem veneream cumsensitivatam coniunctam. Qua ratione spectata, prima etiam sententia nec practice probabilis est; quia in raateria tam labiii moraliter est impossibile in talibus aotibus, causa voluptatis habitis, se continere a non labendo in pollutionem, vel copulae consensum. An autem sponsis liceat delectari de copula futura. Vide dicta l. 5. n. 24. ubi sententiam negai»T^wi> (contra Bonac. Salm. etc.) omnino tenendam diximus cum Holz. Pal. Laym. Sanch. Ronc. etc. quibus adde Less. 3 et Mazzot.

DuB. III. Qiionaodo dissolvantur sponsalia.

853. Solvuntur sponsalia. i. Per matrimonium cum alia. 2. Per mutuum coDsensum inter pu' beres. Quid^ si sponsalia fuerint iurata.

854. Quomodo autem solvantur inter impuberes. Quidy si ipsi iuramento promiserint nuptias.

855. 3. Per impedimentum dirimens superveniens. Duh. . An tunc sponsalia dirimantur etiam ex parte nocentis.

856. Dub. 2. An nocens teneatur petere dispeU' saiionem.

857. Dub. 3. An, conlractis sponsalibus cum impedimento sub conditione dispensationis , ea obtenta^ per se valeant.

858. 4. Per crimen alterius.

864 . An solvantur sponsalia per fomicationem alterutrius sponsi. Dub. . Quid^ si sponsa fuerit per vim oppressa.

862. Dub. 2. Quidj si uterque sponsus fomicetur.

863. 5. Per muiaiiouem notabilem, nempe i. Si timeantur odia etc. 2. Si superveniat defectus noxius. 0. Si superveniat paupertas.

864. An liceal contrahere cum defectu occuUo pemicioso.

865. Jn cum defectu non pemicioso. El quid si sponsa inlerrogetur^ an sit virgo.

866. 6. Per disccssum alierius in longinquum. Quid^ si in propinquum^ animo redeundi.
867. 7. Per lapsum temporis praefixi. Dub. i. Quid^ si dubium sit^ an terminus fueril assignatus ad finiendam obligationem,

868. Dub. 2. Quid^ si alter fueril iusle impeditus. Dub. 3. An^ elapso termino^ etiam pars nocens Uberetur.

869. 8. Per susccptionem ordinis «acri et ingressum in religioncm.

870. Per votum castitatis.

871. Dislinclius de his agilur^ e/ -1. de profession(* rcligiosa. Ditb. I. An per ingressum in religionem solvanlur spoHsalia anle professionem. Dub. 2. An^ si sponsulia fuerint

(1) Ib. (2) D. n.I3i, (3) L. 4.n. 120. (4)Parl.7. (S) C 2. iHim. 8. [{*) Dc matr. <]. 2. aiU 1. ii. 1. 17) V. 2UG. n. 2U. (^Uj P. 17. n. 4. (9) L. 1. «1. 42.

. %Jl£ MATRIMONIO

Hirata, teneatur sponsus ante tngressum nu» ptias inire.

871. 2. De susceptione ordinnm. Dub. . AnpetS' cet sponsus suscipiens ordine^ sacros invUr sponsa.

872. Dub. 2. An per su^ceptionem ordinum mt' norum solvantur sponsalia.

873. 3. De voto ingrediendi religionem^ susci-^ piendi ordines sacros aut servandae castitatis. Dub. . An per votum castitatis aut suscipiendi ordines sacroSy solvantur sponsalia etiam ex parte voventis.

874. Dub. 2. Quid^ si sponsus post votum co» pulam extorsit.

875. -10. Rursus agitur de solutione sponsalium per matrimonium validum cum alia^ et quaeritur an per illud solvantur sponsalia etiam mortuo coniuge.

876. \ \ . An pet^ haereditatem aovam supervenientem. Et quid, si offbratur coniugium notobiliter melius.

877. An dissensus parentum sit cav>sa solvendi sponsalia.

878. Dub. \ . An ad solvenda sponsalia semper requiratur auctoritas ijidicis. Dub. 2. Quae probatio sufficiat in foro externo et quae in interno.

879. « Resp. 1 . Dissolvuntur sequeatibus casibus: 1 . Per matrimonium valirfumcum ah'a initum. Bon.^ (An autem, mortuo coniuge, obligent. Vide infra n. 875.) 2. Per mutuum consensum^ sicut quivis contractus. Laym. »

Inter puberes per mutuum consensum solvuntur sponsalia , etiam iuramento tirmata , non solum valide , s6d etiam licite, si adsit rationabilis causa, nam alias esset saltem veniale: ita communiter Viva ^ Holzm. ' Pai. * cum Conin. et Guttier. Sauch. 9 cum Nav. Henr. etLop. Pontius^o cum MoL et Reb. ac Escob." cum Vivald. Phih*arch. contra Sotum Sylvestrum Ang. etc.^2. idque probabiliter dicunt Roncag.<3 et Pal. Viva ac Holzm.i^ et Salmantic.'5 cum Sanch. procedere, etiamsi sponsalia sint iurata principaliw ter propler Deum; quia iuramentum in favorem tertii, quamvis principaliter fiat in honorem Dei , semper conditionem includit, si alter acceptet vet si non remittat, iuxta dicta de iuramento l. 3. n. 493. ex d. Thoma <6 qul dicit quod iuramentum factum ia utilitatem proximi bene possit ab eo re-^ mitti. Casu autem quo una sola par»

n. 8. (10) L. 12. c. 9. n.2. (11) N. 264. (12) Ibid. MHin. 262. (13) C. 3. q. 1. r. 1. (14) Locc. cc. (ll>) De matrim. cap. 2. pag. 1. nnin. S. ct 14 (16} 2. 2. n. 89. art. 9. ad 2.

CAP. I. DE spo: consentiat in solutionem sponsalium , sponsalia non solvuntur absolute, sed tantum datur ius resiliendi alteri parti iuxta communem. Vide Salm. i.

856. Inter impuberes vero non solvuntur sponsalia, uisi ipsi fiant puberes, ex c. De illis^ de despons. impuh. ubi dicitur : Cum ad annos pubertatis pervenerit , reclamaverity iudicio eccle^ siae poterunt ab invicem separari. Perveniendo autem ad pubertatem, quaeque pars potest resilire reclamando stalim, scilicet post triduum coram iudice vel testibus, alias praesumitur consensisse. Tempus tamen hoc trium dierum incipit currere a tempore, non iam pubertatis adeptae, sed adeptae cognitionis privilegii resiliendi, tempus enim utile datum a lege ad utendum privilegio Qon currit nisi postqnam privilegiuin agnoscitur. Quod si impubes sciens et advertens suum privilegium, volensque resilire, statim Don resilit, iam sponsalibus censetur consentire. Quod impubes factus pubes debetstatim reclamare, infertur ex cit. cap. De illiSy ex verbis: Cum ad annos pubertatis pervenerit, reclamaverit etc. Dbi enim non apponitur tempus, intelligitur statim , ut communiter hic intelligunt dd. utque diximusn. 845. ubi probatum est statim deberi id qaod debetur. Quod autem illud statim intelligatur intra triduum , probatur ex l. fin. c. de errore advoc. ibi: ex conti^ nenti , id est triduo. Ita communiter Sanch.2 Pont.3 Salm.4 Viva^ Pal.6 cum Guttier. et Feliu. ac Holzm. ' cum Pichler. Dicunt autem Sanchez 8 Pont. ^ quod si alter sponsorum ante puberiatem dissenserit et in tali dissensu perseveraverit , solvantur sponsalia cum ille ad pubertatem pervenit. Si tamen interne tantum dissenserit, ceasent Sanch.^o et Bod.^< cum Con. etc. posse etiam resilire in conscientia; sed Drobabilius id negant Codc.^2 et Pont. ac Pal.*3 cum Gull. etc, lum qura noc

(4)Loc cil.num.4. (2)L. i.d. 5L n. t4. (S) L. ^O. c. I. n.4. (4) Ibid. n. 9. (5) L. c. (G)P.n.n.5. (7)N.2I3. (8) N. f 6. (9) N. 5. (lO)L.c. (M)Q. <.p.6.n.5. (12) P.268.n.3. («2)Locc,cc. (i4)N.4. (15) P. l3G.q. I.r.2.

5ALIBTTS DtTB. ni. 633

beneficium resiliendi tron concediliif a iure nisi reclamantibus, quod cerl* iotelligitur externe, tum quia, sicut ad ineundum contractum non sufiicit so-* lus consensus internus, ita ad contractum solvendum nec sufficit solus internus dissensus.

Quaer. autem, an casu quo impuberes iuramento sponsalia firmaverint possint invita parte resilire in pubertate. Negant Bonac. Roncaglia et Salmant.^6 cum Aversa Becano Dic. ct Sanoh. i7. id probant 1. ex c. Litteris de sponsal. ubi dicunt id expressuu> haberi. Probant 2. ratione, quia sponsalia impuberum , secluso iuramento valida sunt quamvis dissolubilia ; ergo iuramento firmantur. Sed affirraant Pontius<8 Conc.i9 Viva^o cum Perez ac Pal. 21 cum Palud. Henr. etc. Et merito Salm.22 id probabile putant, quia iuraraentum sortitur legem contractus seu sponsalium, quae (ut vidiraus) inter impuberes sunt revocabilia. Nec obstat textus in cit. c, Exlitteris, nam, ut advertunt Poutius Pal. et Viva, ibi sermo erat tantum de impubescentibus (ut exprimit textus), id est de pubertati proximis , qui , malitia aetatem supplente, iure merito ut puberes habentur, et huic sententiae etiam adhaeret Sanch.23 cum Cov. Lop. etc.

857. « 3. Si supery eniai impedimen" tum dirimens matrimonium. Bon.24.

Dubit. . An per impedimentura superveniens sponsalia dissolvantur. Hic distinguendum.: Si impedimentum sit impediens, communissime et probabilius Sanoh.25 Pal.26 Escob.27 cum Palud. Bonac.28 cum Reg. et Salm. cun^ Conin. contra Sotum Aversa et Led. negant spoiisalia dissolvi, nisi impedi-^ mentum proveniat ex voto religionis et valde probabiliter etiam castitatis, iuxta dtcenda n. 873. dub. . Ratio quia alia tmpedimenta hodie Don vi<» genl oec iodigeot dispensatione. Si ve*

(16) Dematr.c.2. p.l.n. 45. (I7)L. I. d. 5L ■ n.22. (18) L.^2.c.9. n.8. (19) P. 568. n. 3. (20)Q. 2.art. I. n.o. (21) P. 17. n. 9. (22) L. c(23)Loc.cil.n.24. (24)P.8. n.5. (25) Lib. 4. d.56. n.3. (26)P.26. n.t. (27) Num. ^85* (28)P.7.n. 8.

ro impedimenlum sit dirimens, certum est apud omnes (vide Salmant. dissolvi ex parte innocentis, ita ul iste uou teneatur admittere dispensatiocem. SufRcit autem ad solvenda spon£alia sola faroa huiusmodi impedimenti , ut bene advertit Viva 2 ex 0. Cum in tua 27. de spons. et c, Super eo 2. de consang. ubi: Si non est manifestumy fhma tamen looi koc hahet, etc. Ad hoc tamen requiritur fama, non sufficit rumor: fama est quando adest opinio impedimeuti apud maiorem partem viciniae, rumor apud minorem, Viva^. Sed dubium est an tunc sponsalia solvantur etiam ex parte nocentis. Affirmat Dic* et probabile putant Salm.^, quia, supposito tali impedimento, iam fa■ctum est impossibile matrimonium. Negant vero communius et probabilius Sanch. 6 et Pal. ' cum Conin. et Gutt. qui dicunt tunc suspendi obligationem sponsalium donec tollatur impedimen4ium, quia aequum non est ut delinquens commodum ex suo crimiue reportet, ex c. 2. de translat. praelat, Sed 858. Dubit. 2. An qui impedimentum apposuit, teneatur dispensatiouem obtinere vel ipsam oblatam acceptare. Alii, ut Fill. Con.et Aversa apudSalm.» clicunt non teneri, etiamsi sponsalia fuerint iurata, nisi ad hoc obligetur ratione damni illati, nempe defloratiocis vel famae deturpatae, tum quia promissio intelligitur facta, rebus in •eodem statu manentibus, ex c. Quemadmodum, de iureiur., tum quia nemo ienetur a lege se extrahere per dispensationem. Aiii vero, ut Ronc. 9 Pal.w «cum Ochag. ac Salm.ii cum Led. etc, dicunt teneri , adhuc praeciso damno illato, ad procurandam dispensationem nna cum diligentia et expensis quae communiterpro tali dispensatione fieri solent, etiamsi essent magnae. Ratio, <juia tenetur quisque modo quo potest fesarcire ius alterius quod ipse iniuste Jaesit opponendo impedimentum. Alii demum probabilius, ulSanch.12 Viva<3

^ (l)Dc malr. e. 2. p.S. n.70. (2)Q. 2. ar. 7. n.4. <5) L. c. (4) Tr. 10. d. 1- 58. (8) L. c.

-(6) L 1. d. ^G. (7) P. 26. n. 2. (8) Ibid. n. 72. 0i) Pag. 140. q. iO. r. 2. ^iO) P. 26. uum. 4.

. DC UATRIMONIO

Wigandt<4Bon.« cum Gutt. elSpor.« (cum communi ut asserit) dicunt teneri quidem, etiam secluso damno illato, si dispensatio facile possit impetrari; secus si ad eam requirerentar magnae expensae et longa mora , quia ohligatio orta ex sponsalibus urget sponsum ad apponenda media tantum ordinaria et facilia , non autem difflcilia et extraordinaria. Excipit tamen Spor.i' cum Tamb. nisi esset reparandum damnum deflorationis vel famae ut supra, quia tunc teneretur etiam magnam expensam erogare, sed non tantam ut cogeretur a suo statu decidere. An autem habens votum castitatis teneatur ducere virginem defloratam sub promissione matrimonii. Et an teneatur petere dispensationem, qui sub promissione matrimonii violaveritf consanguineam. Vide dicta l. 3. n. 649.1 et 650.

859. Dubit. 3. Si sponsalla sint contracta inter habentes irapedimentum dirimens, sub conditione expressa, si papa dispensaverit, utrum impleta conditione, valida sint sine novo consensu, vide dicta l.Z.n. 650., ubi sententiam tenuiraus affirmativam cum Lugo , Laym. Sanch. Pal. Salm. etc. quibus addePontium^^et Bon.is. Licet euim sponsalia ante conditiouem impletam vera sponsalia non sint, inducunt tamen absolutam obligationem expectandi eventum conditionis: ergo consensus perseverat usque ad irapletionem conditionis. Unde inferturquod esto ante conditionis verificationem haec sponsalia non inducant impedimentum publicae honestatis, peccaret tamen sponsus si cum sorore sponsae matrimonium contraheret, et haec secunda sponsalia essent nulla, cum esset promisgio de re iniusta , quae non obiigat, ut recte dicunt Spor.^Oet Pontius 21 cum decr. s. c.

860. « 4. Per atrox crimen alterius sponsi solvuutur ex parte innocentis,

(11) lhi<l. n. 73. (12) L. 1. d. SG. n. 4. (13) Qii 2. ai l. 7. n. 3. (14) Tr. 16. n.22. (IS) P. 7. n. U (16) N. 277. (17) L. c. (18) L. 12. c. 7. n. 1 (19) D. 1. par. 7. nuui. 10. (20) Num. 211. 421) L, 7. c. 36. n. 7.

CAP. I. HF SPON!

quale eensetur h . fornicatio sive spiritualis, ut haeresis; sive corporalis , tam sponsi quam sponsae , post sponsalia et sponsae etiam ante illa , sed a sponso ignorata , licet per vim facta, Bonac. i. Imo si sponsa permittat se tangi impudice ab alio per oscula et anjplexus , potest sponsus resilire a sponsalibus; sed non vice versa, quia, etsi sponsus id faciat, non est dedeous sponsae, nec mutatio alicuius momenti. Reg. Diana 2 (Ita etiam Sanch. 3 et Salm. < cum Con. Dic. etc). Limitant tamen (Ut etiam Sanch. et Salm.* cum aliis citatis) nisi talia oscula et tactus sint ita frequentes ut indicent valde propensum sponsi animum in alteram, ut merito timeri possit ne sponsae non sit fidem servaturus. Si autem uterque sponsus fornicetur post sponsalia, neutrurii posse resilire docent Palaus et Bonac. contra Conin. Regin. Sanch. Laym. etPont. qui soli viro id eocasu permittunt, eo quod delicta sint iraparia, et longe gravius damnum immineat ipsi propter incertitudinem prolis. Diana 6. 2. Furtum grave, homicidiura elc. vel siraile , quod grave damnum vel infaraiara pariat. Bon. »

861 . Si fornicatio fuerit ante sponsah'a, certura est apud oranes posse virura , cognita fornicalione sponsae post sponsalia, eara relinquere. E converso non potest mulier rescindere sponsalia ob fornicationem sponsi cura alia ante habitam, ut communiter docent Sanch. 8 Pont. 9 et Salra. cum Pal. et Dic. (contra Holzra.ti). Nisi, limitant Sanch.12 Pont.<3 Taraburin.^^ et Ronc.iScum Con. et Pal., vir insuper prolem ex alia habuerit vel etiam nisi ipse noscatur fuisse deditus huic vitio

(1) Part. 8. (2) P. 3. t. 4. r. 283. (3) L. 1. d. i5S. H. 8. (4) Dc matr. c. 2. p. 8. n. 80. (8) Ll. cc. (6) L. c. r. 284. (7) P. 8. n. 12. (8) Lib. 1. d. C3. n. 9. (9) L. 12. c. 18. n. 2. (10) II). p. 6, n. 88. (11) N. 268. (12) N. 10. (13) L. c. (14) Dc w.itrim. c. 8. $. 9. n. 6. (18) P. 139. <. 7. r. 2. (16) N. 273. (17) L. 1. d. 88. n. 7. (I«) C. 22. «.27. (19)P.276.u.28. (20) N.272. (2I)N.284. 422) Lib. 12. cap. 17. n. 3. (23) P. 26. num. 8. i(24) Cap. 2. n. 11. (23) N. 178. (26) P. 8. n. 3. ^27) Si crimen esscl roinicationis, iu(|iiil s. Alph. tu Hom. Ap. Ir 18. ii. 18. distinguore op«i-tct viruu

XIBUS DDB. III. 635

cumpluribusfoeminissecommiscendcu

Si vero fornicatio fuerit post spoasah*a, certum est posse sponsum mulierera relinquere, si ipsa voluntarie fornicata sit. Sed dubitatur 1. an vir possit a sponsalibus resilire, si sponsa violenter fuerit fornicationem passa. Negant Armilla Tabiena Rosella etc. apud Escob.'6. Quia (ut aiunt), cum ipsa culpa vacaverit , non est suo iure privanda. Sed coramuniter et verius affirmant Sanch.<7 Nav.i» Cooc.^9 Sporer20 Holzman^i Pont.22 Pal.23 Laym.24 cum Sylv. et Cov. Escob. 25 cum s. Antonino Palud.Soto et Led. ac Bon.26 cum Con. Fill. Henr. Gutt. et Reg. ex c. Raptor^S.caus. 27. q. 2. ubi expresse permitlitur sponso repudiare sponsam violenter raptara . Et ratio est quia sponsa per talera oppressionera , licet sine sua culpa, notabiliter vilior redditur, unde notabiliter mutantur circumstantiae, iuxta mox dicenda n. 863. 27.

862. Dubit. 2. an , utroque sponso fornicante, utrique liceat resilire. Adsunt tres sententiae.

Prima sententia^ quara tenet Pal.28 affirraat, nara esto foroicatio sponsae turpior sit, tamen sponsus, cum eliam per suara fornicationem violet fidem datam, iam tribuitsponsae iustamcausam resiliendi.

Secunda sententia, quam tenent Viva29Bonac.30cura Palud. Holzra.Jicum Babenst. , item Aversa et Perez apud Sdlm.32 dicit neutrura posse resilire , sed daricompensatiooera, ita utneuter queat a sponsalibus recedere. Ratio , quia sicut post matrimoniura conlractura, si uterque coniux adulteretur neuter potest petere divortiura ex c. 6, de adulter.j ita si post sponsalia ulera mnliere. Quoad sponsam certum est, virum libe* rum fieri, si illa ab alio carnaliter fuerit cognita, licet invita, iuxta coramunem ct veriorero sententiam.... coutra quoad spousum, sive ipse fornicalus esscl ante sive post sponsalia, ctiam communius el probabilius dicunt Sauch. Pont. Castrop. Salm. etc. sponsam non posse rcccderc. Excipiiint tameu et mcrito praefati aa. cum aliis, si celcbratis sponsali* bus cognovissct sponsa cx alia mulicre sponsum habuisse prolcm aut in hoc vitium rrequentcr lapgum ruissc,cum raultis congrcssUm habcndo. (281 p. 2 n. 10. (29) Q. 2. a. 2. n. 2. (30) D. 1. p. J?. n. 6. (51) N. 288. (32) De lualr. e. 2. p. 8. u. 83.

636 I''»- ^I- TRAuT. VI

que sponsus fornicelnr , neiiter potest resilire.

Tertia sententia vero probabilior et communis (ut fatetur ipse Pal.), quam tenent Pont. < Sancb. 2 Laym.3 Conc* Escob. 5 Sporer 6 Renzi ' Salm. s cum Con. Henriq. Diana, Leand. Dic. etc. docet sponsum bene posse resilire, non verosponsam. Ratio, quia in hoc non daretur aequa compensatio , cum longe turpior sit fornicatio sponsae quam sponsi. Dispar autem est ratio divortii prgpter adulterium, quia obligatiq matrimonii quoad torum difficilius solvitur quam sponsalium obligatio, quae solvi potest ex quacumque rerum notabili mutatione (sicut esset haec) superveniente , ut mox dicetur n. seq.

863. « 5. Si notahilis mutatio accidat vel detegatur , quae si a principio cognita fhisset, a sponsalibus deterruisset (Ita comm. Sanch. 9 Pont.w PaL" Salm. 12 et alii passim. Et hoc procedere ait Viva^^etiamsi intervenerit copula, tuuc enim sufficit damnum compensare) qualis esset, v. g. 1. inimicitia vel odium grave iuter sponsos, quo ref^rtur morum asperitas vel saevitia post sponsalia primum cognita, item iustus timor ne ex matrimonio scandala et gravia adia nascantur inter parentes vel consanguineos. Layman Bonacina etc. 2. Si alteruter incidat in lepram , paralysim , morbum gallicum etc; si graviter mutiletur , otamissione oculi, nasi, vel aliter graviter deformetur , praesertim sponsa , vel sponsus reddatur ineptus ad opificium exercendum vel acquirendum officium ad sustentationem familiae necessarium. Diana Sanch. Conin.^* Laym. et Bon.<9(Ita comm. omnes cum d. Th.20, et hoc etiamsi non adsit certitudo de tali defectu, sed sola ( vehemens tamen sive prudens) suspicio, ut Pontius^i et Pal.23). Nontamen tenetur

(1) L. 12. c. 17. num. (2) L. 1. d. ISS. a. 9. /S) C. 2. n. 12. (4) P. 27C. n. 26. (S) N. 181. (G) Num, 271. (7) P. 435. q. 5. (8) IbiJ. n.84.

OJ) L. 1. a. 63. u. 2. (10) Lib. 12. c. 6. n. 18.

(11) P.29. (12) De matr. c. 2. p. n.66. ct 67.

(13) Ou. 2. art. 6. num. 4. ^14) Cap. 1. n. 18.

. DK HAlRI3IOP(10

sponte aperire tales defectus qui redi dant nuptias minus quidem appetibii les, non tamen perniciosas, praesertiin' si aliquam iufamiam habeant adiun« ctam (v. g. sisponsa vi vel sponte fuis« set corrupta), dummodo tameu contrarium positive verbo factove non siraulet; potestque interrogatus licite dissimulare et contrahere matrimonium. Si vero defectus sint perniciosi , v. g. morbus contagiosus, gravis infamia sive personalis sivegeneris aut familiae, non licet, etiamsi post sponsalia contracta in eos inciderit , contrahere cum eorum ignaro , nisi similes defectus ipse patiatur. Coninch. Pont. Diana23 qui ex Con. et Salm. contra Pontium Navar. etc. iofert sponsam posl sponsalia corruptam posse sponsum defectus istius occulti ignarum cogere ad standum sponsalibus et contrahendum matrimonium. 3. Si magna alterius debita detegantur vel grave sit periculum fortunarum, famae, morbi, paupertatis etc, vel sponsa dotem promissam afferre nequeat, vel denique si sponsus incipiat vagari cum incommodo sponsae. Bonac.2< (Item Spor.2s Sanch.26acPont.27cumCon.Reb.etTol. sive dos, utaiunt, sit promissa sive non. Et idem dicunt Sporer et Ponl.2» si timeatur pater fiUum exhaeredaturus). Quod si autem, defectu sponsae detecto, dubitet sponsus an si eun> ab initiocognovisset, contracturusfuisset, tunc si defcctus ille censeatur gravis ac notabilis, praesumetur pro sponso , cui liberum erit resilire, Sanchez Bon. Tan.29; secus si defectus sit levis. Bard. 30. »

864. Quaer. an pars laborans occulta defectu sufiScienti ad solvenda sponsalia teneatur illum manifestare aut& sponsalia, vel eis contractis, ante matrimonium. Dislinguendum cum communi. 81 defectus redderet nuptias(IS) P. 8. n. 8. (16) P. S.tr. 4. r. 8S. (17) L. 1. d. S7. (18) Dist. 15. dub. 6. (19) Locc. cit. (20) Suppl. «]u. 43. a. 3. aa 3. (21) L. 12. c. 17. n. 4. (22) P. 27. n. 3. (23) Part. S, l. 4. rcsol. 2^ (24) L. c. (2S) N. 282. (26) L. 1. ilist.S9. u.2. cl 1» (27) L.b. 12. cap. 17 num. 8. (23) Locc. at (29) T. i. I. I. Jisl. 6&. (30) L. 9. c. ii. (». 7.

CAP. I. SPONSALIBUS DUB. III.

637

pefhldosas, ut esset infamia , lepra, morbus gallicus aut alius contagiosus, tenetur manifestare vel a nuptiis desistere, nisi altera pars eodem defectu laboret; ita Pont. i Ronc. 2 Pal. 3 cum Salm. * cum Diana 5 Spor. « cum Perez et Gob. (quidquid dicant Sanch. ' et alii apud Salm. ). Ratio quia sicut peccat contra iustitiam qui alteri vendit merces noxias credenti bonas, ita a fortiori qui cum pernicioso defectu vult matrimonium contrahere.

865. Si vero defectus non redderet Duptias noxias, sed tantum minus appetibiles, nempe si sponsa esset pauper quae reputatur dives, ignobilis quae nobilis , deformis quae pulclira , corrupta quae virgo ; tunc esto ipsa non possit virum decipere fingendo se immunem a tali defectu, tamen non tenetur defectum manifestare, sed potest etiam interrogata dissimulare aequivoce respondendo ; tunc enim non fingit, sed occultat vitium occultum ; tta Sanchez » Pontius Sporer Diaua 9 Roncagliaio Renzin Croixi2 Pal.is cum Conin. et Turr., Salm. <^ cum Dic. et Aversa Escob.^s cum Hurt. et Leand. (contra Ochag.<6et Conc.<7).Ratio, tum quia est consuetudine iam receptum ut non sit obligatio tales defectus manifestandi, tum quia nemo tenetur propalare suum defectum cum propria infamia, si non laedat ius alterius: licet enim sponsus, cognito defectu, habeat ius resiliendi a sponsalibus, opponendo exceptionem propter talem defectum, tamen usquedum ipse exceptionem non opponit , potest cogi a sponsa ad matrimonium : sicut adultera usquedum vir non oppouit exceptionem propter cognitum adulterium potest ab eo debitum petere. Unde dicun praefati aa. quod sponsa ab alio corrupta , etiamsi interrogetur a sponso an fuerit ab alio cognita, poterit dissimulare et negare per restrictionem

(I) Lib. 12. c. 18. n. 6. (2) Pag. 140. q. 12. (5) P. 30. n. S. (4) De matr. e. 2. p. 6. n. 99. (8) 3. p. tr. 4. r. 287. (6) N. 286. (7) Lib. 1. X G8. n. 8. (8) L. 6. U. 27. n. 9. (9) Locc. cc. (10) L. c. el rcg. in prax. 7. (11) P. 437. q. 10. 412") N. 182. (13) P. 30. n. 2. (14) De malr. «,

non pure mentalem, pespondendo noa esse corruptam, subintelligens in communi aestimatione, aut ad aperieudum tibi , additque Diana posse illam sine jeccato aut saltem sine mortali, uti aiquo artificio , quo impediat ne vir deprehendat esse corruptam.

Excipiunt tamen 1. Sporer«^Palaus<9 Pont.20 et Croix2i cum Con. et Perez , si sponsa ex concubitu habito cum alio sit praegnans, quia lunc adest periculum damni sponsi, nempe quod deberet alere prolem alienam. Excipiunt 2. Sanch.22 Pont.23 Salm.24 Roncag.25 Croix26 et Pal.27 cum Nav. Con. et Turr. si , uon manifestato defectu , prudenter timeatur ne ille propaletur post nuptias initas, et graves inde discordiae sint proventurae; tunc enim dicunt teneri sponsam vel suam violationem passam propalare vel a matrimonio desistere , quia tenetur ex caritate erga spoasum et etiam erga seipsam talia damna praecavere; sed huic obiici posset quod caritas non videatur obligare cum tanto incommodo, nimirum vel se infamandi vel remanendi semper innuptam. Vide dicta n. 851 . V. Ad id autem.

Ad videndum autem quaenam causae sufficiant ad solvendam obligationem sponsalium, attende has duas regulas.

Prima regula , pro causis supervenientibus ad spousalia sufficit illa causa, quae si esset praevisa, sponsalia non fuissent contracta: tunc enim ab eis libera manet pars quae de novo has causas non dedit; ita communiter Sanchez28 Pal.20 et Salm.30 cum Aversa Led. Henr. Dicast. et aliis. Ratio quia sponsi sub hac conditione censentur obligari, nisi accedat notabilis mutatio, qua praevisa, minime contraxissent.

Secunda regula^ pro causis ignotis anterioribus ad sponsalia, illa sufficit, quae si superveniret iam esset suffi2. p. 6. n. 97. (IS) N. 324. (16) Ibid. n. 322. (17) P. 278. n. ol. (18) N. 286. (19) P. 30. n. 8. (20) D. n. 6. (21) N. 183. (22) N. 11. (23) Ib. (24) Ibid. n. 98. (2S) D. reg. 7. (26) N. 184. (27) N. 3. (28)L. 1. d. 62. n. 3. (29) P.28. u. (30) De malr. c. 2. p. S. u. 6:».

•^iens ad Hla resciDcIenda, ita Ponlius * Sanchez 2 Pal.3 et Salm.< cum Dic. ATersa Leand. et communi, quia in tali casu etiam adest notabilis mutatio, quae si ab initio fuisset cognita iam sponsa- . lia impediisset. Quapropter si ignorantia non dedisset causam contractui sed fuisset concomitans, nempe si sponsus, adhuc cognita prius causa, etiam contraxisset, minime poterit a sponsalibus deinde resilire, quia tunc non advenit illa notabilis mutatio; ita Pont. 5 Sanchez 6 Pal. ' et Salm. 8 cum Dic. Con. Leand. et Trull.

866. « 6. Si alter sine alterius licentia proficiscatur interram longinquam, quia censetur renuntiare suo iuri, Layman » Bon. 10. »

Certumestquod si sponsus alio transfert suum domicilium, vel si in longinquam regionem abeat, etsi cum animo redeundi, poterit sponsa statim ad alias nuptias transire, hoc est expres sum in c. De ilUs, 5. despons. ubi dicitur: Qui praestito iuramento promit-^ tunt se aliquas mulieres ducturos^ et postea^ eis incognitis^ dimittunt terram^ se ad partes alias transferentes^ liberum erit mulieribus se ad alia vota trans" ferre. Si vero sponsus discessit in propinquum locum cum animo redeundi, tunc si discessus fuerit ex causa necessaria, puta infirmitatis, aut alterius gravis negotii, statutum est in l. Saepe^ ff. de spons. expectandum esse negotii finem; si autera ex causa voluntaria, quando discessus fuerit intra provinciam, dicitur in l. 2. c. eod. tit. expectandum esse ad biennium, quando extra provinciam ad triennium exl.. c. de repud. Dicunt autem fere coramuniter Sanchez^^ Bonac.^2 Spor.'3Viva^^ Ronc.*5HoIzm.i6 Escob.i' cumSoto Armillaetc. aeSalm.i^cura Dicast. Gonet et Aversa, ius civile in hoc correclum fuisse a iure canonico in citat. cap. De illis. Et hoc dicendura (ut aiunt San(1) Lil). 12. e. 18. (2) Lil., 1. d. 63. num. 2.

(5) r. 29. (4) Il,id. |>. G. II. 87. (S) L. c. n. 4.

(6) Disl. 6o. num. 2. (7) N. 2. (8) Il.id. n. 9.>. (9) L. c. (10) P. 6. (II) L. I. »lisl. M. u. 0. (J2) Pail. 6.n.8. (13) N.224. (I4)Q. 2.a.3. n.2. Jlii) P. 157. 2. (I«) N. 2oO. (17) N. 270.

. DE MATRl.MO.XIO

chez<9 Ronc. et Viva^o cum Perez con« tra Bonac.) etiamsi discessus fuerit ex causa necessaria. Sed melius dicunt Palaus2t Pontius22 cum Canisio, in hoc minime correctum fuisse ius civile A canonico, nam in dicto c. De illis sermo fit tantum de eo qui domiciliuror mutavit, non autem de illo qai discessit reversurus. Verum recte addunt^ neque in hoc standum esse iuri civili, quia praefatae leges terminum statuunt, non ut sponsa possit sponsalia dissolvere, cum (utdiximus num. 853. qu. I. ) ex iure civili olim sufficiebat uuius sponsi voluntas ad sol venda sponsalia, sed ut possit sponsa resilire, lucratis arrhis. Unde concludendum cura s. Anton.23 Pont.2< Sanch.25 et Salm.26 cum Con. Reb. et Dic. quod semper ac sponsus discessit in propinquura locura, expectandum sit donec redeat, vel requiri debet sponsus, utintracertum terapus accedat ad contrahendura matrimonium: quod si ille requisitus reditum iusta ex causa differat, vel erit expectandura ad prudentis arbitriura, ut dicunt Ronc. Spor.27 Conc.28 etSalmant.29 cum Conc. Reb. et Dicast., vel (quod securius est) causa est remitteuda arbitrio iudicis, qui inspectis circumstantiis vel admonebit sponsum ut redeat infra certura tempus vel terrainum determinabit ( praesertira si illa longe abierit) post quem sponsa libera remaneat, ut dicunt Pontius etRonc.3<>> Pal.3i ac Salmant. cum eisdem aa. Et idera dooet Bened. xiv.32 cum Anaclet. Cler. Perez etc. ac declar. s. c. die 2. octob. 1723. quae pariter sic agendura respondit. Haec autem procedunt si in sponsalibus nullum fuerit terapus praefixuro ad nuptias ineundas, nam si fue* rit terminus assignatus, vide dicenda num. seq.

867. « 7. Si sint inita cum condilione, certo tempore conlrahendi malrimonium, liberalurobligatione is, per quem

(18) D« malr. cap. 2. p. 4. n. 61. (19) Num. 6.. (20) Locc. cc. (21) P.23. n. 2. (22) L. 12. c. lii. n. 4. (23) 3. p. lil. I.c. 18. §. 1. {24) L. c. (23) N. 10. (20) ll.id. u. 62. (27) L. c. (28) 574. n. 17. (29) L. c. (30) Locc. cc. (31) N. ^ (32) NeUr. 46. u. i

CAP. I. DE SPONSALIBUS DUB. III.

63^

Ron stetit quominas sit conlractum. Layra. K »

Cum terminussponsalibusapponitur, spectandum est an apponatur ad sollicitandam sive ad non differeDdam obligationem contrahendi matrimonium, vel an ad obligationem iiniendam.Tunc apponitur ad sollicitandum, quando parles ideo praefigunl terminum ut neutra ante illum possit alteram cogere ad implendum contractum. Tunc autem ad finiendum, quando terminus apponitur ut eo elapso nulla reraaneat obligatio. Et haec ita servanda sunt, si expressis verbis partes ita conveniant. Sed

Dubitatur 1. Si verba sinl ambigua, quando terminus censeri debeat appositus ad soHicitandam obligationera et quando ad finiendam. Respondetur cura comrauni sententia duas regulas in tali dubio assignari.

Prima regula : Si terminus ab una tantura parte praefigitur, altera negative se habeute, tunc censetur appositus ad sollicitandum, si vero ab utraque, ad finiendum.

Secunda regula:S\ terminus apponitur aolequara sponsalia contrahantur, censetur ad finiendura, secus si posl sponsalia contracta; ita Sanch. 2 Roncaglia 3 Renzi * et Salraant. 5 cura Gon. Bec. Dic. etc. Quaravis Pontius ^ dicat praefatas duas regulas non esse generice veras. Casu autera quo terminus est appositus ad finiendara obligatiouera, elapso terapore ex culpa unius partis, altera innocens liberatur, etiamsi sponsalia fuerint iurata, ut communeest apud oranes cura d. Tliom. ^ et palet ex c. Sicut 22. de sponsal. ubi pontifex praecepitimponi poenitentiam cuidam sponso qui recessit a sponsalibus cura quadam contractis, et uuptias cum alia inivit: Nisi (addidit) iuramento suo certum terminum praefixit, intra quem dictam P. duceret in uxorem^ et yer eum non stetit (nota), quin ad statu(1) N. 16. (2) L. 1. d. S3. n. 5. (3) P. 137. qn. 5. r. 2. (4) P. 43S. qu. 5. (8) De matr. c. 2. p.4. D. Sl (6) L. 12. c. 16. n. 3. (7) In 4. d. 27. qiucsl. 2. ail.S.ad 2. (8) L. 12. c. 16. n. 4. ^O) P, C. n. 6. (10) Q. a. ar. 3. n. 5. (U) L l.

tum terminum matrtmQntum con«urn-« maverit. Ergo si per eum non stetit^ licite recessisset.

868. Dubitatur 2. An elapso termin» ex defectu v. gr. sponsi, possit sponsa resilire a sponsalibus, si inculpabiliter omiserit ille nuptias inire, iusto detentus impediraento.

Prima sententia negat et hanc lenent Pontius 8 Bonac. 9 cum Regin. Viva^* el Sanch.ii cum Palud. Gomez etc.<2^ item Guttier.ap.Pal.i^TruIIench. apud Salra.*^. Ratio quia non est aequum ut privetur iure suo, qui ex iusta causa impeditur a promissis adimplendis, ex l. . c. de annal. except. ubi: Legitime impedito non currit tempus, ut iure privetur, Id probant etiani ex citato c. Sicut; sed praefatus textus verius probat oppositum, ut raox videbiraus. Notant vero Bon. et Viva cum aliis quod ul pars innocens liberelur a sponsalibus^ mora allerius debet esse tanta, ut, inspectis circumstantiis, prudenter ipsa censeatur rea culpae mortalis. Item advertit Pontius, quod si ob tale impedimentum unius partis diutius differatur raatriraonium, bene poterit altera adire iudicem, ut raonita parte irapedita, aliura terrainura praefigat, quo elapso ipsa oranino libera remaneat.

Secunda sententia vero communior et probabilior affirmat et hanc tenent Laym.16 Pal.iT Navar.t» Coninch.^^Salraant.20 Conc.2J Ronc.22. Ratio quia terrainus ad hoc apponitur, ne pars parata diu maneat sine nuptiis, alias frustra terapus praefigeretur. Haec autem sententia clare probatur ex praedicto» textu in c. Sicut^ quem perperam ad sua m sen ten liam ad versarii detorquen t; casus enim (ut diximus) ibi fuit, quod vir quidam post sponsalia contracta cum una contraxisset raatriraonium cum alia, hinc pontifex decrevit quod si per ipsura stetitquorainus cum prima nuptiae initae fuissent intra terminum praefixum, debuisset agere poed. S3. n. 7. (12) Ibid. n. 16. (15) P. 24. n. 7. (14) De malr. x. 2. p. 4. n. 66. (15) Locc. «c (16) C. 2. n. 17. (17) P. 24. n. 8. ri8) C. 22. n. 27. casii 11. (19) D. 27. d. 6. n. 47.^ (20) Ihia. n. 37. (21) P. 273. u. 16. (22) C. 3. fj. 3. r. %.

640

iiiteDtiam. Undoex textu coosequenter lieclaratum fuit quod si per ipsum non Metit (intellige quidem culpabilHer, tiam alias, si culpa defuisset, niilla ei fuisset imponenda poenitentia) qain matrimonium intra definitum tempus «ontractum fuisset, licite potuerit elapso termino cum alia contrahere. Ergo, si libite ille potuit matrimonium inire cum secunda, cum per ipsum culpabiliter non steterit quin statuto tempore cum prima nuptiae fuissent contractae, supponit pontifex quod ipse elapso termino liber omnino remanserit iib obligatione sponsalium. Hinc con^'luditur quod cum terminus praefixus elabitur, omnino cesset obligatio sponsalium ex parte illa quae iani parata «rat ad nuptias. Sed

Dubitatur 3. An, elapso terraino, in sponsalibus apposito, remaneat libera ab eorum obligatione etiam pars quae «ulpabilem apposuit dilationem.

Prima sententia communior negat et ^icit remanere liberam tantum partem per quam non stetit, ita Pont. i Lay. 2 Pal. 3 Nav. 4 Con. 5 Salm. 6 et Sanch. 7 <5um Palud. etc. Ratio quia nemo debet ex suo crimine commodum reportare. Certum est autem ap.omnes cum Pont. 8 et Sanch. 9 quod si per utram<iue partem stetit ne matriraonium intra terapus praefixnm celebratum es«et, ex utraque parte sponsalia solvantur.

Secunda sententia vero affirmat quod, «lapso termino, utraque pars remanet libera, etiam illa quae in culpa fuit: «ic teuent Ronc.JO Conc.^^ et hanc expresse etiam tenet d. Thom.12 qni ait: Si per eum stetit, quod matrimonium non est completum^ debet agere poenitentiam de peccato fractae promissionis uut iuramenti^ et contrahere cum alia^ si vuU^ iudicio ecclesiae. Ratio videtur 2sse, quia cum terrainus sit appositus ad obligationera finiendara, illo elapso Tessat obligatio; cura enim terminus fit conditio intrinsece apposita contra(1) L. 12. c. 16. n, 4. (2) C.2.u. 17. (3) P. 24.

8. (4) C. 22. n. 27. (S) D. 6. n. 47. (6) Dc liatr. c. 2. p. 4. uum. SB. (7) L. 1. d. S3. n, 7 <p) L. c. (9) N. G. CIO) P. 157. «j. 3, r. 2. iu fiuc.

ctui, ea deficiente, esto per culpam unius coutrahentis, ipse liber manet, nea obstat quod tunc ex sua culpa comraodum reportet, quia lex contractus noQ culpam sed conditionis defectum respicit, ex reg. iur. in 6. ubi : Controrctus ex conditione legem accipere digno* scitur. Prima sententia estquidem lonr ge coraraunior et raihi longe probabilior, sed haec secunda sua probabilitate non caret, raaxirae ex auctoritate d. Thomae.

869. « 8. Solvuntur, licet sint iurata, per susceptionem ordinis sacri vel ingressum alterius in religionem, aut votura earaingredieudi.Layra.i^Bon.i''. Nec obstat si hic postea ad saeculum redeat, ut docet Sanch.is, Hcet Praep. Fill. et alii putent, talem ex parte sua prioribus sponsalibus teneri, uti etiam ad damna resarcienda sponsae, si quae passa esset. Unde non posset ingredi religionem, si sponsam deflorasset, nec aliter quam per matriraoniura posset resarcire daranura. V. Diana^s Bon. i'.

» 9. Probabile est, solvi etiara per votum siraplex castitatis, ut docent Suarez Azor. aliique, cum hoc sit de meliori bono, elsi contrarium doceant Fill. Sanch. Con. et alii, eo quod Deus non acceptet proraissionera rei alteri proraissae et in alterius praeiudiciura. Unde etiara in foro externo talis solet corapelli, ut vel fidera servet vel iatret religionera. Interira post tale votum alteri parti datur iussponsalia solvendi, eo quod vovensresiiieritetcenseatur iuri suo renuntiasse. V. Bon.^s.»

870. Hinc distinguendum inter professionemreligiosara, susceptionera ordinum sacrorum, et votum religionis vel ordinura vel castitatis. Et i.Quoad professionem religiosam, dubitatur . utrura per ingressura in religionem unius sponsi solvantur sponsalia coaIracta ante professionera. Adsunt treS sententiae.

Prima sententia asserit per ingressura ex neutra parte dissolvi sponsa(11) P.273. u. IC. (12) In 4, d. 27. qu, 2. ait.

3. ad 2. (13) L. c. (14) P. S. (18) L. 1. tl. 2i>.

(16) P. 3. tom. 4. V. 207. (17) Loc cic.

(18) P. G. n. 13.

CAP. I. DE SPONS

.la, ita Cov. Durana. Armill. etc. ap. Salm. Ratio quia sicut matrimonium ratum non per ingressum, sed tantum per professionem dissolvitur, ut ex c. 2. de convers. coniug.^ ita dicendum €st etiam de sponsalibus: sed haec sententia non videtur satis probabilis.

Secunda sententia commuuior cui adhaereo et quam tenent Laym. 2 Spor.3 €um communi, ut asserit Croix ^ Pal.s Pont. 6 cum Reb. et Gabr. Viva ' cum Cqu. Perez et Henriq. ac Salm. 8 cum Gonet Vill. et Led., dicit tunc dissolvi «ponsalia tantum ex parte manentis in saeculo, tumquia alter ingrediendo reiigionem censetur cessisse iuri suo,tum quia ex eius parte tunc accedit notabilis mutatio, cum dedecori aestiraetur nubere cum eo qui religionem deseruit; non autem dissolvi ex parte ingredientis, si postea ad saeculum redeat, quia per ingressura ipse non redditur inhabilis ad contrahendum matrimoniura, sicut redderetur per professionera.

Tertia sententia quara tenent Bus. n. mt. Sanchez^ ToL Ron. <i cura Conc. FilL Henr. etc, itera Bec. et Dic. apud 5alra.i2dicit dissolvi sponsalia ex parte utriusque. Ratio 4 . est, quia sicut novitiatus se habet ad professionera, ita se habent sponsalia ad matriraoniura: queraadraodum igitur raatrimoniura ratumdissolvitur ex parte utriusque per professionem, ut declaratur in c. 2. de convers. coniug.^ ita sponsalia per ingressum. Sed huic rationi respondeturquod tale privilegiumex iure divino ( ut declaratura est ab ecclesia ) concedatur tantum professioni rehgiosae tanquara statui perfectionis; sed quod per ingressura sponsalia solvanlur, nullo iure habetur: et revera aequum non esset ut gauderet privilegio concesso statui religioso, qui ab eo viliter retrocedit. Ratio 2. huius senteutiae est, quia ingressus in religionem cum animo perseverandi iam solvit vo(1) Dc matr. c. 2. p. 2. n. 19. (2) C. 2. u. 2. 0) N. 148. (4) N. 187. (8) P. 18. n. 5. (6) L. 22. c. *0. n. 4. (7) Q. 2. arl 4. u. 4. (8) De malr. e. 2. p. 2. n. 21. (9) L. 1. d. 42. n. 2. cl 6. (10) L. 7.C. 21. (11) P. n. 2. (12) Ib. n. 20.

lLIBUS DDB. III. o4f

ventem a voto religionis,ita ut, si post* ea egrediatur experiendo religionem iraparem suis viribus esse, iam liber maneat a voto: ergo a fortiori solvit obligationera sponsalium qua&sunt minoris obligationis voto religionis. Sed haec ratio neque suadet, nam vovens ideo per ingressura liberatur a voto, quia iara iraplet suara obligationem, votura enira intelligitur eraissum sub conditione si religio sibi conveniat: contra vero sponsus per ingressum in religionera nullo raodo iraplet obligationem sponsaliura, et ideo si ab illa egreditur, merito manet eadem obligatione obstrictus. Hinc secunda sententia absolute probabilior mihi videtur.

Dubit. 2. an si sponsalia sint iurameuto firmata, teneatur sponsus ante ingressum in religionem raatrimoniura celebrare.

Prima sententia affirraat et hanc tenent Scot. Navar. et Led.ap. Pont.iSac Reb. et Vega ap. Salra.'. Id probant ex c. Commissum \Q.de spons. ubi dicitur tutius esse quod eo casu sponsus prius nuptias ineat, et deinde ante consumraationem ingrediatur religionem, si velit; en verba textus: Tutius est ei (religione iuramenti servata) prius con~ trahere^ et postea, si elegerit^ ad religio" nem migrare.

Secunda sententia tamen communissiraa, et per se loquendo verior, negat, eamque tenent Pontius^s Sanch.is Pal.i7 Bonac.18 Petr.i^ Viva^o Sporer^i Holzm.22 et Salm.23 cum Dicast. Ratio, tura quia iuramentura seraper cen§etur emissura sub conditione, nisi sta^^ tus perfectior eligatur, tum quia iuranieutum sequitur naturam contractus ex c. Quemadmodum 25. de iureiuran^ do, ubi dicitur quodqui iuravit se cum muliere contracturura, propter superveuientem fornicationem vel deforraitatera repellere potest; si ergo sponsalia nuda non obligant ad matriraonium contrahendum ante ingressum in reli(13) L. 12, c. 10. n. 10 (14) De malr. c. 2. p 2. n. 17. (15) N. 13. (IG) L.l.d. 43. n. 3. (17) P 16. n. 2. (18) P. S. num. 4. (19) T. 4. p 279 (20) Q. 2. arl. 4. n. S. (21) N. 24G! ^22) N, 240 (23) Ibid. u. 18.

Dk Ligori'). Alor. 11.

41

^ionem, neo etiam obligapt iurata. Reote autem respoudent praefati aa. ad textum oppositum, qqod ibi, cum spatiBus non erat certo determinatu& adl ingredienduna, sed tantum aspirabat, ut ibi exprimitur, ideo pontifex, ne iUe fieret reus periurii non ingrediendo religionem oec celebrando matrimonium tempore slatuto,dixit tutius id esse nuptias contrahere, et deinde si voluerit, religionem intr^re; qnde si sponsus antequam terminasset tempus praefixum religionem ingressus esset vel deliberate statuisset ingredi, utique non tenebatur, imo necpoterat matrimonium sine gravi culpa inire, ut bene advertunt Sanch. i Spor. 2 Pont.^cum Soto et Bon. ^ cum Sylv. Con. Gutt. et Rodriquez contra Cai. et Led., quia gravem iniuriam irrogasset sponsae, eam cogendo per annum suam professionem expectare. Dixi, per se loquendo^ nam recte addunt Bon. Spor. et Holz. 5 ac Pont. 6 cum Suarez quod teneretur sponsus ante ingressum nuptias celebrare, si hoc uecessarium esset ad prolemlegitimandam, scandalum reparandum vel honori sponsae providendum, si alio modo non posset occurri. Et hoc casu nec etiam permittitur sponso post celebrationem matrimonii ingredi religionem, illudque non consummatum relinquere: nequit enim tunc deserere uxorem, quae propter infamiam non posset alias nuptias invenire, ul recte Dotavit Busemb. /. i. n. 65. v. Unde.

871 . 2. Per susceptionem ordinum sarcrorum certum est etiam dissolvi sponsalia, non autem matrimonium ratum, ita omnes cum Sanch. ' Pont. 8 Conc. ^ et aliis passim, et patet ex Extrav. Antiquae de voto^ ubi dicitur : Licet votum solemnizatum per sacri susceptionem ordiniSf quantum ad impediendum matrimonium^ sit efflcax reputandum etc. Sed dubitatur 1 . utrum peccet qui ordines sacros suscipit, inscia vel invita sponsa.

(1) L. 7. (2) L. c. (3) L. 12. c. 2. num. 2. (4) P. 5. n. 11. (S) Locc. cc. (6) D. c. 10. ii. 13. (7) L. 1. disl. 47. mim. 1. (8) L. 1. c. 11. n. 2. (9 P. 270. n.6. (lOjL. c.n. 3. (11) P. 19. n. 2. jl2j C. 5.q, S. r. 2. (13) L. 6. p. 3. ouiu. 200.

VI. ivg MATRISJONIO

Prima sententia aflirmat peccare gpji* viter, et haoe tenent S^neh.«o Palausi» Ronc^ et Croix" cum Con. et Perez. Ratio quia nuUo iure concessum est or^ dini sacro sponsalia diriraere, sicut est datura statui religioso, imo ipsum iu» prohibet ordinari in praeiudioium aU terius, ut habetur ex c. un. de ohlig, ad ratioc, non ordin.

Secunda sententia vero non minua probabilis negat, eamque tenentPont.»* Nav.«5 Coa.<6 Bou.i^cura Gutt. et Cord. Salm, <8 cum Aversa Diana et Heoriq. ac Escob.i9 cum Soto Sylvio et Vega. Ratio quia io promissioqe sponsaliura imbibita semper est conditio, oisi melior status eligatur, aequum enim noo est ut ad serviendum creaturae impediatur status Creatofi se dicandi. Nec obstat textus oppositus^ nam ibi noQ tam consideratur praeiudicium tertii ^ quam infamia ecclesiae, ut ibidem ex-» primitur , praeterquamquod in nostro casu nulli infertur praeiudicium, cun* sponsus utatur iuresuo. Idque videtur confirmari ex eadem Extrav. supra citata, ubi tantum prohibetur suscipere ordioes sacros post matrimonium coa^ tractum, non autem post spoosalia.

872. Dubit. 2. utrum per susceptionem ordinum minorura dissolvantur sponsalia.

Prima sententia aifirmat, quara l&^ nent Ronc.20 Spor. 21 cum Tanner. et Gob., tum quia talis est mutatio spon*. si, dum minoribus initiatur, ut merito iudicetur noluisse sponsa se obligare ad nuptias cum eo oontrahendas, tum quia censetur sponsus cedere iuri suo» cum suscipiat statum qui ordinatur ad ordines maiores incompossibiles cun^ matrimonio.

Secunda sententia tamen communior et verior negat, et hanc tenent Sanch.22, cum Palud. Wig.23 Pont.24 Salm.24 et Escob.26. Ratio quia revera status ordiuum miaorum per se non est iacona(14) L. 12. c. 11. num. 3. (IS) C. 22. num. 23. (IG) D. 260. n. 6. (17) P. S. n. 20. (18) Demair. c. 2. p. 2. n. 26. (19) N. 237. (20) P. 158. fj. 3. r. 1. (21) N. 2oG. (22) L. 1. disl. 47. u. 3k (23) Tr. 10. Bum. 29. (24) L. 12. c. 11. uum. I» D<! mxlr. 2. g. 2. ». 2o. ^2S} N. 254.

^AP. I. DE SPOISSALIBUS DUB. III.

643

possibiTis cum matrimonio, cum quis bene possit fieri clericus coniugatus, ut patet ex c. 4. et 2. de cler. coniug,

873. 3. Quoad votum ingrediendi religionemvel suscipiendiordinessacros, rel castitatis servandae, certum est 1. quod vovens ingredi religionem, licite vovealet debeat ingredi, nee teneatur stare sponsalibus, si vere vult fieri religiosus, nam si egreditur, tenetur, ut diximus supra n. 870. Certum est 2. cum Sanch. i Pont. 2 Roncag. ' Viva * Salm.5 ac aliis passim, quodperhuiusmodi tria vota solvuntur sponsalia ex parte non voventis, cum merito iudicetur per ipsa vovens sponsalibus renuntiare. Certum est 3. quod si quis post sponsalia emittit votum non solum. ingrediendi, sed etiam profitendi rehgionem, tunc sponsalia ex parte utriusque dissolvantur, quia vovens tunc fit omnino inhabilis ad matrimonium contrahendum, ut recte dicunt Salm. 6 et Viva 7. Sed

Dubitat. 1. an per votum servandae caslitalis vel suscipiendi ordines sacros solvantur sponsalia etiam ex parte voventis. Si votum antecedat sponsalia, certum est ipsa esse irrita, quia ipsorum promissio, cum sit de re illicita , non obligat; dubium igitur est, si subsefjuatur.

Prima sententia negat, et hanc tenent Navar. 8 Laym. 9 Pal.io Cabass." Ronc.i2 Holzm.i3 Spor.i< Viva^^ et Sanchezi6 cum s. Anton. Arm. Sylv. Cord. etc, item Tol. Con. Hurt. Filliuc. Bec. Reb. etc. apud Escobar.i'. Ratio quia Deus non acceptat promissionem rei alleri promissae, et ab eo acceptatae, nec ullo iure habetur, quod sponsalia per haec vota dirimantur. Neque obstare aiunt textum in c. Veniens , Qui clerici vel vov. ubi casus fuit, quod quaedam mulier sponsalia contraxerit cum certo, cuius saevilia (ut narraba(1) L. 1. d. 4G. u. S. el J. 47. n. 4. (2) L. 12. c. 12. n. 4. (3) P. 158. q. 5. r. 5. 4. el S. (4) Q. 2. ail. 4. n. 8. (S) lU. n. 29. el 51. (G) Cil. n. 29. (7) D. a. 4. (8) C. 22. n. 27. (9) C. 2. num. «. flO) P. 20. ». G. (11) T. I. I. 3. c. 17. H. 20. (ri) P. I."8. i. 8. r. 4. el JJ. (15) Num. 256. (14) N. '^M. (IS) Q. 2. a. 4. n. 8. (10) L. d.

tur) postea deterrita, votum emiserit castitatis, quoaudito, vir matrimonium cum alia inivit. Consultus autem Alexander III. respondit : Mandamus, quatenus (mulier quae licentiam nubendi petierat ) si plus non processity sibi de firle mentita^ et voto violalo congruam satisfactionem indices., et ei cui vult nubendi in Domino licentiam tribuere non postponas. Hunc textumdoctoresutriusque sententiae pro se adducunt, sed revera ille pro neutra parte concludit. Auctores secundae sententiae quos mox recensebimus ex verbis iliis de voto violato... et licentiam tribuere etc. inferunt praedictum votum validum fuisse, etproinde dispensatione indiguisse; ergo, ut dicunt, per simplex votum castitatis, cum sit vahdum, iam sponsah*a dirimuntur. Sed huic recte respondent Pal. Laym. et Holzm.cum Glossa ib. verb. Vota violatay quod hoc nihil aliud probet, nisi quod votum satis esset vaHdum respectu ad nuptias cum alio contrahendas, quas muiier intentabat, et ideo pontifex ipsam declaravit ream de voto violato, sed minime probat validum fuisse respectu ad virum, quocum prius sponsalia contraxerat.

Secunda sentsntia vero affirmat, et hanc tenent Pontius*^ Petroc-*^ Suar.20 Conc.2icum Gonet etLed. Azor.22cum Rich. Ang. et Maior. Escob.23 cum Vasquez et Diana et Bonac.24 cum Soto Nald. Gutt. Henr. et Rodr., item Caiet. Turr. Praepos. Lop. Veracr. ManueL etc. apud Sanch.25 qui vocat probabilissimam, et communiter probabilem vocant et tutamSalm.26PaL27 Cabass.28 et Laym.29. Eamque absolute docet d. Thom.30: Proptervotum simplex sunt sponsalia dirimenda. Ratio s. doctoris est, quia ubi duae concurrunt obligaliones, potior est praeferenda. Ratio alia, quam communius tradunt, est,quia

46. n. 9. et d. 47. n. 5. (17) Nurn. 232. et 255. (18) L. 12. c. 11. n. 3. et c. 12, n. 4. (19) T. 4. p. 280. V. iDsUbit. (20) L. 2. dc volo c. 4. n. 15. (21) P. 270. n. 7. et 9. (22) L. 11. c. 21. qu. 10. (25) N. 255. el 257. (24) P. S. n. 15. (2o) L. i. d. 46. num. 7. (26) De niatr. c. 2. p. 2. iiui».53. (27) P. 20. n. 5. et G. (28) L. c. (29) Nuni. 7, (50) Sjij.i.l. .|u. S2, ail. 1. ad 1.

promissio spoDsalium censetur semper facta sub couditione, nisi melior status eligatur. Idque valere dicunt etiamsi sponsalia fuerint iurata, quia (ut pluries supra dictum est) iuramentum sequitur naturam contractus. Et adest etPam de hoc decisio s. c. conc. apud Pitton. 1 edita 5. marlii an. 1701. ubi dictum fuit votum castitatis aut suscipiendi sacros ordines per electionem meliQris status irritare sponsalia etiam iuramento firmata. Nec officere aiunt praefatum textum in c. Veniens^ ubi dicitur de fide mentita^ ex quo adversarii arguunt illicite mulierem vovisse castitatem post sponsalia contracta, nam probabiliter respondet Pont.2. Papam sic dixisse , quia agebatur de foro externo; cum enim votum fuisset secretum, et sponsalia publica, de his quidem coustabat, non autem de voto, undedeforoexterno merito censendum erat fidem fuisse violatam. Item respondent Petr. et Conc. et forte melius, quod ideo pontifex foeminam ream dixerit de fide mentita, non quia voverat in praeiudicium sponsalium, sed quia in fraudem ipsorum, nempe ut Bponsum eluderet, et deinde nuberet lilteri per dispensationem voti, quam iam petebat. Utraque sententia est probabilis. Recte autem inquit Concina quod si sponsus votum ederet, ut sponsam eluderet, scilicet petendo dispeusationem post votum, ut alteri nuberet, tunc graviter peccaret, et priora sponsalia deberet implere. Item probabilius dicunt Salm. 3 cum Reb. et Aversa, quod etiamsi sine animo eludendi sponBus voverit castitatem, si postca obtineat dispensationem voti, non poterit aliam ducere, quia prior obligatio non omnino extinguitur, sed tantum suspenditur, donec castitas servatur; sed non omnino iraprobabiliter Bon. * et Sanchez 5 id negant, quia per votum priora sponsalia omnino solvuntur, unde cum obligatio illa omnino sit extin«la, per dispensationem voti non re(1) De matr. n. 2^13. (2) Loc. cit. nuco. S. (3) De malr. c. 2. p. 2. num. 33. (4) Num. 16, (o) D. SO. n. 8. ^6) L. c. (7) De rest. c. 3. p.

. DE MATniMONip

viviscit, et huic consentit etiam Conc* quamvis addat teneri de honestalo sponsumducere desponsatam, ut scandala et murmura vitentur.

874. Dubit. 2. Ad quid teneatur vir qui vovit reh'gionem, ordines vel castitatem, et postea mulierem cognovit sub promissione matrimonii. Vide dicta l. 3. n. 649. ubi tenuimus cum Less. Sanchez Lugo Vasquez Con. etc. (contra Laym. Salm. etc.) quod si mulier fuerit inscia voti, noQ obstante voto, ille tenetur admatriraonium, sive eius promissio fuerit vera sive ficta, et etiamsi mulier fuerit conscia voti, probabiliter tenetur petere dispensationem. Utrum autem casu quo mulier fuerit inscia voti, possit sponsus eam ducere sine dispenaatione. Negant Salmant. ^ Lugo » et Pont. 9 quia, cum de facili possit, tenetur utrique obligationi satisfacere. Sed negant Tamb.io et Spor. n, ilera Less. TrulL et Candid. apud Salm.i2, quia tunc cessat sive oranino suspenditur obligatio voti, cum revera non possit tunc utrique obligationi satisfieri, et praevaleat (ut diximus ) oWigatio matrimonii ineundi. Contracto tamen raatrimonio, eo casu non pdterit vir petere debitum, et ideo recte subdit Tamb. cumLess. adeoque dispensationera obtinendam esse , ut etiam petere valeat.

875. »10. Per matrimonium iialidum sponsalia dissolvuntur, saltem quoad eum qui non contraxit matriraonium , quoad eura vero qui contraxit, non extingui obligationera, si alter expectet, sed suspendi, et matrimonio isto solulo, teneri ad implenda sponsalia priora docet Pont. contra Sanch. qui vult omnino dissolvi. Vide Diana 13.»

Quaeritur an per matriraonium subsequens oranino dissolvantur sponsalia antecedentia. Certum est quod, durante matriraonio post sponsalia cum alia contracto, cessat illorum obligatio ex c. Si inter de spons. et c, 1 . de spons.duor. Dubium est an, illo soluto

1. §. 1. n. 22. (8) De iust. dist. 12. n. 41. (9) L.
2. c. 12. o. 8. ^IO) Dcc. I. o. num. 5G. (11) Da malr. c. 3. n.COi. (12).!.. c. (13) P.5.I. 4. r.20»J;

CAP. T. T)E SPOl

per naortem couiugis, urgeat obligatio priorum sponsalium.

Prima sententia negat et hanc tenent Bon. 1 Laym. 2 Wigandt 3 Conc. ^ (qui huic inclinat) Escobar. & cum Bec. Fill. Henr Rodr. Vill. Machad. ac Sanch.6 cum Palud. Manuel. Gabr. etc. cum s. Bonav . qui sic ait : lurantem sponsalia^ aliudque ineuntem matrimonium am~ plius non obligari. Ratio quia obligatio semel extincta numquam reviviscit ex c. QuaeriSy de consec. dist. 4.

Secunda sententia vero mihi absotute probabilior affirmat, et hanc tenent Pont. 7 Ronc. 8 Pal. 9 cum Conc. Led. Adriano etc. ac Salm.io qui, licetcontrariam probabilem vocent, hanc tamen veriorem putant cum Gonet Sylv. Leand. Vega et aliis. Ratio quia nullo iure probatur quod sponsalia per matrimonium subsequens omnino irritentur; non iure positivo, quia nullibi hoc habetur, non naturali , quia obligatio sponsalium, durante matrimonio cum illa persona inito, utique pro illo tunc non obstringit, et ideo suspenditur quidem, sed non extinguitur, pro□t patet in eo qui post votum religioois matrimonium consummaret , hic enim mortuo coniuge teneretur quidem votumadimplere. Nec valetdicere cum Sanch. quod hoc procedat quando vinculum superveniens sit diversae rationis, non vero si vincula sint eiusdem, utsuntmatrimoniumet sponsalia, nam respondetur, nihil referre quod obligatio subsequens sit eiusdem vel diversae rationis, semper ac possit primae obligationi satisfieri, tantummodo attendenda est conditio vioculi subsequentis; si illud est perpetuum utique extinguitur prima obligatio, si vero est temporale illa suspenditur donec inipleri possit vinculo cessante, prout si quis venderetequumum,et deinde venderet et traderet illum alteri, casu quo rediret equus in dominium ipsius, certe tenetur eum tradere primo emptori, ut coUigitur ex 1. 15. cod. de rei vend.

(1) P. 2. u. 1. (2) C. 2. (3) Tr. 16. n. 23. (4) P. 272. u. 15. fS) N. 241. (G) L. 1. d. 48. n. 5. (7) L. 12. c. 15. num. 4. (8) P. 158. qu. 6. r. 1. <9j P. 21. B. 4. (10) Dc nialr. c. 2. p. 3. u. 50.

[SALIBUS DTTB. 111 6 15

I 876 . (f 11 . Si sponso nova superveniat haereditaSf ita ut illi sponsa iam sit inaequalis, nonhabet ideo ius resiliendi, quia non est deceptus in conditione sponsae, in qua nulla facta est mutatio. Idem est de sponsa , si ipsi haereditas nova superveniat. Sanch. Con. Regin. Diana**.»

Ita cumBus. sentiunt communissime Pal.<2 Sanch.^3 Conc.*^ Ronc.is et Esc.i« cum Gutt. Sed contradicunt Hurtad. TruII. Leand. et Ochagav. apud eum~ dem Escob.*7 (quf probabile putat) eo quod in tali casu iam accedit notabilis rerum mutatio. luxta autem primam sententiam dicit Croix^^ quod si quis contraxerit sponsalia cum una et post-< ea offeratur ei coniugium cum altera ditiore, non poterit primam relinquere, qnia tunc nulla in ea facta est mutatio. Sed siqualitas secundae sponsae esset excedenter melior, ego non auderem sponsum omnino damnare, si cum illa contrahere vellet, licet enim in hoc casu non mutetur status sponsae sive sponsalium, tamen (ut communiter dicunt dd.) sponsalia non obligant nisi rebus in eodem statu manentibus , unde sicut non teneretur sponsus illa exequi cum magno suo damno, ita nec teneri, alicui videri posset, cum amissione magni lucri, talis enim amissio gravi damno aequiparaturex un. c. de sent. quae pro eo etc. iuxta dicta l. 3. n. 301 . Et sio invenio in vita s. loannis a Capistrano<9 sensisse plures theologosin huiusmodi casu, quamvis ipse s. loannes contrariae fuerifc sententiae, a qua revera abscedere nec unquam ego consulere auderem.

877. Quaeritur pro complemento huius puncti, an dissensus parentum sit causa solvendi sponsalia. Affirmat Menochius apud Croix^o. Et sic etiam sentire debent omnes illi qui dicunt Trid.2i iam declarasse quod huiusmodi matrimohia sine consensu parentuni celebrata ab ecclesia sint prohibita,

(11) P. 3. l. 3. r. 286. (12) P. 28. n. S. (15) L

1. (1. S9. n. 7. (14) P. 27G. n. 25. (la) P. 15',» q.8.v. aliqui. (10) N.506. (17)N.501. : !8; N. IGl| (19) C. 9. (20) N. 101. (21) Scis. 24. c. i.

ITt!. VI. TR ACT. VI

ita enjm dicwni Petroc. ' Ronc. 2 atque Fagnan. Gonet Sayr. et Marchand. apud episc. Muscettola ' qui proinde ex praefato textu infert dissensum parentum esse verum impedimentum impediens matrimonium. Sed communiter id negant ipse Croix^ cum Gab. Sanch.s Laym. ^ Holzman ' cum communi, ut testantur Elbel ^ etiam cum communi, Spor.9 el Boss. Hi dicunt quod sponsalia filiorum ex hoc solo capite quod sint inita sine consensu parentum nequeant irritari, quia eorum consensus non de necessitate, sed tantum de honestate a iure canonicorequiritur. Excipiunttamen, nisi magnumscandalum ex tali matrimonio timeatur, eo quod virtus iustitiae non possit obligare ad actum qui sinepeccato impleri nequit, ita Laym.iiNav.^2 Holzm.^3 acSanch.i^ cum Cord. Gutt. et Lop. Et hoc addit Sanch.tScum Lop. valere, etiamsi nulla sit disparitas inter contrahentes. Advertunt tamen ipsi Sanchez et Holzm. caute considerandum esse hoc scandalum, saepe enim (ut dicunt) minae et discordiarum pericula iactantur, quae postea, teste experienlia, ubi nuptiae contractae sunt, facile cessant et animi conciliantur. Sed redeundo ad quaesitum egocenseo dicendum cumRonc.^^^ qui citat Laym. etGutt., quodsi pater iuiuste dissentiat a tali matrimonio, filius non possit a sponsalibus recedere, et tam ipse quam pater peccarent si vellentea dissolvere. Secus vero si pater iuste contradicat, nempe si matrimonium vergeret in dedecus familiae, tunc enim sponsalia illa non obligant, cum nemo possit obligari ad exequendam rem iniustam. Et idem dicunt Layra. et Sanch. cum aliis communiter, si ex tali matrimonio magna scandalasint oritura inter propinquos. Posse etiam (addit Ronc^») filium solvere sponsalia, si pater iusle minetur exhaeredationem , et ego subdo etiam

(1) T. 4. p. 415. (2) P. 269. q. 3. (3) Dissci t.

ic filiis, elc. 1», 10. n. II. (4) Loc. cil. ^8} L, 1 '

i. 14. n. 2. (6) C. 1. n. 14. (7, P. 167. tl 'IB'. \

{« P. 508. n. 9. (9)N. 202. (10; C. 21. n. tOG. ,

(1I)L. c. V. onim vero. (12) C. 16. h«r... IS. . (15) H. 167. ci 26C. (14) L.c. l. S. (tSl Ib.

. DE MATRIMONl»

si iniuste, quia omnia sponsalia intelliguntur contrahi (ut diximus n. 863.) sub hac conditione, si non accedat ta* lis mutatio unde grave sit contrahere matrimonium. Excipe , nisi haec exhaeredatio iam fuerit praevisa, quia tunc contrahens merito ceusetur iuri suo cessisse.

878. « Resp. 2. In supradictis causis, quando manifestae sunt, non requiri* tur auctoritas iudicis ad dissolvenda sponsalia, alioqui requiritur. Quod si sponsus, cognito suo iure resiliendi. nihilominuscarnalitercognoveritspon' sam, censetur tacite suo iuri renun* tiasse etsponsaliaratificasse.Laym.^^.»

Dubit, i. An ad sponsalia solvenda semper requiratur auctoritas iudicis. Resp. Certum est 1: quod si sponsalia sint publica, et causa publica ac certa, non requiritur auctoritas iudicis, et idemdicendum si sponsalia sint occulta et causa occuUa,ita Sanch.20pont.21 Nav.22 Holzra.2i et Pal.24 cum Sylvio Val. Gutt. et Reb. Certum est 2. quod si causa sit dubia iure vel facto, omnino requiritur auctoritas iudicis. Sanchez25 Holzraan et Palud. cum Gutt.26. Quando autem sponsah'a sunt publica et causa occulta, tunc etiam requiritur auctoritas iudicis , sed non sub culpa gravi, nisi inde grave scandalum timeatur. Pontius^? Holzm.23 Pal.29cum Navar. Lop. et Gutt. ac Sanch.30 cum Sylvio An. et Vega. Si vero causa illa non possit coram iudice probari, nea etiam sub levi auctoritas iudicis exigitur, ut aitSanch.3i cumPalud. et Henr. Casu autem quo defectus alterius partis iamprobari possit, sed sit occultus, debet pars innocens alteram commonere et minari quod manifestabit defectum, et si ipsa non acquiescit solutioni sponsalium, h*cite poterit defectum ad iudiciura deferre, ut aiunt Lay.82Pont.33San.3<et PaLa^Con.et Reb.

(16) p. 140. q. 9. r. 1. (17) h. c. (18) R. 2, (19) C. 1. n. 25. (20) L. i. d. 69. n. 5. (21) L 12. c. 18, (22) C. 22. n. 28. (23) N.im. 277 (2i) ?. 51. n. 1. (23) N. 8. (26) L. c. (27) C 13.0.8. ;'28) L. c. (29)Num. 2. (50)Nnm.G (5i| Nuru. 7. (52) C. 2. n. 12. (55) Niim. 8 (54' L d. '/0. n. 2. (55) M. 4.

CAP. II. DE MATRIMONH

Dubil. 2. quaenara probatio requiratwr ad solvenda sponsalia. Distinguendum : Si agitur de probando impediniento, sive dirimente sive impediente, tam in forointerno quam externo, sufficit unus testis iuratus ex cap. Super tod. de test. et attest.^ etiamsi testis ille sit criminosus et non citatus, sed a parte productus, et etiamsi clam deponat et sine manifestatione sui nominis, ita Sanchez i Holzman 2 Viva 3 Croix^ Pal. 5 cum Gutt. et Salmant. « cilm AversaetConinch.Et hoc, etiamsi sponsalia fuerint iurata, ut verius tenent Sanch. ^ Salm. » cum Cov. Gutt. Trull. Aversa et Gabr. acPal. ^ (contra Palud. et Lop.^o) quia testis oculatus €t iuratus magis probat quam fama , quae certe sufficit ad solvenda spongalia eliam iurata. Vide dicenda n. 997. dub. 2.

Si vero agituf de probanda alia causa quae non sit impedimentum, sed tantum quae det alteri ius resiliendi, ut deformitas, fornicatio sponsae etc. quoad forum externum requiruntur «altem duo lestes fide digni deponentes sub iuramento, ut alii dicunt et communius, prout Sanchez^i Palaus^* l.aym.^3 et Salmant.^^ cum Con. Gutt. Trull. 6t Gabr. Quia (ut aiunl) in c. Veniens^ ei c. In omni de testib. dicitur -duos testes rsguiri ubi agitur depraeiudicio tertii. Varum sufficere unum testem fide dignum dicunt Palud. et Aversa, apud Salm.is ( qui cum Trull. horum sententiam probabilem putant), quia durum est compellere virum ad ducendam sponsam, quam ab aliquo fide digno audit et prudenter iam suspicari potest fuisse foraioatam. Et re\era haec sententia satis probabiUs mihi videtur, loquendo de fornicatione sponsae, cum agatur de vinculo perpetuo matrimonii, et ideo ob talem suspicionem viri prudenler iudex timere potest infeficem exitum ex hoc coniugio proventurum. Et huic sentenliae reipsa expresse consentiunt

(1) L. 1. d. 71. num. 2. 3. cl 4. (2| Num. 277. (.1) Q. 2. ait. 9; utiitt. 1. (4) N»in. 2IS. el 217. {n P. .".2. h. 5. (6) D« malr. n, 2. p. 7. n. 110. 47) N. «. («) II). H. lli. ^9 N G flOnb. n. o.

SECDNDUM SE DUB. I. 647

ipsi Layman et Pal.^6, dum aiunt quod stante probabili timoreinfelicis exitus, h'cite potest vir a sponsalibus recedere. Quoad forum autem internumconveniunt dd. cumSanch.^7 Pal.is Croixi^ cum Gobat. et Salm.2o cum Con. Aversa et Dic. sufficere ad solvenda sponsalia unum testem flde dignum, minime de mendacio suspectum, et testantem da certa scientia, vel etiam opinionem probabilem de causa sufficienti ad solutionem, ut idem Sanch.21 Croix22 et Viva.23 Hinc subdunt Viva et Sanchez cum Lop.24quod si vir doctus affirmet causam esse sufficientem, licitepoterit pars innocens resilire.

CaPU* II. DK MATBIMONIO 8ECUKDUM SE

DoB. I. Quid sit, quae eius materia, forma et minister.

879. Quid sit matrimonium. Et in quo consistat eius essentia.

880. Quae sit materla sacramenti matrlmonii

881. Ob quem finem liceat nubere.

882. Dislinguuntur trcs fines. Dub. . An li' ceat nubere principaliter in remedium concupiscentiae.

883. Dub. 2. An ob fines extrinsecos.

884. Quomodo peccent contrahentes in mortalU

885. Quae requirantur ad contrahendum matrimonium per procuratorem.

886. Quid^ si qui dedit mandatum sine anima contrahendi , antequam matrimonium contrahatur mandatum rntificaverit.

887. Qualis consensiis sufficiat ad contrahendum. Quid, si quis ficte contrahit. Anverba sint necessaria ad valorem.

888. An sint necessaria de praecepto.

889. An sufficiat ad contrahendum donatio an^ nuli vel Iraductio sponsae.

8D0. An sufficiat consensus conditionatus. 801. Quid, si conditio sit necessaria aitl turpis aut contra substantiam matrimonii.

892. Quid^ si apponatur conditio, si pater con^senseril. Dub. I. Quid, si paler taceat.

893. Dub. 2. Quid, si pater primo dissenlil e| postea consentit.

89 i. Dub. 3. Quid^ si tempore conditionis pater erat mortuus.

895. An impleta condUione fequiratur novus comensus.

896. In quo differat condilio a demonslratiane. cansuy modo et die.

897. Dissertatiodeminislroetfoftha rhalrimoniU

898. Solvuntur obiectlones.

899. Illationes ex noslru stntehlia.

900. « Respond. Est sacramentum inler baptizatos quo vir et muiier slbi

(11) Num. 7. (12) N. 8. (15) C. 2. num. 12. (14) Ih. u. IH. (18) Ibid. u. IIS. (IG) Locc. cc. (17) L. 1. d. 73. n. 2. (18) N. 8. (19) N. 3155. (20) Dc malr. c. 2. p. 7. |08. (2!) Lil.. I. d, Gi). u, 9. (22) N. 217. (23) Q. 2. a. 9, u. 1. (24) lU,

.Hutuo le^time corpora sua tradunt ad perpetuam vitae societatem, usum prolis suscipiendae et remedium concupiscentiae. Materia ex qua et proxima, est mutuus consensus externis signis expressus, quatenus habet ratioDem traditionis. Forma autem est idem consensus, quatenushabetrationem aceeptationis. Suar. i Sanch. Vasq. Miliister non est sacerdos, sed ipsi contrahentes, quia hi ponunt materiam et formam. Porro matrimonium dicitur ratum, quando contractus est factus, ctsi non sit secuta copula carnalis; consummatum vero dicitur, quandp easeeuta est. »

Matrimonium dicitur a matris munere, ut ait d. Tourn. sive ut mater fiat^ ut d. August. Ante Christi adventum matrimonium tantum habebat vim contractus, sed a Christo fuit postea evectum ad rationem sacramenti. De fide autem est matrimonium esse sacramenturh, ut definivit Tridentinum^ ex illo Apostoli 3 : Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et ecclesia. Unde matrimonium ut sacramentum, significat coniunctionem spiritualem inter Christum et ecclesiam.

In matrimonio, uthabente rationem tam contractus quam sacramenti, tria considerantur, nemperatio contractus, vinculum perpetuura animorum cum obligatione reddendi debitum , et copula carnalis. Hoc vero tertium, licet alia duo ad ipsumordinem ducant, tanien non est essentialis pars matrimonii, nam sine copula matrimonium bene consistere potest. Essentia igitur matrimonii in ratione sacraraenti consistit in contractu inito per mutuum consensum, quia sacramentum, cum contractus perticitur, tum gratiam producit. In ratioue vero matrimonii proprie dicti, eius essentia consistit in vinculo coniugali, quod numquam per se solvi potest.

880. Quaeritur quae sit materia et forma et qui minister sacramenti ma(1) Tr. 3. d. 2. s. 1. arl. I. (2) Sess. 24. c. 1. (5) Ad Eph. S. (4) De matr. 1. 2. d. S. (S) Eod. lii. l. 1. c. 7. (6) L. c. 11. 6. (7) Tr. 9. c. 5. •lub. 2. u. «5. (8) P. l'io. 4. r. 1. I9j 3^ p.

. DE MATRIMONIO

trimonii. Communis est sententia, mU nistros huius sacramenti esse ipsof contrahentes, et forraam ipsorum ver* ba consensum exprimentia, ut proba* bimus in brevi dissertatione, quam af* feremus in fine huius dubii ex n. 897. Quod vero ad materiam, magis dd. discrepant, sex sententias enumerat Sanoh.*, septem Pont. Duae tamen; sunt plus receptae.

Prima sententia^ quam tenent Bus. ut supra, et Sanch. 6 Salm. ' Ronc. • et alii plurimi apud ipsos, dicit: verba sponsorum, quatenus exprimunt traditionem corporum sunt materia, quatenus vero exprimunt acceptationenr sunt forma.

Secunda sententia autem cui magis adhaereo et quam tradunt s. Anton. 9 Petroc. 10 Frassenti ATjelly 12 Holzm. « Laym.i'* cumPalud.et p.Soto ac Pont.is^ cum s. Bonav. Gerson. Vasq. Adrian. Comit. et aliis, dicit materiam remotam huius sacramenti esse corpora contrahentium mutuo tradenda, sive ius mutuum in corpus alterius; materian» proximam esse ipsam traditionem iuris in corpora factam per verba seu signa consensum exprimentia; formam vero esse mutuam acceptationem verbis aut signis expressam. De forma infra loqueraur, ut diximus supra.Quod autem materia reraota sint corpora contrahentium, et proxima sit ipsa mutua corporum traditio, sic probatur. Hoc sacramentum iuxta communen^ sententiam habet rationem contractus; sicut igitur in aliis contractibus re& sunt materia remota, consensus expressus per verba est forma, et traditio rei est materia proxima contractusy nempe applicatio formae ad materiam remotana; ita in matrimonio corpora (sive ius in corpora) sunt materia remota , consensus expressus per verba est forma; ipsa autem traditio iuris m corpora est materia proxima, quae fit per applicationem formae ad materiam remotam, nempe ad ius quod transferlit. 1. c. 2. $. anlc. (10) T. 4. p. 305, f|. 2. (11) T. 12. p. 139. concl. 1. (12) P. 200. .i. 1. (13) T. 2. |). 321 . n. 31G. (14) De malr. c. 2. u (15) Lib. 1. c. 7.

tXV. 11. DE MATRIMOrfl

iuT. Confractus autem matrimonii ad feacramenti rationem elevatus id habet speciale, quod ad hoc ut transferatur domioium iuris in corpora coiitrahenlium, nonrequiriturrealistraditio rei, ut exigitur in aliis contractibus, sed Bufficit sola voluntas externa expressa, ut docent s. Ambrosius < qui : Non defloratio virginitatis facit coniugium, sed passio coniugalis. Et s. loannes Chrysost. 2: Matrimonium non facit coitus, sed voluntas.

Vnde resolves:

881. « 1. Vah'de et hcite contrahi potest cum pacto continentiae, sine intentione prohs, et remedii cbncupiscentiae.Ratio estquia non pugnat cum essentia matrimonii. Et patet exemplo beatae Virginis et sancti losephi.

» 2. Non videtur hcitum contrahere tantum propler voluptatem carnis vel vanitatem : quia finis debet esse saltem honestus. Nav. 3 Sanch.

» 3. Licite contrahitur in remedium concupiscentiae, nihil aliud intendendo, modo proles positive non impediatur: hoc enim sub mortali non licet. Con. 5 Pont. 6 Hurt. Perez Hinc etiam coniuges possunt abstinere ab usu coniugii, et optare ne plures accipiant liberos quam possint alere, dummodo, ut dixi, positive non impediant nec abortum procurent. Perez § Bonac. 9 Nav. 10 etc.

» 4. Licite etiam contrahitur ob fines honestos extrinsecos, fini intrinseoo sacramenti (qui est mutua animorum coniunctio et coniugum sanctificatio ) non contrarios, v. gr. ad pacem inter regnavel illustres familias compouendara, vel splendorem familiae conservandum. Ita contra Sanch. et Sylv. docent Praep. Pont. Gasp. Hart. Diana<i. Vide Per.i2 q^ji cum Dian.i^ etiam permittit ob divitias et nobiUtatem.

» 5. Valide, sed illicite contrahitur cum intentione negandi debitum, vitandi prolem, vel etiam uon educandi,

(1) De inslil. viig. c. 6. (2) Hom. 32. in Mallh. (o) C. 22. n. 79. (4) L. 2. d. 29. q. 5. (S) D. li. d.2. n. 16. (6) L. I. e. 21. (7) D. 18. s. 7. » 0. cx 1. Cor. 7. (8) L. c. C») Q- 4. p. 1. n. 12.

SECUNDUM SE DUB. I.

moechandi, etc. nisi tamen (alis intentid in pactum deducatur, id est, nisi adii'. ciatur tamquam conditio obligans ad aliquid contrarium esseutiae matrimo" nii. Unde invalide contrahit qui vinculum matrimonii vult tantum durare per annum, vel reservat sibi potestatem adulterandi, vel non reddendi debitum debite exigenti. Vide Perez i* etc.15. »

882. Tres fines in matrimonio considerari possunt, fines intrinseci essentiales, intrinseci accidentales, et fines accidentales extrinseci. Fines mtrinseci essentiales sunt duo, traditio mutua cum obligatione reddendi debitum, et vinculum indissolubile. Fines intrinseci accidentales paritersunt duo, procreatio prohs, et remedium concupiscentiae. Fines autem accidentales extrinseci plurimi esse possunt, ut pax concilianda, voluptas captandaetc.His positis, certum est, i. quod si quis contraheret, positive excludendo fines intrinsecos substantiales matrimonii , nempe animo non reddendi debitum, vel contrahendi ad tempus, non solum peccaret, sed nuUum iniret matrimonium; ita communiter omnes cum d. Th. 16. Certum est 2. quod si quis excluderet duos fines intrinsecos accidentales, non solum valide, sed ^iam licite posset quandoque contrahere , prout si esset senex, et nuberetsine spe procreandi prolem, nec intenderet remedium concupiscentiae; sufiicit enim ut salveutur fines substantiales ut supra, et sic contraxerunt b. Virgo cum s. loseph, qui utique non intenderunt procreationem prolis nec remedium concupiscentiae, et tamen validum quidem et licitum coniugium inierunt, ex Matth.i'' ubi : Noli timere accipere Ma^ riam coniugem tuam.

Dubitatur 1 . An venialiter peccet qui nubit principaliter ob remedium coacupiscentiae.

Primn sententia affirmat et hanc tenet s. Th. is quem sequuntur Nav. 19

(10) C. 16. (11) P. 3. l. 4. r. 219. (12) Dist. 18, s. 6. n. 7. (13) L. c. (14) S. 6. (IS) Locc. cc. (16) In 4. il.31. q. i. a. 3. (17) C. 1. (18) Supi>l •i. 49. a. 5. ad 2. (19) C. 22. n. 9.

650 LI3. VI. TRACT.

Natal. Alex» < Conc. 2 Bossius » cum Sylv. Henf . et Led. ac Sanch.*. Id probanl ex auctoritate plurinaorum ss. patrum. Item probant ratione, quia, licet remedium concupiscentiae sit etiam finis honestus matrimonii, finis tamen primarius est procreatio prolis ; unde contra rationis ordinem est, ut finis secundarius prae primario eligatur.

Secunda sententia vero non minus communis, nec minus probabilis, negat ullo modo peccare, modo Contrahens non excludat finem procreandae pf olis; ita tenent Pal.s Ronc. « Croix 7 Holz.» Boss.9 Salm.^o cum Con.etDic. Pont.i^ cum p. Soto Gabr. Almain. Cov. etc; item Caiet. Maior. Durand.Rioh. Palac. Sa Med. Philiarch. Angles Perez Ugolin.etc. apud Sanoh.12. El id quod dicunt de sponsis idem asserunt dc coniugibus qui copulam habent prinoipaliter ad concupiscentiam sedandam. Ratio huius sententiae est, quia matrimonium est a Deo institutum non solum ad prolem procreandam, sed etiam in remedium concupiscentiae, ut probatur ex Ap. 1 . Cor. 7.2. uhliPropter fornicationem unusquisque suam uxorem habeat, et unaquaeque suum virum habeat. Huic tamen textui respondet s. Th.'3 sic dicens : Si dliquis per actum matrimonii intendat vitare fornicationem in coniuge^ non est aliquod peccatum^ quia haec est quaedam redditio debiti .... sed si intendat vitare fornicationem in se , sic est ibi aliqua «nfirmitas; et secundum hoc est peccatum veniale; nec ad hoc est matrimonium institutum nisi secundum indulgentiam quae est de peccatis venialibus. Sed venia tanti doclofis (cuius sententiis universe obsequi in caeteris ego studui) magis propfia videtur interpretatio s. loannis Clirysostomi, cuius verba mox infra afferani, et quem sunt sccuti Estius Salmeroo et Cornelius, nempe quod illud propter fornicatio" aem^ non intelligatur de vitand^ fornitalione coniugis , sed propria : idtjue

(l) S. o. ivg. 5. (2) T. 10. dc malr. 593. n. B. (j^) t. 10. ,.. 2(i5. (4) L. 1. d. 29. n. 26. (») P. f ). 11.5. (6) P. 14 5.4. 2. r.2. (7) L. G.u 3. m. 256.

VI. DE MATRIMONIO

videtur patere ex contextn (Eiufjdom a* postoli dicto c. 7. ubi dicitur: BcH' num est hominem mulierem non tangere: propter fornicationem autem nusquisque suam uxorem habeat., et naquaeque suumvirum habeat.Exi quo* modo apostolus viris consilium praebet ut abstineant a tacto mulierum, si vero ipsi in periculo sint inoontinentiae, ne incidant in fornicationem, remedium non solum permittit, sed suadet, dicendo unusquisque suam uxorem habeat. Et quamvis addat : Hoc autem dico secundum indulgentiam^ non secundum imperium: id tamen profert pro iis qui non suut incontinentes, qui* bus tantum permittit nubere, sed suadet a nuptiis abstinere, dum ait: Dico autem non nuptis et vjduis ; bonum est illis si sic permaneant^ sicut et epo.Neque hic indulgentia importat permissionem culpae Venialis, verius enim (ut ait, Pontius cum Estio Salmerone et Cornelio) indulgere non est veniam daread leviter peccandum, sed permittere ut licitum. Cum autem d. Paulus sermonem revocat ad eos qui sunt in periculo incontinentiae, non solum permittit, sed etiam ipsos ad nubendum absolute hortatur, dicens: Quod sinon se continent^ nubant; melius est enim nubere, quam uri. Td nubant verius hortationem quam permissioneto importat. Id bene confifmatur ab eo quod dicit apostolus eodem in loco ubi loquens de coniugibus scribit: Nolite fraudare invicem, nisi forte ecC consensu ad fempus^ ut vacetis orationi; et iterum revertimini in idipsum., nd tentet vos satanas propter incontinentiam vestram. Si licet ergo coniugibusdebilum petere iantum ad vitandam idcontinentiam, licebit etiam ob eumdem finem matrimonium inire. Hinc s. lo. Chrysostomus explicans texlum apostoli, inquit unam excausis, cur Deus instituerit matrimonium, esse ut vitetur incontinenlia; en eius verba: Qude igitur fuit taum cofiiugii? Et cur illud

(8) N. 1»0. (9) T. 2. c 7. u. 43. (10) be msih-. n. 3. t>; 5. ». 28. (11) L. i. e. 21. il. 4. (12) U d.a.9; II. 3 (lo) L. cit.

CAP. II. DE MATRIMONU

tlatum est divinitus ? Audi Paulum dicentem: Ad vitaudas scortationes quisque suam uxorem habeat, etc. Ut scortationem vitemus^ ut moderemus concupiscentiamy contenfA uxore propria^ hoc nobis affSrt coniugium^ hic eius fructus. hoc inde lucrum est^ in hoc quaerendae nuptiae^ ut ad vitam pudice de~ gendam nos adiuvent. Ita s. doctor ^ Ad aucloritates ss. patrura quae oppoEuntur respondet auctor Petrocorens.2 quod ideo patres coniuges damnent, quia eos libidinis impetum sequi supponunt. Ad rationem autem contrariae sententiae, nempe quod sit deordinatio eligere finem secundarium prae primario, respondetur quod deordinatio quidem esset si ordinaretur finis primarius ad secundarium, sed non si ex duobus finibus licitis secundarius prae primario eligatur. Huiusmodi tamen fines intrinseci accidentales vel procreandae prolis, vel vitandae incontinentiae, ut honesti sint, oportet ut referantur ad Deum, si non actualiter, saltem virtualiter et habitualiter, ut communiter tradunt Sanch.^ Pont.^ et Boss.5 cum Reg. Vill. Fill. etc. | S83. Dubit. 2. Au sit licitum con- i trahere malrimonium principaliter ob j fines accidentales extrinsecos, nempe j ob voluptatem captandam, pacem familiarum conciliandara, et sirailia.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Pont. 6 Pal. 7 et Salm. » cum Caiet. Con. et Gabr., ac probabilem putal Sporer 9 cum Tamb., modo non €xcludatur finis debitus intrinsecus ut supra. Ratio quia semper ac finis debitus retinetur, non est illicitum nuptias ad fines indifferentes ordinare; iunc enim finis (v. g. volup(atis) non est principalis, sed tantum impellens ad contrahendum matrimonium, quo iam cohonestatur voluptas.

Secunda sententia negat et hanc tenent d. Th.ioSporer" Tamb.i2 Ronc.«

(1) Hom. 9. t. 6. col. 19. (2) T. 1. p. 442. v. «eil <niia. (S)L,8. d.9. ii. 5. (4)L. 10. c. 8. n.2. {li) T. 2. c. 7. n. 17. (G) L. 1. c. 21. num. 13. (7^ P. 10. n. 3. (8) De malr. i:. 3. p. 3. ii, 50. V.))Niim.29J{. (10) Iii 4. d. Sl. q. 2. ait. 3. \ 1) Num. 297. (^121 Tr. 4, c. 2. $. 3. num. 11.

) SKCLTNDUM SB *ei>. 551

et Sanch.<4 citans s. August. et s. An" selra. Ratio quia non potest esse immune ah aliqua deordinatione , vella ordinare rem sacrara ad profanam, et matrimonium contrahere ob fines alienos ab illis per quos nuptiae sunt licitae. Ego pulo distingueudum : si finis sit per se honestus, nimirura pax populi, amor inter consanguineos, honoris familiae conservatio , sanitatis tuendae et similia, tunc pnto dicendum cumBnsemb. 5upm n.4,Pint.i5 Con.i6 et Pal.i7(qui id habent ut certum contra Sanch.) licite matriraoniura contrahi, quia haec non est deordinatio, ut raox supra dixiraus, eligere aliquera ex finibus secundariis honestis prae fine priraario, modo iste non excludatur. Secus vero si finis non sit honestus, nempe si sit voluptatis vel cupiditatis divitiarum aut vani honoris, ut tenent Buserab. n. 2. cura Nav. et Sanch. et Vasq.^* cura corarauni.

884. « 6. Contrahentes, ut non peocent, debent esse in gratia, etiara tuno quando per procuratorem contrahunt: quia verura sacraraentura suscipiunt, licet dorraiant. Secus est d(* procuratore per quera contrahunt, uti et de sacerdote copulante, quia nec suscipit nec adrainistrat sacramentura, sed tantura ut testis assistit. Card. de Lugoi^ (Ila Salm.20 cum Sanch. et corarauni. Peccaret autem mandans, si tunc esset in mortali, eodem modo ac si per se contraheret. Ronc.^iet Bon.22 cum Reb. Con. Gult. etc. Et peccaret quidera duplici peccato sacrilegii : prirao quia indigne susciperet sacraraentura, secundo quia indigne ministraret, ut dicemus n. 897. et seq. Sed hoc ultimura probabiliter non est mortale iuxta dicta de sacr. in gen. n. 32., cura sponsi non sint ministri ad tale sacraraenluiu consecrati). »

885. Notandum hic quod, ut procu(13) P. 144. (]. 2. r. 2. (14) L. 6. d. U . inim. 4 (IS)L. c. (16)D.2S, dub. l.n. 14. (17)D.n. 5 (18) Q, 3. ail. 2. n. 4. (19) Dc $a«r. dul). 8. >

886. n. ISo. (20) Dc matr. c. 3. p. 1, n. 10, el |i

887. aiib, 4. Hum. 89, ol 92. (21) P. 143. q 9 (22i P. a. B. la

652 LIB. VI. TRAdT. V

rator contrahat malrimonium nomine alterius , plura requiruntur ; scil. 1 . Speciale mandatum ; ad quod autem Don requiritur scriptura , sed sufficit si detur orelenus, ut dicunt Sanch. * Salm.2et Pal.3 cum Gutt. et Perez. Nec requiritur diversitas sexus, unde bene hoc officium gerere possunt duo mares vel duae foeminae, ut Sanch.-* et Pal.s cum Guttier. 2. Ut mandatum sit de contrahendocum determinata persona; vide Salm. 3. Ut procurator per se contrahal, non potest enim ipse alium delegare nisi habeat expressam et specialem a mandante licentiam. Et haec tria habentur expresse in c. final. de procurat. in 6. 4. Ut mandatum non sit revocatum ( nec etiam mentaliter ) a mandante, antequam matrimonium celebretur. Sanch. ' Pal.» et Salm.^ cum Pont. et Bon. Et hoc currit etiamsi revocatio fiat tacite, nempe si quis mandatum dederit contrahendi cum una, et postea celebret sponsalia cum alia. Sanchez et Pal. cum Cov. Con. et Gutt. 5. Ut procurator ostendat mandatum parocho et testibus, et coram eis coutrahat matrimonium, iuxta formam Tridentini. Non requiritur autem ut coram eisdem tradatur mandatum procuratoris ex parte mandantis. Sanchezi2 et Salm.13 cum Pontio Bon. etc. 6. Ut procurator limites maudati non excedat. In hoc tamen advertendum quod si conditio sit requisita a mandante, scilicet ut contrahatur cum tali dote, tali tempore etc, si non servatur conditio, matrimonium erit nullum. Sanch.i^JRonc.i^et Con.^^.Si vero conditio sit requisita a iure, nempe ut contrahatur praemissis denuntiationibus, obtenla licentia episcopi etc, tunc validum erit matrimonium sine ipsis inilum, ut communiter dicunt Bon.i' Sanch.i8 Nav.i» et Salra.20 cum Pal. Trull. Reg. Diana etc. Quia matrimonium sine illis per se est validum ,

(1) L. 2. d. 11. u. S. cl 14. (2) De niatr. c.3. p. -4. 11. 97. (3) Parl. 9. n. 2. (4) N. IS. (S) II.. («) L. c. (,7) N. G. (8) N. 2. (9) ll.id. ii. 5)«. (10) N. 10. (11) D. u. 2. (I2\N. 23. (I,") 11.. II. 102. (14) N. 17. (13) P. 143. f|. G. (IG) D. 24. «lul.. l) n. 67. ri7) P. ii. ». )V (1»^ N 1«.

'I. DK MATIM iiONlf)

quamvis illicitum: ergo sic etiam, curi/ celebratur per procuratorem; talis nim formam apponitur ad rite faciendum actum, sed non ut conditio, sin«j qua mandatum sit invalidum.

886. Quaerit. hic an, si quis dederit mandatum sine animo contrahendi, sed ante celebrationem matrimonii mandatum ratificavit, tunc valide matrimonium contrahatur. Negant Pal.21 et Goninch.22 quia mandatum illud,deficiente animo contrahendi, fuit nullum, et ideo non potuit solo consensu reconvalidari, sed oportet ut denuo consensu expresso constituatur. Sed affirmant Sanch.23Bonac.24 Ronc.25 et Salmant.26 cum Trull. Ratio quia procurator ideo valide contrahit, in quantum suis verbis significat voluntatem non iam praeteritam^sed praesentem mandantis; sufficit igitur ut tempore quo contrahit adsitvoluntas mandantis,ut valeat actus. Haee videtur probabilior , sed primam non censeo improbabilem. In talibus autem nupliis parochus interrogare debet procuratorem: Vis in uxorem Luciam^ nomine N. N.? Et foeminam: Vis in maritum Franciscum^ mediante praesente suo procuratore? VideSaImant.27. Matrimonium autem per epistolam contrahitur, quando unus, v. gr. sponsus scribit ad sponsam, se illi tradere in maritum, et ex tunc eam acceptare ia uxorem, et sponsa idem rescribit viro, et uterque postea epistolas legit coram parocho et testibus. Sed quando vir scribit foeminae, se illi in virum tradere et acceptare illius consensum ex tunc quo illa praestiterit, tunc, licet foe^ mina non rescribat, sufficit ut matri« monium contrahatur, si foemina coram parocho et testibus litteras aperiat et consensum praestet,ita Sanch.2^ Salmant.29cum Diana etVill. ac Pal.3» cum Nav. Molina Con. Henr. et Gutt.

« 7. Coniux habet potestatem in aU terius corpus, sed non ad exercendanj

(19) C. 27. n. 78. (20) Ib. n. 101. (21) P. 9. u. 2 (22) D. 27. dub. 7. n. 72. (23) L. 2. il. 11. n. 1.7. (24) Part. S. n. G. (23) P, 143. <|, G. (2G) De iiialr. c. 3. p. 4. nuni. 104. (27) llHd. uuin. 107. (28) L. 2. a. 12. num. 3. (29) Il.iJ. uum lOi^ ^50) P. 9. n. 11.

CAP. II. DE MATRIMONIO

libidiDem gGneralioni adversantem.

887. » 8. Requir. consensus de praeftjnti, verbo, scripto, aut nutibus expressus. Sufficit tamen 1. exprimere per alium, ut si pareutes pro filiis contrahadt, his tacentibus. Vide Diana < (Id quod dictum est de sponsalibus filiorum, quae, ipsis tacentibus, a parentibus contrahuntur {vide n. 838.), iclem dicitur de ipsorum matrimonio tali modp inito. Vide Salm. 2 cum d. Th. Sanchez Bonac. Con. etc). Sufficit etiam2.si alterius consensui praecedenti et non revocato allerius accedat. Unde si quis coram parocho non vere consenserit, satisfacit consentiendo post€a. Vide Diana^ (Vir autem ficte matrimonium contrahens tenetur ducere, ut docent Lugo ^ et Croix s cum Sanch. 6 etiamsi adsit disparitas , quae ( ut ait Lugo) raro excusat. Excipitur tantum
888. Si fraus mulieris iotercesserit, ut declaravit s- c. V. p. Zach. ap. Croix ' Excipitur 2. Si nullum damnum sit puellae obventurum, ut aiunt Sanch.» et Croix 9 cum Palao et Krimer). »

Certum est apud omnes (exceptis paucis quos refert Bossiusio), ad contrahendum valide matrimonium verba non esse necessaria, ut docent d. Th." Bellarm.i2 Sanch.» Ronc.i^ et Bossiusis cumPanorm.Nav. Cov.,et alii passim. Probatur ex c. 23. de sponsal. ubi muti et surdi valide quidem nubunt, et ex c. un. §. fin. de despons. impub. in 6. tibi dicitur ad matrimonium filiae sufflcere consensum parentum, si ipsa taceat, item ex c. Is qui fidem de sponsal. ubi olim sponsalia per copulam in matrimdnium transibant. Ex quibus canonibus infertur, verba non esse necessaria, cum ibi sufficiat ad contrahendum consensus signis tantum expressus et etiam praesumptus. Clarius id probatur ex c. Tuae fraternitati 25. de spons. ubi ad quaesitum: Utrum ex so•i* verbis matrimonium contrahatur;

(1)P. 3. t. 4. r. 272. (2)De matr.c. 6.p. 4. n.61 (3) L. c. r. 292. (4) De iust. d. 12. num, 48 L. 6. i)ait.3. num. 2S8. (6) Lib. 1. dub. 11 p) L. c. (8) L. c. n. S. (9) Dicto num. 2o8 ilO) C. 3. n.4l. (II) Tn 4. d. 27. qu. 1. ail. 2

I. 2. ad 2. cl 3. (12) Dc matr. c 8. (13^ L. 2

SECUNDUM SE DUB. I. 653

Innoc. III. sic reApoildit: Malrimonium in veritate contrahitur per legitimttm vlri et mulieris consensum, sed necesmria sunt., quantum ad ecclesiam., verba consensum exprimentia de praesenti; nam surdi et muti possunt contrahere matrimonium per consensum sine verbis.

888. An autem verba sint neoessaria de praecepto. Alii affirmant, ut Aver. Corneio et Rodriq. apud Salmant.«6. Et probant ex verbis raox supra relatis (in cit. c. Tuae fraternitati): Sunt necessaria, quantum ad ecclesiam^ verba etc. Et ideo sentiuot peccare graviter sponsos qui signis tantum consensum exprimunt, cum possint verbis. Alii autemnegant verba esse de praecepto: ita Pontius^7 Palaus^s Vivai» et Dianaso. Quia (ut aiunt) nullibi patet tale adesse praeceptum. Respondent ad praefatum textum pontificem ibi minime intendisse excludere alia signa consensum expriraentia, et dixisse necessaria esse verba quantum ad ecclesiam^ non quoad substantiam actus, sed quoad faciliorem coniugii probationem. Et sic sentit etiam Glossa ibid. v. Verba., dicens: Ndn contrahitur sine verbis^ vel per aliquod aliud per quod intelliguntur consentire. Ac ideo ait Pont. Trid .21 nihil aliud requirere, nisi quod parochust;iro et muliere interrogatis et eorum mu~ tuo consensu intellecto^ dicat: Ego vos coniungo etc. Alii vero probabilius dicunt verba requiri, sed tantum sub culpa veniali, ita Sanch.22 Roncaglia23 et Boss.24 cura Cou. Fill. et Henr., quia alias ageretur contra consuetudinem ecclesiae. Sed a tali culpa bene excusaret verecundia aut alia rationabiiis causa.

889. Certum est quod donatio annuli vel traductio sponsae in domum sponsi de se non sint sigua sufficientia ad contrahendum matrimonium, nisi haec ex consuetudine loci habeant consensum significare, ita corarauniter Sana. 51. n. S. (14) P. 144. qu. 1. (lo) Num. 44. (16) De malr.e. 6.p.3. n. S2. (17)L,2.c. 7. n.l4. (18) P. 7. Bum. 7. (19) Qu. 4. art. 2. num. 1.

(20) P. 3. Ir. 4. r. 248. (21) Scss. 24. c. 1, (22) L. 2. d. 51. n. 10. (25) P. 144. q. 1. r. %

(21) C. 3. n. 48.

chez < Pont.2 et Sa!m. ' et alii passina. SiifTiciens vero est signum si viro exprimenti consensum foemina manum porrigat, ut communiter aa. citali. An autem sufficiat si manum non retrahat a viro manum porrigente. Pariter affirmant Pontius * et Viva 5. Sed veriiis huic contradicit SanciiezC ex c. 1. de spons. duor. ubi sic dicitur: Fides au~ tem consensus est,quando.^etsi non stringit manum.^ corde tamen et ore consentit ducere. Uode non sufficit ad cootrahendum quod alter manum non retrahat quando fides datur, sed insuper requiritur ut ille ore consensum exprimat, ita etiam Glossa v, Stringit.

890. « Quaer. an sufficiat consensus conditionatus.

» Respondetur I. Sufficit conditionatus sub conditione de praeterito vel praesenti, stante conditione, quia tunc contractus non suspenditur ( Et hoc currit etiamsi conditio esset turpis, sciKcet: Te volo, si fornicata fueris\ si odio habeas inimicum meum. Tunc enim Qon verificata conditione matrimonium est nnllum,quia omnino ibi deest consensus).

KResp. 2. Sufficit sub conditione nesessaria de futuro, dummodo contrahentes non intendant suspendere lantisper consensum, v. gr. rfuco tCy si :ras sol oriatur. Item sub conditione Je futuro impossibili, v. gr. si coelum tetigeris,\e\ de futuro turpi, modo non repugnet substantiae matrimonii, et ccnsensus sit absolutus, v. gr. si patrem occideris. "Ralio est quia tales conditiones habentur pro non adiectis. Sanch. ' Mol. Fill. Less. » Laym. Bon.

» Resp. 3. Non sufficit sub conditione de futuro, quae sit contra substantiam obligationis matrimonialis, v. gr. si prohs generationem impedire velis maleficio, vel victum comparare adulterio. Patet ex c. fin. de cond. V. Sancliez 9 Con.io pill. etc. »

(1) L. 1. d. 22. 11. 1. et 5. (2) L. 2. c. i. n. 3. (5) Ib. p. 4. n. 60. (4) N. 8. (3) Qu. 4. a. 2. n. 1. fG) L. c. num. 6. (7) L. S. dub. IS. (8) L. 2. c. 18. dub. IS. (9) L. S. (1. 10. (10) D. 29. dub. 5. (11) la 4. d. 29. qu. 2. ar. 3. q. 3. C*2J P. 14S.

. DE MATRIMONIO

891. Si igitur conditio de futaro necessaria, nempe si pater tuus morit » tur; si cras sol occidet etc^ de se no i suspendit matrimonium, ut coramuaiter dicunt s. Thora.ii Ronc.^2 Holzm.' et Salm.i' cum aliis. Dicitur de «e, nam si contrahens sic dicens intendat vella expectare tempustalis conditionis,tuiic matriraonium suspenditur usque ad illius eventum. Ronc. etHolzm.i^et Salmant.^6 gt Concina^''. Si vero conditio esset turpis, tunc distinguendum: Si illa sitcontra substantiam matrimonii, nempecontra bonum sacraraenti, fidei vel prolis, tunc utique nuilum reddit raatrimonium. Secus vero si cooditio esset alio modo turpis (vel si esset irapossibilis); haec enira, licet in aliis contractibus nullura contractum redderet, saltera ante impletionem ipsius, utdicunt Holzm.^8 et Viva^^ ex institut. II . de inu. stipul.., tamen in matrimo^ niohabetur pro non adiecta; ita expres» sum est in c. finali de condit. appos. etc. ubi: Si conditiones contra substan' tiam coniugii inserantur^ puta si alter dicat alteri: Contraho tecum, si generationem prolis evites: vel donec inveniam aliara honore vel facultatibus digniorera, aut si pro quaestu adulterandara te tradas; matrimonialis contractus, quantumcumque sit favorabilis, caret effectu. Licet aliae conditiones ap^ positae in matrimonio, si turpes aut impossibiles fuerint, debeant propter eius favorem pro non adiectis haberi. Ratio estquia, quando conditio est turpisvel irapossibilis, tunc praesumit ecclesia adesse absolutum consensum coatrahentium. Unde bene advertunt Poot.20 B0SS.21 Salm.22 et Viva^^, quod si partes nollent vere contrahere, nisi verificatis his conditionibus, tunc matrimonium esset quidem invalidum. In dubio tamen praesumendum est illas appositas esse ioco et non animo suspendeudi consensum, ut aiuntSanch.2<

q. 4, r. 1. (13) N. 541. (14) De malr. c. 7. p. 2. n. 9. et 10. (IS) L. c. (16) De malr. c. 7. p. 2. n. 12. (17) P. 207. n. 50. (18) N. 544. (19) Q. 4. ar. 6. u. S. (20) L 5. c. 4. u. 9. (21) C. 10 n. 123. (22) Ib. p. 1. n. 2. (23) Q. 4. a. 6. n. C24^ Lib. &. d. 3. a. IS

CAP. II. DE MATRIMONIO SECUNDI5M SE DUB. I.

Ponl. < Ronc. 2 Holzra. et Viva ^ ex c. fin. de sent. etc. ubi in dubio seraper iudicandam pro valore raatrimonii.

892. Quaer. autem hic quid dicen* dum cum raatrimonium celebratur sub conditione, si pater meus consenserit. Resp. si eonditio sit de pFaesenti vel praeterito, stante consensu patris, iam valet matrinaonium,etiamsi contrahen' tes illum ignorent. Quando vero conditio est de futuro^ tunc omnino suspenditurmatrimonium usque ad eventum conditionis; haec certa sunt apud omnes. Vide Sanch. * et Pont. 5. Sed

Dubit. \ . Quid dioendum si pater taceat?Respandetur, tunc pensandaesunt circurastantiae; nam si coniectura sit talis quod patcur taceat quia dissentit, puta si pater taceat ne forte domino vel amico displiceat, tunc taciturnitas habenda estpro dissensu, secus si coniectura sit quod ideo taceat quia sibi placet, ita Sanch. ^ et Couc. 7. In dubio autem de oonsensu vel dissensu patris slandum est intentioni contrahentium, an ipsi contenti fuerint vel ne, quod pater positive non contradicat, ut ait Bonac. Sed quid si dubium sit de hac intentione nubentium. Ang. Ledesm. et Dicast. apud Sahnant.^ dicunt lunc requiri positivum consensum patris, et merito id probabile Salm. putant, quia conditio debet impleri in specifica forma, ex /. Qui haeredi^ §. \ . et l. Maevius^ jf. de condit. et demonst. At oommunius et etiam probabiliter aiunt Rooc.^^^Bonac.i* Viva^^ cum communi, ut asserit Spor.3 Sanch.^ cum Adrian. Praep. Navar. Lop. etc. ac Salmant.is cumHenr. Sylvest. Corn. Leand. etc, huiusmodi taciturnitatem habendam proconsensu, quia talis conditio, si pan ter consentiet ^iuxta communem sensum intelligiiur, si positive non dissentiet. [dque tanto magis locum habebit si pater moriatur antequam dissentiat, ut recte inquit Vivai^contra Pont.^^.Be(1) D. n, 9. (2) p. 14S. q. 5. r. 2. (5) L. c. (4) Lil). S. (1. 7. n. 5. (S) Lib. 3. c. 13. num. 23. (6) L. c. n. 11. (7) P. 210. n. 34. (8) Q, 2. p. 10. nnm. 20. (9) De malr. c. 7. p. S. num, S8. (10) P. 147. q. 7. r. 1. (II.) L. c. (12) Q. 4. a. 6. n. 7. (13) Num. 320. (14) L. 8, d. 7. «am. 12.

ne aut^m adverlit Rone.^* quod parcii chi ^ne urgentissima causa nunqijat i admitteredebent haec matrimonia conditionalia propter piura inconvenientia et difficultates quae deinde occurrere possunt contra ipsorum validitatem.

893. Dubit. 2. Quid si pater certior factus primo dissentit et postea consentit, an tunc censeatur impleta conditio. Negant Sanch.^ Pont.20 Ronc.2< et Salmaut.22 cum Soto Gon. Per. Dic. etc, quia posito dissensu patris, iam. deficit conditio apposita pro matrimonio, et ideo possunt contrahentes ab eo recedere, etiamsi pater postea consentiat: obligatio enim semel extincta amplius non reviviscit. Oppositum vero tenent Sylvest. Lopez Tap. ap. Sanchez23j quia (utaiunt) tunc contraheutes adhuc perseverant in eodem proposito et animo se obligandi. Haec ratio, per se loquendo, mihi non probatur, sed valde probabilis videtur haec seounda sententia, si pater post breve intervallum consenserit, ut dicunt Palaus^^ Navarr.25 et Viva26cum Hurt. et Con. Ex communi enim intelligentia verba talisconditionis morali modoacoipiuntur, idest si pater acquiescat intra aliquod breve tempus iuxta arbitrium prudentium. Sicut e converso matrimonium probabiiiusdicendumest invalidum, si paterpostconsensura raox dissentit, ut Viva^' et Conc.^'. Et huic sententiae adhaeret Croix29 recle dicens quod tum sponsalia dissolvantur cura pater ita firmiterdissentit, ut nulla sit spes fore ut iutra breve tempus consentiat.

894. Dubit. 3. Quid si terapore conditionis positaede consensu patris, pater erat iara vita functus. Respondetur: Si cootrahentes iara conscii erant de morte patris, tunc conditio illa habetur ut non adiecta, tamquara impossibilis, ita corarauniter Pal.^o Salraant.31

(18) Ib. n. S9. (16) Loc. c. (17) L. 4. c. 17. n. 1^5. (18) L, c. reg. in prax. 2. (19) L. S. d. 7. n. 10. (20) L. 4. c. 17. n. IS. (21) P. 146. q. 7. r. 1.

(22) Ibicl. n. S7. (23) N. 9. (24) P. 11. S.2.n. 7.

(23) 0.22. n.61. (26) Q. 4. ait. 6. n. 7. (27) L. c (28) P. 210. num. 54. (29) L. 6. p. 5. num. «il (50^ P 11. (J. 2.n . 9. (31) Dc matr. c.7. n.31>

cum Henr. Bonac. < cum Con. Gutt. et Fill. ac Sanch. 2 cum Nav. Sylv. Lop. Led. et Praep. Maius dubium est, si tunc inscii erant, an valeat matrimonium. Negant Navarr.^ac Sylv. Praep. et alii ap.Sanch., quia conditio consensus, quae possibilis reputabatur, noQ potest amplius verificari. Sed probabilius Sanch. ^ PaL ^ cum Con. et Salmant. 6 cum Henr. atfirmant, quia conditio illa intelligitur apposita ne contra voluntatem patris matrimonium fieret, quae ratio, patre defuncto, iam cessat.

An autem valeat contractus matrimonii aut sponsalium inter impeditos aliquo impedimento dirimente, initus sub conditione: Si papa dispensaverit. Vide super hoc dicta L 3. n. 650. et hoc /.6. n. 859.

« Resp. 4. Consensus sub conditione honesta de futuro est contractus sponsalium tantum et non matrimonii, quia hic debet esse de praesenti. Ob quam rationem non incipiet validari matrimonium sine novo consensu postquam conditio impleta fuerit, ut docet s. Th. cum aliis apud Sanch. Etsi FiU. Laym. et alii quidam putent contrarium esse probabile, eo quod contractus celebratus sub conditione honesta futura, hac impleta purificetur. Quod coiicedit Bonac. 7 si contrahentes in eodem consensu manserint, saltem virtualiter. »

895. Quaer. an, impleta conditione In matrimonio, requiratur novus consensus.

Prima sententia affirmat quam tenent Suar. » Conc^ Pont. cum Soto Val. Cov. et Led., item TruU. ViUaL Con. etc. apud Salm.** qui cum Sanchez probabilem vocant. Et huic videlur favere d. Th.i2qui ait: Aut (condi110) est contingenSy ut datio pecuniae vel ticceptatio parentum^ et tunc idem est 'udicium de tali consensu^ sicut de conunsu qui fit per verba de futuro^ unde %on facit matrimonium. Ratio 4. est

(1) P. 10. num. 20. (2) L. 5. d. 7. num. 19. 5)0. 22. 11. 64. (4)N.19. (S)L.c. (6) Dicl.n. S9. 7) Q. 2.p. 10. n. 20. (8)De rel. i.7. c.l2. n.iS. 9) P. 208. num. 28. (10) L. 3. c. 14. nuin. 8.

111. Dc niali. c 7, p. 5. dub. 1. num. 64. ad 66.

ttK MATRLWONW

quia, cum matrimonium non solum sil contractus, sed etiam sacramentum, non potest pendere a futura conditione, nam omnia sacramenta statim aut vaUda aut nuUa esse debent. Ratio 2. quia, licet in aUis contractibus possit transferri dominium ad tempus, in matrimonio tamen dominium corporum debet tradi in perpetuum, et ideo oportet quod impleta conditione novus apponatur consensus.

Secunda sententia vero negat et hanc tenent Laym.*3 Bonac.i^ Pal.is Nav.is Ronc.i7 Sanchezis cum Palud. p. Soto et Henr. ac Salmant.19 cum Con. Per. Dicast. Aversa Gabr. Reb. et Corn. Ratio quia matrimonium, esto sit etiam sacrameutum, habet tamen rationem contractus, omnes autem contractus, impleta conditione, sine novo consensu perficiuntur ex l. Haec venditio^ 7. ff. de contrahenda emption. Et sic respondetur 1 . rationi. Respondetur ad 2. quod dominium non tradatur pendente conditione, sed ea verificata: tunc enim, cum consensus praecedens virtualiter perseveret, matrimonium de conditionato fit absolutum. Nec revera huic sententiae contradicit d. Th., dum s. doctor20 tantum loquitur independenter ab implemento conditionis. et ideo merito dicit quod pendente conditione non possit illud dici verum matrimonium, sed quod interim aequiparetur sponsalibus, itaut non liceat nuptias inire cum alio. Utraque sententia est probabilis, at haec secunda videtur probabilior. Caeterum recte dicunt Viva2i et Croix 22 consultius esse eo casu iterum contrahi matrimonium.

Quid si inter sponsos sit impedimentum contrahendi, et ipsi spoponderint sub conditione, si cessabit impedimentum. Sentiunt pariter Sanch.23 et Croi\24 cum Ang. Covar. et Krim., nec requiri novum consensum si impedimentum cesset. Attamen Victoria a(12) Suppl. q. 47. a. S. (13) C. 7. num. 2. (14) P. 10. num. 10. (IS) P. 11. $. 2. num. S. (16) C. 22. num. 63. (17) P. 147. f|. 7. r. 2. (18) L. S. d. 8. n. S. (19) Ibid. n. 67. (20) L. c (21) Q. 4. art. 6. num. 4. (22) L. 6. p. 3. 763, (25) De matr. I. 3. d. 8. u. 10. (24)L 6. p. 3. n. 84

CAP. II. DE MATKIMONIC

f)ud eumdem Croix censet requiri, hocque mihi videtur probabilius, dum consensus, tempore impedimenti praestitus, non videtur satis validus, et sic refert p. Zacharia apud Croix < in si«lili casu s. c. declarasse.

896. Notandum hic quod differat conditio a demonstratione , causa, modo, die, quia demonstratio sive causa adie€ta (puta, si quis dicat: Duco te quae es virgo^ vel quia es virgo) non vitiat nec

uspendit matrimonium (esto causa sit falsa aut turpis, etiam contra substantiam matrimonii, ut Sanch.2). Nam,licet ille non contraheret si sciret eam iion esse virginem,praebet tamen tunc absolule consensum, qui oon impeditur nisi ab errore circa substantiam, sive circaconditiones substantiales matrimonii, sed vide n. 1012. Neque su«pendit modus si dicatur v. g. du^o te ut mihi inservias. Tta Salmant. 3 et Viva Eliamsi modus sit de re turpi aut impossibili: Duco te ut occidas etc Ratio quiacousensus non peodet a modo,sicut pendet a conditione. Et etiamsi (ait Viva cum Pal.) modus sit contra sub«tantiam matrimonii, scil.: Duco te ut adulterium facias etc. Sed probabilius contradicunt huic Salm. 5 cum Sanch. quia non videtur habere animum conIrahendi qui intentionem habet contractui oppositam.

Utrumdies appositus suspendat contractum, puta, si dicatur: Duco te post tres dies. Negat Sanch. Sed probabiiius affirmat Viva cum Con. Hurt. Perez et Salm. quia conlrahens tunc non intendit ponere perfectumconsensum, nisi post tertium diem.

DISSERTATIO

De ministro el forma sacramenli matrimonii.

897. Alii dicunt ministrum matrimonii esse sacerdotem assistentem, et formam ipsius verba: Ego vos in mxitri(1) L, c. (2) L. S. d. 19. n. 2. (3) De malr. c. 7. p. 1. num. 5. (4) Q. 4. art. G. num. 2. (S) De nialr. c. 7. p. 1. n. 6. (6) Ibid. uum. 11. (7) Ibul. num. 5. (8) De locis theol. I. 8. c. 8. (9) luslil. ihcol. de malr. q. 2. c. 2. (10) T. 10. ^). 191. n. 8. (11) Piael. iheol. de malr. quaest. 3. a. 2. (12) L. 4. d. 26. %. 10. (13) De malr. c. 4, (14) L. 7. de matrim. (IS) Ihi c. 2. (16) De oiati r 7 (171 0. 5. a. 3. (18) JUam. de malr. c 7

SECU.NDU51 5E DUB. l. 657

monium coniungo^ etc. Tta Canus ^ lue-» nin. 9 Conc.^o Tour.ii. Tdque probabila putant Estius<2 et Habert 13 citans pro hac sententia Tolet. ^*, sed non bene, Toletus enimis expresse dicit formam sacramenti matrimonii esse consensum contrahentium, si igitur consensus nubentium sit forma, ipsi necessario sunt ministri; nam (utrecteaiuntBellarm.is et Frass.^') qui in sacramento formam applicat materiae, ille utique est sacramenti minister.Momenta autemhuius primae sententiaeaSereni\iT infra ia obiectionibus quibus respondebimus.

Secunda sententia vero communis quae videtur moraliter certa dicit ipsos contrahentes esse ministros huius sacramenti, et formam esse verba quibus ipsi consensum exprimunt, ita Bellarminus, qui vooat sententiam nostram communem in scholis, (ut fatetur etiam ipse Canus) et contrariam, novam ac faisam, Gonet*^ Frass.i^ Cabass.20 cum communi omnium theologorum Layman 21 Abelly22 Wigandt^s Holzra.^^t Barbosa25Suar.26 Bonacina27 cum Con. Reb. Gutt. Fill. Reg. Rodr. etc. comm. Pont.28cum Vasq. et Led. summ. p. Benedict. xiv.29 cum Gotti Raynaud. etc. de Lauraea card. Bell.3^' qui vocat falsam sententiam Cani, et nostrara coraraunem, Fagnan.^' qui ait opinionera contrariam esse periculosam in fide, Sanch.32 cura Lop. Vega Henr. et Manuel.,qui vocantoppositam teraerariara, Merbes.33, qui testatur omnes theologos asserere opinionera Cani nuraquam fuisse probabilem, refertque Vasq. et Led. asserere eam non posse defendi sine nota, et Sotura ac Vivald. vocare temerariam. Nostram senteotiam tenent quoque expresse d. Thom.34 (cuius verba referemus in respons. ad 1. Obiect.) et Scotus 35.

(19) Eod. lil. q. 3. ar. 1. (20) L. 5. c. 18. n. 1, (21) C. 2. n. 2. (22) P. 200. q. 1. el 2. (23) Tr. 16. n. 10. (24) P. 522. ct 320. (2S) Alleg. 32. b. 1G9. (26) De sacram. q. 64. d. 10. sect. 1. (27) P. 4. n. S. (28) L. 1. c. 8. n. 3. (29) Do synodo I. 8. c. 12. (30) Coutrov. i. 3. de sacc malrim. c. 7. ct 8. (31) T. 4. in cap. quojU nol). d« clandcsudesp. n. Sl. (32) L. 2. d. 6. (33) D* malr. q.6. (34) lu 4. d. 26. q. 2. art. 1. ad 1. el . disl. 28.0. 1. arl.o. (3S) lu 4. d. 26. d. 4. a. 14.

De Ligorio. Mor. II.

42

Prob. . quia Trident. * declaravit

elim omnia coniugid clandestina, scil.

sioe assistentia parocbi celebrata, esse

vera et rata, idque negantem de anatbemate damnavit. Matrimonia autem

fidelium non possunt dici rata, nisi

sint sacramenta, ut mox infra probabitur. Si ergo matrimonia claudestina

olim fuerunt rata, ac propterea sacramenta , dicendum quod non parocbus sit minister, sed ipsi contrahentes. Quod autem matrimonia ideo

sint rata quia sinl sacramenta probatur ex divo Augustino 2 qui: Bonum nuptiarum per omnes gentes in

eausa generandi est; quod autem adpopulum Dei pertinet^ etiam in sanctitate

sacramenti. Item 3 -. Sed in nostrarum

nuptiis plus valet sanctitas sacramenti,

quam foecunditas uteri. Et inde nascitur (ut dicit^ ) vinculum indissolubile:

sine enim sacramentl ratione fidelium

Duptiae tantam firmitatem non habereal. Quod nequaquam puto tantum

valere potuisse^ nisi quoddam sacramentum adhiberetur. Nec tamen nisi in

civitate Dei nostri eius talis est causa

cum uxore^ scilicet indissolubilitatis sacramenti. Et clarius probatur ex cap.

Quanto^ de divort. ubi Innocent. iii. sio

ait: Etsi matrimonium infidelium ve rum existat^non tamen est ratum. In~

ter fideles autem verum et ratum existit^ quia sacramentum fidei quod semel

est admissum numquam amittitur^ sed

ratum efficit coniuyii sacramentum (nota), ut ipsum in coniugibus illo durante

perduret. Ergo, si ante concilium matrimonium fidelium sine parocho initum erat sacramentum, necessario dicendum tuncsponsoe ministros tantum

de illo fuisse. Nec dicas illud coniugii

sacramentum non intelligi de sacramento matrimonii, sed de eius vinculo,

utpote symbolice significante coniunctionem Cbristi cum ecclesia, adeo ut

matrimonia per solum baptismum (dictum sacramentum fidei) evadant rata

cum iofideles convertuntur ad fidem,

^sto non fiant sacramenta. Nam re(1) Sc^s. 24. c. 1. (2) L. de bono coniug. c. 24. I {}) G. 8. (4) G. 7. (5) In proo. Innoc. xi. dis3- I

t. DE MATRIMONin

spondetur non esse verum quod mn* trimonia infideb'um per solum baptismum fiant rata, id est omnimode in* dissolubilia; licet enim coniugia infi* delium natura sua etiam indissolubi» lia sint, tamen , accedenle aliqua urgenti causa, adhuc post conversiooem ad fidem aliquando solvi possunt [mo* do non fuerint consummata post conversionem ), prout refert Cardenas ^ Urban. viii. declarasse die 20. octob. an. 1626. et rursus7. septemb. 1627. hisverbis: Nos attendentes huiusmodi infidelium matrimonia non ita censeri . quia suadente necessitate solvi possunt, Et s. p. Bened. xiv.6 refert s.Pium v.. et Greg. xiii. solvisse post conversionem ad fidem quaedam matrimonia in infidelitate contracta. Si ergo matrimonia clandeslina fidelium ante concilium, id est sine assistentia parochi celebrata, ideo fuerint rata quia sacramenta, ergo non parochus, sed ipsi contrahentes sunt huius sacramenti ministri.

Prob. 2. ex Florentino, ubi : Septimum est sacramentum matrimonii^ ut quod est signum coniunctionis Christi et ecclesiae secundum apostolum. Causa efficiens matrimonii regulariter est mutuus consensus per verba de praesenti expressus. Si igitur contrahentes per consensum verbis expressum sunt causa efficiens matrimonii, ipsi ergo sunt ministri, non solum contractus (ut aliqui perperam explicant), sed etiam sacrameoti; nam concilium suscipit explicandum non quidem contractum, sed sacramentum, dicens: Septimum est sacramentum matrimonii.

Prob. 3. ex eodem Trident. ' ubi in clausula irritante matrimonium dicitur : Qui aliter quam praesente paro-^ cho... contrahere attentabunt...^ inha^ biles reddit, et huiusmodi contractusnullos esse decernit. Non dicitur qui aliter quam praesente parocho et verba prolSfente, sed tantum: Qui aliter quam praesente parocho; si igitur non^ irritatur matrimonium tacente paro-^

2. n. 550. f6) De synodo 1. 13. c. 21. num. 3 (7^ D. sess. 24. " <

CAT». II. DE MAfRIMONI

rho, sed tanluni absente , ergo verba parochi non sunt de essentia matrimonii, et consequenter ipse non est eius minister. Sed dices ex hoc infferri quidem quod absente parocho matrimonium sit nullum, etiam quoad contractum, sed non deduci quod, praesente parochg et tacente, validus sit non solum contractus, sed etiam sacramentum. At respondetur quod ratio sacramenti non distinguatur a ratione contractus, dum communiter dicunt theologi contractum matrimonii fuisse a Christo evectum ad rationem sacramenti. Et quod nostram sententiam tenuerint patres concilii, ceflsendum est ex eo quod communiter theologi (quorum iudicium debet credi patres concilii sectatos fuisse)ante concilium asserebant, ministros sacramenti matrimonii esse ipsos contrahentes, ut testantur Bellarm. * et Pont. 2 atque fatetur ipse Canus, asserens (ut diximus) hanc sententiam esse communem Bcholarum, et Dom. Sotus 3 scripsit Dullum suo tempore ausum fuisse oppositum scribere, et licet Canus citet pro se Guilielmum parisiensem, tameA Bellarm. etPelroc. explicant illam nuptiarum benedictionem quam requirit Gruilielmus esse conditionem, non tainen formam sacramenlum matrimonii constituentem. Item Bellarm. ait alios aa. quos affert Canus, non loqui de benedictione quam dat sacerdos dum assistit et dicit: Ego vos coniungo etc. Bed de benedictione quam dat sacerdos inmissa, de qua loqui aitidem Bellarminus pariter pontiflces a Cano adductos, et quae (ut patet) non potest esse forma sacramenti, cum ibi nulla siut verba quae forma sacramenti videantur.

Prob. 4. ex eodem Trid. ex eo quod concilium, dum nuptiae ineuntur, imponit parocho ut dicat : Ego vos in matrimonium coniungo etc^ ac deinde subiungit, vel aliis utatur verbis iuxta receptum uniuscuiusque provinciae ritum. Si autem concilium reputassct paro(1) D. c. 7. (2) L. c. n 7. (3^ In 4. d. Hu. li. arl. 5. Islor. ilcl cuncil 1. 'i-» c. 14.

SKctrNDUM 8E DDB. i. ^h'd

chumesse matrimonii minlstrum, quomodo ei potuisset praescribere pro forma quaecumque verba quae sunt iuxta ritum receptum uniuscuiusque provinciae? Hoc argumentum cardin. Pallavicino visum est evidensad probandum quod non sacerdos, sed sponsi nuptiarum ministri sint.

Probatur 5. Bened. xiv. in laudato opere de Syn. 5 sic ratiocinatur: In locis ubi Tridentinum promulgatura est, non raro contingit, aliquos matrimonium contrahere testibus fortuito astantibus, et parocho reluctante, quin ipse verbum ullum proferat. Huiusmodi coniugium in sententia Cani esset validum inratione contractus, sed non sacramentum, ob sacerdotalis benedictionis defectum. Si ecclesia sententiam Cani haberet pro vera (imo addo si haberet tantum pro probabili) deberet ecclesia contrahentes compeliere aut saltem hortari ad suum contractum renovandum coram eodem parocho, ut eius verbis fiat sacramentum, ne eius gratia illi perpetuo carerent. Deinde subdit quod ob eamdem rationem ecclesia curare deberet instaurari clandestina coniugia inita in locis ubi Trident. decrelum non est receptum. Sed cum in neutro casu renovationem ab ecclesia urgeri videamus, coniiciendum quod ulerque contractus, licet sacerdotis benedictione careat, ab ecclesia pro sacramento habeatur. Respondere possunt adversarii, ideo ecclesiam non curare de praedictis coniugiis instaurandis , quia contractus matrimonii semel valide initus nequit deinceps efiici sacramentum, ut teneut Vasquez Durand. Pont. et alii. Sed respondet Benedictus 6 quod longe communior sit sententia aliorum dd. quos sequitur Sanchez 7 quae docet bene posse matrimoniuni, antea validum io sola ratione contractus, denique renovari, et assequi virtutem sacramenti Unde diflicultas proposita non solvi» tur, in hoc enim dubio ecclesia nol negligeret urgere fidelesut in illis ca«

(8) L, 8. e. 1? n. 8. (6) L. «.

il) De malr. ». 2. disp. 8.

660

LIB. VI. TRAtiT. Yl. DE MATRIMONIV

sibus coningia renovarent, ne carerent Raltera spe consequendi gratiam,qaam iuxta communiorem sententiam ipsi ex iteratione contractus obtinerent. His tamen non obstantibus, laudatus Benedictus ait sententiam Cani, tot doctorum suffragiis communitam esse probabilem, cuique liberum eam amplecti, absque ulla erroris nota. Adde praxim ecclesiae in reconvalidandis coniugiis iam coram parocho et testibus prius initis, sed invalide propler occultum impedimentum, in quibus s. poenitentiaria ex oraculo s. Pii v. dispensando minime requirit, imo ex presse dicit illa recon validanda secreto, sine assistentia parochi et testium, et sic communiter docent contra paucos Nat. Alexand. Tourn. Habert et idem Bened. xiv. cum Van-Espen Pontas et pluribus declarationibus s. c. et decisionibus rotae rom. et aliis aa. innuraeris; vide dicenda n. 1110. His positis valde miror quod laudatus Benedictus, postquam contenderit rationibus tam urgentibus contra sententiam Canij illam * appellet probabilem, quamvis non intrinsece, sed tantum extrinsece eam probabilem censere videatur, eo quod (ut ait) est ipsa doctorum suffragiis communita. Verumtamen magis oportet attendere ea quae scribit Benedictus in decretali sive epistola ad archiepiscopum Goanum, quae incipit Paucis abhinc hebdomadis , ubi scribit ut pontifex, quam ea quae profert ut doctor privatus in praefato opere de Synodo\ in praedicta enim decretali expresse docet ministros sacramenti matrimonii esse ipsos contrahentes , noh vero sacerdotem, dum ait quod materia sit mutua corporum traditio , verbis ac nutibus assensum exprimentibus , et mutua corporum acceptatio forma 2.

898. Obiiciunt 1. Solos sacerdotes esse legitimos sacramentorum ministros ex illo apostoli 3 : Sic nos existimet homoj ut ministros Christi et

(1) N. 4. (2) £x diclis iniuoicm vim liabent, ^iiaeg, Auctor iu Hom. Ap. Ir. 18. n. 28. ilixerat: opposilam sentontiam, nimirum paroclium e&ac mtujm i»al"r't»©;j>... tcriiuis i^iotofkralc ttiitoruiu

dispensatores mysteriorum Dei. Et idea dicunt statutara esse formara, ut habetur ex rituali, quara parochus supef nubentes proferre debet, dicens: Ega coniungo vos in matrimonium. Ideoqua addunt, aliquos ss. patres (quos referl Bellarm. dixisse, quod matrimonia per sacerdotes sanctificentur. Sed respondetur cum s. Th. 5 qui sic docet: Verba quibus consensus matrimonialis exprimitur, sunt forma huius sacramenti^ non autem benedictio sacerdotis^ quae est quoddam sacramentale. Sacra^ mentale^ id est quaedam soleranis caereraonia quae ex praecepto ecclesiae requiritur. Et hoc est quod ss. patres intelligere volunt. Id clarius patet ex eodem Trid. 6 ubi non dicitur quod sacerdos absolute proferre debeat formulam praedictam: Ego coniungo etc^ sed quod vel eam dicat, vel aliis utatur verbis, iuxta receptum uniuscuiusque provinciae ritum. Formula vero illa alium sensum non prae se fert, quam si sacerdos diceret (ut dicunt Frassen. et Sanch.) : Ego approbo et benedico nuptias vestras in faciem ecclesiae. Verum autem non est quod omnia sacramenta non per alios quam per sacerdotes ministrandasint, cum laici etiam quandoque sint legitimi ministri sacramenti baptisrai. Christusenim constituit ministros sacramentorum, iuxta uniuscuiusque sacramenti naturam, et quia contractuum natura est, ut per solum consensum nubentium ineantur, ideo in matrimonio, quod consistit in contractu ad sacramentum elevato, non alios ministros Christus constituit, quam ipsos nubentes, qui per eorum consensum formam sacramenti ministrarent.

Obiiciunt 2. Concil. coloniense an. 1536. ubi 7 sic habetur: Quod sacra^ mentum (scilicet matrimonii ) si quis sicut decet acceperit^ accedente sacerdo^ tali precatione^ confert donum Spiritus, quo vir diligat uxorem, sicut Chri^

virorum non audco improhabilcm dicere, tanto magis quod Bcnedictus xiv. in opere d« synodo eair valde probabilem vocat. (3) 1. Cor. 4. (4)C il (S) Disl 20. q. 2. (6) Cit. 3. G. sms. 1/ O) P. 7. - ^

CAP. n. DE MATRIMONIO

stus dilexit ecclesiam. Ex quo infferunt quod si per benedictionem sacerdotis donum Spiritus confSrtur, ergo per il!am conficilur sacramentum. Sed recte respondentFrasseu. et Bellarm.i quod ex verbis istius concilii potius deducituroppositum; nam illa exsuo sensu non significant quod per precationem sacerdotalem confioiatur sacramentum, sed potius quod, sacramento iam confeclo, precatio illa accedat qua donum couferatur Spiritus sancti preces sacerdotis exaudientis. Tanto magis quod enchiridion, eiusdem concilii nomine deinde vulgatum, expresse dixit: Verba coniugum^ quibus ipsi mutuo dant sibi fidem, esse verbum (id est formam) qu6 fit sacramentum.

Obiicit 3. Canus testimonium Evaristi papae in cap. Aliter , caus. 30. quaest, 5. ubi dicuntur matrimonia conlracta sine benedictione sacerdotis praesumi adulteria vel fornicationes potius quam legitima coniugia. Sed bene respondet Bellarmin. 2 hic loqui pontificem de probatione matrimonii quoad forum externum, eo quod ecclesia in foro externo non iudicat legitima coniugia illa quae non probantur per sacerdotis testiraonium, praesumeudo tunc defuisse mutuum consensum, nisi (ut subditur in eodem textu) voluntas propria suffragaverit, ergo ubi adestvoluntas contrahentium, legitimum initur matrimonium, licet in foro externo aliud praesumalur. Quod aulemEvaristuscerte ibi loquatur de foro externo, sapienter ait Bellarm. ipsum Canum negare non posse, nam Trid. expresse declaravit coniugia clandestina esse vera matrimonia, dum e converso Evaristus non iam dicit ea non essc sacrameota, sed vocat aduUeria et fornicationes; unde ne dicalur Tridentinum contradixisse testimonio Evaristi, id quod Evaristus dicit, necessario de foro externo intelligendum. Alia obiicit Canus quibus facilius respondetur, ut videre poteris apud Bellarm. 3.

(1) Locc. cc. (2) Loc. cit. cap. 8. (3) Cit. c. 8. tfil L. 2. U. 11. D. 27. (SJ C. 7. n. 8. (G) L. 3.

SECUNDUM SE DUB. I. 661

899. Ex nostra autem sententia in* fertur 1. quod matrimonia quae pe* procuratorem celebrantur, quia sunt legitimi contractus, ideo vera etiam sunt sacramenta, nec opus est ut contrahentes postea coram parocho se sistant ad matrimonium ratificaudum. Sanch. ^ et Bellarm. 5 cum Nav. Soto et aliis contra Canum. Infertur 2. quod coniugia malitiose contracta coram pa-« rocho reluotante et bened»ictionem denegante, sunt quidem graviter illicita, sed valida et vera sacramenta, ut dicunt omnes pro nostra sententia allati , et hoc etiamsi parochus affectet nolle intelligere, nempe oculos et aures claudendo, ut sentiunt Pontius^ et Salmant. ' cum Led. et Leand. (contra Bonac. et TruII. ac Sanch. 5) ex decreto sacr. congr. conc. apud Farinac. ubi ad quaesitum : Et quid siparochus adfuisset^ nihil tamen eorum quae agebantur vidit vel audivit^ utrum tale matrimonium sit nullum. Sacra congreg. conc. respondit: Matrimonium non valere^ si non intellexisset^ nisi ipse parochus affectasset non intelligere. Infertur 3. quod matrimonia coram parooho et testibus semel celebrata cum ocoulto irapedimento dirimenle, sublato irapedimento per dispensationem, vera evadant sacramenta per consensum absente parocho praestitum; vida dicenda n. 1110. Et hoc arguraentum, ut ait Bened. xiv. loco citato, valde probat ministrum matrimonii non esse sacerdotem, sed ipsos sponsos; alias recte dicit quod ecclesia, nisi id haberet pro certo, nuraquam permitteret sponsos relinqui in periculo quod reraaneant sine gratia sacramenti. Adest tamendecretums. c.subdieS.iunii an.
900. apud Ferrar. 9 quod si matrimonium esset nullum ex causa publica, scilicet ob derectum aetatis, tunc reconvalidandura est ante parochum et testes. Infertur 4. quod parochus, si assistat matrimonio existens in mortali non peccet graviter, quia non con*

c. 29. n. 22. (7) Dc matp. t. 8. p. 8. n. G7 (8) L. 5. «1. 59. n. 6. (9) Bibliolli. t. tt. v. inatri« uiODiuin u. 19»

flcit nec minislrat sacramenlum, ita Sanch. ^ et Bon. 2 cum Suar. Coninch. Henr. Gult. et Reg. Utrum autem requirantur de praecepto gravi verba parochi : Ego coniungo vos etc. vel alia iuxta receptum uniuscuiusque provinciae ritum, ut dicitur in Trid.3. Negat Bon. * qui citat Sanch. Conc. Gutt. et alios putantes earum omissionem esse tantum venialem ob parvitatem materiae, sed affirmant Barbos. 5 cum Reb. Henriq. et Salzedo, et hoc mihi magis placet.

Fit autem quaestio an a spansis, qui matrimonium ineunt, possit valide separari ratio contractus a ratione sacramenti. Negant Suar. ^ Pont. ' et alii, flicentes non posse hominem separare quod Deus coniunxit. Sed affirmaut V^asq. Cai. Duraud. Victoria et alii apud Spor. 8 qui tenent bene posse conIractum sine sacramento validum remanere. Sed hic notandum omnes asserere quod hoc agere non careret grari culpa. Unde infertur quod ecclesia Iiumquam permitteret reconvalidari fiatrimonium sine assistentia paro^ii (ut passim ecclesia admittit), tolenndo quod matrimonium persisteret jamquam contractus, et non sacramentum, si non haberet pro certo quod sponsi sint veri sacramenti ministri.

BuB. n. De U8U matrimonii.

Abt. I. Ad usus matrimoaii, sive aclus coniugalis sit licitus.

900. Aclus coniugalis illicitus est. Si matrimonium est nuUum. 2. Si matrimonium est dubium.

901. Qu. 4. Jn liceat contrahere cum dubio de impedimento.

902. Qu. 2. An cum opinione probabili de insussistentia impedimenti. Qu. 3. An cum 0pinione probabili probabililate facti.

903. Qu. 4. An in dubio de valore matrimonii iam contracti liceat petere et reddere. Etsignanter an uxor non certa de morteprimi viri teneatur reddere secundo.

904. Dub. i. An^ contracto matrimonio bona fide^ subveniente dubiOy liceut petere post diligentiam.

905. Dub, 2. Quid si adsit opinio probabilis tantum pro nullitate matrimonii.

006, Dub. 3. An^ nuptiis initis cum dubia /tde, dubilans post diligmtiam^ possit pelere.

(1) L.2. d.6. n.2. (2) P.4. num. S. fS) Cit, s<««. 24 s. I. (4) P. 8. B. 4.

I. DE MATRIMOMO

907. Dub. 4. An in dubio posilivo iudicandum sit in favorem matrimonii contracti.

908 An coniux ieneatur credere alteri asserenti se ficte contensisse. Quid si audiat impedimentum a testibus fide non dignis. Quid si audiat ab uno fide digno.

909. 3. Hlicita est copula, si fiat eum pericuU sanitatis. Dub. i. An liceat petere, si alteruter coniugum laborat lepra, morbo gallico et simili.

910. An liceat petere post balnea aut seclionem venae vel cum febri vel an statim posi prandium.

91 1. Dub. 2. An tempore lactationis.

912. 4. Si ftat ob voluptatem.
913. 5. Si fiat mente adultera. Quid si coniux ad se excitandum delectetur de pulcritudine alterius personae.

914. Quid si delectetur de copula aliena.

915. 6. Si ftat modo indebito.

916. Qu. . An sit mortale inchoare copulam in vase praepostero.

917. Qu. 2. An coire situ innaturali.

918. Qu. 3. An cohibere seminationem post copulam incoeptam.

919. An autem uxor, viro se retrahente, posi seminationem possit ipsa statim tactibus st excitare ad seminandum.

920. 7. Si fiat in loco indebito fRemissive ad lib. 3. num. 458.y.
921. 8. Si fiat tempore indebito.

922. Qu. . An liceat coniugi coire die communionis fRemiss. ad num. 273. et 274. in hoc lib. 6.y.

923. Qu. 2. An in diebus festivis.

924. Qu. 3. An tempore praegnationis. An au' tem, secluso periculo abortuSy sit venialis coitus cum praegnante.

925. Qu. 4. An liceat coire tempore menstrui.

926. Qu. 5. An tempore purgationis post par* tum.

927. Licitu^ est auiem usus matrimonii, i . pro» pter prolem. 2. Ad vitandum incontineu' tiam. 3. Propter alios fines honestos.

928. Qu. i. An aliquando vir teneatur petere.

929. Qu. 2. An aliquando vxor.

930. Qu. 5. An coniux prohibitus petere oh votum vel affinitatem contractam, possit a« liquando petere.

931. Qu. 4. An liceat petere excommunicato et an ab excommunicalo.

932. An et quando liceant tactus^ aspectuSy el verba turpia inter coniuges.

933. Qu. i . An sint mortales inter ipsos lactus et aspectus iurpes, seclusopericulo pollutionis.

934. Qu. 2. Quid si periculum pollutionis iam praevideatur.

935. Perpenduntur quidam tactus enormitef turpes

936. Qu. 3. An peccet graviter coniux turpitet seipsum tangens, altero absenle.

937. Qu. 4. An si morose delecletur de copula habita vel habenda.

938. « Resp. Per se est licitus et honestus. Quod est de fide et patet ex I.

(5) Dc polest. episcop. alleg. 52. n. 180.

(6) In S. p. de matr. il. 7. scct. 1.

(7) L. 7. e.9. n. 3. (8) malr. e. l. n. 5»a

CAP. I. DE MATRIMO-N

Corinlh. 2, Vxori vir debitum reddat. Ver accidens est illicitus in sequentibus casibus :

• 1 . Si matrimoniura a parte rei sit flullum : quod tamen, si uterque ignorat, non peccat nisi materialiter. Si uterque vel alter id certo sciat, non potest, quocumque etiam periculo proposito, uti matrimonio. Unde si non potest sine periculo vitae aut famae detegere impedimentum , nec sperare ^ispensationem, debet vel ingredi reiigionem(si necdum consummavit ) , vel fugere vel petere divortium (ob coniugis saevitiam, v. gr. vel adulterium, si tale sit) vel certe omnia incommoda patienter sustinere. Bon. i.

» 2. Si matrimonium sit dubium. Et quidem, si alter tantum dubitet, is non polest petere debitum, reddere tamen tenetur, cum alter habeatius petendi. 5i uterque dubia fide contraxit vel dubitat de eius valore, neutri petere aul reddere licet ante veritatis indagatiooem. Vasq. Sanch. Diana Barb. 2. Se3us post eam. Bon. 3.»

Piget me de hac materia quae taniam prae se fert foeditatera, ut castas mentes ipso solo nomine perturbel, longiorem habere sermonem, sed utioam non esset haec materia tam frequens in confessionibus excipiendis, at non oporteret omnino confessarium plena tractatione, sed suflRceret compeodio instructum essel Ignoscat mihi propterea castus lector , si fuse de ea iiic loquar, et ad casus particulares qui deformiorem exhibent turpitudinem, descendam. Quod si cui mirum videatur, auctores caeteroqui prudentes ac pios de hac re fusius pertractasse , et minutas etiam variorum casuum circumstantias descripsisse , audiat clarissimum virum Ludovicum Bail, qui ab hac censura doctissimi Thomae Sanch. egregium opus de matriraonio "Aindicat his verbis: Ltcet quaedam de tnateria foeddrum actuum tangat^ tur(I) Q. 8. p.8. n. fO. (2)D. e.tr.ll.p. 7. S.3.

<S) Qii. 4. p. 4. (4) De matr. I. 1. d.6. n. 18. (8) Tr. 28. il 3. p. 4. §. 9. n. 4. (6) In prop. 1. jiinoc. XI. iliss. 2. n. 52t>. ct S28. (7) Iii eamd. v]H-op. u. 29. (8) 5. p. t. 3. a. G7. ai-. 8. dub. ult.

) SECUNDUM SK DUB. II. 663

pior est infernus; et si foedus est sermo, foedius est in peccato putrescere, ut ait Petrus Blesensis. Ille auctor aliquas spurcitias movet^ sed ad aegrotantium curationem. Si angeli essent homines talibus non indigerent.

901. Quaeritur 1. An liceat matrimonium contrahere cum dubio de impedimento dirimente. Antequam diligentia adhibeatur ad veritatem assequeudam, certura est non licere : post vero diligentiara adhibitam, communiter docent dd. posse contrahi matrimonium cum opinione probabili probabilitate iuris de carentia irapedimenti, modo opinio illa sit universe vel certe ab aa. recepta ut probabilis, ita Sanchez ^ PalausS Cardenas ^ Viva 7 Suarez s Croix 9 Boss.<oMazz.<i et HoIzmani2 cum corarauni ; hancque sententiam vocant tutam et moraliter certam Card.i^HoIz.' Viva<5 etCroixis cura aliis. Nec obstatdicere quod cum opinione probabili non liceat sponsis administrare sacramentura raatrimonii. Nam respondetur quod eo casu non rainistratur sacraraentura oura sola opinione probabili, sed cura raorali certitudine; quando enim adest opinio probabilis de iure, quod non subsit impediraentura, tunc ecclesia ex antiquissiraa consuetudine praesumitur contractum raatriraonii approbare, et orane reraovere impedimentura,ut coramuniter dicunt praefati aa. cum aliis, et fuse probant Card.^' pluribus decisionibus rotae roraanae, ac quaedara declarationes Urbani Aiii.

Advertendura taraen 1 . quod si dubiura vertat circa mortera prioris coniugis, tunc sive sit negativura sive positivura, non licet raatrimoniura contrahere (quidquid dicant Boss.i^ et Vidal. apud Wigandt ^^) quia cum possideat prius coniugiura, non potest secundura iniri cura praeiudicio prioris, nisi constet (saltem raora]iter)de raor(9) L. 6. p. 1. n. 117. et p. 5. n. 827. ac S58.

(10) T. 1. mor. lil. 1. S- 81. n. 1928. (II) T. 4. p.220. (12) T. 2. p. S69. n. 491. (13) L. c (14) N. 492. (13) D. n. 29. (IG) D. ii. ir (17) L. c. num. 842 (18) T. 2. c. 2. niiui. 41. (19j Tr. 16. ca«u post. n. 8S.

te priorts conlugfs, ut expressum habetur in c. Dominus, de secund. nupt. Advertendum 2. cum Pal. * quod si constet de impedimento et non constet de ipsius dispeusatione, tunc non possit matrimonium conlrahi, neque post contractum peti debitum, tunc enim pariter possidet impedimentum. Secus vero si constet de dispensatione et dubitetur de eius valore, quia tunc possessio stat pro valore dispensationis. Hoc tamen valet si impedimentum sit de iure ecclesiastico. Sed

902. Quaer. 2. An, stante impedimento probabili de iure naturali, liceat contrahere matrimonium cum opinione pariter probabili de insabsistentia impedimenti. Respondeo : Per se loquendo non licet, quia illicitum est ministrare sacramentum matrimonii cum opinione tantum probabili de illius valore, ut patet ex prop. 1 . damnata ab Innoc. xi. quando contra adsit etiam probabilitas impedimenti etiamde iure naturali: nempe si dubium vertat de solutione prioris matrimonii, tunc enim ecclesia nequit dispensare, ut potest et praesumitur iam dispensare cum adest dubium positivum (ut diximus) de impedimento iuris tantum ecclesiastici. J)i\i per se loquendo; nam urgente gravissima causa poterit matrimonium contrahi, modo accedat declaratio summi pontificis tamquam unici interpretis legis divinae. Et sic refert Cardenas 2 olim declarasse Urbanum viii.Delato enim ad ipsum dubio per loannem de Lugo, postmodum cardinalem, an matrimonia quorumdam infidelium indorum in regno Paraquariae in infidelitate contracta essent valida, et an ipse post baptismum tenebantur accipere primam uxorem ex pluribus quas habuerant vel an poterant eligere quam malebant. Pontifex, indicto consulto, dixit quod ubi doctorum sententiae utrinque probabiles intercederent, sequeretur opiniones pro

(I) P. 4. §, 9. n. 4. (2) In prop. 1. diss. 2. n. 6S5. (3) Dcc. I. 1. c. 5. $• S. u. 27. (4) L. 6. f. 1. n. 118. (S) In prop. 1. Innoc. xi. diss. 2. B. ii24. cl 629. (G) In camd. prop. n.29. (7) L. c. JO) N. G2y. (0) W. G24. (10) L. C.i>. 1. ii. 117.

, DB ^ATftlMONIO

conditione locorum ac hominum bar* baris favorabiliores. Vide d. n. 897. v, Prob. .

Quaer. 3. An liceat matrimonium contrahere cum opinione probabili nort solum iuris, id est ex doctorum auctoritate, sed etiam facli, nempe cum ex utraque parte adest facti probabilitas^ pro existentia et pro carentia impedimenti. Affirmant Tamb. 3 ac Bonac. el alii apud Croix Sed recte negant Cardenas 5 Viva 6 et Croix ^ cum Gor-^ maz ac Aversa. Ratio quia licet ecclesia praesumatur supplere sive dispensare in impedimento , quando adest probabilitas orta ex iure, ut mox supra diximus, attamen hoc non procedit quando habetur probabilitas tantum orta ex facto, quae non fundat nisi semiplenam probationem, ut explicat Carden. Quo supposito, non licet ia matrimonio contrahendo uti primasententia; nam quamvis probabilis esset prima opinio, qaod cum sola probabilitate facti pro carentia impedimenti praesumatur ecclesia etiam dispensare: tamen, cum haec opinio non sit communiter aut certe recepta tamquam probabilis (prout quidem ess^ debet ad praesumendum quod ecclesia suppleat, ut recte dicunt Carden. 9 et Croix^o cum Aversa et Gorm.), et cum agatur de valore sacramenti, non possumus opinionem illam tuto sequi.

Dicunt autem Sanch.i* Carden.i2 Vi* va^3 et Tamb. cum MeroIIa, idque probabile putatCroixis cum Spor. Gob. Krim. etc. quod in quaestione facti, sl adsint utrinque coniecturae, istae nonconstituant nisi merum dubium negativum, et ideo si dubium de impedi— mento non possit vinci, licite contrahatur matrimonium, quia tunc standum est pro libertate. Sed huic opinioni contradicunt Pal. *6 Less. Contin. Tourn.^s Ronc.^9 Renzi^Ocum Vidal. etLaym.2< cumHurt. et Veracr.„

(11) L. 8. d. 6. n. 18. (12) N. S27. (13) In «L prop. 1. n. 31. (14) Dcc. 1. l.c. 3. v. malri. n. l^ (IS) L.6. p.3. n.S53. (10) Tr. i.d. 5. p.8.n. 10. (17) Auct. v.malr.cas. 10. (18) Tr.de dispcns. parb

1. cap. 17. arU 3. (iQ) p. IS^.q.S. (20) T. I.

p. 4S. q. 4.

(21) L. 1. ir. l.e. 3.

CAP. IT. DK MATRIMON!

ineritoqu» non approbaut ralionem ab adversariis adductam; quamvis enim in aliis contractibus, non obstante dubio negativo de inhonestate contractus, licitum sit illum inire, si dubium vinci non possit, quia tunc standum est pro libertate; matrimonium tamen , quia non solum habet rationem contractus, sed etiam sacramenti, non potest contrahi cum materia dubia; sicut et in aliis sacramentis noil licet uti materia dubia extra casum necessitatis, ne sacramentum exponatur periculo frustrationis, iuxta prop. 1 . damnatam ab Innoc. XI. Tantum igitur prima sentenlia posset dici probabilis, si probabilis esset opinio eorum quos retulimus /. 1. n. 51. dicentium praefatam propositionem fuisse proscriptam non ratione periculi frustrationis sacramenti, sed ratione caritatis erga suscipientem, ne privetur fructu sacramenti, si forte opinio de eius valore non sit vera. Et eo casu advertit Croix i cum aliis, partem dubitantem teneri ad monendam alteram de tali dubio, ne haec exponatur periculo gravium incommodorum. Quod si vero (addunt Sanch. et Card. 2) in tali dubio praesumptio urgeret pro impedimento, et nulla esset praesumptio pro illius carentia, v. g. si vir coierit, et postea dubilat an seminarit, vel an intra vas aut extra, tunc praesumptio orta ex communiter contingentibus est pro impedimento, et impediendum est malrimonium. Secus autem si adsit praesumplio in contrarium, ut si vir seminaverit prope vas; tunc enim (ut ait Sanch.3) procul dubio nuptiae contrahi possunt.

Caeterum probabiliter dicunt Emman. Sa ^ Merbes.s et Contin. Tourn.6 rum Pichler, ac probabile pulatl^ian.' |contra Sanch. 8 quamvis alibi ^ videlur se retractasse) quod in impedimenlis dubiis bene potest episcopus iispensare. Et idem dicunt communis(1) D. D. S33. (2) N. S28. (5) D. n. 18. V. Jlspcusaiio n. 1. (8) T. 1. |). 40G. u. 8. kfs, qiiaitus. (0) Loc. cil. v. csUritnat. (7) P. 4. /1. 3. f. 17. ,8) D. U.28. ^9) Dec. l. 4. c.40. n 2G. 10) P. l.u. a. K- n. S. u. 10. C*') T- ». 1 1.

O SEGUNnUM SE BtTB. II. 665

sime dd. generice loquendo de omni-. bus casibus sive impedimentis pontifici reservatis, quando dubitatur a:i indigeant dispensatione, ut Pal.io Cabass.<i Barb.i2Ronc.i3 Holzm.i^Elbel is et Salm.16, ac probabile putat Bonac. Ratio quia ex una parte, licet dispen-i satio huiusmodi impedimentorum sit papae reservata, tamen, cum reservatio sit odiosa, stricte est interpretanda et restringenda tantum ad casus certos, prout diximus in simili n. 600, Ex alia parte sat probabiliter potest episcopus disxpensare in tali dubio, tum ex c. Nuper 29. de sent, excomm. ubi: Quia tamen conditor canonis eius absolutionem sibi specialiter non retinuit, eo ipso concessisse videtur facultatem aliis relaxandi. Ihlqne sic addit Glossa : Et hoc esi argumentum^ episcopos posse dispensare ubi specialiter dispensatio non est inhibita, et concessum videtur^ quod non est probibitum. {Vide dicta 1.

n. \9. et infra hoc l. 6. n, 980. v. Sed dub.). Et hoc approbant etiamSporer is Elbel « et Roncagl. 20 tum quia, cum in casibus qui frequenter occurrunt possit inferior dispeusare in lega superioris (ut diximus cumcommuni/.

1. n. 190.), bene poterit episcopus in impedimentis dubiis dispensare , eo quod in iis frequenter contingit dubitare de indigentia dispensationis.

2. Quaer. 4. Au matrimonio iam inito, liceat contrahentibus petere aut reddere in dubio de eius valore. Certum est quQd durante dubio, sive dubium antecesserit matrimonium sive ei supervenerit, coniux dubitans anto diligentiam adhibendara ad dubium vincendum uon potest petere , sed potest et tenetur reddere alteri petenti in bona fide; id patet ex c. DominuSy de sec. nupt. ubi dicitur: Sane super matrimoniis quae quidam ex vobis {non* dum habita obeuntis coniugis certitudi* ne) contraxerunty id vobis respondemus^ ut nullus amodoad secundasnuptias mt«

c. 8. n. 5. (12) Alleg.oS.n. 19. (15) P. S4. q. «. (14)T.l.p. 99. n.49l. (IS) T. 1. p. 147. n. 442. (IG) De lcg. c.S. p. 4. %. 4. n. 4S. (17) Eoii. lit.

d. I. 2. p. 2. n. 18. (18) P. 4. c. 4. u. i% (19 De inalr. n.474. (20) D(>S. prace ».2. ti. 61

666

HD. V» IWACT. VI. »F MATKiMONtO

grare praesumat dmec ei constet quod at> hac vita migraverit coniux eius. St vero aliquis hoc non servavit, et de morte coniugis adhuc existimat sibi dubitandum,, ei quae sibi nupsit., debitum non deneget postulanti^ quod a se tamen noverit nullatenus exig^ndum. Et huius ratio patens est quia in dubio nemo privan-. dus est suo iure certo quod bona fide possidet, ut communiter docent dd. cnm Sanch. * Salm. 2 Conc. ^ et alii passim. Item ait Pontius^ sed hic diversam assignat rationem, dicens ideo teneri dubitantem reddere debitum petenti, quia de duobus malis minus est cligendum, iuxtac. Duo mala^ dist. 13. Minus autem malum est in dubio reddere quam non reddere, quia non reddendo est periculuminiustitiae, reddendo vero tantum fornicationis, quae est minus malum quam iniustitia. Sed haec ratio non subsistit; nam si possessio secundi viri non praeberet ipsi ius petendi, non evitaretur maius malum iniustitiae, quam Pontius supponit, dum adhuc mulierilla secommitteretpericuloiniustitiae,nempeirrogandi iniuriam primo viro, si forte vivat. Unde necessario recurrendum ad primam ratiouem nempe ad ius certum possessionis quod habet secundus vir , quodque praeferri debet iuri incerto primi viri, cum de eius morte dubitetur.

Semper igitur ac mulier non est ceria de vita primi viri, tenetur reddere «ecundo viro petenti; et hoc etiamsi adsit opinio probabilis pro invaliditate secundi matrimonii, et nuUa pro vaiore, quia secundus vir non potest expohari suo iure certo, nisi habeatur «ertitudo de vita primi viri, ut recte tlocent s. Anton. s Croix « cum Card. Merolla et Bressero ac Sanch. ' cum Soto Navar. Palud. Sylv. Ang. Led. Corrad. Henr. Man. etc. Idem clare probatur ex cap. Inquisitioni., de sent. txcomm. ubi sic habetur : Inquisitioni tuae respondentes credimuis distinguendum^ utrum alter coniugum pro certo

(1) L. 2. d. 42, n. 112. (2) De malr. c. IS. p. «. n. 48. (S) P. 383. n.S. (4) L. 10. c. IS. n. 8. (5) 3. p.lil. 1. c. 3, $. 3. (C) L. 6. pai t.5. n. 300. V7) L. 2. „. 5, (8) L. c /9. lu 4 d.

sciat impeatmentum coniugtt^ an noit sciat pro certo, sed credat. In prima casu debetpotiusexcommunicationis sen-* tentiam humiliter sustinere^ quam per carnale commercium peccatum operari mortale. Insecundo distinguimus utrum habeat conscientiam huiusmodi ex cre'dulitate levi et temeraria^ an probabili et discreta. Et quidem ad sui pastoris consilium ( conscientia levis et temeraria creduUtatis explosa) licite potest nnn solum reddere^ sed exigere debitum con^ iugale. Verum^ cum conscientia pulsat animum ex credulitate probabili et discreta, quamvis non evidenti et manifesta., debitum quidem reddere potest^ sed postulare non debet, ne in alterutro vel contra legem coniugii, vel contra iudicium conscientiae committat offensam. Nota illud certo sciat: ergo si certo non scit, tenetur reddere. Confirmatur ex c. Si virgo, caus. 34. qu. 2. ubi : Si virgo nupserit nesciens viro alieno, si semper nesciat, numquam ex hoc adultera erit; si autem sciat (nota) iam adultera esse incipit. Ubi recte notat Sanch. 8 cum Sylvest. t6 sciat sumi pro certitudine. Idem docet d. Th. »: Aut habet certam scientiam de impedi^ mento matrimonii^ aut opinionem; si primo modo , nec exigere nec reddere debet; si secundo, debet reddere., sed non exigere. Item dicit s. Bonav.^o ; Si certificatur de vita primi viri nec petere debet nec reddere.

904. Sed dubit. . An contracto matrimonio in bona fide, si dubium superveniat, et adhibita diligentia illud vinci non possit, liceat dubitanti non solum reddere, sed etiam petere.

Prima sentenlia negat ethanc tenent Navar.i* Conc.<2, item p. Soto Medioa Sylv. et Corrad. apud Sanch. Et huius sententiae videtur certo eliara esse d. Th. dicens: Si oriatur dubitatio de vita prioris viri, ex aliqua causa quae etiam certitudinem facere pos' sit^ non debet reddere nec exigere debi'tum; si autem illa causa fecit proba^

41. q, unic. ait. 8. q. 1. ad 3. (10) In 4. d. 38. snh fmem. (11) C. 12. n. 54. (12) P. 582. n. 5. (13) L. 2. d. 42. niim. 45. (14) In 4. d. 58. cxpos. iiucrae.

CAP: T». DE MAThlMOmO

hilem dubitationem, dehet reddere, sed non exigere. Idem sentit s. Bonav.i dicens : Si probabiliter duhitat, dehet dehitum reddere^ sed non exigere. Id probant ex dicto c. Inquisitioni^ mox supra allato, ibi : Verum^ cum conscientia pulsat animum ex credulitate probabili et discreta, quamvis non evidenti et manifesta, debitum quidem reddere potest^ sed postulare non debet.

Secunda sententia vero longe comtnunior et probabilior affirmat, et hanc tenent Sotus 2 Lugo 3 Pal. ^ Laym. s Wig.6 Con.7 Holz.8Ronc.9Fill.toHab.i^ Diana« cum Valent. et Vill. Salm." cum Reg. et Henriq. Bon. i^cumRodr. Croix 15 cum Suar. Less. et Boss. ac Sanch.16 cum Led. Lop. Bann. Veracr. ct probabilem tenent i? Canus Victor. ct Manuel. Ratio quia qui matrimonium bona fide contraxit non est pri vandus suo iure quod possidet petendi, donec constet de impedimento ; licet enim, superveniente dubio, suspendatur ius possessionis usquedum reritas inquiratur, dubio tamen rema«ente post diligentiam, cum ignorantia sit tunc invincibilis, manet possessio pro valore matrimonii, et consequenter pro illius usu: possessor enim bonae fidei sicut post diligentiam potest rem retinere, sic etiam potest illa uti. Haecque ratio bene confirmatur ex c. Laudahilem^ de frigid. et malef. ubi in dubio de valore matrimonii propter dubietatem impotentiae coniugum ad copulam, conceditur eis spatium triennii ad debitum petendum ; in tantum igitur conceditur eis licentia petendi in tali dubio, in quantum coniuges bona fide contraxerunt, et ideo possident ius petendi, donec per experimentum iriennii fiat certum impedimentum impotentiae. Ad textum autem citatum in c. Inquisitioni^ praefati aa. mullipliciter respondent;Lugoi8dicit quod pon(1) Dict. (1. (2) De iust. I. 4. d. art. ull.

(5) Eod. lit. d.l7. n.88. (4) De spons. d, 5. p.4. 9. I). 6. (B) De conscion. c. S Z num. 24.

(6) Tr. IG, n. 89. (7) D. 34. dub. 10. n. 103. (8) N. 460. (9) P. 18o. qu. G. r. 2. (10) Tracl. 10. c. 9. nuni. 343. (II) T. 7. j.. 827. qu. 4. (121 r.3. ir. A r. 203. (13) De matr. e. 15. p.

SECTTNDUM SE DUB. II. 667

tifex ibi loquatur de casu quo coniux habeat probabilitatem tantum de invaliditate matrimonii, et nullam pro valore. Alii verocomrauniuset rectius, ut Sotusi9 Sanch.20 et Pal.21 cum Con. respondent quod textus intelligatur vetare petitionem, antequam diligentia adhibeatur; secus vero post diligentiam; tunc enim (ut supra iam diclum est) coniux manet in possessione sui iuris, practice deposito dubio per principium illud reflexum, quod in dubio melior sit conditio possidentis. Et revera textus, dicendo non posse coniugem opinantem petere, supponit eum non adhuc sibi efiformasse iudicium practicum conscientiae, dubium deponendo, cum subdat non posse petere : Ne in alterutro vel contra legem coniugii^ vel contra iudicium conscientiae committat offensam. Hinc apparetquam necessarium sitin moralibus admittere quod liceat deponere dubiaper principia reflexa; his enim negatis, nulla apparet ratio cur licitum sit (ut licitum iam ibi declarat pontifex) coniugi dubitanti de morte prioris coniugis debitum reddere postulanti. Recte autem advertit Sanch. 22Qon posse dubitantem reddere debitum in primo bimestri ante praemissam diligeutiam, etiamsi petens sit in bona fide, quia eo tempore alter non habet ius petendi. Et idem dicendum si alter petens per incestum vel adulterium sit privatus iure petendi.

905. Dubit. 2. An, contracto matrimonio in bona fide, coniux habens rationem probabilem pro invaliditate matrimonii, et nullam pro valore possit petere post adhibitam diligentiam.

Prima sententia negat et hanc tenent San .23 Lug.2<SaIn} .25 Spor.26 Bon .27 Reg. et Gutt. ac Viva^» qui vocat eam communem. Hi dicunt coniugem taliteropinantem teneri ad reddendum alleri

A. n. 46. (14) P. 4. n. 8. (IS) L. 6. p. 3. n. 302. (16) L. 2. d. 41. n. 46. (17) Ibid. (18) De iusL d.l7. n, 88. (19) Loc. cil. (20) N. 33. (21) N.6. (22) Num. 48. (23) L. 2. gl. 44. num. 2. el 4. (24) De iHst. d. 17. u. 88. (2S) Dc malr. c. 13. p. 4. n.49. (2G)De consc. n. 77 (27) Q.4. p.». n. li (28) Q. 7. arl. 3. n. 11.

668 LIB. M. TRACT

qui bona fide contraxit, sed petere non posse. Ratio quia possessio sufifragatur dubitanti, non autem habenti assen6um opinativum tantum pro nullitate matrimonii.

SBcunda sententia vero satis probabilis affirmat et hanc tenent Pal.i cum Con. et Croix 2. Hi enim dicunt coniugem non interdici a petendo post diligentiam, dubium deponendo, et conscientiam sibi formando ex eadem reguladicta ut supra, nempe quod nemo Bit privandus iure suo certo quod posBidet bona fide, nisi certo probetur quod nullum ius habeat, ut dicunt in terminis de matrimonio Anaclet.3 cum fienriq. ac Cardenas Merola et Bress. ap. Croix^ atque fatetur ipse Sanch.s. In hoc enim dififerre videtur qui bona fide ab eo qui mala fide contraxit, nam possessor malae fidei non potest petere, ut dicunt Sanch. 6 Spor. 7 et Salmantic. 8 nisi habeat certitudinem vel saltem probabilitatem pro valore matrimonii (quamvis non desint dd. qui luentur tunc etiam sufiScere, si post diligentiam dubium deponatur, ut videbimus in dubio sequenti), possessor autem bonae fidei postdiligentiam faclam petere potest, semper ac non coniBtet fle nullitate matrimonii, quia possessio praebet ei ius certum petendi, quod praevalet cuicumque probabilitati oppositae: probabilitas enim, cum sit 0pinaliva, et consequenter semper includat formidinem in opinione contentam, auferre nequit legitimam praesumptionem validitatis matrimonii ortam ex ipsa possessione coniugii bona fide contracti. V. quaein similicasudiximus l. . n. 3Q. Id confirmatur ex c. Laudabilem de frigid. et malef. ubi in dubio de impotentia conceditur coniugibus usque ad triennium experiri, etenim peto, si post biennium coniux non adhuc potuerit consummare, num est probabile matrimonium esse validum? Certe quidemestimprobabiIissimum,et c converso probabilissimum est tunc

(1) De ipons. i. 5. p. 4. $. 9. n. 6 5. II. 502, (5) Dc matr. J. 13. 14) N. 500.

(2) L. 6. p. qii 6. nuni. 8a. (tt) L. e. «. 3. ia\ L. 2. d. 42. «

VI. DE MATRIMOMO

esse nullum: et tamen, hoc non obstan* te, possunt coniuges pergere ad experiendum usque ad finem triennii, ro» go, qua ratione? non utique alia, ni^ quia matrimonium non est adhuc certe nullum, neque illi sua possessionc adhuc sunt expoliandi. Praeterea ipsimet adversarii concedunt coniugem opinantem teneri ad reddendum, etiara si adsit probabilitas tantum de nullitate matrimonii, nec id negare possunt, cum id expressum sit in c. Inquisitio* ni sup. citato. Et ratio est quidem, quia nemoexpoliandus est sualegitima possessione donec constet de nullitate sui iuris. Sicut ergo, non obstante unicd illoassensu opinativo pro nullitate, noQ potest coniux dubitans alteri debituoi negare, ne privet eum sua certa possessione, ita post diligentiam non tenetur ipse ex illa sua couscientia tantum opinativa se expoliare certa sua possessione, nisi certus sit quod nullum ius sibi competat. Dicitur autem ex conscientia tantum opinativa quae formidinem includat et ad certitudinem non pertingat, nam si coniux dubitans habeat rationes ita convincentes de nullitate matrimonii, ut fundent de ea moralem certitudinem, tunc certe nec petere nec reddere potest. Itemrecte advertit Croix^etc. cumCardenas, quod dubitans si adhuc spem prudentem habet inveniendi maiorem certitudinem, tunc nequeat petere, quia cum dubium adhuo est vincibile, noa potest uti iure petendi.

906. Dubit. 3. An, contracto matrimonio cumdubia fide de impedimento, possit dubitans post diligentiam petere debitura, dubio adhuc perseverante.

Prima sententia communior negat et hanc tenent PaI.«o Ronc.i* Salmant.t* Bon.i3cum Coninch. Fill. etc. ac Sanchezt^cum Navar. Sylvest. etc. Probatur 1 . ex c. Dominus de sec. nupt. ubi dicitur contrahens in mala fide minime posse petere. Probatur 2. ratione, quia nemo potest uti re quam mala fi(7) D. num. 77. (8) Ibid. n. 48. (9) Niim. 501. (10) D. 5. p. 4. num. (11) P. 18S. q. G. r. 2. (12) De matr. c. IS. p. 4. n. 48. (15) P. 4. u. 10 L. 2. d. 42. a. 2.

CAP. II. DE MATRIMONIO .SlCCUNDUM .Sg DUK. II. 669

de incoeDit pQSsidere, unde $:i non pot- | bilitas de raorte habeatur, nequit un' quam coniux ille dubilans petere, tum

est dubium deponere, nunquam petere potest.

Secunda sententia vero satis probabilis affirmat, eamque tenent Holzm. < Elbel 2. Ratio quia esto dubitans non possit deponere dubium ex titulo possessionis, potest tamen deponere ex aliis principiis, nempe primo, quia in dubio standum est pro valore actus, nt habetur in l. Quoties^ ff. de reb. dub. Secundo, quia, cum matrimonium sit causa favorabilis, in dubio standum pro eius valore, ut probat ipse Sanch.3 cum Cov. Lopez et Menoch., eo quod sicut in foro externo in dubio iudicandum est pro valore matrimonii, iuxta communem sententiam ibi ex c. fin. de sent. et re iudic, ita etiam iudicandum *n foro interno, qui conformari debet BXterno,quando hoc non innititur falsa praesumptione. Nec obstat textus oppositus in d. cap. Dominus^ quia ibi 5ermo fit de contrahente cum dubio de morte prioris coniugis, quo casu certum est dubitantem non posse petere, jonec constet de illius morte; nam aUas potius est ius prioris matrimonii. floo tamen procedit respectu ad coniugem qui contraxit cum dubia fide, secus vero quoad coniugem qui contraxit cum bona fide, ut diximus n. 904. Communiter autem dicunt Sanchez ^ Bonac. 5 Boss. 6 Spor. ' Ronc. 8 et Salm. ^ cum Dicast. et Croix^o cum Schild. Aversa etc, quod etiam contracto matrimonio cum dubia fide possit dubitans petere, si matrimonium reputetur probabiliter validum, etiamsi probabilius sit esse nullum, ut dicunt Sanch. et Sporer. At hoc minime admittendum, nam in dubio de morte prioris coniugis, sive nuptiae sint initae cum bona fide sive cum dubia fide, nunquam coniux dubitans petere poterit, nisi de morte prioris coniugis habeatur certitudo, aut saltem tanta praesumptio quae moralem certitudinem statuat. Alias, si tantum proba(1) P. 3^. uum. 466. (2) P. 404. num. 146. (^) L. i. d. 18. ntiin. 6. (4) L. 1. d. 42. uuiti.S. (S) P. 4. nuin. 10. (6) T. 2 c. 2. cum. 41.

il) De consc. n. 77. (8) L. c. (0) Ibld. n. bl.

quia tunc remanet probabile periculum iniuriae prioris coniugis, iuxta dicta in tractatu de conscientia quem ipse condidi, tum quia eo casu possidet prius matrimonium, donec constet fuisse solutum.

907. Dubit. i. An in dubio positivo de valore matrimonii, puta si dubitetur de impedimento vel de consensu praestito et simili, iudicandum sit in favOrem matrimonii contracti. In foro externo procul dubio affirmandum, ut communiter docent dd. VideSanch.". Sed in foro conscientiae negant aliqui eo quod io dubio possidet libertas ab onere matrimonii. Sed verius est oppositum, ut tenent Sanch.^2 Pontius Elbeli^ Tambur.^5 cum Covar. Menoch. et comrauni. Ratio quia licet matrimonium sit tantum probabiliter validum, tamen certa est eius possessio, doneo non constet de nuUitate, cum in dubio (ut diximus) semper iudicandum sit pro validitate actus, ut dicuntPalaus^^ Busemb. Elbel^^et Croix «^ex l.Quoties ff. de reb. dub.

908. Ad dignoscendum autem quomodo quis possit esse certus, vel probabiliter dubitare de nullitate matrimonii, tres regulae dantur.

Prima regula est quod ordinarie loquendo non tenetur coniux credere al-» teri asserenti se ficte consensisse, et-« iamsi id affirmet cum iuramento, ex o. Per tuas^ de probationib. et c. Cum a nobiSf de testib. et attest. ubi : Nimis indignum est ut quod quisque sua voce protestatus est, valeat proprio testimo^ nio irifirmare. Dicitur, ordinarie loquen-^ do: nam aliter dicendum si ex circumstantiis aliter censendum esset, puta si coniux ille sit in articulo mortis, si non soleat peierare, vel sit persona pia et vellet separari aut religiOnem ingredi etc, tunc enim alter habet sufficiens motivum prudenter dubitandl,

(10) Num. 299. (11) L. i. disp. 18. num. ». (12) Num. 6. (13) Lib. 8. c, 2. num. 6. (14) Num. 146. (1») Dec. I. 1. c. 3. v. raatr.

(16) Tr. 28. d. 3. p. 4. §. 9. u 4. (17) L. c (18) L, 6. D. 3. a. opil.

Tla Bonac. < Diana » Sanch. 3 cura Soto Adriano Palud. Sylvest. Nav. Ang. etc. ac Salm. ^cum Val. Dic. Verac. et Led. Secunda regula est quod si quis audial a personis non fide dignis vel ex fama a nullo auctore certo exorta, adesse impedimentum, licite potest matriraonium contrabere aut post contractum reddere et petere debitum, quia talis fama aut dictum non babetur ut ratio prudens dubitandi. Sancbez s ex c. Si duo 35. q. 6., item Salm. 6 cum Sylv. et 5onac.

Tertia regula est quod dictura unius testis fide digni de impedimento aut Tama publica ex certo auctore ( ut dicunt Sancb. « Dic. Sylv. et Salmant. sufficit ut quis teneatur veritatem inquirere, et interim abstinere a petendo debito, quia, cum talis ignorantia tunc sit vincibilis, in dubio non potest operari. Non sufficit tamen hoc ut teneatur debitum negare, quia licet possit, nemo tamen tenetur credere uni testi, quantumvis fide digno, qui non inducit necessitatera credendi, maxime in sui praeiudicium, ex cap. Cum a nobis de testib. etc. Salm.^o. Post autcm odhibitam diligentiam bene potest reddere et petere, ut dicunt iidem Salmant. " cum Nav. Sylv. Ang. et Lop.

909. « 3. Si fiat cum gravi periculo vitae aut sanitatis: nisi tamen sit cauSa gravis, cui damnum corporale vifleatur postponendum, v. gr. periculum incontinentiae in sevel comparte. Bon. 12 perez i3. »

Dubit. 1. An liceat petere cum periDulo sanitatis, nempe si alteruter coniugum laboret lepra, morbo gallico, phthisi aut aho raorbo contagioso. Per ge loquendo non licet, cum nemo sit ilominus suae vitae aut sahitis, attamen probabiliter Bus., ut supra, cura Bonac. et Perez ac Sanch.»'^ cum Caiet. p. Soto Graff., item Boss.^s cum Pont. Laym. et Reg. dicunt quod si morbus csset diuturnus, et non proxime ten(1) P. 4, 11. 19. (2) 5. p. Ir. 4. r. 2. (5) L.2. il. 4;i. 11. 3. (4) Dc inalr. c. IS. p. 4. num. S2, (ii) N. 29. cl o2. (6) Ik n. So. (7) L. c. n. 20.

N. 2i1. (9) N.r,4. (10)Dicf.n.S4. (11) li». n. 48. IVI) P. G. num. 8 (13) D. SO. s, 4. num il

. DE MATRIMONIO

dens ad raortem, nempe quod non so-^ leat de brevi et faciii mortera inferre^ ut esset pestis aut lepra leonina ( qua frustatira membra decidunt), tunc non erit illicitum sano petere, si aderit iusta causa, nimirura fovendi araorem coniugalem autvitandi incontinentiara in se vel in altero, quia alias esset valde onerosum taradiu abstinere ab usii coniugii, quod vix poterit esse sine periculo incontinentiae. Advertendum lamen quod coniux infectus morbo gallico aut simili contagioso, non poterit petere ab altero inscio, nisi vitium suum illi manifestet, et manifeslaudo possit alter remediis occurrere raorbo, imo nec etiam poterit reddere nisi certiore facto sano. Hinc bene ait Boss.i^j quod dupliciter peccaret qui laborans morbo gallico fornicationem coraraitteret, et insuper teneretur compensare expensas pro curatione. Probabilitei* tamen ab hac compensatione excusat foeminas, nisi ipsae requisitae fraudulenter suum morbum tegerent.Non potest igitur coniux infectus tunc reddere, nisi morbura raanifestet. Caeterura vero non tenetur raanifestare,quia non tenetur cura tanto detriraento suae famae coniugale debitura praestare: in oranibus enim contractibus gravissiraum incomraodum in solutione excusat a debito reddendo, ut ait Tarab.^''' cum Soto, iuxta dicenda in simili casu n. 944.

910. Non licet autem petere statim a balneis vel a sectione venae, nam, ut dicuntSanch.18 Bonac.^^ etPoss.20 cum s. Ant. et Fill. coitus eo tempore est notabiliter periculosus. Idera dicunt Bonac.2i Pont.22 Sanch. 23 Boss.2^ cum aliis de laborante febri. Idem ait Croix de viro coeunte cum uxore laborante gonorrhoea, scilicetprofluvio seminis, dicto fluxo albo: sed quidam medicus mihi asseruit rainime nocere talem copulam nequeviro neque raulieri. Praeterquam quod non videtur copula lunc

(14) L. 9. d. 24. n. 23. (IS) C. 1. n. 193. cl209. (16) C. 1. n. 180. (17) L. 7. dccision. c. 5. o. n. 23. (18) L.9. tl. 24.n.3. (19) Q. 4.p. l.n. 4 (20) C. l.n. 171. (21) L.c. (22) L. 10. c. 11. n. a

(25) Num. 3. (24) Num. 170.

nrohibijri, cura huiusmodi fluxus soieant esse fere perpetui, unde grave incommodum esset conitigibus tandiu abstinere ab usu matrimonii, prout dictum est de muliere laborante menstruo innaturali, vide dicenda n. 925. Excipiendum tamen nisi fluxus sit maleficus, et tunc etiam exousatur coitus si adsit periculum incontinentiae tam m petente quam in reddente, iuxta mox dicta n. praeced. Vir autem laborans fluxu seminis semper licite potest petere, quia coitus nullum affert damnum nec ipsi nec uxori nec proli, ita Sanch. i.

Videtur etiam non licere petere statim post prandium, dura inquiuntPontius 2 Bonacin. 3 Boss. ^ cum Palud, et Sanch.5 cum Vega, coniuges saepe excusari a reddendo in tali tempore, eo quod coitus soleat tunc afferre grave damnum, ob ciborum cruditatem vel corruptionem quam oausat. Refertque s. Anton. ^ quemdam propter hoc in phthisim incidisse. Sed dico quod si hoc esset verum omnes fere coniuges phthisici evaderent.Medici autem quos consului, et experientia negant in hoc grave damnum adesse. Hinc non auderem damnare coniugem post prandium petentem, cum isti communiter post prandium vel coenam soleant coire. Neque contra excusarem hac ratione coniugem a reddendo, uisi experientia constaret quod tali coitu ipsi vel alteri notabile damnum proveuerit, alias certum est ipsos teneri ad reddendum etiam cum aliquali seu levi impedimento, iuxta dicenda n. 950. v. Quaeritur.

914. Dubitatur 2. An liceat debitum petere tempore lactationis. Alii negant, ut Butriuset Alex. de Nevo ap. Boss.'. Imo Tiraq. et alius auctor ap. Sanch. s dicunt esse mortale, tum quia in can. fin. dist. 5. d. Greg. dicit: Ad eius vero concubitum vir accedere non debet {debef, non autem decet^ ut refert Sauch.)

(1) L. 9. d. 11. n. 9. (2) Lib. 11. t. 14. n. 3. (3) Qiiaesl. 4. p, 1. num. 6. (4) C. i. num. 171. jS) L. 9. d.24. n,4. (6) P. 1. lil. i. I, 16. §. 10, (7) C. 1. niim. 213, (8) L, 9, d. 22. num, 15, fliB) r. 4. n. 14. (10) P l.n.if. L. 40 c.

SHnrrNDrrM si DUP. ir. 671

quousque qui gignitur ablaetetur; turc quia in tali coitu est timor nocumeou prolis si uxor concipiat. Communissime vero affirmant licere Pal. 9 Bon,<» Pont.il Salm,i2 Croix^ Holzm.i^ Elb.ii Sanch.i6 cum Rich. Turr. RoselK etc. ac Boss.'7 cum Con, Fill, Hurt, Leand, Vill.etc.Ratioquia non extatlex prohibens, Textum enim d. Gregorii, aiunt Sanch.18 Holzm.is etBoss.20 esse soluna de consilio, item, quia periculum inftciendi lac, teste experieutia, rarum est» saltem non tantum ut teneantur coniuges tanto temporeabstinereab usu coniugii, cum continuo periculo peccandi. Excipiunt tamen Pontius^i et Bossius^* si)'coniuges sint valde pauperes et prudens adsit timor de gravi damno pro* lis, tunc enim (ut dicunt) neuter tenetur reddere, imo nec potest petere, etiamsi sit periculum incontinenliae,quia non licetsibi consulerecum damno innocentis, cum alia suppetant media ad incontinentiam sedandam. Verura Sanchez23 eo casu excusat quidera coniuges a reddendo ( ut excusat etiara Bonacina2^), sed non audet daranare exigentem, dicens quod tunc vel alia via ipse poterit proli consulere, vel erit iusta causa ipsam periculo exponendi, ne tamdiu coniuges cogautur abstinere cum tanta difficultate. An autera coniuges peccent respectu prolis, petendo terapore praegnationis vel raenstrui aut purgationis post partura. Vide dicenda n. 924. 925. 926. Et quid si coniuges laborent lepra. Vide n. 950. An autera liceat coire tempore menstrui. Vide n. 925.

912. « 4. Si fiat pravo fine, v. gr. tantum voluptatis causa, quod tamen doct. communiter, ut Sanch.25 Bonac.26censent esse tantum veniale, contra Poutium, qui vult esse nullum: nullum autem erit, si delectatio non quaesita sentiatur vel ad eam se excitent quando copula debita redditur. Sanchez27

913. num. 9. (12) De matr. c. IS. p. 6. num. 79. (13) Num. 326. (14) Num, 46S, (IS) N, 390. (16) L. c. u, 14. (17) C. 1. u, 214. (18) N, 16, (19) L. c. (20) N, 21 S. (21) L, c. (22) N. 21Jt. (23; Num. IS. (24) D. n. 11, (23) L 9, n. 11. ^26^ a. 4 t 6 (27) L. 0. J. U

GTS LIB. VI. TRACl. \

Vide etiam Diana * Bon. 2 M.Perez 3.»

Certum est esse illicitum habere coDulam propter solam voluptatem, ut ;jtet ex prop. 9. damnata ab Innoc. xi. quae dicebat: Opus coniugii ob solam voluptatem exercitum^ omni penitus cor ret culpa ac defectu veniali. Commune tamen est apud omnes, id non esse mortale, sed tantum veniale peccatum: ita Sanch. ^ Pont. 5 Boss. « et alii pasBim, ex d. Th.7 qai expresse id docet. Et ratio cur non sit mortale est, quia delectatio de aliquo obiecto ex duplici tantum capite potest esse mortalis vel quia obiectum ipsum est graviter vetilum vel quia homo delectatur de illo tanquam ultimo fine, sed in hac delectatione neutrum intervenit: non primum,utpatet, non secundum, ut supponitur. Non excusatur autem a veniali, quia est perversio quaedam ordinis, cum delectatio quae intenta est a natura ut medium ad generationem, fit finis habendae copulae. Nullum autem erit peccatum, ut recte aiunt Croix 8 et Viva 9 si couiux princip«liter intendat procreationem prolis, et utatur voluptate (eam moderate iotendens), ut se excitet ad copulam, sicut pariter minimepeccatqui intendit moderatamdelectationemin comedendo,ad praestandum corpori conveniens alimentum.

913^ « 5. Si exerceatur mente adultera, ut si, dum accedit ad suam imaginetur aliam ut animum pascat, quod est mortale. Sanch. Bon.io. »

Excusant autem a mortali Sanchez** et Sporer 12 coniugem qui se excitaret ad copulam, delectando de pulchritudine alterius personae, sed absque affectu turpi, at merito dicunt hoc esse valde periculosum, et non permittendum. Sicut nec etiam permittendum puto cum Diana ap. Spor.^3 se excitare ad coitum respiciendo ad imagines diversi sexus: maxime si essent sacrae, quod recte aiunt Croix^^ et Sporer esse mortale,proplergravem irreverentiam.

914. An autem liceat marito dele(1) P. 3. l. 4. r. 216. (2) P. 6. (3) D. 49. «. S. n. 6. (4) L. 9. d. 11. n. 4. (S) L. 1. c. 21. n. f ct 11. (G) C. 7. n. 63. (7) Suppl. q. 64. a. 6. J5) Num,. 296. (9^ De malr. q. 5. a. 2. uum. 4.

915. DE MATRIMOmo

ctari d.3 copula aliena cogfiata, ut se excitet ad coitum cum uxore. Ex unt I parte videtur negandum, cum obie* ctum de quo delectatur sit per se tur pe. Ex alia non videtur damnandum talem coniugem, cum ideo solutis ej( illicita spectatio concubitus humani, si; ve delectatio de visu cogitato taliscoQ* cubitus, quia in tali visu vel delectatione adest proxiraura periculum commotionis spirituum generationi deservientiura, et cum ipsiscopula sit prohibita, consequenter etiam est vetita commotio spirituum: coniugatis autem, cura eis iara perraissa sit copula, nou videtur vetita saltem sub gravi talis comraotio spirituum; quamvis ipsa ex delectatione illa oriatur. Hauc tamea cogitationem, si esset de copula inter personas determinatas, non excusarem a mortali, ob facile periculura consentiendi in delectationem de copula cum coniuge aliena. Caeterum quia hoc dubium apud nuUum inveni discussum, sapientibus reraitto decernendum. IIlud autem quod probabile putat Arriaga^s^ nempe licitum esse marito delectari de copula cogitata inter ipsum et alieuara, dico cum Croixi^ omnino reiiciendum, cum talis delectatio sit de obiecto intrinsece malo, et ipsi coqiugi oranino vetito.

915. « 6. Si fiat modo indebito, v. g. 1 . Si non servetur vas naturale: quod multi docent esse veram sodomiam, alii esse grave peccatum contra naturam. Vide 6. praecept. 2. Si sine iusta causa situs sit innaturalis, praeposterus etc. quod aliqui dicunt esse mortale, alii, secluso periculo effusionis s&< minis, veniale tantura, etsi grave et graviter increpandura. Diana*7.3. Sialter coniugura ex morositate vel alia ratione seminationera cohibeat: quod quidara generatim dicunt esse mortale, quia finis actus coniugalis, scilicet generatio, impeditur; quidam tamen, ul Praep. et Sanch., dicunt in foemin^ nuUum esse. Vide Bon. ^s.

(10) P. 6. num. 7. (11) L. 9. d. 16. num. 16 (12) Num. 503. (13) L. e. (14) Num. 329 (IS) De peccat. d. 47. num. 16. (16) Nuni. 531 ^17) Pait. 3. 1.4. rcs. 204. ilQ) P. 6. n.lS. cl p. 1

CAP. II. DE MATRIMONIO SECUNDITM SE DUB. 11.

673

916. Quaer. 1. An peccet mortaliter vir inchoando copulam in vase praepostero ut postea in vase debito eam consummet. Negant Nav. * ac Ang. Zerola Grafif. Zanard. et Gam. ap. Diana^ modo absit periculum pollutionis, quia ^lias (ut aiunt) omnes tactus etiam venerei non sunt graviter illiciti interconiugatos. Sed comrauniter et verius affirmant Sanch. 'Pont. ^ Pal. 5 Bonac. 6 Spor. 7 Tamb. 8 et Boss. ^ cum Filliuc. Perez Aversa Fagund. et Leand. Ratio quia ipse huiusmodi coitus (etsi absque seminatione) est vera sodomia, quamvis non consummata; sicut ipsa copu!a in vase naturali mulieris alienae est vera fornicalio, licet non adsit seminatio. An autem sit mOi^tale viro perfricare virilia circa vas praeposterum uxoris. Negant Sanch.iOet Boss.i^ cum Filliuc. et Perez, quia tangere osvasis praeposteri uon est ordinatum ad copulam sodomiticam. Sed verius pariter affirmant VonU^ PalJ^ Diana<<, item Fag. Leand. etc. apu^d. Boss.i^ atque Tamb.^6 (qui testatur ab aliquibus codicibus sententiam Thomae Sanchez esse deletam: imo Moya asserit ipsum Sanch. se retractasse in editione Antverpiensi anni 1614.).Ratio est, quia saltem talis tactusnon potest moraliter fieri sine afi^ectu sodomitico.

917. Quaer. 2. An et quomodo peccent coniuges coeundo situ innaturali

duos modos, dicentes ab his ipsam na« turam abhorrere, Sed communiter dicunt alii, omnes istos modos non excedere culpam venialem. Ratio quia ex una parte, licet adsit aliqua inordinatio, ipsa tamen non est tanta ut pertingat ad mortale, cum solum versetur circa accidentalia copulae, ex alia parte, mutatio situs generationem non impedit, cum semen viri non recipiatur in matricem mulieris per infusionem seu descensum, sed per attractionem, dum matrix ex se naturaliter virile semen attrahit, ita s. Anton.^s cum Alb. M.Nav. 19 Pont.20Petroc.2iSaIm .22B0SS.23 Holzm.2^ Spor.25 Ronc.^6 Croix27 Pal.23 cum Sa Tolet. Hurt. Coninch. et Henr. ac Sanchez29 cum Gerson Cai. p. Soto Dom. Soto Sylv. Arm. Vict. etc. Et aperte favet d. Th.^Oqui sic ait: Sed in secundo modo (nempe mutando situm naturalem) non semper est peccatum mortale^ ut quidam dicunt^ sed potest esse signum mortalis concupiscentiae. Ergo ex d. Thoma mutatio situs per se non est mortalis, sed potest esse mortalis ex prava concupiscentia^ puta ex afl^ectu bestialitatis vel sodomiae, vel si huiusmodi voluptas habeatur ut finis ultimus. Hinc communiter dicunt praefati aa. cum Conc.^i coniuges minime peccare si mutent situm ex iusta causa, nempe ob aegritudinem vel pinguedinem viri, vel ob periculum aborSitus naturalis est, ut mulier sit suc- \ tus aut scandali aliorum, idque exprescuba et vir incubus, hic enim modus aptior est effusioni seminis virilis, et receptioni in vas foemineum ad prolem procreandam. Situs autem innaturalis est, si coitus aliter fiat, nempe «edendo, stando, de latere vel praepostere more pecudura, vel si vir sit succubus et raulier incuba. Coitum hunc, praetersitum naturalem, alii ap. Sanchez 1' generice damnant de mortali, ^lii vero dicunt esse mortale ultimos

(1) L. 8. consil. de poeuit. cons. 7. (2) P. 2. t. 17. r. 37. (5) L. 9. d. 17. n. S. (4) L. 10. c. 11. n. 8. (S) P. 4. S. 2. n; 6. (6) P. II. n. 12. {7) Num. 497. (8) L. 7. c. 3. §. S. nnm. 31. (9)C. 7. n. 174. (10) N. S. (11) N. 173. (12) L c. (15) N. 6. (14) P. 4. lr.4. r. 104.ct p. 5. ir. 7. r 7. <1S) L. c. (IG) N. 32. (17) L. 9, U. IG. num. 2.

se dicit Angelicus32 qui subdit: Quandoque sine peccato esse potest^ quando dispositio corporis alium modum non patitur; alias tanto est gravius quanto magis a naturali modo receditur. E converso conveniunt omnes ( ut asserunt Sanc.33Pal.34Boss.35 etc.) quod si experientia constaret quod mutato naturali situ nihil serainis foemina retineret ob niraiam vasis laxitatem velhumiditatem vel propter aliquara infirraitatem na(18) 3. p, tit. 2. c. 2. §. 3. (19) C. 16. num. 42. (20) L. 10. c. 11. num. 1. (21) T. 4. p. 443. r. terlius casus. (22) De matr. c. 1». p. 3. n. 7.^

(25) C. 7. n. 68. (24) N. 438. (23) Num. 493

(26) P. 184. (]. 4. (27) N. 532. (28) Do sponsa: d. 3. p. 4. §. 3. n. 1. (29) L. 9. d. 16. num. 3 (30) In4. d.SI.iu fin.incx|-.. litt. {oi)V. 403. ti. 2 (32) L. c. (33) N. 3. (34) L. c. (."TJ^ N. 171

De Ligorio. Mor. II.

43

671 LIB. VK TRACT. VI

hiralem. iit alt Palaus, tunc esset mor^ale: secus vero d'cit Sanch., si non ex situ sed ex aliquo morbo mulieris talis eflFusio provenit.

Dicunt autem Sanch. i Pont. 2 Pal.3 et Boss. cum Perez Hurt. et Aversa non esse mortale , si ob variationem situs pars tantum seminis decidat, reJiquo intra vas retento sufficiente ad generationem , quod dicunt Sanch. et Bossius aliquando evenire, imo fere semper evenire aiunt Pal. et Pontius , qui testatur sic medicos asserere. Verum Salmant.5hanc opinionem vocant nimis laxam, quia (ut inquiunt) prodigere seraen humanum sine rationabili causa non potest exousari a mortali : certe dicunt ipsi Salmant. 6 ac Sanch. ' et Sporer 8 cum Aversa non teneri confessarium interrogare coniugem de hoc se accusantem, an semen effusum sit vel non, quia raro ( ut aiunt) accidit semen efifundi, et sic etiam ego pluries audivi ab eis qui apud me in confessione se accusabant praepostere coivisse. Eos vero qui coeunt stando vel sedendo, vel muliere incuba, puto esse in maiori periculo semen eJGFundendi. Sed per hoc non audeo damnare sententiam Sanchez Pontii Palai et aliorum ut supra, nam possent ipsi Salmanticensibus respondere quod siue iusta causa prodigere semen, sive (ut meliusSalm. dicere debebant) permittere ut semen prodigatur , numquam liceat, quando semen extra vas uxoris effunditur, non vero quando intra immittitur, et per accidens, non autem ex ipso actu prodigitur, quia tunc matrix , ut diciint aa. praefati , iam attrahit quod est sufficiens ad generationem, et reliquum tamquam superfluum expellit 9. Utrum autem teneatur coniux reddere alteri petenti debitum situ innaturali sine iusta cauBa. Vide dicenda n. 946,

(1) D. n. ». (2) D. c. 11. n. 5. (5) D. n. 1. Num. 171. (S) De matr. c. IS. p. S. n. 74. .6) L. c. (7) Num. 5. (8) N. 493. (9) An sit fnortalc mutarc situm, si propter id casu aliquid icminis effunclitur? aflitmaut Salmanlicenses, sed |(immuniu$ neganl Sanch. Ponl. Caslr. Bos$. Pcrcz, Hiiilad. el Aversa. llom. Ap. tr. 18. num. 39.

. DB MATRIMONIO

918. Quaer. 3. An peccent mortali-» ter coniuges, si incoepta copula cohibeant seminationem. Respondetur : si coniuges ambo in hoc consentiunt, nec adsit periculum seminandi extra vas^ idper seloquendo non estmortale, illa enimpenetralio vasis foeminei tunc re^ putatur instar tactus verendorum, qui inter coniuges permittitur, vel saltem non est mortalis, secluso periculo polhitionis , ita communiter s. Anton. ^ Pont.it Pal.« Laym.« Bonac.i^ Less.^s^ Spor.16 Salm.*7 cum Aversa et Dicast. Boss.*3 cum Fill. Hurtad. et Perez ae Sanchez^^ cum Palud. Caiet. Ang. Sa Arm. Tasi ete. Dixi 1 . si ambo consentiun4;, nam si alter se retrahit sine alterius consensu, certe graviter peccat,^ ut dicunt omnes aa. praefati. Dixi 2. Per se loquendo^ namsapienter advertit Sanchez20 cum Veracrux, id ordinarie esse mortaie, quia ordinarie adest periculum ex tali retractione effundendi semen, nisi coniuges experti sint oppositum, quo casu tamen puto nulla modo posse eos exousari saltem a veniali, quidquid dicat Sanchez 21 cum aliis.

Si vero foemina iam sominaverit^ velsit in probabili periculo seminandi, non potest quidem vir data opera a seminatione se retrahere sine gravi culpa, quia tunc ipse est causa ut semen uxoris prodigatur, communiter dicunt s. Anton.22 Salm.23 Holzm.2^ et Sanch.25 cum Palud. Cai. Ang. Sa et alii passim. Hoc tamen non erit ita intrinsece malum,, ut aliquo casu per* mitti non possit, puta si vir desisteret a copula ob periculum mortis vet scandali aliorum ; tunc enim licite potest se retrahere etiam cum periculo pollutionis, quia haec per accidens et praeter intentionem eveniret, et contra non tenetur cura periculo tanti damni generationera procurare: ita com(10) 3. p. tit. l.c. 20. §. 6. (11) L. 10. c. 11. n. 9 (12) P. 4. §. 3. n. 3. (13) L. 6. secl. 4, n. 19. (14) Quaest. 4. p. 6. n. 13. (IS) L. 4. c. 3. n. Sa. (16) Num. 490. (17) Dc malr. c. 15. p. G. n. 82. (18)C. 9.n. S8. (19)L. 9.d. 19. n. 3. (20) L. e. (21) Tbld. (22) Loc. «U. (23) De matr. li*. p. G. B. 81. (24) N, 4JJ1. (23-) N. 4.

CAP. II. DE MATRIMON

muniter Sanch. < Pal. 2 Diana 3 Boss. ^ cum Less. Aversa et Perez ac Salm. * cum Cai. Dicast. Hen. etc. Haec sunt certa apud omnes.

Si autem vir iam seminaverit , dubiura fit an foemina lethaliter peccet si se retrahat a seminando, aut peccet lethaliter vir non expectando seminationem uxoris.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Aversa Hurtad. etOchagav. apud Boss. 6 et probabilem putat Diana^ atque videntur cohaerere Tab. et Arm. apud Sanch.^, dum indistincte dicunt esse mortale, si alteroserainanteconiux a serainatione se retrahat. Ratio quia (ut aiunt) etiara semen mulieris active concurrit ad generationera, prout censent ex raedicis Hippocrates Galenus Valesius et PetrusMatha apud Siinch.^ et ex theologis Suar.io qui ait : Semen maternum simpliciter necessarium est ad concipiendum filium. Itera d. Bonav. et Maior. apud Boss.^i ac Caiet. Abul. et plures alii apud Sanchez^2 ©t ipsi Sanch. et Boss. hanc opinionera satis probabilera putant , saltera (ait Boss.) seraen raulieris iuxta omoes valde confert prolis perfectioni, cura ad hoc saltera fuerit a natura institutura.

Secunda sententia vero comraunior negat et hanc tenent Sanch.*^ Pont.^'' Bon.15 et Salm.i6 cura Cai. Henr. Dic. Veracr. etc. Hi contrario nituntur fundaraento, nempe quod semen mulieris Don sit necessariura ad generationem, ut asserunt Aristoteles Avicenna Galenus sibi contrarius ac Hugo senensis et Alb. M. apud Sanch.i' qui ait hanc esse sententiam comraunera theologorura, exceptis scotistis. Nec obstare dicunt aa. huius secundae sententiae, quod seraen foeminae conferat. perfectloni prolis, nararespondentquod non teneantur coniuges ad convenientiorera modum generandi, sed satis est si generationi non obstent. Quamvis autera dicant praefati aa. non teneri vi(1) D. n. 4. (2) N. 5. (3) 5. p. tr. 4. r. 204. (4) N. 60. (S) Dict. n. 81. (6) Cap. 9. u.ol. (7) P. b. tract. 14. r. 37. (8) Lib. 9. d. 19. n. S. (9) L. 2. d.21. n. 11. (10) T. 2. in 3. p. d. 10. secl. 1. V. secundo lurertur. ^ll) D. nura. GO.

► SECUNDUM 9E DUB. II. 675

rura expectare serainalionem mulierls, si ipse iara serainaverit, concedunt ta* raen ei posse continuare copulara , usque dum serainet foemina, quia hoo pertinet ad complementuni copulaa uxoris, ut censent Pontius et Diana** Bon.i9 cum Cai. et Saoch.20 cum Tab. et Graff. contra Henr. (apud Bonac.21) qui sentit virum non teneri expectare seminationem foeminae, quia periculura est ut hoc pacto irapediatur generatio, quod non videtur satis probabile nec cohaereus, nara si adesset tale periculura, non debuisset dicere non teneri , sed non posse, quod nemo asserit, nerao enira hoc periculura supponit.

Sed redeundo ad priraam quaestiouera, esto secunda sententia sit quidera coraraunior et probabilior, ut videtur , ceuseo tamen cum Boss.22 primara sententiam esse satis probabilem, et ideo in praxi tenendara. Ratio quia non licet sequi opinionera probabilera cum darano tertii, cura autera hic agatur de darano prolis sive generationis adversus naturara, quae ius habet ut non irapediatur generatio, cum ad hoc instituerit actura coniugalem, propterea ubi est periculum irapediendi generationera non licet uti opinione probabili; ubi enim(utdiximus/.1.n.42.) agitur non de honestate actionis , sed de veritate rei, illicitum est sequi ( ut omnesfatentur) opioionem probabilera pro libertate , adversus aliam staotera pro lege. Hinc neque practice probabile puto id quod dicunt Sanch.23 et Spor.24 cum Perez Escob. Dic. et Gob. nimirura posse raulierem in actu coitus aniraura ad alia divertere ne concitetur ad serainationem.

919. Ao autem , si vir se retrahat post seminationem , sed ante seminationem mulieris, possit ipsa statimtactibus se excitare ut serainet. Negant auctor addit. ad Wigandt^s ac Diana et

(12) L. c. (13) L. 9. d.l9. n.9. (14) L. 10. c. 11. n. 2. (IS) P. 6. n. 14. (16) Il.id. nnni. DO. (17) L. 9. d. 17. n. 9. (18) Locc. cc. (19j N. 14. (20) D. 17. n. 11. (21) L. c. (22) L. c. n. ^2. (25) Num. S. (24) Nuin. 491. (25) Tr. 16. posA num. lOG.

676 ll-B. YI. TRACFT.

Rodr. apud Boss. * adhaeretque Pal. 2 (dicens id non esse licitum, si mulier posset se contiaere). Ratio quia semen mulieris non est necessarium ad generationem, item quia effusio illa mulieris, utpoteseparata, non fit una caro cum viro. Communius vero affirmant Wigandt 3 Less. ^ Bon. 5 cum Sanch. 6 pQt. 7 Tamb. » Salm.» cum Dic. Fill.io Spor.ii Boss.2 cura Aversa Perez Fag. et Leand. ac Elb.^ cum Cleric. Homob. Diaua Gob. et Bosco, et non reprobat Concinai^. Ratio, tum quia s^minatio mulieris pertinet ad complendum actum coniugalem, qui oonsistit in seminatione utriusque ooniugis, unde sicut potest uxor tactibus se praepararead copulam, ita etiam potest aotum copulae perficere; tum quia, si mulieres post talem irritationem tenerentur naturam compescere, essent ipsae iugiter magno periculo expositae mortaliter peccandi , cum frequentius viri , quia calidiores, prius seminent ( sed haec ratio non suadet, nam si hoc permitteretur uxoribus, deberet permitti etiam viris, casu quo mulier post suam seminationem se retraheret, et vir maneret irritatus; at dd. communiter diDunt id vetitum esse viris, ut Sanoh.^s Wigandt etBon.<6),tum quia, ut plures sentiunt, seminatio mulieris est necessaria, vel saltem mullum confert ad generationem, nihil enim a natura frustraneum agitur. Omnes autem concedunt uxoribus quae frigidioris sunt naturae, posse tactibus seexcitare ante copulam, ut seminent in congressu maritali statim habendo. Vide Conc".

920. <r 7. Si in loco indebito, v. gr. sacro , qui inde violetur, vel in looo publico ( Vide dicta de hoo puncto l. 3. n. 458. ubi diximus cum Nav. Vasquez Tol. Azor. Con. Pont. etc. quod licet probabile sit per copulam coniugalem occultam in ecolesia non oommitti sacrilegium , neque ecclesiam pollui ,

(1) L. 9. num. M. (2) P. 4. S- 3. num. 6. (5) Tr, 16. n. 103. v. solve. (4) L. 4. c. 5. n. 94. (B) Q. 4. p. 6. n. IS. (6) L. 9. d. 17. num. 10. (7| T.1.C.4.U.4310. (8)Dec. 1.1. c. 3. §. 8. n. 18. (9) C. 18. n. 80. (lO)Tr. 10. n. 530. (11) N. 491. (12) Cap . 9i avtm. HS^ P. 470 Qum. 425.

VI. DE M.\TRIM0X10

probabilius tamen est oppositura, nis adsit necessitas, cura Suarez SanchLl Less. Bonac. Holzm. Croix Salra. elc Etsi eo casu non tenentur clerici i?j abstinere a divinis officiis celebrandis nisiooncubitus ille habitus publicetur. ut diount iidem aa. et probatur in hoc /. 6. n. 364. quia ecclesia non censetur polluta quoad celebrationem offioiorum, nisi crimen sit notorium notorietate facti ).

921. » 8. Si absque urgente causa fiat tempore indebito, 1 . in magua solemnitate, ut paschae vel pridie communionis. Vide Perezi». 2. (Juando uxor est gravida, saltem si sit periculura abortus. Navar. Sylv. Sanoh. Concina Fill. <9. Hoc enim si non sit, non erit saltem mortale , quod enim tunc fine suo frustretur semen, non sequitur per se ex actu.Unde Diana^o et Coninch.21 nullum peccatum agnoscunt. 3. Quando uxor laborat fluxu menstruo. Quod tamen non esse mortale contra Azor. docetSanch.22.la10 aliqui apud Dian.23, ut Pont.24, docent, nec veniale esse si periculum urgeat, quod Sanch.25 docet esse probabile, additque M. Perez si ob finem honestum fiat nuUum esse , et teneri reddere debitum uxorem , si maritus exigat 26. »

922. Quaer. -1 . An liceat ooniugi coire die oommunionis. Vide quae fusius diximus hoo. l. Q. n. 273. et 274. ubi tenuimus esse veniale aocedere ad euoharistiam die oopulae habitae ob voluplatem, nisi exouset aliqua rationabilis oausa. Si vero copula est habita causa prooreandae prolis, vel etiam incontinentiae vitandae, tuno est solum consilii a s. oommunione abstine^r re ex c. Si vir 7. caus. 33. q. 7. Et sio pariter est consilii abstinere die quo coniux reddidit debitum; a quoautem reddendo ordinarie loquendo propter communionem non potest eximi , nam aliquando potest honestis precibus re(14) P. 406. n. 11. (IS) Num. 10. (16) L. c. (17) Num. 13. (18) D.49. s. 3. (19) Num. 337, (20) P. 3. tr. 1. r. 204. (21) D. 54. dub. 9. (22) L. 9. d. 21. n. 2. (23) L. «. (24) L. 10. c.

923. et e. 14. num. 5. et 6. (2S) L. c. (2G) Vidi dist. 49. s. 5.

tkV. II. DE MATRIMONK

sistere. Quid autem debeat conffessarius respondere coniugi interroganti an teneatur reddere die communionis. Vide dicta n. 274. v. Quid. Post vero communionem sumptam nullum est peccatum reddere. An autem petere. Alii dicunt esse veniale, alii nullum ; vide ibi v. Die autem.

923. Quaer. 2. An in diebus festivis vel ieiunii aut rogationum sit illicitus actus coniugalis. Commune est non esse vetitum tunc debitum reddere cum d. Th. i qui dicit: Cum mulier habeat potestatem in corpore viri et e converso^ tenetur unus alteri debitum reddere quocumque tempore et quacumque hora. An autem sit vetitum petere.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent d. Thom. 2 s. Anton.3 Concina ^*, item Mag. sent. Alb. M. Palud. Gers. Sylv. Tab. etc. apud Sanoh. 5. Hoc tamen sub culpa veniali, ut ait d. Thom. cum aliis, non vero sub mortali, ut ahqui improbabiliter tenent apud Sanchez, quia tempus sacrum non est circumstantia (ratio s. d.) trahens in aliam speciem peccati^ unde non potest in infinitum aggravare. Rationem autem cur sit veniale assignat idem angelicus dicens : Actus matrimonialis , quamvis culpa careat, tamen^ quia rationem deprimit propter carnalem delectationem, hominem reddit ineptum ad spiritualia. Et ideo in diebus in quibus praecipue spiritualibus est vacandum^ non licet petere debitum.

Secunda sententia vero communior regat esse illicitum , et hanc tenent Sanch. 6 cum s. Bon. Scoto Cai. Arm. Soto Ang. Valent. etc, item Pontius ' Pal. 8 Bon. 9 Salm. lo cum Henr. Dic. Con. Aversa Led. etc. ac Boss. cum Azor. Reg. Fill. Perez etc. Ratio quia id non habetur vetitum ullo iure, non diviuo, quia in festis sola opera serviliaprohibentor, non ecclesiastico, quia diebus festivis et ieiunii, non obstante

(1) Suppl. q. 64. arl. 7. (2) L. c. art. i. (3, 5. p. lit.l.c. 20. S. 11. (4)T, 10. p. S9S. n. 10.

(8) L. 9. d. 12. n.3. (6) L. 9. d. 12. num. S. (7) L. 10. c. 9. pcr tolum. (8) P. 4. 4. n. S.

(9) Q. 4. p. 6.n.28. (10) De malr. c. IS. p. S. n. i>8. (ii^ C 7. uum. 84. (12) L. 9. d. 22. d«"^. 5.

SEGUNDUM SK DDB. II. 677

congressu mantali, bene possant con« iuges servare ea quae sunt de praecepto. Quod si canones et ss. patres videantur iis diebus expresse prohibere usum coniugii , dicunt praefati aa. id intelligi de consilio, non de praecepto, ut multis nititur probare Sanch. cum Glossa in canones et aliis interpretibus.

924. Quaer. 3. An liceat coife coniugibus tempore praegnatiouis. Commune est id non esse mortale, nisi adsit periculum abortus, ita omnes cum Sanch.i2 Pont.13 Pal.i4 Salm.is Ronc.is et Boss.i'' ex d. Augustino^s qui ait : Coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam : concupiscentiae vero satiandae^ sed tamen cum cou' iuge propter fidem tori, venialem habet culpam. Ideaa docet d. Ambrosius ^^: At vero homines nec conceptis ipsis, neo Deo parent., illos contaminant^ hunc exasperant. Nota t6 contaminant; ergo supponit s. doctor periculum abortus. Item d. Hierom.20: Postquam venter intnmuerit^ non perdant filios. Item d. Th. 21 : Ideo Hieronymus vituperat ac~ cessum viri ad uxorem impraegnatam , non tamen ita quod semper sit peccatum mortale^ nisi forte quando probabiliter timetur de periculo abortus.

Censent autem Sylvest. Ang. et Tab. apud Sanch.22 adesse periculum abortus si copula habeatur circa initiiim conceptionis, quia ex novo coitu materia illa nondum plene formata, facile dispergitur, nam licet matrix post conceptionem statim claudatur, tamen (ut ait Avicenna) ex vehementi delectatione coitus irritata, aliquando aperitur et materia eflfunditur. Hoc tamen noa obstante, dicunt Pontius 23 Pal.24 ganchez25 cum Ang. et Sylvestro (contra Tabien.) ac Boss.26 cura Filliuc. Hurt. Perez etRaynaud, quod coire cum tali periculo non reputetur mortale, quia

(13) L. 10. c. 14. n. 7. (14) P. 4. %. 4. n. l^ (IS)Dematr. c.l. p.6. n. 78. (16) P. 184. q. 3. r. ^ (17) C. 9. num. 33. (18) De bono coniug. c. 6.

(19) In Luc. c. 1. (20) In can. origo, caus. 3^ quaesl. 4. (21) lu 4. dist. 81. in fin. in expos. lit» (22) Loc. cil. a. 1. (23j Dict, n. 7 (24) N. 11

(20) Dicl. 1. (20) N. 18

C78 ^^"^- ^^' TRACT. VI

(ut aiunt Sanch. elBassius) cum materia non sit adhuc formata, et coniuges dentoperam reilicitae,utendoiuresuo, modo abortum non intenclant,damnum illud non est tantum ut lethalem constituat culpam. Sed haec ratio mihi non probatur, quia cum per copulam noceatur vitae vel formationi proh*s , coniux tunc uonhabet ius ad copulam. Potius videtur dicendum non adesse tale periculum , quia ( ut dicunt idem Sanch. i Pal. 2 Boss. 3 Holzman * cum Illsung. et Bon. 5 cum Con. et Regin.) eommuniter non adest tale periculum, dum matrix recepto seminearctissime constringitur, nec ordinari6 reseratur per coituni, ut tradunt ipse Avicenna et Valverdus apud Boss. ^ cum coniuges indiscriminatim accedant, ettamen abortus non succedunt, unde ait Boss. ^uod usquedum non constet experientia, aliquam uxorem ex coitu pluries foetum emisisse , non est praesumen3um periculum abortus. Tanto minus autem aderit tale periculum, si habeamr copula tempore proximo partui, ut (ierperam aliqui dixerunt , putantes lunc exponi prolem discrimini suffooationis, nam verius (ut ait Boss.'cum Raynaudo) foetus huiUanus ita secun3inis involvitur , ut eum non possit semen contingere. Hinc ait Petr. 8 periculum abortus non ita facile praesumendum , et ideo non esse vexandos :oniuges importunis interrogationibus at abstlneant tempore praegnationis : Quae enim (ait) spes eos a concubitu avocandi? et quale non timendum perioulum^ si a sua bona fide perturbentur?

Utrum autem , secluso periculo abortus, sit culpa venialis habere coitum cum praegnante. Affirraant d. Ant. 9, item Sotus Palud. Alens. Palac. apud Sanch.^f' quia, stante foetu concepto, frustratur semen suofine generationis. Idque confirmant ex auctoritate plurium ss. patrum.Negaftt veroSanch.i* cum Gabr. et Henr. Bon.i^ cum Fill.

(1) N. 7. (2)D. n. 11. (3)I>. n.l8. (4)P.463. P) Q. 6. parl. 6. n. 12. (6) L. c. (7) N. 30. 1«) T. 4. p. 447. (9) 5. p. tit. 1. c. 20. S- 4. (10) D. d. 22.11. 4. (ll)L.c.n.6. (12) P. 6. n. 11. C15) P. 4. S. 4. u. 12. 154. auacsl. 3. r. 2.

. DE MATRIMONIO

Pal.13 Ronc.<< Holzm.« Elbene et SaU mant.17 cum t)icast. Aversa et Diana, tum quia nuUibi habetur id per se essa velitum , tum quia esset onus gravissimum, et res exposita innumeris periculis peccandi venialiter, si coniuges tenerentur tamdiu abstinere ab usu coniugii, manendo in eodem toro. Respondent autem ad rationem oppositam, quod ut coitus sit licitus in matrimonio , sufficiat ut per se actus sit ad generationem idoneus; quod autem ipsa non eveniat per accidens se habet. CaOterum mihi arridet sententia quam tenen t Pont . Azor. 19 Boss .20cu m Guil. Paris. Perez Con. Barbos. Fill. Hurt. Aversa etc, et huic se adnectunt etiam Pal. et Ronc.21 nempe quod coitus cum praegnante non possit excusari a culpa veniali, nisi adsit periculum incontinentiae vel alia honesta causa, iuxta dicta n. 882. dub. 1. etc.

925. Quaer. 4. An licitum sit coniugibus coire tempore menstrui. Hic praenotandum quod fluxus mulieris alius sit naturalis et ordinarius, et iste proprie dicitur menstruus, quia communiter singulis mensibus solet ia foeminis accidere , et durat ut plurimum per duos vel tres dies. Alius extraordinarius proveniens ex aliquo morbo diuturno, qui aliquando durat usque ad 12. dies et ultra. Tempore fluxus extraordinarii certum est licere tam reddere quam petere; ita communiterSanch.22pont.23 Holzm.2< Salm.25 et Boss. 26 cum Azor. Reb. Fill. Hurt. etc. ex d. Th.27 qui expresse hoc docet et rationem adducit dicens: In flu" xu menstruorum innaturali non estpro* hibitum ad menstruatam accedere in lege nova^ tum propter infirmitatem , quia mulier in tali statu concipere non potest, tum quia talis fluxus est perpe" tuus et diuturnus^ unde oportet quod vir perpetuo abstineret. Tempore autem fluxus naturalis adsunt tres sententiae.

(15) N. 463. (16) N. 590. (17) De malr. c. IS. p. 6. n. 78. (18) L. 10. c. 14. n. 7. (19) T. 3L c. 31. qnaest. 14. (20) C. 9. n. 36. (21) Locc. cc (22) L. 9. d. 21. n. 1. (23) L. 10. c. 14. u. (24) N. 462. (23) Dc matr. c. lo. p. 6. n. 76. (26) C. 9. n. ir>. (27) In 4, d. 32.qaaesUun. a.H

CAP. II. DE MATRIMONI

Prima sententia damnat coitnm de tnortali, et hanc tenet idem d. Th. i qui dicit tempore huias menstrui peccare mortaliter tam virum voluntarie petontem , quam uxorem voluntarie reddentem ; exoipit si mulier quasi €oacta debitumredderet. Eamdem sententiam tuentur s. Bonav. Alens. Scot. Tab. Palac. etc. apud Boss. 2. Probatur 1. ex Levit. c. 20. v. 18. ubi dicitur : Qui coierit cum muliere in fluxu menstruo et revelaverit turpitudinem eius ^ ipsaque aperuerit fontem sanguinis sui^ interficientur ambo. Obiiciunt huic Sanch. 3 et Boss. ^ quod lex illa fuit caeremonialis, et ideo non obligat in lege evangelica. Sed respoudet <3. Th. 5 quod licet illud praeceptum fuerit caeremoniale quoad immunditiam , fuit tamen morale quantum ad nocumentum (verba s. d.) quod in prole ex huiusmodi commixtione frequenter sequebatur. Probatur 2. ex can. fin. dist. 5. ubi Gregorius papa : Cum et sine partus causa, cum (uxores) in consuetis menstruis detinentur^ viris suis misceri prohibeantur. Probatur 3. ratione, tum quia proles eo tempore nascitura exponitur periculo nascendi leprosaet monstruosa, tum quia adest periculum semen frustra effundendi , cum raro vel nunquam eo tempore mater sit apta conceptioui.

Secunda sententia totaliter opposita dicit accessum ad menstruatam omni culpa carere ; hanc tenent Glossa in can. Si caus. V. Conceptus 33. q. 14., item Perez Fill. et Hurt. apud Boss. 6 eamque Sanch. ' putat aeque probabilem ac tertiam, quam mox referemus. Ratio quia hodie id nullo iure prohibetur, non divino , cum lex Levitici , adveniente lege nova, iam cessaverit. Nec obstare dicunt quod prohibitio illa oon cessavit, quatenus fuit moralis propter vitandum damnum prolis, nam respondent quod testetur s. Hieron. * ralionem prohibitionis inLevitico fuis«c, quia illo tempore, ob sanguinem

(I) L. c. q.S. aiU. (2)C 9. n. 16. (5) L. c.n. 2. (4) N. IG. (8) Dict. f|Hacst. 2. (6) N.20. (7) L. 9. *. 21. u. 7. (8) In c- 18. Ezccli. (9) Locc. cc. (10) L.9. J.21. U.7. a 1)0.9. n. 22. C12)L. 10

0 SECUNDUM SE DUB. II. 679

foemineum infectum ex coitu, foetus leprosi et elephantiaci nascebantur, sed hodie incertum est adesse tale damnum, et multo certius est mulierem tempore menstrui non concipere, ul dicunt Sanch. Pal. Boss. et Salm. ^ ao demum, etiamsi concipiant cum aliquo damno prolis, dicunt Sanch.^o et Boss.^i id non obstare, quia melius est prolem sic nasci, quam non nasci ; forte enim postmodum non gigneretur, vel non esset eadem proles, unde proles beneficium recipit, non damnum; nec valet dicere quod si non proli, saltem sic infertur daranum naturae quae postulat ut proles modo convenientiori generetur; nam respondent quod si non infertur damnum proli, neque infertur naturae. Non prohibetur igitur iure divino, non iure ecclesiastico , nam ad textum Gregorii respondet Pontius<2 prohibitionem illam ecclesiasticam hodie exolevisse, imo verbum illud ponlificis prohibeantur^ explicatur ab aliis, ut dicit ibi Glossa : prohi'^ beantur^ id est sub forma prohibitionis dissuadeantur. Nec iure naturali, quia licet sit facile periculum eo tempora frustrandi semen, tamen ad coituwi cohonestandum non requiritur ut ex eo sequatur generatio , sed sufficit quod coitus ille per se sit aptus generationi, esto per accidens semen dispergatur, ut accidit in accessu ad mulierem praegnantem aut sterilem. Neque (aiunt) in tali coitu adesl indecentla culpabilis , nam (ut dicit Perez) illa est potius materialis. Hinc concludunt nullo modo peccare coniuges si eo tempore coeant, non iam ex affectu libidinis ( quod non posset excusari a veniali), sed ut utantur iure suo cum moderata delectatione.

Tertia sententia demum communissima et probabilior dicit coitum, tempore menstrui, non esse morlale, sed non excusari a veniali; ita s.Antonin.*3 Navar.<4 Conc.ts Pont.<6 Pal.i? Ronc.is Holzm. <9 Bonac. 20 cum Henr. Led. et

C.14. n.6. (13)3. pait.Ut. l.c. 20. §.3. (14) C. 16. n. 32. (li>) P. 398. n. 20. (10) L. 10. c. 14. n. 6. (17) P. 4. S.4.n.8. (18) P. 184.,,ti. 3. r. 3. (19)N, 4G2. (20) P. 6. u. 9.

68U' L»B. VI. TRACT. VI

Hoclr. Salmant. * cum Aversa Vivald. Corneio et Soto Boss. 2 cum Sa Conin. Pal. Reg. Vill. Vega GraEF. etc. ac Sanchez 3 cum Caiet. Abul. Arm. Vict. et Lopez. Quod non sit mortale, probat ralio adducta mox supra pro secunda sententia. Quod autemsit venialeprobatur, quia talis concubitus , nolendo coniuges expectare tempus generationi aptius et iam brevi adventurum , involvit quaradam turpitudinem et deordinationem ; cum foemina tunc sit inepta commodae receptioni et retentioni seminis, et ideo coitus tunc minus convenit fini generationis. Conveniunt autem Nav. Pal. Sanch. Salm. * et Boss. 5 cum Hurt. quod nullum sit peccatum coire tali tempore , si adsit aliqua causa turpitudinem illam cohonestans, nempe ad vitanda dissidia aut Inconlinentiam in se vel in altero, aut alia similia.

An autem casu quo nulla adsit causa, uxor menstruata possit et teneatur debilum reddere, si maritus monitus nolit desistere. Affirmant Pal. 6 cum Con. Salm. ' et Sanch. 8 cum Palud. Soto Led. etc. qui citat pro se etiam d. Th. 9, sed non bene, ut mox videbimus. Verura probabilius negandum cura Pontioio et Bon." qui citat Sylv. Reb. et Henr. Ratio quia cum culpa , etiarasi venialis, se teneat ex parte actus, probabilius non tenetur coniux, □eque potest licite debitum reddere : vide dicenda n. 946. Nec contrarius est nostrae sententiae d. Thom.,nami2 dicit tunc uxorem posse et teneri ad reddendum, quando maius periculum Hmeretur in non reddendo. Sed hoc non Bupponitur in nostro casu.

926. Quaer. 5. An sit iliicitum coire terapore purgationis post partum. Certum est non teneri coniuges hodie observare tempus purgationls praescriptum in Lev. 12. ubi, cum mulier arcebatur ab ingressu templl per 40. dies in partu masculi et 80. foeminae , vi(1) Dc malr.c. 13. p. G. li. 7G. (2) C. 9. n. 22. ?o) Dicl. (1. 21. u. S. (4) Locc. cc. (S) N. IS. (6) P. /1. S. 4. n. 9. (7) De malr. c. IS. p. C. n. 77. (8) D. 21. n. »G. (9) D. 52. arU 2. q. 3. dO) C.
927. n. i$. (11) P.G.u. 10. /i'JL\

. DE MATRIMO.NIO

detur eo tempore fuisse ei etiam intei» dictus coniugii usus. Sed hoc praece* ptum iam cessavit, et sicut hodie puerperae non tenentur abstinere ab ingressu ecclesiae, utdicitur in c. un. d& purific. post part., ita nec a coniugii usu , ut communiter dicunt Sanchez^^^ Boss. et alii passim cum s. Antou.15' qnii tamen addit, hoc non obstante, bene posse mulierem abstinere ab ecclesia et omittere audire missam, ubi talis est consuetudo, toto eo tempore vet saltem per sex hebdomadas, ut testan* tur esse communem usum Sporer et Elbel , vide dicta l. 3. n. 330. v. Bene, Circa autem quaesitum triplex adest sententia.

Prima sententia dicit esse mortale et hanc tenent Butrius et Alexander de Nevo apud Sanchez^s. Ratio, tum quia in cit. c. fin. dist. 5. d. Gregorius id expresse vetitum declaravit , dicens : Nisi purgationis tempus prius transic" rit^ viris suis non debent admisceri, tum quia damnum infertur proli, si eo tempore concipiatur, ut ait Galenus apud Pontium^'.

Secunda sententia dicit nullum esse peccatum, ita Sanch.iScum Ang. Henr. Palac. Turrecr. Holzman ac Filliuc. Perez Vill. et Hurt. apud Boss.20. Quia (utaiunt) huiusmodi immunditia est tantum materialis, non moralis.

Tertia sententia probabilior et communior quam tenent s. Anton.21 cum Rich. et Pet. de Palud. Pontius22PaI.23 Ronc.^-iBoss.^Scum Azor.Ochag. et Led., item Sotus Palud. Tab. Lop. etc. apud Sanch.26 dicit esse veaiale, non autem per se mortale. Est veniale, quia talis coitus continet aliquam indecentiam ; unde oisi excuset causa honesta, nempe periculum incontinentiae vel dissidii vel alia similis, nequit ab omni culpa excusari. Non autem est mortale per se loquendo, quia talis indecentia non videtur tanta ut raorlalem culpam

(15) L. 9. d. 22. n. 8. (14) C. 7. n. 130. (lo) 3 p. t. 1. c. 20. $. 4. (16) L. c. d. 22. num. <> (17) L. 10. c. 14. n. 8. (18) N. 11. (19) N. 4G* (20) C. 9, u. 42. (21) L. c. (22) D. n. 8. (25) P. 4 $. 4. n. 16. (24) P. 184. q. 3. r. 3. (2^) N. 4* 12G) N. 10.

CAP. II. DB MATRIMON]

Inducat. Ad prohibitionem vero d. Gregorii respondet Pontius illam hodie exolevisse; at d. Antonin. cum Guill. respondet eam fuisse de congruitate , non de praecepto. Ad rationem autem Documenti prolis respondetur quod tale damnum vel non aocidet, cum difficile sit eo tempore mulierem concipere, vel non eril grave. Dicitur autem per se loquendo^ nam poterit aliquando esse mortale , si ex concubitu gravis morbus vel notabilis aggravatio morbi immineret , ut dicunt s. Antoninus et Sanch.i cum Palud. Sylvest. Aug. etc. Huiusmodi periculum etiam prudenter timeri potest, ut ait Roncag., si coitus habeatur statim post partum , nempe eodem die vel sequenti , ut medious valde peritus mihi asseruit.

927. « Ex dictis casibus consequenter resolvitur licitum esse uti matrimonio 1. Prolis causa, etsi haec non necessario debeat intendi dum exercetur, dummodo positive non impediatur. Imo etiam aliquando simplici affectu licite excludatur, v. g. a paupere, ne nimium prolibus gravetur. 2. ad vitandum periculum incontinentiae in se vel comparte. Mart. Perez 2 ex Conin. Pont. Hurt. etc. contra Sanch. qui vult esse veniale , nisi tamen stimuli carnis aliter sedari non possint. (Vide dicta n. 882. dub. 1., iidem enira fines , quos habere licet ad matrimonium contrahendum , cohonestant etiam petitionem copulae.). 3. ValetudiDis causa vel propter alios fines extrinsecos , quia honestum ex natura sua et relatum ad unum finem , licite refertur ad alium isti non repugnantem , ut docent Sa Coninch. Layman 3 Mart. Perez Vide Diana Solius tamen sanitatis causa uti , probabile est esse veniale, ut docent s. Th. Laym.6 contra Mart. Perez. etc.' (Vide n. 883. diib. 2. ). »

928. Hic quaerilur 1. An aliquando vir teneatur petere. Per se loquendo non tenetur petere, tenetur vero per

(1) N. 11. (2) D. 40. s. 2. (5) L. S. t. 10. p. 5. c. 4. (4) D. 49. scct. 2. n. 4. (S) P. 2. t. 4. r. 218. (6) L. c. (7^ Loec. cc. (8) L. 9. d.2 n. 5.

I SECDNDUM SE DUB. II. 681

accidens , nimirum si uxor tacite exi« gat; puta si ostendat aliquod indicium, quo taoitam petitionem significet, quia in mulieribus ob innatam etiam verecundiam talia signa habentur pro vera petitione, ita communiter Sanchez ^ et alii universe ex d. Th. ^ qui : Quando vir percipit per aliqua signa quod uxor vellet sibi debitum reddi^ sed propter verecundiam tacet .... tenetur reddere. E converso recte dicitSanoh.iOcum Soto et Palao. exeodem d. Th.<^non teneri mulierem reddere viro , nisi hic expresse petat, cum enim non pudeat viros expresse exigere, bene possunt uxores praesumere qnod viri expresse non petentes nolint ipsas obligare ad petendum ; imo ego sentio neo posse , quia nequit maritus obstringere muh*erem, ut cum tanta sua erubescentia debitum petat. Recte tamen excipit Sanch.i2 cum s. Anton. Nav. Sylv. et Manuel., nisi taiis erubescentia potius praesumatur aliquando (quod caeterum raro acoidit) esse ex parte viri , quam foeminae; puta si illa esset maximae auctoritatis aut ferae conditionis et vir valde pusillanimis ac verecundus. Reaulariter tamen (bene subdit Sanchez) non teuetur uxor reddere, nisi evidenter ei constet de hac pusillanimitate et pudore mariti.

929. Quaer. 2. Ao uxor teneatur aliquando petere debitum. Certum est primo, ordinarie non teneri uxorem ad petendum, quia hoc est mulieribus notabiliter inverecundum. Certum secundo , quod cum alter couiux sit in periculo incontinentiae, tam vir quam uxor teneatur petere, ad liberandum alterum a periculo ; ita communiter Pontiusi3 Sanchez cum Soto Adrian. etc. ac Boss.iscum Fill. Henr. etc. Sed dubium fit an teneatur uxor tunc petere ex caritate vel ex iustitia.

Prima sententia^qiiam tenent Pont.is et Boss.*' cum Led. Henr. Diana et p. Soto , dicit teneri ex iustitia. Ratio quia, cum teneantur coniuges servara

(9) Suppl. 5. p. q. 64. art. 2. (10) Num. 4 (11) In 4. (1. 52. qu. un. arU 3. ad 2. (12) L. (15) L. 10. c. 2. n. 3. (14) L. 9. d. 2. num. ^ (IS) C. 1. n. 17. (10) L c. (17) N.2i.

bonum fidei, quando alter est in periculo incontinentiae, tunc esto non petat alter, ipsa tamen necessitas petit ut bonum fidei servetur vitando alterius incontinentiam; ideoque tunc potius est redditio quam petitio debiti. Confirmatur exemplo; si enim medicus teneatur ex contractu mederi aegroto, tenetur ex iustitia exhibere ei medicinam , quamvis ille non petat. Et huic sententiae videtur adhaerere d. Th. i qui dicit : Si aliquis per actum matrimonii intendat vitare fornicationem in wniuge^ non est aliquod peccatum^ quia haec est quaedam redditio debiti , quae ud honum fidei pertinet.

Secunda sententia vero quae videtur probabilior et quam tenet Sanch.2 cum Palud. et Durand. ac Con. apud Boss^. dicit teneri tantum ex caritate. Ratio quia ubi nullaest petitioalteriuscoumgis expressa vel tacita, nulla adest ob/igatio iustitiae ad reddendum. Ad boQum autem fidei matrimonii spectat ijuidemut coniux non adulteretur, qou vero ut avertat alterum ab adulterio ; icet enim hoc etiam quodammodo periineat ad bonum fidei , non tamen ita pertinet ut stricte obliget ex iustitia ad petendum; ideo a d. Th. huiusmodi petitio non dicitur absolute redditio , sed quaedam redditio debiti; et hoc adjucit s. doctor tantum ad excusandum petentem, si petat ad vitandam incontinentiam in altero, non vero ad obligandum ut petat. Nec obstat exemplum medici: medicus enim tenetur utique praebere medicinam infirmo non petenti, quiaex contractu se obligavit ad eum curandum ; coniux autem se obiigavit ad non frangendam fidem, non vero ad impediendum alterum quominus fidem frangat. Ex hacsententia infertur quod coniux, cum non teueatur ex iustitia , sed tantum ex caritate eo casu ad petendum, non teneatur petere cum magno incommodo; hinc probabiliter tunc excusatur uxor a petendo , si in hoc magnam verecuodiam subire ileberet.

(i) Supp. f|. 45). ar. S. ad 2. (2) Dict. d. 2. n. 7. (3) N. 22. (4) L. y. d. 7. n. 3. {&) C. 1. u. 2C1.

DE MATRIMOMO

930. Quaer. 3. An coniux prohibitua a petendo ratione voti vel affinitatis aut cognationis spiritualis post matrimonium contractae, possit quandoque licite exigere debitum. Id admittunt communiter dd. cum Sanch.-* (qui citat loan. Andr. Praepos. Adrian. Vict. etc.) si adsit periculum incontinentiae in altero coniuge : imo dicunt Boss. 5 et idem Sanch. 6 cum Pet. Sot. Henr. Palac. Angles. tunc teneri petere, quia haec obligatio oritur ex ipsa institutione matrimonii. Item admittunt etiam communiter s. Thom. 7 Boss. 8 et Sanch. 9 cum Sa Sylv. Ang. Turrecr. Henr. Led. etc. posse coniugem impeditum petere, si alter interpretative exigat, nempe quando mulier (ut ait d. Thom.) verecunda est^ et vir sentit eius voluntatem de debiti redditione. Tunc enim potest coniux impeditus se offerre , quia tunc potius est reddere quam petere. Quoties autem liceat ei se ofiferre. Led. apud Sanch. dicit hoo licere quater in mense , sed melius Boss. 10 et idem Sanchez cum Victoria dicunt id ex circumstantiis esse pensandum, nempe ex maiori vel minori propensione alterius ad venerem. CenseUt autem idem Boss.** et Sanchez^2 cum Ang. non licere marito voto impedito se ad coitum ofiferre, quando uxor ei concessitlicentiam vovendi castitatem, quia tunc censeturipsa, nisi (excipiunt cessisse iuri suo , nempe quod vir in eius gratiam debitum petat; Sanchez et Bossius contra Conin. et Pal. ) uxor esset in periculo incontinentiae , quo casu dicunt quod vovens teneatur petere ex obligatione orta , ut supra dictum est, ex ipsa institutione matrimonii.

An autem liceat petere coniugi impedito, si ipse sit in periculo incontinentiae. Affirmant Viguerius et Qukit apud Boss.13^ maxime si ille esset impeditus ratione affinitatis vel cognalionisspiritualis, et commode non pos* set haberi dispensatio, essetque peri*

(6) N. ti. (7) lu 4. d. 58. q. 1. a. 3. (C) C. i n.2Gl. (9) D. 8. n. 1. (lO)N. 2G0. (tl)N.2(a (12} N. 2. (15) N. 2G2.

CAP. 11. l)R M ^TRIMONIO

culum fn mora , quia lex ecclesiastica in tanto discrimine non obligat. Negant vero Sanch.i cum Guttier. et Cov. Boss. 2 cum Coninch. etc. , quia periculum incontioeutiae quidem est iasta causa dispensaudi, non autemcoeundi. Sed prima sententia respectu ad impedimenlum ab ecclesiaimpositum, mihi non videtur improbabilis , si revera dispensatio brevi obtineri nequeat et magnum periculum sit in mora; idque magis firmatur ex quaest. seq.

931 . Quaer. 4. An liceat coniugi excommunicato petere debitum, et an petere ab excommunicato. Quod liceat coniugi petere ab excommunicato, certum est ex c. Quoniam multos, caus. 1 1 . q. 3. ubi d. Greg. vii. expresse id concedit. An autem liceat excommunicato etiam petere. Negat Glossa in c. cit. v. Uxores; et aperte videntur consentire Archid.Sylv. Lop. etTab. apud Sauch.3, quia in bulla Martini v. Adevitanda^ excommunicatis , quoad communicationem cum fidelibus, nullum privilegium conceditur. Sed communiter et verius afiirmant Suar.^ Bon.^ Sanch. 6 cum Henriq. et Ugolin. ac Boss.' cum Palud. Sayr. Con. Avila Fili. Bordon. etc. Ratio quia lex ecclesiastica non obh*gat cum tanto periculo, in quo esset quidem excommunicatus, si ipse non posset separari ab altero coniuge (ut revera non potest) et non posset petere.

932. « Quaeres an et quando liceant tactus, aspectus el verba turpia inter coniuges.

» Resp. Tales actus per se iis licent, quia cui licitus est finis , etiam licent media et cui licet consummatio, etiam licet inchoatio. Unde licite talibus naturam excitant ad copulam. Quod si vero separatim et sine ordine ad copulam , verbi gratia , voluptatis causa tantum fiant, sunt venialia peccata, eo quod ratione status qui illos actus cohouestat habeant ius ad illos : nisi ta(1) N. 7. (2) N. 262. (3) L. 9. d. 14. n. 19. (4) Dc censur. d. iS. sess. 4. n, 9. (S) Eod. til. 2. 4l. 2. j>. 6. §. 2. n. 20. (G) N. 20. (7) C. 1. n. 282. :{n P.5. t. 4. V. 204. ot 216. (9) LiU. 9. ilul,. 44, UO) P. 5. l. 4. rcs. 224. (II) L. 1. l. 9. c. 6.

«sfn^^NnnM «n: i>n«, ri.

6S3

men, ut saepe contingit, sintconiuncu cum periculo pollutionis aut coniuge.* habeant votum castitatis , tunc enim sunt mortalia, ut dictum supra l. 3. t 4. c. 2. d. 4. Diana».

Unde resolves:

» 1. Comux venialiter tantum peccat 1 . Tangendo seipsum ex voluptate et tactum non ita expresse referendo ad copulam , ut contra Vasq. et aliog probabiliter docet Sanchez 9. 2, Oblectando se veneree , sine periculo pollutionisde actuconiugali cogitato, dum abest compars vel actus exerceri uon potest. Fill. Laym. Tann.Malder. cum Diana^o contra Navar. Azor. etc.

» 2. Peccat graviter i. vidua quae se veneree oblectat de copula olim habita, quia est illi illicita per statum. 2. Bigamus qui in actu coniugali cum secunda exercito repraesentat sibi priorem et de ea carnaliter delectatur , quia est permixtio cum aliena. Lay.^* vide supra l. 3. t. 4, c. 2. ef/. 5. c. 1. d. 2. a. 2. (Et idem diximus l. 5. n. 24. de sponsis, quibus illicitum est delectari de futura, etiam ex appetitu rationali, etsi non carnali). »

933. Qu. 1. An sint mortales tactus et aspectus turpes inter coniuges propter solam voluptatem, sine ordine ad copulam , si non adsit periculum pollutionis. Afiirmant s. Anton. Sylvius Margar. etc. apud Sanchez qQia (ut dicunt) omnis actus venereus, non relatus ad copulam coniugalem, est mortalis. Negat vero sententia communis et verior eamque tenentLaym.i^Pal.^^ Less.15 Bonac.6 Sporeri'' Sanch.i' cum Abul. Vict. Ang. Arm. Sa Med. Ledes. etc. Salm.ts cum Henr. Aversa Perez et Diana Boss.20cum Vasq. Fagn. Vill. et Hurt. ac Croix^i cum Soto Tol. Cai. Con. Fill. et pluribus aliis. Ratio quia status coniugalis sicut cohonestat copulam, ita etiam huiusmodi tactus et aspectus; alias enim, cum sit tanta inter coniuges societas et ipsi multoties

(12) L. 9, d, 44. n, 11. (15) L. 5. s. 4. n. 12. (14) P. 4. $. 2. (15) L. 4, c. 5. n. 12S, (16) Q. 4. p. 8. n.l2. (17) N,S02. (18) Dicl.d,44, n, 12; (19) De malr. c. IS. p. 6. n. 84. C20} C. 7. n. 137, (21) N. 541.

68i I-IB- 'Vi. TRACT.

rion possint coire, iugfbus periculis esBent expositi, si tales actus essent eis Ifaviter illiciti. Sicut autem delectatio quaesita in copula culpam venialem Don excedit , ita etiam in his tactibus et aspectibus. Et hoc etiamsi copula tunc ipsis esset vetita ob morbum vel tsset impossibilis obimpotentiam quae «upervenisset, utdicuntSanch J Croix^ et Boss. 3 cum Con. Fag. Aversa Fill. Villal. etc. quia, cum copula sit licita inter coniuges , tactus inter ipsos ngn possunt esse graviter illiciti. Secus vero dicendum si coniux esset ligatus voto castitatis, quia tale votum excludi t omnem voluptatem veneream, voluntarie captam ; ita communiter Sanch.< etBoss.s cum Vasq. Fill. Con. et aliis. An autem idem procedat, si coniux sit impeditus a copula ob affinitatem vel cognationem spiritualem contractam. Affirmat Aversa apud Bos6ium,6quia cui vetita est copula, vetiti etiam sunt tactus qui sunt dispositiones ad copulam. Sed negat Boss.'' cum Fag. Fill. et Perez, quia lex prohibens copulam , cum sit poenalis aut inhibitiva, non est extendenda ad tactus. Caeterum in praxi impeditus ordinarie se debet abstinere ab huiusmodi tactibus, praesertim turpibus, ob periculum proximum vel poUutionis vel petitionis copulae contra prohibitionem petendo.

934. Quaer. 2. Quid , si coniuges ex his turpibus tactibus praevideant pollutionem secuturam in se vel in altero. Plures adsunt sententiae.

Prima sententia , quam tenent Sanchez 8 FiIUuc.9 Viva^o Escob.i^ Elbeli2 cum Herincx et Sporeri^ cum Perez et Gob. , id excusat ab omni culpa etiam in petente, si pollutio non intendatur, nec adsit periculum consensus in eam et modo tactus non sit adeo turpis ut iudicetur inchoata poUutio (prout esset digitum morose admovere intra vas foeraineum); ac praeterea adsit aliqua gravis causa talem tactum adhibendi ,

(1) N. 20. ct 22. (2) N. 539. (3) N. 199. |4] D, J. 44. u. 20. (S) C. 7. n. 201. (6) N. 200. Ibid. L. 9. d. 4S. t. 34 (9} Tr. 3. c. 9.

VI. DE MATRIMONIO

nempe ad se praeparandum ad copu* lam vel ad fovendum mutuum amo» rem. Ratio quia tunc iusta illa causa talesactuscohonestat, qui alioquin non sunt illiciti inter coniuges ; et si pollutio obveniat , hoc erit per accidens. Dicitur si adsit gravis causa, nam si non adsit, praedicti actus non excusantur a mortali.

Secunda sententia quam tenentPal.i^ Boss.15 et Salm.i6cum Soto Caiet. Dec. Led. Hurt. Aversa et communi, ul asserit, distinguit et dicit esse mortalia tactus impudicos si praevideatur pollutio ex eis provenienda; quia, cum hi proxime influant ad poUutionem et non sint per se instituti ad fovendum affectum coniugalem, censentur voluntarii in causa ; secus si sint pudici , ut oscula et amplexus, quia actus isti per se inter coniuges sunt liciti , cum per se apti sint ad fovendum coniugalem amorem.

Tertia sententia^ quam tenet Diaoai^ cum Praepos. et Vill. dicit tactus tam impudicosquampudicos esse mortalia, si praevideatur periculum poUutionis. Ratio quia ideo tactus licent inter coniuges , in quantum quaeruntur intra limites matrimonii , in quantum nihil sequitur repugnans fini et institutioni seminis; cum autem praevidetur seminis dispersio, licet non intendatur, qualescumque tactussunt Uliciti.

His sententiis positis, puto probabilius dicendum quod tactus turpes inter coniuges cum periculo poUutionis, tam in petente quam in reddeute sint mortalia, nisi habeantur ut coniuges se excilent ad copulam proxime secuturam, quia cum ipsi ad copulam ius habeant» habent etiam ius ad tale3 tactus, tametsi poUutioperaccidenscopulampraeveniat. Tactus vero pudicos etiam censeo esse mortalia, si fiant cum periculo poUutionis ia se vel in altero, casu quo habeantur ob solam voluptatem vel etiam ob levem causam : secus si ob causam gravem , puta si aliquann. 3S6. (10) Quaest. 7. a. 4. n. 4. (11) L. 2(i. n. 207. (12) N. 393. (13) N. SOO. (14) P. 4. $. ^ n 2. (15) C. 7. n. 213. (10) Dc n»alr. c. lo. 6. n. 8«. (17) P. G. tracV 7 r. Cd.

CAP. 11. BB matrit:onio Ao adsil wrgens causa ostendeQdi in- i dicia afffectus ad fbvendum mutuum amorem vel ut coniux avertat suspicionem ab altero , quod ipse sit erga aliam personam propensus. Probabiliter dicunt Sanchez i Bossius 2 et Escob. 3 in reddente tactus etiam impudicos, nisi sint tales ut videantur inchoata pollutio, esse licitos, quamvis adsit periculum pollutionis in alterutro, quia tunc reddens dat operam rei, ad quam obligatur propter ius petentis qui , tametsi peccet , non tamen ius amittit, cum culpa se teneat ex parte personae, iuxta dicenda n. 944.

935. An autem sit semper mortale si vir immittat pudenda in os uxoris. Negant Sanch. ^ et Boss. 5 cum Fill. ac Perez, modo absit periculum pollutionis. Sed verius affirmant Spor. 6 Tamburin. ' et Diana 8 cum Fagund., tum quia in hoc actu ob calorem oris adest proximum periculum poUutionis, tum quia haec per se videtur nova species Luxuriae c»ntra naturam (dicta ab aliquibus irrumatio)] semper enim ac ^uaeritur a viro aliud vas, praeter vas Qaturale ad copulam institutum, videkur nova species luxuriae. Excipit taOQen Spor. 9 cum Fill. et March. si id abiter fiat; et hoc rovera sentire videtur etiam Sanchez dum excusat actum .11 um a mortali , si cesset omue peri3ulum poUutionis. Excipit etiamPal.^^ 5i vir hoc faceret ut se excitet ad cooulam naturalem; sed ex praedictis aeutrum admittendum puto.Eodem auiem modo Sanchez" damnat virum de mortali , qui in actu copulae immitteret digitum in vas praeposterum uxods , quia (ut ait) in hoc actu adesk affectus ad sodomiam. Ego autem censeo posse quidem reperiri talem affectum in actu, sed per se loquendo hunc affectum non agnosco in tali actu insitum. Caeterum graviter semper increpandos dico coniuges huiuNmodi foedum actum exercentes.

(i) D. d. 35. n. 34. (2) D. n. 203. (3) N. 207. (4) L. 9. d. 17. n. 5. (5) C. 7. n. 175. et 193. (6) Ue matrim. n. 498. (7) L. 7. c. 3. §. 5. n. 35. (8) P. 6. tr. 7. r. 7. (9) L. c. (40) P. 4. §. 2. n. 6. Ul) L. c. n. 32. (12) P. 4. §. 2. n. 5. (13) N. 201.

&KCUNI)UM SE bVB. H. (5S5

936. Quaer. 3. An sint mortalia ta* ctus turpes quos coniux habet cum se« ipso, altero absente et secluso pericula pollutionis.

Prima sententia uegat quam tenent Pal.'2 Escob.<3 Boss.i^ cum Perez Hurtad. Ochag. apud Sanch.^5 cumPalud. et Lopez et pro hac sententia Salm.^' citant etiam d. Thomam^'. Ratio quia huiusmodi tactus ab ipso statu ooniugali cohonestantur, cum de natura sua ordinentur ad copulam; et ideo, secluso periculo pollutionis, non possunt esse in coniuge graviter illiciti, etsi copulam de praesenti ipse non posset oonsummare.

Secunda sententia vero probabilior et in praxi omnino suadenda affirmat, et hanc teuent Laym.i^Diana ^^(quamvis hic auctor sit valde benigous) Sporer20cum Arm. etVasq. ac Salmant.21 cum Aversa Sanotio Salas Montesin. Dic. et Ant. a Sp. s. Ratio, tum quia coniux non habet ius per se in proprium corpus, sed tantum per accidens 5 nempe tantum ut possit se disponere ad copulam; unde oum copula tunc non sit possibilis, tactus cum seipso omnino ei sunt illiciti , tum quia taotus pudendorum, quando fiunt morose et cum commotione spirituum, per se tendunt ad pollutionem , suntque proxime connexi cum eiuis periculo.

937. Quaer. 4. An sit mortalis deleotatio morosa in coniuge de copula habita vel habenda, quae tamen non possit haberi de praesenti. Adsuat trea sententiae.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Pont.22 Wig.23Sylv. ac Vega Rodr, et Dicast. apud Salm.2* qui probabilem , vocant. Ratio quia talis delectatio est quasi inchoata pollutio, quae, oum eo tempore non possit haberi modo debito, omnino fit illicita.

Secunda sententia vero communior

' (14) G. 7. n. 205 et 207. (15) L. 9. d. 44. n. 15. (16) De matr. c. 15. p. 6. n. 87. (17; Quaest.6. de; bon. matr. dub. 26. n. 188. (18) Tr. 3. c. 6. n. 12. (19) P. 3. t. 4. r. 215. (20) N. 503. (21) L. c. (22) L. 10. c. 16. n. 11. (23) Tr. 4, num. 59. (24) Ibid. n. 88.

negat eamque tenent Bonac. < Escob. 2 Spor. 3 Croix ^ cum Suarez et Gerson Boss. 5 cura Fill. et Perez et Sauchez 6 cum s. Anton.Palud. Arm. Caiet. Met. Viguer. Tab. et communi, ut asserit, utque fetetur eliam Pontius, item Coninoh. Aversa Gabr. et Diana ap. Salmant. ' qui eliam probabilem putant. Haec sententia dicit talem delectationem non esse mortalem, si absit periculum pollutionis, sed tantum venialem. Est venialis, quia ipsa caret debito fine, cum non possit ordinari ad copulam praesentem. Non autem est mortalis, quia delectatio sumit suam bonitatem vel malitiam ab obiecto; et cum copula sit licita coniugatis, non potest esseeis graviter illicita illius deleotatio.Ethuic expresse favetid quod ait d. Thom. 8 qui ait : Sicut carnalis commixtio non est peccatum mortale coniugatOy non potest esse gravius peccatum consensus in delectationem quam consensus in aofitm. Idque admittitSporer etiamsi habeatur delectatio venerea orta ex commotione spirituum.

Tertia sententia demum quam tenet Salm. 9 distinguit et dicit quod si delectatio sit absque commotione spirituum non erit mortalis, secus si cum commotione et titillatione partium.

Ego meum iudiciumproferam. Si delectatio habeatur non solum cum commotione spirituum, sed etiam curo titillatione seu voluptate venerea, sentio cum Conc.io (contra Spor. ut supra) eam non posse excusari a mortali,quia talis deleotatio est proxime coniuncta cum periculo poUutionis. Seous vero puto dicendum si absit illa voluptuosa titillatio, quia tunc non est delectationi proxime annexum periculum pollutionis, etiamsi adsit commotio spirituum, et sic revera sentitSanchez cum Vasq. cum non excuset delectationem cum voluptate venerea, sed tantum(ut ait) oum commotione etaltetatione partium absque pollutionis peficulo. At quia talis commotio propin(1) P. 4. qiine^l. 8. uum. 12, (2) Num. 204. (5) N. SOS. (4) Niim. 557. (S) C. 1 n. 2iS. G) L. 9. d. 44. B»im. 5. (7) Ibid. num. 89

. DE MATRIMONIO

qua est illi titillationi voluptuosae, id« eo maxime hortaudi sunt coniuges at abstineant ab huiusmodi delectatione morosa. Item advertendum eam esse omnino illicitam in coniuge qui esset obstriotus voto castitatis, ut dicunt coramuniter Sanch.12 et Bossiusi^ cum Vasq. Fill. et aliis.

Abt. II. An actus coniugalis sit praeeeptus et debitus.

938. Coniuges per se tenentur reddere et quandoque etiam petere.

939. Tenentur etiam ad cohabitationem , nisi adsit iusta causa excusans. Duh. \ . An possit vir expellere uxorem ob dolem non solutam. Dub. 2, An teneatur eam alere^ non soluta dote. Dub. 3. An si ipsa aduUerium commiserit.

940. De obligatione reddendi debitum. Qu. 1. An sit mortale negare debitum semel vel bis. Quid si alter remisse petat vel si precibus cedat. Quid si immodqrale peiat. Quid si alter differat reddere ad breve tempus.

941. Qu. 2. An muUiplicitas filiorum possit esse causa iusta negandi debitum.

942. Peccat coniux reddens se impotentem.

943. Qu. . An coniux teneatur reddere aUeri iUicite petenti.

944. Dub. . Quid si culpa se tenet ex parle petentiSf nempe si iUe habeat votum casti» tatis etc.

943, Dub. 2. Quid si petens sit incestuosus.

946. Qu. 2. An coniux teneatur reddere pelenti cum sola culpa veniaU.

947. Qu. 3. An Uceat reddere vel petere a viro volente seminare extra vas post copulam incoeptam.

948. An conitix teneatur et possit reddere^ si muluo eum aUero voverit castitatem. Quid si aUer sit ameus vet ebriv^.

949. Incesluosus et vovens castilatem non polcsi petere, sed tenetur reddere.

950. Coniux non tenetur reddere &um gravi damno suo vel proUs. An teneatur reddere aUeri laboranti morbo contagioso. Quid si damnum sit leve et aUer sit leprosus. Quid si damnum sit grave. An tunc possit reddere. Ex quibus causis possit coniux reddere cum gravi periculo salutis. 9M. An coniux possit reddere cum periculo proUs.

9S2. An teneatur reddere uxor laborans febri vel tempore menstrui aut praegnationis aut si aUer petat modo innaturaU.

933. Quidj si uxor experta sit in pariendo pe^ riculum mortis vel fiUos parere mortuos.

934. An aUquando Uceat impedire generalionem. Quando peccet uxor surgens aut mingens statim post copulam. Dub. i. An pueUa oppressapossit statim expeUere semen. Dub.

935. An Uceal copulari senibus vel infirmis^ plerumq ue non valenlibus sem inare intra vas.

936. « Resp. 1. Etsi coniuges nulla

(8) De malo quaest. IS. a. 2. ad 17. (9) De matr. c. 15. p. 6. n. 90. (10) P. 403. n.iO. (11) L. c. n. 4. (12) D. d. 44. n. 2G. ^15) C. 7. u. 201,

CAP. n. DE MATRiHfONIO SEOTNDmi SE DDB. !I.

(?8t

fege obligeDtur ad usura fnatrimonii, leneotur tamen per se ex iustitia sibi pedderedebituni, si alter ab altero expresse vel tacite, verecundia scilicet obstante, petat. Ratio prioris est (|uia Don tenentur uti suo iure. Ratio posterioris sequitur ex natura contractus mutui. S. Thom. < etc. communiter ex 4. Cor. 7.

Unde resolves:

» 1 . Neuter tenetur, per se loqnendo, ad petendum debitum, etsi per accidens aliquando teneatur, vel ex caritate, V. gr. ad avertendum periculum Incontinentiae imminens opniugi. Vide Perez 2 {Vide dicta n. 928. et 929.) vel ex iustitia legali, eo quod salus publica periclitetur nisi proles nascatur.

939. »2. Coniuges tenentur ad cohabitationera, nec potest alter ab altero invito diutius abesse sine necessitate, quia haec obligatio sequitur ex obligatione reddendi debitura. Sanch. 3 Coninch. * Perez 5. »

Certum est coniuges teneri ex obligatione iustitiae ad cohabitandum in eadena domo, mensa ac toro; vide Sanchez 6 et Boss. Hinc infert neminem coniugum posse alio discedere, altero invito, ad longum tempus, ut habetur ex G. {. de coniug. lepros. nisi adsint iustae causae, uempe ob bonum publicurA vel ad alendam aut tuendam familiam vel ad vitandura daranum ab inimicis, ut dicuot Sanch. 8 Layman 9 PaI.iOetBdss.il cura Aversa Villal. et aliis. Dicit autem Boss.12 cura Tolet. et Sayr6, quod si vir diu deberet alibi manere, teneretur, si comraode potest, uxorera eo adducere ut secura cohabitet. An autem uxor teneatur sequi virum propter cohabitationem. Vide dicenda n. 977.

Vir potest suscipere brevem peregrinationem devotionis causa , etiam invita" uxore; hoc tamen non potest uxor sine cdnsensu viri, cum ipsa sit sub(1) In 4. d. 52. q. 1. arl. 2. (2) D. SO. s. 2. n. 4. el 8. (3) L. 9. d. 4. (4) D. 54. d. 2. n. 19. iS) D. 60. ». 5. (6) L. 9. d. 4. n. 2. (7) C. 6. §. ?. n. 2. (8) N, 12. (9) C. 1. n. 5. (10) P. S. $. i (11) N. 4. cl 6. (12) Num, 12. (13) Num. 13 (.14) N. 3, (IS) N. 8. (IG) Quodlib. 4. ail. 11

iecta illius voIuDtati, et noo deceal sta tum mulierum peregrinari; ita Sanch.i* Pal.i* et Boss.15 cum Layra. Vill. Fag. et Perez ex d. Th.i^, Ex muluo autem consensu bene possunt coniuges invicem separari, raodo absitpericulum in-» con tinentiae et nocu raen tum prolis ed ucandae. Sanchezi'' et Boss.is cum Fill. Vill. Perez Fag. et aliis, ex illo apostoli 19*. Nolite fraudare invicem., nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum revertimini in idipsum.^ ne tentet vos satanas.

Dubit. 1 . an liceat viro non cohabitare cum uxore, eamque expellere a domo ob dotem promissara et non solutara. Affirmant Panor. Armilla Tab. et Gomez apud Boss.20 quia vir non tenetur alere uxorera si dos non sit soluta, ergo neque tenetur cohabitare, quaravis tenetur reddere debitum.Sed negaut probabilius et coramunius Sanchez 21 Pal.22 Mol. 23 Boss. 24 cum Reb. Henr. Reg. Vill. Fag. etc. Ratio quia obligatio cohabitandi non oritur ex solutione dotis, sed ex ipsa lege naturali et divina qua vir tenetur debitum reddere uxori, et ideo cum ea habitare; unde dicunt aa.praefati (contra tamen Mol. et Reb.) quod etiamsi vir non adhuc uxorem traduxerit in doraum suara, teneatur traducere, non obstante quod dos non fuerit soluta.

Sed hic dubit. 2. An vir teneatur alere uxorem, non soluta dote. Coramuniter negant dd. si culpa promittentis intervenit: ita Sanchez^^ Bon.26 Boss.27 et Salra. 28 cura Fag. et Trull. ac alii passira ex l. Pro oneribus c. de iure dotium^ ubi dicitur ideo constitui dos, ut ex ea vir uxorera alat. Excipe tamen

1. nisi vir duxerit sine promissione dotis, Sanchez29 cum Host. Praepos. et Sylv. ac Salm,30 cum Abb. Mol. Bon. etc. Excipe 2. si uxor sit in viri obse(Juio, tunc enim saltera ut famulam tenetur eam alere. Salmant.31 cum Abb.

(17) N. S. (18^ N. 18. (19) 1. Cor. 7. (20) C. 6. n. 26. (21) L. 9. d. b. n. 17. (22) $. 2. n. S (23) De iusl. d.24S. §. si maailo. (24) C. 0. n.28. (2o) L. 9. d. n. 2. (26) P. 7. n. 7. (27) C. 6. n. 29. (28) De iv. praec. c. unic. p. 3. §. 1. nt oiS3. C-9^N. 8. (30) CiL u. SO. (31)11*

ggg LTB. VI. TRACT. VI

Lupo etc. ap. Sanch. < qui tamen cum Surdo et aliis id non admittit, quia (ut ait) uxor tenetur et dotem et obsequia praestare viro, unde non necessario alendaest, tantum obsequia praestaudo. Sed magis adhaereo oppositae sententiae, quia ipsum ius naturae dictat ut alas qui ad tibi famulandum se occupat. Excipe 3. si uxor ex sua culpa cum viro non cohabitet, secus si ob iustam causam. Salm.2 cum iisdem. Caeterum quandd sive vir sive uxor estvere pauper, puta si dos fortuito periit, tenetur alter allerum alere. Sauch. ^Bon.* Salm. 5 cum Mol. Trull. etc. ex l. Si cum datem^ §. Si maritus^ ff. soluto matrim. ibi: Quid enim tam humanum est quam fortuitis casibus mulieris muritumveluxoremviri participemesse? Hic autem notandum 1 . quod ob dotem non Bolutam nequeat vir debitum negare uxori. Sanch. 6 et Salm. ' cum Molina Sylv. etc. Notandum 2, quod iu extreraa necessitate prius subveniendum sit parentibus, qui diligendi sunt ratione principii, quam coniugii, ut d. Thom.s et Salm. 9 contra Laym. Bon. Pal. etc. ap. Boss.io. Et prius etiam filiis, cum ipsi sint pars parentis. Salm.i^ cum aliis. In necessitate vero gravi prius succurrendum coniugi , quam parentibus et filiis, quia quoad domesticam administrationem maior est coniunctio inter coniuges, cum ipsi sint una caro. Sanchezi2 Bonac.i3 et Salm.^^ cum Tolet. Bann. Trull. et aliis.

fiubit. 3. An vir teneatur alimenta praestare uxori adulterae. Alii alfirmant, ut Clarus et Anton. Gabr. apud Salm.^Sj quia uxor adultera non desinit esse uxor. Alii,utSylvest.<6et Ang. acSurd. apud Salm.*' negant, si adulterium est publicum, quia tunc polest vir uxorem e domo expellere, secus si occultum, tunc enim expellere nequit. Alii vero communius et probabilius, ut Sanc.iset Salm.19 cum Soto Man . Fag.

(1) N. 6. (2) Ib. n. 81. (5) N. 10. (4) N. 8. (S) Ibid. n. bo. (6) L. c. n. 1. (7) L. c. n. S2. <0) 2. 2. q. 26. art. 11. (9) Ibid. num. SI. (10) C. 22. n. 1253. (11) Ibid. n. Sl. in mcd. (12) L. 9. ii. 29. num. 4. (13) P. 7. niira. 19. (14) Dc IV. pracc. e. nnic. p. 5.^. 1. n. bl. in fin.

. DF, MATRIMONIO

et Trull., negant tencrt, slvc adulle* rium fuerit publicum sive occultum, Ratio quia adhuc concesso quod ob a* dulterium occultum uxor non possel expelli ne eius crimen prodatur, uti que scandalum vitetur ( in quo tamen quaestio est, vide dicenda num. 968.), nihilomious ratio haec non militat in negatione aIimentorum,quae sine scandalo et infamia uxoris negari possunt. Idque dicunt esse probabile Salmant.29 cum card. de Lauraea etSurdo, etiamsi uxor admiserit tantum oscula ab alio, si sint notoria, vel si occulta, si sint nimis lasciva aut si uxor sit nobilis.

940. « 3. Peccat mortaliter qui coniugi serio etinstanter petenti debitum negat, quia est res* gravis et debetur ex iustitia: intellige, nisi petens precibus aut alia ratione honesta averti possit, et petitio non sit immoderata, (nam, si saepe petenti semel vel bis negetur, citra periculum incontinentiae, videtur esse tantum veniale, ob levitatem materiae: aliquando, si nirais immoderate et iusto saepius petat, nullura, secundura Perez^i) nec sit alia iusta causa negandi, Bon.22 ex Sanch. Fill. etc. lustara autem, secluso periculo incontinentiae utriusque, esse censet M. Perez23 si plures nascantur filii quam possint alere.

Quaer 1 . An peccet graviter coniux negans debitum una vel altera vice.

Prima sententia negat, modo absit periculura pollutionis, et hanc tenet Pont.2< cum Sa Sanch.25 cura Bonac.26 ac Aversa Hurt. Corn. et Ochag. apud Boss.27, quia id non videtur materia tam gravis ut culpam lethalem constituat.

Secunda sententia vero quam tenent Pal.28 Tamb.29 Boss.30 cum Tanner. et Croix^i cum Gobat. dicit etiam negare semel vel differre debitura serio et in(lo) Ibid. num. M. (16) Vers. dos. q. 14. dist. 9. (17) Ibid. (18) L. 1. d. 8. n. 23. (19) Ib. n. 3o. (20) Cil. n. 33. (21) D. 30. «. 4. (22) q. 4. p. L (23) L. c. nnm. 6. (24) L. 10. c. 2. num. (2o)L.9.d. 2.n. 11. (26) P.l. (27) C. 1. n. 40. (28) P. 4. S. 1. n. 3. (29) L. 7. c. * $. 3. n. iH, (3<^ C. i n. 41. (31) N.o»l.

aP. II. &E MATRIMOMO

etanter petenti, per se loquendo esse

inortale, adhuc remoto periculo pollutionis. Ratio qnia hoc videtur materia

salis gravis tum ratione prolis quae

€X unica copula bene gigni potest, tum

ratione discordiae et periculi incontinentiae quae ex tali negatione potest

sequi. His tamen non obstantibus, prima sententia non videtur improbabilis

cum gravitas materiae pendeat ab hominum aestimatione, et tot graves (Jd.

censeanl hanc esse materiam levem: ipsimet autem id diount, supponendo

quod absit periculum incontinentiae

vel magni dissidii: caeterum procreatio prolis pro illa vice est valde incerta.Conveniunt autem communiter non

peccare uxorem negando, si vir benevole aut remisse petat, ita Pont. i Bonac.2 Croix3 Ronc. ^ Tamb.^ cum Coriieio et Ochag. Laym. 6 ac Poss.'' cum

Soto Reb. Rodr. Henr. Reg. Lop. Fag.

Hurt. Vill. Aversa et Diana. Item, si

coniux petens, adhuc instanter, cedat

precibus negantis, qui negat cum iusla

causa;aliasetiam venialiter saltem peccaret, ita Sanchez 8 cum Navar. Sylv

Margar. Philiarch. etc, nisi preces essent ita importunae, ut aller quasi coactus viderelur cedere, vel nisi adessel

in altero periculum incontinentiae,tunc

enim nec etiam precibus, sine causa

gravi, liceret eum avertere, ita Sanchez 9cum Nav. Sylv. Lop. d. Th.^o.

Praeterea non peccat negans, quando alter immoderate petit, sine tamen

periculo incontinentiae, et in hoc etiam omnes conveniunt, vide Boss.*^ .

Hinc dicunt Laym.<2 Croixi^ Holzm.i^

Sporer>5 cum Rodr. et GIoss. non esse

mortale, post tertiam copulam in eadem nocte habitam, negare quartam.

Imo addunt Tamb.<6 Sporeri^ et Sanrhez^s cum Led. nec esse mortale pelenli quinquie.s in mense negaresemei,

sed huie non acquiesco, cum ex una

parte petere quinquiesin mense sit val(0 L. tf. n. 4. et 5. (2) D. n. 1. (3) N. 391. <4) P. 183. q. 2. r. l. (5) N. 21. (6) C. 1. n. 1. (7) C. 1. n. 35. (8) D. d. 2. n. 12. (9) Loc. c. (II?) m 4. d. 32. q. 1. art. 2. ad 4. (11) N. 18. (12) C. 1. n. 1. (13) Num. 396. (14) N. 468. ,'15)N. 513. (16^ N. 22. (17) L. c. (18) N. USECUNDCM SB DUB, II. 6^9

de moderatum, et ex altera negare se-« mel in mense videtur materia sat gravis. Item non videtur peccare uxor, si differat reddere ad breve tempus nempe usque ad noctem,utPont.i"Sanch.2<i cum Vict. Ronc.2i Sporer22 cum communi, et Croix23 cum Perez Gobat. et Dian. Vel si a nocte differat ad mane, ut BQSS.2'i cum Sanch. Pon. Vict. Hurtad. Vill. Led. etc, excluso tamen semper periculoinconlinentiae. Non potest autem post copulam habitam in die negare in nocte.

941 . Quaer. 2. An sit iusta causa negandi debitum, si plures nascantur filii quam coniuges possint alere.

Prima sententia negat et hanc tenent Laym.25 Ronc.26 Spor.27 (qui excipit solum casum quo coniuges multiplicata prole ad extremam necessitatem redigerentur), item Pal.28 cum Sylv. Con. Nav. Ang. Reb. Margar. Lop. et Graff. Ratio, tum quia procreatio prolis spectat ad praecipuum finem matrimonii, cui postponendum quodvis incommodum. melius enim est ut proles vivat incps, quam ut omnino non sit, tum quia aut coniux negaret diu aut aliquaRdo: si diu, exponeret alterum pe* riculo inccjntinentiae : si aliquando, frustra negaret, nam coniuges rarius coeundo facilius concipiunt.

Secunda sententia vero affirmat et

hanc tenent Sanchez29 Pont.so Diana'<

Bon.32 cum Led. Rodr. etSa acBoss.33

cum Sot. Comit. Vill. Regfn. Hurt. et

Fag. et probabilem putant Tambur.3<

et Spor.35. Ratio, tum quia multiplicitas prolium futurarum cederet in nocumentum filiorum iam genitorum, tum

quia in omnibusdebitismagna difficul-"

tas excusat a solutione. Conveniunt tamen omnes esse obligationem redden»

di, si adsit in altero periculum incoiH linentiae: quoo revera ^ul Dene advcrtit Con.) vix non aderit, si io eodem

(19) C. 2. n.5 (20) D. n.U. (21) L. c. (22) N.513. (23) N. 391. (24) N. 37. (25) tr. 16. c. 1. n. 16 (26) P. 183. q*. 2. r. 1, (27) N. 516. (28) P. 4. S. 10. n. 8. (29) L. 9. d. 25. n. 3. (30) L. 10. cap. 3. n. 7. (31) P. 9. tr. 7. r. 3. (32) P. 1. n. 13. (33) C. 1. n. 220. (34) L 7. c. 3. §. 5 num. 3. (35) Loc. c.

De LlGORiO. M07\ 11.

44

^f)(i L!B. VI. TRAGT

toro coniux tiabite*, et alter debilurn petat; et ideo prima sententia magis mihi arridet.

942. 4. Peccat graviter vir vel mnlier, si se impotentem reddat, etiam mediis alias iicitis, v. gr. ieiuniis eto. invita comparte: imo si aliter non possit reddere debitum, licite non observat ieiunia ecclesiae ( Vide dicta l. 3. n. 1 ©34. V. 3. Excusantur, ubi diximus id procedere de viro, nam uxorera difficile videtur per ieiunia fieri impotentem ad reddendum, ut Salm. sicut et uxor, si notabiliter iis fiat def6rraior. Bonac. 2 Sancb. * Regin. Con. Fill. 4 PerezS).

943. » 5. Coniux tenetur reddere debitura, quaravis illicile petenti, si redditio hic et nunc non sit illicita, v. g. petenti voluptatis causa, vel ligato oastitatis voto vel die festo etc. V. Sanchez 6 Pont. ' Con. 8 Perez Quia malitia alterius non dat illi ius negandi quod suum est. Non taraen tenetur reddere petenti, sine gravi oausa, modo mnaturali, vel in loco publico vel sacro etc. »

Certum est coniugem non teneri ad reddendum debitum cura peccato proprio et etiara veniali, cura nemo possit esse obligatus ad peccandara; ita comrauniter Pal.^oBon.^i Lay.''2. Sporer Boss. et alii passira.

Sed quaer. 1 . Utrura liceat reddere illicite petenti cura peccato raortali. Resp. Si culpa se tenetex parte actus, puta si alter petat in loco sacro vel publico, vel si cum periculo abortus, vel sanitatis propriae aut alterius, omnes conveniunt non teneri coniugem nec possereddere sine gravi culpa,quia tunc, cum actus sit per se malus, alter iniusle petit, eo quod non habet ius petendi, ita San.^s Pont.*^ Sal.i^cum d. Th. Con. Bon. Henr. et aliis passim. Sed

H) D. 4. praec. c. unic. p. 5. g. 4. n. 49.

(2) L. c. (5) L. 9.d.3.n.M. (4) Num. 306.

(3) D. 50. s. 2. (6) Lib. 9. d. 6. (7) L. 9. c. 3. (8) D. 34. d. 6. (9) D. 30. s. 5. .(^0) P. 4. g. 'H. n. P. 3. n. 3. et 4. (12) C. i.n. M. H3)N.5n. (^4) C. ^.n. 226. (i5) L. 9. c. 6 d. ^6. n, 8. (^6) L. 10. c. 3. n. 3. (17) De malr.c. t5. p. 2. n. 2i. (%) De censur. d. \o. sect. 4. n. 9. (19) Desacram.d. 8. num. 482.

Tt. DE MATRIMOKte»

944. Dubit. 1 . Si culpa se tenet e^ parte personae exigentis, nerape si ille sit obstrictus voto castitatis,aut petat ob pravum finem, an alter possit reddere.

Prima sententia comraunis dicit noa solum posse, sed etiara teneri, et hanc sequunlur Suar.<3 Lugo<9 Cont. Tour.20 Conc.2i Layra.22Bonac.23PaI.24 Spor.2» Holzraan26 Elbel^? Escob. 28 oum Sylv. Con. Cov. et Henr. Sanch.29 cum Ang. Led.Manuel. p. Soto Veracrux et Met. Boss.30 cum Perez Diana Fill. et Villal. ac Salm. cum AversaReb. Dic. etc. Ratio quia coniux ille per votum noa amisit ius petendi, unde quamvis illicite, non taraen iniustedebitumexigit.

Secunda sententia vero quam tenent Pont.32 et Croix33 cum Sylv. Corait. et aliis paucis, dicit quod sive culpa se teneat ex parte actus, sive ex parte personae petentis, non licet ei reddere (nisi sit in potestate peten tis ab illa prava circurastantia se liberare, puta si exigeret ob raalura finem). Ratio quia posito irapediraento voti, actus coniugalis necessario est illicitus petenti, cui cooperari alteri non licet. Nec petens ec casu habet dorainiura in corpus alterius, tum quia dorainium tunc est impeditum a voto, tura quia ooniux non habet ius nisi ad usum licitura matrimonii. Huic autem congruunt dicta de rest. l. 3..n. 697. ubi dicunt Lugo3* et Croix cum Less. Mol. Soto Nav. etc quod debitor non teneatur restituere domino rem qua ille est abusurus ad peccandum, quod expresse etiam tradidit d. Thom.35 qui: Quando res resti» tuenda apparet esse graviter nociva ei cui restitutio facienda est^ non ei dehet tunc restitui^ quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui restituitur. Dicit tamen Lugo^e quod, cura haec obligatio sit tantum caritatis, non obligatur debitor ad negandum,si non possit ne«

(20) Tr. de malrlm. cap. 7. num. 4. t. dico 4*

(21) P.569. n.2.(22)L. 5. tr.^0. p. 3.c.l.n.^7, (23) Qu.4. p. 3. n.5. (24) P. 4. §. ^Ln. 3. (25) N. 517. (26) N. 467. v. terlio. (27) N. 416. (28) L. 25. n. 91. (29) D. d. 6. n. 7. (30) C. U num.241. (31) De malr. c. ^5. p. 2. n. -18. (32) L. ^O. c. 3. n. 3. (33) L. 6. p. 3. n. 353. (34) DeiusL I.2l.n. 62. (35) 2. 2. q. 26. art. 5. ad I.

CAP. il. DE MATRfMO-MO

pare sine gravi incommodo. Haec sententia est quidem probabilis, sed primavidetur probabilior, saltem extrinsece; gravi utique nititur ratione, quia obslrictus voto adhucretinet ius ad petendum, et consequenter tenetur alter ei reddere, prout si quis votum emitteret non exigendi a te pecuniam debitam, si ille poslea petit, teneris tu reddere, quia per votum oreditor non amisit ius suum, et eo casu tu reddendo rainime cooperaris forraaliter eius peccato, cura non sis causa cur ille debitura exigat, sed tantum conourris ad materiale peccati quod tu non potes irapedire, cum debes rem suo domino reddere, ideo uec teneris impedire quia irapediendo actum iniustitiae comraitleres. Nec valet dicere quod nemo habeat ius ad actum illioitum, nam responderetur quod esto foniux ille petens non habeatius ad petendura cum peccato,habet taraen ius ad actura coniugalera qui per se est honestus, unde alter reddendo non peccat, quia dat operara, non alterius peccato, sed actui licito et ex iustitia debito. Hinc dicunt Sanch. < cura Pahid. Henr. Man. Gt Led. ac Salra. 2 cum Con. et Bon., quod h'cet coniux voverit ex consensu alterius, st taraen expresse non cessit iuri suo petendi, etiara tenetur alter debitura reddere. Trao etiarasi ad invicera voverint, non intendentes cedere luri suo, adhuc lenetur alter pelenti reddere, ut dicunt idera Salra. 3 cum Banch. Less. Bon. et Heur.

Bene taraen advertunt Sanch. * cum Cov. et Adrian. ac Boss. ^ cum Con. Beb. et ViH. quod eo casu tenetur coniux raonere petentera ligatura voto, ut it petitione desistat, modo possit raonere sine tiraore raagni dissidii vel inilignationis aut incontinentiae alterius: fuae incoraraoda, dicunt Sanchez et ?ossius, ut plurimum adesse. Quando utem coniux praevidet quod alterimjJeditus voto vel alio irapedimento il(*) Lil.. 9. <1. 36. o. 11. (2) De malr. c. IS. . 2. n. 20. (3) L. c. (4) L. 9. d. 6. num. S. o) C. 1. 11. 248. (6^ D. n. S, (7) N. 23^2. et 273. t) C. 1. n. 249. (9j L. 10. c. 3. ii. 3. (10) L. ua.G. I.. II. C11)N. 12. (12^ P.4. S. 6. u. 7.

S*H!>r?f»F» 5E DUB. II. 61»?

Ucitepetet,tunc tutius erit utipse praoveniat, et si ille iam petierit, ipse tunc etiam petat, dicens, volo ut tu miht reddas: sed ad hoc raerito ait Sanch. 6 uxores raro obhgari , quia raagnum onus esset eis ob naturalem raulierum verecundiam teneri ad semper petendum. Praeterea advertendum cum Bossio 7 quod si coniux irapeditus petat infra priraura biraestre, non teneatur nec possit alter d reddere ; cum eo tempore ille non habeat ius ad petendum.

945. Dubit. 2. An coniux possit et teneatur reddere debitum incestuoso petenti. Adsunt tres sententiae. Alii, ut Hostiensis etLopez apud Boss.^, dicunt teneri. Alii, ut Pontius 9 et Palac. ac p. Led. apud Sanch.^o, dicunt nec teneri nec posse, quia cum incestuosus sit privatus iure petendi, alter reddendo illicite cooperaretur ilHus peccato. Alii vero comraunius etprobabilius diount non teneri, sed posse; ita Sanch.^* Pal.<2 Bon.i3 Salm.i^ Boss.is cum s. Aot. Palud. Sylv. Laym. Cov. Victor. Reg. ViU. etc. Ratio quia licet incestuosus sit privatus iure suo, coniuxtamen innocens, cum habeat ius petendi, a fortiori habet ius reddendi, alioqui grave onus deberet subire (raaxime uxor), si seraper deberet petere; imo raagnis scrupuhs deberet angi, existiraans ne forte raoveatur ad reddendura ex tacita petitione alterius; hoc autem onus satis excusat a cooperatione ad raateriale peccati quod committit incestuo* sus. Tutius autem erit (ut diximus), ut coniux innocens tuuc ipse petat.

946. Quaer. 2. An petenti cum sola oulpa veniali teneatur aJiter reddere. Alii aifirmant, ut Boss.i^Escob.i^ Spo* rer Sanch. cum Caiet. et p. Sot9 Laym.20cura Dom. Soto et Nav. ao Boss. 21 cum Con. etc. Ratio, tum quia vinculuraiustitiae, quoconiuges tenen tur reddere, fortius stringit quam vin culum caritatis quo tenentur vitara

(13) Qtiaest. 4. p. 3. n. 3. (141 De matr. c. l^. \, 2. n. lo. (IS) C. 1. n. 2S0. (16) C. 1. u. 23ft (17) L. 2S. n. 85. (18) N. SI8. (19) L. 9. d. 6 n. 6. et d. Ifi. n. 8. (20) C. i. u. 18. f2l) C. I. n. 230.

Jjeccalum aUerius; tum quia seraper jut aiunt) adest iusta causa reddendi, icilicet ne exigenti displiceat, vel sallem (ut dicit Sanch.) ne privetur iure guo reddeudi. Alii tamen (utBon.i cum Armilla) dicunt non teneri , nisi adsit iusta causa ex parte petentis. Ego dico omnino distinguendum ; si aotus est illicitus ex parte personae petentis , puta si petat ob voluptatem vel alium finem leviter malum, vel die quo vult eucharistiam accipere , tunc tenetur reddere; quia, cum actus sit per se hoiiestus, tenetur ex iustitia ad reddendum, etiamsi exigens peccet graviter in petendo, ut diximus n. 944. dub. 1 . Si vero aotus est venialiter illicitus ex parte ipsius actus seu copulae, ut si petatur situ innaturali, vel tempore menstrui aut puerperii, tunc quando adest iusta causa, potest quidem reddere, cum quaelibet iusta causa exouset a veniali. lusta autem oausa erit V. g. ue incurrat ir>dignationem alterius sive rancorem illius quodammodo notabilem, et non possit eum commoie avertere. Gausa vero quam adducit Sanch., nempe ne coniux privetur suo iure reddendi, dod videtur suflBciens; nam sicut petens tunc non habet ius ad sic petendum, ita nec alter ius habet ad sic reddendum. Dixi, potest reddere^ sed non tenetur, quia licet vinculum iustitiae fortius sit vinoulo caritatis, attamen cum actus sit tali modo per se illicitus, alter non habet ius ad illum, et sic responderetur ad ratioiQem primae sententiae; ita Bus. ut supra n. 934. acLess.2; ilem Palac. et Led. apud Sanch. 3 et probabilem putat Croix < cum s. Antonin. 5 qui ait tuDc teneri coniugem ad reddendum quando alter petit modo naturali; ergo, si innaturali, nou tenetur. Sane vero teneretur reddere, si petens haberet instam causam etiam ex sua parte sic petendi, puta si peteret copulam situ iunaturali, eo quod uxorsit praegnans, aut ipse sit pinguis, vel alioquin immi(<)Quaest. 4. p.S.n.lO. (2)L.5.c.o. n. 89. 13) D d. 16. n. 8. (4) N.3o6. (5) 3. p. tit. i. C.2. §. 7. (6) L. 10. c. Il.n.8. (7)Dec.l. 7.

I. DE MATRIMO.MO

Dcret periculum scandali, vide dicta n. 917. Vel si petat tempore menstrui aut puerperii cum periculo incontinentiae, iuxta dicta n. 925. circa fin,

An autem coniux teneatur reddere petenti statim post prandium. Vide di' cta n. 910. v. Videtur. An petenti die communionis. Vide n. 922. ac in Tract. ie Euch. l.Q. n. 274. An pelenti in die festivo , ieiunii et rogaiionum. Vide n. 923.

947. Quaer. 3. An liceat oxori reddere debitum, vel petere a viro volente seminare extra vas post c»pulam incoeptam.

Prima sententia affirmaC , et hanc tenent Pont. ^ Tamb.'' et Sporer s quia (ut aiunt) cum muher reddit aut petit, dat operam rei licitae, nec ipsa propter malitiam viri debet suo iure privari.

Secunda sententia, quam tenent Ronoag.Set Elbel <o dicit uxorem non posse nee petere uec reddere, nisi adsit gravis causa quae ipsam excuset in permittendo peccatum viri et in cooperando ad materiale peccati illius, alias tenetur ex caritate, cum possit sine gravi incommodo, viri peccatum impedire. Ego tamen distinguendum puto : Si agatur de reddendo debito, dico uxorem probabiliter posse et teneri negare debitum, si possit sine gravi incommodo, iuxta secundam senteotiam allatam num. 944., quia abusurus re sibi debita non habet ius ad rem sibi vindicandam ; sed probabilius videtur uxor non solum posse reddere, ut dicit prima sententia, quam sequitur etiam Sanch.i*, sed etiam teneri. Ratio quia (iuxta diota cit. num. 944.) quando culpa se tenet ex parte persona» petentis, cum ipse habeat ius ad copulam, nequit alter sine iniustitia debitum negare, si non possit monendo a tali culpa illum avertere; et tunc patet quod reddens ne materialiter quidem cooperatur peccato illius, cum non cooperetur seminatiooi oxtra vas, sed tantuoi

c. 4. |. b. n. 4. (8) P. 356. n. 490. (9) P. <97. quaest. 10. n. 2. (10) P. 471. num. 594. (tl) L. 9. d. ^6. n. 3.

,Af. il. DE MATRIMONIO

copiilae incoepiae, qiiae per se omnino utrique esl licita. Si vero agatur de petitione debiti, dico cum secunda sententia uxorem non posse petere, si non adsit iusta et gravis causa; tunc enim revera tenetur ex caritate impedire peccatum viri. lustam autem causam habebit petendi, si ipsa esset in periculo incontinentiae, vel si deberet alias privari suo iure petendi plusquam semel vel bis, cum perpetuo scrupulo an ei sit satis grave incommodum vel ne, tunc se continere. Vide dicta in pari casu l. 2. n. 55. v. Si vero

948. « 6. Non tenetur reddere 1. Si alter alteri debitum remiserit, v. g. si consensu mutuo voverint castitatem (Sed oppositum est probabiie, si non intenderint cedere iuri suo, iuxta dicta num. 944. circa fin.) vel auctoritate pubiica celebrarinidivortium; 2.Si petens sit amens, quia taiis non est capax usus dominii, nec petit cum ratione et humano modo. Quod etiam valet in ebrio. Simpiiciter tamen uti petere, ita reddere iicet tam ebrioquam amenti; nisi esset periculum foetus enecandi. Nav. 2 Syivest. Laym. 3. 3. Si alter moechatus sit, quia frangenti fidem fides frangatur eidem; nisi tameu ipse quoque sit aduiter vei causa adulterii. [Videdicenda num. 966.). »

Quaer. an coniux teneatur reddere debitum amenti vel ebrio. Affirmant Nav. 4 et Syiv. Ang. Graff. Led. etc. apud Boss. 5, quia coniux ebrius vei factus amens adhuc retinet dominium acquisitum in corpus alterius, nec officit amentia ad procurationem prolis. Negant vero communissime et proba(l)Adquaestionein:aDliceat uxori reddere debitum vel petere a viro Tolente seminare extra vas post co> pulam incoeptam? respoudit pluries sacra poenitentiaria et inter alia; 1. Fcb. 1823.

Cum in proposito casu, mulier a sua quidem parte nihil contra naturam agat detque opcram rei licitae, tota autem actus iuotdinatio ex viri malilia procedit qui loco consummaudi retrahit se ct cxtra vas lfrundit;ideoquc si mulicr post dcbitas admonitiones bihil proliciat, vir aulcm instct, minando verbera , mortem aut alia gravissima mala, poterit ipsa (ut probati thcologi docent) citra periculum permissive Btt habcrc; cum in rerum adiuuctis ip^a sui viri peccatum siiuplicitcr permittat idque <x gravi caasa qu..c eam excusal; quoniam ^rjta». cua ilind 5mp». aire tencuu, enia taulo i„eommodo Doa ol l.f;.-.!, I

SECUNDTJM SE DUB. ll. 693

bilius cumBus. ut supra, Laym.^ Pal.1 Bon.8 Sanch.9 Conc.^oCroixH etBoss.iJ cum Soto Con. Fili. Vict. Lop. Henr. Reg. Aversa Hurt. etc. Ratio quia, licet isti dominium retineant, sunt ta-« men incapaces usus dominii. Excipe 4. si in eis sit periculum prodigendi semen, quia tametsi ipsi non peccent, est tamen impeditus actus materialiter malus. Excipe 2. si quis noa esset universe amens, sed in una tantum vel altera materia. Sanch.i^ Boss.^* vel si ilie esset tantum fatuus, non vero omnino mente captus, vel si petat dum habet lucidum intervallum. Boss.^^cum Sanch. Ric. et Conc.

Quamvis autem non sit obligatio reddendi coniugi amenti vel ebrio; Iicituni est tamen ei reddere, ut communiter dicunt praefati aa. cum usus matrimonii per se sit licitus, et proles educari possit a coniuge sanae mentis. Modo intelligendum absit periculum scandaii vei abortus; unde bene addunt Sanch.'6 et Boss.^' quod non liceat coire cum uxore amente furiosa, nisi ipsa experta sit sterilis. Peccaret etiam qui coniungeret ad copulam coniuges ambos amentes, q«ia esset causa ut fiiii carerent debita educatione. Sanchez^s cum Led. et Lop. et Boss.i^cuin Bon. Con. Laym. p. Soto Fiil. etc.

949. « 7. Etsi is qui, matrimonio conIracto, scieus prudens voluntarie cognovit consanguineam uxoris in primo vel secundo gradu, non possit petere debitum (excap. \ . deEo quicogn, etc, Vide dicenda n. \ 070. ), tenetur tamea reddere. Idem est de eo qui, inscia oomparte, vovit castitatem post maEx alia decisione eiusdem Tribunalis^lS.Nou. 1816.

Probali castigatique morales theologi in hoc con» sentiuDt, ut liceat uxori debitum reddere, si ex eiu* denegatione male habenda sit a tiro suo, et grav« iiide incommodum sibi timere possit; neque eoim, aiunt, hoc in casu , censetur uxor viri sui peccato Tormaliter cooperari, sed illud iantummodo ex iust» et rationabili causa permittere. Moneat tamen orator huiusmodi uxorem , ut non cessct prudenler commonere vlrum suum, ut ab hac turpitiidine ie•i«lat. (2) C. 16. (3) C. f. n. 9. (4) C. 16. n. 26. (5) C. i. n. 293. (6; C. 1. n. 9. (7) P. 4. $. 4. n. 19. (8) P. 1. n. 10. (9) L- 9. d. 22. num. 9. (10) P. 402. n. 31. (11) N. 394. (12) N. 294, il5; S. 6. (14) N. 297. (lo) N, 29a. ci 29^ (16j '"^- (.'7) N. o02. (liij N. 6. (19) N oO^

691 1 ^B- vf. tract.

trimonium consummatura. Si tameu ante vovisset, videtur obligari ad ingressum religionis, saltera primo bimestri (nisi tamen matrlmoniura conBummaverit); imo etiam post, si uxor consentiat» de quo plura vide apud Laym. <

950. » Resp. 2. Coniux non tenelur reddere debitum, si inde grave damnum vel periculum sibi vel proli merito timeat. Perez 2. Unde non tenetur sequentibus casibus :

» 1 . Si illud petat maritus morbo contagioso laborans, v. g. gallico, peste, lepra etc. (nisi tamen haeo ante matrimonium fuerit cognita, et non sit Dimis gravis) Bon. 3 Perez ^ Sanohez ^ Laym. «. »

Quaer. an coniux teneatur reddere debitum alteri laboranti aliquo morbo contagioso, puta lepra, peste, phthisi, morbo gallico, et simili. Certum est, 4. Coniuges teneri ad reddendum cum levi suo damno, huic enim praeponderat lex iustitiae, obligans quidem sub gravi, cum redditio debiti gravis sit materia; ita communiter Sanch. ' cnm Soto Nav. etc. acBoss.s cum Bon. Reb. et Val. Unde dicunt d. Th.9 et d. Bon. Ric. et alii apud Sancb.io uxorem teneri ad reddendum debitum viro leproso, ex c. 2. De coniug. lepros. ubi: Quod si virum sive uxorem leprosam fleri contigerit, et infrmus a sano carnale debitum exigat^ generali praecepto apostoli^ quod exigitur est solvendum : cui praecepto in hoc casu nulla exceptio invenitur. Ratio quta, cum copula brevi tit, non imminet ex ea periculum infectionis: et ideo ait d. Th.i^: Tenetur reddere ... non tamen . . . cohabitare ... quia non ita cito inficitur ex coitu^ sicut ex frequenti cohabitatione. Communiter taraen id limitant 4 . dd. si ex tali coilu iudicio medicoruna adsit periculum infectionis notabiliter noxiae; ita 15oss.*2 cum Laym. et Sanch.^^ cum s.

(I) C. nuoi. ^O. (2) Dist. 50, sess. 4. (3) Q.4. p.^.n. 8. (4)D. 50. (5)L. 9. d.^4. (6) L. S. tr. \ 0. p. 3. c. i . (7) L. 9. d. 24. n. 2. {8)L. 2. c. n. ^68. (9) 3. p. q.64. a. -1. ad A. (10) L. c. n. ^5. (ll)Suppl. q.64 arl. 1.ad4. H2)C. 7.nuin.481. (I5)D. d.

VI. DK matrimon:© Anton. Nav. Soto Palud. Cai. Viot. ei aliis. Limitant 2. si coniux sanus tantura horroris babeat ad coeundum cura leproso, ut id sit ipsi moraliter impossibile : impossibilium enim nulla est obh'gatio ex /. Impossibilium^ ff. de reg. iur.^ ita Sanchez^-^et Boss.i^ cura Host. Panorra. Sy!v. Pout. Soto Barb. Laym. Reg. Vill. etc.

Certura est. 2. non teneri coniugera reddere debitum cura gravi periculo propriae vitae aut sanitatis, itad. Th.<6 qui: Vir tenetur uxori debitum reddere. . . salva tamenprius personae incolumitate. Et ita corarauniter oranes(v. Sanch.JT^. Ratio quia (ut ait d. Th.) hic est ordo naturalis^ ut prius aliquid in seipso perficiatur^ et postmodum alteri de perfectione sua communicet; et hic est et~ iam ordo caritatis quae naturam perficit.

Certum est 3. coniugem non solum non teneri, sed nec etiam posse reddere cum gravi periculo suae salutis, quia nemo est dominus vitae suae; ita communiter PaLispont.i^Sanch.^Ocum Soto Cai, Arra. Led. etc. ac Boss.^i cum Laym. Con. FilL etc. Et hoc etiamsi illud grave damnum immineret sol: petenti, ut dicuntSanch.22et Boss.23cum Soto Arag. etc; eo enim casu reddeng tantum excusari posset, si ab alterO timeretur proximum periculum ocoisionis. LimitantveroSanch.24oura Led. Palac. Vega Man. etc. ac Layra. Azor. Fill. apud Boss.25 gi coniux sanus ante matrimoniura iara noverit alteriusmorbura contagiosum, quia (ut aiunt) in omnibuscontractibus, quando detegitur vitium rei, non rainus obligantur contrahentes, quam si res vitio careret. Sed meritohancliraitationem reiiciunt Pal.26 et Ang. ac Vill. apud Boss.27; quia emens rem quam scit vitiosam cedit iuri suo et bene cedere potest ; sed coniux (ut diximus) non potest ce* dere iuri servandae suae salulis.

(14)N.2I. (l5)N.^y4. (16)Suppl.qu. 64. a. I. (17) D. d.24. num.2. (18) P.4.g. HO. num.4. (19) L. 10.0.14. n. 3. (20) L. 9. d. 24. n.8. (20C. 1. n.199. (22) N. 9. (23)N.209; (24) N. 22. (25) C. 1. n. 189. (26) L. c. ^27) N. 189.

CAP. II. DE MATRIMONIO SEGUNDUM SE DUB. II.

695

Probabiliter tamen poterit coniux reddere alteri infecto, etiam cura periculo gravi propriae sanitatis : 1 . Si proles sit necessaria ad bonum commune. Sanch. < cum Ledesm., nemine •contradicente, ut asserit. 2. Si coniux infectus petens esset in probabili periculo incontinentiae, nam licet sanus nec etiam eo casu teneatur reddere ■cum periculo suae sanitatis, ut dicunt Laym. 2 Pont. 'Sanch. * Boss. 5 cum Maior. Reg. Comit. et ViU. ac PaL 6 cum Con. (contra Gabr. Led. et Rodr.) ium quia caritas non obligat cum tanto onere, tum quia alter non est in extrema necessitate, cum possit aliter sibi subvenire ; attamen iicite polest reddere, et tale periculum subire ex molivo caritatis; quia, esto homo non sit dominus suae vitae, potest tamen propter caritatem illam exponere, ut Pont. 7 Sanch. 8 Bon. 9 et Boss.«> cura Maior. Vill. Con. Aversa p. Soto Laym. Burt. Comit. et Reg. 3. Si redderet ad vitanda magna dissidia vel ad foven3um amorem coniugalem , et etiam ad ^ritandum periculura incontinentiae propriae, et tunc potest etiam petere, |uia vitatio incontinentiae, aut con^ervatio pacis familiae ac amoris con.«galis praevalet obligationi vitandi .nfectionis periculum. Haec lamen o3inia intelligenda (ut dixiraus n. 909.) si morbus sit diuturnus et quasi habiiualis,utlepra, morbus gallicus, phthisis etc, non vero si sit de illis qui de brevi et facili solent raortera afferre, «t est infectio pestis aut leprae leonime. 4. Addo si coniux sanus possit praeservativis facile vitare contagiura uive eius periculum.

Sicut autem non potest coniux sa■nus reddere infirrao cura periculo propriae salutis, sic etiam infectus nec ^)otest reddere sano cura periculo saiulis illius, eliarasi ille petat iam conscius sui periculi, prout non licet red(i) D.d.24. n. U. (2) C. 1. n. 5. (3) L. 10 «. U. n.2. (4) D. 24. n. 12. (5) N. 204. el 205. <6) P. 5. g. JO. n. 4. (7) D. c. n. 4. et c. 2. n. 7. (8)N.^2. (9)Q.4. p. n.3. et 4. (10) N. 294. {U)L. 9.d. 6. n.M. (12) L. 10. n. 2. in fin. (<3)C.Ln. 209. (14) P. 6. n 8. (15) D.24. n. 23.

dere gladiura volenti se necare, cunj nemo sit dominus suae vitae; ita Sanchez^^ Pont.i2etBoss.i3 cum Soto Con. Azor. etc. corarauniter.ProbabiKter tamen excipiunt Buserab. n. 909. cum Perez Bon.*'' Sanch.iscura Caiet. p. Sotoet Crass. ac Boss.i^cura Layra. Pont. et Reg. si reddat ad vitandum periculum incontinentiae in se vel in altero, vel ad vitanda dissidia, aut ne diu privetur usu coniugii, quod vix esse potest sine periculo incontinentiae. Hocque etiam intelligendum si eius morbus sit diuturnus, et non proxime ad mortem tendens, itemque si alter sanus petens iara eius morbi sit conscius, iuxta dicta n. 909. Dub. 1.

951 . An aulem coniux possit et teneatur reddere quando timetur damnura prolis nasciturae. Negant Medina etPalacius apnd Sanch.<'quia nemo tenetur nec potest reddere debitum cura darano innocentis. Sed comrauniter et verius aflirraant d. Th.^s s. Anton.i* Sanchez20 cum s. Bonav. Palad. Sylvio Led. etc. ac Boss. 21 cum Soto Laym. Reb. Fill. Reg. Vill. etc. Ratio assignatur a d.Th.22qui ait: Uxor te^ netur viro leproso reddere debitum , et quamvis proles gigneretur in/irma., ta^ men melius est ei sic esse., quam penitus non esse. An vero liceat reddere tempore praegnationis vel raenstrui aut purgationis post partura. Vide dicta n, 924. 925. et 926.

952. a 2. Si petat ab uxore laborante febri vel alio raorbo cui copula noceret, Bon.23 ex Sanch. etc, item Perez24 (Sive post balnea aut sectionem venae; vide dicta n. 910.). Vel, ut quidara volunt, terapore raenstrui,Bon.25 contra Sanch. Hurt. Per.26 {Vide dicta n. 925.). Aut cum uxor est gravida, et ex redditione periculum morlis ( vel etiara abortus) probabile timetur proli iara conceptae, irao tunc nec pelere nec reddere licitun^ est, ut per se pa(16) D. n 209. in fln. se remillensad num. 195.

(17) L.O. d.24. n.24. (18) In 4. d. 32. q. un. ar. I.ad4. (19) 5. p. lit. I . c.20.g. lOcirca fin. (20)Num.2D (2I)C. I.num. 136. (22) L. c. (23) Q. 4. p. I. n.4. (2i)L.c. (25) Q. 4. p. 3. n. n.elp. 6. n. tO. (26) D. 49. s. 3.

let, aitLaym. *, et esse mortale dicit Perez2 (addcDs ex Sanch. Coninch. et Hurt. cessante periculo prolis usum matrimonii licitum esse) [Vide dicta n. 924. ). Aut si uon possit uxor edere foetum nisi mortuum. Bon. 3 (Layman tamen ^ dioit eo casu licere reddere , imo et petere, quod Bonac. ^ concedit, si fiat ob periculum incontinentiae) aut non possit. edere nisi cum praesenti periculo vitae. Bon. ^ Layra. Quod tamen ad vitandam incontinentiam , aut alia gravi ex oausa, eam posse permittere et debitum reddere, insinuat Laym. 8 ex Sanohez ^ {Vide dicenda n. seq. 953.). Denique propter grave periculum morbi (non tamen propter ordinarios dolores partus) potest coniux negare debitum, etiamsi in altero esset periculum incontinentiae.Sanch. Praepos. PaL Diana^o (J^ide dicta mox sup. n.950.).

» 3. Si alter debitum exigat innaturali modo, nisi tamen ex negatione tiDQcantur graviora mala, v. g. rixae , odium , incontinentia. ( Vide dicta n. 946.).»

953. Commune est non teneri uxorem reddere debitum si experta sit se non posse parere sine probabili periculo mortis, ita Laym.^i Bon.<2 Sanch.i^ et Boss.<4 cum Con. Reg. Filliuc. et Rod., quia solutio debiti non obligat cum tanto detrimento. Quid si mater experla sit se filios parere mortuos? Hoc casu Laym.^s dicit quod bene poterit uxor reddere, quia illa raors foetus per accidens evenit , et praeterea melius est puero esse cum culpa originali, quam omnino non esse; attamen BosBius^Set Bon.i'cumRodr. Vict. Led. et Reg., tenent eam non posse reddere, quia mater ex morte prolis (ut ait etiam Boss. ) exponitur magno periculo vitae. Excipit tamen Bon.i» cum aliis, nisi adsit periculum incontinentiae, et huic consentit Sanch.** addens quod si

(1) C. 1. n. 7. (2) Dist. 49. g, 3. (5) Q. 4. p.

1. ct 2. niiin. 14. (4) C. 7. Dum. 7. (5) L. c. (6) L. c. num. 7. (7) L. c. num. 6. (8) L. c. (9) L. 7. d. 102. n. li. (10) P. 6. t. 7. r. 64. et |). 9. L 7. r. 4. (11) C. 1, n. G. (12) P. 1. n. 7. Ho) L. 7. i. 102. Miiin 0. (I V c. 1. num. 173.

DE MATRIMONIO

perpeluo propter hanc causara deberent coniuges abusu matriraonii abskinere, essent ipsi in maxirao incootioentiae periculo. An autem uxor quae non possit reddere propter arctitudinem vasis , teneatur pati incisionem. Vide dicenda n. 1099.

954. « Quaeres an aliquando liceaf» impedire prolis genei*ationem.

» Resp. Possunt quidem coniuges ex gravi causa aliquid facere, ex quo per accidens sequatur efifusio seminis; peccant tamen, si in usu matrimonii vel post usura faciant aliquid quo impediatur conceptio, aut seraen conce* ptum reiiciatur. Ratio prioris est quia non irapeditur generatio, ne indirecte quidem, sed tantum permittitur ut non fiat, quod licet ex causa rationabili. Ratio posterioris est quia agunt contra fidem et finem principalem matrimonii. Unde tales non excusat paupertas imminens aut periculum ex partu. Unde resolves: » 1 . Licite interrurapitur actus coniugalis, etsi ex naturae concitatione secutura sit pollutio, dummodo sit iusta causa interrumpendi, v. g. si ex continuatione immineat periculura morbi, vel mortis ab hoste, vel aliquis alius interveniat. Vide Perez 20 ( Ua etiara Sanch.2i Palaus22 et Boss.23 cura Less, Perez et Aversa ac Salra.24 cura Caiet. t)ic. etc).

» 2. Peccat probabiliter foemina qua& io usu matrimonii alio aniraum distrahit ne natura excitetur , venialiter tamen, ut ex Per.25 docet Sanch. (Sed verius est id esse mortale, iaxta dict* n. 918. V. Sed redeundo).r)

Dicunt Sanch.26 Porit.27 Salm.s» Bonac.29cumReb. Hurt. et Reg. ac Boss.^* cum Fill. Fag. Diana et Vill. quod uxor peccabit mortaliter, si statim post copulam miugit aut surgit, vel aliud aliquid facit anirao ut semen receptuiu expellat, quia frustrat finem ad quep*

(IS) N. 7. (16) L. c. (17) N. 14. (18) L. « (19) L. 7. d. 102 n. 8. (20) D. 49. s. 9. (21) 9. (1. 19. n. 4. (22) P.4. $. 5. n.3. (23) C. 9. n.G(lt (24) De matr. c. iS. p. 6. n. 81. (2a) L. c. n. 7 (2G) L. 9. d. 20. n. 3. (27) L. 10. c. 13. num. I (28) Ibid. u. 73. (?*» ° ». 18, (30) C.9.u. 2^

CAP. II. DE MATRIMONIO

^emen est a natura institutum, ita praefati aa. contra Tarabur. ^ qui cum Bellocchio id excusat a mortali, eo (juod matrix mulieris, semine eflFuso , semper retinet id quod necessarium est ad generationem. Dictum est aulem, si mulier id facit sfoim etanimo expellendi semen^ nam si id faceret ex aliqua oecessitate , puta ad vitandum periculum mortis aut scandalum aliorum, omnes dicunt non peccare, sicut etiam conveniunt non opus esse ut uxor post copulam diu immota et resupina maneat, eo quod brevi terapore matrix semen attrahit et arctissime clauditur.

Dubitatur autem hic 1. an puella violenter oppressa, possit licite expellere incontinenter semen viri immis» sum ne concipiat. Affirmant Sanchez^ et Boss. ^ oum Raynaud. Marchant. ac Biana, et non improbabile putat Esc^ quia (ut aiunt) tunc puella licite expellit semen tamquam sui honoris aggressorem, cum illud non adhuc sit in pacifica possessione uteri. Sed rectius id non adraittunt Pont. s Tamb.^ et hanc tenet etiam ut veriorem Esc.'' cum Leand. Huic ego etiara adhaesi l. 3. n. 394. V. Dicunt^ et hic quoque adhaereo , quamvis diversa ratione ductus. Ratio our haec sententia mihi probatur est quia nunquam licet eiicere semen efifusum , atque receptum in utero, ubi statim ac reoipitur, (quod putoquidem statim recipi) habetsuam paciQcam possessionem, unde non potest mulier ab eo expellere, quia iniuriam irrogaret naturae sive speciei humanae, cuius propagatio impeditur. Meritotamen etcommuniter dicunt aa. tam primae quam secundae sententiae, quod mulier vi oppressa bene possit se vertere (imo dico tenetur) et coitum interrumpere, quamvis seraen viri esset extra vas eCfundeudtfm; tunc enim non expellitur seraen immissum , sed impedilur ne immittatur et ideo tunc hcite illud repellitur tamquam vioientus honoris aggressor.

(1) Dcc. I. 7.C. 3. S. S. n. 14. (2) Lib. 2. d. £2. n. 17. (5) C. 9 n S. (4) L. 23. n. 301. L. 9. c. 10. n. 4. npc I 7. c.S.S. 5. n. S4.

5ECUNDUM SE DUB. III. 697

Dubit. 2. an liceat coniugibus copulari si ob senectutem vel aliam dispo* sitionem plerumque accidat quod semen extra vas effundatur. Affirmanl probabiliter Boss. « Bonac.9 Sporer Laym.iiSanch.i2cum Henr. et Croixii cum Gab., modo adsit spes probabilis seminandi intra vas, quia semper ac adest talisspes, iushabent adcopulam, et si semen effunditur hoc per acciden» evenit; vide dicenda n. 1066. in fin.

DoB. in. An et quibus ex causis possit fieri divortium.

955. Fil divorlium quoad vinculum. i. Si habeniur sufjicientia indicia de morte coniugis.

956. Si alter convertatur ad fidem. 5. Si fit religiosus ante consummationem. 4. Si papa dispenset in matrimonio rato.

957. De indissolubilitate matrimonii.

958. Jji, si infidelis nolit converli, liceat fideli transire ad alias nuptias.

95^. Inter fideles matrimonium ratum solvitur tanlum per professionem religiosam.

959. Ansolvaturetiamperdispensationempapae.

960. Permittitur autem divortium quoad torum,

961. ob adulterium coniugis.

962. Qu. i. An ad divortium sufficiat suspicio de adulterio.

963. Qu. 2. An liceat facere divortium ob sodomiam velbestialitatem commissam a coniuge. Qu. 5. An ob copulam sine seminatione,

964. Qu. 4. Jn vir cognito adulterio uxoris , teneatur eam dimittere.

965. Qu. 5. An uxor teneatur divertere a viro aduUero.

966. Et an coniux innocens teneatur reciper& alterum advlterum emendatum.

967. Qu. 6, In quibus casibus coniux nequeat divertere ab adultero. h Casiw , si uterqu» sit reus aduUerii. 2. Si coniux consenliat iih aduUerium aUerius. 3. Si aduUerium accidat sine culpa. 4. Si inluria remillatur.

968. Dub. 4. An facto divortio per sententiam iudicis^ possit coniux innocens aduUerunt' ad se revocare. Dub. 2. Quid si, facto di* vortio, innocens etiam aduUeretur.

969. Dub. 3. An vir possU adulteram dimittere propria auctoritate.

970. Facta iuridica separatione^ vir potest ingredi reUgionem aut fieri sacerdos^ invita aduUera; aduUera vero id non potest nisi de Ucentia aUerius.

971. Permiltitvr 2. divortium ob saevitiam aU terius.

972. Qu. . An ob hanc causam possit coniux recedere propria aucloritate. Qu. 2. -In possil fieri religiostis aUero invito. Qu. 3. QuaUs: timor sufficiat ad faciendum divortium ob saeviliam

973. Qu. 4. An sola verbera sint iusta causa. divortii.

(7) L. c. (8) C. 7. n. 190. (9) P, 6. num. li; (10) Num. 222. (11) L. 3. sccl. 4 uum. la. L. 9. d. 17. n. 24. (io) N.

698 » >B. VI. TP.ACT. vr.

K5. Perniittilur 5. divoriium eaniugi^ si aller

trahat eum in peccatum. 91 A. Permittiiur 4 , imo aliquanio praeeipitur divortium ob hueresim allerius. 975. Permittitur 5. oh mutuum consensum. 07G. Facto divortio^ apud quem sint filii educandi. Et cuius coniugis expensis. D77. Jn uxor leneatur sequi virum ad cohabitationerft

• Kesp. 1. Etsi malnraonium consummatum inter christianos nullo casu solvi possit, quoad vinculum, vivente utroque coniuge ( Vide Sanohez et Per.'), divortium taraen, seu potius separatio quoad torura ( Hic error irrepsit , nam pro verbo torum debet dici vinculum^ alias euim non congruunt ea quae sequuntur) fit sequentibus casibus :

» 4 . Si alter coniux moriatur. De quo si est certum, rursus nubere potest , quod si interim alter mortuus non sit, fama tamen et indicia sufficieutia habeantur , excusatur nubens, neque ex ilubio superveniente an prior vivat, flebent separari, cum forte non vivat, ideoque matrimonium sit validum. [Vide dicta n. 906. du6. 3.

» 2. Si ex coniugibus infidelibus, altero ad fidem converso , alter maneat infidelis (saltem nisi pacifice cohabita-
re velit, sine contumelia Crealoris ) , ! idque ex dispensatione divina in favorem fidei, ut patet ex 4. Cor. 7. 15. Per. 2 etc. commun.

» 3. Si ante matrimonii consummationem (ad quam inlra primum bimeslre, quod ad deliberationem datur, nontenentur nec cogi possunt sineiniuria) alter intret religionem, in eaque profiteatur. Perez 3 etc. communiter.

» 4. Si papa ex alia iusta causa dispenset ante consummationem, sicuti eum posse probabilior sententia affirmal. Nav. Bell. Per.

956. Certumest 1 . quod inter catholicos matrimoniHm est indisschibile , Tit declaravit Trid. 5 Et hoc per se verum est non solum de matriraonio consuramato, sed etiara de tantura rato; vide Sahn. 6. Haec autem indissolubi(1) D. 2S. I. 9. et d. SS. i. i. (2) D. 2G. «. 4. L. c. (A)T). 20.SCCI. 7. (3)Si-!... 24. iu piiuc.

iti. luaii. c. 4. V. 1. dub. 1. u. 11.

Ufi MAIIUMOMO

lilas esl ab ipso iure naturali, quia necessarium est ad prolis educalionem ut parentes perpetuo eius bono incumbant, ita communissime d. Th. ' Bell.* Pont. 9 Bonac. et Salm cum Palao, Becan. Led. elc. contra Sanchez *2 qui cura aliis l-enet (sed minus probabiliter) ex se praecise matrimonium non esse necessario indissolubile. Quamvis autera olira apud iudaeos permissus erat libellus repudii ex Deut. 24., in lege tamen nova interdictus fuit a Christo Domino, Matth. 49. ubi : Qui^ cumque dimiserit uxorem suam^ nisi ob fornicationem , et aliam duxerit , moechatur. Ubi nota quod t6 nisi ob /ormcationem (utcomrauniterexplicant interpretes, vide Corn. a Lap.) non intelligitur quod, fornicatione interveniente, possit vir aliam ducere, sed tantum quod possit ab ea separari. Certum est 2. quod inter infideles validum est matrimonium si fuerit legitimura, id est iuxta leges celebratum, ut patet ex c. De infidel. de consang. Certum est 3. quod si uterque coniux ad fidem convertitur, matrimouium fit ratum, idestindissolubileexc. Quanto^ de divort.^moAo sitconsummatum post conversionem , alias papa in aliquo casu ex urgentissima causa bene potest in eo dispensare, ut diximus num. l^l.vers.Prob. 4., ex deor.Urbaniviii. et fuse defenditBened.xiv. in quadam dissert. quam innuit de Synodo l. 6. c. 4. n. 5. ubi asserit s. Pium v. et Gregor. XIII. id in praxim deduxisse. Certum est 4. quod si unus convertitur , et alter non vult cohabitare nisi cum iniuria Creatoris , sive cura blasphemia divini norainis, tunc fidelis libere potest alias nuptias inire, ut expressum est in eod. c. Quanto^ ubi dicitur ex triplici causa posse fideles transire ad aUas nuptias: 4. Si intidelis renuat cum eo habitare, 2. si velit habitare , sed nonnisi cum iniuria Creatoris, 3. si eum vult pertrahere ad peccatum inortale.

(7^ 3. p. qiiafst. 07. a. t. (8^ D<» malr. I. 1. e. i%

{9) L. f. c. 12 (10) V. II. n.2.

'li . i>>itl. u. lii. m 17. (12^ L. 2. il. 16. a. 7.

CAP. II. DE MATRUHOrnO

957 Quaer. an si infidelis nolit conjerti, sed tamen vult pacifice cohabilare, sine iniuria Creatoris , liceat fi^eli ab eo separari , non solum quoad iorum, sed etiam quoad vinculum. Adsunt Ires sententiae.

Prima sententia absolute negat et banc tenet d. Th. ^ Estius 2 Petroc. item s. Bonav. s. Anton. Palud. Gabr. etc. apud Sanch. Idque probant ex apost. i. Cor, 1. ubi: Si quis frater uxorem habet infidelem^ et haec consenlit habitare cum illo^ non dimittat illam.

Secunda sententia absolute affirmat et hanc tenet Bellarm. 5. Ratio huius mox adducetur in tertia sententia: dicit autem Bellarm. textum mox relatum d. Pauli non continere praeceptum, sed tantum oonsilium , cum apostolusstatim ad praedictaverba subdiderit: Caeteris ego non Dominus,

Tertia sententia demum communior et probabilior quam tenent Sanchez Conc. ' Pont. » Tourn. ^ et alii apud Salm. dicit olira, si nullum aderat pericuium perversionis , non potuisse fidelera Iransire ad alias nuptias, quia ton aderat causa discedendi a coniuge infideli , cura per miracula quae frequentius tunc per fideles fiebant, plures infideles ad fidem convertebanlur; sed hodie , cum cessaverint niiracula tam frequentia, illicitum est cohabitare cum coniuge infideli ex recepta ecclesiae consuetudioe quae introducta est ex eo quod experientia docuerit non modicum perversionis periculum imminere ex consortio infidelis , nisi (excipiunt Tourn.^^ et Sanch.<2j episcopus dispenset ad cohabitandum propter probabilem spera conversionis illius. Verurataraen advertendurn 1 . cum d. Th.i3 Conc.1'5 et Petroc.^^ quod matrimonium illud non solvitur donec fidelis ad alias nuptias transeat. Advertendum 2. quod antequam fidelis

(1) In 4. (1. 56. qiiaost. un. art. 5. (2) In 4. d. §. 6. (3) T. 4. p. 531. rcg. 4. (4) L. 7. d. H. n. 8. (S) D^^ matr. c. 12. (6) L. c. niim. 9. 17) P. 224. n. 5. (8) L.9. c. 4. n. 22. (9) PraeI cl. llicol. tr. de malrim. qiiacst. 8. de impcd. disp. Iiilliisquacr. 3. r. 3, (10) Dcni:'tr.c. 4. p.2. n. 45. |ll) L. c. quacr, 4. v. oLscr>at. (12;, D.7o. b. 15.

SreCCNDTTM gX DX7B. III. 699

cum alia matrimonium contrsLhat de* beat monere infidelem si velit ad fidera converti ex praecepto Greg. xiii. et s, Pii v., ut dicunt Pont.i^ Sanchezi^ et Croixis. Excipit tamen Sanchez*^ cum aliis, contra Pont., si constet infidelem esse pertinacera, velsi multum distet. Notat autem Croix^o quod casu quo iafidelis non possit moneri, ad contrahendasaliasnuptias requiritur dispensatio pontificis, ut asserit iam praescripsisse praefatum Greg. xiii.

958. Matriraonium autem inter fideles nunquara solvitur, nisi alter coniugura intra bimestre a raatrimonio contracto et non consumraato, religionera ingrediatur, ut habetur in c. Si quis coniugatus^ caus. 2T. q. 2. et in Trid.2^. Hoc tamen intelligitur, prout diximus n. 870. in fine^ modo matrimonium non esset necessarium ad legitimandam prolem, vel reparandum scandalum aut honorem sponsae, tunc enim non posset vir fieri religiosus reliuquendo sponsam quae ob infamiam nequiret amplius nuptias inire. Dicunt autem Sanch.22 Pont.23 et Salm.24 cum Corn. TruII. et Dic. quod si transacto bimestri coniux ingreditur religionem, illicite hic profiteretur, sed valide, quia concil.25 indistincte sic pronuntiavit : Si quis dixerit matrimonium ratum non ' consummatum per solemnem religionis professionem alterius coniugum non dirimi^ anathema sit. Ut dicatur autem matriraonium consuraraatura, non sufficit penetratio vasis foerainei, sed requiritur efl^usio seminis in illud , ita coramuniter dd. cura Concina 26 et d. Th. Vide dicenda n. 4036. v. Hic autem. QuiUbet vero coniugum licite potest intra biraestre debitum negare, quamvis non habeat animum intrandi religionem, quia utitur lure suo, ita communiter Pal.27 et Salmant.28 cum Soto Con. Led. Henr. Dic. et Trull. Pecca(13) L. c. (14) P. 22S. n. 7. (IS) D. p. 451. ex cil. cap. quaulo. (16) L. 7. c. 48. u, 25. (17) D.
959. n, 12, (18) N. 408, (19) Num. 15. ol 14. (20) Loc. cit, (21) Sess. 24. cau. C. (22) L. 2. d. 23. n, 27. (23) L. 9, c. 9. n. 7. (24) Dc matr. c. 4. p. 4. n. 90. (2j>) D, cau, 6. (2G, P, 2S2. u, 4. 1 (27) P, 2. i. 6. u. 7. (28) Do matr. c.4. p.4 u. 91.

700 LIB. VI. TRAGi.

r«H tamen (ut diximus n. 870. d. 2. in fi ne ) sponsns qui matrimonium conIraheret animo intrandi religionem.

959. An vero possit papa ex dispenBatione solvere matrimonium ratum et non consummatum. Adest duplex sententia probabilis.

Prima sententia negat, et hanc tenent Pont. i Palaus 2 Gonet 3, item s. Bonav. Scot. Val. Soto Led. eto. ap. Salm. Ratio quia matrimonium ratum eiusdem est naturae quam consummatum, cuius indissolubilitas (ut declaravit Trid. 5 ) est de iure divino, in quo nihil potest pontifex.

Secunda sententia vero affirmat et hanc tenent oum Bus. Sanch. 6 Bell. ^ Navar. 8 et Salm. 9 oum Cai. Vasquez Con. Bonac. Reb. Bec. etc. Ratio, tum quia pontifices pluries hoc in usum deduxerunt dispensando in matrimonio rato, ut referunt de propria scientia Navar. Caiet., tum quia summus pontifex tamquam Christi vicarius, cui regimen ecclesiae est commissum, bene potest cum iusta causa dispensare in aliquibus quae sunt de iure divino, et humanos aotus concernunt. Causa autem iusta ( ut dicunt praefati aa.) esset vel impotentia superveniens, aut scandalum imminens, vel sterilitas de novo cognita , quando opus esset ad bonum publicum ut proles gigneretur. Addunt etiam, si adsint disparitas conditidhis , morbus contagiosus, dissensiones praevisae, mutuus coniugum consensus, sed has quatuor causas non admittit Conc.^o et merito, saltem nisi urgeat necessitas boni publici, nam alias, istis admissis, pauca matrimonia rata et firnia stare possent.

960. « Resp. 2. Manente vinculo matrimonii, licite fit divortium et separatio quoad torum et cohabitalionem , ad tempus vel in perpetuum , ob gravem et iustam causam, qualis est:

» 1. Alterius coniugis culpabile adulterium (per quod hic etiam intelli(1) L. 9. c. 5. n, 5. (2) D. 3. p. 2. §.2. n. S. (5) D. 8. n. 13. (4) De matr.c. 4. p. 2. dub. 5. n.S8. {&) Scss. 24. in prtBC. (6) L. 2. d. 14. niim. 2.

g) L. 2. de monacli. c. 8. (8) C. 22. num. 21. ) Ib. n 61. (10) P. 247. b. 20. (11) Qu4«r%

V.. OjS MATRIMONIO

gitur omnis species luxuriae , in qut caro cum alia dividitur, qualis est he-* stialitas, sodomia etiam intra eumdem sexum. Bon.<< contra Filliuc. Sanchez Perez<2 ex Matth. 5. etex c. Gaudemus^ c. Ex Utteris. Non tamen moUities, vel poliutio, oscula, tactus, vel amplexus impudici. Bonac. Sanch. Perez i»; licet propter similia ad tempus possit aliquando fieri separatio , ut nocens emendetur) (Ut Salmant." cum Sanchez TruII. et com.) tuno enim innocens religionem ingredi, aut saoros etiam ordines susoipere potest; nocens vero non, nisi cum innocentis consensu. Exoipitur tamen ab hoc oasu 1 . Si uterque coniux particeps sit eiusdem criminis vel aequalis. Sanch.is Bonac.is. Nisi innocens alteri (Tondonarit. Quod aliqui eum fecisse censent, si eam post adulterium intellectum rursuscognoverit. Bon. ex Conc. Henr. Filliuc. Perez<7 ubi vide plures casus exceptos. »

Certum est virum posse dimittere uxorem adulteram, ut doouit Ghristus Dominus Matth. 5. cH9. etexpressum habetur in c. Gaudemus, c. Ex litteris^ et c. Significasti^ de divort. Idem communiter dicunt dd. de viro adultero, quem uxor possit relinquere, ita Sanchezis Pont.i9 et Salmant.2o cum Con. Bon. TruU. ex c. Praeterea 32. quaest. 5. et c. Idololatria 36. quaest. 1.

961. Quaer. 4. An ad divortium faoiendum sufficiat suspicio de ooniugis adulterio. Quod sola suspicio sufficiat, habetur expressum in c. Dixit Domi^ nus^ caus. 32. q. \ . ubi d. Hieronymus dicit : Ubicumque est fornicatio vel for^nicationis suspicio , libere dimittitur uxor. Comrauniter tamen advertunt d. Th.2i Viva22 Sanch.23 oum s. Bonav. s. Antonin. Palud. Soto Innoc. Hostiens. Abb. etaliis, non sufficerequamcumqua probabilem suspioionem , sed requiri violeniam quae moralem certitudinem

962. p. S. n. 2. (12) D. S6. s. 1. et 2. (13) L. «. (14) De Bialr. c. 16. p. 1. n. 10 (iS) L. 19. d, a (IG) Loc. cit. (17) S. 3. (18) L. 10. d. 3. n. G. (19) L.9. c. 16. (20) Ib. n. 2. (21) In 4. d. 54 qriaost. iin. a. 3. ad 4. (22) Quucsl. 8. a. 2. u. ^ (25) L. 10. d. 12. u. 41.

JAP. II. DE MATRI5I0NI0

fuudet, prout si probetur visus fuisse «oluscum sola, et nudus cum nuda, nt diciturinc. Caeteris ^'^i.de praesumptionibus. Dicitautem Pal.i cum Farin. fiutt. etc. hoc requiri ad divortium faciendum auctoritate ecclesiae ; nam quoad forum internum, ait sufficere suspicionem probabilem, modo sit vehemens. Sed hoc intelligendum quod licet in foro interno non requiratur tanta certitudo quanta in externo, sempertamen requirltur talis suspicio, ut habeatur non sola probabilitas, sed moralis etiam certitudo de adulterio patrato, alias (bene ait Viva 2) per solam probabilatem nequit alter privari sua certa possessione. Hinc , nisi aliae adsint circumstantiae , non sufficiunt ^mplexus , tactus et oscula ad faciendum divortium, ita Pontius 3 Viva * Sanch. 5 cum Nav. Palud. Perez Barb. et Lop. et ipse Pal. 6 cum Con. Hurt. etc. Item non sufficit quod inveniatur solus cum sola iu loco secreto, ut Sanchez 7 cumNav. contra Menoch., sufficit vero in foro conscientiae, si vir fide dignissimus testetur de adulterio vel de violento indicio , ut Sanchez 8 Viva 9 et Pal. <o cum Gutt. Menoch. etc. Sufficiunt etiam, ut ait Pal." cum Menoch. , litterae amatoriae uxoris , quibus aduUerium praeteritum fatetur. Et sic puto etiam sufficere si aspiciatur aliquis solus cum sola in eodem lecto.

9621. Quaer. 2. An liceat facere divortium ob sodomiam aut bestialitatem commissam a coniuge.

Prima sententia negat, quam tenent Innoc. Abul. etPalac. ap. Sanc^', hanc sequitur, speculative loquendo, etiam Pont.<5. Ratio, tum quia per solam forDicationem caro dividitur, tum quia lex poenalis, qualis haec est, non debet extendi de casu ad casum, textus aulem in c. Gaudemus^ et c. Litteris de divort. ut supra de sola fornicatione loquuntur.

(l)P.6.S.4.n.8. (2)L.c. (5)L. 9. e. 16.u.S. <4)L. c. (8)N. 47. (6)P.6.S.I.n.2. ^^7)N.43. (8) N. Sl. (9) L. e. (10) P. 6. S- 4. n. 8. (11) S- 4. uum. 8. (12) Lib. 16. d. 4. nurn. 2. jlSj L. 9. c. 16. a S (14) Su-jo. quaest. 62. art.

SECDNDUM SE DUB. III. •fOl

Secunda sententia vero communi<« et probabilior (saltem extrinsece) aU firmat et hanc tenent d. Thom.i^ Sanchezis Pal.16 Conc.17 Salm.« cum Soto etc. Ratio quia ex iure naturali uterque coniux tenetur fidem servare non dividendi carnem suam cumalia,qua« vere dividitur cum habetur concubitus sodomiae vel bestialitatis. Nec obstat quod lex poenalis non sit extendenda, nam ius discedendi ab adultero qui cum aha carnem suam divi dit, non oritur ex lege positiva, sed ex ipso iure naturali quod prohibet ne coniux cum alia carnem dividat. Sed aa. primae sententiae semper replicara possent, vere non dividi carnem sine copula naturali . Caeterum bene ai tPontiusi^ab hac sententia non recedendum cum sit communis, sed revera eam non probari.

Quaeritur 3. An copula habita cum aliena sine seminis efl*usione, sit causa sufficieos ad divortium.

Prima sententia affirmat et hanc tenet Conc.2o citans s. Bonav. Sot. Sylv. Palud. Vega et Henr. Rationem non assignat, sed ratio videtur esse quia fornicalio sine seminatione vera fornicatio est, licet non consummata, qua vere dividitur caro. Citat etiam d. Thom. et Bonac. sine locis, sed Bonac. (ut infra) expresse oppositum tenet, et locum d. Thom. ubi id tradit non potui invenire.

Secunda sententia vero probabilior negat, eamque tenent Sanchez^i Bon.22 Escob.23et Salm.24 cum Fill. Trull. et Led. Ratio quia nomine fornicationis intelligenda est fornicatio in suo genere perfecta, nempe consummata per seminationem, alias non adest vera divisio carnis, sed potius divisio attentata, per solam enim seminationem fornicantes fiunt una caro.

963. Quaeritur 4. An vir, cognito adulterio uxoris, teneatur eam dimittere. Ratione adulterii certe non tenetur,

964. ad 4. (IS) Loc. eit. n. 5. (16) P. 7. S. 1. n.2. (17) P. 2SS. n. 7. (18) C. 16. n. 9. (19) L. c. (20) P. 2So. num. 9. (21) L. 10. U. 4. num. 13. (22) Qu. 4. p. ». nHm. 2. (25) L. 25. Bum. 151« (24) De matr. c. 16. p. 1. n. 10

<.ni. VT. TRACT. VI. T>E MATRIMONIO

tfum haec diraisslo a Christo Doraino tantum sit permissa, non praecepta,ita d. Thom. * et alii omnes ex can. Idololat. caus. 28. quaest. 1., ubi d. Aiig. sicdixit: Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti., sed quia permisit^ non iussit, dedit locum apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat u^orem infidelem. Ratio patet, quia divortium introductum est in favorem inoocentis, unde non debet in eiuspoenamverti. Tantum vero potest vir teneri ad dimittendam adulteram ratione correptionis fraternae aut scandali vitandi, ut docent s, Thom. 2 Pal. 3 Bon. 4 Salm. 5 et alii ex c. Sivir de adult. ubi dicitur: Si vir sciens uxorem suam deliquisse^ quae non egerit poenitentiam^ sed permanet in fornicatione^ vixerit cum illa^ reus erit, et eius peccati particeps. Sed quoad obligationem correptionis pertinet, communiter dicunt dd. non teneri virum dimlttere uxorem si alia via, nempe verbis aut verberibus possit eam corrigere, ita d. Thom. 6 Salm. ' ac s. Bonav. Caiet. Sylvest, Arm. Covar. Barbosa Manuel. etc. apud Sanch. 8. Item nec ienetur si ex tali dimissione timeatgravia incommoda, nimirum periculum propriae incontinentiae, vel rixas cum propinquis uxoris, vel infamiam autiacturam gubernationis domesticae et similia,quia praeceptum correptionis non obb'gat oum gravi incommodo, ita s. Anton. 9 Pont.io pai.ii Escob.« Nav. <3 Bonac.*^ Salm.i^ et Sanohezie cwm Soto Palud. Led. etc. Caeterum bene aiunt Laym.<7 Viva^» quod si putet vir hac sola via adulteram corrigendam esse, 80 casu tenetur ex caritate (inteliige si possit absque gravi incommodo) ad tempus eam dimittere.

Quod ad scandalum autem pertinet, lenetur etiam vir uxorem dimittere, ne videatur ipse peccato uxoris con(1) Suppl. quacst. 62. art. 2. (2) L. c. (5) P. 8. S. 5. n. 3. (4) P. S. ii. IS. (S) Dc malr.c. IG. p. i. 11.8. fll 6. (6) L. c. ad 1. (7) Ibid. n. 7. (8) L. 10. d, 13. n. 9. (9) 5. p. til. 2. c. 20. S- 9. 110) L. 9.C. 17. n. 4. (11) N. 3. fl2) N. 130. 13) C. IG. n. 28. (14) D. n. 13. (IS) Cit. n. 7. *iG) N 8. ^17^ C. 7. ». (18) Quaest *^ sentire, ut docent d. Thom.-^Sancn » Pont.2i et Salm.22 cum aliis, ex cit. c. Si vir^ ubi maritus retinens uxorem pertinacem deolaratur rews, et eius peccati particeps. Et idem dicitur in c. Non solum o. caus. 28. g. 1 . ibi: Quod si in his factis perseverat., recede ab illa. Sin autem, et tu particeps peccati illius eris. Hoc tamen intelligitur 1 . ut dicunt s. Anton.23 Sanch.24 Pontius etSalm.25 si adulterium sit notoriura, non vero si occultum. Intelligitur 2. ut dicunl Laym.26 Pal.27 Pont.29 Salm.29 cum Dicast. et Per. ac Bon.30 oum Sylv. Tol. Con. Cai. Reg. Gutt. Reb. Fill. etLed. si vir aliquo modo nequeat scandalo occurrere, secus vero si posset alia via, nempe uxoris reprehensioue, reolusio-" ne, verberatione ant alia moderata coeroitione. Quod si, his mediis adhibitis, scandalum perseverat,erit virexcusatus si uxorem non dimittit ex iusta causa, nempe ratione periculi suae incontinentiae, vel silaboret inopia aut morbo, et ideo indigeat ope uxoris, vel si alias deberet grave damnum subire, vel si alias uxor deterior evaderet aut illi immineret notabiledetrimentum sanitatis aut si adsit probabilis spes fore ut brevi uxor resipiscat, prout docent s. Anton.3t Palaus32 Salm.33 ot Sanch.34 cum Soto Nav. Palud. Maior. Tab. Led. Palac. Philiarch. Gabr.Ang. Sylv. Lop. Arm. Ricc. el Abul., etsi non omnes aa. citati omnes praefatas causas excusantes proponant. Addunt Salmant.ss sufEcere insuper causam,si plures expensae essent impendendae ut divortium fieret auctoritate iudiois, vel si ex divortio contentiones timeantur. Demum d. Anton.36 sic concludit: Ergo vir cum detrimento iuris sui fft pericuh nontenetur {nxorem) expellere. Ita praefati aa., sed alii probabiliter dicunt quod si vir iam praebuerit sufficientia indicia quod ipse aegre ferat uxoris a2. n. S. (19) L. c. (20) N. 10. (21) Num. 3^

(22) Ibid. num.6. (25) L. c. (24) N. 21.

(23) De matr. c. 16. p. 1. n. 7. (26) D. n. 8» (27) N. 3. (28) N. 3. (29) Locc. cit. circa Cn. (50) N. 15. (51) 5. p. lil. 1. 6ap. 20. S- 9(32) N. 3. (33) Cit. u. 7, (54) D. d. 15. n. 1»

Ibid. (36) L. t.

rtuUeriiim, noo teoelur eam dimitlere ralione scaudali, quia sl nihilomious alii scandalizantur, scandalum ipsorum erit pharisaicum, quod non tenetur ipse vitare, ita Pal. i cui consentit etiam Laym. ' cum Palud. qui aW.Siexplicet maritus quod non foveat illam in crimine^ sed iuxta se retineat ut cohiheat a peccato. Quod si nihilominus aliquis scandalizetur, scandalum est ex malitia, quod contemnitur. Idem sentit Glossa in c. Non solum, supra oitato, nbi ad verba, sin autem^ et tu partiteps peccati illius eris^ exph'oat: Td est, ti non revocas eam a proposito. Ergo vir qui revocat adulteram a proposito non est reputandus particeps peccati illius. Clarius id docet d. Anton. 3 dicens: Propter scandalum pharisaeorum non tenetur homo dimittere ius suum^ nrius debet (maritus) exponere quod non foveat illam in crimine, sed magis, ut 9am melius cohiheat a peccato^ iuxta se retinet^ et cum hoc sit verisimile^si quis ex hoc scandalizatur^ non erit scandalum pusillorum^ et cum non potest dimittere sine periculo 5mo, licite potest retinere. Hinc ex omnibus praediotis bene inferunt Pal. Sanch. 5 cum Led. etAbb. ac Salm. 6 cum Soto Pont. Dec. Perez Trull. etc. quod propter hano causam scandali raro teneatur vir xorem adulteram dimittere.

964. Quaer. 5. An uxor leneaturdivorlium facere a viro adultero.

Prima sententia quam teneut s. Aoton. 7 et Sanchez ^ cum Palud. Sylv. Soto Tab. Arm. Sa Led. etc. dicit nunquam teneri:non ratione scandali quia nunquam praesumitur uxor consentire in viri adulterium, non ratiooe correptioDis quia tantum superioris est corrigere facto; uxor autem est subdita viro, unde ipsa (ait d. Anton.) non del>cf virum corrigere facto sed verho.

Secunda sententia lameo mihi verior quam teneot Boo. 9 Coo.io Nav.K An!oine<2 Salmant.tJ cum Dio. et Perez, 4em Pet. Soto Palao Gabr. Ledesm. etc.

( N. 5. (2) D. Bum. 17. (5) L. e. (4) L. c. |i) N. 2G. (6) De malr. c. 16. p. 1. a 7. iu fin. 7) 5. p. lii. 1. c. 20. S.9. f8) L. 10. d a 9q.

csrrNnrM SK nrR. iu, 703 apud Sanch.>4 dlclt etlam uxorcm teneri aliquando diverlere a viro adultero, quiaaliquando tenetur etiam sub" ditus, si potest sine gravi incommodo, corrigere superiorem modo quo potest et a fortiori ad id tenetur uxor, cui iam cohcessum est relinquere virum adulterum, dummodo tamen (ait Autoine) ipsa sciat virum hoc medio certo emendandum: sed melius dicit Concioa si probabilis sit spes emendatioois, quia correotio beoe debet fieri ubi spes probabilis intervenit, ut dicunt Salm.i5cum Suar. Pal. Diana etc. Merito vero dicuut praefati aa. ad hoc raro sive rarissime teneri uxorem, tum q'jia rarissime uxor potest oorripere virum, tum quia rarissime poterit uxor a viro discedere sine gravi incommodo. Et ideo neo etiam tenetur ei debitum negare: tanto magis quia negando vir fieret deterior, ut doceot s. Auloo, et Bonao.i6 cum Sanch. Fill. et aliis.

965. Dtrum autem teneatur coniux innocens recipere alterum ex adullerio emendatum. Aflirmant Concina ac Bus. infra n. 5. oum Laym. et Perez ad hoc teoeri ex oaritate, si alias ille sit in periculo relabendi. Sed ego mioime auderem ioooceotem ad hoc obstriogere sub culpa, oum ex uoa parte Christus Dom. eum perpetuo liberaverit ab obligatiooe oohabitaodi oum adultero, et ex alia noo videtur oaritas ad taotum oous obligare, ut cooiux reoipiat alterum qui fregit sibi fidem. Dode merito dicuot Salm.*^ taotum ex hooestate et deceotia debere ioooceotem sibi coooiliare emeodatum si commode potest. Nec obstat quod ia c. Si vir adult. dicatur: Debet^ sed non saepe recipere peccatricem: oam Glossa i t6 dehet explicat: Debet dehito honestatis^ non necessitatis.

966. Quaer. 6. In quibus casibus illicitum sit cooiugi divortium facere ab altero io adulterium lapso. Primus est si uterque reus sit adulterii, tuno enim neuter ius habet ad divortium, etf

(9) P. 5. n. 15. (10) P. 2S6. n. 16. (11) C. 2% n. 21. (12) P. S87. quacsl. 9. (13) C. 16. n. t, (14) N. 27. (IS) Tr. 21. c. 7. p. 4. J. 5. n. flC^ L. c Ci7) De n»-**- «. 16. p. 2. n. 21.

t>\ unussemel peccaverit et occulte, alter vero centies et publice; ita Sanch.^ Pont. 2 et Salm. 3 cum Soto Conioch. Trull. Dic. et aliis passim, ex d. Th.^. Dubitatur autem hic an in tali casu coniux emendatus possit divortium facere ab altero in adulterio perseverante. Adest duplex sententia probabilis.

Prima sententia iiegat, nisi condonationem sui criminis iam obtinuerit, quia emendatio illius, ut dicunt, iniuriam alteri (vel semel factam) non extinguit. Ita Pont. 5 Dicast. Led. Hurt. Bas. apud Salm.

Secunda sententia autem sat probabilis quam tenent Sanch. Viva 8 Aversa Trull. Con. Bonac. Reg. Henriq. etc. ac Salm. ^ dicit quod emendatus possit separari ab altero qui post correctionera non resipiscit. Ratio, quia [ut dicunt) si post crimina arabo conluges se reconciliarent, tunc, uno re[abente, posset alter certe recedere: l.ta pariter in praesenti casu, nam emendatus per ipsam correptionem iam virtuali ter ofifert reconciliationem quam ilter adraittere tenetur, et sic terminus iam imponitur compensationi: ita ai alter non amplius habeat ius in posterum compensandi novum peccatum cura praeterito coniugis eraendati, et ideo ob novum adulterium iuste tribuitur emendato ius recedendi.

Secundus casus est si coniux consentiat in adulterium alterius: tunc enim amittit ius recedendi ex c. Discretionem de eo qui cog. etc. Et est communis sententia cum SanchJO BonacinaH et Salm.i2 Gon.Trull.Per etc. d. Th. Notandum tamen hic uniformiter quod tion sufficiat ad praesumendum conBensum viri, si ille prudenter dissiraularit vel non averterit adulterium uXoris 80 quod non potuit sine magno incommodo; vel si causam tantum remotam praebuit, ut si male eam tractavit; in allatis enim textibus statuit

(1) L. 19. a. 6. n. 8. (2) L. 9. (3) Ib. n. 12. {4) In 4. d. So, qu, un. a. 6. ad 8. (5) L. 9. c. 17. (G) Ibld. n. 13. (7) L.IO. d. 7. n. 4. (8) Q.8. a.

1. num. 7. (9) De nnatr. c. 16. p. 2. num. 14. (lO)Lib. 10. d. 8. num. 4. CII) P. S. num. 14.

112. II., n. 13. (13) Suppl. q.'62. «. 1. (14) L. c.

DE MATRIMONIO

non excusari foeminam adulterantens etiamsi a viro sit iniuste dimissa.

Tertius casus est si coniux sine cuU pa formali adulteretur, puta, ob erro* rem inculpabilem vel si violenter cognita sit, ita coramuniter s. Thom.i* Sanchez Con. etc- cum Salm.^*. Secus vero, ut notat Sanch.is, si per raetum conseutiret, quia propter metura non excusatur a culpa. Notat etiara Dicast. apud Salmant.^7 quod si uxor putang virum esse mortuum, extra matrimonium fornicetur, etiam vir potest eani dimittere, secus si vir fornicetur putans mortuam uxorem.

Quartus casus est, si iniuria sit re» missa, sive ante sive post divortium. Si autera post remissionem relabatur vel reconciliatus vel reconcilians., alter iara dimittendi ius habet,Sanch.i8 Salmant.i9et alii. Praesumiturautemfacta remissio vel ex verbis vel factis, ut si coniux innocens, conscius et memor adulterii, omnino sponte coeat cum adultero, ut docent s. Thom.20 Sanch.21 Salm.22 cum Dicast. TruUench. Aversa et aliis apud Bus. Signa pariter sunt remissionis, si maneant in eadem domo, meiisa, lecto, maxime si interveniant oscula, taotus, araplexus. Notandura tamen quod si coniux innocens per haec vere animum non habeat remittendi, in conscientia semper recedere potest, quamvis in foro exteriori divortium ei negetur, ita Sanchez23 et Fill. Aversa Trull. Vill. cum Salm.^-i.

967. Sed dubitatur hic 1. An faoto divortio per sententiam iudicis, possit innocens adhuc adiilteram cogere ut ad se redeat. Duplex est sententia.

Prima sententia quam tenent Soto et Led.apud Sanch.25, qui probabilem vocat, dicit quod per sententiam etiam adultera remaneat soluta ab obligatione cohabitandi et reddendi debitum.

Secunda sententia vero et communis quam tenent Sanch.26cum Sylv. Henr.

(IS) Ibld. nnm. 17. (16) Num. 15. (17) L. c. (18) D. 6. n. 7. (19) De malr. c. 16. p. 2. n. 18 (20) Suppl. quacsl. 62. ail. 1. (21) D. 6. n. la el d. 14. n. 6. (22) Ib. n. 19. (23) D. 14. n.2l. (24) Dict. u. 19. ci««a fiu. (2Ji^ K 10. d. 10. o. 2. (26j N. 3

CAP. II. DE MATRIMONIO SEGUNDUM SE DUB. III.

705

led. Sa et pluribus aliis, item Palaus < Pont. 2Bon. ^etSalm.* cumCon. Gutt. Reg. Aversa etc. docet quod semper ac «tatus utriusque coniugis non sit mutatus, nempe si neuter voverit castitatem etc, teneatur adultera redire,quia innocens suum ius non amittit per sententiam,quae tantum in poenam adulterae, non in favorem emanatur, ita expresse docet d. Thom.s qui ait: Cum divortium sit inductum in favorem vi~ W, non aufert ei ius petendi debitum, vel revocandi uacorem^ unde uxor teneiur ei reddere et ad eum redire si fuerit revocata^ nisi de licenHa eius votum €ontinentiae emiserit. Et ad boc ut adulterateneaturredire, recte dioitSancbez6(contraPalac.) non requiri novam sententiam iudicis. Merito vero ait Palaus ' cum Gutt. raro posse compelli uxorem adulteram redire ad virum, propter prudentem timorem mortis aut saevitiae f^cile ab illo inferendae.

Dubit. 2. Si cooiux innocens, facto divortio per sententiam, labitur in adulterium, utrum is amittat ius ad divortium, ita ut, alt-ero petente, teneatur ad eum redire.

Prima sententia affirmat quia iniuria iam est compensata, nec sententia ita abstulU adultero ius, ut innocens post divortium possit adulterari, ita Pont.8, item apud Salm. 9 s. Anton. s. Bonav. Per. Dicast. Con. Aversa Sotus Diana Leand. et probabilem vocant Salm.^o.

Secunda sententia tamen quam longe proLdbiliorem censeo et tenent s.Th.^i Sauch.i2etSalm.«Fill. Reg. Bon. Led. et alii, dicit non teneri: quia per sententiam absolute latam iam innocens absolutus mansit a servitute, et adulter iure suo privatur. Hoc tamen non obstante, d. Thom.^^ sic advertit: Seaundum aequitatem iuris iudex ex offi€10 suo debet eum cogere ut caveat periculo animae eius et scandalo aliorum^ quamvis uxor non possit reconciliatio(1) P. 6. S. 7. n. 1. (2) L. 9. t. 19. (3) P.8. n. 16. (4) Ibid. n. 22. (S) Suppl. quaest. 62. art. 6. ad 3. (6) N. 24. (7) P. 6. $. 7. n. 3. (8) L. 9. c. 20. num. 6. (9) De matr. c. 16. p.2. num. 23. (lU) Cit. n. 25. (11) Suppl. q. 62. ait. 6. ad 4. <12) L. 10. d. 10. n 30. (18) Ibld. n. 24, et 2o.

nem petere. Et in hocomnes conveniunl^ utdicunt Salm.i6.

968. Dubit. 3. An coniux possit adul^ teram dimittere propria auctoritate. Adsunt tres seotentiae satisprobabiles.

Prima sententia absolute negat et hanc tenent d. Thom.i' qui ait: Divor" tium non potest celebrariy nisi iudicio ecclesiae^ Concinai^ac Bellarm. Aversa apud Salm.*9. Ratioquia separatio coniugum est actio publica, pertinens ad externam gubernationem, unde non potest fieri privata auctoritate sine perturbatioue.

Secunda sententia quam tenent Layman20 Pont.21 et Salm.22 cum s. Ant. Sofeo Con. Henr. Vill. etc. distinguit et affirraat, si adulterium est notorium, negat vero si occultum, quia tunc fama coniugis adulteri iniuste proderetur. Idque confirmant ex c. Significasti 4. de divort. ubi dicitur: Si notorium est mulierem adulterium commisisse, ad eam recipiendam praefatus vir cogi non debet^ nisi constaret ipsum cum alia adulterium commisisse. Item ex c. Ex parte 9. de spons. ibi: Nemini licet uo9orem suam sine manifesta caU' sa fornicationis dimittere.

Tertia sententia demum absolule affirmat posse fieri divortium sine sententia, sive adulterium sit pubiicum sive occultura, modo sit certura, et ex separatione non interveniat scandalum quod non possit aliter reparari, ita Sanchez23 cum Soto Pal. Heor. Abb. etc. ac Bonac.24 cum Sa Led. Reg. Con. et Fill. Probatur 1 . ex c. Dixit Dominus 32. q. . ibi: Ubicumque fornicatio est^ vel fornicationis suspicio, Ubere dimittitur uxor. Nota t6 libere^ quod denotat nullara requiri sententiara aut licentiara. Et ratio est quia absolute concessura est a Christo Doraino diraittere coniugera adulterantem. Haec sententia mihi probabilior est, saltem si adulterium sit ex parte foeminae; durura enim esset cogere virum certum

(14) L. c. ad 4. (IS) Alias monere. (16) N. 14. (17) Suppl. quaest. 62. a. 3. (18) P. 2o6. n. 14. (19) L. c. p. 4. n. 46. (20^ C. 7. num. 8. et 9. (21) C. 18. uum. 2.et (>. (22) Ibid. nnm. 47. (23) L. 10 d. 12. B. 31. ct 32. (24) ?. S. n. 1#

De Ligorio. Mor. 11.

45

70S

aJiilUulo usori'3, utpubiicuin tacial illins crimen ia iudicio cum suo perpetuo dedecore. Bene tameo advertit Bonac. * quod si post divortium iudex cogat coniugem ad cohabitandum, teneatur obedire, sed iuxta banc sententiam non tenetur reddere.

969.Notandum autem hic quod, facta iuridica separatione, virinnocenspossit ingredi religionem, etiam invita adultera, c, Agatosa 27. possitque etiam ordines sacros suscipere, ut Salmant.2 cum communi, manente tamen vinculo matrimonii: quare, si is, suscepta religione vel ordinibus sacris, cum ah*a coiret, licet tunc non detur amplius criminis compensatio, attamen verum adulterium committeret. Item, si uxorem cognosceret, peccaret quidem peccato sacrilegii, sed non fornicationis. Hoc autem esset, si matrimonium iam consummatum fuerit, nam alias matrimonium per professionem religiosam (non autem per ordines sacros) etiam quoad vinculum dissolvitur, Salm. 3 et communiter. Recte autem advertunt Salm. ^ quod si coniux innocens absque sententia iudicis separetur ab adultera, vix unquam posset, etiam iuxta primam opinionem, ut supra, sacerdotium suscipere: quia difficulter hoc fieri posset absque scandalo.

E converso adulter, nec etiam facto divortio iuridico, potest religionem ingredi aut sacerdotium suscipere, nisi de licentia alterius, vel nisi alter iam statum irrevocabilem assumpserit. Alias, si religionem aut sacerdotium suscipere velit, esto iam assumpserit, potest ab illo repeti, et tenetur reddere. Sed sufficitad hoc licentia tacita, ut si alter sciens hunc velle mutare statum, Don impediat, cum commode possit. Et sufficit etiam si alter requisitus neget reconciliationem, ut dicunt Sanch.5 el Salm.6 cura Con. Aversa Dic. Dian. Bon. Led. ex c. Gaudeamus de conver' sione coniug. AdduntPont. ' SanchezS cum aliis et Pal ^ quod si post bien(1) Loc. cil. (2) Dc malr. c. 16, ). 4. n. SO. (5) (4) Ib. n. S2. (S) L. 10. n. 13. cl 19.

(«; Do matr.c. IG. p. 4.n. S4. (7)L. 9. c. G. n. 5. («; N. 8. ^i); l'.G. S 7. n. 2. (10) Loc. cii

nium aauUer non i^cvocaiur, potost U-r bere religionem ingredi vel sacrts iui-^ tiari, quia tunc censetur alter io hoe ei consentire, iure sic disponente i» authentica Sed hodie e. ad l.Iul. de adult,

970. » 2. Saevitia mariti vel uxoris. Ex qua, si grave periculum comparti immineat, potest separatio peti a iudice, imo, si mortem minetur vel vene^ num paret, potest divertere ante iudi« cis consensum. Vide Bonac. Laym.. Perez ^*. »

Gonstat ex c. Ex transmissa, de rest, spol. ob saevitiara coniugis posse alterura separari, quamvis iste ob aliquod suum crimen fuerit causa saevitiae illius, c. de bened. 32. q. 1. Non tamen sine sententia iudicis, et postquam crimen sit plene probatum, ut ex conc. carthag. in c. Saeculare 33. q. 2.

971 . Sed quaeritur 1 . an tunc possit recedere propria auctoritate. Affirma, si periculum sit in mora (ut ait hic Buserab.) vel si non posset litigare, aut iudicem adire, vel facile saevitiam probare, ita Sanchez i2Anaclet.i3 et Salmant.<< cum Aversa TruU. ViU. Si vero possit iudicem adire et saevitiam probare tenetur expectare sententiam, ut dicunt Sanch.i5 Pal .16 Pont.i^ et Salmant. ex c. Significasti de divort. coutra TruU. et Hurt. Ratio, tum quia exigitur sententia ne passim divortia fiant, tum quia causa haec saevitiae iiitroducta est auctoritate ecclesiae, et ideo aequum est ut nerao ea utatur ad discedendum sine ecclesiae auctoritate.

Quaeritur 2. an talis iuste recedens possit, invito coniuge, religiosus fieri. Negatur, nisi timor de darano gravi sit talis, ut nunquam deponi possit, ex c. Litteras, de rest. spol. Alias divortium tantum ad tempus erit, donec cesset periculum, data cautione in iudicio, ita Sanch.i9 Salm.20 cum Bas. Trull. FilL Dicast.Notant autem Salra.2i cum Dic. in praxi vix credi posse, quod ces»

(11) S. 3. (12) L. 10. d. 18. n. 3. (13) P. 667, n. 110. (14) Ibid. p.3. num. 38. (IS) L. c. (IG) §. 4. num. 6. (17) L.9. c. 23. num. 7. (18) Dict. num. 38. (19) L. 10. d. 18. n. S. ^20. IV. r?yir. e. 16. p. 3. n. 37. (21) Ib. n. 40

CAP. II. DE MATRIMONIO

set anqnam periculum, si cooiux fuerit amens et furiosas, vel ita pronus ad iram, ut saepe iDterveoeritpericalum damni, et aliquando uxorem vulneraverit, vel si dederit veuenum, etiam semel.

Quaer. 3. qualis timor sufBcit ad divorlium ratione saevitiae. Resp. Suffioit ut prudenter timeri possint quaecumque mala gravia a coniuge vel ab eius propinquis, at si adessent comminatio mortis, verba iniusta, frequentia convicia et iurgia, ex quibus nimis molesta redderetur cohabitatio, vel esset periculum abortus intentati, vel mali gravis in aliis filiis aut consanguineis, etc. Ita Sanch. i ac Salm. 2 cum communi. Recte tamen advertunt Salm. 3 quod aliqua ex his quae respeotu foeminae nobilis- essent gravia, respectu alteriushumilis conditionislevia erunt. Item advertunt Sanchez^ et Roncaglia* non sufficere solas minas, nisi coniux solitus sit illas exequi; quapropter iudex bene perpendere debet minantis conditionem et modum, ex 1. Haec autem 5. ff. Si cui plus^ etc.

972. Quaer. 4. an sola verbera sint causa iustadivortii . Alii affirmant, Bart. Bald. Lupus Graff. etc. apud Sanch. ^ Alii negant, nisi ex verberibus probabiliter timeatur periculum mortis, ut Cuiac. etc.'. Alii vero coraraunissime, ut Pont.8 Ronc^ et Sanch.^Ocum Host. Abb. Ang. Sylv. Henr. Arra. Tab. etc. dicunt licitum esse viro verberare uxorem, raodo non fiat frequenter, nec ex levi causa, nec acriter, quaravis causa Bit magna: sed raro et mediocriter. Unde probabiliter ait Sanch. non posse uxorem discedere si verberatio estlevis, etiamsi sine causa verberata fuerit (excipiunt Salra.^* nisi mulier esset nobilis). Item addunl Ronch.12 Bon.<3 Pal.i-^et Sanch.15 cum Rol. et Rimin. non licere uxori divortium facere ex uua verberatione, etsi gravi, sed requiri saltem binam, nisi probabiliter

(1) L. 10. il. 18. n. 11. et 12. (2) Ibid. n. 41. (5) Cil. n. 41. (4) N. 13. (S) P. 180. q. 8. r. 1. («)D. 18 n. 14. (7)Ib.n.8. (8) L. 9. c,2S. n.S. iO) P. 180. f|uaesl. S. r. 1. (10) N. 16 (11) De vur.c. IG. p.5. n.41. (12) L. e. (IS) P. 5. ■. ».

SECFNDITM SB BITB. III. 707

timeatur ne maritus verberallones re^ plicet, attenta illius natura et circumstantiis, puta si ipse domi vel etiam extra domum detineat concubinam.

973. « 3. Si coniuxcompartem trahat in pecoatum, v. g. sollicitet ad haeresin, veneficium etc. (Adde si vir alios in domum introduoat cum periculo quod tentet ad adulterium. Vel si vir velit exercere sodomiam cum uxore , etsi ipsa consentirerenuerit,utSaIm.<6 cum Sanch. Bas.Soto) tunc enim innocens potest se separare, imo tenetur, si periculum sit grave. Laym.*''.

» 4. Morbus contagiosus, v. g. lepra. (TJt d. Th.18 qui ait: Uxor viro leproso tenetur reddere debitum, non tamen ei cohabitar e.Eoc autem recte aitSanch.i^ cum s. Anton. et aliis, intelligi si ex cohabitationeprobabiliteriraraineatpericulum infectionis.Itera iusta eritcaasa discedendi, si alter coniux sit furiosus aut maleficus aut energumenus, ut Salm.20 cum coramuni). Quod si tamen sine gravi detrimento possit cohablTare, ad id tenetur, aut saltera adhabitare et ministrare, nisi alter remittat.

974. » 5. Haeresis vel apostasia su* perveniens matrimonio. Quo casu, si separatio facta sit iudicio ecclesiae, non tfinetur coniugem conversura recipere, sallem ex iustitia : nara ex caritate aliquando tenetur, ut si sit periculura incontinentiae. Bon. Laym. 21 Per.22 (Nota hic quod non ob quaecumque crimina coniugis potest alter separari, sed tantum ob perniciosa. Potest autem ab haeretico discedere, etsi haeresis sit occulta : imo tenetur si sitinpericuIoperversionis,videSalra.23 Et si crimen sit declaratum, potest alter etiam fieri religiosus, ut Salm.24, modo iudicio ecclesiae discesserit, ut patet ex c. De illa, de divort.^ ubi hoc divortiura declaralur esse perpetuum).

975. » 6. Mutuus consensus. Ex quo licite se separant vel toro, sive ad tem(14) P. G. S. 9. n. 8. (IS) N. 16. (16) Ib. n. 33 (17) L. S. l. 10. p. S. c. 7. n. 16. (18) Siippl, qiiacst. 64. a. I. ad 4. (19) L. 9. d. 24. n. 29| (20) Dict. n. 3S. (21) Loc. clt. (22) D. 57. $. I, (25) De matr.e. 16. p.5.n.27. ct 23. (24) Ib. n.SI

pus sive in perpetuum, ob finem spiritualem, vel etiam habitatione. Quod tamen non solet permitti, nisi uterque ingrediatur religionem, vel uxore ad religionem transeunte (aut si vetula sit, id est sexagenaria, Azor. etc., vel saltem quinquagenaria, Sanch. Bonac. Barb. Dian. < manente in saeculo iu voto continentiae), maritus suscipiat sacros ordines (Si autem coniux remanens in saeculo nesciebat se teneri eo casu ad emittendum votum castitatis, dicunt Sanch. Fagn. etc. (contra Anacletum) apud p. Ferraris 2 quod ille, adhuc praestito consensu, potest ad se revocare coniugem etiam in religione professum). Porro, apud quem et cuius expensis, facto divortio, liberi sint educandi. Vide Laym.3 et Sanch. Vide Per. ^ Bon. 5. »

976. Conveniunt dd. quod, facto divortio iuridico, filii sint educandi apud Eoniugem innocentem; quo vero ad expensas, si divortium fit culpa patris, eius expensis educanda est proles, ex Authent. Si pater^ c. Divortio facto^ ubi : Si pater causam divortii praestiterit, apud matrem^ ad secundas nuptias non venientem^ liberi nutriantur patrisexpensis. Et contra expensis matris, si divortium fit culpa matris; ita Glossa in dicta Auth. Pal. 6 Laym. ' et Sanch. 8 cum Bart. Palud. Hist. Sylvest. Henriquez Gutt. etc. ex eadem Authent. ubi legitur : Si vero contra , tunc apud patrem, matris locupletis expensis^ nisi pater minus idoneus sit,, tunc enim apud matrem locupletem nutrianlur. Sed negant Sal. Boerius et Alex. apud Sanch. ^ quod asserunt praedicta verba non esse in textu originario (ut fatetur ipsa Glossa) sed inserta fuisse ab Irnerio. At hoc non obstante, non discedendum a sententia communi, ut ait eadem Glossa, quia, cum matri adulterae dos, facto divorlio, restituatur, ius naturale postulat ■at ipsa matrimonii onera sustineat ; alias commodum ex suo crimine re(i)P. S.t.4. r. 73. (2) Bibl. verh. Coniux n.23. (5)HicI. 1. (4)D.S8.elS9. (3) Q.5. p. S.n. li.

46. P n c io. u. S. (7) C. 7. (81 L, iO. d. 20. n.7.

DE MATRIMONIO

portaret. Ad hoc tamen bene advertft Sanch.iocum communi omnium omnino requiri sententiam iudicis. QuauiH autem alter coniugum esset infidelis vel haeretious, proles semper apud fidelem educanda est, quamvis fidelis fuerit in culpa, ut Sanch.i^ Pal.12 cura aliis.

977. « Quaeres an uxor teneatur sequi virum ad cohabitationem.

» Resp. Teneri, quia vir est caput familiae et uxoris.

Excipiuntur tamen sequentes eastts:

»4. Si ex sequela timeatur grave 0nus vel periculum, v. g. vitae, pudicitiae vel salutis; vel uxor a viro peregre non alatur.

» 2. Si vir post matrimonium factus sit vagus, necfacilesit sequi, secus tamen, si ante fuit vagus, idque ipsa scivit.

» 3. Si in contractu matrimonii additum fuit pactum de non mutando domicilio, et nulla gravis necessitas urgeat. »

Regulariter uxor tenetur sequi virum mutantemdomiciliurn etiamsi mutet sine iusta causa, modo oausa non sit turpis. Sanch.*3. Et hoo etiamsi alicubi adsit contraria consuetudo, quae uon potest derogare iuri divino, quod constituit virum caput uxoris, ut in 1 . Cor. 11.3. Item etiamsi vir longe discedat, et ibi per longum tempus sit moraturus, secus vero si brevi inde reversurus sit; ita Sanch.i^ cum Panorm. et Alex. de Nevo acBoss.iScum Suar. Barb. et Farin., tunc enim uec uxor tenetur sequi virum, nec vir secum ducere uxorem, ut dicunt Salm.is cum Sanch. Tol. Bon. Sayr. Fill. etc. Prout ueque tenetur vir eam secum ducere, etiamsi longe discedat, si magnae expensae requirerentur ad eam illuc transvehendam. Salm.<7 cum aa. citatis. E converso uxor non tenetur sequi virum, si ille velit eam pertrahere ad peccatum, vel uxor per discessum exponeretur gravi periculo

(9) L. c. n. S. (10) N. 8. (ft) N. 3. (12) L. «. (15) L. 1. d. 40. n. 2.et 6. (14) L. c. d. 41. n. 1 1. (IS) C. 6. n. 34. (16) De 4. praec. c. BMic. p. 5, S. i. u. 48. a7)Ibd.

CAP. m. DE IMPBDIMENTIS MATRIMONft

709

»!tae, ut SanchJ cumSylv. Nav. Arm. Ang. etc, aut periculo gravis detrimenti, ut Boss. 2 cum Laym. et aliiscommuniter. Sic pariter uon tenetur uxor Bequi virum vagantem, nisi uxor ante matrimonium id sciverit, ut Sanch. 5 cum Sylv. Ang. Nav. Lopee Man. et Boss. ^ cum aliis communiter. An aatem uxor teneatur sequi virum in exilium condemnatum. Probabilius affirmandum cum Sanch. 5 Boss. 6 et alii. Vide dicta l. 3. n. 353.

Gap. ni. De impedimeDtis matrimonii.

978. Impedimenta alia sunt impedientia ^ alia dirimentia.

979. ecclesia possit constituere impedimenta dirimentia.

980. Quis possit ea constituere. Dub. -1. An episcopi.

981. Dub. 2. .4n impedimenta dirimentia apposita ab ecclesia obligent infideles.

982. 0 Duplicis generis sunt impedimenta : quaedam illieitumtantum, alia insuper irritum matrimonium reddunt. Priora dicuntur impedientia, posteriora dirimentia. »

983. Non dubitant haeretioi nostri temporis posse ecclesiam constituere impedimenta matrimonium impedientia, negant tamen posse constituere dirimentia. Sed conc. Trid.' sic statuit: Si quis dixerit ecclesiam non potuisse constituere impedimenta matrimonium dirimentia^ vel in his constituendis errasse , anathema sit Nec obstat dicere quod ecclesia nequit invalida reddere sacramenta instituta a Christo Domino, quando celebren^tur cum debita

(i) L. 1. d. 41. num. S. (2) C. 6. num. 38. [3) L. c. n. 7. (4) N. 48. (S) L. 1. d. 41. n. 13. (6) C. 6. n. 46. (7) Sess. 24. c. 4.

^8) Huc ettam pertioet censura Prop. 59, synodi pistoriensit in constit. Auctorem fidei :

Doctrina gynodi asserens: Ad supremam cif ilem volestatem duntaxat originarie spectare contractui malrimonii apponere impedimenta eius generis quae ipsum nullum reddunt dicunturque dirimentia , quod ius originarium praeterea dicitur cum iure iispensandi essentialiter connexum', subiungens, supposito assensu vel conniventia principum , potuisse tcclesiam iuete constituere impedimenla dirimenlia ipsum contractum matrimonii, quasi Ecclesia non cemper potuerii acpossitin christianorum matrimoills iure proprio impedimenta constituere, qiiae niaIriinonium non solum impediant, sed etnulium rediant quoad viuculum, quibus clirist aui obstricti te(■eaiiliir cliam in terris infidelium iu «isdcmque dis«eu»ai'e.

materia et forma. Nam resp. quod sr" cramentum matrimonii subsistit in illius contractu; quare, etsi ecclesia sacraraentum invalidare non possit, potest tamen ob bonum commane spirituale, ratione cuius supremam habet potestatem super populum christianum invalidare contractum, sine quo sacramentum minime conficitur.

980. Hanc autem facultatem indicendi impedimenta dirimentia, certum est habere summum pontificem et conoilium generale auctoritate illius confirmatum.

Sed dubitatur 1. an habeant illam etiam episcopi ex potestate ordinaria in suis dioecesibus. Attento iure naturae, affirmant Sanch. ^ Pont. lo, item Sot. TruU. Bonac. etalii apudSalm.^^ Ratio quia episcopi possunt in suis dioecesibus, quod papa potest in ecclesia universali, nisi aliquid pontifex sibi expresse reservet, ut sentiunt Sotus*2 Pont.*3 Cabass.i^ cum Panorm. et lo. Andr. acSanch.iScum Abul. Arrag. Victor. Cov. Perez Hurt. Heor. Maiol. Veracr. et aliis; exceptis tamen iis qu^e pertinent ad statum universae ecclesiae, prout est res fidei definire. Negant vero Suar.^6 Lug.i' et Salm.i^ oum Con. Dian. Perez et Dic, quia res maximi momenti nou sunt decernendae nisi a suprema sede. Caeterum ipsi Sanch. et Pont. fatentur quod, esto nulla sit lex prohibens episcopis inducere impedimenta dirimentia, id tamea

Canonum iii. iv. ix. xii. sess. xxiy. concilii Tridentini eversiva, haeretica.

Recensexemplum suppeditat responsio sacrae po»* nitentiariae data 1. iun. 1824. ad episcopum vivarieosem, qua declarat valida omnino csse christianorum cooiugia inita cum impedimentis civilibus ir* ritanlibus; quae praeterea addit: Ita nruitur ex irv structione a suprema inquisitione per s. congrcgationis concilii organum ad episcopnm brexiuonensem an, 1824. transmissa: ^nalrimoniis fidelinm quibus nullum obslat canonicum impcdimenlttm, suam quoad mai-italcm nexum inessc vim et valorem qualiacumque tandem fnerint impedimenta a saectf lari potestate, ecclesia non constdta nec probante^ perperam ac nullitcr constitula. (9) L. 7. d. 1. num, 9. (10) L. 6. c. 1. num. 12, (11) De matr. c. 11. duh. 1. n. 8. (12) De iiist. 1.10. q. 1. a.5. in nn. ad 2. (13) L. 6. c. 1. n. i% (14) T. J. !. 1. c. 8. B. 6. (IS) De matr. I. 1. d G2. num. 3. (16) T. 3. d. 7. $. 4. num. S. (17) R. mor. I. 1. d. iS. (18) Ibid. n.U.

7l|0"^ ^^«B. VI. TRACT. VI

^Fetitum est ex mveierata consuetudine. Sed praeter hanc consuetudinem refert Bened. xiv. * Urban. viii. suo decreto approbasse declarationem s. c. ubi id expresse vetitum fuit, ac insuper pontificem praecepisse ne in posterum hoc in dubium revocaretur.

981 . Dubit. 2. An impedimenta dirimentia ab ecclesia assignata obligent infideles. Resp. cum Sanch. 2 Salm. 3 Bec. Aversa etc. lantum obligare infideles viventes in locis summo pontifici temporaliter subiectis, cum ibi universaliter adstringantur legibus contractuum; seous si alibi degant.

DoB. I. Quae siDt impedimeDta impedi<>Dtia taDtum.

82. Quae reddant matrimonium illicitum. I.

Ecclesiae retitum, scil.prohibitio episcopi etc. 985. 2. Ternpus feriarum quo prohibentur solemnitatesy benedictio etc.

984. Dub, 4 . ^n tunc liceat consummare. Dub.

985. An liceat consummare ante benedictionem,

986. 5. Catechismus. 4. Crimen^ scil. incestus^ raptus^ uxoricidium etc. 5. Sponsalia.
987. 6. Fotum castitatis aut religionis. Dub. -1 . ^n episcopus possit dispensare in voto castitatis emisso post matrimonium.

988. Dub. 2. ^n in voto emisso ante matrimonium ad debitum petendum. An id possint mendicantes. Dub. 5. An aliquando episcopi, etiam ad matrirnonium contrahendum.

989. Impedit etiam matrimonium . Clande' stinitas. 2. Omissio benedictionis.

990. 3. Omissio denuntiationum.

ftpO. Dub. \ . An peccet graviter parochus eas omittenSj si aliunde sciat non esse impedimentum. Et quod dicitur de obligatione c?enunliationum ante matrimonium idem dicitur post illud. Quid, si una tantum denuntiatio orMtlatur.

991. Dub. 2. An denuntiationes faciendae in ecclesia et in missa. Dub. 3. fn qua parochia debeant fteri.

992. Dub. 4. In quibus diebus festivis. Et an aliquando possint fieri in diebus ferialibus.

993. Qiumdo sint repetendae.

994. De obligutione denuntiandi impedimenta. 99!5. Dub. i. An teneatur denuntiare impedimentum qui illud probare nequit.

995. Dub. 2. An «7ius testis de impedimento impediat matrimoniiim.

996. Requisita ut talis teslis impediat.

997. Dubium 3. An sufficial unus testiSy si sponsalia fuerint iurala.

998. An fama impediat matrimonium. Qutd si iudex privatam hubuerit notitiam fannaeaut ipsiut impedlmenli.

(1) De iyn. 1.«. e. 10. n. 2. (2) Ibid. n. 5. (.T, Il>id. ituiii, iO. ^4] Qii. 1. |>, 14, niini. I. t'») S>e laalr. e. iS, p. unie. h. 1. 'Gi S^ac-.

. D5 MATRIMONIO

1U00. An contrahens teneatur tmpedtmerUum fateri.

i 00\ . Quid debeat agere paroch^is eognito impedimento.

1002. Dub. , An paroehus teneatur impedir» matrimoniumj si ipse solus noverit im^ pedimentum. Duh, 2. Quid si ordinariiu solus sit impedimenti conscius.

1003. Quispossit dispensare in denuntiationibus.

1004. An episcopus et ob quam causam.

1005. Causae ob quas episcopus tenetur dispensare.

1006. Causae ob quas non tenetur sed potest dispensare.

1007. Dub. . Anpossit dispensare vicarius generalis. Dub. 2. An aliquando parochus possit dispensare aut saltem declarare.

1008. « Resp. Praeter peooatum mortale et excommunioationem, sex potissimum reddunt matrimonium mortaliter illioitum, scilicet:

» 1 . Ecclesiaevetitum^ 2. nec non tempus feriarum.

» 3. Atque catechismuSy 4. crimen^ 5. sponsalia, 6. votum.

» Impediunt fieri^ permittunt facta teneri.

» Dioitur 1 . Vetitum^ id est prohibitro ecclesiae, quae fit ab episoopo vel parooho, ob dubium impedimenti alicuius vel inhabilitatis inter copulandos. Vide Bon. * (Et tuno sponsi contrahendo graviter peccarent ; leviter tamen, si prohibitio sit ob venerationem alicuius festi. Salm.

983. » Dicitur 2. Tempus feriarum, quod secundura Trid. 6 inoipit nuno ab adventu Domini usque ad epiphaniam inclusive: et a die cinerum usque ad octavam paschae inolusive. Quo tempore non prohibetur ipse contra'. ctus aut eius consummatio, sed tantum nuptiarum solemnitates, ut est benedictio nuptiarum, solemnis sponsae in domum sponsi traductio, solemniora convivia et tripudia eto. (Sed haeo uon sub gravi, nisi excessus sit magnus: imo, si fiant moderate, nulla erit culpa, ut ait Sanch. 7. Neque Trid. * prohibet matrimonium consummari ante benedictionera, sed tantum hortatur ne fiat. Vide Bon. 9 Sanch. wCon. Fill. « M. Per. «. »

984. de rcform. (7) L. 7. d. 7. n. 18. (R) Sr>«

985. c. i. fO) L. c. (10) L. 7. d. 7, (II) D, .>(> T. 10. p. 2. c. 9. C*^) ^«^- •• 7

CAP. III. DE IMPEDIME

984. Dubit. 1. an liceat consnmmare matrimonium tempore feriarum. Negant d. Th. ^ Fagn. 2 , item s. Anton. et plures canonistae apud Sanchez 3 et probant ex c. Nec uxorem caus. 33. g.
985. ubi eo tempore interdicitur uxoris traductio; ex quo inferunt interdici ^etiam usum coniugii, quia propter hunc traductio prohibetur. Sed verius affirmant Sanoh.'^ Pont.s Bellarm. ^ et fuse ss. p. Bened. xiv. 7 cum Diana Croix Bon. Pignatel. Perez Fill. Monac. et aliis; idque confirmat ex quadam declarat. s. c. edita die 10. iun. 1684. ubi dictum fuit permissam esse temporibus vetitis traduotionem sponsae ad domum sponsi, modo fiat absque solemnitatibus. Et ratio est, ut ait praefatus Benedictus , quia non sunt imponenda certa onera ubi manifesta lex non adest illa praescribens. Ad canones aulem qui opponuntur respondet idem pontifex eos consilii esse, non praecepti. Hinc refert Van-Espen reprehendentem canonistas qui nimis addicti rigorosis antiquorum canonum expressionibus , in praeceptum reduxerunt quod potius erat consilii.

Dubit. 2. an liceat consuramare matrimonium ante benedictionem saoerdotalem. Negant plures , quorum alii dicunt esse tantum veniale , ut Caiet. Soto Covar. Ledesm. Henr. eto. apud Boss. Alii tenent esse mortale, ut Conc. 9 ac Palud. Gulielmus et Rosell. apud Escob.it' et s. Anton.ii qui putat coniuges toties peccare tunc mortaliter, quoties coeunt. Id probant ex pluribus canonibus quos affertSanchezi2. Probabilius tamen et communius dicuDt nullum esse peccatum Navarr.i^ Pontiusi^ Laym.15 Salm.*6 Viva" Pal.«8 oum Con. et Ledes. Escob.i^ cum Vill. Ochag. Sanch.20 cum Palac. Veracrux Philiarch. etc. Boss.2»cum Bellarmino Barbosa Gutt. Fill. etc. Idemque docet

(1) In 4. d. 32. art. 7. q. 4. (2) In e. capdJaniit, de feriis n.6. (3) L. 7. d. 7. num. 21. (4) L. c. n. 23. (S) L. 6. e. 8. n. 9. (G) L. 1. de walr. c. 31. (7) N nif. 80. n. 17. (8) De matr. t.

1. c. 9. n. 11. (9) P. 302. n. IG. (10) L. 25. «I. 258. (li; 3. p. tit. 1. c. 16. $. 1. (12) L. 3. d. 12. n. f. (13) Man. c.22. n. 83. (14) L. 3.

TIS MATRIMONII DUB. 1, 711

Bened. xiv.22. Probatur 1. ex c. iVb^ strates^ caus. 30. q. 5. ubi expresse di. citur id nullum esse peccatum his ver. bis: Sicque demum benedictionem et velamen coelestesuscipiunt. Peccatum aU" tem esse, si haec cuncta in nuptiali foe* derenon interveniant^ nondicimus. Probatur 2. Trident.23 ubi : Praeterea eadem s. synodus hortatur ut coniuges , ante benedictionem sacerdotalem in tem' plo suscipiendam , in eadem domo non cohabitent. Per t6 hortatur clare denotatooncilium id esse consilii, non praecepti.Et idem habetur ex ritualirom.24 ubi : Moneat parochus coniuges ut ante benedictionem sacerdotalemin templo su^ scipiendam in eadem domo non cohabi' tent^ neque matrimonium consumment, Cuique patet monitionem non importare praeceptum. Conveniunt tamen omnes quod omissio absoluta benediotionis non excusetur saltem a veniali. Vide dicenda n. 988. v. Secundum.

985. « Dioitur 3. Catechismus: Quod impedimentum contrahitur ab eo qui respondet pro infante, quando supplentur caeremoniae post baptismum collatum in necessitate (Dicunt tamen Salm.25 oatechismum esse illam professionem fidei , quae ante baptismura fit nomine baptizandi. Sed hoc impedimentum probabilius est sublatum per Tridentin. ut Salra.26 cura Pal. etc. Et sic decisura as. c. refert Diana27). Sed videtur sublatura per Trid. secundum Sanch. Fag. Conin. Fill. qui ideo monent parochos ut iu libro distinguant patrinos catechismi a patrinis baptismi. Vide Bon.28.

» Dicitur 4. Crimen, ut 1. Incestus oum consanguinea coniugis in primo vel secundo gradu scienter admissus (qui impedit matrimonium cum quacumque alia persona: videPerez^») vel cura propria matre vel filia. 2. Raptus alienae sponsae. 3. Dxoricidium. 4.

c. 2. n. 3. (13) C. 4. n. 12. (16) De matr. t. 8. p. 6. n. 80. (17) Qu. 4, ail 4. n. 6. (18) P. 13, S. 3. num. 8. (19) Num. 943. (20) L. c. Hum. 7. (21) L. c. num. 12. (22) £adt>m uolir. 80. n. 17. (23) Sess. 24. e. 1. (24) Dc sacrara. matr. (2o) Tr. cil. e. 15. p. unic. n. 3. (26) L. c. ^27)3.j>. «1« sacr. r. 26. (28) L. c. (29. D. 23. s. 3;

Tl^ rTtl. VI. TRACT.

Prcsbytericidium. B. Susceptio propriae prolis ex baptismo ad impediendam redditionem debiti. 6. Publica poenitentia, quamdiu durat. 7. Matrimonium cum moniali. Verum baec per non usum sunt sublata. Vide Laym. i ex Navar. Sanch. 2 Conin. 3 (Sic etiam Conc. * et Salm.5 cum Sanch. et communi, excepto voto, interdicto et sponsalibus. Episcopus autem tantum in interdicto potest dispensare. Salm. ^).

» Dicitur 5. Sponsalia^ scil. cum una contracta et non dissoluta. Con.^Sanchez Fill. Bonac. 8.

986. » Dicitur 6. Votum^ scilicet simplex sive castitatis sive religionis sive non nubendi. V. Sanchez 9 Regin. Bon.". »

Notandum hic quod votum religionis aut castitatis absolutum non potest ab episcopo dispensari antematrimonium; secus si fuerit conditionale aut poenale, ut dictum est de voto l. 3. n. 260. Qu. 3.

Sed dubitatur 1 . an possit episcopus dispensare in voto castitatis a coniugibus emisso post consummatum matrimonium. Resp. Affirmative cum s. Antonin.i2 Pal.13 Bon.i^ Sanch.<5 et ibi Arrag. Man. et Gutt. ac Salm.^^ et ibi Aversa et Corneio contra Lopez et alios. Ratio quia votum hoc non est omnimodae castitatis, cum uequeat obligare ad non reddendum debitum, nisi (bene advertit Sanch.') emittatur ante consummationem, cum animo ingrediendi religionem. Censent autem Salm.18 etiam vicarium generalem episcopi posse dispensare in huiusmodi voto ex concessione generali quam ipse habet ad omnes casus episcopales. In voto taraen castitatis coniugum de mutuo consensu emisso solus papa dispensare valet, ut communiter docent Sanch. Spor. Anacl. etc. ap. Ferraris^.

987. Dubit. 2. an possit episcopus

(1) Hic c. IS. (2) L. 7. d. 17. (5) D. 30. d.o.

(4) P. 542. n. 15. (S) De matr. c. 13. p. unic. n. IS.

(6) Ib. Dum. 16. (7) D. 30. d. 5. (8) L. c. n. S.

(9) L. 7. d. 15. (10) L. 31. c. 24. num. 184.

(11) L. c. n. 7. (12) 5. p. lil. 1. e. 24. §. 2.

(15) P. 1. n. 16. (14) P. 15. n. S. (IS) L.8. d.

It. niim. S. el 4. (16) Tr. cit. c. 14. p. 1. n. 15.

(17) N. 4. (IH) L c. (19) Bibl. «. debit. coni. n. 4.

VI. DE MATRIMOmo

dispensare in voto castitatis emisso ao. te matrimouium ad petendum debi* tum. Negant Lessius 20 et Caiet. Sylv. Tol. ac Ledes. apud Sanch.21 nisi adsit necessitas, puta periculum incontinen* tiae. Sed communius et valde probabiliter affirmant Sanch.22cum s. Anton. Soto Val. Sa Vega Henr. et pluribus ahis, item Elbel^s Tamb.21 Auctor libri Istruz. per li nov. conf.^^ Barb.26 cum Sayr. Gutt. et Sylv. ex d. Thoma ac Conc.27 cum Nav. et Henr. Ratio, tum quia lex reservationum est in aedificationem : esset autem in destructionem , si pontifex vellet sibi reservare talem dispensationem cum tanto periculo quod communiter adest: tum quia (ut ait Sanohez) haec faoultas dispensandi conceditur episcopis ex consuetudine quae iurisdictionem praebet ex. c. Cum contingat^ de foro compet.

An autem in hoc voto possint dispensare confessarii mendicantes. Communiter affirmant Pal.28 Wig.29 Sanch.30' cum Cordub. Veracr. Palac. Manuel. et Henr. Cont. Tourn.31 cum Suar. et Laym. ac Salm. 32 cum Gutt. Candido Diana et Aversa. Et hoc virtute privilegiorum plurimorum pontificum quae referemus infra n. 1128. et signanter vi privilegii s. Pii v. vivae vocis oraculo. Id admittit etiam Pontius33 quando soilicet votum castitatis est emissum ante matrimonium; negat vero si post matrimonium contractum,quia, ut ait(et idem dicuntManuel etVega apud Sanch.3<)privilegiums.PiiIoquitur tantum de dispensatione voti emissi ante matrimonium. Sed verius Sanchez ct Salmant.35admittuntpariter de voto emisso post malrimonium , quia , liceC virtute privilegii s. Pii non possint regulares dispensare, possunt tamen vir-^ tute aliorum privilegiorum, vi quorum^ valent ipsi dispensare in omnibus vo(20) L. 2. c. 40. n. 126. (21) L. 8. d. 12. n. 2» (22) N. 4. (23) P. 582. n. 71. (24) De volo c 17. $. 4. n. S4. (2S) P. 2. c IS. n. 51. (26) All. 37. n. 9. (27) T. 10. p. 344. (28) D. 4. p. uU. $. l. n. 18. (29) Tr. 16. uum. 160. lesp. .f. (50) L. 8. d. 16. n. 3. (31) Tr. de dispcus. i». spec. parl. 1. cap. 17.art.3. rcg. 1. (32) De nraiu c. 14. p. 1. n. 14. (35) L.8. c. 20. uum. IJ^ (34) N. S. (3S) L. c

CAP. in. DE IMPEDIMENTIS MATRIMONII DUB. I.

713

tfs in quibus episcop! dispensare possunt iure ordinario , ut procul dubio episcopi iure ordinario in eo voto dispensant, cum tale votum non sit omnimodae castitatis; vide dicenda dicto n. 4128. An autem regulares possint dispensare in impedimento affinitatis in ordine ad petendum debitum. Vide dicenda n. 1076. vers. Insuper.

Dubit. 3. An episcopus, urgente necessitate et periculo incontinentiae , possit dispensare in voto castitatis ad matrfmonium contrabendum.Respond. affirmative; vide dicta l. 3. de voto n. 258. V. Notandum. 2. Et ita tenentSancbez 1 cum Suar. Led. etc. , item Salmant. 2 et Less. 3 cum Navarr. Sot. et Sylv. dummodo periculum sit in mora et non sit facilis aditus ad papam. Caeterum ante matrimonium episcopus , excepto voto castitatis et sponsalibus cum altero initis, potest universe in aliis impedimentis impedientibus dispensare, sicut etiam in omnibus matrimonio supervenientibus. Croix et Salm. ^ cum Pal. Bon. etc. Vide dicenda n. 1126.

988. « Dixi in responsione, potissimum: quia praeter supra dicta alia tria impedimenta numerantur :

» Primum est clandestinitas: etsi enim valeat matrimonium clandestine contractum , ubi Tridentinum non est receptum, non licet tamen sub mortali. Ubi autem Trid. est receptum, saltem quoad punctum matrimonii , est irritum, de quo sequenti dubio.

» Secundum, omissio benedictionis*, quia sine hac, etsi valide, iliicite tamen contrahitur matrimonium, saltem primum , ut ex c. Nostrdtes et c. Sponsus y caus. 30. q. 5. docent Bon. ^ Sanch. ' Sa Henriq. Fill. etc, qui tamen concedunt non esse mortale (Ut comm. docent Sanch. 8 Boss. ^ Mazz.^^ cumcommuni et Escob.^i cum Soto Sa Hurt. etc.) intellige, per se loquendo,

(I) Dec. 1. 4. c. 40, n. 34. (2) De voto c. 3. p. Jl. 11. 97. (3) L. 2.C. 40. u. 127. (4) De matr. c. 14. p. I. D. 15. {S) Quae datur a parocho, aut a s&cerdote tle eius liccntia iu missa pro hac re l«>culiariter dcsignata pro primig nuptiii. Hom. . ir. 18. Bum. S3. (6) Qu. 4. p. G. nurn. 2.

nam per accidens ratione praecepti particularis, scandali vel contemptus , ut si omittant nihil faciendo, ac si esset res vana vel vile ac puerile haberent ei sesubiicere, docet Per.i2posse esse raortale. Dixi primum: nam seoundae nuptiae non benedicuntur, nisi primae non fuissent benedictae. Quod si autem alfer coniugum sit viduus , alter vero primas nuptias celebret aut saltem numquam fuerit benedictus , etsi iure antiquo non licuerit, nuno tamen quibusdam locis consuetudo ha-* bet ut benedicantur; ut vide Bonac.^^. Et patet ex Agenda. Debet autem fieri in temploa proprioparocho, sine cuius licentia si quis faciat , manet ipso facto suspensus^ donec absolvatur ab or-i dinario parochi a quo benedictio erat accipienda.

989. » Tertium, si contrahatur matrimonium sine praeviis proclamationibus, sine quibus, etsi valeat, non licet taraen sub raortali, ut habet communis (quaraquam Sanchez*^ Gasp. et Hurt.^s putent non esse morlale unam omittere, quando certum est moraliter nullum subesse irapedimentum ; sed conlrarium docet Per. 16 ex Conin. et Pontio) nisi episcopus vel eius vicarius dispenset, ut patet ex Trident.i' quod circa eas praecipit sequentia : 1. Ut fiant in ecclesia inter missarura solemnia. Possunt tamen etiam fieri in oratorio vel iuxta ecclesiam, aliove loco, confluente magno populo. 2. Ut fiant a proprio parocho vel alio sacerdote de eius licentia. 3. Ut fiaiit in parochia propria, et quidem utriusque contrahentis, uti declaravit congrega^ tio. 4. Ut fiant tribus diebus festivis , non immediatis , continuis tamen , id est, qui feriatis quidem diebus, nullo tamen festo interpoIentur.Vide Bon.^^.»

990. Plura dubia hic discutienda. Dubitatur 1 . an peccet mortaliter parochus, si assistat matriraonio, omissis

(7) L. 7. d. 82. (8) L. 7. d. 82. n. 9. (9) T. 1, I. 9. c. 9. num. 9. (10) T. 4. p. 19S. uum, 3. (11) N. 619. (12) D. 43. %. 10. n. 4. (15) L. a (14) L. 3. d. S. num. 7. (IS) D. S. nuin. S9. (16) D. 42. •. 1. num. 7. (17) Sess. 24. e. i. (18) Q. 2. p. 6.

7H i-IB' VI. TRACT.

denuntiatiouibus^ sine dispensatione episcopi , quando iam per diligentiam certus factus fuerit nullum subesse impedimentum. Negant SotusMachad. et Ledes. apud Sanch. < quia ( ut aiunt), cessante adaequate fine legis, cessat lex. Sed communissime et verius affirmant Sanch. 2 Pont. 3 Bon.^ Escob.s Boss. 6 Barb. ^ Ronc. 8 et Salm. ^ cum aliis pluribus. Ratio, tum quia, esto per diligentiam parochus impleat finem Tridentini , transgreditur tamen diligentiae formam quam concilium praescribit ; quod cum sit in re gravissima, non excusatur a mortali, nisi urgens adsit uecessitas quae moram non patiatur , tum quia alias n6n adaequate satisfit fini praecepti denuntiationum; nam diligentia parochi non satis supplet efi*ectum denuntiationum ad impedienda mala quae alioquin evenire possunt, eo quod, negleotis denuntiationibus , si supervenit impedimentum, filii reputantur illegitimi, etlamsi contrahentes impedimentum ignoraverint, ut habetur ex c. fin. §. Si quis de clandest. despons., quando contra legitimi habiti fuissent, si praecessissent denuntiationes , ut io c. Ex tenore^ qui filii sint legit. Praeterea in Trident.io contrahentibus sine denuntiationibus adimitur spes de obtinenda dispensatione impedimenti, scilicet consanguinitatis vel aflinitatis (non autem publicae honestatis, ut declaravit s.c.apudFarinac, prout refertBoss.n). Hoc autem quod dicitur de denuntiationibus facieudis ante matrimdnium , idem dicendum de obligatione eas faciendi post nuptias contractas anteconsummationem ; ita recte docent Sanchez i2Pont.« Salm.i^ Pal.i5 Escob.<6 cum Palud. TruU. et Villal. ac Boss.i^ cum Nav. Laym. Con. Bon. Reg. Diana €tc. (contra Dic. Lopez et Ledes.) quia €oncilium, iuxta lextum moxsupra al(t) L. 3. d. S. n. S. (2) N. 6. (3) L. 8. c. 50. n. 5. (4) P. 6. n. 7. (8) N. S47. (6) T. 1. c. 8. n. 5. el 14. (7) All. 52. n. 2. (8) P. 1S3. q. 1 r. 1. (9) De matr, c. 8. n. 6. n. 77. (10) Sess. 24. c. S. (11) N. 27. (,fi) L. 5. d. 11. num. S. (15) L. 10. c. 4. n. 2. (14) ll)id. p. 7. niim. 94. (iii) P. 3. §. S. n. 6. (IG) N. 612. (17) C. 8. n. 6. f .») L. c. (19) N. 7. (20) N. '21) N. G14.

VI. DE MATRIMONIO

latum, aeque praecipit fieri denuntia» tiones ante matrimonium, quam postef ante eius consummationem. Et ben/ addunt Pont. ac Pal.is Boss.^» Sanch.st cum Navarr. et Man. ac Escob.21 cunj Con. TrulL et Leand. (contra Henriq.) coniuges consummantes ante denuntiationes toties peccare graviter, quoties copulantur, quia toties copulantur cum eodem periculo fornicationis; unde oppositum mihi videtur dicendum si ipsi certi essent nullum subesse impedimentum, quia, violato iam praeceptoTridentini perconsummationem, illud amplius non urget.

An autem omittere unam denuntiationem sit mortale. Pariter affirmant Pontius22 ac PaL Con. et Leand. apud Escob.23. Sed probabiliter negant Sanchez24 Boss.25 et Escob.26 oum Filliuc. Barb. Gutt. Led. Diana Veracr. etVilL, qma respectu ad totum praeceptum non videtur gravis materia. Imo Salmant.27 cum TruII. Reb. et aliis putant nec esse mortale si etiam duae denuntiationes omittantur ; sed huic probabilius oontradicit p. Concina 28.

991 . Dubit. 2. an denuntiationes debeant fieri in ecclesia et inter missarum solemnia. Revera sic praescribitur in Trid.29, et in missa parochiali vel conventuali , arbitrio parochi , etiam contradicente capitulo , ut declaravit s. c. Vide Zachar. apud Croix^o. Sed probabiliter dicunt Sanchez^i Barbosa32etRonc.33posse etiam fieri in ecclesia tempore conoionis vel processionis. Imo Wig.^^ Sanch.^s Layman36 Barb.37 Boss.38 Escob.39 cum Fill. Vill. Diana Trull. eto. (contra Pontium^o et Hurt. Led. Possev. ) aiunt posse fieri extra ecolesiam in loco magni concursus, quia sic iam obtinetur finis concilii. Idque probabile videtur, saltem sine mortali , et si adsit aliqua causa sine ulla culpa.

(22) Loc. cit. (23) N. S49. (24) N. 7. (2S) L. c. (26) N. S50. (27) De matr. c. 8. p. 6. num. 78. (28) P. 298. num. 4. (29) Sess. 24. cap. i. (50) L. 6. p. 5. n. 474. (51) L. 5. d. 5. num. 9. (32) AII. 42. u. IS. (55) P. 163. q. 1. r. 2. (54) Tr. 16, n. 96. v. Quid. (3S) L.c. (56) C. 4. n. 20. (."7) In c. 1. Trid. n. 21. (53) C. 7. I». 15. (59; N. Sa8. (40) L. c. n.

CAP. III. DE lAIPEDIMENTIS MATRIMONII DUB.

715

Notat autera Boss. i cum MarchiDO , quod tempore pestis, si nequeant fieri denuntiationes in ecclesia et non possent induci sponsi ad matrimoniura diff^rend um,tunc episcopus potest vel permiltere ut fiant denuntiationes per vocem praeconis aut per edicta loco publico afBxa, et lioc in quocumque die; vel eas remittere, et ad id etiam tenetur, si urgeat necessitas, iuxta dicenda n. 1005. Quod si nequeat adiri episcopus, parochus bene potest , et iusta urgente causa etiam tenetur sponsos coniungere , postquam sit certior faclus nullum subesse irapedimentum.

Dubit. 3. in qua parochia debeant fieri denuntiationes. Certum est faciendas esse in parochia utriusque contrahentis, ut dicunt communiter cum Busemb. Sanch.2 Laym. 3 pal. 4 et alii passim; quia sic fert consuetudo. Excipiunt Laym. 5 Boss. 6 et Salm. ' cum Dicast. , nisi parochiae essent valde propinquae. Sed dubium fit , ubinam faciendae denuntiationes, si alter sponsorum de brevi moratur in aliquo loco. Pontius 8 putat sufficere si fiant in loco ubi ille actu degit. Sed longe probabilius Sanch.9 Con.^o Barb.<<Ronc.t2 et Escob.13 cum Gutt. Henriq. Reg. 0chag. etc. ex declarat. s. c. dicunt omnino fieri debere in parochia uude discessit, quia denuntiatiooes ideo fiunt ut impedimeuta manifestentur, ac propterea oportet eas fieri ubi sponsi diutius sunl commorati. Et hic notandum quod si alter sponsorum sit externus, parochus non debet facere denuntiationes nisi postquam ipse per fidem authenticam probaverit stalum lilDerum coram ordinario, ut habetur ex instru" ctione s. c. s. oflicii , quae observatur apud Genet.' etapudPitton.^s.Et pluries declaravit s. c. denuntiationes necessario faciendas in loco originis, ut refert Croix^^. Quoad vagos autem Tri(1) C. 7. Btim. 99. (2) Lib. S. d. 6. nura. 4. (3)C. 4.H.9. (4) N. 13. $.o. n. 2. (5) C. 4. n. 10. jC) Cap. 7. p. 18. (7) De maUim.c.8. p. 6. o. 72. (8) L. S. c. 30. n. S. (9) N. G. (10) D. 2. n. 60. (II) All. 32. n. 11. ?. ISS.q. I. r. 3.

(1.^) N.SSG. (14) <\ c:ilc.-m iu iraci, tlc malr. t.S. (io) De uiaU. u. 1754. Ub) L. G. p. 3. b. 47G.

dentinumi^ praecipit parochis non as* sistere eorum matrimoniis, nisi posl diligentem inquisilionem adhibitam, el nisi prius ab ordinario licentiam assisteudi obtinuerint. Hinc recte ait Roncag.^Squod graviter peccaret paroohus si tale praeceptum non servaret , esto alioquin matrimoniura esset validura, cura conciliura nullara irritantem clausulara adposuerit. Videalia dicenda circa vagos n. 1 089.

992. Dubit. 4. in quibus diebus possintfieri denuntiationes.IuTrid.i^praescribitur ut fiant tribus continuis diebus festivis. Praxis fert (prout ait Ron.20) ut denuntiationes fiant tribusdiebus festivis continuis^ ita tamen ut non intercedant alii dies festivi , sed non immediatis ( uempe tribus festis paschatis) , ut sentiunt ipse Ronc. et Barb.2l Sanoh.2? Pont.23 et alii , quia tempore tara brevi non satis obtineretur finis conoilii. Ac probabiliter dicunt Salm.24 cum TruII. Hurtad. Regin. Leand. etc. posse fieri etiara in tribus festis immediatis, quia in concilio dicitur conti" nuis diebus festivis.^ nec ibi excipitur quod non sint imraediati. Et sic pariter dicunt Salm. 25 cura TruII. Aversa et Leand. (citant etiara Bonac. Con et Diana, sed non bene, ut mox videbimus) posse fieri denuntiationes tribus diebus festivis discontinuis, modo plures dies festi non intercedant, quia sio sufficienter iam satisfit intento concilii. Sed verius Sanch.26 Palaus^? Bon.28 ek Escob.29oura Con. Vill. Diana Machad. et Regin. censent id non esse quidem mortale (contra Heuriq.), quia non videtur gravis transgressio, sed non ex* cusari a veniali , quia iam transgreJi* tur praescriptum concilii.

An autera possint fieri denuntiatio<* nes diebus ferialibus, si ex aliqua causa fieret magnus concursus in ecclesia» Negant Pont.^o et Fill. Leand. Hurtad

{iT Scss. 24. c. 7. (18) P. 1G8. q. 4. (19) Scs<, 24. c. 1. (20) P. 1S3. q. I. V. 2. (21) All. ."'i. (22) L. 3. d. G. M. 8. (23) Lib. 8. c. 39. u. 8 (24) De malr. c. 8. |>. G. ii. 73. (2o) L. c. (2G) L. 5. d. u. 8. (27) P. 13. 3. u. , (28) P. G. u. 19. (29) N. U08. (30; L. 5. c. 50. u. 7.

•716

lilB. VI. TRACT. TI. DE MATRIMONIO

ctc. apud Escob. ex declar. s. c. Sed probabiliter affirmant Sanoh. 2 Bonacina^ Barbosa^ BossiusS cum Layman Regin. Possev. et Escobar. ^ cum 0chag. Regina et Guttier. ex alia contraria declar. s. c. apud Ochag., quia sic iam satis impletur finis concilii. Saltem probabile est id posse fieri sine culpa gravi, ut diximus n. 991 . de denuntiationibus factis extra ecclesiam in loco magui concursus.

993. « 1 .Licetstatimpostultimamproclamationem contrahere, etiam eadem die: non licet autem diflFerre ultra 4. menses, intra quos si non contrahant, repetendas esse denuntiationes declaravit congreg. ' (Et Salm. 8 ©um Pont. et Leand.). Imo rit. rom. duos tantum menses permittit, intra quos si non contrahatur, iubet repetere denuntiationes , nisi videatur aliud episcopo.

994. n 2. Post proclamationes tenetur sub mortali, qui novit impedimentum, illico denuntiare, quantumvis secretum esset, ad irapedienda gravia mala, v. g. incestum, sacrilegium etc. Si tamen inde alteri periculum infamiae nasceretur, is ex caritate prius esset monendus ut a matrimonio desisteret. Sanch.9 Fag.^OHenr. Laym.i^ etc. communiter contra Pontium^2 q^i negat teneri denuntiare , si sit ocoultum. Idemque tenet Mart. Perez sed cum hac limitatione, si tantum audiverit et nesciat a quo , vel si pro foro interno sit dispensatum, vel si metuat magnum scandalum aut periculum, vel si sciat contrahentes esse in bona fide.»

Certum est 1. quod si impedimentum possit per testes probari, quilibet illud sciens denuntiare tenetur, sive impedimentum sit dirimens sive impediens, esto sit occultum et infamatorium, nempe quod ortum habuerit cx peccato; ita Pal.^'* Pont.^^ Boss.is et Salm. eum Trull. Av. Dic. et com(1) N. bGO. (2) L.S. d. 6. n. 10. (S) P.6. n.lO. (4) Allcg. 52, n. IS. (S) C. 7. n. 6. (6) N. S62. (7) lu sess. 24. cap. 1. de reform. (8) De matr. c. 8. p. 6.n. 73. (9) L. 3. d. 15. (10) P.2. I. 6.C.S. (11) L. 5.li . 3. 2. c. 4. 11. 8. (12) D. S. q. 6. (!.") D. 43. s 6. n. l.ol se(. (14) P. 12. $. 6. n. I. (11; L. S 0 54. tt. 5. (16) T. 1. c. 7. u. lo8.

muni. Quivis enim tenetur mamtestarf peccatum occultum alterius quod est tertio nocivum, quando praelatus legi* time id praecipit, prout praecipit episcopus imponens (dum fiunt proclama* tiones) omnibus consoiis alicuius impedimenti ut revelent. Et tenentur revelare etiam ii qui noverint impedimentum sub seoreto naturali et adhuo cum iuramento non propalandi, ut diount Sanchez is Escob. cum Pal. et card. Boss.20 cum Barb. et Fag. ac Salmant.2i oum aliis, ex d. Th.22 qui docet promissionem et iuramentum nbrt obligarequandoimminetdamnumcommunitati vel tertiae personae, prout in nostro oasu utrique damnum imminet. Advertant tamen praefati aa. antequam fiat denuntiatio , praemittendam esse correptionem fraternam , et etiam pluries, nisi probabiliter non sit profutara , modo periculum non sit ia mora. Certum est 2. quod si impedimentum sit oecultum , et iam fuerit pro eo obtenta dispensatio quoad forum internum , illud soiens nou tenetur denuntiare: secus si adesset publioa fama de impedimento et dispensatio esset occulta, ut Sanchez23 Bossius2< et Palaus25.Certumest 3. quod si noveris impedimentum ex auditu, sed non recordaris a qoo, vel si accepisti a persona non fide digna, non teneris denuntiare, Sanohez26Pont.27 Pal.2S cum Gutt. et Farinac. ac Boss.29 cum Nav. Con. Bon. Fill. Cord. et Hartad.

995. Sed dubitatur 1 . An, si tu solus impedimentum noveris nec possis probare, tenearis illud denuntiare.

Prima sententia , quam tenent Pontius^o Diana^i ac Sa Maior et Gabr. apud Salm.32 negat, quia nemo tenetar denuntiare impedimentum quod probare non potest , unde sic arguunt : Aut sponsi sunt in bona vel in mala fide: si in bona non peccant contra(17) Ibid. p. 8. niim. 9S. (18) L. 3. d. 16. n. 6 (19) N. 622. (20) N. 176. (21) Ibid. num. 99; (22) 2. 2. q. 53. a, 8. ad 1. (25) L. 3. d. 14. n. 4 (24) N. 167. (2o) L. c. n. ^^. (26) Niim. 7. (27) N. 1. (28) N. 3. (29) N. 164. cl KMx

(30) L. S. c. 34. n. 6. (51) 5. i>. Ir. ^ 22L. (52^ Dc malr. c 8. i>. 8. u. 97.

CAP. III. DB IMPEDIMENTIS MATRIMONII DUB. I.

7)'

iiendo malrimouium; si in mala, nihil froricies, cum lestimonium uoius non «ufEciat ad nuptias impediendas.

Secunda sententia vero oommunissima et verior affirmat teneri , si commode potes, eamqae tenent Sanchez i Pal. 2 cum Hurt. Con. Henr. Covar. et Escob. 3 cum Laym. Bon. Barb. Fag. Arriag. et Lop. Boss. ^ cum Filliuc. et Reg. ac Salm. 5 cum Dic.Trull. Leand. etc. Ratio quia, si sponsi suntin mala fide, bene proficiet revelatio ad vitandum peccatum, cum testimouium uDius de impedimento satis est ad matrimonium impediendum, ut diximus n. 878. et mox fusius probabimus in dub. seq. Si vero in bona fide, proficiet saltem ad reparandam iniuriam materialem sacramenti. Diximus m commode potes y nam cum tao gravi damno aut aliorum scandalo non teneris denuntiare, cum neque lex ecclesiastica neque praeceptum correctioois obliget cum gravi incommodo aut scandalo aliorum.

996. Dubit. 2. An sufficiat unus testis de impedimento , ut episcopus prohibeat contrahi matrimonium. Adfiunt quatuor sententiae.

Prima sententia, quam tenent Pont.^ el Diana ' dicit suflicere si impedimentum ortum habeat ex crimine, si vero non provenerit ex peccato, sed ex cognatione carnali aut spirituali, requiri duos testes fide dignos, nisi adsint alia adminicula quae plenam faciant probationem.

Secunda sententia omnino opposita quam tenet La-Croix 8 dicit quod si impedimenlam non sit ob crimen, sufficiat ad impediendum unus testis fide dignus, si vero ob crimen, requiruntur saltem duo, quia tunc agitur de praeiudicio tertii, adversus quem nequit ferri iudicium sine plena probatione.

Tertia sententia^ quam tenent Con. ^ et Salm.^o cum TruU. Dic. Aversa etc. ilicit suificere unum tesiem, qualecum(1) L.3. d. 13. num. 2. (2) P. 12. §. 6. n. p) L. 2o. n. 62S. (4) N. 173. (S) Cit. num. 97.

L. S, c. 35. n. 8. ct 9. atriue c. 3G. uum. 2. 7) P. 3. tr. 4. r. 12. (8) L. 6. p. 3. num. 2IS. «) P.20i. n. 12. (10) De malr.c. 8. p. 8. n. 106.

que sit impedimentum, modo lestis illu sit omni exceptione maior et deponai ex certa scientia.

Quarta sententia demum communissima et verior quam tenent Sanchezii Panorm.i2 Nav." Ronc. Pal. cum Con. Covarr. et Mascard. ac Boss. cum Host. Sylvest. Gutt. Farin. Barb. Piasec. Comit. Hurt. etc. absolute docet sufficere unum testem ad impediendum matrimonium, etiamsi non sit omni exceptione maior , modo habeat qualitates infra explicaodas. Id probatur 1. ex c. Super eo 22. de test. et attest. ubi sic habetur: Matre asse^ verante (intellige alterius sponsorum) ipsos esse consanguineos^ non debent coniungi^ quia praesumptio est non mo' dica, quod se linea consanguinitatis at" tingant. Si vero matrimonium est /ir^ matum^ non debet sine plurium iuramento dissolvi. Probatur 2. ex c. Praeterea 12. de Spons. ubi, cum quidam vir cupiebat contrahere matrimoniam, eius consanguiueus asserebat eum cum sponsa coivisse, respondit papa : Ut matrimonium ipsum fieri^ nisi iuramentum intervenisset, districte prohibeas, ne deterius inde contingat. Ex quo textu recte inferunt Sanchez cum Mascard. et Alex. de Nevo ac Boss. cum Panorm. Gutt. et aliis supra citatis, hoc procedere etiamsi testis sit accusator vel denuntiator, et etiam sit criininosus, suamque turpitudinem alleget. Ratio nostrae sententiae est quia, licet quando agitur de praeiudicio tertii plena requiratur probatio, attamen cum hic agatur de vitando periculo animae , nempe si forte matrimonium contraheretur cum impedimento, minori probatione ius contentum est. Secus vero dicendum , ut bene aiunt Sanch.19 cum Panorm. et Boss.20 cum Gutt. contra Palud., si agatur de praeiudicio tertii, et non agitur de peccato vitando, puta si testis allegaret fornicationem sponsae, vel quid simile,

(11) T. 1. d. 71. (12) In c. super co, ile tast. (13) Man. c. 2. n. 83. (14) P. iS4. q. 7. r. 1. (IS) P. 32. unm. 3. (16) T. 1. c. 7. num. 133. (17) N. 3. 01 4. (18) N. 142.

(19) Num. 8. (20) N. iSS.

718

LTB. VI. TRACT. VI. Olt MATRIMONIO

lunc enim bene requiritur plena probatio ex c. Licety cap. Veniens et c. In omm, de test. et attest.

997. Quamvis autem (ut diximas) ad Impediendum matrimonium non requiratur ut testis sit omnino integer, requiritur tamen 4 . ut ipse non tanlumdenuntiet, sed etiam deponat, esto sponte se offerat ad deponendum, ut dicunt Sanch. < cum Alex. de Nevo et Boss. 2 cum Gutt., nisi talis testis denuntiando probaret de fama impedimenti, ut aiunt iidem aa. ex c. Non in duoj de spons.f quia tuuc sulBcit, ut tantum denuntiet, quin deponat. 2. Ut deponat cum iuramento, Ronc. ^ Sanchez^ cum Host. Panorm. Palud.Praepos. Lop, etc. Palaus 5 cum Covar. et Gutt. ac Boss. 6 cum Con. Barbos. et Hurt., quia in iis quae sunt in praeiudicium tertii non creditur testi nisi iurato ex c. Tua de cohabitat. cleric.

998. Ut deponat non ex auditu, sed ex certa scientia, ut Roncag. ' Sanchez 8 cum Abb. Cov. Praep. etc. Pal. 9 cum Con. et Gutt. ac Boss.^o oum Navar. et Riccio. Excipiunt tamen aa. citati et Salm.i* ex c. Licetj de testib. nisi impedimentum sit consanguinitatis vel affinitatis , tunc enim sufficit ut testis deponat se illud audisse a duobus Me dignis , et maxime a consanguineis sponsorum , qui magis sunt idonei ad probandam vel negandam consanguinitatem, ut Boss.i^ cum aliis. 4. Demum requirilur ut testis ille non sit persona vilis, dummodo factum non sit ita occultum ut nequeat probari nisi per vilem personam, quia ubi deest i^cultas probandi, admittitur probatio etiam per se non sufficiens, ita Pal.i3 cum Menoch. Bossio cum Gutt. et Sanchezi5 cum Panorm. et communi coutra Goffred.

999. Dubit. 3. An si sponsatia fuerint

iurata sufficiat unicus testis deponens

impedimeutum ad impediendum maIrimonium. Ne^ant Glossa in c. Prae; (1) Dict. d. 71. n. 10. (2) N. 146. (3) Loc. cH. '(4) N. 12. (5) P. 32. num. 4. (6) N. 147. (7) Ibid. (8) N. 12. (9) D. n. 4. (10) N. 284. (11) Ue malr. c. 8. p. 8. num. 107. (12) N. 152. (13) l oc. ciU (14) Num. 145. (15) N. 13.

terea de sponsal. v. Nisi^ ac Palud Henriq. Lop. etc. apud Sanch.*^, quia in praefato textu cap. Praeterea supra allato expresse dicitur non sufficera unum test^, si sponsalia sint iurata. Sed probabilius affirmant Sanch.^^cum Covar. et Veracr. Palao^s cum Gutt. et Masch. ac Bossio oum Hostien. Praepos. Hurtad. etc. modo testis ille sit fide dignus et deponat ex certa scientia. Ratio quia, si fama impedimenti bene suffioit ad dissolvenda sponsalia, ut habetur ex c. Super eo de consanguin. tanto fortius debet sufficere testis integer , qui efficacius probat , quam sola fama, idque certum esse apud omnes testaotur Palaus^o et Sanch.2i. Ad textum autem oppositum in cit. c. Praeterea^ 'recte respondent Panorm. 22 atque Sanohez Palaus et Boss.23 quod in oasu textus praefati non esset testis ille omnino integer, tum quia allegabat turpitudinetn suam, tum quia non deponebat in forma testimonii.

999. Notandum autem hic quod fama impedimenti satis sit ad impediendum matrimonium , ut expressum habetur in c. Super eo de consang., nisi fama infirmetur iuramento consanguineorum, ut excipiunt Sanchez 24 et Pal.25 cum Abb. Gutt. etc. ex c. Cum in tua de spons. Imo addit Sanch.26 quod iuramentum ipsorum contrahentium etiam valet adversus famam arbitrio iudicis. Probabilius autem censet Pal.27 cum Gutt. (contra Palaum) in probatione famae oportere ut testis denuntiet cum iuramento, cum ipse Sanchez fateatur (ut supra dictum est n. 997. ad 2.) in iudicio non credi tesli non iurato , ubi agitur de praeiudicio tertii. Praeterea notandum quod notitia privata famae non sufficiat iudici, ut possit nuptias impedire, sed tantum ut possit inquirere de impedimento, ita commun. Sanch.28 Pal.29 cum Gutt. et

Boss.30 cum Innoc. Barb. et aliis. An ^16)L. l.d. 71. n. 9. (17)L. c. (18) P. 32 . n. 6. (19) G. 7. n. 144. (20) N. 6. (21) L. 2ia: 45. n:27. (22) In d. c. super eo. (23) Locc. cc. (24) L. 1. d. 71. n. 18. (25) P. 32. n. 7. (26) L. c. (27) Dict. n. 7. (28j N. 15. (29) L. c. (30) C. 7. n. 128.

CAP. III. DE IMPEDIMENTIS MATRIMONII DUB. I.

7!9

atitem possit iudex impedire matrimoDium, si sciat privatim impedimentum esse Dotorium. Negat Pal.< cum Gutt. dicens requiri ut talis Dotorietas sit probata in iudicio, nam alias notitia esset privata, ex qua iudex nequit ferre iudicium. Haec opinio probabilis videri posset alicui ex eo quod iudex debet iudicare secundum allegata el probata, iuxta dicta L 3. n. 208. Sed probabiiior est mihi sentontia affirmans , quam tenent Sanchez 2 cum Glossa in l. 1 . c. Qui adv. quos^ etc. ac Boss. 3 cum Barb., quia alias iudex, pronuntiando sententiam de matrimoDio contrahendo, cooperaretur ad ineundum matrimonium nuUum, quod esset intrinsece malum.

1000. « 3. Contrahens ipse, legitime interrogatus de impedimento occulto , tenetur illud fateri, vel matrimonio abstinere, nisi dispensationem pro foro conscientiae acceperit, tunc enim fateri non tenetur nisi ludex aliunde habeat sufficientem probationem. Sanchez Sylv. Layman Vide Bonac. ^ Perez 6 (Ita communiter Sanch. ' Pontius 8 et Boss. ^ cum Laym. Con. Fill. etc. An autem sponsi teneantur fateri copulam incestuosam, si in dispensatione adsit olausula : Nisi copula fuerit habita. Vide dicenda n. 1135.).

1001. » 4. Parochus, cognito impedimento, teoetur prohibere matrimonium , et remittere ad episcopum vel eius officialem, neque potest assistere Sanch.^o Mart. Perezi* etc. (Cum Salmant.^2 et communi) contra Pontium. Nisi tamen ex sola confessione nosset, tunc enim nuUo modo posset negare matrimonium, sive publice sive privatim petenli, neque illum admonere officii extra confessionem, licet in confessione posset ac deberet. Et tunc, si quidem sine magno scandalo a matrimonio non possent desistere nec vellent, suadere ut contrahant communi

(1) Ib.d. (2) N. 16. (S) N. 127.

(4) L.c. u. 10. (8) L. c. (6) D. 43. s. 7. n. 2. (7) L. 3. U. 14. n. 2. (8) L. S. c. 33. n. 1. |9)C. 7. n. 182. cl 188. (10) L. 3. d. IS. (il) D. 43. s. 7, n. 9. (12) De malr. c. 8. p. 8. d. 103, |13) L. c. 55. (14)L.c.

consensu, sub conditione, si papa dispenset, animo tantisper cohabitandi ut fratres ( non autem quoad torum ) donec accedat dispensatio, ©t iterum contrahant. Ita ex Beia et Pont.i^Per.t^ qui addit, si id omnino nolint, persistanlque petere, debere paroohum assistere.»

1002. Dubit. 1. an paroohus, si ipse solus noverit impedimentum, teneatur impedire matrimonium publice petitum. Si impedimentum denuntiatur ab aliis, certum est ex cap. fin. de cland. desp. teneri paroohum interdioere nuptias, et rem ad ordinarium deferre ut ille oognosoat. Dubium fit, si solus paroohus impedimentum soiat extraconfessionem , an possit et teneatur nuptias impedire. Negat Pont. eadem ratione duotus, ut dixi supra n. 995., quia nemo tenetur denuntiare quod probare non potest. Affirmant tamen verius Sanoh.ie Boss.i' Ronc.i» PaLi» Cov. et Gutt. ac Esoob.^o oum Henriq. Hurt. etc. Ratio quia si quilibet tenelur (ut dixiraus dict. n. 995.) impediraentum revelare , etiamsi ipse solus illud sciat, a fortiori tenetur parochus, cui ex officio inoumbit consulere saluti suarum ovium. Nec obstat quod peccatori occulto , publice petenli sacramentura, illud non sit denegandum, nam respondetur oum aa. citat. quod hoc prooedat quando impedimentum dumtaxat reddit illicitam sacramenti susceptionem , seous vero si impedimentum (praeter susceptionem) praebet occasionem aliorum damnorum et culparum,

Dubil. 2. an ordinarius, qui solus conscius sitimpedimenti, teneatur matrimonium impedire. Sanoh.21 Pont.^J et PaL23 oum Gutt. Con. et aliis, sentiunt eum nec teneri nec posse, quia nerao potest esse iudex et testis. Sed probabilius affirmant Conc.24 Escob.^l cum Leand. Bon.26 cum Con. et Hurt

(1S)L. 8. c. SS. n.S. el6. (16)L. S. d. IS. n. 11

(17) C. 7. num. 193. (18) P. iS4. q. 7. r. 2

(19) p. 2. %. 7. n. 3. (20) N, 628.

(21) L. 3. d. IS. n. 11. (22) L; S. c. 3S. n. S

(23) P. 12. S. 7 n. 4. (24) P. 30L n. 11.

{2S) N, 634. (26) Ca|). 71 n. 20S

itSalm. < cum Aversa Trull. Dicast. etc. Ratio, tum quia bene potest esse aliquis iudex et testis, quando agitur de peccato impediendo, tum quia eo casu saltem potest ipse ordinarius deferre impedimentum ad iudicem superiorem (et etiam ad suum vicarium, ut aiunt Salm. cum aa. cit.*) ut ille iudicium proferat, et ad hoo ipse episcopus tenetur, ut impediat peccata quae ex matrimonio invalido orirentur.

1003. « 5. Potest episcopus vel eius vicarius, non autem decanus ruralis, dispensare, vel ut una tantum fiat proclamatio, vel ut fiant post contraotum subito factum coram parocho et testibus, ante consummationem, vel etiam ut plane omittantur, si iusta causa subsit, v. gr. timor oe alioqui malitiose impediatur matrimonium, pudor contrahentium , senium inconstantia , status disparitas, metus scandali, infamiae, incontinentiae etc. Bou. 3,

» 6.Etsi, quando per dispensationem contractum est matrimonium ante proclamationes, postea faciendas, couiux non teneatur nec debeat alteri reddere debitum, priusquam faotae fuerint, quando tamen certi sunt nuUum subesse impedimentum, non peccare mortaliter consummando, tenent Sot. Led. Texed. contra Sanch. apud Diana *.

» 7. Etsi parochns dispensare nou possit, potest tamen in casu necessitatis per epikeiam declarare praeceptum hoc hic et nunc non obligare, v. g. si moriturus concubinam velit ducere ob proh's legitimationem. Bon. 5 ex Sylv. Sanch. etc»

1004. Quoad dispensationem denuntiationum, observa quae habentur in Trid. 6 ubi : Quod si aliquando probahilis fuerit suspicio matrimonium malitiose impediri posse, si tot praecesserint denuntiationes^ tunc vel una tantum denuntiatio fiat, vel saltem paro^ cho et duobus vel tribus testibus praesentibus, matrimonium celebretur. De(l) De malr. c. 8.p. 8. n. 104. (2) Dict. n. 104. f>) L. c. (4) P. 9. t. 8. r. 19. (S) L. c. (0) Sess. 24. cap. 1. (7) L. c. (8) L.3.d.7. n.l. 1«) L. S. c. 52. n. 1. (10) L. 5. c. 20. iwm. 2. Ltl^ P. 13. S. 4. n. 8. (12^ All. 32. bmbb. 27.

. DR MATRIMONIO

inde anteillius consummationem denum tiationes in ecclesia fiant^ ut si aliqu^ subsint impedimenta facilius deteyan" tur^ nisi ordinarius ipse expedire iudi* caverit ut praedictae denuntiationes remittantur; quod illius prudentiae et iudicio s. synodus relinquit.

1005. Quamvis autem a ooncilio ' concedatur episcopo facultas dispensandi in denuntiationibus, ob solam causam si timeatur quod matrimonium iniuste impediatur, tamen communiter dicunt dd. quod etiam ob alias iustas causas episcopus potest, et quandoque tenetur in denuntiationibus dispensare, licet enim concilium unicam dumtaxat assignasset, eam tamen exemplificative, non taxative proposuit, praeterquam quod rem-hanc statim postea prudentiae ordinarii reliquit, ita Sanchezs Pont.9 Cabass.^o Pal.ti Barbos.« Ronc. ^3 Concinai^ Wigandt^s Escob.*^ Salmant.i' et Boss.i^ cum aUis (contra Cebal. et Bor., et ita pluries declaravit s. c. concilii, ut referunt Escob.i^ et Boss.20qui praesertim ex Bellarm.21 has declarationes afiert : DenuntiatiO" nes possunt omitti non solum ex causis hic expressis^ sed ex aliis bene visis episcopo , qui has denuntiationes potest remittere etiam post matrimonium conr tractum^ et ante consummatipnem. Itera in alia declaratione : Episcopus potest has omnes denuntiationes remittere, et" iamsi non sit rationabilis suspicio quod possit matrimonium impediri^ quia relinquitur suae prudentiae.

Docent etiam communiter dd. quod si oporteat ad vitandum grave damnum commune vel privatum, spirituale aut temporale , et adhuc si expediat ad notabile bonum spirituale aut temporale communitatis vel alterius privati, episoopus uon solum potest, sed etiam tenetur dispensare, itaSanch.22P0nt.23 Barb.24 Pal.25Ronc.26cumGutt. Boss.27 cum Con. Bon. Fill. et Hurt. Huiusmo^

(13) P. 1S4. q. 4. r. 2. (14) P. 300. uum. 7. (13) Tr. 16. n. 96. r. dico. (16) L. 25. n. S87. (17)D8 malr. c. 8. p. 7.n.89. (18) T.l. c. 7. n.oi. (19) N. ii86. (20) L. c. (21^ In d. cap. 1. Trid (22) L. 2. d. W). D. 5. (25) L. 2. n. 6. (24) N. SI. (25) S. B. 1. (26^ L. c. V. l. ^21) N. 103i

cAP. III. Dfi IMPBDIMENT

<Ii igitur rsitisae ob quas episcopus tefietiir dispensare sunt, 1 . Si adsitprobabilis timor ne matrimoniuna maliiioseimpediatur iuxta sensum Tridentini. 2. Si nHitrimonium sit necessarium ad vitandum damnum sive infamiam contrahentiurn vel prolis, nempe si concubinarii reputabantur coniuges, vel si praecesserit defloratio, et limeatur ne vir mutet voluntatem , item si alter sponsorura esset in arti€ulo mortis, et esset proles legitiman^a, Sanch. i Boss. 2 Ronc. 3 cum Barb. 5. Si immineatpericulumanimae, corporis aut fortunae, Sanch. et Ronc. ^ Boss. 5. 4. Si sponsus statim sit longe profecturus, et urgeat necessitas contrahendi ob unam ex causis supra descriptis, Boss. 5. Si parentes vel tutor praetendant ut virgo nubat indigno, Escob. ' cum Caiet. 6. Addit Roncag.» «i immineat tempus adventus vel quadragesimae, et alias urgeat perioulum incontinentiae vel gravis praeiudicii. Ratio huius videtur esse, quia non licet consummare matrimonium ante benedictionem nuptialem, verum (iuxta nostram sententiam allatam num. 984.) , cum nulla sit culpa ante bene^ictionem consummare, melius dicendum est, posse propter banc causam episcopum dispensare , sed nOn teneri, ut dicunt Barb. ^ oum Conincb. Reg. Ugol. etc. et Boss.*o cum Sanch. Pont. Salzedo et Hurt. Caeterum bene ail Ronc. teneri episcopum dispensare ob quamcumque aliam causam quae prudenlis iudicio urgens videatur.

1006. Causae vero ob quas episcopus non tenetur, sed potestdispensare, sunt 1. Si nupliae sint contrahendae inter magnates, quia horum coniugia non fiunt nisi magna praecedente consideratioue. 2. Si sponsi sint valde senes, aut valde dispares in conditione, aelate, diviliis aut qualitate. 3. Si certo moraliter constet nuUum adesse

(1) N. 6. (2) N. 105. (3) L. c. (4) Locc. cc. (S) N. 95. (G) N. 90. (7) N. S87. (8) L. c. (9) An.32.ii. 48. (iO)N. 87. (11) L. 5. d. 9. n. 3. (12) A11.52. n. 41. (15) Q. 2. j). C. (14) N. 79. <1S) §. S. o. 8. (16) L. 5. c. 52. n. 6. (17) L. 5. €. 20. n. 5. (18) Tr. 10. c. &. (l»j De wur c.

IS MATRIMONIC DUB I. 72 1

impedimentum, ita Sanch.^* Barbosa*' Bon.i3 Boss." Pal.is Pont.<6 Cabass. Fill.18 Salm.19, licet non onwies hi aa. omnes dictas causas exprimant. Praeterea notant hic Ronc. et Barb.20 cum aliis, quod episcopus possit in denuntiationibus dispensare etiam oum altero sponsorum non sibi subdito, sicut enim potest eum cum subdito ooniungere, ita etiam dispensare. Et hanc esse consuetudinem testatur Roncag., qui addit eamdem faoultatem dispensandi habere praelatos qui iurisdictionem quasi episcopalem habent. Hic autem notandum quod episcopus dispensando in denuntiationibus semper tenetur diligenter aliunde inquirere de impedimentis, nisi communiter constaret non adesse.

1007. Dubit. 1. an vioarius generalis episoopi possit in denuntiationibus dispensare. Negant Pontius^i Diana22 et Gomez Menoc. et Henr. apud Escob.23 ex conoiHo toletano et concilio mediol. ac declar. s. c. an. 1591. apud Henr. Sed affirmant communius et probabilius Sanoh.24Pal.25 Bonac.26 Wigandt27 EIb.28Barb.29Ronc.30(qui asserit cum Gutt. et Sperelli ex antiqua consuetudine vicarios semper in hoc dispensasse) et Escob.3J cum Nav. Con. Fill. Bord.etHurt.,quia vicarius faoit unum tribunal cum episcopo; Boss. autem et Escob. dubitant de authenticitate oppositae declar. s. c.

Dubit. 2. an parochus possit aliquando dispensare indenuntiationibus. Affirmant Vega Marchant. Vivald. Led. et Veracr. apud Escob.32 et alii apud Salm.33 qui34 gatis probabile putant, casu quo (ut aiunt) urgeat necessitas, et non possit adiri episcopus, qui alias teneretur tunc dispensare ob aliquani ex causis descriptis n. 1006. Verius tamen et communiter negant posse parochum dispensare Sanchez35 Pal.36

8. p. 7. n. 89. (20) Locc. cc. (21) L. 6. c. 31. n. 3 (22) P. 8. l. 4. r. 263. (25) N 870. (24) L. 3. cl. 7. n 10. (25) P. 15. §. 4. n. 2. (26) P. 6. n. 7 (27) Tr. 16. n. 96. v. Dico. (28) P. 586. ii. 81 (29) All. 52. num. 29 (50) P. 1S5. q. 5. i. 1 (51) N.872. (32)N. 605. (55) II). m.84. (54)N.80 lo^) L. 3. a. 7. u. 17. (36) P. 15, §. 4. n. 5.

De Ligorio. Mo7\ IL

46

Pont. 1 et Escob. 2 cum Nav. Layman Con. Vill. etc. Ralio quia revera parochus nullam habet iurisdiclionem in foro externo. Valde probabiliter tamen dicunt Sanoh. 3 Laym. * Croix » Elb.c et Ronc. ' cum Gob. quod esto parochus non possit dispedsare , tamen in casibus in quibusepiscopus dispensare tenetur, etadiri non possit, periculumque sitinmora, poterit declarare praeceptum proclamationum non obligare, modo certus sit nullum adesse impedimentum. Imo in huiusmodi casibus censent Busemb. supra num. 1003. Pontius 8 Bossius ^ cum Hurtad. Salmantic. <o cum Palao Trullench. Dicasl. Sanch. Coninch. Gutt. acEscob.^^cum Sot. Lop. Led. etc. posse ipsos sponsos, si cerli sint non esse impeditos, nuptias inire siue denuntiationibus. Dicit autem Boss.<2 quod si in talibus oasibus episcopus iniuste neget dispensationem, tenentur sponsi recurrore ad iudicem superiorem, alias non possunt contrahere, nisi forte periculum sit in mora et ad superiorem non pateat aditus. Notandum hic denique quod si quis praesumit adsistore matrimonio sine proclamationibus ex c. Cum inhibitio^ §. Sane, de clandest. desp. inourrat suspensionem ab offioio per triennium, sed ferendae sententiae.

DuB. II. Quae sint impedimenta dirimentia mdtrimonium.

1008. Impedimenta dirimentia sunt quindecim^ videlicet :

I. Error, 2. Conditio, S. Votum, 4. Cognatio S.

Crimen,

6. Ciiltus disparitas, 7.Vis, 8. Ordo, O.Ligamen,
7. Honestas,

II. Aetas, 12. Affinis, 13. Si Ctandestinus, 14. et Impos,

18. Raptave sit mulier, uec parti reddita tutae.
19. I. Error personae. iO\0. De errore circa personam. ^OW. De errore circa qualilales personae. i0\2. An irrilet matrimonium error circa qualilalemy si dederit causam contraclui. \0\o. Dantur tres regulae, ad dignoscendum^

quando error qualilalis redundet in sub'

slanliam.

4014. Prima, si quis actualiter eontrahil sub condllione qualilalis.

(1) L. S. c. 1. n. 2. (2) N. 60S. (5) L. 5. d. 10. n. IS. (4) C. 4.11.11. (S) L.3. p. 6. n. 494. P. SliG. nurn. 82. (7) P, 133. q. 3. r. 2.

DE MATniJlO.^VIO

4015. Secunda^ si qualitas est proprta eutw»» dam personae.

4016. Tertia^ si consensu^ fertur directe in qua* litatem.

4017.2. Conditio, scilicet servilis . Plura notanda usque ad n. 4023.

4024. 3. Votum tolemne.

4025. Dub. 4. An hoc dirimat matrimonium iure divino vel ecclesiastico.

4026. Dub. 2. An papa possit dispensare h* voto solemni.

4027. 4. Cognatio. Et 4. de cognatione lcgali.
4028. 2. De cognatione tpirituali.
4029. 3. Decognatione (arnaU et de regulis pr» distinguendis gradibus.

4030. Arbor consanguinitatis.

4031. 3. Crimen. Primum homicldinm. Secundum adulterium.

4032. Tertium raptns.

4033. Assignatur regula: 4. Utroqne patrante^ scil. si adsit solum homicidium.

4034. An requiratur, quod intentio matrimonil alteri sit manifestata.

4035. 2. Uno patrante, scil. si adsit homicidium cum adulterio.

4036. Requisita ad hoc impedimentum incur^ rendum.

4037. 3. Nentro patrante , scil. si adsit adulterium sine homicidio. Requisita ad hoe impedimentum.

4038. Dub. 4. An tacitumitas adulterae sufficiat pro consensu.

4039. Dub. 2. An promissio ficta inducat im' pedimentum.

4040. Dub. 3. An promissio conditionata in" ducat impedimentum.

4041. Dub. 4. An ad incurrendum impedimen* lum requiratur ut promissio fuerit mu» tua.

4042, Oritur etiam impedimentum ex adulte^ rio cum matrimonio attentato vivents coniuge.

4043, Peccat qui vivente coniuge promittit alteri matrimonium.

4044, 6. Disparitas cultui. Quid de matrimoni» cum haereticis.

4 045. 7. Vis sive metus gravis et iniuste inmssus ad extorquendum matrimonium.

4046. In quo vis differat a metu. Et quid sii metus ab intrinseco et metus ab extrinseco,

4047. Qtiae requirantur ad metum gravem.

4048. Quae mala constituant metum gravem.

4049. Quae requirantur utmetus irritet matri^^ monium.

4050. Dub. 4. Quidy si iudex iniuste aliquer» damnet et promiUat liberationem si du~ cat filiam.

4051. Dub. 2. Quid si reus iuste damnetur.

4052. Dub. 3. Quid si quis esset innocens^ seS iuste damnaretur secundum allegala.

4053. Dub. 4. Quid si medicus neget mederi^ nisi ducat filiam.

4054. Dub. 5. An metus irritet matrimoninm de iure nalurae aut ecclesiastlco.

4055. Dub. 6. An irrilet metus leris. 4050, Dub. 7. An melus reverentialis.

(8)L.8.c. 32. n. 8. (9) N. 108.

(10) Dc matr. c, 8. p. 7. n.92. (11) N. GOlt.

(12) Num. 118.

CAP. II. DE IMPEDIMENTIS MATRIMONII DUB. II.

723

iOi^l.Dtib.S.JnpossU re^ilire, quimetum incussit.

4058. 8. Ordo.

4059. Jn ordo saeer dirimat matrimonium de iure divino,

4060. 9. Ligamen.

4061. iO. HonesUs. Non oritur hoc impedimentum ex sponsalibus incertis^ neque ex con ditionatis.

4062. Qu. 4. An ex matrimonio nullo.

4063. Qu. 2. An ex sponsalibus iuste dissolutis.

4064. Qu. 3. An ex matrimonio clandestino.

4065. 41. Aetas.

4066. Fide plura de matrimonio impuberum.

4067. An sit nullum matrimonium contractum, sipuer aetate completa nequeat coire. Quid de matrimonio senum.

4068. 42. Affinis.

4069. De impedimento affinitatis ante matrimonium contractum.

4070. De impedimento non petendi.

4071. Qu. \ .An uxor cognita per metum a consanguineo viri privetur iure petendi.

4072. ^M. 2. An ignorantia excuset ab hoc impedimento contrahendo. Et primo si ignorantia sit iuris.

4073. Secundo, si ignorantia sit facti,

4074. TertiOf si ignorantia sit poenae.

4075. Qu. 3. An ad contrahendam affinitatem requiratur ut copula ex utraque parte sit consummata.

4076. Qu. 4. Quis possit dispensare in hoc.

4077. Poena contrahentium cum impedimento affinitalis.

4078. 43. Clandestinitas.

4 079. Quid si alicubi non possit haberi parochus. 4080. An peregrini valide contrahant sine parocho.

4084. Quis intelligatur nomine parochi.

4085. An parochus excommunicatus aut irregularis etc.

4086. Dub. 4 . An excommunicatus assistens peccet graviter.

4087. Dub. 2. An talis parochus possit alleri dare licentiam.

4088. Quales testes sufficiant.

4089. Quid si sint duo parochi. Fel si sponsi habeant duo domicilia.

4090. An sufficiat parochus allerutrius sponsi. <088. Suflicil licentia praesumpta de praesenti el oretenus.

4091. De vagabundis.

4092. De militibus.

4093. De peregrinis^ carcere deteutis. aegris ^ puellis in conservatoriis degenlious-etc.

4094. An valide nubant sponsi coram parocho nolente.

4095. An licile.

4096. Quomodo peccet parochus non interrogans de consensu vel non dicens: Ego vos coniungo ctc.

4097. 14. Impotentia. Qualis impotentia dirimat matrimonium.

4098. I. De impotentia ex maleficio. 2. Ex frigidilate. 3. Ex improportione corporum.

4099. Dub. 4. An valeat matrimonium^ si foeviiua possit incidi eum periculo gravis niorbi.sed non morlis.

4100. Dub. 2. An^ solitio matrimonio propter arctitudhtcm foeminae^ si poslea per copulam cum secundo viro fiat (ipta j>rimOf teneatur ad primum redire.

4101. Dub. 3. An foemina arcta teneatur paA incisionem.

4 100. Dub. 4. An teneatur pati incisionem ??at*.

stri virginaliSy si etc. 4101. Quid agendum^ si impotentia est oerta. 4 102. Quid si dubia^ et dubium antecedat matrimonium. 4 103. Quid si dubium superveniat. 4 1 04. Quid in dubio an matrimonium sit consummatum vel an impotentiu praecesserit,

4405. Quid censendum de matrimoniis inpar" tibu^ haereticorum.

4406. 45. Raptus.

4 407. Ad incurrendum impedimentum raptus requiritur ut mulier rapiatur 4. de loco ad locum; 2. causa matrimonii; 3. invita,

4408. Quid si vir rapiat eam quacum sponsalia conlraxerat.

4409. « Resp. praeter defectum consensus, de quo supra c. 2. d. 4., sunt quae sequentibus versibus comprehenduntur:

» 1. Error,^. Conditio^ 3. Votum^ 4. Cognatio^ 5. Crimen.

» 6. Cultus disparitas^ 7. Vis^ 8. Ordo^ 9. Ligameny 1 0. Honestas.

»11. Aetas^ 12. Afjinis, 13. Si clandestinus^ M. Et impos.

»15. Baptave sit mulier^ nec parti reddita tutae;

» Haec socianda vetant connubia^ facta retractant.

1 009. » Dicitur 1 . Error, scilicet personae, qui dirimit iure naturae, v. gr. si Caio volenti ducere Annam oflferat se Maria, quacum, putans esse Annam, contrahat: quia error aijfert libertatem et consensum requisitum iure naturae ad contractum.

» Dixi personae^ quia error qualita* lis seu conditionis personae (excipio servitutem) non irritat matrimonium, ut v.gr. si putetur esse nobilis, virgo, dives,etc. quam quis vult ducere, neo sit talis: quiahic error nou tollit consensum in personam et materiam coatractus. Aliud tamen esset, si absolute nollet consentirein personam, nisi tali conditione afifectam, aut si ipsa conditio, iuxta intentionem contrahentis , transiret in conditionem persooae: ut si quis vellet duce^^e primogenitam regis nec aliam, et tamen alia substitueretur, non subsisleret contractus. Bon.* ex Sanch. 2 Con. 3 Fill. etc. »

(1) Q. 3. p. 2. (2) L. 7. d. 1». D. 51.

\ 01 0. Certurn est 1 . apud omoes quod error circa personam de iure naturae dirimit matriraonium. quia contrahentium personae sunt substantiale matrimonii obiectum; ergo si variatur persona, erratur circa substaotiam contractus, dum qui intendit contrahere cum una non consentit contrahere cum alia, ita d. Thom. i Sanch. 2 Pont. 3 Salmant. ^ cum Soto Bonac. Pal. et aliis passim.Et hoc etiamsi error sit vinoibilis et crassissimus, ut Sanch. 5 Roncaglia 6 et Salmant.' cum Con. Aversa Trull.etc. Item, etiamsi error sit concomitans, seu non dans causam contractai, nimirum si, cognito errore, adhuc fuisset initum matrimoniura.Sanchez 8 Rono.9 Bonac.^o et Salm.i^ oum Con. Aversa etc.

1011. Certum est 2. quod error cirea qualitatem personae coocomitans, 5eu non dans causam contraotui, non /rritatmatrimonium, unde si quis contraheret cum corrupta aut paupere aut ignobili, quam putabat virginem, aut divitem aut nobilera, non principaliter motus ex his qualitatibus, sed aliunde, valet procul dubio matrimooium, quia tunc iam adest voluntarium ad illud requisitura, Sanoh.i^Pontiusis Bon.»^ et Salm.<5 cura Cooinch. Trull. Pal. Aversa Dioast. et aliis coramun.

1012. Sed magna quaestio fit, an irritet matrimooium error circa qualitatem daos causam cootractui, nempe si, cognito drrore, matrimonium non fuisset contractum.

Prima sententia affirraat et hanc teoet Pont.<6 citans Arrag. et Ledesm.: 2itat etiam Sanchez, sed non bene, ut mox videbimus. Ratio quia dum spon5US contrahit, credens sponsam habere aliquam qualitatem nobilitatis aut pulcritudinis etc, tunc praestat con-^ seosumvirtualiter cooditioDatum,nempe si sponsa habeat illam qualitatem,

(1) Suppl. qu. 81. a. 1. (2)L. 7. d. 18. n. 11. (3) L. 4. c. 20. n. 3. el 7. (4) De matr. c. 10. 4ub. 1. D. 4. (») N. 7. (6) P. ISS. q. 2. (7) ll.Wl. n. S. (8) N. 6. (9) L. cil. (lO)Qn. 5. |>. 2. n.4. (11) ll.. u. G. (12) N. 21. (13) L. 4. c. 21. n. S. {U) P. 2. niim. 6. (lii) Dc malr.c. 10. Uub. 2. nnm. 9. (16) L. 4.c.

VI. I>E MATRIMOmO

qualitate igitur defieiente. deficit consensus.

Secunda sententia vero communis el verior negat et hanc tuentur Sanoh.i' qui eam verissimam vocat cum Abb. Mol. Lop. etc. Laym.<8 Conc.9 Nav.20 R00C.21 Habert22 Holzra. 23 Pal.24cum Valeot. Escob.25 cum Tol. Gutt. et FiU. ac Salm.26 cum Gooet Less. Booacioa TruU. Caodido Aversa Dioast. etc. ex d. Thom.27. Ratio, tura quia tuoc iam adest simpUciter voluotarium circa substaotiam matrimooii, oempe oirca persooam, quamvis deficiat voluotarium seouodum quid circa accidentia, quae suot personae qualitates; tum quia ah'as ionumera coniugia evaderent dubia et litibus exposita. Nec valet dicere oum Pontio quod , cum consensus sit aotus indivisibiUs et feratur in obiectum taU qualitate vestitum, deficientequahtate, defioitconsensus: abas dici deberet quod contrahens duos actus eliceret, unum consentiendo in obiecti sive personae substantiam, aUeram in quaUtatem, quod ait Pont. non posse dici, cum actus voluntatis sit unus indivisibiUs. Sed reote respondent Salm.28 quod, iicet aotus voluntatis formaliter sit in se indivisibiUs, virtuaUter tamen respectu ad obiectura sive persooam beoepotest esse divisibiUs, uoico eoim iUo actu voluotas fertur aequivalenter circa substantiam et circa quaUtatem, ac si duos actus eUceret, et ideo, deficiente consensu minus principaU circa quaUtatem, remanet consensus principaUter movens circa substantiam.

1013. Communiter tamen etrectedocent dd. quod error oiroa qualitalem personaebene irritaret matrimonium,si qualitas redundaret in substantiam .Sed magna difficultas est ad dignoscendum, quandonam error qualitaUs redundet in substantiam sive in personam.Tres attende regulas.

1 01 4. Prima regula^ tuoc qualitas re21. n. 7. (17)L.7. d. 18.n. 18. (18)0.2. n. 2. (19) P. 310. num. 4. (20) C. 22. num. .'»2. (21) P. 166. q. 2. (22) T. 7. p. 797. (2.%) P. 574. n. Sll. (24) P. 4. niim. 5. (2o) Lll.. 2G. n. 9. (26) Il.id. n. 14. (27) Suppl. q. 6i. a. 2. in coijp, Hi\ l.ct aJ 3. (28) Ibid. n. 11

CAP. III. DE IMPEDIMENDIS MATRIMONII DUB. H.

125

dundat in substanliam, cum quis actualiter inlendit contrahere sub conditione talis qualitatis: tunc enim verificatur quod, deficiente cooditione, omnino deficit consensus. Hoc certum est cum Sanch. < Pal.2 Pont.3 et Salmant.4 ac alii passim. Et idem est cum lisdem aa. (vide Salmant. 5) si contrahens ante matrimonium expressam habuerit intentionem, et eam non retractavit, non contrahendi nisi sub tali conditione, quia tunc consensus ille, si non actualiter, est saltem virtualiter conditionatus.

1 01 6. Secunda regula est: quando qualitas non est communis aliis, sed propria et individualis alicuius determinatae personae, puta si quis orederet contrahere cum priraogenita regis Hispaniae, tunoqualitas redundat in perBonam, unde errando in qualitate, erratur in persona, et proinde nullum est matrimonium, etiamsi ille non habuerit expressam intentionem non conIrahendi, ita Pal. 6 Petroo. ' Habert » Holzm. 9 Laym.io et Sporer ii. Non autem acquiesco doctrinae Booac* Sanchezi3et Escob.^^qui dlcunt idem esse, Dum quis putaret contrahere oum filia regis Hispaniae, quia cum qualitas filiae sit communis aliis filiabus regis Hispaniae, qualitasilla non est individualis, unde noo redundat in personam, et tanto minus approbo id quod dicunt Salmant.15 cum Aversa, nempe quod qualitas etiam transeat in persoDam, si sit individui vagi, puta si quis crederet contrahere cum filia regis, cuiuscumque regis filia sit, et citant d. Thom.^6^ sed non bene, nam s. d.octor non loquitur de eo qui in contrahendo credit illam esse filiam regis, sed de eo qui anlea directe et principaliter intendit qualilatem personae, nempecontrahendi cum filia regis; tunc enim dicil angelicus quod, si alia praesentelur ei, error redundet in personam, en eius verbai Si consensus mulieris fera(i) L. 7. d. 18. nun.. 21. (2) P. 4. iiiini. S. (5) L. 4. C.21. n. (4)De matr.c. 10. diib. 2.ii. 9. (3) ll.ul. n. II. (G) P. 4. n. S. (7) T. 4. >. oC7 («) T.7. p. 7U». (9) N. 812. v. Toflias cast.s (lo; C. 2. B. 2. (ilj l\ 907. n. 7. [^12) P.S. 7.

fur in isfam personam directe^ error no* bilitatis ipsius non impediet matrimo" nium; si autem directe intendit consew tire in filium regis^ quicumque sit ille, tunc si alius praesentetur ei^ quam fi^ lius regis^ est error personae et impe^ dietur matrimonium. Ubi observa quod hic clare loquitur d. Th. non de muliere quae erravit in credendo, sed de illa quae ante matrimoniura directam habuit intentionem contrahendi oum filio regis, et ideo nullum dicit esse matrimonium oum alio celebratum.

4016. Tertia regula igitur quam tradit d. Thom. et sequuntur Sotus Abul. Sylv. Tab. Led. Man. Lop. Rosell. Philiarch. etc. apud Sanch.i^, itemHolz.^* et Tamb.i9 est, quod si conseusus fortur direote et prinoipaliter in qualitatem, et minus prinoipaliter in perspnam, tunc error in qualitate redundat in substantiam, secus si consensus principaliter fertur in personam et seoundario in qualitatem: v. gr. si quis dixerit,tJofo ducere Titiam quam puto es^ se nobilem^ tuno error non redundat ia substantiam, et ideo non invalidat matriraonium. Seous si dixerit, volo du^ cere nobilem^ qualem puto esse Titiam; tunc enim error redundat io substantiam, quia directe et principaliter intenditur qualitas et minus principaliter persona. Hino ad oasum relatum a Sano.20^ scilicet oum quidam adolesceus petieril in coniugem filiam ouiusdam secundogenitam valde puloram, pater negavit illam et obtulit primogenitam iuveni ignotam, quam hic postulavit prius ostendi cuidam suo amico; pater isti amico pro primogenita, quae turpis erat, ostendit secundagenitam, quam cum audisset iuvenis etiam esse pulcram, contraxit, sed visa deinde illius deformitate, contendebat malrimonium esse millum. Sentit Sanchez^i cum Tab. valuisse matrimonium, quia error fuit qualilalis, non personae, sed probabilius contradicuntPont.22Spor.21

(io) N.27. (14) N. 10. (IS) Ibid. n. 17. (10) Siipi.l.f|u. M. a. 2. ad 3. (17) N. 2S. (18) N. SIS. (19) Dc malr. I. 8. c. 2. §. 2. (20) L. 7. d. 18. n. 3S. (21) L. c. ,li2) L. 4. c. 21. n. 3. (25) P. 287. n. 8.

726 LIB- VI. TRACT. VI

et Tambupfn. Ratio qiiia verius est co casu qualitatem pulcritudinis fuisse (ut mox supra diximus) principalius intentam, quam personam, cum ideo iuvenis petierit ostendi amico, item quia voluntas eius revera non fuit determinata ad accipiendam oblatam a patre, sed ostensam amico.

1017. « Dicitur 2. Conditio^ scilicet servilis, ut si homo liber ignoranter contrahat cum serva, vel servus cum serva, nullum est matrimonium. Idque secundum sententiam communiorem, iure tantum ecclesiastico ( Et sic probabilius tenent d. Thom. 2 et Sal« mant. 3 cum communi ) fundato tamen in iure naturali, cui est valde conforme. Ratio est quia talis contractus adversatur 1 . Bono sacramenti, cum servus, invito domino, nequeat cohabitare coniugi. 2. Bono fidei coniugalis, cum non possit solvere debitum ad libitum alterius. 3.Bono prolis, cum servus omnia acquirat domino. Ubi tamen notandum, non esse proprie servos qui sunt coloni originarii vel adscititii, vulgo dicti Leibeigene. Vide Laym. »

1 018. Certum est quod si liber scienter contrahat cum ancilla, matrimoOium est validum, et si forte ius civile aliud statuerit in l. Cum ancillis^ c. de incest. nuptiis^ in hoc correctum est a iure canonico. Nec talis contrahens graviter peccaret, quamvis efficeretur irregularis, ex c. Si quis dist. 34. Vide Salm. 5.

Si vero ignoranter quis contrahat cum ancilla, nullum est matrimonium sive contrahens sit liber sive servus, ut sentit Bus. Sed hoc probabilius negandum, nam si servus contrahit cum serva, valet matrimonium, utabsolute docent s. Th. « Sanch. ' et Salmant. » cum Bonac. Con. etc. Quia eccltssia irritans talia matrimonia attendit conditionis inaequalitatem, quae solum adest quando liber contrahit cum serva.

(1) L. e. u. S (2) Snppl. q. S2. a. 1. ad 5, (3) Dc malr. c. 10. p. 1. u. 2S. (4) L. S. tr. 10. p. 4. c. 2. (S) Ibid. n. 20. (6) Siippl. qu. ii2. a. i. aO 1. (7) L. 7. d. 19. n. 23. (8) II). n. 23. (9) De malr. c. 10. p. 1. n. 27. (10) N. 20. ill^ ll>i,l. u. 28. (12) Ib. B. 51. ilZ) N. 8.

DE MATRIMONIO

1019. Dubit. 1 . Utrum, si error liberi sit crassus, irritet matrimonium.Negant Sot. Led. ViU. eto. apud Salm. 9 quia in errore crasso videtur adessa voluntaria deceptio. Sed probabilius affirmant Sanch.iOet Salm.^cum Con. Dic. Aversa Trull. etc. quia quaecumqueignorantia efficit actum saltem non perfecte voluntarium.

1020. Dubit.2. An tunc utraque pars possit propria auctoritate a matrimonio resilire. Deceptus certe potest, nisi adsit soandalum, et ita pariter serva. Sed utrum haec, si liber factus conscius eius servitutis vellet revalidare matrimonium, teneatur consentire.Probabiliter opinantur Salm. <2 cum Soto etc. quod, si serva bona fide contraxit, non tenetur, secus^si mala fide decipiens alterum, quia tunc tenetur ratione iniuriae.

1021. Dubit. 3. Cuinam incumbit onus probandi ignorantiam servitutis. Henriq. censet libero. Sed communius et probabilius Sanch.*^ Salm.^^cum Pal. etc. teuent incumbere ancillae probare scientiam, nisi ipsa comrauniter ut talis sit nota.

1022. Dubit. 4. An validum sit matrimonium cum serva ignorata, si per matrimonium illa fiat libera. Tres sunt casus in quibus per matrimonium acquiritur libertas. 1 . Si dominus dotale instrumentum conferat ancillae contrahenti -5, 2. Quando dominus accipit ancillam in coniugem, ut dicunt Salmant.i6 cum Pont. Pal. Vasq. etc. contra Sanch. Gutt. etc. 3. Quando dominus servam matrimonio tradit libere alteri illius servitutem ignoranti<7. in his autem casibus fit dubium, an matrimonium sit validum. Negat Palaus^ cumCovar. Affirmantvero communius et probabilius Sanch.^^ Bonac.20 et Salmant.2i cum aliis. Et idem putat Sanchez22 (contra Pal.23 cum Pont.) si dominus promiserit se servam brevi di(14) Ibid. n. 32. (l^) L. un. c. dc lalin. libcrd (IG) Ibid. p. 2. n. 3S.

(17) Aiith. Ad hacc, c. dc iat. libcrt.

(18) D. 4. p. S. §. I. n. 4.

(19) L. 7. d. 19. n. 14. (20) Q. 3. n.3. (21) Ibid. n.58. (22) L. c. u. 4. (25) L. c.

CAI». TII. DB: IMPKnilVIirNT

iuissurum,quia illa tonc moraliter iam oensetur libera.

1023. MatrimoDiura autem cum liHft^erta, id est serva quae facta est libera, certe validum est, modo libertas DOD solum illi sit promissa, sed etiam iam donata, ut censeot SalmaDt. i oum PoDt. Pal. etc. coDtra SaDoh. et Cou.

1024. « Dicitur 3. Votum^ scilic. solemne castitatis per susceptionem ordiois sacri vel persolemnem professionem in religione approbata sponte emissam.

« Dico \ . spmte^ quia metus gravis irritat professionem, uivide supra l. 3. n. 197.

»Dico2. 5o^mwe,quia votumsimplex tantum impedit, non dirimit ( exoipe tamen vota simplicia sooietatis lesu). Vide Laym. 2. »

1025. Dubit. 1. An votum solemne Teligionis dirimat matrimonium de iua"e divino vel ecclesiastico.

Prifna sententia dioit de iure eoclesiastico, et hanc tenet Sanc.^cum Soot. Gerson. Host. Abb. etc. quia votum solemDe non irritat matrimonium ratione voti, sed ratioue solemDitatis; oum autem solemuitas sit ex iure ecolesiastico, ut habetur iu c. un. de votis in 6., ergo solo iure ecolesiastico dirimitur matrimouium.

Secunda sententia tameu probabilior dicit dirimere de iure divioo, eamque tCDeDt d. Th.<, item d. Booav. Maior. Val. Heoriq. Vict. elc. apud Sanch. s. Batio quia in voto simplici corpus tautum promittitur Deo, sed in solemni, per acceptationem legitimam praelatorum, corpus insuper Deo traditur.

1 026. Dubit. 2. An papa in aliquo casu possit dispensare in voto solemni castitatis in professione emisso. Vide dicta l. 3. n. 256. v. Quaeritur, ubi affirmativam tenuimus sententiam cum eodem d. Thom. 6 et pluribus, quibus adde Ronc. 7 et Fagnan. » qui asserit eam esse communem Iheologorum. An

(1) Dc malr. c. 10. p. 2. u 40. (2) L. c c 3

i^) N. 4. (6) L. c. a. 4. i. ad 3.

t?) p IJiG 4. (8) lu c. Cum ad moi.asterlutn,

f. -. 1. o. dcercul. (9) C. Per adoi.lionem, caus.

IS M4TniMONII DUB. 11. 727

vero ordo sacerdotalis dlrimat matrlmonium de iure divino. Vide dicenda n. 1059. Quomodo autem votum, quod emittitur in susceptione sacrorum ordinum, dirtraat raatrimoDium. Vide dicta hoc l. 6. 71. 808.

1027. « Dioitur 4. Cognatio, quae triplex est.

«Prima dioitur legalis^ quae est propiuquitas persoDarum, proveoieDs ex adoptioDe perfeota (qua soilicet persoDa extraoea assumitur in filium vel nepotem, itaut transeat in potestatem adoptantis eique sucoedat, vel tanquam haeres necessarius ex testamento in quarta parte, vel tanquam filius ab intestato in totura ) ea enim dirimit matrimoniura usque ad quartura gradura inter adoptantera et adoptatura eiusque desoendentes 9. Vide Bonac.^o. Vide tamen Layra." et DianaiZqui oodtra commuDem sententiara notat ex Henr. Less. eto. probabile esse, quod post Trident. tantura diriraat usque ad gradura secundum inclusive, siout cognatio spiritoalis. »

Notandura igitur 1 . quod adoptio perfeota est illa qua prinoipis resoripto persona sui iuris transit in potestatera et farailiam adoptantis, sicut ac etiara filii eius. Imperfeota est, quando fit sineresoripto priooipis supremi, sed auotoritateinferiorisraagistratus, neo adoptatus oura filiis transit in potestatem adoptantis. Dubitalur an cognatio legalis oriatur etiara ex adoptioue iraperfecta. Aflirmant Pal.is Pontius Tol. eto. apud Salm.<<. Sed probabilius dicunt s. Thora.<5 Sanch.ie Salm. i7 cum aliis, oriri tautum ex adoptione perfeota.

NotaDdum 2. qaod hoc impedimentum est perpetuum inter adoptatum et adoptantem et uxorem illius, vel e converso; verum^ inter adoptatum et filios adoptaotis est taotura ad tempus, scil. usquedura filii suut sub potestate illius, itaSalmaot. cum s. Thoma et alfi

SO. q. 3. Ita diligere, caus. 30. q. 5.

(10) Q. 3. p.S. S. 3. n. 4. el fii^ r 7

(12)P.9.l.«. r.S4. (13)P.9.„ 9

(14) D« ■^••''r. c. 12. p. 5. u. 5U. (13) Sunnl. q,

B7. a. 2 (iG) L. 7. d. G5. n. 9. (17) Ib. n. 4)1

728 UB. VI. TRACT

passim 1. Hic autem dubitatur, ad quos extendatur haec legalis cognatio. Pont. Sot. Val. etc. apud Salm. 2 dicuot extendi usque ad quartum gradum in linea retHa. Sed Salm. ' cum Sanch. Aversa Corneio et Hurt. tenent omnino dicendum, non extendi ultra primum gradum: quia hic tantum a iure positivo assignatur. Extenditur tameu inter adoptantem et omnes qui suot sub potestate adoptati. Vide Salm. *.

1028. « Secunda est cognatid spiritualis quae iure ecclesiastico oritur inter personas aliquas ratione baptismi et confirmationis,dirimitque matrimonium ( ut habetur c. \ . De cognatione spirituali in 6. c. Nedum: et constat ex Trid. 5. Vide Bonac. 6 Sanch. ' Suar.s) inter baptizantem et baptizatum, et huiuspatrem et matrem: item inter susceptorem et susceptum et huius patrem et malrem ( Hic plura dubia occurrunt, de quibus iam satis egimus io tract. de baptismb, unde ne actum repetamus, vide dicta ibi lib. 6. n. 149.).

1029. » Tertia est cognatio consanguinitatis carnalis, quae est vinculum personarum ab eodem stipite proximo descendentium, dirimitque matrimonium usque ad quartum gradumlineae transversae inclusive.Etquidem quoad primum, fortassis iure naturae: quoad reliquos tres, solo iure ecclesiastico. Unde etiam pontifex in his ex iusta causa dispensare potest. Gradus vero

(1) Vide tr. et cap. cii. 42. (2) lhu. a. A3. (3) IL.d. (4) De inatr. e. *S. f f\ t. 4ti

YI. DE MAlRIMOTtlO

lineae rectae, probabile est, omnes iu re naturae esse prohibitos (Sed sati» probabile est omnes esse vetitos iur» ecclesiastico, excepto primo gradu m linea recta;vic?e dicta n. 470.). Porro pro gradibusconsanguinitatisdignoscendis statuuntur sequentes regulae.

» Prima regula. In linea recta tam ascendentium quam descendentium , quot sunt personae, tot sunt gradus,una dempta, scilicet stipite {Linea est series personarum ab uno stipite descendentium per varias generationes, diversos continens gradus. Stipes est ille a quo descendunt contrahentes) v. g. pater et filius sunt consanguinei in primo gradu, nepos etavus in secundo etc.

» Secunda regula. In liuea transversa aequali ( quae est inter personas a communi stipite aequaliter distantes) quotgradibuspersonae singulaea communi stipite distant, totidem distant inter se. Undefrater et soror sunt in primo gradu lineae transversae, patrueles et consobrini in secundo, fili* eorumdem in tertio.

» Tertia regula. In linea transversa inaequali, inter personas inaequaiiter distantes a communi stipite, quot gradibus remotior persona distat a stipite , tot gradibus distant inter se. Unde patruus et nepos, filius et soror patris sunt consanguinei in secunda gradu, quae omnia patent in adiunctO' schemate.

fS) S.iS8, c 2.

(6) Q 5. p. 3. fU) 5. (|. 63

CAP. 111. D£ !MPH>lMEr(TIS MATRIMONIl DUB. II

SCHEMA CONSANGUINITATIS

723

IV Ahaviis Abavia.

TV M Prnnat.rnim

M. Proamita.

III. Proavus Proavia.

TV M PmavnnpnliK

X y • i.fX • X i KJCL T ULIL/UJ Lto.

M. Promatertera.

TTT M Patrniis M. Amita.

n AvMs

Avia.

m M Avnnonln^ M. Matertera.

11. Patriius. Aaiita.

I. PATER. MATER.

n. Avunculus. Matertera.

I. Frater.

■>|f Hypothetious.

I. Soror.

II Filii et Filiae Fratris.

1 Filius Filia.

n Filii et Filiae Sororis.

III. Nepotes et Ncnfp«« px Fratro.

II. Nepos.

in. Nepotes et Nenf,f»s px Snrora

IV. Pronepotes et Proneptes ex Fratre.

III. Pronepos. Proneptis.

IV. Pronepoteset Proneptes 6X Sorore.

IV. Abnepos. Abneptis.

Advertendum hic cum Salm. i Continuat. Tourn.2quod a linea transversali inaequali in supplicatione dispensationis tam ex una quam ex altera parte debeat exprimi gradus propinquior et remotior, si propinquior esset primus gradus; hoc habetur ex bulla s. Pii V. Sanctis.^ quia in eo primo gradu papa non intendit dispensare^ nisi exprimatur.

1031. « Dicitur 5. Crimen^ idque triplex. Primum est homicidium coniugis ab allero coniuge et alio tertio, sive physice, v. gr. gladio vel veneno, sive moraliter, ut imperio, perfeclum,

(1) Dc malr^ c. 14. p. 4. u. 46. (2j Tr. de d'i«eo consilio,* ut postea inter se matrimonium contrahant. Quod si caedes tentata sit, sed non perfecta, vel per^ fecta, sed absque intentione matrimonii ineundi vel cum intentione quidem ea, sed non significata exterius, vel non communi consilio, sed ab altero tantam, non dirimit matrimonium, nisi etiam aduherium praecesserit : tunc enim, etsi unus tantum caedem perfc* cerit, altero ignaro, dummodo id fc* cerit intentione matrimonii, vere dirimit. Ita Con. Less. Sa Sanch. » Secundum est aduUerium , quanpciis. ili spec. part. 1. cap. f7. art^ 1. n. 4. (3) L. 7. d. 78. B. 15. et d. 79

lo nimirum duo carnaliter se cojnoscunt, vivente alterius coniuge, et irel matrimonium ineunt de praesenti, rel saltem dant fidem de ineundopost mortem coniugis. Sed in hoc casu requiritur ut promissio sit acceptala, et uterque sciatalterum esse coniugatum: si enim vel alteruter ignorat, non ir-< ritatur matrimonium, si quod postea ineatur coniuge mortua. Perez Con. i Sanch. 2 Filliuc. Vide etiam Bon. * Dian. 5 excusatque ignorantia quaevis etiam facti, Sanch. M. Leo sufficit autem si" aduiter dubitet utrum tempore adulterii et promissionis de matrimonio cum adultera vixerit alter coniux, quia praesumitur vixisse, nisi mors probetur: Nav. Sanch. ' Bard. 8.

1 032. » Tertium est raptus^ per quem persona cum violentia abducitur, libidinis exercendae vel matrimonii ineundi causa. S. Thom. Mol. 9. Durat autem hoc impedimeutum secundum Trid. quamdiu rapta est in potestate raploris, etiamsi libere consentiat. Unde libertati restitutam ducere potest. Probabile tamen est, Tridentini deoreto tantum comprehendi raptum, qui sit causa matrimonii. Sanch. Vide Laym. »

1033. De impedimento ob crimen raptus loquemur in fine huius dubii n.
1034. Hic tantum sermonem facimus de impedimento ob crimen homicidn^ et ob crimen adulterii. Ad distiilguendum autem tale impedimentum, attende regulam ab aliquibus traditam. Incurritur hoc in tribus casibus, nempe utroque patrante (id est crimen homicidii, ut illud patrante intelligendum), uno patrante, et nemine patrante. Et 1. Utroque patrante, quando non est adulterium, sed uterque conspirat ad homicidium, animo inter se nubendi. 2. Uno patrante^ quando v. g. vir post adulterium occidit coniugem ad ducen(1) D.3i. n. S7. el61. (2) L. 7. disp. 79. n. 12. (o) Num. 2S6. (4) Q. 5. p. 6. n. 8.

(o) P. 3. t. 4. r. 198. (6) In praxi p.2. s. 284. (7) L. 7. de malr.disp. 79. (8) D. 6. c. 11. $• 8. (9) T. 3. d. 105. (10) D. 13. (11) L. 1. de malr. c. 22. V. Crimen. (12) L. 7. d. 78. n. 9. (15) L. 7. c. 4S. n. 4. (14) P. 12. n. 5. IIS) P. 6. n. ^ C16) L. 5. e. 23. n. 3.

. DE MATRIMONIO

dam adulteram, hcet ista non conspi ret ad homicidium: modo illius inten» tio huic manifestata sit. 3. Nemine p» trante^ quando non adest homicidium, sed tantum adulterium, et promissii matrimonii, quae non sit ficta, et sil saltem acceptata, antequam moriatui coniux adulteri.

Ex 1. capite igitur, nempe utroqtu patrante^ id est cum homicidium coniugis fit sine adulterio, ad contrahendum impedimentum criminis requiritur 1 . ut occisio eveniat ex commun^ consilio viri et foeminae; ita communiter Bell. " Sanchez 12 Pontius « Palaus Bonac.15 Cabass.^6 Concina Holzm.<8etSalm.i9ex c. Laudabilemj^. de convers. infid. Requiritur 2. ut homicidium fiat animo.contrahendi matrimonium oum complice homicidii, ut comraunissime tenet Glossa 20 Bell. 21 PaL22 pont.23 Cont. Tourn.24 Laym. 25 Spor.26 Salm. Bon. Cab. et Conc. 27 Sanch.28 cum s. Bon. Soto Palud. Maior. et aliis multis, cOntra Cai. Scot. ef aliospaucos, qui dicunt non requiri animum nubendi cum adultero, eo quod in cit. c. Laudabilem^ nulla fil mentio de hac conditione. Sed bene respondent aa. primo loco citati, quod licef in iure non exprimatur praefata conditio, ipsa tamen colligitur ex fine legis, nimirum ne ooniux machinetur mortem alterius ut postea cum altero nubat.

1034.NotanttamenSanch.29etSaIm.30 cum Cand. et Dic. sufficere ad incurrendum impedimentum, quod, inita ab utroque machinatione occisionis, intentio matrimonii adsit tantum ex parte unius. Utrum autem requiratur uf talis intentio alteri saltem raanifestetur. Negant Sanch.3< cura Man. et Vega ac Pal.^2 cum Soto et Gutt. tum quia ecclesia non ponit praecise intentionem, sed occisionem externam hac in(17) P. S22. n. 4. (18) N. S68. (19) Dc matr. c. 12 p. 4. n. SS. (20) lu c. Si qtiis vivente, caiis31. q. 1. verb. Occidisse. (21) L. c. v. Addc. (22) N. 8. (23) L. c. (24) Tr. de dispens. in spec. pait. 1. c. 3. nol. 4. v. An autcm. (2S) C. 10. n. 4^ (26) N. 102. (27) L. c. (28) N. 15. (29) N. 9. (30) De malr. c. 12. p. 4. n. S5. (31) L. 7. d. 78. n. 10. (32) P. 12. n. &

TAP. m. DE IMPEDIMEIfTIS MATRIMONII DTIB. II.

731

tenlione factam, Inra quia baec inteotio, quando patratur homicidium, iam praesumitur, argumento ClementA. §. Verum de haeret. ubi excommunicantur inquisitores qui ex odio reis iniustitiam faciunt, vel ex eorum amore omittuntinquirere.AffirmantveroPontius 1 Diaua 2 et Salm. 3 oum Vasq. Perez et Hurt., quia ecclesia non potest punire quod non potest cognoseere; lex enim bumana exposcere nequit nisi illam obedientiam quae bomini debetur; bomini autem non debetur nisi «xterna operatio quae praeoipitur, internaenim soli Deodebita est. Respondent autem ad casum Clementinae , quod ibi non excommunicantur qui ex odio vel amore simpliciter interno duoti iniustitiam committunt , sed qui insuper talis odii vel amoris externum indicium praestant. Dnde sic mihi probabilius dicendum videtur: Si ocoisionem praecesserint sufflcientia indicia intentionis, puta munera, familiaritates , epistolae amatoriae , et similia inler eos qui contrabere volunt, tunc inourritur impedimentum; seous si intentio remanserit omnino interna; tunc enim ecclesia nequit punire homioidium ex tali intentione factum, si nullum de ea indicium praecesserit.

1035. Ex 2. capite, Uno patrante ^ uempe ex bomicidio oum adulterio, ad dirimeodum matrimonium sufficit , quod, stante adulterio, una pars tan~ tura perpetret boraicidiura, quamvis altera inscia, ita communiter Sancb. * Pont.5 Pal.6 Bon. ' et Salm.» cum Dic. Aversa Corneio etc. Id patet ex c. Si quis vivente 5. caus. 31. qu. . ubi dioitur, non obstante adulterio, valere matrimonium cum adultero post mortem coniugis, nisi forte vir aut mulier virum^ qui mortuus fuerat, occidisse notetur. Item ex c. Propositum \ . de eo qui dux. etc. ubi : Nullus copulet maIrimonio quam prius palluerat adulte"

(1) L. 7. c. 45. o. K. (2) P. 9. Ir. 7. r. 2». (3) Cil. num. 83. (4) L. 7. d. 78. n. 9.

(5) L. 7. c. 4». n. 4.el 8. (6) P. 12. (7) P. 6. u. 8. (8) De malr. c. 12. p. 4. n. 47. (91 N. 4. (10) N. 4. (II) N. C. (12) IbiJ. n. 48. (13) N. 7. (14) N. 4. (15) P. 408. n. 170.

rio; illam maxime cui fidem dederat^ uxore sua vivente^ quae machinata est mortem uxoris. Item ex c. Significasti 6. eod. tit. ubi validumfuitdeclaratum coniugium cum adnltera, nisi alter eorum in mortem uxoris defunctae fuerit machinatus^ vel ea vivente sibi fidem dederit de matrimonio contrahendo.

1036. Ad boc autem impedimentun» inourrendum requiritur 1. Ut mors vere secuta sit ex peroussione, veneno etc. dato a coniuge vel eius mandato; ita Pontius 9 Pal.io Bon." Salm.12 oum Sanch.<3 et communi. 2. Ut adulterium praecedat occisionem, Pont.*^ Elb.i^ et Salm. ^7 oum Con. 3. Ut prius matrimonium fuerit validum, quamvis noa consummatum, et licet obtentum sit divortium, Sanoh.i^acPont.^s ex c. Significasti de eo qui dux. Requiritur
1037. Ut adulterium sit consumraatum, ita ut faota sit una oaro; hinc si vir vere non seminat in vase mulieris, nequaquam incurritur hoo impedimentum, ut Sanch.i9 Pont.20 Pal.21 Elb.22 et Salmant.23 cum s. Th. s. Ant. et comm.

Hino autem dubitatur an requiratur, ad consummationem adulterii, ut noa solum vir, sed etiam foemina seminet. Negant Sancb.2<etPal. TruU. Bon. etc. apud Salm. 25. Sed plures alii affirmant, ut Cono.26cum communi, s. Bonav. Innoc.Host. etViguer. ap.Sanch.27 et expresse id tenet d. Th.28 qui ait : Vir et mulier efficiuntur . . . una caro per commixtionemseminum.Unde quantumcumque aliquis claustrum pudoris invadat vel frangat^ nisi commixtio seminum sequatur^ non contrahitur... affinitas. Bt ideo merito hanc sententiara probabilem vocant Sanoh.29 et Salra. oum Pal. Trull. Dian. Ronc. Vide infra n. 1075.

Requir. 6. Ut adulteri sint consoii matrimonii; qoare, si foemina rem habet cum coniugato, quem putabat solutum, impedimentum non contrahi(16) Ibid. n. SO. (17) N. 20. (18) N. 5. (19) L. 7. d. 79. in princ. (20) N. 4. (21) N. S. (22) L. e. (23) Ibid. n. 80. cl c. 4. p. . n.o, (24) L. 2. d. 21. 11. 11. (25) Dicl. c. 4. n. 4. (26) P. 331. n. 4. (27) L. e.

(28) Suppl. q. 85. ar. 4 ad 2. (29j L. c.

fur; ita Sanch. < Pal. 2 ac Con. Avers. Dic. etc. cum Salm.3 ex c. Veniens, et c. Propositum^ de eo qui dux. etc. An autem excuset tunc ignorantia crassa et culpabilis adulterii. Negant Val. Con. Per. etc. apud Salm. ^*. Quia tunc, ut dicunt, adesset verum adulterium.Sed affirmant probabiliter Bus. ut supra, et Sanch.5 ac Salm.6 cum Reb. A"v«ers.; tum quia excusat quaelibet ignorantia Facti, ut esset haec, ex regula c. 40, de reg. iur.; tum quia ad adulterium requiritur dolus, ex l. pen. ff. ad l. lul. kl cum ignorantia crassa, nisi fuerit saltem aflFectata, non datur dolus, ex Gloss. in l. Magna^ ff. de verb. sign,

Requir. 6. Ut occisio facta fuerit cum animo nubendi cum adultera, saltem ex parte occidentis, modo is exterue lalem intentionem alteri manifestarit, luxta sententiam allatam mox supra n. 1034. ubi diximus requiri manifestationem saltem per indicia praecedentia; idque procedere in utroque casu Sicunt Salm.7 cum Sanch. Pont. Vasq. Per. Dic. etc. Hinc infertur^quod si vir axorem occidat, ut liberius adultera Eruatur, vel ob aliam causam, etiamsi ista consenserit ad homicidium, sed absque intentione matrimonii, impedimenlum non contrahitur. Tmmo, si vir occidat uxorem ut aliam indeterminatam ducat, potest deinde ducere adulteram, Sanch.s Pont. » Pal.io Bon.^i et Salm.i2 cum Pal. etc. Secus tamen si occidat ut aliquam ex adulteris ducat, ut Salm.i5 cum Con. Avers. Dic. etc.

4037. Ex 3. capite, Neutro patrante., nempe quando non adest homicidium, sed solum adulterium cum promissione matrimonii, ut habetur in relatis c. A. et 6. de eo qui dux.y et clarius in c. fn. eod. tit. Docenique Sanch.i^Pont.^* et Salm.*6cum Pal. Bon. Con. etc. tale impedimentum contrahi a coniuge fideli etiam cum infideli adullera, quia

(1) L. 7. d. 78. n. 12. (2) P. 12. n. 8. (5) De malr. c 12. p. 4. n. Sl. (4) Ibid. n. 82. (8) L. 7. d. 79. n. 58. (6) L. c. (7) Ib. n. 83. (8) L. 7. d. 78. n. 18. (9) N. 8. (10) P. 12. n. 8. (11) P. 6. n. 4. el 8. (12) Ibid. n. 84. (15) Cit. u. 84. in med. (14) L. 7. d. 79. n. 43. (IS^ L. 7. c. 48. n. 7. (16) Dc inalr. c. 12. i>. 8. n. 64. (17) L.c.n. 8. (18) N. 108. (19)lb.a.60.

. DE MATRIMONIO

licet ecclesia non possit punire mfidelem, potest tamen fidelem. Ad hoc autem impedimentum incurrendum re* quiritur 1. ut tam adulterium quano promissio habita sint vivente coniugeT ut Sanch.<7 Spor.^s et Salm.^^ cum Bon. et Conin. Requir. 2. ut promissio noa fuerit revocata ante adulterium, Sanchez20 Spor.2i et Salm.22 cum Conin. et Bon. Dixi ante adulterium; nam si fuit revocata postea, tunc remanet im-» pedimentum, cum iam contractum sit, sive promissio antecesserit, sive subsecuta fuerit adulterium, ut expressuoj habetur in c. /in. de eo qui dux. ubi : Caeterum tolerari non debet, si prius vel postea (ad fidem datam) dum vixe" rit uxor ipsiuSy illam adulterio polluis-' set. Requir. 3. ut promissio fuerit externa et acceptata; unde non sufficit si adultera mere negative se habuerit, ut communiter docentPal.23Bon.24 Cab.25 Conc.26 Salm.27.

4038. Sed dubit. 1. An taciturnitas adulterae sit sufficiens signum consen-* sus. Affirmant Pont. 2S et Conin. Reb. et Hurt. apud Pal.29 quia in materia favorabili taciturnitas habetur pro consensu. Sed negant Sanch.^Oet Pal.^i cum Gutt., quia talis materia potius est o^ diosa quam favorabilis, cumacceptans subiiciatur poenis ecclesiasticis. Merito Spor.32 cum Tamb. utramque sententiam vocat probabilem.

4039. Dubit. 2. An promissio ficta matrimonii cum adulterio inducat impedimentum. Affirmant (modo fictio externe non appareat) Sanch.33 etPal.3* cum Conin. et Gult., quia talis promissio ficta iam apta est inducere adulteram ad captandam mortem coniugis^ quod iura vitare inlendunt. Sed probabilius et conimunius negant Bon.^i Spor.36 Holzm. 37 Croixss Elbel 39 et Salm.40 cum Laym. Perez Dic. etc. Ra(20) Ibid. (21) Num. 107. (22) Dicl. n. 60. (2S) P. 12. n. II. (24) P. e. n. 9. (28) L. 5. c,

4040. n. 9. (26) P. 522. n. 6. (27) Ibid. n. 61. (28) L. 7. c. 48. n. 2. (29) P. 12. n. 11.

(50) L. 7. d. 79. u. 28. (51) L. c. (.'»2) N. 119; (5.^) L. 7. d. 79. n. 20. (34) P. 12. n. 12. (58) P. 6. n. 8. (50) N. 109. (57) N. 80* (58) N. 628. (59) N. 178.

(40) Dc luatr. c. 12. )>. 8. u. 62.

CAP. III. DE IMPEDIMENTM MATRIMONII DUB. 11.

i\o quia iura in lextibuscitatis n. 1035. requirunt fidem sive promissionem matrimonii. ficta autem promissio non «st promissio; et quamvis cum tali fieta promissione non vitetur periculum in adultera decepta captandae mortis coniugis, tamen cum agatur de lege prohibitiva et de materia odiosa, strictafticiendaest interpretatio: tanto magis quod finis praecepti non oadit sub praecepto.

4 040. Dubit. 3. An promissio conditionata eo casu inducat impedimentum. Affirmant Cont. Tourn. * ac Sanch. 2 cum Nav. Mau. et Vega, quia proraissio conditionata inducit obligationem oon resiliendi, et per eam vere dioitur data fides, et vere praebetur ansa captandi mortem couiugis. Negant vero probabilius Laym. ^ Holzm. ^ Tamb. 5 Elbel6 et Spor. ' oum Conin. et Perez. Ratio, quia iura requirunt fidem, per quam {oum simus in odiosis, ubi lex stricte interpretanda ) intelligenda est fides, seu promissio pura et absoluta. Praeterquam quod per promissionem ^onditionatam non ita datur ansa captandae mortis, siout per promissioflem absolutam. Dicunt tamen praefati ia. talem promissionem bene inducere impedimentum, postquam conditio verificata fuerit ante mortem coniugis. Sed huic responderi posset quod profliissio illa, adhuc impleta conditione, oec pura per se dici potest, prout requiritur a iure, caeterom quia communiter hanc exceptionem dd. tradunt, sapientibus me remitto.

4 041. Dubit. 4. An ad incurrendum impedimentum requiratur ut promissio fueritmutua. AffirmaotBellarm.s Elb.9 et Holzm.io, item Laym. Henr. Gob. et Dian. apud Croix i^. Idque clare ind-icat Glossa in e. Significasti 6. de eo qui dux. quia, ut aiunt, iura videntur illam requirere promissionem, quae alias in sponsalibus obligationem utrinque 'fiducit ad matrimonium contrahen(1) Tr. de ilispens. in «pec. pait. i. c. 5. n. 2. (2) L. 7. d. 79. n. 11. (3) C. 10. n. 3. v. Sexta. (4) N. .^G2. (S) C. 6. S. 3. n. 4. (6) N. 162. \1) N. 109. (8) De malr. I. 1. c. 22. v. Casu 2. 49) N. IG3. CiOJ N. 5G2. ^U) N. 626.

dum. Sed communius et probabilii» negantSanch.<2Bonac.<3cumCon. Sylv Perez et Reb. et Pal.^'i cum Sot. Hurt et communi, ut asserit. Ratio quia iu iure (ut patet ex c. 4. et 6. de eo qu
dux. relatis n. 4 035.) nulla mentio fit de repromissione, sed tantum de fide data. Alia igitur promissio requiritur in sponsalibus inter solutos, ut obliget ad matrimonium, quod peudet a iure naturali: alia inter coniugatos, ut inducat impedimentum, quod pendet a iure positivo.

1042.Ultimo hic notandum quod tribus criminibus, ex quibus oritur impedimentum , addatur quartum, adulterium nimirum cura matrimonio attentato, scilicet cum quis, sua uxorfi viveute, copulam habuerit cum alia, cum qua matrimonium insuper contrahere ausus sit; hoc matrimonium nullum est, sive copula praecesserit attentatum, sive subsecuta sit. Ita ex c. Significavit 2. c. Ex litterarum 4. e. Cum haberet. 6. et c. Si quis 8. de eo, qui duxit in matr. Vide Croix is.

4 043. Qui autem vivente sua coniuge promitteret alteri matrimonium , sed sine adulterio et matrimonio attentato, quamvis non incurrat impedimentum, non tamen excusatur a peccato mortali; ut Sanch.*^ Laym .1' Bon . w Elb.<9 et Pal.20 cum Abb. ex c. fin. de eo qui dux.

4 044. « Dioitur 6. Disparitas cultus, sive religionis, quae dirimit matrimonium inter baptizatum et non baptizatum, etiam catechumenum . Idque iure tantum eoclesiastioo,non scripto,Bon.2l ex Con. etc. Inter baptizatos vero non dirimit, etsi impediat. Matrimonia vero cum haereticis, etsi illicita, sunt tamen valida. Vide i. 2. n. 49. (Ut habetur in c..de divort. Vide dicta l. 6. n, 56. ubi adde id quod dicit ss. p. Be* nediclus xiv. in buUa, Matrimonia^ edita die 4. nov. 4744. (invenies in fine operis) ubi postquam pontifex declara(12) L. 7. d. 79. num. 12. (13) P. 6. n. a

(14) P. 12. n. 13. (15) L. 6. p. S. n. 621.

(IG) L. 7, d. 79. n. SO. (17) C. 10. ia liH.

(18) P. G. n. 11. (19) N. 164.

^(20) P. 12 n. 15. <2i) a S. p. 7. ,

734 1-«!» VI. TMACT. VI

Vit coniugla inter haereticos esse valida, sic ait: Dolens sanctitas sua esse inter catholicos^ qui in insano amore turpiter dementati ab hisce detestabilibus connubiis^ quae sancta mater ecclesia perpetuo damnavit^ ex animo non abhorrent^ episcopos omnes , vicarioSy parochos in iis partibus degentes serio graviterque hortatur et monet^ ut catholicos ab huiusmodi nuptiis in propriarum animaram perniciem ineundis quantum possint absterreant^ atque efficaciter impedire satagant).

4045. » Dicitur 7. Kw, sive violentia etgravis metusiniuste inoussus ad matrimonium extorquendum : irritatque in ulroque foro (Ex c. Significavit^ c. Cum locum^ c. Veniens, et c. Consultationi^ de eo qui duxit etc. Vide Salm. * cum d. Th. et comm. Et hoc etiamsi interveoerit iuramentum ; nisi iuramentum sit de ponendo consensu libero, quia tunc certe obligat, ut bene notat Viva 2). Et quidem iure uaturae, si a contrahente, positivo autem, si a tertio sit incussus.

» Addo 1 . gravis^ qualis scilicet cadit in virum constantem, v. g. mortis, perpetui carceris, amissionis bonorum, iniustae excommunicationis, enormis indignationis patris valde austeri. Quando vero metus est levis, contra3tus censetur spontaneus, idque, ad cavendas lites, etiam in matrimonialibus, ut sacramento consulatur. Reb. Sanchez Pont. etc. communiter cum Dian.3, quamvis Navarr. Gabr. et Cov. id negent, si metus ita extorseril consensum, ut absque eo non fuisset. Addidi 2. iniuste , quia si iuste sit incusBus, valet matrimonium: talis enim non tam infertur ab alic, quam ab ipsomet qui causam dedit, ut si v. g. deprebenso in crimine cum filia mineris accusationem nisi illam ducat. Addidi 3. ad extorquendum , quia matrimonium ex metu etiam gravissimo, undecumque et quandocumque incus80, dummodo non ad matrimonium ex(1) De matr. c. 9. dub. unic. n. 2. et 5. (2) Q. 4. art. 5. ct 4. (3) P. 3. t. 4. r. 230. el t. B, I. 117. (4) Q. 3. p. 8. (8) L. c. (C) Loc. cU. n. 19. HI) L. 4. d. 12. uum. 10.

. DB tJATRIUONIO

lorquendum, valet; tunc enim non tam contrahitur metu, quam eligitur medium evadendi periculum, et matrimonium est simpliciter voluntarium.

» Unde resolvitur valere matriraonium in sequentibus casibus. Vide Bonacina *.

» 1 . Si concubinarius melu gebennae vel mortis in morbo vel naufragio contrahat cum concubina. Bon. ^

» 2. Si quis a medioo persuasus non diu se victurum, nisi duola uxore, eam duoat. Bon.

» 3. Si in carcerem coniectus , spfr evadendi, contrahat cum filia lictoris. Sanch. ' Con. «.

»4. Siad mortem damnatus, utevadat, ducat meretricem aut aliam. Conin. 9 Fill. lo.

» 5. Si princeps obsessus offerat filiam in matrimonium obsidenti ut liberetur obsidione <^

» 6. Si raptor vel deflorator virginismetu mortis offerat se iudici ad eam duoendam. Bon.^^ex Reg. Henriq. etc^

» 7. Si ad mortem decumbens contrahat cum filia medici , alias illi mederi nolentis. Reb. Sanchezi^ Con. Pilh*uc. etsi alii quidam negent.

» 8. Etsi metus gravis incussus fuerit tantum ad contrahendum matrimonium in genere, contractum taraen nuN lum esse docent Sanchez Salas Palaus Pont. etc. cum Diana^s contra Azor. et alios 4.

» Quando matrimonium ex gravi' metu contractum fuit, non teneri (in foro conscientiae ) per se loquendo illud perficere, posseque altero invito^ resilire, etiam eum qui liber a metO' fuit, etiamsi ab ipso seu eius oulpa^ illatus fuerit, docent Sanchez VillaL Hurtad. et Oohag. cum Diana^^ contr* Con. et Pont. »

1046. Supponendum est 1. vim differre a metu; vis enim omnino tollit voluntarium, cum sit a principio ex» trinseco et ipse vim passus nihil agit; metus vero non toUit simpliciter vo(8) D. 28. dub. 1. c. 5. (9) N. 10.

(10) Cap. 4. quacst. 9. (11) Ibid. (12) N. 22. (13) D. 12. (14) N. 103. (1S)P. 4. t. 4. r. 5* (16) P S t. 4 ics. 2(i9. ct r>. 9. t. a. r. 27.

CAP. III. DE IMPEDIMENTIS MATRIMONIl DUB. II.

lunlarium; unde in L \ . ff. de eo quodl \ um possit exequi , nisi

735 experlus sit

fnetus causa etc. sic metus definitur : Esi instantis vel futuri periculi causa mentis trepidatio. Hic autem advertendum quod vis accipiatur pro metu. Supponendum 2. metum, alium esse ab intrinseco , alium ab extrinseco : metus ab intrinseco est ille qui infertur a causa intrinseoa vel naturali , qualis est metus mortis ex morbo aut naufPagio etc; metus vero ab extriuseco est qui infertur a causa extrinseca et libera, nempe ab homine, et hic requiritur ad irritandum matrimoDium. Supponendum est 3. metum , alium esse gravera sive cadentem in virum constantem, alium esse levem. Dioitur metus gravis, quando grave est malum quod timetur.

1 047. Ut autem metus censendus sit gravis requiritur 1 . Ut malum , quod alter minatus fuerit sit grave, saltem respectu metum passi , ex l. Metum 5. ff. de eo quod met. etc. Sufficit vero quod malum sit absolute in se grave ex communihominum opinione, quamvis non sit maius respectu ad illud quod eligitur, ut advertunt communiter Sanch.i Pont.2etBoss.3 oumLess. Nav. et Con. Sufficit etiam, si malum timetur non solum sibi, sed aliis sibi stricte coniunctis, Sanch. * Pont. 5 Less. ^ 5alm. ' et Boss. 8 cum Villal. ex /. Isti quidem, ff. de eo quod etc. Dummodo propinqui siut coniuncti saltem in quarto gradu , sive sint consanguinei sive iffines, ut Sanchez ^ et Pont.^o cum aliis. Id extendunt etiam ad famulos et domesticos, ex c. Quicumque^ de sent. sxcomm. in 6. et ex Clem. 1. de excess. praelat. Requiritur2.utprudenter(non autem vane et leviter) malum timeatur proxime inferendum, Sanchez et Salm.i2. Requiritur 3. ut malum nequeat alias evitari,Sanch. etSalm.^^ac Bossius i^. Requiritur 4. ut minans ma(1) L. 4. d. 2. n. S. (2) L. 4. c. 2. art.2. (5) T. 1. c. 10. n. iS. (4) D. 4. n. 1. (5) C. 5. n 4. (6) L. 2. c. 17. n. 5S.

(7) De malr. c. 9. p. 1. n. 18. (8) N. 18. P) N. S. (10) N. S. (11) L. 4. d. 1. n. 17. (l2) Ibid. n. 19, (15) Locc. cc. (14) C. 10. cx B. 16. (IS) D. 1. n. 19. cl 20. (16^ Dict n. 18. (17) N. IS. (18) Locc (19)' D. n.

verbosus , qui facile minas iaetat et postea non exequitur vel facile placatur, ut dicuut Sanch.*5Salmant.<6 cum Pal. Corneio Dic. et Aversa ac Boss.^' cum Barb. Menochio etc. Insuper addunt Sanchez Salm. et Boss.<8 requiri quod incutiens metum solitus sit minasexequi,ex l. Metum^ c. de his quaem etc. ubi: Metum noniactationibustantum vel contestationibus^ sed atrocitate facti probari convenit. Sed venia praefatorum dd. huic doctrinae nescio acquiescere , nam etsi aliquis non sit expertus verbosus et levis , non video cur prudenter uon possit timeri malum , quod vir gravis serio et ex proposito minatur. Concedunt autem ipsi Sanchez<9 et Bossius 20 cum Barbosa Gutt. Arrag. et rota rom. ex l. 3. ff. de vi et vi armata, sufficere ad metum gravera incutiendura si alii actu armati matrimonium exposcant.

i048. Mala gravia, quorum metus irritat matrimonium, censentur \ . Mors vel gravis cruciatus^^. 2. Exiliuin , ut Sanch. 22 cum Soto Henr. etc. 3. Carcer23. Hoc tamen dicunt Sanohez^^cum Soto Rodr. et Led. ac Boss.2Scum Con. Less. Gutt. etc. (contra aliquos) intelligendum de carcere diuturno aut vinculis atrocibus. 4. Amissio status26 sive honoris , Sanchez27 et Boss. 28 cum multis. 5. Violatio virginis 29 aut viduae honestae, Sanch.^OetBoss.^i cum Pontio etc. 6. Ablatio famae , puta si quis, deprehenso altero in crimine infami, comminetur eum prodere^^.Vide Sanch.53. Et idem ait Boss.34 cum Pontio Barb. etc. de metu magnae verecundiae, nempe si quis, nisi contrahas matrimoniura , rainetur te denudare cura publico dedecore. 7. Iniusta excoraraunicatio (nisi facile ei possit occurri), quia haec saltera in externo irrogat gravera notara infaraiae, Sanch.35

(20) C. 12. n. SS. (21) £x c. Cum dilccliis, d« his quae vi, etc. (22) L. 4. d. 5. num. 8. (25) £x 1. Qui incarcercm, (T.dc coquod metus,ctc. (24) N. 9. (23) C. 12. n. 46. (26) Ex 1. Isli, (t cod. lil. (27) Num. 11. (28) N. 42. cl 45. (29) £x d:cl. 1. Isli. (50) N. 12. (51) Nuin. 4ai (52) Ex 1. Nec limorcm 7. ff. eod. lit, (53^ N. 14. cl l'* (54) N. 44. (3;J) N. 17.

ciim Host. Aljb. et Sylv. ac Bossius * uum Pont. Azor. Con. etaliis commuDiter. 8. Amissio bonorum magni momenti, Sanch.2 cum Soto Cord. etc. ac Boss.3 cum Barb. Gutt. etc. 9. Amissio magni lucri; sed recte aiunt Sanohez * et Boss.5 cum Pont. et Con. hoc intelligi tantum quando metum passus habet ius ad illud lucrum vel saltem ne ab illo iniuste impediatur , quia alias con esset pati metum damni, sed potius allici ad spem lucri. Advertit autem Sanchez 6 quod ubi causa metus non est in iure expressa , arbitrjo iudicis definienda est.

i049. Ut autem metus irritet matrimonium requiritur \ . ut sit ab extrinseco sive ab homine, non autem ab intrinseco, ut communiter docent Sanchez 7 Pont. 8 Bon. » Ronc.io Boss." et Salm.<2cum Soto Cov. Aversa Candido €t communi. Requiritur 2. ut metus incutiatur ad finem contrahendi matrimonium, Sanch.<3 Bon.^^Holz.is Ronc.^^ ei Salm.i^cum Pont. SotoTrull. Henr. et communi, et patet ex c. Cum locum^ et c. Veniens , de spons, Requir. 3. ut metus sit iniuste incussus , Sauchez** Bon.i9 Holzm. et Ronc.20. Unde si pater inveniret stupratorem suae filiae et minas illi incuteret mortis ad extorquendum matrimonium , equidem matrimonium esset nullum, ut habetur in dicto c. Veniens^ de spons.; seous vero si comminaretur mortem ad ulciscendam iniuriam, et stuprator ad se liberandum iniret nuptias , quia tunc metus non fuisset ad matrimonium extorquendum-, ita communiter Sauch.2i Pontius22Bon.23 Salra.24 et Boss.25 cum Host. Abb. Con. Henriq. Gutt. Villal. Hurt. etc. Idem dicendum si pater minetur accu«are stupratorem apud iudicem , et ille , ne accusetur , duceret filiam, Busemb. ut supra, Sanchez26 et Boss.27. Idem si iudex includeret stu(1) N. 85. (2) N. 2S. (3) N. 49. (4) N. 28. |S) N. 62. (6) D. d. 8, n. S. (7) L. 4. d. 1. n.2. (8) L. 4. c. 19. num. 5. (9) P. 8. n. 16.

iiO) P. 162. qu.5. f. 2. (11) C. 13. n. 7.

<12)Dc malr.c.9.p.5.n.41. (15) L. 4. d. 12 n.3. (14) L. c. (IS) Num. 879. (16) L. c. r. 5. tl7)Il.id. n. 82. (18) D. n.5. (19) P. 8. n. 8. <20) Locc. cc, (21) L. c. y. Quarlo. (22) N. 10.

. DE MATRIMONIO

pratorem in carcerera ut puellam du-» cat vel dotet (iuxta praescriptum io c. . et de adultet.)., et ille matriraonium iniret. E converso nullum essel matriraonium, si absolute eum cogeret ad ducendum, quia d« iure ille non tenetur absolute eam ducere, sed vel ducere vel dotare , ut recte dicunt Sanchez28 Pontius2{* Boss.30 cum aliis. Nisi (excipiunt) stuprator ille nollet vel non posset alia via damnum resarcire ; et merito, quia stuprator, quando non dotat, omnino tenetur ducere violatam, ut docent Lugo^i Tamb.32 Salm.33 cum aliis communiter.

4050. Dub. 1. Si iudex iniuste damnaret reura ad raortera, et proraitteret se eum liberaturum, si ducat suam filiam, an valeret tale matrimonium.

Prima sententia affirraat et hanc tenent Sanchez^^ et Salmant.35 cum Cov. Aversa Dic. TruU. et Candido. Ratio (ut aiunt), quia tunc non incutitur illi metus ad extorquendum matrimonium, sed ei efl^ertur modus se liberandi, matrimonium ineundo.

Secunda sententia tamen verlor negat et hanc teneut Pont.36 Boss.37 Diana38 cum Cov. Gutt. Ledesm. et Vega. Ratio, quia tunc raelus iara oritur ab extrinseco, nerape a iudicis iniustitia; licet enira a prinoipio daranatio illa non sit facta ad exlorquendura matrimonium, tamen revera ad hunc finera sallem incutitur sententiae executio , a qua iudex teneretur abstinere. Secus vero dicendum cum Bossio, quando alius tertius offerret ei liberationera, si eius filiara duceret ; hic naraque nulio modo incuteret metum, sed potius ofl^erret modum vitandi metum.

4051. Dubit. 2. Quid si reus iuste meretur mortem, et iudex ofl^ert ipsi liberationem, si suara filiam ducat. Negat pariter Pont.39 cum Rebell. valere tale matrimoniura, et consentiunt Mol.

(25) N. 22. (24) Ibid. n. 46. et 47, (23) N. 188.

(26) L. c. (27) N. 189. (28) L. 4. d. 13, n. 7. (29) L. 4. «. 19. uum. 14. (30) Num. 175.

(31) De iust. d. 12. n. 81. (32) De resl. c. 8. n. 27. (53) Eod. Ut. c. 3. p. 1. i. num. 9. (34) L. 4. d. 12. n. 1. (33) Dc malr. c. 9. n. 49. (36) L. 4. c. 19. u. 9. (37) C. 12. o. 186. (38) P. 4. tr. 7. r. 222. (39) L. 4. c. 19. u. i^.

CAP. in. DE IMPEDIME^

elBon. apud Boss. i qiiia , licet iudex iuste damnaret illum ad mortem , iniuste tamen ab eo consensum extorqueret ad matrimonium, ad quod reus Don tenetur, nisi esset in compensationem delicti, nempesi existeret consuetudo ut coudonetur vita reo qui ducit iixorem vel filiamoccisi, iuxta id quod ait Sanchez 2. Probabilius vero affirxnant valere Boss. 3 et Sanch. ^ cum Covar. Praepos. Vega Ledesm. Gutt. et Palac. Ratio quia tunc non infertur metus a iudice, sed potius aufertur : et quamvis iudex iniuriam irroget legi, reo tamen favorera praebet.

1052. Dubit. 3. Quid si iudexsecunclum allegata et probata cogeret ad matrimonium aliquem qui revera esset innocens.

Prima sententia dicit validum esse inatrimonium, et hanc tenent Sanch. ^ Bonac. 6 Boss. ' et Dic. et Trull. apud Salm. 8. Ratio quia huiusmodi coactio iam approbatur a iure canonico, unde credi non potest quod ab ipso iure tale matrimonium dirimatur, cum de iure naturali iam sit validum iuxta sententiam multorum, ut infra n. 1054.

Secunda sententia vero probabilis et forte probabilior, dicit matrimonium esse nullum , ei hanc tenent Pontius ^ Cont. TournJO Diaiia<< et Salra.12 cum Aversa et Dic. probabilera putant. Ratio quia sentenlia iudicis fundatur in fiilsa praesumptione et ideo non obbgat ; unde licet iudex iuste decernat secundum allegata, non tenetur tamen paliens secundum rei veritatem matrimonium contrahere. Nec valet dicere , credi non posse reprobari a iure canonico quod ab eodem approhatur. Nam hoc valeret si metus irritaret matrimonium tantum de iure ecclesiastico , sed valde probabile est metum irritare etiam de iure natdrae, ut videbimus dub. 5. seq.

(I) C. 12. n. ^84. (2) L. 4. d. 12. n. »2. y3)L.c. (4)N. II. (b)L.4. d. 13. n. 8. (6)P. 8. n.-l^. (7)C. \2. num. 186.

(8) l)e matr. c. O.p.S.n.bO. (9) L. 4. c 1 9. n. II . (10) Dedisp. in spec.parl.l.cap. 7.v. Sed quid. <H)P.4.lracl. 4.r.5o. (12) Ibid. num. 51. (13) L.4. d. 12. n. 15. (14) P. 8. num. 23. <I5) L.4.C. 19. n.15. (I6) Ibid. n.54.

IS MATRIMONII DUB. II. 737

1053. Dubit. 4. An si medicus nollel mederi aegrotum nisi contrahai cum sua filia , valeat matrimonium. Aflirmant absoluteSanch."cumLed. Cord. Vega et Lop. ac Bonac.i^ cum Sa Con. Fill. etc. communiter. Ratio, quia tunc metus non incutitur extrinsece a medico, sed intrinsece ab ipso morbo. Sed melius distiuguunt Pont.is et Salm.is cum Aversa et Reb. ac Bossius^^et dicunt quod si medious non tenetur ex iustitia curare infirmum , tunc utique validum est matrimonium; secus si lanetur ex iustitia, quia tunc metus licet principaliter oriatur intrinsece ab infirmitate , tamen oritur etiam ab extrinseco , nempe a curationis denegatione , quae vere est grave damnum. Et idem dicendum aiunt Salmant.is et Boss. cum Conc. si necessitas urgeret et alius non adesset, quamvis medicus tantum ex caritate teneretur ad curandum.

1054. Duhit. 6. An metus irritet matrimonium de iure naturae aut ecclesiastico.

Prima sententia dicit irritare de iure ecclesiastico, et hanc tenent Sanchez^^ Laym.20Bonac.2< Less.22 Conc.23 Contin. Tourn.^-iRonc.^Scum comrauoi, ut asserit, et Salm. 26cum Gonet Soto Valent. Pal. Led. etc. Ratio, quia in tali matrimonio iam adest sufficiens voluntarium, et licet libertas ex metu minuatur, ex tali tamen diminutione nequit reddi uullum matrimonium; nam alias irritari deberet etiam ex metu intrinseco, quod nemo dicit: cum autem huiusmodi matrimonium uaturaliter sit illicitum, merito ecclesia illud irritat.

Secunda sententia vero, non minus probabilis et forte probabilior, tenet metum irritare matriraonium de iure naturae: hanc tenent Pout.^' Navarr.^* Diana2'> Bossius30cura Mol. Cov. Med. Comit. Reb. Villal. etc. Holzm.3» cuin

/17) C. 12. n. 191. (i8)L.c. (l9)L.4.d. 14. n. 2. 2(0 L. 5. tr. 4. c. 6. n. 3. (21) P. 8.n. 8. (22)L. 2.C. 17. num.47. (23) P. 206. n. 21. (24) Loc. cit. (25) P. 162. qu. 2. r. 1.

(26) De matr. c. 9. dub. unic. num. 7.

(27) L. 4. c. 14. num. 4. (28) C. 22. n. 51. (29) P. 4. tr. 4. r. 53. (30) C 12. n. 269(31) -Num. 5S3.

Oe LiGOPao. Mor. IT.

47

Scoto et scotistis communiter, ut assefit, eamque expresse tenel etiam d. Th. ^ qui ait: Vinculum matrimonii est perpeluum^ unde illud quod perpetuitati repugnat^ matrimonium tollit. Metus autem qui cadit in constantem virum , perpetuitatem contractus tollit^quiapot-' est pett restitutio tn tntegrum , et ideo coactio talis metuSy quae cadit in constantem virum^ tollit matrimonium et non alia. Prima ratio igitur est haec d. Thom.; dicit enim s. doctor quod omnes contractus metu initi non sint firmi et perpetui, ac ideo per restitutionera in integrum rescindi possunt ; contractus autem matrimonii, cum sit per se perpetuus et indissolubilis, non aliter gaudere potest restitutione in integrum, nisi ab ipso iure nalurali dispositum sit quod ab initio sit nullus. Ratio secunda est , quia matrimonium est vinculum perpetuum mutui amoris interconiuges, ut ex Matth. 19.: ReUnquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae. Unde, quando ob metum matrimonium contrahitur , oportet de se esse nullura, alias cura metu non potest mutuus amor consistere ; nemo enim adhaerere solet rei quam tenet invitus. Ratio tertia, quia si tale matrimonium naturaliter valeret , natura approbaret actum ex quo gravissima mala contra commune bonum orirentur, nempe quod saepe innocens cogeretur vitam duram ducere et reus commodura ex sua iniquitate reporlaret: quae non sunt naturali rationi consona. Valide insuper confirmatur haec senlentia ex c. Cum locum \ 4. de spons. ubi sic habetur: Cum locum non habeat consensus ubi metus vel coactio intercedit , necesse est ut ubi assensus euiusquam requiritur^ coactionis materia repellatur; matrimonium autem solo consensu contrahitur^ et ubi de ipso quaeritur^ plena debet securitate ille gaudere, cuius est animus indagandus ne per timorem dicat sibi placere quod odit^ et

(I) Siippl. qu. 47. a. 3. (2) De iiisl. d. 22. n. 141. (5) C. 22. num. Sl. (4) Dcc. 1. 1. $. 6. n. 12. (ii) D« malr. q. 4. a. 2. n. 6. (6) De malr. c. 9. p.2. ,1. 29. (7) De malr. I. 4. d. 17. num. 2. f») Dcc. I. l.S. C. n.l2, (9)De mau. «|,4.a. » • 6.

. DE MATRIMOiMO

sequatur exitus qui de invitis solet nu-* ptiis provenire. Observa igitur quod in hoc text 1 non loquitur pontifex taraquam aliquid novum statuens, sed potius ut ius naturale declarans et promulgans; quod probat matrimonium ex ipso iure naturae esse nullum.

1055. Dubit. 6. An metus levis irritet raatrimoniura. Affirraant Lugo^ Navarr. 3 Tarab. * Viva 5 et Cov. Rodr. Man. et Veracr. apud Salm. et probabilera putant Sauch. ' Tambur. 8 el Viva 9. Verius tamen negant Buserab. ut supra cum comrauni, Pont.^o Pal.i*' Tarab. et Viva<2 Boss.^Set Sanch.*^ cum d. Bonav. Soto Palud. Arra. Arrag. et aliis coraraunissirae , d. Thoma^s qui : Coactio metus, quae cadit in constantem virum^ tollit matrimonium et non alia, Ratioquia matriraoniura initura ex raetu levi neque est nullum de iure naturali neque de iure positivo; non de iure naturali, quia non censetur invitus^ contraxisse qui contraxit ex metu levi quem facile repellere poterat. Nequa de iure positivo, nam ad hoc (ut patet ex c. Veniens, 15. de spons, et c. Consult» de iis quae vi etc.) sola matriraonia ex raetu gravi inita invalida deolarantur; et raerito, nara alias, si adhuc ex levi metu redderentur nuUa, innumera matrimonia dissolvereotur.

1056. Dubit. 7. An metusreverentialis sufficiat ad invalidandum matriraoniura. Metus reverentialis est ille qua quis veretur resistere ei cui subiicitur^ nerape patri , raatri , avo, socero, raarito, regi, domino, praelato, tutori et curatori, ut corarauniter docent dd, cura Sanchez<6. Itera etiam patruo aut patrueli vel fralri maiori , si cum eis metum passus habitet et ab ipsis alimenta recipiat, Sanch.*' et Boss.i» cum Pontio Gutt. Menoch. etc. Ad dubiura autcm deveniendo :

Prima sententia , quara tenent Abb. Navarrus Iraraola et alii canonistae apud Sanch.19 , dicit purura raetura re*

(10) L. 5. c. 18. n. 2. (II) De peccat. d. 1. [w 12. n. 1. (12) Locc. cc. (15) C. 12. n. 1G3. (14) L. c.n. 3. (IS) SHi'pl. fiu.47. a,3. (16) L, 4. d. e. n. 24. (17) Num. 31

aa) c. 10. u. d&.

CAP. III. DE IMPFniMElVTIS MATRIMONII DUB. II.

739

verentialem , si est principalis causa raalriraonii, illud irritare. Ratio, quia raetus sine quo matrimonium non fieret, iam liberum aufert consensum.

Secunda sententia vero comraunis et recepla, quam tenent Less. < Sanch. 2 cum Soto Pal. Henr. et Sa Bon. 3 c.im Suar. Val. Mol. et Reb. ac Boss. cum Laym. Con. Barb. Gutt. Cov. Villal. etc. ac decis. rotae rom. dicit nou sufficere puram reverentiam, sed requiri ut adiungantur aut verbera aut minae Rut timor alicuius gravis mali, puta 0dii, diuturnae indignationis etc. Ratio quia purus metus reverentialis per se non est gravis, prout requiritur ad contractum irritandum; idque expressum habetur in l. Interpositas , c. de trans. ubi: Non quilibet metus ad rescindenda ea quae consensu terminata sunt sufji-cit , sed talem, metum probare oportet qui salutis periculum vel corporis cruciatum contineat. Praeterquamquod beneait Pont.^, quod purus melus reverentialis sine apprehensione alterius gravis mali non est metus, sed reverentia, quae non inducit metum asicuius mali , sed tantura quaradara erubescentiara, quae verius non ab extrinseco, sed ab inlrinseco provenit.

1057. Dubit. 8. An in raatrimonio contracto ex raetu gravi possil resilire ille qui raetum incussit.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Bnsemb. ut supra , Sanch. 6 cum Soto Henriq. Man. Arrag. Pal. 7 cum Hurt. Ochag. Viil. et Gutt. Diana et probabilera putat Bonac. Ratio, tura quia in contractu raatrimonii nequit alter esse obligatus, aUerolibero remanente; tum quia incutiens melum non tenetur stare matriraonio neque ratione contractus neque ratione iniuriae illalae; non ratione contractus, quia ex contractu nulio nulla consurgit obiigalio; non ratione iniuriae, quia haec iniuria non censetur tanta ut non possit nisi per raatriraonium resarciri.

il L. 1. c. IT.dub. 6. (2) N, 7. (3) P.8. n.6. (4) C. 10. aum. 99. (S) L. 4. c. 5. n. 4.

(«) L. . d. lo. n. b (7) D. 2. p. 12. d. 2.

(«) P. 5. ir. 4. r. 229. (9) P. 8. uimi. 53.

Secunda seMentia vero nagat, camque tenent Navar.io Bon.i' Pont.12 cum Con. etSalmant.'3 cum Aversa Henriq. Trullench. Leand. etc. Ratio quia nemo debet ex suo crimine comraodum reportare. Haec autem sententia una cum praefata ratione maxime probatur ex c. Propositum i . de eo qui dux. etc, ubi, cum quidam coniugatus aliam uxorem duxerit insciam prioris matrimonii , mortua deinde prima uxore , pontifex decrevit virum teneri stare secundo matriraonio, si mulior voluerit, hanc rationem adducens: Nec dignum est ut praedictus vir lucrum de suo dolo reportet . Nec valet dicere quod ibi sermo fil de dolo, non metu, nam in c. Coniingat^ de iureiur. dolus et metus aequiparantur. Imo ait Lugo^'* quod iura maiorem censent iniuriam irrogari per metum quam per doium; unde quod in textu disponitur de dolo aeque et forte potius intelligendum de metu. Hinc fit quod , licet metum incutiens non remaneatobligatus vi contraotus, remanet tamen obligatus ratione iniuriae. Utraque sententia est probabilis, sed haec secunda videtur probabilior, maxime si metus non possit probari , qwia tunc , cum ecclesia cogat metura passura ad cohabitandum , tale gravissimum incommodum non est reparabile nisi per verum matrimonium, et tanto magis si pars me(fum passa fuerit foemina, quae alias, soluto matriraonio, semper aliqua infamia remaneret notata. Et huic consentit etiam Palaus^Squi dicit priraam sententiam tantum locum habere quando iniuria posset alia via reparari.

1058. « Dicitijr 8. Ordo, scilicet sacer, sive raaior, quem qui non coactus susceperit, invaiide malriraoniura contrahit, ut vide supra de sacram. ordinis et hic impedimento tertio. »

1059. Certura est ordinem sacrum dirimere matrimonium, ut habetur ia c. De diacono et c. Ex litterarum^ Qui cler. vel vovent.^ et in extrav. Antiqua,

(10) C. 21. n. Si. y^H) L. c. (12) L.4. c. 15. n. ^ (|.'>) De malr. c. 9. dub. unic. n. 17.

(14) De contract. d. 22. d. 119. v. Quarto(11) L.

74G UB. VI. TRACT.

de voto, Sed dubilatur an ordo sacer dirimat matrimonium ex iure divino vel ecclesiastico.

Prima sententia^ quam tenent Maior. Barb. et alii apud Sanch. i dicit dirimere iure divino, quia in c. un. de voto in 6. votum solemne ordinis sacri aequiparatur professioni religiosae quae de iure divino iam irritat matrimonium, iuxtaprobabiliorem sententiam, quam tenuimus n. 1025.

Secunda sententia vero communior et probabilior, docet dirimere de iure ecclesiastico, ita d. Thomas^ qui : Sed quod (ordo) impediat matrimonium ex constitutione ecclesiae habet. Bellarm.3 Pont. ^ Pal. Cont. Tourn. ^ Bonac. ' Holzm. 8 Spor. 9 cum Scoto Suarez et Per. ac Sanoh.^Ocum s. Bonav. Albert. Magno Soto Caiet. Vict. Palac. etc. Ralio quia ordo per se non dirimit matrimonium, cum stalus ordinis per se non repugnet statui coniugali, ut patet in graecis, ergo ordo dirimit tantum ralione voti castitatis; votum autem non dirirait matrimonium qua votum, quia votum tantum impedit matrimonium, sed qua solemne, at solemnitas est solum ex iure ecclesiastico, dumtaxat igitur ex iure ecclesiastico ordo dirimit matrimonium. Ac proinde bene potest papa dispensare cum ordinatis in sacris, non vero cum sacerdotibus, iuxta dicta n. 807. et 808. Quamvis referat Continuator Tournely olim Benedictum ix. permisisse Ramiro presbytero religionem professo, ut labentem Arragoniae prosapiam editis liberis propagaret. Quomodo autem votum solemne clericorum dirimat matrimonium, vide dicta n. 808.

4060. « Dicitur 9. Ligamen ^ propier quod, quamdiu quis ligatus est coniugi adhuc viventi, invalide contrahit cum alio, quamquam licite, et sine peccato, si moraliter sit certus de morte coniugis; qui si postea compareat,

(1) L. 7. tl. 28. u. 9. (2) In 4. d. 37. qnacsl.

1. a. i. (5) L. 1. de cleric. c. 18. (4) L. 7. c. 22. (JJ) D. 4. ji. 6. n. 8. (G) Tr. dc dispcns. in Si>cc. j.arl. 1. cap. 8. (7) P. 9. u. 12. '8) N. 487. (9) N. 4S. (10) L. c. num. 12. (i£) Loc. cii. i. Prob. 3, (12) P. 10. (13) L. 6. n. 3. u. 68».

VI. DE MATalittOmo

tenetur ad eumdem redire, dimissc posteriore. Vide Bon.i2 ^vide dicta n. 901 . et 903.).

1061. » Dicitur 10. Honestas, hoc est iustitia publicae honestatis, ob quam nemo potest contrahere cum consanguineis illius, quacum contraxit sponsalia vel matrimonium ratum.Et quidem ante Tridentinum et iure aatiquo, hoc impedimentum dirimit matrimonium inter sponsum et consanguineos sponsae usque ad 4. gradum , oriturque ex sponsalibus quibuscumque, etiara invalidis (praeterquam ex defectu consensus), iure vero novo Tridentini non oritur, si sponsalia sint invalida, et irritat tantura usque ad primum gradum, si ex sponsalibus, ad quartura vero, si ex raatriraonio rato sequatur (Etiara ex matrimonio rato nullo, nisi QuUitas sit ex defectu consensus, oritur irapedimentura publicae honestatis usque ad quartum gradura, ut notat Croix <3 et p. Zacharia ex raente s. c. et cardinal. Larabertini). Vide Bonac.15 Sanchez<6 FiU.<7. Notat etiam Diana non oriri ex sponsalibus mutuo consensu dissolutis ex Pont. et aliis
1062. contra Sanch. (Neque ex sponsalibus incertis, ut habetur in c. un. de spons. in 6.; incerta autem sponsalia sunt, si v. gr. fuerint contracta cum persona incerta, puta cum una ex filiabus Petri) uti iieque ex conditionatis , donec conditio sit impleta i^ex Opatov. (Ita Sanch.2o et Salm.2i cum Pal. Bon. et comra. Et certura est ex decl. Bonif. vui. apud Cont. Tourn.22 ubi dictum fuit ; Qui sponsalia cum aliqua muliere sub conditione contraxit, si postmodum ante conditionis eventum cum alia prioris consanyuinea per verba contraxerit de praesenti , cum secunda remanere debebit). Oriri tamen ex matrimonio invalido (nisi sit tale ob defectum consensus23) ex declaratione s. Pii V. atquc adeo etiam ex clandestino

(i4) Ihid. (IS) P. 11. (16) L. 7. d. G8. (17) T. 10. p.2. c. 6. (18) P. 3. t. 4. r. 222 (19) P. 9. l. 6. r 2S. (20) L. 7. d. 69. n. I

(21) Dc malr. c. 12. p. 7. n. 91.

(22) Tr. io &tmeas. tm s|k3C. iiail. . cap. 8. n. 3 23^ P. 9. ■ (i. r

CAP. III. DE IMPEDIMEiN

Idem < ex Pont. Pai. Hurt. Perez etc. contra Sancb. et Praep. »

4 062. Breviter disculiamas quaestiones ab auctore hic vix enuntiatas. Quaer. 1. an oriatur impedimentum publicaebonestatisex matrimonio nulio. Praenotandum quod si nullitas sit ex alia ratione, quam ex defectu consensus, certum est induci impedimentum ex roatrimonio nullo, cum in boc minime sit correctum a Tridentino ius antiquum , ut dicunt Sancb. 2 Pont. 3 Pa). ^ Bon. 5 et Salm. ^cum communi. Dubium est an detur impedimentum , si nullitas sit ex defectu consensus. Affirmant Sancb. ^ Pont. 8 et Sylvius Henr. et Leand. apud Salm. ^ si defectus sit occultus. Et pariter dicunt isti oriri impedimentum ex sponsalibus nullis ob quemcumque defectum occultum, si conlra in foro externo sint valida: quia, ut aiunt, boc impedimentum introductum est ab ecclesia ad evitandam indecentiam, quae iam apparet, si pubiice sponsalia baberentur ut valida. Sed Palaus Booac.^^ Cont. Tourn.i2ConcJ3 etSalm.i^ cum Dicast. Aversa Gon. Hurt. Led. etc. probabilius dicunt, ex malrimonio nullo ex defectu consensus, et ex sponsalibus ex quocumque defectu (praecise conseosus) nullis, nullum oriri impedimentum. Nam quoad sponsalia concilium Tridentinum indistincte dixit, sponsalia quacumque ratione invalida, nullum parere impedimentum , quod iotelligendum, sive defectus fueritpublicus sive occultus. Circa autem matriraonium in c. un. de spons. in 6., sancitum etiam universe fuit, e^sL matrimonio nullo ex defectu consensus non oriri impedimentum. Atque ita confirmasse s. congr. cardinalium testantur Barb. et Farin. apud Salm. ^s.

1063. Quaerit. 2. an ex sponsalibus

(1) P. 9. X. G. r. 85. (2) L. 7. d. 70. n. 8. (5) L, 7. c. 3S. n. 3. et 8. (4) D. 4. j). 10. n. 8.

(8) P. H. n. 10. (6) De malr. c. 12. j.. 7. n. «3. (7) L. 7. disl. 68. u. 14. (8) C. 36. n. 10.

(9) Ib. ».84. (10) P. 10. n. 7. (11) P. 11. n. 5. (12) Loc. cit. V. Sccinul.') o|)tnio, cl nol. 2.

(IS) P 529. n. 5. (14) II». n. 88. (18) Cil. n.88. n« L. 7. c. n. 9. (17) P. 10. n. 9.

(18; L. 7. a. 78. u. 20. (19j Loc. cil. ». Caclei uin.

TIS MATRIMONII DUB. II. 741

mutuo consensu vel ex alia iustacausa dissolutis oriatur impedimentum. Negant Pont.16 Pal.i? cura Hurt. Gutt. et Farin. ex decr. s. c. ubi fertur dictum fuisse invab*da esse sponsalia soluta de consensu. Sed verius affirmant Sanchez<8 Cont. Tourn .19 Conc.20 et Salm.21 cum Soto Laym, Bonac. Perez Dicast. Aversa et sic omnino tenendum (recte ait Croix22) ob declarationem s. c. approbatam ab Alex. vii.die6. iulii 1658. quam aflfert etiam Pitt.2S,ubi pontifex probibuit quod deinceps baec resolutio in dubium revocetur. Et ratio est quia in Tridentino2^ dicitur quod sponsalia valida dirimunt raatrimonium usque ad primum gradum : unde cum ex sponsalibus vaHdis iam sit ortum impedimentum, boc amplius non potest auferri per voluntatem sponsorum vel aliara causam supervenientem.

1064. Quaerit. 3, an inducatur boc impediraentum ex matrimonio nullo, eo quod fuerit clandestinum.

Prima sententia negat et banc tenent Sancb. 25 cura Pahid. Nav. Sa eto. et Con. ac Dic. apud Salm. 26etprobabilem putat Spor.27. Ratio quia (ut aiuot) Bonif. VIII.28 definivit non oriri imped? raentum publicae bonestatis ex matrimonio nuUo per defectum consensus; taleautem matriraonium clandestinum dicunt vere ex defectu consensus esse nullum, cum careat eo consensu quem exigit ecclesia; ergonon parit impedimentum.

Secunda sententia tamen verior affirraat et banc tenent Pont.29 Palaus^o Pign.3< Conc.32Cont.Tourn.33 HoIzra.3< Ronc.35 et Salm 36 cum Layra. Bon. et Aversa. Ratio quia de iure antiquo ex dict. cap. uniG. de spons. tn 6. , quod eliam nunc viget, ut declaravit s. Pius V. apud Salm.3', tantum ex raatrimonio nuUo directe ob defectum

(20) P. 550. n. 8. (21) De matr.c. 12. p. 7. n.88. (22) L. 6. j). 5. n. 685. (23) De malr. n. 1597. (24) Scss. 24. c. 5. (28) L. 7.d.70. n. 15.

(26) ll.id. n. 86. (27) N. 66. (28) In c. 4. et 55. de sj.on$. (29) L. 7. c. 56. n. 8. (50) P. 10. n.,
(51) L. 4. cons. 18. n. 2. (52) P. 530. n. 4. (53) Loc. cit. V. 0|)j)osita. (3)] Num. 6(Ki. (3;J) P. 164. q. 2. i. 4. (3t>) L. c.

(57) Cit. uuti.. UU.

•7C'2 UB. VI. TnACT.

consensuB, non autem ex alia causa impediraenlum excusatur. Et sic declarasse s. congr. cardin. refert Holzman i ex Gall. ad sess. 24. Trid. ubi dictum fuit: Praesupposita declaratione per constitutionem s. Pii v. super hoc decreto^ censuit congr. oriri impedimentum publicae honestatis ex spon~ salibus per verba de praesenti etiam nuUiter contractis^ omissa forma decreti conc. Trid. 2, nempe clandestiue sine parocho et testibus.

Notandum hic id quod habetur in c. un. de spons. in 6. nempe quod matrimonium ratum invalidum non inducit impedimentum in praeiudicium prioFum sponsalium. Unde si quis post sponsalia valide contracta cum una ducat eius sororem, antequam rem habeat cum secunda, potest et tenetur contrahere cum prima, cum matrimomum fuerit nuUum.

4065. « Dicitur 41. Aetas , quia ad valorem matrimonii iure ecclesiastico requiritur annus 14. viri, et 12. foeminae completus , nisi tamen malitia aetatem suppleat, hoc est, adsit et doli capacitas et potentia ad copulam, de quibus iudicare prudentum est. LaymanS ex c. De iis etc. ult. de despons, impub. »

4066. Certum est quod matrimonium impuberum per se est nullum, ut habetur ex c. 6. 1 0. 1 4. de despons. impub. Et hoc etiamsi pauci deessent dies ad aetatem pubertatis, ut communiter docent Sanch. < Pont. 5 Pal. e Escob. 7 et alii (contra paucos), ut clare probatur ex dict. c. %. et c. \. Ex litteris eod. tit. ubi : Donec compleat puer annum decimum quartumy expectet. Ante autem aetatem hanc praescriptam commune est matrimonium non esse nullum de iure naturae, sed tantum ecclesiastico, Sanch. * Contin. Tourn. ^ Pont. et Pal.<o ac alii passim. Dicunt vero canones validum esse matrimonium, si malitia suppleret aeta(1) L. c. (2) S«ss, 24. c. 1. (3) C. 12. n. I. (•4") L.7. dist. 104 n. 1. cl S. (8) L. 7. c.6o. n. 1. (G) D. 4. p. 14, 4. n. 1. (7) L. 27. n. S2S. (tt) N. 9. (9) Tr. de dlspcn». in «pcc. parl. 1. lop, 14. V. Qnoii ad inipiib. (10) L. c.

VI. DB HATRIMOMO

tem, ut habetur in c. De illif 9. et o. Puberes^ eod. tit. ubi: Certum autem est eum puberem esse^ qui habitu corporis pubertatem oslendit, et generarA iam potest. Docent vero d. Thom.*< et Sanch. « cum Abb. Sylvio Soto Ang. Cov. Tab. etc. non sufficere ad valorem matrimonii solam potentiam generandi, ut volunt Host. Praep. Henr. etc.<3,sedinsuper requiri discretionem ad intelligendam vim consensus coniugalis; cum enim tale vinculum sit perpetuum, perfectus exigitur consensus, ut infertur ex c. fin. de despons. impub. ubihaecmalitiaprudentia nuncupatur. Plura autem assignant dd. signa, ex quibus coniiciatur impuberes posse generare, v. gr. si puer iam habuerit copulam, vel si iam sit aptus ad effusionem seminis, vel si puella iam habuit menstruum. Haec tamen signanon admittuntur, nisi sponsi sint proximi ad pubertatem, ut ex dicto cap. Continebatur^ vide Sanch.^^ In quanam autem aetate quis dicendus sit pubertati proximus, alii apud Sanchez '5 dicunt, si desint tres dies, alii sexmenses, alii tresanni, Pal.i^ si desit annus; Sanch. vero^' et Pont.^s dicunt id relinquendum prudentiae iudicis, qui spectare debet qualitatem personae, temperiem regionis etc. Ait autem Contiu. Tourn.i^ quod si certo constaret de matrimonii consummatione, V. g. si puella iam coneepit , iniquum erit eos separare. Addit idem Cont. Tourn.20 cum Nav. posse papam dispensare cum principibus , si aliquando expedit coniungi impuberes ob bonum pacis, ex c. Ubi 2. de despons. impub. in quo interdicuntur impuberes a matrimonio , nisi forte aliqua urgentissima necessitate interveniente^ utpote pro bono pacis talis coniunctio toleretur.

1 067. Quaeriturhic, an si aetate completa pubertatis, puer non valeat coire, nullum sit matrimonium. Affirmant

(11) lu 4. dist. 36. q. UD. art. S. (12) L. 7. d 104. n. 21. (13)Ilnd. n. 20. (14) N. 50. (lii) N. 57. (16) L. c. (17) N. 40. (iU) N. o.

(19) Loc. cit. V. Censent.

(20) Ibid. V. Haec retinia.

CAP. III. DE IMPEDIMENTIS MATRIMONII DUB. II.

743

4bb. et Veracr. apud Sanch.^ eo quod in c. Puberes^ de despons. impub. dicitur, ii esse puberes, qui possunt generare (ergo inferunt) qui generare nequeunt, impuberespotiussuntdicendi, €t inepti ad nuptias. Commuuiter vero negant Pal. 2 Escob. ' Sancbez * cum Sylvio Host. Praep. Nav. Cov. Henriq. '€tc. Ratio quia in iure tantum habetur ad matrimonium reqtiiri aetatem pubertatis; licet autem dispositum sit in lextu praefato et aliis valere matrimonium inter impuberes, si potestatem babeant generandi; tamen nullo iure habetur matrimonium esse nuUum inter puberes, si potentia generandi careant, tunc enim impotentia potius iudicanda est temporalis, unde dicunt aliqui his dandum esse biennium vel triennium ad experiendum; sed communius censent Pal. ^ Pont. ^ Escob.'' «um Henr. Sylv. et Praep. et Sanch.8 cum Abb. Host. Ang. Tab. etc. expectandura in viro usque ad annum 18. et in foemina usque ad 14., quiatunc natura perfecto robore pollet. Neque hic procedit regula triennii in c. Laurdabilem de frig. et malef.^ illa enim procedit quando impotentia provenit ex frigiditate vel alio impedimento , non vero quando provenire potest ex imbecillitate aetatis.

Matrimonium autem senum, quantumcumqne decrepitorum , validum €st, modo possint saltem arte medicinae copulam habere, ita communiter Sanchez.9 et Salm.^o cum d. Thom. et ^liis passim. Secus dicendum (contra T^av. et alios), si omnino sint impotentes, utSanch.^i cum Ang. Sylvio Lop. Scot. Rich. et Boss.12.

1068. <f Dicilur 12. Afjinis. Est autem aflinilas, propinquitas personarum nata ex copula carnali, sive licita sive illicita. Ulraque iure saltem ecclesia«tico dirimit matrimonium; iUa usque ^d 4. gradum inclusive, haec vero iure iiovo usque ad secundum tantum. Et quidem si antecedat matrimonium ;

(1) L. 7. d. 104. n H. (2) D. S. p. 14. §. 4. n.8. %) L. 27. n. S4I V L. c. n. 18. (5) N.G. IG L. 7. c. C3 a. 1. (7) N. 545. (8) N. 18.

nam si superveniat, v. g. si Titius coguoscat uxoris suae cognatam in secundo gradu, non dirimit, licet is qui peccavit non possit petere debitum, sed tantum reddere. Porro gradus et Hneae affinitatis accipiuntur, sicut in consanguinitate, ita ut qui est uxoris consanguineus in primo gradu, sive rectae sive transversae Hneae, is sit affinis marito in eodem gradu lineae rectae vel transversae. Denique omnis affinitas quae oritur ex affinitate sublata est per coucil. lateran. Vide Layman et Bon.13.

Unde resolves:

1069. » 1 . Is qui fornicatus est cum sorore sponsae suae, cum neutra potest valide contrahere citra dispensationem, imo nec cum earum consobrina vel matertera (Sic pariter censuit s. c. ut refert p. Zach. apud Croix** posse contrahi matrimonium inter vitricum et uxorem quae fuit privigni).

»Si quis postdispensationem rursus cognoscit eamdem sororem sponsae, non eget nova dispensatione, vide n. 1140.

» 2. Potest quis ducere affinem fratris sui etiam in primo gradu, v. gr. duo fratres possunt ducere duas sorores, imo pateret filius possunt ducer» matrem et filiam. Laym. Bonac.^^.

» 3. Titius potest successive duoere Titiam et Bertam, quae fuerunl uxores Caii et Sempronii fratrum.

» 4. Titius, qui duxerat sororem Caii, potest post mortem Caii, eiusque sororis, ducere Bertam uxorem Caii. »

Hoc igitur impedimenlum affinitatis tantum contrahitur quando vir habet rem cum consanguinea uxoris, vel uxor cum consanguineo viri, unde minime contrahitnr si a consanguineis viri habeatur copula cum consanguineis uxoris vel e converso. Hic autera Dotandura quod de iure antiquo hoc impedimentum extenderetur usque ad septimum gradum ex c. Nullum et c, Aequaliter , caus. 35. q. 3. Sed dein(9) L. Ct. a. 92. n. 19. el 20. (10) Dc nialr. c. 12. p. 10. u. 12G. (11) N. 23. (12) C. 7. n. 190. (13) P. 12. (14) L.C. i>. 3. aUu. GOo. (1.^1 L. c.

7U fclB. VI. TRACT.

ceps restricfnm fnit ad quartnm gradnm in c. Non debet de consanguin. et affin. tara ex copnla licita quam illicita. Item ex Trid. < restricta est adinitas ex copula illicita solum ad secnndum gradum.

1070. Sic de impedimento affinitatis contracto ante matrimonium. Post vero matrimonium, si coniux rem habet cum consanguinea vel consanguineo alterius coniugis, tunc contrahit impedimentum ad petendum, ut communiter dicunt dd. , modo incestus sit cum consanguineis coniugis in primo vel secundo gradu, ut habetur ex c. Si quis 1. de eo qui cognov. etc. ubi: Si quis cum filiastra sua scienter fornicatus fuerit^ nec a matre debitum petere, nec filiam unquam habere potest uxorem. Hic igitur praescribitur impedimentum in inceslum in primo gradu affinilatis. Quod autem extendatur tantum ad secundum gradum, habetur ex declar. Gregorii xiii. apud Boss. 2 ubi dictum fuit : S5. d. Gregorius xiii. ecD sententia congregationis dixit per hoc decretum (id est Trident.) ablatum censeri impedimentum quoque superveniens affinitatis post contractum matrimonium. Concilium sustulit tertium et quartum gradum^ ergo in omnibus.

1071. Quaerit. 1. An uxor cognita a consanguineo viri, metu gravi coacta, privetur iure pelendi.

Prima sententia affirmat et hanc tenenl Pont. 3 et Sanchez ^ cum Sylvio

Rich. Led. Graff. etc. Ratio quia id

clare videlur inferri ex c. Sacris 5. de

iis, quae vi etc, ubi cum dubium verterit, an communicans propter metum

cum excommunicato excomniunicationem incurrerit, Innoc. iii. dixit : Lice^

metus attenuet culpam, qma tameneam

non prorsus excludit , cutn pro nullo

metu debeat quis mortale crimen incurrere^ excoiv.municalionis labe credimus

inquinari. Ncc valet interprelatio aliquorum, id intelligide metu levi, nam

(I) Sess. 24.C. 4. (2)L. 2. c. 5. num. 24. (3) L. 10. c. 17. n. 6. f4) L. 9. d. 31. num, 4. (5)n.4.p. 2. n.5. (G)ne malr p.426. n. 252. (7)L.5. Ir. U).p. 5. c. i.n. M. (8) l>. 5. p. 4. g. 6. num. 0. (9) l)e malr. c. 1 5. p. 5. n. 28.

VI. DE MATRIMONIO

pontifex aperle intelligiteliamde gravi cum dicat pro nuUo metu etc.

S^cunda sententia vero, communior et probabilior, negat, et hanc fenent Bon. 5 cum Nav. et Reb. Elbcl 6 cnm Tamb. et IIIs. et probabilem pntant Laym. ' Pal. » Salm. » cum Gabr. et Ant. a Spir. s. ac Sot. et Vill. apud Boss.^o. Ratio quia, sicut metus excusat a lege ecclesiastica , sic etiara a poena ab ipsa imposita; nec obstat textus supra oppositus, quia ( ut explicant aa. praefati cum Soto Barbosa et Vict. apud Boss.ii)textus ille intelligitur loqui de raetu incusso in contemptum excommunicationis, nam extra contemptnm metus gravis certe excusat a lege ecclesiastica, et etiam ab excommunicatione, casu quo res, quae metu agitur, ex solo iure ecclesiastico est prohibita, ut certum est apud omnes, vide dicenda de cens. l. 7. n. 46.

1072. Quaer. 2. An ignorantia excuset ab incurrendo hoc impedimento petendi. Hic distinguenda est triplex ignorantia, iuris, facti et poenae.

Primo igitur, si adsit ignorantia mns, nerape si vir accedit ad consanguineam uxoris, nesciens adesse legem humanam id prohibentem, Cordub. et Man. apud Sanch. ^2 dicunt incurrere impedimentura, etidera sentire debenl Sot. Turrec. Abb. Led. etc. apud eumdem Sanch.i3 qui censent omnes poenas eoolesiaslicas, excepta excomraunicatione, incurri etiam ab ignorante legem positivara, raodo ipse sciat id esse vetilura de iure naturali. Ratio (ut aiunl), tum quia obligatio ad poenam non oritur ex scientia delinquentis, sed a voluntate legislatoris, tuni quia excusat quidem a poena ignorantia facti, non vero ignorantia iuris, ut habetur in Reg. 13. iur. in 6. Probabilius vero et coraraunius docent iion incurrere impedimentum Navarrus Suarez<5 Sanchez^c Wigandt ^'Boss.^* cum Pont. Aversa et Vill. Salm.*^ cuiik

(10) T. 2.C. S. n. 152. (H) L. c. (12)L.9.d. 32. n. 46. (13) N. <6. (<4)Cap. <6. num. 54.. (15) 3. p. d. 77. arl. 8. t<6) L. c. num. 47. (l7)Tr.l0.n.lOO.v.Nota. (18) T.2.c.5.n.lo7. (19) Demalr. c. 15. p. 3. n. 50.

flAP. III. DE IMPKDIMB?(TIS

Per. tilc. et Gabr. ac Bonac. * cuiii ba

':I5

Led. Heor. et Reg. Ratio 2. quia, cum poena sit imposita a lege humana, qui cum ignorantia contra illara operatur, sicut excusatur ab eius transgressione, ita etiam excusatur a poena; et sic respoudetur primae ratloni sententiae oppositae. Respondetur autem ad secundam, quod regula illa currit tantum pro foro externo , non vero pro iuterno.

1073. Secundo, si adsit ignorantia facti, nempe si vir sciat legem ecclesiae probibentem petitionem debiti, sed nesciat illam ad quam accedit esse consanguineam suae uxoris, lunc commune est non incurrere impedimentura, ut docent Sanch. 2 (contra Ovan.) Bon. 3 Pal. 4 Bon. 5 Boss. 6 Wigandt 7 et Salra. 8 et alii passira. Ratio quia, cum privatio iuris petendi sit poena incestus , ubi deest incestus culpa , cessat etiam poena. Et hoc dicendura, etiarasi ignorantia fuerit crassa, utdocent etiam comrauniler Sanch.^ Nav.io Ponl.** et Boss. *2 cum Pal. Bon. Gon. Hurt. etc. (contra Toletura et quemdara alium auctorem). Et ratio patet ex lextu citato Si quis \ . de eo etc. ubi imponitur hoc impedimentura tautum scienter peccanti iuxta verba relata n.
1074. Excipiunt tamen Sanch. 13 et Boss.'^ cum Suar. Bou. Reg. Diana etc. (contra Hurt. Vasq. Sylv. etc.) nisi ignorantia sit adeo crassa, ut videatur ingeus temeritas ignorare , talis enim ignorantia crassissima aequiparatur dolo ex 3. §. Gener. ff. de dolo etc.

An autem excuset ignorantia atfectata. Vide dicenda de censur. l. 7. f». 48.

1074. Tertio, si adsitignorantia poenae^ nempe si quis habeat scientiam legis et facti, sed nesciat poenam non pelendi, dubitalur, an haec ignorantia excuset.

(1) Q. 4. |). 2. I.. G. (2) L. 9. d. 32. num. 47. |5) Q. 4. 1». 2. n. G. (4) D. 3. p. 4. ^*. G. arl. 3. (S) L. 10. c. 10. C.u. 0. (G) T. 2. c. 5. n. 184. 17) Tr. IG. u. 100. (8)CU. n. 50. (9) N. 5G. . i47. ilO) C.27. «.12. (11) L. 10. c. G uum. 10. il2)L. c. n. KJO. (15) N. 20. (14) N. 1G2.

L. 9. <<. 52. uum. »0. V.tG) Dr umir. c. fa. u. 5. u. 50.

MATUIMONII DUB. H.

Prima sententia negat et hanc tenent Sanch. Salra.'^ et Croix^ cura Pont. et Aversa. Ratio quia poena haec magis habet rationera irapediraenti sive inhabilitatis, quara poenae.

Secunda sententia vero salis probabilis affirraat et hanc tenent Bonao.^s Wigandt<9Pal.20 Boss.21 Tarab.22Elb.23 Sporer24 cura Portell. ac Diana^s cum Con. et Durand. et probabilem putant Sanch.26 et Layra. apud Croix^?. Ratio horum aa. quia censent hanc non esse meram inhabilitatem, sed veram poenam iu vindictara incestus, idque probant ex eo quod si haec non esset poena, affinitas illa contraheretur, etiarasi incestus eveniret sine peccato, vel etiamsi haberetur copula per vim et metura, sed hoc ipsi adversarii negant. Nec obstatdicere nullara poenam incurri sine senlentia saltem declaratoria , sed nemo dicit ad hoc irapediraentum incurreuduin requiri sententiam, ergo non est poena. Sed respondetur quod sentenlia tunc requiritur quando crimen facile potest prcbari , non vero quando est dillicillimae probationis, ita ut si requireretur sententia, poena redderetur fere inutilis , ut docent Suar. et Villal. apud Boss.28,et ita accideret in nostro casu , ubi ut plurimum incestus occultus est, nec potest probari. Et cum probabilissimum sit ab ignorantibus non incurri poenas a lege ecclesiastica impositas , qunndo sunt extraordinariae, scilicet quae per se ne in confuso quidem praevideri possunt, ut docentNavar.29 cum Caiet. Sylv. et Ang. s. Anlon.^o^ item Host. Con. Sayr. Durand. Phil. Man. etc. apud Boss.^i • hinc satis pariter probabile est non incurri ab ignorantibus hanc poenam, quae certe videlur exlraordinaria , cum per s^ praevideri nequeat.

1075.0 uaer. 3. An ad contrahendara

(17) L. C. |.. 5.n. 57G. (18)Q. 4,i..2. n. C.resi». 2.

(19) Tr. 16. n. 100. v. Not;».

(20) Tr.l.d. I.p.l7. n.8. (21) T.2. c. S.n. 179. (22) Dcc. I. 7. c. 4. 2. n. 3. (25) P. 42G. u. 255. (24) Eod. lit. n.84. (23) P. 5. irac:. S. r. 12. (2G1 Loc. ca. n. 21. cl uO. (27) Loc. ciu

(2U; N. 2G. (29) C. 27. n. 274. cl c. 25. n. 47. (50, 5. liU 2i. c. 55. (31) L. c. n. 173.

alBnitatem requiratur ut copulaex utraque parte sit consummata. Certum est requiri seminationem vin: an aulem requiratur etiam seminatio foeminae. Negant Pont. < Pal. 2 Croix 3 Sanchez 4 cum Arm. Tab. Henr. Gab. elc. ac Bonac. 5 cum Palud. Sylv. et Soto. Ratio quia ad generationem non est necessarium semen foemineum, iuxta plurimorum sententiam relatam n. 91 8. V. Si autem.

Secunda sententia vero etiam probabilis afiirmat et hanc tenent s. Bonav. Innocent. Archid. Lopez Graff. Cenedo etc. apud Sanchez ^ et probabilem vocant ipsi Sanchez ' et Pal. 8 ac Ronc. 9 Elbel '0 cum Hurt. et Mast. ac Salm.^i cum Sylv. Trull. et Durand., item Aversa Diana et Krimer apud Croixi2.Ratio, tum quia, iuxta aliorum plurium sententiam [vide dicta n. 918. ) etiam semen foerainae requiritur ad generationem, tum quia (et haec ratio fortius urget) non contrahilur atBnitasnisi coeuntes fiant una caro: ut non fiunt una caro, nisi semina commisceantur. Ethaec sententia valde firmatur ex auctoritate d. Thom. cuius verba retulimus n. 1036.U. Hicautem, ubi expresse docet exigi seminationem tam maris quam foerainae ut affinitas contrahatur. Hic tamen bene advertunt Sanch.i3Croixi* et Elbel^^ quod in dubio praesumendura est pro copula perfecta, quia ex corarauniter contingentibus haec prudenter adfuisse praesumitur: quapropter si vir coierit et dubitat an serainaverit, vel an intra vas, copula praesumitur perfecta.Et sic etiara dicunt Aversa Diana Kriraer et Gobat. apud Croix, seraper praesumi seminationem etiam mulieris, quando ipsa in coitu magnam senserit voluptatem, esto seminalionera non advertit. Imo merito dicit EIbel<6 cum Sanchez Cleric, et aliis, quod in foro externo,

(1) L. 9. c. 20. n. 1. (2) D. 4. p. 8. ii.3. (5) L. 6. p. 3. n.696. (4) L. 7. c.64. u. 21. (S) Q. 3. j). 13. n. 12. (6) N. 20. (7) Il.iil. [8) D. num. 3. (9) Dc malr. q. 4. c. 3. q. 9. (10)P. 428. II. 227. (ll)Dc malr. c.4. p. 1. n. S, (12) D. num. 696. (13) L. 8. iL 6. u. 18. (l A) 0. nnra. 09G. (Il>) P. 427. n. 2.-6.

^ *(I7^ L. 3. c. 12. u. :0. Atlj K. 11.

I. DE MATRIMONIO

ubi constat de coitu, semper pronuii'» tiandum est pro impedimento affinita« tis contracto, et sic etiam iudicandum in foro interno, quod praesumptioni fori externi conformari debet, semper ac non constat hanc esse falsam.

1076. Quaerit. 4^ Quis possit dispensare in hoc impedimento. Alii dicunt solum pontificem posse, cura ab ipso fuerithaec poena iraposita, ita Covarr. Graff. et Matien. ap. Sanch.". Alii dicunt possedispensareetiamepiscopura, sed tantum in casu necessitatis, utSylv. Lop.etMargarita ap. eumdemSanch.is. Alii vero communissime docent semper et absolute posse episcopum dispensare, ita Layman.19 Pal.20Merbes.21 cum Pont. Wigandt22Tambur.23Elbel 24 cum Anacl. Boss.25 cum Henr. et Vill. ac Sanch.26 cum Palud. Soto Arm. Sa Vega Man. etc. Ratio quia, dato quod episcopus id non posset ex dispositione iuris, bene tamen id potestratione consuetudinis. Hanc autem facultatem dispensandi bene potest alteri delegare, non solura in particulari, sed etiam in generali, videdicendan. W^i^.Quaest. 4.

Insuper possunt etiam in hoc impedimento dispensare omnes confessarii regulares mendicantium a provinciali ad hoc munus deputati, ex pluribus privilegiis, nempe Martini v. cum declar. lulii 11. ut ferunt Sanch.27Spor.28 Elbel29 Pont.3o etSalm.31 cum Gutt. Aversa et Candido ( contra Conc.32 qui ait orania haec privilegia esse prorsus commentitia, cura ipse in bullario ea non invenerit), itemex privilegio s. Pii v. vivae vocis oraculo, ut ferunt Wig. et Boss.33 cum Laym. Reb. etc. Idem privilegium concessum societati lesu affert Pal.34.

An autem mendicantes, ut vi suorum privilegiorum possint dispensare in praedicto impedimento,debeant ha(19) L. S. tr. 10. p. 3. c. 1. Dum. IS.

(20) D. 3. p. 4. S- n. S. (21) T. 2. p. 49S. V. Quod autem. (22) T. 16. num. 100. r. 3. (23) L. 7. c. 4. S. 2. n. 3. (24) P. 426. n. 234. (23) C. 8. num. 14. (26) D. d. 12, n. 13. (27) L. 8. d, 16. num. 8, (28) N, 483.

(29) P. 382. *n. 71. (30) L. 8, c. 13. in fine. (31) Dc malr, c. 14. p. 1. n. 14. (32)P. 24S.u. l(
(35j L. c (34) Loc. cil.

CAP. III. DE IMPKDIMENTIS iUTRIMONII DUB. II.

/47

bere licentiam specialeQi a suo generMli vel provinciali. Alii dicunt nullam requiri licentiam, quia in privilegiis concessis benedictinis et minoribus absolute conceditur praedicta facultas. A!ii aflirmant, ul Sanchez i Pal. 2, item Vill. Rodr. Aversa etc. Salmant. 3 q^uia (ut hi aiunt) in privilegiis omnino requiritur deputatio a provinciali. Alii demum, ut Salmant. < cum Leandro et loan. de la Crux, dicunt requiri qui<3em licentiam superioris, sed satis esse quod habeatur a praelato monasterii, quia privilegium concessum benedictinis vallisoletanis fuit concessum a Martino v. et lulio ii. priori monasterii.

1077. Nota hic ultimo: Contrahentes scienter cum impedimeuto consanguiiiitatis vel affinitatis incurrunt excommiinicationem ipso facto, ut habetur in €lem. un. de consan.., ubi praecipitur etiam ordinariis, ut istos curent vitari, donec satisfecerint.Etidemibi statuitur de religiosis, monialibus et clericis in sacris constitutis matrimonium contrahentibus ( qui insuper denuntiandi sunt ex edicto inquis. generalis apud Potest. 5 ), ac de laicis nubentibus cum monialibus. Cum autemhaec poena sit «diosa, reqte dicit Croix ^cum Pontio Spor. et Aversa eam nou extendi ad alia impedimenta.

1078. « Dicitur 13. Si clandestinus: quia Trid. irritat matrimonia eorum, qui contrahunt aliler quam coram parocho vel alio sacerdote de ipsius vel ordinarii licentia et duobus ad minimum testibus, vultque graviter puniri eos, qui contra hoc conlraxerint, vel etiam inlerfuerint.

1079. Ad rem melius intelligendam cotandum est, duplici modo matrimonium esse clandestinum, vel quando

(1) L. 8. (1. 16, n. 3. (2) D. 4. p. ull. $. 1. n. 18. <5) De matr. c. 14. p. 1, n. lo. (4) Ibid. n. 16. (5) P. 329. (6) L. 6. p. 3. num. 807. <7) L. 3. d. 18. n. 1. (8) L. S. c. 7. n. 1 <9) Qu.2. p.7.n. 1. (lOj Dc matr.c. 8. p. 2. n. 11. (11) L. 5. d. 17. n. 4 (12) L. 5. c. 6. n. 2. (13) P. 13. S. 8, u. 9. (14) Ihid. n. 15. <lo) L. c. n. 14. ct 1;>. (16) Il.id. num. 16. il7) C. 4. uum. 7. (18) D. 27. d. 1. n. II.

119. L. 6. p. 5. u. 778. (2U) Ui. o. 17. (21) Ib.

malitiose contrahitur sine denuntiationibus et tunc est tantum illicitum, vel quando contrahitur non coram parochoet testibus, et tunc distinguendum est: nam quoad infideles aut fideles qui degunt in locis infidelium, vel ubi Tridentinum non est receptum, tale matrimonium est quidein validum, cum lex saltem per decem aanos non recepta non obliget, ut dicunt Sanchez ^ Pont. 8 Bonac. » et Salm.io cum Perez Dic. Aversa Led. etRodr. Quoad fideles autem qui sunt in loco ubi receptum est Tridentinum matrimonium esset nullum, etiam in casu necessitatis, ita communiter Sanchez Pont.12 Pal.^^i et Salm.ii cum Laym. Con. Corn. Henr. etc. communiter contra Sot. et alios paucos, qui censent posse aliquando dari casum (etsi rarum) in quo sine parocho valeret matrimonium. Sed hos recte dicunt Salm.i^ non esse audiendos, quia necessitas non potest reddere habiles eos quos Trident. omnino in^a6i7e5declaravit, ut habetur sess. 24. c. 1. Et hoc currit, etiamsi matrimonium esset contractum cum ignoranlia invincibili, Salm.iG cum communi.Dicunt tamen Layrn.^' Con.^^ Croix^^ cura Bellarm. et communi (contra LessiumJ, item Vega Tanner, Dic. et Verac. ap. eosdem Salm.20, quod si non possit in aliquo oppido haberi pastor aut alius gerens eius vices, tunc validum est matrimonium initum cum testibus sine parocho.Et probabile id putantSalm.2* propter quamdam deciar. Clem. viii. apud Coninch., quia tunc vel ncn adest ibi parochia vel ibi non durat promulgatio Trident., quamvis facta fuerit, destructa enim parOchia, censetur destructa promulgatio quoad eius valorem22. Pariter matrimonium celebratum sine parocho in locis infidelium a

(22) Constat iam ex pluribus rcsolutionibus s. congreg. cardin. valida et licita csse malrimonia sina parochi pracscutia coutracta, cum coutraheutes superiorcni lcgilimum nullatcuus aul nounisi dilliciU lime scu periculosissime adire possiut, quolics duo saitem lcstes, iu quantum ficri potcst, catholici,ad fucriul. Quo in casu decel hortaudii|uc suut tidules, ut cum saccrdotis copiam habere possunt, ab eo pr« celebiando aut iani cclebralo malrimuuio beucdi ctioiK-ai pcUiiit.

LIB VI. rnACT. TI. DB aiATnrMONlO

fidelibus caplivis, vel mercaloribus ibl degentibus per modum hospitii, validum est et licitum. Salm < cum Sanc. Bon. etc. Hicque advertatur quod matrimonia clandestina hodie ne sponsalium quidem vigorem habent, prout declaravit s. c. apud Fagnan. 2.

1080. Peregrini autem, si contrahant in loco ubi TrldeBtinum est receptum matrimonium sine parocho et testibus est nullum, quia etiam peregrini obligantur legibus locorum quoad contractus; ita communiter Sanch. 3 Pont. * Bonac. 5 Salm. « cum Pal. Con. Dicast. Reg. Per. etc. ex c. /Sn. de foro compet. ubi dicitur in contractibus servandas esse leges et consueludines locorum. Si quis vero se transferret ad locum vel illuc transiret, ubi Tridentinum non est receptum, et ibi contraheret sine parocho et testibus, nullum est raatrimonium, secus autem si in illum locum vere transferret domicilium, quamviscum animo ibi contrahendi sine parocho et testibus; ita declaratum fuit a s. c. die 14. aug. 1627. Et haec declaratio ( quidquid dicant Sanch. et alii apud Salm. ') omnino teuenda est cum Salm.8 et Croix^> et aliis, cum ipsa fuerit approbata ab Urbano viii. pro tota ecclesia, dum ibi dictum fuit: Per quoscumque iudices sic definiri dehere. Et decretum Urbani iterum confirraatura est a Bened. xiv. in epistola, Paucis abhinc hebdomadis^ edita diel 9. raartii an.1758. ubi decr. Urb. in extensum refferlur; vide in Bullar. Bened. xiv.

1081. « 1. Per parochum intelligitur is qui habet ordinariam iurisdiclionem incontrahenles, ulpole qui doraicilium et habitationem habeant in eius paro(I) L. 6. p. S. n. 22. (2) In c. Ad audiciidam. (5) L. 5. d. 18. n. 2G. (4) L. 8, c. 8. n. 1.

Q. 2. p. 7 n. 5. (G) De malr.c.S.p. 2. n, 18. [7) 11). n. 20. (8) Ih. u. 21. (9) L. 0. p. 6. n. 712. (10) L. 5. d. 23. n. 7. (11) L. B. c. 15. §. 1. n. 2. (12) U)id. p. S. n.23. (13) Nol. 53. n. 6. (14) Ex decl. 8. c. 18. uov. 1707. — Cnm iu Hollandin parochi priprie dicd minime rcperiantur, sed missionariorum dircctioni catliolici ihidom stibiiuiaiiliir, duUilatuni luit, utrum ruk-les pro malriinonii validitalc ad domicilii siii pastorcia adstriu>:orfntiir, an voru oorain cuiiiscumi|nc districtLS pa>i«re validi' conlrahcrc possont; itatpiopapa Piiis vii. j)i«' 17 maii l«» l'!. AfcUtfdxW: raroc/imtt pioprium

chia ( Nomine parochi commune est intelligi parochum domicilii, non autem originis, ita Sanch.^o Pont.^Salm -^et Bened. xiv.<3 cum Barb. Perez etc.'), item episcopus vel eius vicarius in sua dioecesi (Ut Sanchezis Pont.^s Pal.i7 ©t Salm.i^oum aliis (contra aliquos) ex cap. Romana^ de appell. in et c. 2. de consuet. in 6. Et hoc etiamsi episcopus suo vicario id prohibuerit, luxta declar. s. c. quam refert p. Zacharia apud Croixi9.Episcopus enira nec parocho nec suo vicario potest interdicere ne raatrimoniis assistant, ut alias declaravit s. c. apudCroix^o. Idemqua dicitur de vicario capituli, sede vacante, et de abbatibus qui habent iurisdictionera quasi episcopalem erga suos subditos), uti et papa: item capitulum, sede vacante, cardinalesin ecclesiis sui tituli, legati in sua provincia. Snfficit etiam excommunicatus aut non sacerdos (Infra annum, in quo debet sumere sacerdotiura, ex c. Cum ex eo, de elect. in 6. Is igitur non solura valide, sed etiam licite assisteret, ut Sanch.^ Pont.22 Pal. 23 et Salm.2i cum Aversa Gabr. et Leand. contra paucos, atque cura decreto s. c. ap. Pitton.25 die 12. martii 1693. Et hoc etiam transacto anno, ex alio decretos. c. 12.martii 1583. apud Boss.26, Parochus aulem qui potest assistere potest etiam dare liceutiam assistendi alteri sacerdoti, ut habetur in Trident.27 ubi: Praesente pa^ rocho vel alio sacerdote de ipsius paro^ chi seu ordinarii licentia. Ilera hic notandum quod parochus potest assistere nupliissui parochiani, etiam extra parochiam, et adhuc contradicente parocho illius loci, ut scribit Fdgnan.28 ex

calholicorum in Hollandia commorantium ibiqitc matrimonium inter se contrahere volentium , csss pastorem vel compaslorcm illitts civiMis vcl loci. in qtto alteruter ex contrahentibus ilomiciliuin f(i qitasi domicilium habet, ideoqtte nonnisi coram i7/# vel alio sacerdote de illixts licenlia validc posse iik^ trimonio copulari. (IS) T. 3. d. 28. ii. 18. (16)L. c. 11. n. 1. (17) D. 2. p. 13. S- H. n.3 (18) De malr. c.8.p.4. n.SS. (19) L.6. p.3. n. 725: (20) ll)id. (21) L. 3. c. 20. u. 3. (22) L.o.t 17. n. 1. (23) P. 13. S- 10. n. 2. (24 l!.. n. 40 et 4u. (2o) N. lOG. do malr. (20) T. 1. c.4. u.iW (27) Soss. 24. c. 1. (28) L. 4. m c. Qu..d uobis. ilt claudi-kt kli'»pous. n. o6. <-i 4"

CAP. in. DE IMPEDIMEM

plnrib. decr. s.c). Nec requiritur ut a parte rei vere sit parochus, sed sufiicitsi habeat titulura saltem coloratum, ita ut communi errore habeatur parochus, nec sit intrusus absque omni titulo. Vide Bonac. ^ (An aulem sufBciat error communis sine titulo. Vide dicta hoc 1.6. n. 572. v. Maius dubium.) »

1082. Parochus igitur excommunicatus, etiamsi sit vitandus, irregularis et suspensus, valide assistit in matrimonio, quia ibi nuUam exercet iurisdictionem, sed tantum assistit ut testis qualificatus, qui de matrimonio testificari possit; ita communiter Sanch. 2 Pont.3 Barb.4 Boss.s Bonac. ^ el Salm.' cum Pal. Con. Led. Aversa et Henriq. (ccntra paucos). Et idem ait Fagnan. » cum decreto s. c.

1083.Sed dub.l.An parochusexcommunicatus vitandus peccetgraviterassistendo. Affirmant Con. 9 Pont. cum Cov.Suar.ii ac Vasq. Reb. et Bon. ap. Boss.^2 ixiodo non adsit necessilas, quia alioqui comraunicaret cum aliis in re sacra et gravi. Negant vero Sanchez <3 Boss.i^ ac Hurt. Diana Villal. Leand. etc. ap. Salm.^5(qQorum aliqui tenent nec etiam leviter peccare). Ratio quia communicaret cum suis parochianis in renecessariaad eorumutilitatem,quam eis ex officio praestare tenetur. Sed hoc non obstante, magis mihi arridet prima sententia, iuxta dicta de sacram. in gen. l. 6. n. 88. ubi scripsimus, parochianis non licere petere assistentiam iu matriraonioparochi excommunicati, nisi urgeat gravissima causa, et alius non adsit qui possit supplere. Omnes autem conveniunt quod si talis parochus a suo episcopo iuste fuerit interdictus ab assistendo, tunc valide assisleret, sed a culpa gravi non excusaretur quia violaret praeceptum superioris in re gravi, Sanch.<6 Salmant.i' cum Pont. Con. Pal. Bon. etc.

(1) Qu. 2. p. 8. (2) Lib. S. d. 21. niim. 4. \Z) L. S.c. 17. n. 6. (4) All, 32. num. 90. (S) C. 4. n. 8S. (6) P. 8. n. 22. (7) De matr. c. 8. p. 4. n. 40. (8) L. ii. in c. QuoJ a praedcccs«oie, dc sclismal. n. 81. (9) D. 27. c. 2. n. 24. (10) L. S. c. 17. n. 11 (11) T. d. 11. secl.

1. n.24. (I2)C.5.n. 90. (13) L. 5. d. 21. u. 8. (14) L. c. (iiJ) ll.id. iium. m. 'JG) IVi.m 11.

TIS MATRIMO.MI DUB. II. 719

1084. Dubit. 2. An parochus excommunicatus aut irregularis possit alteri sacerdoli dare licentiam assistendi. Affirmant Sanch.»» Pal.19 Barb. 20 Poot.21 Bon.22 cum Caiet. et Led. ac Salm.23 cura Trull. Henr. etc, quia concessio licentiae illius non est actus iurisdictionis, sed potestatis. NegantvcroLay^3024 Con. Dic. Suar. etc. ap. Salm.25 quia, licet assistere non sit actus iurisdictionis, talis tamen est dare licentiam. Sed sapienter respondet Sanch. huiusmodi facultatera concedendi licentiara non spectare ad parochum qua parochum, sed qua legitimura testera raatriraonii destinatuma Trident. cum potestate alium substituendi, undeprima sententia probabilior videtur.

« 2. Parochus vel quivis habens iurisdictionera ordinariara potest aiium sibi substituere, non tamen nisi sacerdotera.

1085.» 3.Cura ad testes requisilos non addatur debere esse orani exceptione maiores, sufficiunt etiara infaraes, foeminae, pueri habentes usura sufficientem ralionis, parentes, domestici ac servi (Etiara infideles, quamvis casu transeant aut vi detineantur, ut Sanchez26 Pal.27 Barb.23 Laym.29 Bonac.30 et Salm.3i cum Con. Dic. etc). »

1086. 4. Si duo sint parochi eiusdem parochiae, potest utervis assumi ( etiam invito altero, Salm.'2 cum Pont. Con. Henriq. etc). Similiter qui habet duo domicilia quae aequaliter inhabitat, vel domum quae partim pertinei aduoam parochiara partim ad alteram, potest alterutrum accersere, quia uterque est proprius parochus. Laym. Bonac.33 et Sanch. commun.

Si sponsi habent duo domicilia iu duabus parochiis, dicunt s. Anton. Palud. Ang. Gabr. etc. apud Sanch.^^matrimonium esse contrahendum in illa parochia ubi tunc leraporis habitant

(17) Il.id. .1. 49. (18) Lil). o. d. 21. uum. 8. (19) P. 13. i. 10. u. 8. (20) All. 32. n. 110. (21) L. 6. c. 17. n. 14. (22) P. 8. num. 22. (23) Ibid. u. 51. (24) C. 4. n. 5. (23) L. c. n. SO (26 j L. 3. d. 4S. D. 5. (27) P. 13. $. 15. n. 5. (28)AU. 52. n. 158, (29)0.4. n. 6. (30)P.8.n.43 (.-1) De matr. c 8. p.5. n. d9. (52) Ib. p. 5. n. 53 l Loo) L. c. (34) L. 3. d. 24. u. 4.

Sed communifjsimo ei vaiue prooaM liter dicunt Sanchez t Koncaglia 2 cum oommuni Boss. ^ Bonac. < cum Gutt. et Reb. Pont.^ Barbosa 6 cum Coninch. et Salm.' cum Perez Trull. Dicast. et Henr. matrimoniura posse contrahi in alterutra parochia, modo in utraque sponsi aequalem habuerint habitationem, quia tunc in alterutra possunt recipere sacramenta. Idque confirmatur cx c. 2. de sepult. in 6. ubi dicitur: Cum ab eo qui duo habet domicilia^ se collocans aequaliter in utroque^ in loco tertio eligitur sepultura, domiciliorum €cclesiae habebunt inter se dividere canonicam portionem. Ergo non habenda est ratio actuahs, sed tantum aequalis habitationis. Haecautem aequalitasmoraliter accipienda est, ut dicunt Lugo 8 Barb. 9 Boss.io Ronc.n Salm.12 et Sanchez^^cum s. Anton. et Palud. Idque procedere dicit Boss.^^ cum Sanc. Pont. et Gult., non solum si quis habitet hieme in civitate, aestate ruri, sed etiam si iudifferenter modo habitet in uno, modo in alio loco. Notaodum autem id quod habelur in decr. s. c. apud Benedict. xiv. ubi dicilur : Parochum ruralem non esse proprium, quando rus itur causa recreationis^ velpro rusticanis negotiis, ideoque matrimonium vaUde coram huiusmodi parocho celebrari non posse. Hoc tamen intelligi recte dicunt Bonac.^6 Barb.' Boss.<s etSalm.19 cum Sanch. Pal. Dic. Trull. et Av., si spousus aliquoties, sive per breve tempus (ut ait Barb. cum Lugo) ruri degit. Hinc Benedict.20Salm.21 Barb.22 et Bost>ius23 cum Henr Garc. Seraph. etc. ex declar. s. c. reiiciunt Pontium, qui 24

censetposse contrahi malrimonium etiam coram parocho, in cuius parochia

quis brevi commoratur.

Hic insuper sedulo notandum quod

si quis fictitie domicilium transferatin

(1) L. c. n. 5. (2) Q. 2. r. 1. (3) T. 1. c. 4 n. 4. (4) P. 8. n. 8. (5) C. 13. 1. 1. n. 1. (6) All. 32. n. 60. (7) Cit. n. 32. (8) Resp. moral. I. i. dub. 37. n. 3. (9) N. 70. (10) N. 5. (11) Loc. cit. (12) De malr. c. 8. p. 3. n. 32. (13) N. 3. (14) Loc. c. (15) Notif. 33. n. 7. (16) P. 8. n. 3. (17) All. 22. num. 66. (18) C. 4. num. 17. (19) Ibid. n. 26. (20) L. c. (21) Ibid. n. 27. 22) Ibid. (23) N. 17. (24) L. 5. 15. §. 11 n. 4.

f . I)R MATRIMOMO

anam parocniam, ut fb\ matnmontnn* contrahat, hoc nullum est, ut pluries s. c. declaravit; vide p. Zachar. apucf Croix25.Secus autem si veretransferat, etsi in fraudem prioris parochi, ut recte ait Croix26 cum Fagnan. Sanchez Sylv. Barb. Boss. etc. contra Ledesm. et Vega. Notat vero Croix^^cum de Luca non acquiri domicilium per habitationem solius diei, si noctu quis i» priori cubaret domo.

1087. «5. Etsi ex praecepto adhibendus sit parochus contrahentis illius in cuius parochia matrimonium celebratur, sufficit tamen ad valorem si alterutriuspastorassistat, utdeclaravit congreg. cardinal. apud Rebel. et Bonac.2^ (Ua communiterSanch.29 PaI.3oponL3t Bonac.32etSalm33iDum Con. Perez etc^ item Bened. xiv.34. Et aliam similem affert Fagnan.35editam die 15. decerab.

1088. ubi approbante papa fuit deoisum valere matrimonium in parochia mulieris coram parocho viri, et e converso) etiam extra suam parochiara vel dioecesira, quia hic actus non est iurisdictionis contentiosae (Et in hoc neque parochus peccaret, ut dicunt Sanch.36 Salra.37 cura Pal. Con. et Di« cast. acBoss.38 cum Barb. Gutt.VillaL etc. (contra Pont. Nav. etc); actus enim assistendi probabilius neque est actus iurisdictionis, sed polius potestatis assistendi ut testis, uti diximus. num. 1084. Caeterum ait Boss.39 quod convenientius est quod assistat parochus sponsi, in cuius parochia fiunt nuptiae.Recte autera dicunt Sanchez^^o et Boss.^' ex decr. s. c allatis ab eod. Boss. *2 peccare graviter parochum, sr in alterius parochia sponsos a se coniunctos solemniter benediceret). Non tamen licebit tunc nuptiis benedicere sine alterius licentia. Sanchez ^3.

1089. » 6. Is qui substituitur debefc

(25) Lib. 6. p. 3. n. 717. (26) Ibid, (27) Dictonum.717. (28) Q. 18. (29) L. 3. d. 23. n. 4. (30) P. 12. S- 9. num. 1. (31) L. 5. c. 16. n. 2. (32) Q. 2. p. 8. n. 7. (33) De matr. c. 8. d. 3. n. 24.

(34) Nolif. 33. num. 5. ex decl. s. c. an. 1573.

(35) Lib. 4. in c. Quod nobis, de clandest. desp^

(36) L. 3. d. 19. n. 17. (37) Ibid. n. 34.

(38) C. 4. n. 32. (39) Num. 20. (40) Num. 19^ (41) N. 33. (42) N. 19. (43) L. 3. disp. 19.

CAP. III. DE IMPKDIMENTIS MATRIMONII DUB. II.

751

habere expressam vel saltem tacitam licentiam ex ratihabitione de praesenti, quia non sunicit ratihabitio de futuro, qua quis putet alterum postea ratum habiturum, Sanch. < Regio. Con. apud Bonacina 2 (Ita eliam Sanchez 3 ponlius * Salm. ^ cum Caninch. Et hoc eliamsi licentia sit metu vel dolo extorta, Salmant. « cum Con. et Sanch. SulBcit autem licentia orelenus data, Barbosa ' cum Nav. Henr. etc.) licet ipse Bonac. neget lacitam sufficere.

4 089. » 7. Vagabundi possunt contrahere coram quolibet parocho, idque (ut Laym. 8 docet ex Sanchez) elsi alteruter tantum sit vagus. Hic aulem lenetur de illorum conditione diligenler inquirere, ut monet Trid., an scilicet

alibi sint coniuncli, elc, et deinde pe- - blicationes facere, nisi cerliorato orditere licentiam ab episcopo assislendi : sine qua , licet valide assistat, gravitertamen peccat. ItaLaym.^SaLch.^o. »

Commune est, quod vagi possunt contrahere coram quovis parocho, ita Sanchez<i Pont.i2 Bonac.i^ Pal.« et Salm. cum Con. Henr. Trull. Led. etc. Et hoc etiamsi alleruter sponsorum tantum sit vagus, ut Pal. et Salraant. 16 cum aliis, idque Barbosa refert decisum a s. c. Parochus vero, antequam vagos coniungat, tenetur de eorum condilione diligenler inquirere (ut praescribit Tridentinumi^) an alibi sint coniuncti : ac deinde petere licentiam ab episcopo assistendi, sine qua, licet valide assistat, graviter tamen peccat assistendo , ut docent Sanch.i^ Pont.20 Salmant.^i cum Led. et Henr. ac Barb. 22 cum Filliuc. Molf. Homob. elc. Imo in instructione s. inquisit. gener. edita 21. aug. i^^iO. coram Clemenle x. pro curiis tam romana quam caeterorum ordinariorum (quam refert in extensum Genet. 23 et Piltoo. 24) sic praescriptum fuit: Si contrahentes sint vagi, non procedatur ad licentiam contrahendi, nisi doceant esse liberos per fides ordinariorum suorum,

(1)D.35. (2)L.c.n. H. (3) D. 35. n. 20. (4) L. 1. c. H. n. 1. (5) Ibid. p. 4. n. 56. {6)L.c. (7)A11.32.n. 128. (8)C.4. n.3. (9) T, 4. n. 3. (10) Dist. 19. et d. 35. n. 14. (11) L. 3. d. 25. n. 11. (12) L. 5. c. 14. n. 5. il3) Q. 2. p. 8. u. 6. (14) D. 2 p K3. l 9. n. 11.

servata forma Trident.^^. Fides aliaque documenta non admittantur, nisi niunita sigillo, et legalitate episcopi ordinarii, et recognita sallem per testes qui habeant notam manum et sigillum. Et altenie consideretur, quod fides et testimonia bene identifictnt personas de quibus agitur. Notant vero Salm. 26 nomine vagorum hic non comprehendi vagos illos qui in eodem loco vagi sunt, quia isti, licet certam non habeant parochiam, tamen in illo loco iam cogniti sunt, unde praemissis denuntiationibus bene possunl a quolibet parccho coniungi. Circa alienigenas autem, habetur in eadera instructione s. inquisitionis ut supra (n. 1739. ap. Pitton. quod parochus non potest pro eis punano, a quo, vel eius vicario, prtus re^ ceperil fidem authenticam status liberi. Recte vero excipiunt Sanch.27 Saira.28 cum Pont. et Con. si contrahentes discesserint ab eo loco in aelate in qua erant incapaces ibi contrahendi.

1090. Insuper circa milites hic notandum ex decr. s. c. 41. nov. 157&. apud Pilton.29^ quod capellani exercitus habent facullalem assistendi eorum matrimoniis, dum hi reperiunlur in actuali expedilione: hanc taraen facultatem non habent privative respectu ad parochos contrahentium, nequedum milites in hibernis velaestivis coramoranlur, neque dum sunt in praesidiis. Praeter dicta refert declaratum a s. c. p. Zacharia apud Croix 30 capellanos nec etiam sacramenla poenitentiae, eucharistiae et extremae unctionis posse ministrare mililibus degenlibus in praesidiis sine facultate pontificia aut licenlia ordinarii loci. Militum autem matriraonia debent contrahi eodem modo, prout dictura est de vagis, ut habetur in cit. instructione congreg. inquisit. ut supra apud Pitlon. 3i. Ubi ta(15) De matr. c. 8. p. 3. n. 37. (16) Ibid. in fin. (17) In Trid. n. 3. el 4. (18) Sess. 24. c. 7. (19) N. 16. (20) N. 8. (21) Ibid. n. 38. (22) In Trident. 1. c. (23) T. 5. p. 326. (24) De matr. n. 1737. (25) In c. Mulli 7. sess. 24. (26)Cit. n. 38. (27) N. 8. (28)L.c. (29) De niatr.. n.2117. (30) L. 6. p. 3. n. 751. (31) N. 2308.

nirn adduar quodl tenjpore necessilatis vel in articulo raortis non sunt servandae eaedem probationes, sed si convaluerint, debent fieri antequam matrimonium consumment. Vide alia circa matrimonium militum apud eumdem Pitton. <.

1091. « 8. Peregrini, qui ex causa exiguo tempore domo absunt, non possunt contrahere peregre coram parocho loci , quia non est illorum verus. Aliud est de iis qui alicubi habitationem figunt pro maiore parte anni aut eo venerunt animo manendi saltem maiore anni parte, licet poslea contingat casu subito recedere, v. g. famuli, ancillae, studiosi. Bon. 2 Sanch. 3. Ratio est, quia contrahunt ibi domicilinm parochiale, et pastor illius loci est proprius illorum. »

Quid si quis ah'o se transferret animo manendi ibi per maiorem partem

anni et postea redeundi ad suum domicilium, an possit coram parocho illius

;oci contrahere matrimonium et alia

sacramenta recipere. NegantRodr.Led.

Henr. et alii apud Saochez'* et Saim.^^

qui merito cum Sanch. et Palao id satis probabile putant. Sed communius et

probabilius affirmant cum Bus. Sanchez6 Pont.7PaI.8Bon SetSalm.io cura

Con. TruU. Gutt. Dic. etc. Probatur ex

c. fin. de paroch. ubi illi, qui causa belli

ad aliam parochiara se transferunt,habentur ut illius parochiani. Et confirmaturex decl. s. c. apud Bened. xiv.^i

ubi dictum fuit valere matrimoniura

contractura a iudice seu medico temporali in loco ubi tunc degit. Secus vero, si quis alio se transfert non animo

contrahendi ibi domicilium (sive quasi

doraicilium, ut intelligendum) , prout

dicitur in eadem declaratione; vide dicta de bapt. l. 6. n. 115. v. Sed fiic. Ei

sic pariler alienigenae in carceribus

delenti neque possunt ibi contrahere

ox alia declar. s. c. edila anno 1707. |

(1) N. «356. • (a) Q. 1. p. 8. n. 1. (3) L. 3. ; d. 23. n. 11. H) Ibid. (5) C. 8. n. 29. (6) N. 12. ]{7) L. 5. c. 13. num. 4. (8) P. 12. g. 9. I (9) P. 8. n. 2. et 5. (10) De malr. c. 8. p. 3. n. 30. ' (11) Noiif. 32. n. 11. (12) N. 12. (13) N. 17. U4)Num. 14. (15) Num. 16. (16) Nura. 17.

VI. DE MATHIMONIO

apuQ eumd. Bened.« qui " ex qu.idani epist. s. ofBcii idem dicendum ait da aegris qui curantur in hospitah^bus , nisi urgeat necessitas contrahendi et non suppetat tempus probandi statum liberum. Hi tamen siconvaluerint, non poterunt matrimonium consummare , nisi constito deutriusque statu libero. Puellae autem expositae quae degunt in conservatoriis , debent matrimonium contrahere non coram capellanis ipsorum, sed coram parocho loci, ex decl. s. c. 22. apr. 1 651 . apud eumd . Bened qui addit ex antiqua consuetudine bene posse contrahere corara eodera parocho loci etiara illas puellas quae degunt in conservatoriis , a quibus recipiunt alimenta et dotem. Alias vero puellas quae sunt in monasteriis causa edncationis, dioit Benedictus^s debere matrimonium contrahere coram parocho domicilii paterni, materni aut fraterni, si adsit, si autem non adsit, coram parocho loci monasterii. Et idem asseritifi de famulis degenlibus in domibus herorum.

1092. « 9. Parochus et testes sic debent esse praesentes ut advertere possint quid agatur et de eo testari (Hinc non sufficit eorum praesentia tantum materialis, sed requiritur etiam raoralis, ut probat p. Zacharia apud Croixi^. Et ideo recte ait Pontius (contra Sanchez) apud Groix quod si nou bene intelligerent sponsorum consensum (puta quia sunt diversi idiomatis) non satis est unus interpres de consensu affirraans). Et quidera non est necesse ut ipsi videant contrahentes, dumraodo audiant verba contractus, si voces contrahentium noverint(Sufficit autem si videant signa consensus, utSanch.^^ Ponlius20Pal.2ietSalm.22. Adverle liic declarat. s. c. apud Fagnan.23 ubi dictum fuit valere matriraonium, etiamsi parochus uihfl p/oforat) Sanchez Fill. Poutius ol alii 5. cum Diana^'' contra (17) L. 6. p. 3. n. 758. (18) L. c. n. 759.

(19) L. 3. d. 39. n. 1. et d. 41. nnm. 2.

(20) L, 5. c. 21. n. 8. (21) P. 13. |. 8. n. 11. (22) De malr. c. 8. p. 5. n. 61. (23) Lib 4. iri c. Quod nobis, de clandesl. despons. n. 4. (24) P. 8. cap. 7. r. 68.

CAP. III. DE IMPEDIMENT

3arb. Nec refert, etiamsi per meturn , Tim, dolum aut iniuriam nolentesdei,ineantur vel etiam contradicant ac resistant (Et sic pluries fuitdecisum a s. c. ut refert p. Zacharia apud Croix aut licet prohibiti sint ab ordinario ne intersint. Bonac?oa 2 ex declarat. card. Con. Fill. Sanch. 3 etc. »

1093. Graviter autem peccant contrahentes coram parocho , vi aut doio detento, aut casu transeunte, ob iniuriam quae irrogatur sacramento et ecolesiae, cum parochus tunc ut persona publica assislit, Sanch. * Pal. * et Salmant. 6 cum Con. et communi Et in aliqua dioecesi in hoc adest excommunicatio, ut testantur Salra. 7. Attamen Sanch. 8 ac Gutt. et Aver^sa apud Salmant. ^ dicunt esse tantum veniale contrahere coram testibus sic praesentibus, id est dolo deteotis.

Notant deinde Pal.^o et Salm.i^ cum Con.Trull. Aversa, quod, urgente necessitate contrahendi, si parochus nollet assistere, nec possit adiri superior, tunc potest nolens adduci , modo non fiat vis personae. Imo Dic. apud Salmant.<2concedit etiamper vim, si aliter vexatio tolli nequeat, quia parochus tunc ex officio assistere tenetur; vide dicta n. 1005.

1094. « 10. Parochus tenetur utrumque contrahentem interrogare , non quidem de impedimento, Guttier. Sanchez Diana<3^ sed de mutuo consensu, ut in Trident.^^. Eius tamen omissio , quando de ulriusque libero consensu constat, venialis tantum est, Sanchez Conin. Dianai^ (Cum Salm.*6 cum Pont. et Aversa). Similiter mortale non esse, etsi intellecto coosensu, non dicat: Ego vos coniungo in nomine Patris et Filii et Spiritus S. Amen^ docent Sanch. Con. Villal. Gutlier. Dianai7(rta probabiliter Pont.18 Sanch.<9 Pal.20 et Salm.21 cura Gult. et Bon. Sed Bossius^z cum Reb. Barb. Veracr. et Salzed. adhuc probabiliter et forte probabilius dicit esse

(1) L. 6. p. 3. n. 760. (2) L. c. (3) Locc. cc. (4) D. 39. niim. 12. (b) p. 13. §. 8. n. 11. (6) ll)i<l. n 68. (7) L. c. (8) ll.id. (9) Ibid. (10) L. c. (II) llj. (12) L. c. (13) P. 3. t. 4. fes'. 21)1. (14) Scss. 24. c. 1. (IS) L. c.

rs MATniMomi dttb. n. 753

mortale , quia videtur transgressio fs re magni momenti \

1095. » Dicitur 14. im;t70S, quod impedimentum vocatur frigiditas vel impotentia : quae , si perpetua sit et matrimonium antecedat, irritat illud iure naturae ; vel omne , et respectu cuiuscumque, si sit absoluta, vel certum tantum, si sit restricta seu respectiva. Idque, sive ortasit abintrinseco et vitio naturae , sive ab extrinseco , opera hominis vel diaboli, sive cognita alteri fuerit sive non, sive sit ex parte utriusque contrahentis sive alterius tantum. Ratio est quia matrimonium consistit in mutua traditione corporum physice aptorum ad generationem sive iu traditione potestatis corporis ad copulam coniugalera : hanc autem potestatein impotens non potest tradere, cum eam non habeat.

» Porrd impotentia in viro esse censetur, quando est eunuchus vel saltem non potest seminare intra naturale vas foeminae: in foemina vero, quandovel seminare nou potest (si verum est, semen foerainarum requiri ad generationem) vci propter arctitudinem non potest virum pati aut eius semen recipcre.

» Dixi 1. Si sit perpetua: qualis est, quae nulla arte potest tolli. In dubio autem perpetuitatis, conceditur a iure trienniura ad experiendum bona fide.

» Dixi 2. Si antecedat : nam si subsequatur matrimoniura, non irritat illud, etsi usura ita impcdiat, utsoli contactus et oscula liceant citra periculum pollutionis; idque quando impotentia est certa; nam si dubia sit, tamdiu licet conari ad copulam, quaindiu probabilis est spes semioaudi intra vas. Layra.23 ex Sanch. Nav. Heor.

Unde resoives:

» 1. Invalide contrahunt evirati seu eunuchi, quando carent utroque testiculo, quia non eraittunt verum seraen aptura generationi. Nec refert quod instarsenumsteriliumsalisfaciantconcu(IQ) De malr. c. 8. j». S. n. 70. (17) P. 3. l. 4. I . 2ii6. (18) L. n. c. 21. M. 2. (19) L. 3. il 38. n. 7u. (20j P. 13. §. 18. 0. 12. (21) Cit. ii. 70. 122} C. 3. n. 15. C23j L. S. ^ U). f. . c. 12

De LIGORIO. M07\ II.

48

•754

ptscentiae foeraiuae; quia id non faciunt pcr copulam natura sua aptam generationi, ob defectum seminis, quod senes tamen emittunt, etsi semen senum per accidens non sitprolificum. Lay.< Bon.2 (Id certnm est ex bulla Sixti v. edita ann. 1587. quae iucipit, Cum frequenter. Intellige igitur, si ambobus testiculis careant aut contusos babeant ; sccus si habeant saltem unum, ut Sanchez 3 et Salm. ^ cum Aversa Dic. Ledesm. etc).

» 2. Valide contrabunt 1. Steriles , quia , etsi sint impotentes ad generationem, oon tamen ad copulam; atque adeo suut capaces omnis iuris et obligationis matrimonii, et susceptio prolis, licet sit praecipuus, non tamen est unicus nec immediatus finis matrimqnii, Bon.* ex Henriq. Con. Filliuc. etc. Eadem est ratio de iis quae non edunt foetum nisi roortuum vel non nisi cum periculo vitae. Conin. etc. 2. Hermaphroditi , quia vere sunt poteoles ad usum matrimonii. Et quidem, sialter sexus emineat, secundumillum tantum valebit: si uterque sit par, oplio illis datur ut utrolibet utantur , ita tamen , ut quem semel elegerint , semper retineant. Sanchez"'' Bon. 8 ex Henriq. Con. Fill. etc. 3. Is qui paulo post est moriturus , quia in eo manet potentia ad coitum, etsi per accidens vi morbi impediatur. Patet ex praxi ecclesiae , quae illis interdum suadet nt concubinas ducant. Laym.' ex Sanehez loCov. etc.

» Impuberes, si utantur ratione, non iure naturae, sed ecclesiastico tantum invalide contrahunt, quia impotentia illorum est tantum temporalis. »

Impotentia , de qua hic loquimur , est illa, propter quam coniuges non possunt copulam habere per se aptam ad generationem ; unde sicut validum est matrimouium inter eos qui possunt copulari , esto per accidens nequeant generare, puta quia steriles autsenes, vel quia foemina semen non retinet, ila

(1) Loc. cit. (2) Q. 5. p. 15. (3) L. 7. d. i04. n. 17. (4) De malr. c. 12. p. 11. d 129. (o^ Q. 5. p. 15. (6) Locc cc. (7) L. 10. d. 106. («) L. c. t**} *• «• tlO.D. lOo. mim. 3.

nullum est matrimonlum inter eos qui nequeant consummare eo actu, quo ex se esset possibilis generatio. Ut autem impotentia dirimat matrimonium, debet esse perpetua et antecedens. Quare, si est tantum temporalis proveniens ex aliquo morbo aut vitio naturaliter curabili, certo non dirimit maIrimonium. Sic etiam ueque dirimit si matrimonio superveniat. Si vero an^ tecedat et nequit auferri, nisi per miraculum aut per peccatum aut cum pe^ riculo mortis, tunc irritat matrimonium, ut expressum habetur in c. Fra^ ternitatis^ de frig. et malef. Haec autem impotentia ex quadruplici capit» oriri potest, scil. \ . ex maleficio, 2. ex frigiditate, 3. ex improportione , 4. ex mixtione sexus (id est si aliquis coniugum sit hermaphroditus), de qua satis est quod dicit Busemb, unde tantum d& aliis tribus capitibus hic agimus.

1096. Et 1. si impotentia proveniat ex maleficio (quod colligitur quanda coniuges excitantur ad copulam curo aliis et inter se frigescunt vel a coitu abhorrent, esto alias se diligant) tunc si maleficium nequit tolli inter triennium remedio humano , nec orationibus aut exorcismis, impotentia censetur perpetua et dirimit matrimonium; ita communiter d.Thoma<< Sanchezi2 Croix^3 et Salm.i* cum Soto Con. Bon. elc. ex c. fin. de frig. et mal. Hinc si maleficium aufertur per aliud maleficium (quod certe illicitum est), matrimonium etiam censetur invalidum, ut communiter docet Sanch.^Scum d. Th. d. Bonav. et aliis passim. Secus si aufertur amovendo signum, ut Sanch.^^ etSalm.i', quia tunc licite aufertur impedimentum, Salm.^Scura Sot. et Aver.

1097. Si impotentia provenit ex frigidi^ tate, tunc quando coniuges ob hanc causam 6mnino perficere nequeunt copulam aptam ad generationem, postexperientiam triennii nullum est matrimonium. Idem procedere communissi* me aiunt dd. si ob niraiam calidilatem

(11) In 4. d. 34. q. un. a. 3. ad 3. (12) L. 7. 4 94. n. 12. (13) L. 6. p. 3 n. 700. (14) De niali C.12. p. 11. n. 131. (1S)N.9. (16) N. 22. (173 Ibiil. B- 152. (18) Ib. la fin«.

CAP. III. DE IMPKDIMHNTIS MATRIMONII DUB. II.

7B5

vir semper seniin6't oxtra vas, antequam possit penetrare, ita s. Anton. < Navar.2 etSanch.3 cuna Sot. Palud. Val. Led. Gutt. elc. ex d. Thora. * qui ait : Caliditas superflua vix potest esse twpedimentum perpetuum; si tamen inveniretur quod per triennium impediret carnalem copulam , iudicaretur perpetuum. Sed probabiliter censent Cont. Tourn. * ct Cabass. « quod huiusmodi coniuges, si sint iuvenes, non sint separandi , quia processu teraporis fervor ille deficit et sio possunt "fieri habiles. Sicut autem potest esse irapedimentum frigiditas et maleficium, sic etiam potest irritare matrimonium abominatio viri erga mulierem , si ob eius deformitatera non possit ullo modo excitari ad copulam , ad quam bene excitaretur cum alia pulcra ; ita d. Th. ' qui : Abominatio autem mulieris non est causa naturalis, sed causa accidentalis extrinseca; et ideo de ea est iudicium idem quod de maleficio : et ita etiam Sanch. « cum Alb. Magno Sylv. Ang. Tab. Turrecr. etc. contra Sot. In his vero casibus datur coniugibustrienDium , iD quo licite possuDt copulam experiri ex c. Laudabilem , de frig. et malef.

3. Si deraura irapotentia provenit ex improportione ^ nempe si foemina habeat vas adeo arctura (saltera respectu sui virijutillenequeat penetrare, tuuc si foeraina non possit apta fieri ad copulara , nisi cum periculo mortis , omnes conveniunt raatrimonium esse nuUura ex c. Fraternitatis, defrig. etc. Unde, etiarasi cum tali periculo mortis ipsa fuerit incisa et facta idonea,- raatriraoniura non valet, quia quod ab initio est invalidura, nequit tractu temporisconvalescere;itacoramuniterSanchez 9 et Cont. Tourn.^o cum aliis.

4. Sed dub. 1. Ansit nuUum matriraonium, si foemina per incisionera possit fieri apta ad copulara sine peri(1) 3. p.tit. 1. c. 12. S- |. et 2. (2) C. 22. n.S9. (3) Num. 7. (4) Suppl. qu. S8, arl. 1. ad 2. (S) Tr. (le disQCns. in spec. part. 1. cap. 14. r. 2. v.

quis tamen. (6) T. 1 I. 3. c. 2o. num. 2. (7) D. qu. 88. a. 1. ad 5. (8) L. 7. d. 92. n. 13. (d) L. 7. d. 93. n. IS. (10) Loc. cil. v. Resp. iu

culo mortis , sed cum periculo gravlg morbi.

Prima sententia aflirraat et hanc tenentPal. Spor.«, itera s. Ant. Sylv. Sa Val. Henr. Veg.Palud.Maior.p. Soto et alii plures apud Sanch.i^qui probabilem censet. Ratio, quia impotentia eo casu non est a voluntate , sed ab ipsa natura; ex contractu enim matriraonii videtur mulier non ad plus seobligasse quam ad reddendum debitum per media ordinaria; unde quando non potest fieri apta nisi per medium extraordinarium et periculum gravis raorbi , tuno censetur illa ex ipsa natura impotens ad matrimonium.

Secunda sententia vero negat et hano tenent Bon.^^ Ronc.^s Salm.^c et Sanchez 17 cura Ang. Sot. Tab. Palac. Angles. Man. Grafl". Lop. Led. etc. Et probatur ex c. Fraternitatis., §. Per hoc^ de frig. etc. ubi dioitur tunc matrimooium esse nullum, quando copula non potest haberi, nisi per incisionem aut alio modo violentia sibi inferatur , non solummodo levis ^ sed forte tam gravis (nota), ut ex ea mortis periculum tifneatur. Haec sententia speculative loquendo verior apparet ex textu praefato , cui nescio quomodo respouderi possit; sed practice loquendo ipsa non differl a prima; prout enim recte aiunt iidem Sanch. et Ronc.is quoties per incisionem gravis morbus timetur, subest moraliter etiam periculum mortis.

1098. Dub. 2. An, soluto matrimonio iudicio ecclesiae ob arctitudiuem mulieris respectu viri , si postea cognoscatur a secundo viro, et per frequentem usura coniugii reddatur apta primo, debeat ad primuraredire. C. Fraternitatis^ §. Similiter^ de frig. etc. dicitur quod si raulier non poterat reddi apta prirao, nisi cum periculo mortis , tunc non debet redire, secus si poterat sine tali periculo. Ad quaesitum autem respondent Innoc. Sotus Host. Praepos. Henriq. etc. apud Sanch.i^ eo casu raantroque. (11) D. 4. §. 1. n. S. (12) De matr. c.
1099. n. 121. (13) L. 7. d. 93. n. 17. (14) Q. 3. p. 13 ^ 2. (15) C. 0. q. 6. (16) De malr. c.
1100. p. 10. num. IIS. (17) L. c. luiin. IS. '18) I.vitc. cc. (19) L. 7. d. 93. u. 11,

756 L'B. VI. TRACT. VI

trimouium reputaiKlum esse validum, quia cum mulier fuerit reddita apta primo viro per usum coniugii cum secundo , signum est quod bene posset illi reddi apta aliquo modo , puta inftrumento ligneo aut ferreo , sine ullo periculo mortis. Sed verius dicunt s. Anton. * et Sanchez 2 cum Glossa 3 et Abb. Sylv. Ang. Turr. Ricc. Durando Palac. Vega etc. non ex eo quod ab alio potuit mulier cognosci concludi quoque posse quod sine periculo mortis cognosci potuerit a primo; usu enim coniugii cum secundo poterat effici ut per ipsum redderetur apta primo, cui prius apta non erat, nisi per reserationem cum periculo mortis. Aliunde igitur sumenda est praesumptio quod mulier potuerit fieri apta primo sine periculo mortis, nempe a similitudine in aetate, robore et corpore primi viri cum secundo; nam in dicto c. Fraternitatis^ ideo pontifex, praecise de hoc casu loquendo, decrevit mulierem teneri redire ad primum virum, quia secundus erat similis primo; en eius verba: Cum pateat ex postfacto , quod co~ gnoscibilis erat illij cuius simili commiscetur.

4 099. Dubit. 3. An uxor, inepta ad copulam propter arctitudinem, teneatur pati incisionem cum periculo gravisraorbiutapta reddatur. Adsunt tres sententiae.

Prima sententia^ quam tenent Ang. Palac. Cabrera etc. apud Sanch.'* dicit teneri, modo absit periculum mortis.

Secunda sententia omnino opposita , quam tenent Pont.s Pal.6 Cont. Tourn.^ Pont.8 et Mazz. ^ dicuut nuraquam teneri foerainam pati iucisionem. Ratio 4. quia in quolibet contractu propriae illius conditiones attendi debent; cum autem in matrimonio subintelligatur ea conditio, si ad illius usum coniuges apti fuerint, si apti non inveniuntur, ad aliud non tenentur. Ratio 2. quia si hoc esset medium aptum et aequitati consonum, ecclesia illud aliquan(1) 3. p.tii.1. c. 12.S.3. ad 1. (2) L. c. n. 12. (S) V. Simni. (4) l. 7. d. 95. u. 51. (S) L. 7. e. «'2. n. 2. (6) D. 4. p. 14. n. 9. (7) Loc. cil. v. StKl hiiic. iQ) De impe^tm. (9) T. 6. 82. v.

DP MATBTMONIO

do praeoepisset ; ecrlesia vero numquam praecepit, sed tantum praescripsit trium annorum experientiam. Excipiunt tamen Pal. et Mazz.io si foemioa contraxisset conscia suae extraordinariae arctitudinis et illam viro non manifestaverit, quia tunc ratione deceptionis tenetur incisionem pati ; quamvis deinde merito addat idem Palaus raro hoc accidere, eo quod raro foemina scit se esse arctam prae caeteris.

Tertia sententia demum communissima et probabilior, quam tenent Sanchez^i Bonac.<2 Ronc.<3 Salm.^'' Spor.is Croixis cum Sot. et Perez ac Escob.<7 cum Man. Henr. Lop. etc. dicit teneri foeminam pati incisionem etiam cum gravi molestia et dolore, sed non cum periculo neque mortis neque gravis morbi;etlicetSanch.i8 dicat gravissimi, tamen intelligit idem ac grave, ut se explicat.<9 Quod non teneatur cum periculo gravi corporali probatur, quia numquam censetur mulier voluisse se obligare ad tantum periculum perferendum, neque ex vi contraclus matrimonii videtur ipsa ad tale onus obstringi. Quod autem teneatur cum gravi molestia et dolore reddere seaptamad copulam, probatur, quia ad id videtur mulier obligari vi contractus, cum id necessarium sit ad servandum ius copulae quod in virum transtulit. Haec quidem sententia estcommunioret probabilior videtur speculative loquendo; sed practice loquendo, valde probabile id est quod ait Contin. Tourn.20 cum Pontas, nerape quod si incisio non posset fieri nisi per raanura chirurgi, non tenetur mulier hanc incisionera pati cura tanta verecundia, quod essetonus plus quam gravissimura; si enira puella non tenetur nec etiam ad servandam sibi vitam in aliquo morbo verecundo chirurgi manura pati (iuxta dicta 3. n. 372.), quomodo ad id tenebitur ut ad usum coniugii aptam se reddat ?

Terlio. (10) Locc. cc. (11) Loc. cit. (12) Q. 5. p. 13. n. 2. (13) Cap. 6. q. 3. (14) De malr.c. 12. p. 10. n. 116. (ti>)C.I.ii. 128. (16) L. 6. p. 5. n. 798. (17) L. 27. n. ii08. (18) Loc. eru (19) N. 18. (20) Loc. cit.

1

CAP. III. RE IMPEDIMENT

Quid mim turpiusfait Collet. <j, quam ut virgo nuda oculis ct manibus chirurgi suhiiciatur et incisionem foedam simul ac gravem pati cogatur ?

1100. Dubit. 4. An cum vir posset coire cura corrupta, sed non cura virgine propter eius claustrum virginale, teneatur ipsa pati scissuram claustri per aliquod instrumentura. Commune est apud omnes cum d. Th.2 quod possit pati. Utrum autera teneatur. Negant Pont. 3 Pal.< et Ledes. Hurt. ac Leand. apud Escob. 5. Ratio, quia defectus ille non est foeminae, sed viri; ergo non tenetur ipsa remedio uti ut aptam se reddat, sed sufficitut corpus suura tradat aperiendura raodo a natura institulo, non autera extraordinario. Sed probabilius affirraant Sanch. 6 cura Vega Angles. et Lop. Ratio, quia talis reseratio ex una parte bene potest fieri sine verecundia vel a viro vel ab ipsa puella ; ex alia parte raolestia , quam ipsa in tali reseratione deberet pati , non videtur magna nec extraordinaria, imo est omnibus ordinaria; unde cum foemina iam tradiderit viro ius ad copulam , tenetur hoc medio uti ut se aptam reddat illi, qui ob suam debilitatem alias coire non potest.

1101. Demum hic videndum quid agi debeat, quando impotentia est certa et quando est dubia. Respondetur: Si est certa et patens, minime expectandum, sed statim facienda est separatio; nam matrimonium eo casu est certe nullum tam ex iure ecclesiastico, quara ex naturali , cum nemo possit in alterum transferre dominiurarei quod non habet, et licet copula non sit de essenlia raatrimonii , de essentia tamen est potentia ad illam, ut docet d. Thom.''. Unde, cognita impotentia certa et perpetua , sponsi possuut illico separari , etiam ex propria auctoritate, si id possit fieri sine scandalo; imo tenentur, si adest periculum incontinentiae,et pars non laborans impediraento potest etiara ad alias nuptias transire, ut di(1) Il>ia. (2) Siippl. q. »8. ait. 1. ail 5. (5) L. 7.C. 62. niim. 2. (4) D. 4. p. 14. $. l. (B) L. 27. niim. 81. (6) L. 7. d. 93. n. ,"4. (7) Su|.|.l. q. SU. 1. ail 1. L. 7.U. «)7. n. 8.

IS MATRIMONII DUB. II. 757

cunt Sanch.8 et Salra. ^ cum Candido Si vero adsit periculum scandali (proul communiter adest), tunc debent reclamare coram iudice ecclesiastico, a quo separandi sunt , saltem quoad torum ; et si alter peteret , etiam quoad habitationem, non expectata triennali experientia quae datur pro impotentia dubia, non pro certa; ita Sanchez^o et Salra. " cura Pont. Gutt. et Dicast. Et palet ex c. Laudabilem^ de frig. etc. ubi : Si frigiditas probari non possit , cohabitent per triennium. Ergosi impedimentura probatur, non datur triennium. Si autem velint cohabitare ut frater et soror mutuo consensu, modo absit periculura incontinentiae, id permittitur ex eodem textu; sed recte advertit Merbesius hoc numquara permittendura si sponsi non sint senes.

1102. Hoc currit, si irapedimentum impotentiae est certum; si veroestdubium, et dubium antecedit matrimonium, non potest qui de sua impotentia dubilat nuptias inire, donec re diligenter investigata dubium deponat, ob gravem iniuriam quam alias irrogaret alteri petenti, ut recte dicunt Sanch.i2 Mazz.13 et Pal.i^ cum Guttier. Si vero non obstante dubio iste contraxerit, licite poterit reddere et petere, tunc enim dalur ei saltem triennalis experientia, utinfra latius explicabitur. Dicunt autem Dicastil. apud Croixi^et Elbel •^cumCarden. etViva, quod si quis sit dubius de siia impotentia Ob aliquod positivum indicium, iste licite poterit matrimonium contrahere, si spectata peritia medicorum, et experientiis , sit saltem probabiia esse potentem; quia in dubio favet ei praesuraptio, quod sit naturaliter potens. Idque satis probabiie videtur ; cura enim sit probabilissimum licitum esse ministrare sacramentum sub conditione, si iusta adsit causa, secundum dicta n. 28., hic satis iustam causam habet nubendi sub conditione, si sit habitis, ne scilicet in tali duhio coga(9)Demal'r c. 12. p. 12. n. 13S. (10) D. 107. n.S. (11) Loc. cil. (12) L, 7. (1. 103. iiiim. 10. (13) T. 4. |.. 83. i. 5. (14) D. 4. |.. 14. n. l. (IS) Nuin. 79o. (lO^ P. 443. ii. iGii,

tur perpetuo manere coelebs. Deberet tamen ante matrimonium monere coniugem de tali dubio. Caeterum, praecisis ci rcumstantiis et experientiis , quisque praesumitur habilis, etiamsi castissime vixerit.

1103. Si vero dubium impotentiae superveoiat matrimonio , tunc datur triennalis experientia ex c. cit. Laudabilem, de frig. etc. Qua durante licite possunt coniuges copulam intentare, licet saepe aut semper semen extra vas effundant, ut communiter docent Sanchez 1 Pal. 2 Salm. 3 cum Soto et Gandido ac Cont. Tourn.'* ex d. Th.s. Hoc quoad forum ipternum; quoad vero forum externum pertinet, triplici modo causa agi potest. 1 . Si unus ob dubium impotentiae auctoritate propria ab altero recessit, et tunc recedeos, uisi in continenti evidentes afferatprobationes impotentiae, statim restituendus 6st alteri etiam quoad torum, Mazz.6 cum Pal. 7. Docet tamen Sanch.8 cum communi, quod si ille reeesserit post triennium experientiae, iudex ante restitutionem debet ipsum audire. 2. Si unus alleget impotentiam, alter neget, tunc datur a iudice triennium ad experiendum. In quo notandum 1 . quod hoc Iriennium debet esse continuum ex c. de frig. etc. saltem moraliter, ut recte dicunt Sanch.9 Mazz.io et Salm.^i cum Con., nempe si coniuges cOhabitent per maiorem partem anni; non enim officit, si alter absit per unum vel alterum mensem. Notandum 2. quod licet Henr. et alii ap. Sanch.i2acMazz.<3 dicant tempus triennii incipere a die decreti, addatque Mazz. hunc esse stylum curiae romanae , verius tamen Sanch.i^ Salm.i^ et Holzm. i6 cum Pichler docent triennium computari a tempore copulae inlentatae; idque clare exprimitur in d. c. Laudabilem^ de frig. etc. ubi dicilur : Ut atempore celehrati coniugii, si frigidilas prius probari non possit^ cohabitent per trien(1) L. 9. c. 17. n. 20. (2) D. 4. p. 13. §. 2.
1104. 11. (5) De matr. c. 12. p. 11. ii. 134. et p.
1105. «iim. 138. (4) T. 2. p. 209. v. Si quis. (Ji) Supi.l. q. .^>8. ail. 2. (6) T. 4. p. 84. 1,7) Ex c. Ex partc, de ft»i. cxpol. L. 7, d. 1 12

VI. DE MATRIMOiNIO

nium. Nota tA a tempore celebrati coniugii^ id est copulae intentatae, ut bene explicat Sanch. ; nam verba cuna effectuintelligenda sunt. Si ergo a tenapore coniugii debet triennium computari , improbabiliter dicitur computandum a die decreti; posset enim deoretum fieri post duos annos a coniugio , et sic non concederetur solum triennium, sed quinquennium. Ut autem solvatur matrimonium , debent ipsi iurare in iudicio, se nunquam habuisse copulam, esto pluries intentaverint, ut praescribitur in dicto c. Laudabilem, ubi insuper requiritur depositio iurata septem propinquorum, aut vicinorum bonae famae, si propinqui defuerint.Hoc tamen dicit Sanch J''procedere, si unus tantumsponsorum proferat impedimentum, sed si ambo illud fatentur, requiri 44., nempe7. ex parte viri, et 7. ex parte mulieris; isti autem non quidem debent iurare tales coniuges numquam copulatos fuisse; sed tantum id credidisse, vel ab eis audisse, ut dicit Panorm. cum Glossa in d.c.Laudabilem^etSa\m?int.^^. Casu vero quo nequeant haberi 7. propinqui vel vicini, id relinquitur arbitrio iudicis, ut Salm.^^^. Insuper si mulier, quae tempore matrimonii erat virgo, allegat impotentiam viri, adhibenda est inspectio medicorum respectu viri, et matronarum peritarum respectufoeminae: quamvis enim Pontius 20 censeat hoc remedium inspectionis removendum tamquam inutile et indecens, tamen probabilius Salm.21 et Sanch.22 cum Alexand. de Nevo etc. illud requirunt utpote uecessarium, cum alia via non possit impotentia cognosci ; tunc enim ab ipsa necessitate lalis inspectio honestatur. Et licet ordinarie ex ea nequeat certum ferri iudicium, aliquando tamen sumi poterit iudicium saltem probabile, ut ecclesia ad alia procedat remedia; et ideo in c. Frater*

(9) L. 7. d. 110. n. 4. (10) P. 83. (II) II.. n. 138. (12)N.5. (13)L.c. (!4)N.4. (lii Cii. n. 138. (16) P. 397. n. C53. (17) D. 109. n. 13. (18) Dc matr. c. 12. p. 12. ... 137. (19) Ibid, (20j L. 7. c. G3. (21) Cit. uuw. 137. iu fiu. ^22; D. lOU. n. n

CAF. III. DE IMPEDIMEIVI

nitatis^ de frig. etc. pontifex approba^ vit faclum episcopi qui inspectionem adhiberi curavit. Si autem per inspe■ctionem nihil coniici possit, nempe si mulier iam ante matrimonium fuisset corrupta, tunc potius credendum viro ^ffirmanti se consummasse, quam mulieri neganti, ut verius docent Sanch. > cnm Alexand. de Nevo Henriq. Rich. Turrec. etc. (contra Sotum et alios) ex cap. Continebatur, de desp. impub. ubi dicitur: Si vir dixerit quod uxorem suam cagnoverit^ et mulier negaverit^ viro fides est adhibenda^ si id firmaverit iuramento. Merito autem idem Sanch.2 reiicit tamquam turpissimum id quod dicunt aliqui, nimirum adhibendam esse peritam matronam quae spectet coitura inter huiusmodi coniuges. 3. Si demum utraque pars fateatur impedimentum impotentiae , tunc post triennalem experientiam exacto iuramento ab utroque, et adhibita septima manu propinquorum ex utraque parte ut supra, solvitur matrimonium, et pars libera ab impediraento licite potest cum aliquo nuptias inire, ut certum est apud omnes.

44 04. In dubio autem an matrimooium fuerit consummatum vel non , iudicandum est coosummatum , nisi oppositum probetur, ut communiter docent Sanch. 3 Pal. ^ et Salm. ^ cum Soto Aversa et Candido. In dubio vero an impotentia praecesserit vel secuta fuerit ad matriraonium, discrepant dd.

Prima sententia dicit tunc iudicandura quod fuerit subsequens, ita Pal.6 Sanch. ' cura Alexand. de Nevo Gabr. etc. ac Mazz. 8 cum Soto et Gutt. ac Reg. apud Salm. tum quia in dubio iudicandum est in favorem raatriraoiiii contracti , tura quia unusquisque praesuraitur a natura potens, donec contrarium probetur.

Secunda sententia taraen probabilior dicit impQtentiam censendam esse antecedentem, ita Contin.Tourn.ioRenziii et Bon. cum Ang. Reb. Henr. etc. ac

(1) Lib. 3. d. 109. num. IS. (2) Ibid. /3) L. 7. d. lo3. (4) Parl. 14. 7. n. 3. (8) Dc matr. e. 12. n. 136. ■^G) L. e. (7) N. 6. <8) T. 4. p. 83. i. 3. (dj picl. Dttn. 136.

S MATRIMONII DUB. II. 759

Salm. 13 cum Sylv. Aversa Verac. (| Candido. Ratio quia, cum matrimo^ nium nequit suum habere effectura, nimirum procreationem prolis, potius refert ad eius favorem ut iudicetur invalidum, quam validum, ne retorqueatur in ipsius praeiudicium, quod in bonum eius inductum est; et sic respondetur ad primam rationem oppositam. Respondetur autem ad secundam, quod bene quisque praesumitur potens, sed non quando adest positiva praesumptio in contrarium, prout hic supponitur; maxime si post raatriraoniura nulla acciderit specialis causa per quam praesumatur impotentia matrimonio successisse. Conveniunt autem Cont. Tourn. etRenzi i^Sanch.*5 et Pal.i^ cum Gutt. quod si impotentia Don fuerit naturalis, sed accidentalis nerape ex maleficio vel ex abscissione, aut alio raorbo, tunc in dubio praesuraitur praecessisse raatrimoniura, si allegetur brevi post eius celebratiouem: secus vero, si post longum tempus.

1 105. « Quaeres quid censendura de raatrimoniis quae contrahuntur in partibus haereticis.

» Resp. Circa ea congregatio cardinalium resolvit sequentia: 1. Ubi hoo decretura concilii nondura publicatum est in parochia, v. g. in Saxonia et Anglia, valere matrimooium contractum absque forma praescripta. Publicatio autem decreti facta praesumitur, si id aliquo tempore in parochia tamquam decretum concilii fuit observatum. 2. Haereticus, in quorum parochia dictum decrelum fuit publicatum, v. g. in Hollandia, Frisia etc. teneri formara praescriptam servare. Unde consequenter ipsorum raatrimonia absque forma ooncilii, quamvis coram ministro haeretico vel magistratu contracta, videntur esse nuUa, Laym. tamen^' putat eam non esse mentem suraraorura pontificum, propter gravissima incommoda inde subseculura. 3. Si parochia, ia qua aiiquando decretum fuit observa-»

(10) De dispeus. in spcc. parl. 1. c. 14. v. In diihir^

(11) T. 2. p. 496. q.50. (12) Q. 5, n. 13. n. 11 (13) L. c. (14) Locc. cc. (15) N. 0. (Ifi) N. G. (17) L. ». t. 10. p. 2. c. 4.

760

LIB. VI. THAriT. Vi. »B MATRIMOMO

tum, propno parocho et episcopo careat, nullusque istic sit qui vices episcopi vel parochi suppleat, maf/rjonium valere absque praesentia parochi, servata lamen, in quibus po'.es'>, forma concilii, nempe adhibitis saltem duobus testibus. Idem est si paroohus et episcopus metu haereticorum lateat, ita ut vere ignoretur ubi sit, veleorum metu absit a dioecesi, et ad neutrum sit tutus accessus (Notandum quod ss. dom. pontifex Beued. xiv. die 4. nov. 1741. declaravit matrimonia haereticorum inter se, non servata forma Tridentini, pro validis habenda esse. Et idem de coniugiis inler catholicos et haereticos. Hoc tamen tantum pro locis in belgico dominio foederatorum ordinum subiectis; et pro militibus ad arces conterminas missis, nullo prolato iudicio pro regionibus principum catholicorum. Vide declarationem pontific. in fiue operis).

1106. » Dicitur 14. Raptave sit, de quo vide supra in impedimento oriminis n. 1032. »

1107. Ad incurrendum impedimentum ob crimen raptus tria requiruntur. 1 . Ut mulier rapta abducatur de loco ad locum, prout communiter dicunt Sanch. * Conc. 2 et Salm. 3 et alii passim; vel etiam de domo in domum per aliquos inde passus distantem, ut aiunt Holzm. * et Tamb. 5. Unde non sufficit quod mulier transferatur de cubiculo in cubiculum eiusdem domus, etiamsi per vim ibi cognoscatur ; sufficit vero si transferatur in locum separatum, in quo illa sit sub potestate viri, quamvis ibi cum illo rem non habeat, utSanch. Conc. et Salm. 6.

Requir. 2. Ut foemina rapiatur tantum causa malrimonii, unde si abducatur ex alia causa, etiam libidinis explendae, non incurritur impedimentum; ita probabilius tenent Sanch.' cum Manuel. Vega Dian. etc. Pal. * Conc. 9 Holzm.^o el Salm. " cum Con.

(1) L. 7. a. 13. n. 21. (2) P. 549. nuui. 3. (?) De malr. c. 12. p. 13. n. 148. (4) N. 697. (8) Dcc. 1. 7. c. 6. §. 2. num. 7. (6) Locc. cc.

(7) L. 7. a. 13. u 4. (8) D. 4 p. 2. 2. n. 11. P. 339. u. 2. 10] N. C3d. (11) ll>. o. 1S2.

Dic. Aversa Dian. etc. (comra bon^ Corneio ete. cum Bus. sup. n. 1032.).. Ratio quia concilium Trid. hoc impedimento non aliud intendit, quam favere libertati matrimonii, de quo tan*tum agit in sess. 24. c. 6.

Requir. 5. Ut raptus sit mulieris^ ipsa repugnante. Unde non incurritim* pedimentum si mulier rapiat virum, ut communiterSanch.<2etSaIm.i3 cum. Bonac. Gutt. Veraor. Dic. Gabr. etc. Quia concilium tantum de viro raptore meutionem facit. Nec etiam incurritur si fiat raptus, consentiente foemina, licet eius parentes vel tutorea repugnent. Quod Busemb. probabile putat, et est commune cum San.i^ Pal. Conc. et Holzm.<« ac Salm.^^oum Con. Avers. Per. Dic. etc. Quia aliter, licet incurrantur quidem -poenae raptoribus impositae, non contrahitur tarae» impedimentum quod concilium indixit tantum favore mulierum , ne coaotao^ nubant.

Nota hic quod ex Tridentino, ut supra, ultra impedimentum, raptor et omnes auxilium ad hoc praebentes , incurrunt excommunicationem ipso iure. Alias vero poenas ibi indictas, ut dotationis mulieris, infamiae, incapacitatis ad dignitatem, et amissionis gradus, nonnisi post sententiam incurrunt, ut Sanch.18 et Salm.i» cum Pal. Dic. et Per.

Quaer. 1 . an in huiusmodi casu etiam sponsalia sint nulla, sicut matri— monium. Affirmant Sanch.20 etSalm.2i cum Bon. Basit. Aversa Dic. etc. Quia , (ut dicunt) sponsalia etiam libertatem» expetunt sicut matrimonia: lex aulem poenalis rite extenditur ubi eadem militat ratio. Sed probabilius contradicunt La Croix 22 Holzm.23 cum Perez Pichler Weistn. Krimer et aliis; ratio* quia sponsalia minorem libertatera requirunt quam matrimonium, eo quod. ipsa semper remanent rescindibilia r;^

(12) D. 15. num. 16. (13) Ibid. u. 155. (14) Ib. n. 13. et 14. (15) N. 12. (16) Locc. cc (17) De malr. c. 12. p. 13. n. 151. (18) L. 7. d.. 13. u. 1. (19) Ibid. B. 150. (20) II). II. 17» (21) Ibid. num. 154. (22) L. 6. p. 3. n. 54. f25^ Dc malr. c. 8. u. 271.

CAP. 111. wiS IMPKDIMENTIS MATRlMONIl DUB. 111,

crgo non curril in eis eadem raUo quae currit in matrimonio, quod nuoquam rescindi potest.

]0S. Quaer. 2. an si quis rapiat foeminam quam iam desponsaverat de futuro, poenas concilii incurrat. Negant Ledes. et Henr. apud Salm. i qui probabilem putant, ex c. penult. de raptorih. ubi: Cum ibi raptus dicatur admitti^ ubi nihil ante de nuptiis agitur. Ex quo refert Henr. apud Sanch. 2 validum esse matrimonium , sive volens sive nolenssponsa abducatur.Affirmant verius tamen Sanch.^Pal.'' Conc.^Esc.^ cum Sa Hurt. Man. Corneio Candido et Leand. ac Salm. ' cum Aversa Dic. et Gutt. Id enim clare exprimitur in eodem textu mox citato, ubi post verba relata statim subditur: Iste raptor dici non debet, cum habuerit mulieris assensum; et prius eam desponsaverit quam cognoverit^ licet parentes reclamarent. Unde recte ex eo concludit Sanch. nullum esse matrimonium si foemina invita abducatur, secus si volens, elsi invitis parentibus; et in principio textus non ideo dicitur raptus non iutercedere, quia sponsalia praecesserint, sed quia mulier consentiens rapta fuit.

DcB. III. Quando matrimonium invalidum sit revalidaudum.

H09. Quomodo rcvalidandum matrimonium , si fuit nullum ob consenmm fictum vel melu extortum. QuomodOy si ob impedimentum occultum.

4 \ \0. Qu. . An in matrimonio nullo ob impedimentum occuUtim revalidando, ilerum requiratur assistentia parochi et tejtium.

1-1 II. Qu. 2. Quomodo et quando impedlmentum censeatur occultum.

11 12. Qu. o. An sit revalidandum matrimonium coram parocho el teslibuSy si ipsi lempore matrimonii contracti erant conscii impedimenti.

11 15. Qu. 4. An qui ficte contraxit matrimonium^ teneatur ex iustitia illud revalidare per verum consensum.

1114. Qu. 5. An si quis ficte vel ex metu contraxit, debeat alterum coniugem certiorure de matrimonii nuUilate.

11 lo. Qu. C. An si malrimoiiium fuit nullum ob atiquod impedimenlum^ oporteat ut uterque fiat couscius de nulliiale.

11 IG. Quid in casu uryenlls necessUatis.

(1) Dc malr. c. 12. n. lo3. (2) L. 5. d. 12. n. IS. [S) L. c. (4) P. 2. §. 2. n. 14, (S) P. 3r>9. n. 4. L. 27. u, Sa». [l) L, c. {Q) L, 2, d, 52. u.».

76!

1117. Qu. 7. Quotuplici modo possit renovar sive exiqi consensus a parte {nscia im* pedimenti.

1118. «Resp. 1. Si fuit invalidum propter consensum fictum vel metu extortum, sive ex una sive ex utraque parte, potest revalidari per quodcuraque signum veri et novi consensirs ; quia si altera tantum pars ficte contraxit, consensus unius partis habitualiter permansit : ergo accedente alterius consensu revalidatur. Sanoh. « Con. 9 Nav. FiH. Bon. etc.

Unde resolves:

» 1 . Si metus vel defectus consensus fuerit alterius tantum partis, curandum est ut ea saltem novum et liberum consensum eliciat, et externis signis prodat; alteri autem parti non opus est declarari praestari novum consensum ad valorem matrimonii. Sanchez Con. Bon. n Merat. 12,

» 2. Si uterque ficte vel coacte consenserit, necesse est ut uterque consensum renovet et verbis exprimat. Quia, cum utriusque consensus piane nullus fuerit, aeque necesse est renovare et declarare, ac si factum numquam fuisset, Merat. 13.

» Resp, 2. Si invalidum fuit propler impedimentum consanguinitatis, verbi gratia, vel aliud simile occultum dirimens, tunc eo per dispensationem vel aliter sublato, atque ita personis ad contrahendum habilitatis, requiritur novus utriusque consensus, signo externo expressus: et quidem, ut probabilius docet Sanch. absolutus et independensabantiquo.Ratio est quia neulrius consensus anliquus fuit legilimus, cum non caderet in legitimam materiam.

Unde resolves: »Si in tali casu altera pars sit ignara impedimenti, vel dubitetur an sciat» illa suaviter inducenda est ad novum consensum absolule praestandum , dicendo, v. g.: Si mihinon nupsisses^ nonne modo nuberes? vel : Angor scrupulis

(9) D. 21, d. 10. num. 89. (10) L. c, n. 10, (II) P. 9. (12) D. 7. s. Ib. n. 4 (15) L. c. u. 3.

(14) L 3, a, 5a

7^2 Vm. VI TR ACT.

d& matrimonii nostri valore; ideoque renovemus consensum. Quod si fiat, sufficere ( praesertim si sequatur affectu raaritali copula) docet Quint. i. Si aulem periculum sit ne pars illa impedimentum ignorans detrectet, et scandala gravesque molestiae timeantur, licebit uti sententia contraria , quae docet sufficere ut sola pars impedimenti conscia consensum renovet et alteri declaret. Sanch. 2 Less. 3 Con. * et Fill. 5 Diana 6.

» Resp. 3. Ut matrimonium invalidum, quod coram testibus et parocho est celebratum, revalidetur, non opus est denuo coram parocho et testibus iniri, si impedimentum sit occultum , Fecus si sit notum, quia prius matriraonium praesumptione ecclesiae censetur validum, non autem posterius. Nav. Sanch. ' Con. » Reg. 9 Fill. 10. »

Hic praenotandum id quod diximus l. . n. 50. nimirum communem esse dd. sententiam, quod, cum agitur de matriraonio revalidando, propter bonum animarum praesumitur ecclesia in impedimento (si forte adsit) dispensare , semper ac adest de illius valore vera probabilitas.Unde, ubi dubitatur iater dd. de valore alicuius matrimorAi, bene potest haberi illud ut validum, si vere probabile sit de iure validum esse, modo dubium vertat circa impedimentum ab ecclesia appositum; nam in impedimentis de iure naturali non potest ecclesia dispensare.

1110. Quaer. 1 . An ad revalidandum matrimonium nullum ob occultum impedimentum,sed in facie ecclesiae iam celebratum, sit iterum revalidandum coram parocho et testibus.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Comit. <i Conc.12 et Pont. cum Palac. Gutt. et aiiis paucis. Ratio quia assistentia parochi et testium assignatur a Tridentino ut forma , .sive ut

(1) In appcnd. 1. 7. d. ult. (2) L. «. d. 26. ei I. 8. d. 34. n. 61. (5) L. 2. c. 17. (4) D. 24. d.lO. (B) Num. 29. etc. (6) p. 4. t. 4. r. 45).

(9) L. 2. d. 57. (8) D. 24. d. 4. (9) L. 51. n. 183.

(10) N. 93. (1 1) L. 1. (]. 120. n. 5. (12) P. 390. u. 14. (13) L. S.C.6. n. 6. (14) Man. c. 22.n. 70. (IS) De malr. art. 15. roR. 17. (16) lu c. Is i|ui fcdcin, de spous. u. 14. (17) Do n>alr. c. 4 ir lin.

VT. T)F MATRIMONIO

substantiale requisitum matrimonii'. f jrma autem contractus tum adhiben* da est, cum contractus celebratur : si igitur primum matrimonium fuit nuU lum, ergo quando denuo et revera con* trahitur, debet forma adhiberi.

Secunda sententia vero probabilior et communis negat, ratio quia concilium praescribendo parochi praesentiam et testium ad valorem matrimonii, merito praesumitur noluisse huno casum comprehendere; concilium enim per illam praesentiam tantum voluit occurrere peccatis, quae consurgebant ex nuptiis clam celebratis, sed in nostro casu matrimonium iam publice est contractum , et ideo sufflcit novum tantum ponere consensum, ita Nav.i4 Natal. ab Alex.is Fagn.is Hab." Cont. Tourn.18 Anaol.is Card.20 Spor.21 Ronc.22 Boss.23 Viva 24 Holzm.25 Auctor Istr. per li nov. conf.^^ Sanchez 27 cum Vega Lop. Man. Heur. Philiarch. Rodr. etc. Elbel 28 cum Bosco Corduba Herin. IIls. etc. et Salm.29 cumSoto Cai. Bon. Con. et Pal. Item ss. p. Bened. xiv.^o cum Pontas Van-Espen et communi, ut testatur. Et sic statuit atque in praxi constanter deduxit s. poenitentiaria ex oraculo s. Pii v. qui praecise ab illa rogatus de hac re declaravit non esse necessarios parochum et testes , dum rursus contrahitur matrimonium ab iis qui illud publice contraxerunt, si illud fuerit nuUum ob occultum impedimentum, ut testantur Cardenas^i et fere omnes aa. citati cum eodem pont. Benedicto exNavar., qui officialis fuit praedicti tribunalis. Et ideo quando agitur de matrimonio contrahendo cum impedimento occulto, s. poenitentiaria in dispensando hac utitar formula : Cum eodem latore, quod matrimonium cum dicta muliere^ et uterque inter se publice., servata forma conc. Trident.j contrahere possit, mise(18) Tr. dc dispcDS. in spcc. parL 1. cap. 12. quaer. 2. r. 2. (19) P. 702. n. 172. (20) In pro|». Iiuioc. XI. d. 2. n. 663. (21) P. 232. n. 435. (22) P. 179. q. 4. (23) C. 2. n. 36. (24) Q. 2 arl. 3. n. 8. (23) N. 699. (26) P. 2. cap. 13. n. 326. (27) L. 2. d. 37. u. 3. (28) P. 436. n. 343. (29) De malr. c. 5. p. S. u. 128. .1 129 (50) Nolif. 87. B. (31) L. c u 60«.

CAP. 111. DE iMPbDiMErtT

ficorditer dispenses. Quando vero agitur de malrimonio iam publice contraclo in facie ecclesiae , utitur his verbis ; Cum eodem latore^ ut, dicta muliere de nullitate prioris consensus certiorata (sed id caute, ut latoris delictum nusquam detegalur), matrimonium cum eadem, et uterque inter se de novo secrete ad evitanda scandala, contrahere valeat, dispenses. Unde observa quod in primo casu, quia necessaria est praesentia parochi, dicitur servata forma concilii. In secundo vero dicilur secrete ad evitanda scandala, id est, ut patet, sine parocho et teslibus. Et sic etiam pluries declaravii s. c. conc, ut refert idem Bened. qui addit olim rotam rom. de hoc aliquando dubitasse, sed postquam fuit admonita a praefecto ipsius s. c. quod eius declarat. innixae essent stylo s. poenilentiariae et s. Pii V. oraculo, deinceps ipsam rotam in pluribus decisionibus conslanter hanc sententiam seculam fuisse.

Obiicit Pontius 2 oraculum Ciement. viii. quod in extensum refert 3 Larrans quod, cum quaedam mulier ex metu cuidam nupsisset , per Stephanum Tucium ad pelitionem Pauli Comitoii consuitus fuit Clemeus viii. qui respondit necessarium esse consensum utriusque coram parocho et testibus, admonito prius marito de matrimonii nullitale ,> sed ad evitandum scandaium se dispensare ut secreto inter se contrahant, renovato consensu. Sed aa. nostrae sententiae, et praesertim Salm. Ronc. Sporer Holzman Boss. et Elb. mullipliciler respondent, et 1. quod illud impedimenlum, licet occultum, cum tamen ortum habuerit ex metu incusso, erat obnoxium periculo publicalionis aut deduclionis ad forum. 2. Quod pontifex vel respondit tamquam doctor privalus, vel sentenliam tuliorem est secutus. 3. Quod de praefato oraculo non satis constet , prout constat de oraculo s. Pii v. quod apparet comprobalum tot declaralio(1) L. c. (2) L. c. (0) Lib. 4. c. 24. n. 4. (4) C. 27. n.255. (5) De censur. d. 41 • sess 3. n.6. (6) L.8.c.40.a. 9. l7i L. 1.c.80.num.5.

Ih iaAT..iftiONU DUB. III. 763

nibus s. c, decisionibus rotae rom. et praxi constanli s. poenilentiariae. Ad rationem autem appositae senteutiae respondetur quod coucillum vult assistentiam parochi et testium ad probandam validitatem matrimonii secundum externam apparentiam; cum autem matrimonium prius contractum iam externe reputatur validum, cessat ratio cur praedicta assistentia denuo requiratur.

\\. Quaer. 2. Quomodo et quando impedimentum intelligalur esse occultum, cum in litteris s. poenitentiariae dicitur: Dummodo impedimentum oc^ cultum sit. Nav. ^ loquendo de censuris cum Glossa in c. Quis aliquando §. Haec ergo, de poenit. d. \ . v. Secreta^ dicit esse occultum, quando factum fuit in praesentia quinque personarum, quia (ut ait Nav.) non est de occulti essentia quod sua natura non sii probabile, qualia sunt mentalia. Unde concludit quod ut aliquod crimen dicatur occultum, suflicit non esse publicum maiori parli oppidi, viciniae vel collegii, ubi saltem immorentur decem personae, et idem sentiunt Suar. 5 Azor. 6 Tol. ' Mol. 8 Vide dicla n. 593. v. Hinc autem. Bene tamen advertit Fagnan. 9 hanc doctrinam, scil. quod faclura sit notum maiori parti parochiae, intelligendam esse cum grano salis; nam si in parochia essent mille personae, perperam dicerelur occultum faclum illud quod sciunt quadringenti vel quingenti, In nostro autem casu dicit Sanch.^o cum Henriq. et Man., quod si impedimeutum possit per duos testes probari, illud amplius non potest dici occullum , etiarasi non sit periculum quod ad forura deferalur, quia tuncsequerentur eadem inconvenientia quae olim sequebantur ex matrimonio clandestino; nara, probato irapedimento, posl contractum matrimonium posset alter coniux alias nuplias inire. Sed melius et communissime dicunt alii, ut Sporer cum commuDi, et Croix ^2

(8) De iust. Ir. 3. d. 59. n. 8. (9) In c.Veslra, de cohab. cler n 1!7. (10) Lib. 2. d. 37. n. 1 i. U ») F. 352. n. 402. [i2) L. 6. p. 3. n. 815.

imm Layman Hurt. elKeb., id tantunj proeedere qaaDdo prudens adest periculum, quod res sit deferenda ad forL.n externnm, et idem Sanchez videtur se retractasse i, dum explicando ex Nav.2praefatam clausulam s. poen , Dummodo impedimentum occultum sit, dicit cum Lop. et Manuel. illud dici occultum, quod non est publicum maiori parti parochiae, viciniae vel collegii. Unde recte concluditss. p. Ben. xiv. 3 cum TiburtioNavar. et Thesauro, tunc confessario abstinendum esse ab exequenda dispensatione, quando ex circumstantiis prudenter coniicere potest impedimentum ex occulto posse fieri publicum. Caeterum ait cum eisdem aa. et Sayro, impedimentum per se dici occultum si notum sit in oppido sex solis personis, in civitate septem vel octo, modo ab eis non fueritdivulgatum. Testatur autem Fagn. * s. poenitenliariam servare hanc praxim : quando crimen est uotum tantum quatuor vel quinque personis, dispensat in eo tamquam occulto; sed ego scio s. poenitentiariam dispensasse in impedimento quodaraconsanguinitatis noto decem circiter personis. Advertit vero idem Fagn. ^ hoc intelligi quando a s. poenilentiaria dicitur in clausula simpliciter occultum , secus si dicatur omnino occultum, ut solet poni in impedimento crimiuis, quia luuc merilo ait non dici occultum crimen quod potest per duos testes probari. E converso notat praefatus Benedict. ^ cum de Leone Bonac. Tib. Navar. Girib. et pluribus aliis, quod aliquando posset esse criraen publicum materialiter , nempe si publicum sit viciniae, sed formaliter occuUum, nimirum si ignoretur ab illa copula uasci irapedimentum aflitiitalis, et tunc etiam potest impetrari dispeDsatio a s. poeaitentiaria.

1112. Quaer. 3. An raatrimonium sit revalidandura coram parocho et tesli^l) L.S.q. 54. u. SS. (2) C.27. n. 134. cl loS. (3) Nol. 87. n. 43. (4) Loc. cil. n. 118.

(o) N. 120. N. 42. (7) Lib. 8. d. 73. u. 10.

(9) D. 24. ilub. 10. u. 84. 7. i. 3. 10. ill} ibiJ

. T)R MnTRiMOMO

oas, si ipsi tempore matrimom» ©ontracti conscii fuerint impedimenti. Affirmat Sanchez ' cum Henriq. Led. et aliis, quia (ut ait) tunc fuerunt testes non valoris, sed potius nullitatis talis matrimonii, et idem sentit Croix^ cura Aversa etKugler, etiamsi tantum unus ex testibus impediraentum noverit. Negant vero Coninch. 9 et Tambur.i^, item Gob. et alii apud Croix'i,quia as* sistentia parochi et testiura fuit praescripta a Tridentino , non tam ad testandara validitatera raatriraonii, quae multipliciter eis potest esse ignota, quara ad probandara externam matrimonii celebrationem, ut periculo obvietur, ne iidera couiuges alias nuptias ineant. Utraque senteutia est probabilis, sed secunda videtur probabilior ; conciliura enim 12 requirendo assistentiara parochi, et testiura, iara causam exprimit, ne quis fraudulenter plura contrahat couiugia, et minirae iudicat velle amplius ut testes certiorentur de matrimonii valore, et cur? quia ( ut aiunt Salm.i3) ecclesia non adducit te~ stes ad probandum valorem matrimoniiy sed celebrationem illius externam.

1113. Quaerit. 4. An qui ficte contraxit matriraoniura, tenealur denique ex iustitia illud revalidare per verum consensura. Affirraant Pal.^^ Pontius^^ Conc.*6 et Salra.i' cura Soto Truli. et Aversa. Ratio quia alter iam tradidit corpus per suura consensura, unde, ut servetur aequalitas, tenetur ficte consentiens etiara per verum consensum corpussuum tradere. Negant vero probabilius Sanch.iScum Nav. Soto An~, Henr. Man. et Arrag., itera Gutt. Hurt. Vill. apud Salra. et probabile putat Pal.20. Ratio quia, cum contractus matriraonii non possit claudicare, quando unus ficle consentit, nulla adest traditio allerius, et ideo nulla reraauet iuaequalitas; ille enim qui verura apposuit consensura , aeque iiber reraanet ac si nuilura cousensum apposuerit..

(12) Sess.24. c. 1. (13) De n.atr. c. 3. p. 3. 129. propc liu. ^14) D. 3. p. 7. i. d. 5.

(13) L. 8. c. 3. D. 5. ^16) P. 383. num. 6. (17] ll>i«l. uum. 114. (18) L. 1. U. 11. a. 3 (lU) iLiil. u. 1 '3 '20^ "

CAP. 111. DF. iMPKniMRNTIj:

Omnes tamen conveniunt leueri ficte consentientem revalidare matrimonium per verum consensum, si aliter reparare non possit damna ex illa deceptione alteri illata.

1114. Quaer. 5. An si unus ficte vel ex metu contraxit matrimonium debeat certiorem facere alterum coniugem de matrimonii nullitate, si postea velit illud revalidare.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Pont. < cum Comit., item Pal. et Hurt. apud Salm. 2 ac probabilem putat Less. 3. Ralio quia, cum nullus eo casu fuerit contractus, deficiente consensu metum passi vel ficte consentientis, nullus etiam fuit consensus alterius; consensus autem qui ab initio fuit nullus, tractu temporis convalescere non potest.

Secunda sententia tamen communis et verior docet sufficere quod tantum ficte consentiens vel metum passus suum ponat consensum, et hanc tenent Less. * Nav. s cum Host. et lo. Andr. s. Anton. 6 Contin. Tournely ' Boss. » Ronc. 9 cum Laym. Bonac.^o Sanch.^* cum s. Bonav. Palud. Sylv. Ang. Armilla Tab. p. Soto Lop. etc. etSalm.<2 cum Soto Con. Trull. Hanc sententiam expresse tenet etiam d. Thomas^^ qui dicit: Ex consensu libero illius qui primo coactus est non fit matrimonium , nisi in quantum consensus praecedens in altero adhuc manet in suo vigore , unde si dissentiret non fieret matrimonium. Ergo, perseverante consensu alterius, sufficit si coactus liberum ponat consensum. Probatur ex c. Insuper 4. qui matr. accus. etc. ubi in summario sic habetur : Invita desponsata postea sponte cognita^ contra matrimonium non auditur. Idem habetur in c. Proposuitj deeo qui dux.^ ubi dicitur quod cum quidam vir ignorans servam duxisset, postquam audivit esse ancillam^ carnaliter cognovit ; unde compulsus fuit, ut eam sicut uxorem pertractet.

(l) L. 4. c. 24. n. 3. (2) Ibid. num. 117. (3) L. 2. c. 17. n. 72. (4) L. 2. cap. 17. n. 72. cl cap. 45. num.67. (5) Cap. 22. num. 80. (6) 3. p. )U. 1. c. 7. ad Hicd. (7) De Uispeus. la «p«c. pait. i. cip. 7. V. Cirs« dubium.

MATRIMONH T>VH. III, ''65

Idem ex c. Ad id, 2!. de sponsal. nbi : Quamvis ab initio invita fuisset ei tradita et renitens^ tamen quia postmodum per annum et dimidium sibi cohabitans consensisse videtur, ad ipsum est cogen^ da redire. Ergo sunicit consensus partis metum passa« vel h.. consentientis, expressus per copulamconiugalem vel per cohabitationem, una cum consensu alterius prius dato , ad faciendum validum matrimonium. Ut autem metum passus legitimum ponat consensum , requiritur quidem ut sciat primum matrimonium invalide fuisse initum, proutbene advertuntSanch.'* Nav.15 et Cont. Tourn.^e cum Sylv. et Pirhing. Ratio autem nostrae sententiae est quia certum est quod in contractu matrimonii non requiritur simultas physica consensuum sponsorum, sed sufficit moralis, nerape si consensus unius moraliter perseverat, dum poniturconsensus alterius. In nostro autem casu ideo matrimonium tuit nuHum quia defuit consensus metum passi vel ficte consentientis, ergo cum iam praecesserit verus consensus alterius, et virtualiter perseveret per cohabitationem etc, ut infra n. seq.^ salis est quod accedat consensus istius metum passi, vel ficte consentientis , expressus aut per verba aut per signa, nempe per copulam maritalem aut voluntariam cohabitationem , ut docet Sanch.i7 cum s. Thom. s. Bon. Palud. etc. utque patet ex testibus supra citatis. Nec valet dicere quod consensus alterius qui liber fuit a metu vel fictione fuit nullus, cum nullus adfuerit contractus; nam respondetur, quod licet contractus fuerit nullus, et consensus illius non habuerit eO^ectum , tamen fuit verus consensus , et ideo cum ipse moraliter perseveret, satis est ad revalidandum matrimonium , quando accedit consensus alterius qui ficte consensit, pariter ac si iste dislu(8) De contr. matr. c. 19. n. 583. et c. 2. n. 36.

(9) P. 179. q. 3. (10) Q. 1. p. 9. nur». 1. (11) L. 2. d. 31. n. 9. (12) De malr. c. 3. p. 5 num. 118. (13) Suppl. q. 47, art. 4. ad 2. (14j L. 2. d. 36. n. 3. (IS) C. 22. n»m. 50. C16) L. c. V. Tertia condilio. U?^ i^- a ««■ ^8. n. 2

hstel sutim darGConseaauui, et postea iam praestasset,

Neque obstat, ait p. Cuniliati <, timor ne pars quae liberum consensum praestitit, si rursus esset requisita de novo consensu forte illum negaret, nam hic interpretativusdissensus oon est verus dissensus, sed interim consensus olim impertitus iam perseverat. Quidquid autem opponatur in contrarium , ego non video quomodo possit responderi ad canones supra relatos, et praesertim ad secundum in c. Ad id^ de spons. ubi casus fuit quod puella quaedam , cum prius nuptias contraxisset sine suo consensu interno , et deinde cum illas ideo invalidas censuisset, ad secundum transierat coniugium, sed quia per longum tempus cum primo viro cohabitaverat, pontifex praecepit ipsam cogendam ad primas nuptias redire, dum praesumebatur quod per illam cohabitationem iam suum consensum praestiterit: Quamvis ab initio (repetamus verba textus) invita fuisset ei tradita^ tamen quia postmodum per annum et dimidium sibi cohabitans consensisse videtur, ad ipsum est cogenda redire. Papa igitur pro vera non habuit rationem primae sententiae, scil. quod consensus libere datus a viro esset eo casu per seinvalidus, tamquam cadens ^upra materiam inhabilem, sed potius pro vero iudicavit quod ille viri consensus, moraliter perseverans et deinde coniunctus cum consensu a muliere per suam cohabitationem praestito, iam primum matrimonium con^Validasset, et ideo iussit quod mulier ad illud redire tenetur. Obiicitur a J^ontio declaratio Clementis viii., sed ;'illi respondetur ab auctoribus nostrae sententiae, sicut responsum est supra n. 1110. V. Obiicit Pontius etc.

1115. Quaer. 6. An, quando matrimonium fuit nuUum ob aliquod impedimentum, sit necessarium ad illud revalidandum, ut ablato impcdimento

(1) De malr. §. 29. n. 2. et 3. (2)L.4.C.24. n.2. (3) P. 7. §. 1. n. 3. (4)T. l.c. 2. n.74.et c.2. n. 336. '5)L.2. c. 17. n.76. (6) C. 27. n. 44.

. DE MATRJMONIO

uterque coniux fiat eonscius de nullitate malrimonii.

Prima sententia affirmat et hanc tenent Pont. 2 Pal. 3 Boss. * Less. s Nav.« cum Sylv. et Cov. ac Sanch. ' cum d. Th. Scot. Cai. Abul. Palac. etc. Ratio quia hoc matrimonium non potest fieri validum neque per primum neque per secundum consensum praestitum post dispensationem; non per primum, quia quod fuit nullum ab initio, tractu temporis validari non potest, non per secundum, quiahic novusconsensus non estvalidus, nisi fiatanimo contrahendi illo tunc matrimonium, et hunc animum non habet qui nescit matrimonium prius contractum esse nullum : vir enim qui tunc consentit ignorans nuUitatem, consentit quidem cum errore, putaus consentirein uxorem iam suam ; ergo cum erret in substantia , consensus minime valet.

Secunda sententia vero, quam tenent Salm. 8cum Sot. Led. Rod. et Henr.» item Palaus Ang. Gabr. et alii plures apud Boss. 9 dicit non esse opus ut pars ignara impedimenti moneatur de nullitate matrimonii ,sed sufficerequod , ablato impedimento, pars, quae conscia est de illo, consensum ab altera accipiat. Probatur 1 . ex decisione 687. rotae rom. apud Farin. edita auctoritate apostolica, eam refertBossius^o ubi sic dictum fuit : Vobiscum quod , impedi^ mentisconsanguinitatis non obstantibuSy in vestro sic contracto matrimonio remanere, seu illud publice, servata forma concilii^ de novo contrahere Uber& et licite valeatis^ auctoritate apostolica dispensamus. Probatur 2. ratione quia prior consensus , licet suo effectu caruerit ob impedimentum a iure positivo appositum, tamen de iure naturae fuit validus, cum fuerit praestitus erga personam de iure naturae habilem ad contrahendum, ut sapienter considerat Ben. xiv.^t. Unde fit quod, cum removetur impedimentum per dispen-sationem , perseverante ex una parU

(7) L. 2. d. 35. n. 2. (8) De matr. c. 3. p. 5. n. i82. (9) D c. 2. n. 72. (10) T. 1. c. 10. n. 332. (H) Not. 87. n. 80.

CAP. III. DE IMPEDIMENT

primo consensii coniugis ignoranlis iinpedimentum virtualiter per usum matrimonii, nempe per copuiam coniiaalem, cohabitationem volunta^^^am et alia signa externa, quae ex primo consensu procedunt, et accedente ex altera parte consensu interno coniugis conscii impedimenti, expresso saltem per similia externa signa, tunc consensus utriusque moraliter uniuntur et matrimonium convalidant. Ac propterea dicunt Abbas Gonz. Felin. etc. apud Bossium ^ posse papam dispensare in matrimonio nullo a novo consensu praestando. Et de faclo per Clementem xi. ex brevi edito die 2. apr. 4701. (ut refert) quaedam matrimonia nulliter contracta a quibusdam popu-lisludiarura, y ocditis Pucueles et Quartarones^ fuerunt sine novo consensu convalidata. Inhacautemre (quidquid dixerimus in prima editione) maxime ' notandum id quod declaravit Ben. xiv. in constitutione emanata die 27. sept. 4755. Etsi matrimonialis ^ ibi cum accidisset casus quod quidam vir, qui bona fide sed invalide matrimonium contraxerat ob impedimentum occultum consanguinitatis , petebat iliud convalidare, non tamen certiorata uxore, propter scandalum separationis quod timebatur, pontifex petitioni indulsit, eodemque tempore [vide ibi §.7.) declaravit quod casu quo impedimentum oritur, non a lege naturali aut divina (prout esset cum praestatur consensus vlvente altero couiuge, aut cum persona servilis conditionis ignotae), sed provenit a lege ecclesiastica, tunc bene potest papa dispensare ut matrimonium contrahatur sine novo consensu partis ignorantis impedimenlum , habendo pro valido consensum praestitum ab illa in principio, ubi ex lege naturali erat consensus quidem validus; nam eo casu papa aufert impedimentum in radice matrimonii, retrotrahendo contractum ac si ab initio impedimentum abfuisset. Haec verba

(1) T. 1. c. 5. n. 92. (2) L. 8. d. M. n. 61. '3) Q. 2. p.9. n. 8. (4) la man. etc. (8) Dicl, )toXi(. 87. n. 68. (0) L. 2 d. SP. n. 7. et 8. ^7) TnM^t. ciU j^t. 1. c Ift. ir &1U V &i ^uUam.

IS MATRIMONII DUB. IH. 767

pontificis: Porro gratia concessa im portat dispensationem in radice matri' monii, quae a romanis ponlificibus concedi consuevit, urgente magna causa et quando agitur de impedimento motrimonii ortum habente, non a iure divino aut naturali^ sed a iure ecclesiastico^ etper eamnon fit ut matrimdnium nulliter contractum non ita fuerit contractum^ sed effectus de medio tolluntur, qui ob huiusmodi matrimonii nullitatem ante indultam dispensationem , atque etiam in ipso matrimonii contrahendi actu producti fuerunt. Caeterum, ubi non suppetit huiusmodi specialis dispensatio pontificis, non discedendum a prima sententia, maxime quia in litteris s. poenitentiariae in dispensationibus ad huiusmodi matrimonia reconvalidanda apponitur sequens clausula : Ut dicta muliere de nullitate prioris consensus certiorata^ uterque interse denovo secrete contrahere valeant . Licet enim dicant Sanch. 2 et Ponac. 3 ac Tiburt. Nav. * praefatam clausulam non apponi ut conditionera, sed ut simplicem instructionera, quia alias dicta conditio saepe frustraretur, item quia clausulae quae apponuntur ut conditiones, aHis strictioribus verbis apponuntur, attamen probabilius docet Bened. 5 illam esse veram conditionem, eo quod ablativus absolutus iuxta iurisperitos veram importat condrtionem ex l. Atestatore^ff. de condit. demonst.

1116. Dixi extra casum urgentis necessitatis^ nam si ex notitia nullitatis matrimonii prudenter tiraeri possit periculura raortis, gravis infaraiae aut scandali ex separatione secuturi: et ex alia coniux irapedimenti conscius non posset evitare redditioneradebiti, tunc bene potest uti secunda sententia tanquara probabili, quia eo casu ratione necessitatisetiamcum periculo frustrationis sacramenli licitum est sequi opinionem tantum probabilem, ut comm. docent Sanch. 6 Cont. Tourn. ^ Carden Less.9 Holzm.io Bonac. Boss. <2 cum

(8) In proposit. Innoc. xi. d. 2. n. 681, et 697.

(9) L. 2. c. 17. n. 77. (10) P. 417. a. 697 (II) Qm. 2. part. 9. num. 7.

(iv?| T«m i. «, 2. wBm. 73.

Gonc. et Filliuc. ac Elbel ' cum Layman Sporer Croix et communi. Imo (ut dicunt Sanch. Viva Carden. Croix et alii relati num. 482. v, Sed dices) in casu extremae vel urgeutis necessitatis licitum est uti opinione etiara tenuiler probabiii, quia id quod esset indecens erga scicramentum , uon est indecens quando necessitas et bonum animae urget. Bene tamen advertit Sanchez ^ quod tale scandalum, cum impedimentum est ex parte viri, ordiuarie non potest timeri.

Un.Quaer.T. Quotuplici modo possitrenovarisive exigi consensus a parte inscia impedimenti post obtentam dispensalionem. Plures ab aa. assignantur modi. Primus raodus, si dicat sponsus: Quando nupsi non habui verum consen3um, nunc praestare volo, vis et tu praestare? Hunc modum communiter admittunt dd. et recte quidem, ac sine mendacio, cum consensus nulius non sit verus consensus; ita Sanch. ^ Carden. ^ et Holzm. 5. Secundus modus, si dicat: Dic, quaeso, si nullum fuisset nostrum matrimonium, nonne iterum me accipere intendis? Ita Sanchez 6 Salm. cum Con. Sa et Dic. Ronc. * cum Gobato, item Sylv. etRosella apudBoss.^, quia tunc iam aequivalenter manifestatur. Huic tamen mo(fo contradicunt Pont. <o et Bossius cum Henr. Gult. et Fill., quia (ut aiunt) tunc sponsa consentiendo intendit consentire in suum, ignorantia enim concomitans non efficit voluntariumpositive, et ideo tunc non apponilur consensus, ut requiritur independeos a primo.Haec sententia est mihi verior, nisi (exciperem) ex illa petitione ut supra sponsa inscia impedimenti iam veniret in dubium vel suspicionem de nullitate matrimonii, tuncenim iam poneret consensum a primo independentem. Tertius modus, si sponsus diCdii'. Angor scrupulis de nostri matrimonii valore, ideoque renovemus con(1) P. 455. n. 344. (2) Dict. n. 7. (3) Lib. 2.

d. 36. n. 7. (4) In prop. 1. Innoc. xi. dlss. 2. n. 680.

(5)N.697. (6)N. 3. et6. (7) De malr. c. 3. p. 5.

n. 124. (8) P. 178. part. 2. r. 2. (9) De us. e.3.n.83. (10) L. 4. c. 23. n. 7. (H) L. c. il2) De matr. c. 3. p. 5. n. 124. (13) Loc. cit. v.

VI. DE MATRIMOMO

sensum. Ita Busemb. ut supra, Salm. 12 cum Trull., item Navarr. et Caiet. ap. Cont. Tournely ^^, qui immerito hunc modum non admittit, ipse enim satis est (prout mihi certum videtur), ut sponsa ponat consensum independentem a primo, nec obstat quod illa hoc modo non haberet notitiam certam nullitatis matrimonii, nam ut novus consensus valeat non indiget ut apponaturex notitia certa nullitatis, sed tantum ut praestetur independenter a primo consensu. Quartus modus: Si mihinon nupsisses, nonne nuberes nunc? Ita Busemb. etSalmant. « cum aliis. Sed bic modus minime est admittendus, quia in hoc modo revera non adest posilivus consensus. Quintus modus: Pro mea consolatione volo de novo contrahere, eia contrahamus. Ita AnacIet.isSanchez »6 et Salraant. " cum Caiet. etLed. Sed hunc iure merilo neque admillit Continuat. Tournely ^^, quia per hunc nulla ingeritur in alterum nolitia, neo dubium de nullitate primi matrimonii. Sextus modus, si accedat copula maritali affectu habita ex parte coniugis conscii impedimenti per dispensationem iam sublati , intendendo sic exprimere novum consensum ad matrimonium de novo contrahendum , nam ex altera parle inscia impedimentl iam exercetur copula eo affectu ex primo consensu praestilo, usque tunc in effectu perseverante. Hic tamen modus tunc tantum sufficeret, quando uon esset locus modissupra enuntiatis, etinsuper immineret periculum gravisdamni, ita Sanch. Tiburt. Nav. 20 Cont. Tourn.2» Bonacina 22 Auctor Instr.per li nov. con/". 23 Viva2< Salm. 25cum Soto Caiet. Coo. Gutt. et Rodr., item Sayro de Leone et Giribald. ap. Bened. xiv. 2« qui non reprobat. Neque tunc obstat clausula- certiorationis quae apponitur a s. poenitenliaria, quia (ut ait Tiburt.

Quoniam. (14) L. c. (15) C. 3. p. 703. n. 174.

(16) L. 4. d. 36. n. 3. (17) Cit. num. 124.

(18) L. c. (19) L. 2. d. 36. num. 9.

(20) In man. ad prax. p. 2. (21) L. c. v. Quintus.

(22) Q. 2. p. 9. n, 7, (23) P. 2. c. 15. n. 326.

(24) Q. 4. art. 3. n. 8. (25) Ibid. n. 125.

(26) Notif. 87. n. 74.

CAP. III. DE IMPEDIMEN'

??avar. ap Bened.) in hoc casu necessitatis censetur s. sedes relaxare praefatam conditionem, providendo meliori modo quo potest bono animarum, oum lalis condilio tunc sit moraliter irapossibilis executioni. In hoc igitur casu licite potest hic modus in praxim deduci, cum valde probabile sit (ut ostendimus n. 4114.) sufficere consensum partis consciae impedimenti expressum per copulam coniugalem cum «onsensu alterius virtualiter perdurante.

DoB. IV. A qao el ob quam causam posstt ^ dispentari iu impedimeotis matrimouii.

1118. In quibus impedimentis papa possii dispensare.

A\ \9' An papa possit unqiiam dispensare in iis

quae sunt de iure divino. 4120. u4n aliquando in impedimentis de iure

nalurae.

4\2. Jn possit episcopus dispensare in impedimentis dirimentibus. 4 122. Qu. 4. An possit, urgente necessitate^ dispensare in eis ante matrimonium contractum.

A 1 23. Qu. 2. y^n posl contractum.

i\24. Qu. 3. Jn tunc requiratur ut matrimO'

nium sit contractum bona fide. A\2o. Qu. 4. .-/n episcopus possii hanc facultalem ulleri delegare. A\26. Episcopi possunt dispensare in omnibus

impedimentis quae impediunt matrimonium de iure humano^ vel quae matrimonio superveniiint. 4^27. j4n regulares j^ossint dispensart ad petendum debilum. A 128. An ipsimet possint dispensare in voto castitalis ud contrahendum matrimonium

urgente necessitate. i \29. Quae sint causae iv^tae ad dispensandum

in impedimentis dirimentibus. .-H30. Adduntur aliae causae sufficientes. An

sufficiat subministratio maioris pecuniae. ^131. ISot. . Quid explicandum ut dispensatio

non sit subreptitia. Not. 2. Feritas causarum pertinel ad valorem dispensationis. 4132. Qu. i. An cessante causa cesset dispensatio.

H 133. Qu. 2. Quid in dubio an causa falso allegata fueril finalis vel an allegata fuerii vera.

4 !34. Qu. 3. An in supplicatione exprimendum sil copulam incestuosam habitam fuisse cum intentione facilius obtinendi dispensationem.

4135. Quidf si copula non fuerii ex tali intentione praehabila. i I3G. Qu. 4. An possit manifestari gradus remotior^ tacito propinquiori.
4136. Qu. 3. An petens secundam dispensationem debeat exprimere primam. i 158. Qu. 6. An si quis habeat ilura impnditl) Q. S. c. 8.

IS MATRIMONII DUB. IV. 769 menta eiu^dem tpeciei^ deheat omnia eoe* primere.

4 -'39. Qu. 7. An possint seorsim impetrari dispensationes pluritim impedimentorum.

1140. Qu. 8. An si quis post obtentam dispensationem rursus cognoverit consanguineam sponsae^ indigeat nova dispensatione.

HAi. Qu. 9. AUy interveniente copula incestuosa inter sponsos^ antequam dispensatio executioni mandetur^ nova dispensatio requiratur.

4142. Qu. 40. An sl contrahentes sint diversai dioecesiSy unusquisque a proprio episcopo sit dispensandus.

4143. Qu. 44. Quae sint clausulae in dispensa' tionibus s. poenitentiariae.

4144. Qu. 42. In quibus impedimentis s. poenitentiaria possit dispensare.

4145. ISot. 4. Ad dispensationis valorem non requiritur consensus eius cui prodest.

4146. Not. 2. Quid exprimendum quando dispensatio petitur a dataria ei quid quando a s. poenitentiaria.

4147. Formula supplicationts ad s. pc^itentiariam pro impetranda dispensatione impedimenti vel voti castitatis, ad celebrandum aut revalidandum matrimonium.

4148. Formula exequendi huiusmodt dispensa' tiones.

4149. « Resp. 1 .Papa non potest dispensare in impedimentis iure naturae vel divino dirimentibus, nisi ex speciali concessione: in iis vero, quae iure ecclesiastico dirimunt, potest. Ratio prioris est quia inferior non dispensat in lege superioris, nec homo iu lege naturae. Addidi, nisi ex speciali coucessione, quia sic pontifex (non tamen episcopus) potest matrimonium ratum dissolvere ex iusta causa. Sanch. Less. Praep. * Diana^. Ratio posterioris est, quia pontifex talia impedimenta inducit: ergo etiam potest tollere, et quidem solus. »

4150. Quaeritur an papa possit aliquando dispensare in impedimentis de iure divino. Ad huius quaesiti decisionem praemittenda estdecisio quaestionis generalis, scilicetan papa in rebus iuris divini possit unquam dispensare. In iis in quibus ius divinum ortum habet a voluntate humana, prout in votis et iuramentis, certum est apud omnes haberepapam facultatemdispensandi, tunc enim, licet ipse non auferat ius divinum, aufert tamen fundamentum obligationis quam homo sibi imposuit actu humano: quo sublato

2. P. 8. t. r. 52. et 95.

De LiGoRio. Mor. IL

49

770 LIB. VI. TKACT. Ti

cessal iuris divini obligaliovvide Sanchez< qni asserit id esse communecum d . Thom. et aliis. Maius dubium est an papa possit dispensare in iure divino quod ex solo divino arbilrio derivat. Triplex est senlentia.

Prima sententia generice aflirmat et hanc tenent Abbas et duo alii ap. Sanchez 2 qui merito eam reiicit.

Secunda sententia quam lenent Sanchez3 cum Navar. Cano Ang. Felin. el aliis pluribus, dicit papam non posse dispensare in universum ius divinum, sed lantum in aliquo casu particulari, in quo non expediat observantia praecepti.Unde infert, nullo casu posse dispensare in praeceptis non fornicandi, non mutandi materiam et formam sacramentorum et similibus; quia transgressio in his continet omnimodam indecentiam quae praeponderat cuicumque causae, posse vero dispensare in residentia episcoporum, in matrimonio rato, in consecratione eucharistiae sub utraque specie (sed hoc nos negavimus de euchar. l. 6. n. 196. v. Dub. 2.), et sirailibus aliis, quia in istis potest iusta causa occurrere, quae praeponderet indecenliae, quam praeceptum respexit.

Tertia sententia demum communior et probabilior dicit nuuquam possepapara dispensare ia iis quae sunt deabsoluto iure divino, hanc tenentPont. * Suar. 5 et Pal. ^ cum Salas Covar. et Sylv. ex d. Thom. ' qui ait: Sicut in lege humana publica non potest dispensareynisi ille a quo lex auctoritatem habet... ita in praeceptis iuris divini quae sunt a DeOy nullus potest dispensare nisi Deus^ vel is cui ipse specialiter committeret. Haec autem specialis commissio(recteait Pal.) non quidera habetur ex verbis illis: Quodcumque ligaveris super terram^ vel illis: Pasce oves meas: haec enim verba, cum generalia sint, non continent specialem commissioBem: tanlo magis quod huiusmodi dispensationes iniure divino essentnoci(l) L. 8. d. 6. II. 2. (2) N. 3. (S) N. S. (4) Lil). 8. c. 5. n.2. (S) L. 10. e. 6. n. 6. (6) T. 1. tr. 5. uc leg. d. 6. p. S. r. 8. et G. ^7) 1. 2. . OT.aiU A. iJ5

vnc unitati et stabilitati ecclesfae. Val* de aulem probabiliter dicunt Suarez item Sot. Palac. Suar. Valent. Durand. Maior. Nav. Con. et alii plures ap.Sanchez posse pontificem in aliquo casu particulari non dispensare, sed decla-» rare, quod ius divinum non ohlrget. Ratio quia haec potestas fuit necessaria propter humanarum rerum varie-» talem, alias Deus bono regimini eccle* siae non satis providisset.

4120. Deveniendo igitur ad quaesitum circa matrimonium, dico 1. pa* pam non posse dispensare in impedimentis de iure naturae conlra Vivam • et Carden.io. Nec obstatresponsum Urbani viii. quod obiiciunt (illudque relulimus n. 902.), nam patet ex iis qua» refert idem Car jenas i< illam non fuisse dispensationem, sed meram declarationem pro illo casu particulari. Dico 2. bene posse papam in aiiquo casu urgentissimae necessitatisdeclarare esse validum matrimonium, non obstante impedimento quod probabiliter do iure naturae illi obstet, prout de facto declaravit Clemens xi., prout vidimus n. 1115. Nec obstat id quod ait Sanchez 12 scilicet posse papam in huiusmodi irapediraentis dubiis neque dispensare neque declarare quod ipsa non obstent valori matriraonii, quia (ut dicit) si haec via aperiretur, facile possent concedi in ecclesia istae dispensationes sive declaraliones, et sic accidere possent plures fornicationes raateriales. Nam respondetur quod cuni! papain huiusmodi casibus declarat impedimentum non obstare, tunc agat ut universalis doctor ecclesiae, in quo errare non potest, et oppositum asserere non posset excusari a raagna teraeritate, ut enim ait Beued. xiv.<^: De pontificis potestatey postquam dispensavity dubitare instar saerilegii est.

4121. « Episcopus in impedimentis dirimentibus matrimonium iam contractura non potest ordinario iure dispensaie,nisiextacitaconcessioaeinca'

(8) De euch. d. 43. s. 4. v. Teitia sentcnti.i.

(9) In prop. 1. damn. ab Iiinoc. xt. uum. 59.

(10) lu eamd. prop. 1. d. 5. u. »91. (11) Ik. L. 8. d. 6. B. 10. (13) De <}n. c. 6.

CAP. III. Bfi lilP^DiaKNTls MAfRiMONII DUB. IV.

su necessitatis, quando sequentia conourrunt: 4. Ut defectus sit dispensabilis. 2. Ut sit occuUus, id est non sit notorius seu divulgatus. 3. Ut ex altera parte saltem naatrimonium bona fide sit contractum. 4. Ut non sit facilis accessus ad papam, ita communiter Sanch. Con. M. Per. K Quaudo autem contractum est ex dispensatione subreptitia, non potest episcopus sua dispensaliooe priorem coofirmare. Diana 2 ex Praep. Per. etc. In impedimentis vero dirimentibus matrimonium nondum contractum videtur nunquam posse, imo nec legatus a latere, nisi speciali facultate. Laym. 3 Bon. * etc. Contra quos DianaScum Praep. Villal. et Escob. 6 putat episcopum id posse aliquando in casu raro, ex causa maxime urgente, si, omnibus tentatis, iudicelur necessarium esse ad vitandam gravem infamiam vel grave scandalura, cui aliter pccurri non posset, idque ex tacita papae licentia. »

1122. Quaer. 1. An episcopus possit dispensare in aliquo impedimento dirimente ante matrimonium contractum, urgente necessitate. Vide dicta hoc /. 6. n. 643. v. Sed M*c, ubi alHrmativam sententiam tenuimus cum communi dd. (contra Bus. ut supra), dummodo vera urgeat necessitas, puta si alias immineat periculum mortis, vel si matrimonium sit necessarium ad legitimandas proles, vel ad vitandam foeminae infamiam aut alia damna, vel si mulier nobilis (ut aiunt Salm. ' sivehonesta,licet non nobilis, ut melius dicit Conc. parata esset nuptias tali die contrahere, et in confessione manifestaret impedimentum, Ratio, tum quia eo casu vel praesumitur ipse papa dispensare vel omnino cessat reservatio, exemplo in c.2. de desp. impub. ubi: Districtius inhibemus ne aliqui ante aetatem canonibus praescriptam con(l) D. 4. f. 7. (2) P. 9. t. 7. r. 40.

(3) L. b. ir. 10. p. 4. c. 6. el I. l. l. 4. c. 22.

(4) Q. 3. p. 15. (5) P.8. t. 3. re$. 280 («) De leg. e. 14. e. 4. (7) De matr. c. 14. p. 1. ■ 11. (8) P. 343. n. ». (9) L. 8. e. 13. B. 6. (10) D. nuiM. 11. (11) P. 191. <]. I. r. 2(12) L. 2. .1. 40 B. 2. (15) T. 1. 1. 5. c. 27. o. 7.

iungantur^ nisi forte aliqua urgentis^ sima necessitate interveniente, utpot* pro bono pacis talis coniunctio toleretur. Quod verbum toleretur Pont.^ et SaU mant. <o interpretantur pro vera dispensatione, dicentes hanc tolerantiaai non esse permissionis sed approbationis. Addit Ronc.^icum Pignal. etTambur. quod, etiamsi impedimeotum fuerit publicum, possit episcopus dispensare, quando eaedem interveniunt rationes quae sufiiciuntad dispensandum in impedimento occulto. Sed hanc opinionem vix unquam puto posse habere locum in praxi, quia cum impedimentum est publicum cessat ratio scandali, si sponsi a tali matrimonio desistunt, imo praesertim ad vitandum scandalum tenentur a uuptiisdesistere.

1123. Quaer.2. An episcopuspossitaliquando dispensare in impedimento dirimente post coutractum matriraonium. Negant Sot. Cord. Med. et Ven. apud Sanch.'2 quia (ut aiunt) episcopi nihil possunt in lege pontificis. Affirmant vero corarauniler dd. casu quo non pateat facilis adilus ad papara, et contra immineat periculum mortis vel infamiae aut scandali, si coniuges separentur, vel incontinentiae, si non separentur, ita Cabass.^3 Merb.^^ Natal. Alex. *5Cont. Tourn.i^ Concina cum comrauni, Pal.»» Bonac.i» Barb.20Sanchez2i cura Abb. Gutt. Gora. etc. Salmaut.22 cura Con. Aversa Corneio et Heur. ac Escob. 23 cum Nav. Vasquez Hurt. Salas etc. Ratio quia hoc casu, pariter ac dictum est in prima quaestione, praesuraitur papa consenlire, maxirae cura ipse iara notara habeat hancsententiara corarauniter ab aa. traditara. Bene autera advertunt Croix^i et Fel. Pot.25 quod si dispensatio commode possit per epistolam obtineri a s. poenitentiaria, tunc non potest episcopus dispensare, quamvis (ut dicit

(14) T. 2.p.464. q. 3. (15) Dc matr. a. 13. reg. 10 (IG) Tr. de dispoiis. in spcc. part. 1. c. 17. ai t. 3. regula 2. (17) P. 343. u. 4. (18) D. 4. p. ult. jj.

1. n. 7. (19) Q. 3. p. 12. n. 13. (20) All. 33. n. 7,. (21) L. 2. d. 42. num. 5. (22) Il.id. n. 7.

(23) L. 27. n. 682. (25) L. 7. u. I'i5.

(2S) Nuin. 5345.

772 Llli. VI. TRACT. V

Croix <) pluies fornicationes materiales interirc habeantur. Dicunturautem materiales^ quia (ut diximus de poenit. n. 611., cum communi dd. quibus adde Cont. Tournely 2 cum Sylv. contra p. Conc), si coniuges sint in bona fide, in ea sunt relinquendi, quando perioulum sit infamiae, scandali aut incontinenliae,si moneantur de nullitate matrimoiiii.

1124. Quaer. 3. An in casu praefato, ut possit episcopus dispensare, requiratur ut matrimonium fuerit contraclum bona fide. Certum est non requiri bonam fidem ex parte utriusque, ut ,<3icunt communiter Sanchez 3 Pont. Merbes.5 Conc. 6 Salm. ' et alii. Ratio, tum quia, stante bona fide unius coniugis, matrimonium iam dicitur bona fide contractum argumento ex c. Cum inhihitio^ de cland. desp. et c. Ex tenorey qui fil. sint legit.; tum quia malitia unius non debet alteri nocere. Dubium fit an episcopus possit dispensare si uterque mala fide contraxerit. Affirmant Dic. Henr. etc. apud Salmant.» quia, ut aiunt, licet culpabiliter contraxerint, nec etiam tunc praesumitur pontifex cum tanto periculo dispensalionem sibi reservare. Sed communissime et verius negant Pont.9 Palaus 10 Barbosa <i Escob.*2 Sanch. cum Led. Cord. Lop. et Veracr. ac Salm.i< cum Con. et Avers. Ratio, tum quia in Trident. 15 dicitur : Si quis inter gradus prohibitos scienter matrimonium contrahere praesumpserit^ separetur^ et spe dispensationis consequendaecareat. ..non enim dignus est qui ecclesiae benignitatem facile experiatur^ cuius salubria praecepta temere contempsit; tum quia alias daretur occasio ut quotidie spe dispensationis matrimonia celebrarentur, conteraptis impedimentis. Ut aulem quis dicatur mala fide contraxisse, non sufficit ut sciverit factum, sed

(1) L. G. p. 5. n. 83o. (2) Tr, cit. parl. 1. c. 12. iti fin. V. Si aulcm. (3) L. 2. d. 40. n. 4. (4) L. «. c. 13. num. 4. (S) T. 2. p. 494. q. 8. ((>) P. 543. n. 7. (7) Dc malr. c. 14. p. 1. d. 8. (») ll)iil. u. 9. (9) D. n. 4. (10) D. 4. p. ult. §. l.n. 7. (11) All. oo. n. S. (12) L. 27. n. («07. (13) D 4. (14) Cit. M.O. (lo) Ses». 24. c. S.

1. DE MATRlMOiNiO

requiritur ut sciverlt quod tale factum induxerit impedimentum; ita Satich. et Coac.<6 ac Salm." cum Bann. Cand. et Aversa. Addunt Sanch. et Salm. cum eisdera, neque suiBcere quod ignorantia fuerit crassa, quiarevera uon dicitur scienter facere (ut loquitur concilium) qui aliquid facit cuin igncrantia crassa, ut docet etiara Nav.^s. Secus si ignorantia sitadeo crassa, ut teraeritas videatur, prout aiunt Sanch. et Salm. Et idem dicendum si sponsi voluntarie omiserint proclamationes: tunc enim, etiamsicontraxerint ignorando nullitatem matrimonii, dispensatio ipsis est deneganda, ut subdit Tridentin.^^ dicens, quod si ignoranter (quis) id fecerit^ si quidem solemnitates requisitas in contrahendo matrimonio neglexerit^ eisdem subiiciatur poenis.

1125. Quaer. 4. An episcopus, casu quo potest in impedimento dirimente dispensare, possit hanc facultatem alteri delegare. Negant Sylv. Medina etc. apud Sanch.20j quia (ut aiunt) episcopi nequeunt huiusmodi facultatesdelegare, nisi ipsis haec potestas sit specialiter concessa; idque probant ex Trid.21 ubi conceditur episcopis facultas absolvendi a casibus papalibus, et ibi explicatur, per se vel vicarium; ergo ut episcopuspossit delegarehuiusmodi facultates, eget speciali concessione. Sed communiter afliirraantPont.22Pal.23Barbosa24 Escob.2& Bonac.26 Sanch.27 cum Ang. Sylv. Con. Cord. et Lop. ac Salmantic.2* cum Con. Aversa Leand. et Henr. Et hoc (ut dicunt Sanch.29et Pal. ac Salm.3o cum Aversa et Gutt. ) non solum pro casu particulari, sed etiara pro oranibus occurrentibus, tam praesentibus quam futuris. Ratio quia cum haec potestas non sit annexa personae sed dignitati etofiicio, ipsa non dicitur delegata, sed ordinaria, et ideo bene delegari potest, ut diximus de leg. l. .

(16) Locc. cc. (17) De njatr. c. 14. p. 1. n. 10. (18) C. SG. n. 141. declar. 4. (19) L. c. (20) L. 2. d. 40. n. 13. (21) Sess. 24. c. 6. Liceat. (22) L. 8. c. 13. n. S. (23) D. 4. par. ult. 5. I. n. 15. (24) All. oii. n. 14. (25) L. 27. n. i/^.i. (2G) Q. 3. p. IS. nuiu. G. (27) L«c. cit. u. 14. (2il^ U.ul. 11. 12. (29) N. 10- '-■^l^ 1k>cc. cc.

CAP. 111. DE IMPEDIMENT

n. 190. V. Et in his^ en93. Nec obstat concilium nam respondent Sanchez et Pal. cum Gutt., quod concilium voluerit per hoc tantum explicare vicarium non habere hanc facultatem ex generali commissione vicariatus, sed egere speciali commissione episcopi: sed non voluit denegare episcopis hanc facuitatem delegandi.

i 126. « Resp. 2. In impedimentis non dirimentibus possunt episcopi dispensare universaliter.Quod addo, quia excipiuntur illa quae iu iure naturali et divino impediunt, ut votum castitatis absoUitum et perfectum, Bonacina^ ex Navar. Sanch. etc.(Sed in raatrimonio contracto possunt dispensare ad petendum debitum in voto emisso tam ante quam post matrimonium, vide dicta n. 986. et 987.) et sponsalia priora, ut habet Tanner.3ex Sanch.^. Idem habent Fill. 5 Layman Similiter episcopus potest dispensare in impedimentis quae matrimonio superveniunt et impediunt petitionem debiti, v. gr. cognationis spirituaiis vel affinitatis. Bonac^ Sanchez 8 Filliuc. 9 qui excipit incestum commissum (matrimonio consummato) cum consanguineis uxoris in iis qui non sunt iuvenes (Sed Sanchez lo expresse docet oppositum, vide dicta n. 4076.;.

1127. » Resp. 3. Possunt etiam confessarii regulares approbati (Id est benedictini, mendicantes et omnes alii in eorum privilegiis communicantes, ut Sanch." Pont.i2 Pal.i3 et Salm.t^ cum Gutt. Rodr. Aversa et Candido), de licentia tamen suorum provincialium, dispensare ad petendum debitum coniugale proptercognitionem consanguinei coniugis in secundo gradu, ut Rodriq.i5,nuilo modotamen impedimento ipso. Vide Mar. Perez 16. Dixi provincialium: quia quod Molf. Leon. etc. volunt, confessarios societatis lesu ha(1) L. c. (2) Q. 5. p. 16. (3) Arl. 8. q. 4. d.
1128. o. SO. (4) L. 7. d, 17. II. 8. (5) T. 10. par.
1129. c. 10. n. 506. (6) L. 6. c. 10. par. 4. c. lo. ii. 2. ^7) L. c. (8) Lib. 8. d. 12. n. 16. (9) Loc. cit. CIO) N. 13. (II) L. 8. d. 16. nutn. 3. et 8. (12) L. 8. c. 13. (13) P. uit. $. 1. num. 18. (14) De matr. c. 14. p. 1. n. 4. (IS) Regul. t. 1. H. <:.'. art. 1. (IC) D. 44. s. 7. uuid. 15.

S MATRIMOMI DUB. IV. 773

bere omnes hanc facullatem immediate a p. generali, id refutat Diana^' [Vide dicta n. 1076. v. Insuper). »

1128. Quaer. hic an regulares possint dispensare invoto castitatisadcontrahendum matrimonium, si raagna urgeat necessitas, nerape si nequeant nuptiae raoraliter differri, et aliunde immineat periculum infamiae aut scandali. Communiter docentdd. posse confessarios mendicantes aliosque religiosos coraraunicantes in privilegiis dispensarein omnibus votisin quibus episcopi de iure ordinario dispensare valent cum suis subditis ex pluribus privilegiis, nerape Innoc. viii. in quadam bulla quara refert Rodriq., item Martini v.Eug. iv.Iulii ii. Pauli iii. et Greg. viii. (quod extendit etiam ad vota iurata), ita Sanch.<3 Pont.i^ Less.20 Pal.2i Reiflfenst.22Spor.23Elbel24 etSalraant.2J> cum Navar. Lopez Arrag. Fag. Trull. Cand. Villal. etc. Hinc dixiraus n. 987. v. An autem^ bene posse regulares dispensare in voto castilatis eraisso ante vel post matrimonium ad petendum debitum.

V Sed dubiura fit an in casu urgentissiraae necessitatis, sicut possunt dispensare episcopi (iuxta dicta de voto l. 3, n. 258. V. Notandum 2.), possint etiara regulares dispensare ad contrahendum matrimoniura.

Prima sententia affirmat et hanc tenentReififenst.26Vidal.27Ant. a Spir. s.28, item Bassaeus Herincx Crousers etc. apud ElbeI29 (qui probabilem putat, et alii apud Salmant.3o)qui pariter vocant probabilem. Ratio quia episcopi in casu necessitatis dispensant in voto castitatis iure ordinario iuxta mox dicta n. 1125.Underegulares qui possuntdispensare in oranibusvotis in quibus episcopi iure ordinario dispensant, possunt etiara in eo dispensare urgente necessitale.

(17) P. 5. t. 2. res. 14. (18) L. 4. d. 51. n. 4. (19) L. 8. c. 10. n. 0. (20) L. 2. c. 40. u. 15i, (21) T. 5. ir. 13, p. 15. n. 7. (22) Disl. 5. n. 4'i. (25) De voto, c. 2. n. S4. (24) Eod. lil. n. 274. (23) De volo c. 5. p. 11. n. 94. (26) L. 3. dccielal. lit. 54. n. 40. (27) De voto inquis. 5. n. 77. (28) Tr. 2. d. 3. u. 84. (29) T. 2. de volo p. 9;> num. 279 (50) Ibid. n. 97.

Secunda sententia vero communior negat et hanc tenent Sanch. < Pont. 2 Barb. 3 Sporer < Pal. 5 Laym. 6 Tamb.7 et Salmanl. 8 cum Suar. Leand. Diana Lez. Bardi Prado Moya et Rodr. Ratio quia regulares possunt tantum dispensarein votis in quibus dispensant episcopi iure ordinario, sed in necessitate episcopi nondispensant iureordinario, sed extraordinario et per accideus, eo quod agitur de casibus non ordinarie, sed extraordinarie contingentibus. Sed respondent adversarii quod non per hoc quod casus sint extraordiuarii dicendum sit quod episcopi dispensent iure extraordinario, nam etiam in his casibus habent potestatem ordinariam, cum ipsa sit annexa eorum officio et dignitati.Unde non audeo primam sententiam reprobare.

1129. « Resp. 4. Ut licite dispensetur in impedimentis dirimentibus requiritur iusta causa, qualis secundum Filliuc. 9 cst, V. gr. 1. Extinctio magnae litis vel odii inler agnatos. 2. Ablatio scandali. 3. Inaequalitas matrimonii, nisi consanguineis vel affinibus nubatur. 4. Defectus dotis competentis. 5. Conservatio facultatum in eadem cognatione. 6. Merita petentis dispensationem. Plures vide apud Sanch.^oConinch.ii Hurtad.12 Mar. Perezi^qui notat 1. Quanto gradus consanguinitatis velaffinitatis estpropinquior, tanto requiri causam graviorem. 2. Saepe plures aggregatas causas sufficere, quarum singulae non sufficerent. Vide etiam Diana ^*.

» Resp. 5. Si quis dubitet an habeat impedimentum dirimens, v. gr. contrahendi matrimonium cum certa persona, et adhibita diligentia sufficienti, non possit intelligere veritatem, probabile est posse cum ea contrahere sine dispensatione (nisi tamen praesumptio aliqua stet pro impedimento), quia possessio stat pro libertate contrahendi. Sanch. Sancius Franc. Lugo

(1) L. 2. (1. 40. n. 9. (2) L. 8. c. 10. n. 11. (3) All. 57. n. 14. (4) Tr. 3. n. 74. (8) De voto »1. 1. p. 12. n. 7. (6) L. 4. Ir. 4. c. 8. n. 17. ;^7) L. 5. c. 16. $. 4. n. M. (8) De volo c. 5. p. 11. i>G. Ci>i C. ». ilO) D. 19 (ii) D. 35.

VI. DE MATRIMOJTIO

Bard.« (contra Laym. el Pal.) {Sed vi~ de dicta n. 902. Qu. 3. v. Dicunt autem, ubi oppositum tenuimus cum Laymao Pal. Less. Cont. Tourn. Ronc. etc). »

1 130. Praeter causas quas affert Busemb. ad licite dispensandum, additur a Salm.16 pro causa instauratio matrimonii bona fide contracti et etiam mala fide, si matrimonium fuerit consummatum vel adsit fama de copula habita. Uem necessitas auxilii, puta si mulier defectu viri non possit litibus assistere vel filiis suis providere. Item aetas foeminae excedens annum 24. Item periculum perversionis a fide. Item subministratio maioris pecuniae; scribit Conc.i7 hanc causara pecuniae sibi displicere, ut propter eam dispenset ecclesia in impedimentis: miratur enim quod postquam Tridentinum dixerit dispensationes gratis esse concedendas, doctores assignent pro causa dispensandi, quod illae non dentur gratis. Sed communiter aa. hanc causam admittunt ut Sanch.i» SaIm.i9PaI.20 et Bened. xiv.2i cum Pal. in Trid. Et merito, cum huiusmodi compositiones (ut Innoc. X. praecepit) non immisceantur cum aliis pecuniis thesauri cameralis, sed reserventur in monte pietatis, et inde non exlrahantur, nisi de mandato pontificis, ut in sola opera pia impendantur. Cum igitur talis pecuniae praestatio in subsidium pauperum erogetur fitcausa satis iusta ut ecclesia di« spenset sicutfrequenter solet. Nec officit quod mussitent haeretici, ut obiicit p. Conc, nam patenter iniuste mussitant.

1131. Notandum autem 1. quod ut dispensatio non sit subreptilia, explicanda sint omnia impedimenta quae adsunt, item cognatio, si sit carnalis aut spiritualis: item gradus et linea, si sit recta aut lateralis. An autem sufficiat exprimere solum gradum remotiorem. Vide infra n. 1136. Quaest. 4. Notandum 2. quod in constitutione

(12) D. 26. (13) D. 44. sect. S, (14)P.8. t. 3. r.9r.. (lo) D. 6.C. 11. p. 7. %. 11. (1€) De malr. c. 14. p. 2. n. 24. (i7) P. 348. n. 9. (180 D. S6. (19) Ibid. n. 26. (20) D. 4. p. ult. S- 2. B. 2. (21) Notif. 87. n. 26.

CAW III. 1)E IMPEDIMErrriS MATRIMONII DUB. IV.

i to

summ. pont. Bened. xiv. qaae incipit, Jd apostolicae servitutis (vide in fine operis) edila die 25, febr. an 1742. de«iaratum fuit, expressionem caasarum earumque verificalionem in dispensalionibus appositas ad validitatem pertinere. Unde summus pontifex praecepit omnibus procuraloribus, etc. ut sciscitentur ab oratoribus veras causas, et illas sincere exponant, sub poena falsi ; item episcopis et alfis, quibus executio commitli solet, imposuit explorare veritatem causarum in litteris aposlolicis expressarum. Hinc deinceps plures addendae sunt quaestiones valde utiles in praxi quoad hanc uialeriam dispensationum.

4132. Quaer. eniml. an, cessante causa dispensationis, cesset dispensatio. Affirma, si causa cesset antequam dispensatio expediatur, vel antequam fiat ab episcopo, cui a pontifice comfnissa fuerit. Secus vero, si causa cesset, dispensatione iam expedita et facta ab inferiori, etiamsi cesset antecelebrationem matrimonii. Ratio, quia per dispensationera iam tollitur impedimentum sive lex relaxatur, cuius obligatio extincta, sicessat postea cau?a, minime reviviscit; ita valde probabiliter Pont. « Pal. 2 Suar. 3 et Salm. < cum Sa et Sylv. contra Sanch. Dic. elc. qui tamen hoc probabile vocant; vide etiam dicta l. 1. n. 196. v. Quae$tio vero.

4133. Quaer. 2. quid autem dicenflum, si dubitatur an causa falso allegata fuerit finalis aut impulsiva , vel an causa fuerit vera an falsa. Rcsp. <Iuod in omDibus bis et similibus dubiis valida censenda est dispensatio, quia in dubio standum pro validitate actus; ita Sanch. * Pont. ^ Pal. ' et Salm. 8 cum Dic. Gabr. etc.

AhM. Quaer. 3. an cum pctitur dispensalio pro matrimonio contrahendo irtter propinquos, exprimenda sit copuia inccstuosa inter eos liabita. Cominune cst apud omnes quod si copula

(I) L. 8. c. 20 n. 5. (2) De privil. il. 4. p. lii. 41. 7. (.">) De I. j{. I. G. c. 20, n. IS. (i) D.' -i..:.!r. c. 14. p. 2. V 29. (.i) Dc mMrim. I. 8. <l. m uum. 2<>. ii 2.i. iCn L. 8 97. u. H.

ex parte utriusque fuerit habita ad fa"* cilius obtinendam dispensationem, et copula allegetur pro uaica causa consequendi dispensationera, lunc necessario malus ille animus est exprimendus, alias matrimonium erit nullum, quia nemini debet suum crimen prodesse; tanto magis quod pontifex movetur ex ea ad imponendam maiorem poenitentiam aut pecuniae compositionem, ut sic homines magis a tali crimine avertantur; ita communiter Sanch.9 Pal.i» et Salm. n et alii. Idque expressum est in bulla Innoc. xii. renovata a Bened. xiv. per bullam, Pastor bonus., §. 42. ubi dicitur: Si qui vero oratoreSy obtenta dispensatione a dataria super impedimento primi et secundi., sive secundi dumtaxat gradus consanguinitatis seu affinitatiSy cum expressione quidem carnalis copulae , sed tacita occulta et malitiosa intentio^ ne, in ipsa copula habita^ ad facilius obtinendam dispensationemy pro revalidatione huiusmodi dispensationis ad di^ ctam poenitentiariam recurrant^ possit idem maior poenitentiarius desuper absolute dispensare cum . . . personis^ explicite affirmantibus se . . . sub expressa ...forma miserabilium dispensationes a dataria obtinuisse. Cum iis vero qui non tamquam pauperes... dispensati fuerint^non dispensetj nisi soluta prius in dataria^ ad effectum . . . erogandi eleemosynas , taxa definienda arbitrio eiusdem maioris poenitentiarii.

Dicunt autem Pal. et Salm.^^cum Hurlado, non teneri oratores praedictam malam intenlionem exprimere, si fuerit tantum raente concepta, quia (ut aiunt) tunc crimen pravi illius animi non subiacetpoteslali ecclesiae. Sed huic opinioni non acquiesco; hic enira non agilur de poena, sed dc dispensatione, quara bene potest ccclesia nolle concedere, si crimen pravae inlentionis adfuerit, sicut polest ecclesia in concessione induli;euliarura cxcludeio non impleulcs aliquod opus internuiij,

(7) De |.rivil. tl. G. |>. 16. §. 4. n. 'k (8)lb. ii. ,".7. (91 LiU. 8. «!.25J. n.58, (10) D. 4. |.. «1l 5. u. 'J (II) Dc inalr. c. 14 |t. 3, iniui. 4'4. fi'l) L. c. ih Un.

flt docel Suar. » et Bon. 2 cum aliis. Probabilissime vero dicunt Salm.3 cum aliis, quod si in petitione aliae causae per se iam sufficientes ad obtinendam dispensationem exponantur, et simul exponatur copula praehabita (quae omniuo etsemper exponi debet, ut mox videbimus), tunc non est opus ut allegetur circumstantia malae fidei, nempe quod copula fuerit consummata ad dispensationem facilius impetrandam.

4135. Sed redeundo ad quaesitum, dicunt alii valere matrimonium , si sponsi in supplicatione reticuerint circumstantiam copulae, si illa sit praehabita sine prava intentione obtinendi facilius dispensationem, ita Pont. ^ et Salm. 5 cum Henr. Perez Hurt. Yega Vill. etc. Sed omnino est tenendum esse nullum, ut docent Sanch.6 Laym.' Pal.8, item Con. Diana Gutt. Reb. Fill. efc. apud Salm.^. Et de hoc hodie non est amplius dubitandum ex bulla cit. Pastor bonus summ. pont. Bened. xiv. §. 41 . ubi dicitur : Quod si ... obtinuerint a nostra dataria dispensationem super gradu prohibito in primo et secundo^ vel in secundo tantum., ac etiam in tertio vel quarto^ cum reticentia copulae inter eos secutae^ quam sine honoris detrimento detegere nonvaleant...; possit idem maior poenitentiarius., si copula sit adhuc secreta^ huiusmodi dispensationem, seu respective reconvalidationem in foro conscientiae tantum concedere^ facta^ quando agitur de primo et secundoy vel secundo tantum gradu^ compositione 50. ducatorum auri de camera ad datariam transmittendorwm..., nisi prior gratia expedita fuisset in forma pauperum. Ex his attende quod papa dicendo, possit reconvalidationem concedere^ non habet pro validis matrimonia cum tali reticentia contracta, tanto magis quod in gradibus mox supra descriptis dispensatio propter solutionem relatam difficilior redditur.

(1) De poenit. <1. 52. sect. l>. Mim. 3. (2) Dc indul. d, 6. q. 1. p. S. n. 29. (5)Ib. n. 45. (4) L. 8. c. 17. n, 52. (S) Dc malr. c. 14. p, o. to. 40. (6) L. 8. c. 2ii. n, 8. [1) L, 1. Ir. 4. c. 22. t,nm tn. (8) D. 4. p. nlt. $. 2. num. 4.

[. DE MATttlMONIO ,

1136. Quaer. 4. an possit manifestari remotior gradus consanguinitati» vel affinilatis reticendo propinquiorem. Affirmant Sanch.io Pont.n et Salmant.i2 cura Sylv. ac Pontas ap. Cont. Tourn.<3, Idque inferunt ex quodam | motu proprio s. Pii v. Sanctissimus, I ubi dictum fuit, quod dispensatio sine | gradus propinquioris mentione obtenta (nempe si sponsi sint coniuncti inquarto et tertio gradu) de subreptioni» vel obreptionis vitio notari non possit^ obtentis tamenpostea litteris deolaratoriis super propinquiori. Unde dicunt quod huiusmodi litterae (quibus declaratur quod gradus propinquior nor obstet matrimonio) requiruntur tantum in foro externo ad vitandum scandalum, non vero si scandalum absit. Hinc contra Corrad"um Cont. Tourn.i* Anacl. etc. quidicebant matrimonium esse nullum sine praefatis litteris, declaravit Bened. XIV. in brovi, Etsi ma^ trimonialis^ dato 27. sept. 1755. matrimonium esse quidem illicilum, sed non invalidum, modo propinquitas non, sit primi aut secundi gradus consanguinitatis vel affinitalis. Praelerea recte advertit Cont. Tour. quod in gradu mixto exprimi debet sexus qui est in primo gradu, quia difficilius conceditur ut nepos ducat amitam, quam patruus ducat neptem : maior enim perversio ordinis est ut nopos constituatur suae amitae caput.

1137. Quaer. 5. si quis petat secundam dispensationem in eadem materia post primam alias obtentam, an primam exprimere debeat. Respondetur affirmative, quandoimpedimentum est ex eodem crimine, quia relapsus retrahit superiorem a dispensando. Se— cus si impedimentum non sit exaliqua crimine vel sit ex crimine diverso ita Conc. cum communi et Salm. i& cum Con. et Aversa.

1138. Quaer. 6. an si quis habeat plura impedimenta affinitalis eiusdeuk

(S) Ibid, num. 59, (10) L. 8. d. 24. num. 28. (11) L. 8. c. 17. n, 26. (12) ll.id. p. 4. n. 40. (15) De dispens. in spec. purl, 1. cap. 4, art, 1. (14) Loc, cit, V. Quia. (io) P. 5.^>i. n. 25. I liii) bc matr. e. 14. p. 4 n. 47. <?

CAP. III. DB IMPiJDIMENTIS MATRIMONIl DUB. IV.

711

gradus, puta si cognoverit duas soro'es suae sponsae, debeat in supplicatione dispensationis utramque copulam expriraere. Negant Vega Henr. Led. et Man. apud Escob. sed probabilius alfirmant Sanch.2 Pont.5 Conc.'' Auac.s Salm.6 cum Aversa et Pal. et Escob. ' cum Mol. Hurt. Con. Villal. Diana Leand, ac rot. rom. Ratio quia in simplici noD comprehenditur mixtum ; et licet haec impedimenta non sint specie diversa, sunt tameu numero distincla. Et de hoc hodie araplius non dubitandura; nara sic omnino tenendum esse declaravit Bened. xiv. in brevi, Etsi matrimonialis, iamsupra relato n. 1 1 36 . Et idera dicendurade aliisirapediraentis consanguinitatis, cognationis spiritualis, publicae honeslatis etc, ut Sanch. et Anacl.

1139. Quaer. 7. an si concurrant plura irapediraenta, possit divisira irapetrari eorura dispensatio. Adest triplex sententia.

Prima sententia affirmat, et hanc tenent Salas Rodr. et Sa apud Salm. 9 et probabile vocant ibi VillaL Dicast. et alii, quia nullibi ex iure habetur requiri quod impedimenta simul exponantur.

Secunda sententia negat, quam tenent Sanch.io Pont.i» PaL<2Conc.«et Esc.i^ cum Suar. Laym. Perez et Gult.; item Diana ac Leand. ap. Salm.^s^ tura quia sic habet praxis curiae, tura quia unum irapediraentum cum altero coniunctum difficilius dispensatur.

Tertia sententia probabilior, quara tenent Salm.^6,cui non dissentiunt aa. secundae, distinguit et dicit quod si impedimenta disparate se habent, et unura ex altero non augetur, ut votura et consanguinitas, aut consanguinitas et raachinatio, tunc sufficit divisim obtinere dispensationem, secus si impedimenta sint talis rationis, ut aSerant coniuncta maiorem repugnantiam ad matrimonium contrahendum, pula si

(1) L. 27. n. 747. (2) L. 8. d. 24. n. 8. (5) L.8. c. 17. S. S.n. 8. (4) Q. 3S2. num. 13. ;o) P. 7Ul. nuni. 1G5. (6) Ibid. n. 81. 7)N. 748. (8)Locc. cc. (9) De inatr. c. 14. p. n. 82. C^O) L. 8. d. 23. n. 2. (11) L. 3. c.

quis vult ducere consanguineam, cu^iius sororem turpiter cognoverit, tuna enim difficilior redditur dispensatio. Excipiunt Con. ct Avers. apud Salm.^'^^ si iusta detur causa separandi, ut sl unum impedimentum esset publicum et aliud secretum, quod infamiampossit afferre, nerape si quis vult ducerfr consanguineara, cuius sororem occult& cognovit, tunc enim , ne infamentur contrahentes , bene possunt divisinx. dispensationem petere. Et talera testatur Aversa esse stylura curiae. Sed id dico intelligendum tantum respecta, ad dispensationera obtinendara a dataria, puta ob publicura irapedimentum consanguinitatis cumsponsa; namquoad dispensationera irapediraenti occulti propter copulara cura eius sorore, iuxta nostrara sententiam, saltera in supplicatione ad poenitentiariam debent ea irapedimenta simul exponi, cum simul exposita iam, ut diximus, dispensationem reddant difficiliorem.

1140. Quaer. 8. an si quis, post obtentam dispensationem super impedi— mentum occultum affinitatis , iterura^ habuerit rera cura eadem consanguinea sponsae, antequara eara duxerit ^ nova indigeat dispensatione. Si dispensatio non adhuc fuerit executa ab eo cui coraraissa est, conveniunt oranes non indigere;itaCont. Tour.iSetElb.i»,. quia lales dispensationes non sortiuntur effectura a die expeditionis, sed a terapore executionis. Si tamen iam fuerit executa,affirraantHabert2«et Elb.^*' ex Gob. et Quintanad., quia executor solura dispeusare potest in irapediraento contracto, non aulera in contrahendo, raaxirae cura in litteris s.. poenitentiariae soleat committi facultas cum clausula, ut dispenses hac vice. Verum probabilius non requiritur nova dispensatio, ut dicunt Sanch.2:^ cum Guttier. Cord. et Manuel. ac ConL Tourn.23 cum Anacl. et Gorrado, qir17. S- 4. (12) D. 4. p. «It. S. 3. nuin. 11.

(15) P. 382. n. 23. (14) N. 74o. (18) Ib. n. 8.v

(16) Ibid. n. 84. (17) L. c. (18) Dc disi.cns. ia, spcc. part. V <^3p- '7. art. 1. v. Si voro.

(19) De matr. p. 808. n. S0(?. (20) De lcgih. c. lok (2n L. c. (22) L. 8. d. 28. u. 4. (25j L. c.

•778

<le hoc affert expressam declar. s. c. Katio quia alBnitas illa iam sublataest per dispensationem quoad hunc effe« clum contrahendi matrimonium , et hoc videtur denotare clausula illa hac vice^ si forte verum est quod talis clau«ula soleat apponi, quod nescio. Caelerum ipsa s. poenitentiaria in praxi faanc nostram sententiam sequitur, ut ego ipse observavi in quodam aulhentico eius rescripto, edito die 21. sepl. 1752. ubi sic responsum fuit: S. poenitentiaria ad praemissa respondet quod si orator alias super eodem primi affinitatis gradus impedimento ad matrimonium contrahendum cum muliere de praesenti eius coniuge fuerit dispensatus^ etiamsi ipse post obtentam gratiam atque ante matrimonii celebrationem denuo cum supradictae mulieris matre relapsus sit^ nova dispensatione non in~ digere, Et hoc valet eliam quoad dispensationem obtentamadataria, atque executam in impedimento consanguinitatis, modo dispensatio non sit impertila in forma pauperum; ita Corrad. ^ et Sanch. 2 cum aliis.

Dicit autem Bened.xiv. 3 ex Fill. Clericat. et Tarab., quod si, obtenta <Iispensatione s. poenitentiariae in foro conscientiae, impedimentum detentum fuerit in foro externo, et coniugesnullas afferre possint probationes quod matrimonium ita sit contractum, tunc «piscopus , parochus et iudex debebu n t acquiescere testimonio confessarii fidem facientis de dlspensatione impetrata.

1141. Quaer. 9. an si post obtentam clispensationem super gradu prohibito ^ntequam illa executioni mandetur , Intercesserit copula inter sponsos , nova requiratur dispensatio. Negant ^lii,utOvau. Saelc. apudSanch.^. Sed verius affirmant Sanch. cum Callego <juttier. etc. 5, Ratio quia stylus curiae sic obtinuit ut incestus hic declaretur; illo enim manifeslato, pontifex maiorem imponit poenitentiam , amplio(1) L. 8. c. 1. n. 51. (2)De matr. 1.8. d. 24. n. 8. (5) Nolif. 87. n. Sl. (4) L. 8. d. 2S. num. 6. <8) N. 8. (6) N. 878. (7) L. c. num. S. (8) Tr. cil. |>ai-t 1. c-a». IT. art. 3. r. Quaeret 1.

remque coraposiliouera pecuniae exi* git. Et sic eliara declaravit s. c. mense maii 1635. (apud PiUon.s) ubi dictura fuit : Qui litteris dispmsationis obtentis super gradu prohibito consanguinitatis, et illis non praesentatis contraxit, vel carnaliter (nota) sponsam cognovit, non potcst absque nova dispensatione in matrimonio permanere. Et idem eruitur ex dictis in quaest. 3. n. 1134. Probabiliter vero ait Sanch.' quod licet dispensatio fuerit concessa cum clausula, modo copula non interfuerit, tamen si illa habeatur post executionem dispensationis, tunc non requiritur nova dispensatio, quiasufficit ad eius valorem quod anle illam copula non intervenerit.

1142. Quaer. 10. an si contrahentes sint diversae dioecesis, unusquisque debeat a proprio episcopo dispensari. Affirmaut Sambovius Gisbert. elc. ap. Cont. Tourn. », sed negat probabiliter ipse Cont. Tourn. » cum episcopo tutelensi. Ratio quia, cum episcopus aufert a suo subdito impediraentum, habilem eum reddit ad contrahendum cum altero impedito, sicut si quis haberet facultatem dispensandi in aliquo gradu, dispensando cum suo subdito dispensaret etiara cura extraneo; unde hic extraneus bene poterit tunc contrahere corara parocho alterius quocura dispensavit episcapus.

1143. Quaer. 11. qnae sint clausulae solilae apponi in dispensationibus a s. poenitentiaria. Clausula 1. Si ita sit. In hoc bene aiunt Sanch.w Cabass." fidera esse adhibendara poenitenti, nisi delegatus certe sciat oppositura ex uotitia extra confessionem accepta. Dicit autem Sanch. <2 cum Navarr., quod si petatur dispensatio super voto castitatis, non sufficit ad dispensandumsola tentatio vel periculum labendi tantura semel vel iterum , sed requiritur ut vovens sit in periculo saepius violandi votum. Sed melius censetCont.Tour.«3 cum Poatas sufficere, si quis propler

(9) Il)id. (10) L. 8. d. 34. Dum. 21.

(11) T. I. 1. 5. c. 27. u. 10.

(12) L. 3. d. 20. iMim. 18.

(13) Cap. ciU art. 11. CoDrcssariaa.

«^aF. 111. i>ii »-at-e.iJl.»lJtNri

gravem tentationem sit in probabiii periculo eliam unius lapsus, quia per nnum lapsum iam castilas amittitur. "2. Audita prius sacramentali confessione. luxta igitur hanc clausulam necessaria est confessio : neque huic revera «ontradicit Sanch. i, ut putat Cont. Tourn. 2, nam tempore quo scripsit Sanch. haec clausula non apponebatur, «t ideo dixit non requiri confessionem; sed ipsemet Sanchez subdit quod confessio esset necessaria , si talis clausula apponeretur. 3. Sublata occasionepeccandi. Intelligitur si occasio sit -voluntaria, quod de facto est tollenda; si vero nece&saria, auferatur saltem ex animo, reddendo illam ex proxima reinotam per debita media adhibenda, ut recte explicat Cont. Tour.3. 4. Dummodo impedimentum sit occultum. De hac clausula vide dicta n. \\. 5. /niuncta ei gravi poenitentia. lotelligitur iuxta vires poenitentis, ut bene notat idem Cont. Tourn. ^ cum Tiburt. Nav., <\u\ dicit posse iniungi ex. gr. per sex menses ieiunium semel in hebdomada, vel recitatio rosarii ter in hebdomada, ^ut frequens confessio ( saltem semel in mense), orationes, lectio spiritualis, €tc. Quod si poenitens propter crimen, super quo petitur dispensatio, iam satisfecerit poenitentiae , dicit Contin. Tour. 5 illius praeviae satisfactionis bene habendam esse ralionem , uude confessarius tunc poenitentias in brevi romano praescriplas moderari debebit. Si vero dispensationi concessae sit a poenitentiaria annexa quaedam species commutationis , nempe confessio semel in mense, haec a confessario omnino est imponenda, ut idem Cont. Tourn. 6 et Bened. xiv. 7 cum Sayro. €. Praesentibus laceratis^ sub poena €XCommunicationis lataesententiae. Haec laceratio stalim facienda est; sed iutellige moraliter, nempe saltem infra triduum post dispensationem executam, iuxta dicta n. 856. Si autem in litteris non sit apposita clausula laceralionis, prout non apponilur quando matrimo(1) L. 8. a. 24. n. 29. rlaiiiiula. IS\ Inlia 1. c.

(2) L. c. T. Secunda

S MATRIMOMI DUB. IV. 779

nium nondum est contiactum, tunc non est obligatio eas lacerandi, sed huiusmodi dispensatio debet a parocbo caute adnotari in libro, qui non possit ab alio aspici, ad hoc ut ipse possit requisitus postmodum, si opus erit , fidem facere de dispensatione impetrata.

1144. Quaer. 12. in quibus impedimentis s. poeniteotiaria habeat facultatem dispensandi. Ad huius quaesiti declarationem , quae multum potest prodesse ad praxim parochorum et confessariorum, hic operae pretium duxi adnotare quae habentur in bulla sum. pont. Bened. xiv. quae incipit Pastor bonus^ edita die 13. apr. an. 1744, ubi confirmata et inserta est bulla Innocent. XH. (emanata 3. apr. 1692. incipiens Bomanus pontifex). Ibi §. 39. pro matrimoniis nondum conlractis sic habetur: In matrimoniis contrahendis possit idem maior poenitentiarius in foro conscientiae tantum super impedimentis occultis, quae matrimonium non diri^ munt^ dispensare vel dispensari manda^ re. Huiusmodi autem impedimenta tantum impedientia hodie (ut diximus supra) ad tria reducuntur, nempevotum, sponsalia et ecclesiae vetitum. Quo vero ad impedimenta dirimentia, sic ibi traditur: At a dispensationibus . . .super quocumque impedimento ex quovis gra' du., sive consanguinitatis sive affinitatis ex copula licita^ seu ex cognatione spi" rituali proveniente , etiam in foro con-^ scientiae tantum., tametsi impedimentum sit occuUum et periculum scandalosum immineat^ in iisdem matrimoniis contrahendis abstineat.

Circa vero impedimenta in matrimoniis iam contractis §. 40. sic dicitur : In contractis vero matrimoniis^ a dispensatione seu matrimonii reconvalidalione in gradibus primo et secundo , seu secundo tantum , consanguinitatis vel afjinitatis ex copula licita, eliam in occultis^ pariter abstineat, praeterquam si in secundo tantum gradu praedicto impedimentum saltemper decennium du»

(4) Iliiil. V. QiiarU clnnsula. (S)II)iJ. (G) Ibid. N. 2. (7) Noiif. 87. u. 46.

faverit occuUum^ et oratores simul publice contraxerint et convixerint^ et ut coniuges legitimi reputati fuerint. In tertio autem et quarto gradibus occultis^ in contractis possit dispensare, at~ que etiam in iisdem tertio et quarto gradibus publicis, possit revalidare matrimonia ex eausa subreptionis et obreptionis occultae litterarum apostolicarum nulliter contracta: praeterquam si falsitas consistat in narratione praecedentis copulae^ quae antea revera non intercesserat. Et ratio huius est quia in reconvalidatione matrimonii nulli propler copulam falso expositam non redundat infamia in contrahentes. Deinde super affinitate ex copula illicita §. 43. dicitur: Super impedimento occulto affmitatis ex copula illicita ... quotiescumque adsit rationabilis causa , licet periculum ... scandalorum nonimmineret .... in matrimoniis tam contractis, quam contrahendis^ in foro conscientiae dispensare et dispensari mandare....valeat. Super impediraento autem criminis §. 44.: Super occulto impedimentocriminis adulterii , si fuerit cum fide data dumtaxat^ neutro machinante^ commissum^ possit tam in contrahendis quam contractis matrimoniis dispensare. Si vero crimen... fuisset^ utroque vel altero machinante^ patratum^ possit in occultis pariter dispensationem concedere; raro tamen , et quando necessitas postulaverit, ratione alicuius gravis imminentis periculi^ quod prudentia maioris poenitentiarii, re praesertim discussa in congregatione vel signatura , arbitrandum erit. Demum in §. 57. ss. pontifex confirmat omnia privilegia et indulta s. poenitentiariae concessa, etiam vivae vocis oraculo, ab aliis pontificibus. Et idem Benedictus < refert Innoc. xii. declarasse vivae vocis oraculo s. poenitentiariae esse conoessas omnes facultates ad eius forum pertinentes, exceptis iis quae in sua bulla Romanus exceptae fuerant.

1145. Insuper notandum 1. quod ad ^ispensalionem obtinendara non requititur consensus eius cui prodesse de(1) Nolif. 87. n. 7. ^2) 8. iL 5. n. .

\. DE MATRIMONIO

bet, quamvis, ut prosit, ab ipso postea acceptanda sit; ita Sanch. 2 etSalm. 3. Qui addunt quod si idem irapediraentum afficit utruraque sponsura, sufficit pro uno dispensationem impetrare; secus vero, si impedimentum afficiat unum independenter ab impedimento alterius.

1146. Notandum 2. quod cum pelitur dispensatio a dataria, expriraendum sit nomen, cognomen, dioecesis originis et doraicilii tantum, si orator ibi habeat perfectum domiciliura; item utraque dioecesis sponsi et sponsae , si ipsi diversas dioeceses habeant. Quando vero petitur a s. poenitentiaria, tacentur nomina et alia, sed tantum exprimitur persona et locus quo litterae sunt dirigendae.

1147. Hic refert ad praxim confessarii adnotare forraulam supplicalionis ad impetrandam a s. poenitentiaria dispensationem impedimenti ad contrahendum sive reconvalidandum raatrimonium , videlicet :

Intus: Eminentissimo e Reverendis^ simo Signore.

NN. avendo avuto copula con unct donna , si ritrova aver data parola di matrimonio ad NN. sua sorella; e perchd Vimpedimento e occulto^ e non succedendo il detto matrimonio ne verrebbe molbo scandalo^ supplica percid Vem. s^ a volergli concedere la dispensa. La risposta si degnera di mandarla a Napofi (o pur ... per la posta di Napoli a Nola) in testa di... (hic exprimatur nomen et cognomenilliusad quem rescribendum erit). Si autem petitur dispensatio voti castitatis: NN. si ritrova aver fatto voto^ di castita^ ma perche sta in grave periricolo d' incontinenza ^ prega per tanto Vem. s. a dispensare nel suddetto voto , afjine dipoter contraere matrimonio ecc. Ita, si matrimonium nondum est contractum; si vero matrimonium iam est contractura, sic scribi potest: NN. iynaro (consapevole) delVimpedimento ha contratto matrimonio con una donna, lu cui madre [o sorella) avea prima carnahnente conosciuta; onde^ essendo Vini»

\o) Dc niatr. c. 14. p. o. n. 38.

CAP. III. DE IMPEDlMfcNTlS MATIIIMONII DUB. IV. iS\

pedimento occulto, e percid non poten- mam declaro. In nomine Patris etc. S|

dosi separare senza scandalo^ supplica vero dispensatio sit a voto castitalis ,

Vem. s. per rassoluzione e dispensa. La dicitur : Insuper tibi votum castitatis ,

risposta ecc. quod emisisti^ ut valeas matrimonium

Forisautem mscnheiuri AIV Eminen- contrahere, et illo uti^ in opera quae titissimo e Reverendissimo Signore e Pa- hi praescripsi dispensando commuto. In

trone Colendissimo nomine etc. Si quis, noo obstante volo

II Signor Cardinale Penitenziere Mag- castitatis , raatrimonium iam inierit,

giore. Roma. dicitur: Item non obstante castitatis vo1148. Delegatusautem,cui commissa to quod emisisti^ in matrimonio remafuerit executio dispensationis, poterit nere et debitum coniugale exigere pos"

in dispensando hanc vel similem for- sis^ auctoritate apostolica tecum dispen»

inulam adhibere post datam sacramen- so. In nomine^ etc. talem absolutionem: Et insuper aucto- Qui autem velit legere bullam Beritate apostolica mihi concessa dispenso ned. xiv. ubi praescribitur forma protecum super impedimento primi [seu se- cedendi in omnibus causis nullitatis

cundi^ seu primi et secundi) gradus pro- matrimonii, videat p. Zachariam apud

veniente ex copula illicita a te habita Croix * qui illam in extensum refert.

cum sorore mulieris cum qua contraxi- Incipit praefata bulla: Dei miseratione^

sti (aut contrahere intendis) ut matri- fuitque edita tertia novembr. an. 1741 .

monium cumillarursus contrahere pos- (Vide bullar. Bened. xiv. Vide eliam

sis , renovato consensu; et prolem ^ si La-Croix^). quam suscepisti ( vel suscipies ) legiti